📖 טקסט הפרק / Chapter Text (Sefaria) ›
This chapter explores the laws of the Nazir — a person who voluntarily takes on a form of priestly holiness through vows of abstaining from wine and grape products, not cutting their hair, and avoiding contact with the dead — revealing how Sefer Bamidbar expands the concept of kedusha beyond the priesthood to all of Israel, including women. The chapter also introduces Birkat Kohanim, the first liturgical text in the Torah, whose three ascending blessings carry a profound theological idea: by placing God's name upon the people, the Kohanim channel divine attention and blessing to all who come to the Mikdash.
HE עברית ›
סיכום השיעור 📋
סיכום: במדבר פרק ו — דיני הנזיר וברכת כהנים
הקשר ומיקום בספר במדבר
פרק ו בבמדבר ממשיך את סדרת המצוות שבחלק הראשון של הספר, המתרחשות בתקופה שבין החודש הראשון לחודש השני של השנה השנייה, כאשר המשכן הוקם והמחנות סודרו. מצוות אלו ניתנו באותה תקופה או שיש להן זיקה נושאית אליה. הנזיר הוא המצווה הרביעית בסדרה זו.
קשרים לחומר הסובב:
- קשר ברמת פשט: כמו הדינים הקודמים (האשם שהולך לכהן כשאין גואל, והסוטה שמביאה קרבן לכהן), גם הנזיר בסופו של דבר מביא קרבנות לכהן.
- קשר נושאי עמוק יותר: ספר במדבר עוסק ביסודו בהתפשטות הקדושה של מחנה כהונה כלפי חוץ אל שאר המחנות — באופן מילולי ומושגי. הנזיר מייצג את ההתפשטות הזו בצורה יפה: אדם שאינו כהן, שעל ידי נדר יכול לרכוש קדושה מקבילה לזו של כהן. כשם שיש דברים קדושים מעצם טבעם ויש דברים שנעשים קדושים על ידי דיבור ומעשה של אדם (המושג הכללי של נדרים, הנלמד בהמשך הספר), כך הנזיר הוא אדם שמקדיש את עצמו לה' ובכך מקבל על עצמו הגבלות ומעמד המעוצבים על פי דגם הכהונה.
הפתיחה: אִישׁ אוֹ אִשָּׁה (פסוק ב)
הפרשה כוללת במפורש נשים — אִישׁ אוֹ אִשָּׁה, גבר או אשה יכולים להיות נזיר/נזירה. זה בולט כהרחבה. בעוד שבנות כהנים מוגבלות בתפקידן בתוך הכהונה, כאן התורה פותחת במפורש את אפיק הקדושה הזה גם לנשים.
הפועל המרכזי יַפְלִא ניתן לתרגום כ"יבטא" — ביטוי של נֶדֶר נָזִיר, נדר מסוג ספציפי שהופך אדם לנזיר, לְהַזִּיר לה'.
שלוש קטגוריות דיני הנזיר
1. פרישה מיין ומכל מוצרי הגפן
הנזיר חייב להימנע מיין, שֵׁכָר (משקה משכר), חומץ העשוי מיין, מיץ ענבים, כל דבר הנסחט מענבים, ענבים לחים, צימוקים, ואפילו עלי גפן וגרעינים (חַרְצַנִּים וְזָג — יש מחלוקת לגבי המשמעות המדויקת של כל מונח). פרישה מוחלטת מכל תוצרת הכרם.
נקודה פרשנית מרכזית: חכמים מבינים ש"שֵׁכָר" אינו כל משקה משכר (לא וויסקי או בירה) אלא דווקא משכרים על בסיס יין. הסיבה היא שהאיסור הוא סמלי ולא רק מעשי. הדאגה המוסרית מפני שכרות חלה על כל אדם, לא במיוחד על נזיר. פרישת הנזיר מיין מקבילה לאיסור הכהן לשתות בזמן עבודה (כפי שנראה בפרשת שמיני), ואולי גם להגבלות הרחבות יותר של הכהן הגדול, שכן הוא שייך לעבודה באופן תמידי.
עיקרון חשוב: כאשר אדם מצהיר "הריני נזיר", הוא מקבל על עצמו את הגדרת התורה לנזירות — אי אפשר להגדיר אותה באופן עצמאי. נדר יכול להיות על כל דבר, אבל נזירות היא סוג ספציפי של נדר עם קדושה ספציפית, כולל ממדים סמליים.
2. איסור גילוח השיער
תַּעַר לֹא יַעֲבֹר עַל רֹאשׁוֹ — השיער חייב לגדול בחופשיות (גַּדֵּל פֶּרַע — השוו לפְּרִיעַת רֹאשׁ אִשָּׁה, חשיפת/התרת שיער הסוטה). דין זה אינו מקביל ישירות לכהונה — למעשה, לכהנים עשויה להיות דרישה הפוכה. ובכל זאת יש כאן סמליות עמוקה, כפי שמעידה סיפורו של שמשון, שנקרא נזיר וכוחו האלוקי שכן בשערו.
תובנה מקורית על תפקיד השיער: לכהן יש בגדי כהונה — בגדים, מצנפת, ולכהן הגדול יש את הצִּיץ (הנקרא גם נֵזֶר הַקֹּדֶשׁ) — כסמנים חיצוניים של הקדשה אלוקית. הנזיר אינו יכול ללבוש את בגדי הכהונה הללו, ולכן שערו משמש כמקבילה לכתר הכהונה שלו. הדבר נתמך בביטוי נֵזֶר אֱלֹהָיו עַל רֹאשׁוֹ — "כתר אלוהיו על ראשו" — המשחק על המשמעות הכפולה של "נזר" כ"הפרשה" וכ"כתר". ההפרשה שהנזיר מקבל על עצמו משיגה מעין הכתרה.
3. איסור מגע עם מתים
הנזיר אינו רשאי להתקרב לשום מת — עַל כָּל נַפְשֹׁת מֵת לֹא יָבֹא — אפילו לאב, אם, אח או אחות. זה חורג מעבר לכהן הדיוט, שמותר לו (ואף מחויב) להיטמא לקרובי משפחה. הנזיר דומה בעניין זה לכהן גדול. הלשון נֵזֶר אֱלֹהָיו עַל רֹאשׁוֹ מהדהדת את מעמדו של הכהן הגדול.
הדבר הוא סמלי ולא רק מוסרי גרידא: בדרך כלל, השתתפות בלוויית קרוב משפחה והיטמאות עבורו היא מצווה. אבל הקדשת הנזיר את עצמו לה' גוברת על כך, משום שהוא קָדֹשׁ לַה'.
מה קורה כשנזיר נטמא בשוגג (פסוקים ט–יב)
תצפית מבנית מעניינת: התורה בונה נוהל לטומאה בשוגג עבור הנזיר, אך אין נוהל מקביל לכהן שנטמא. כהן מיטהר אך אינו מביא קרבן מיוחד ואינו זקוק לכפרה על כך. הסיבה עשויה להיות שכאשר אדם מקבל על עצמו מעמד זה מרצונו, הוא נושא באחריות מוגברת — אפילו על תאונות או אונס (נסיבות שמעבר לשליטתו).
אם מישהו מת פתאום ליד הנזיר (כִּי יָמוּת מֵת עָלָיו בְּפֶתַע פִּתְאֹם), וטימא את ראש נזרו:
1. יום שביעי: הוא מגלח את ראשו (מסיים את תקופת הנזירות הזו), לאחר טהרה באפר הפרה (אֵפֶר הַפָּרָה, המפורט בהמשך בפרשת חוקת).
2. יום שמיני: הוא מביא קרבנות — שתי ציפורים (שְׁתֵּי תֹרִים אוֹ שְׁנֵי בְּנֵי יוֹנָה), אחת כחטאת ואחת כעולה, ככפרה מֵאֲשֶׁר חָטָא עַל הַנָּפֶשׁ (על החטא הנוגע למת).
3. הוא גם מביא כֶּבֶשׂ (כבש) כאשם.
4. וְקִדַּשׁ אֶת רֹאשׁוֹ — ראשו מתקדש מחדש.
5. הוא מתחיל מחדש את תקופת נזירותו: וְהִזִּיר לַה' אֶת יְמֵי נִזְרוֹ.
6. הימים הקודמים אבודים — וְהַיָּמִים הָרִאשֹׁנִים יִפְּלוּ, הם "נופלים" כי נזרו נטמא, ולכן עליו להתחיל את הספירה מחדש. זה מאשר שנזירות היא בדרך כלל לתקופה מוגדרת, לא קבועה (אם כי יש שנודרים אותה לצמיתות).
השלמת הנזירות הרגילה (פסוקים ~יג–כ)
כאשר הנזיר משלים את תקופתו כסדר, הוא מביא שלושה קרבנות:
- כבש זכר (כֶּבֶשׂ) לעולה
- כבשה נקבה (כִּבְשָׂה) לחטאת
- איל (אַיִל) לשלמים
הוא גם מביא שני סוגי מצות (בלולות בשמן ורְקִיקֵי מַצּוֹת), יחד עם מנחתם ונסכיהם. השלמים הופכים את האירוע לחגיגי — שלמים הם תמיד חגיגה.
טקס גילוח השיער: הנזיר מגלח את שערו (וְגִלַּח אֶת רֹאשׁ נִזְרוֹ). הטקסט לא בהכרח מתכוון לגילוח עד קרחות מוחלטת — ייתכן שהכוונה לחיתוך הצמיחה מתקופת הנזירות. השיער נשרף תחת השלמים, מה שהופך אותו לחלק מקרבן החגיגה (לא החלק שעולה על המזבח).
תהליך התנופה: הכהן לוקח את הזְּרֹעַ (שוק הזרוע), חלה אחת ורקיק אחד, מניח אותם על כפות ידי הנזיר לאחר הגילוח, ומבצע תנופה — הבאה סמלית לכיוון המזבח. הכהן מקבל את התנופה, את החָזֶה (החזה) ואת השׁוֹק (הירך), כמו בכל שלמים.
המילה נִזְרוֹ ניתנת לקריאה בשני אופנים: כתרו (השיער כנזרו) או נזירותו (הנדר עצמו).
לאחר כל זאת: וְאַחַר יִשְׁתֶּה הַנָּזִיר יָיִן — הנזיר רשאי כעת לשתות יין, משוחרר מנדריו.
חתימת הפרשה (פסוק ~כא): זֹאת תּוֹרַת הַנָּזִיר — הנזיר רשאי להביא קרבנות נוספים מעבר למינימום אם יש לו אמצעים והבטיח לעשות כן. זה מחזק את העובדה שנזירות היא וולונטרית, והקרבנות המפורטים הם המינימום החובה.
ברכת כהנים — המצווה החמישית בסדרה (פסוקים כב–כז)
משמעותה כלשון ליטורגית
זו הפעם הראשונה בכל החומש כולו שנקבעות מילים ספציפיות שיש לאומרן. קודם לכן היו דברים רבים לעשות אך שום דבר עם נוסח קבוע. וְהִתְוַדּוּ (וידוי) נצטווה אך ללא מילים קבועות. בהמשך בדברים יהיו נוסחאות וידוי, אבל ברכת כהנים היא הטקסט הליטורגי הראשון של התורה.
מהות המצווה
שאלה חשובה: האם המצווה היא לברך בנוסח ספציפי זה, או שזו מצווה להעניק ברכות מסוימות אלו? התשובה היא ככל הנראה שניהם גם יחד.
הקשר לתפילה
בהלכות תפילה של הרמב"ם, ברכת כהנים היא מרכיב מרכזי בתפילה. ייתכן שזו הצורה המוקדמת ביותר של תפילה — ברכת הכהן לעם. חוויית בית המקדש רחבה יותר מהבאת קרבנות בלבד; הכהן גם מעניק ברכות, מה שמחזק את הנושא שספר במדבר מספק את ההקשר הרחב של המשכן.
שלוש הברכות — מבנה עולה
שלוש הברכות הולכות וגדלות בהדרגה באורכן ובעושרן:
1. יְבָרֶכְךָ ה' וְיִשְׁמְרֶךָ — ה' יברך אותך (ייתן לך את מבוקשך) וישמור עליך (יגן מפני סכנות)
2. יָאֵר ה' פָּנָיו אֵלֶיךָ וִיחֻנֶּךָּ — ה' יאיר פניו אליך ויחנך
3. יִשָּׂא ה' פָּנָיו אֵלֶיךָ וְיָשֵׂם לְךָ שָׁלוֹם — ה' ישא פניו אליך וישים לך שלום
שלושתן בולטות בכך שאינן ספציפיות ונשארות כלליות — הן מבטאות את הארת פניו של הקב"ה, את תשומת לבו ודאגתו.
המנגנון התיאולוגי (פסוק כז)
וְשָׂמוּ אֶת שְׁמִי עַל בְּנֵי יִשְׂרָאֵל וַאֲנִי אֲבָרְכֵם — ברכת הכהן פועלת על ידי הנחת שם ה' על העם. זה מתקשר ישירות לשמות/פרשת יתרו: בְּכָל הַמָּקוֹם אֲשֶׁר אַזְכִּיר אֶת שְׁמִי אָבוֹא אֵלֶיךָ וּבֵרַכְתִּיךָ — בכל מקום שבו שם ה' מוזכר, ברכה באה בעקבותיו. שם ה' כבר שוכן בבית המקדש (וְשָׁכַנְתִּי בְּתוֹכָם, לְשַׁכֵּן שְׁמִי שָׁם), אבל הכהן מניח באופן פעיל את שם ה' על העם באומרו יְבָרֶכְךָ ה'. זה מסביר מדוע הברכות כה לא-ספציפיות: התוכן הוא פשוט נוכחותו של הקב"ה ותשומת לבו המופנית כלפי האדם. כאשר ה' עם אדם, כל הברכות באות בעקבות כך.
תמלול מלא 📝
במדבר פרק ו: הלכות הנזיר
הקשר ומיקום בספר במדבר
היום אנחנו קוראים במדבר פרק ו. כפי שדיברנו אתמול, זהו המשך של קבוצת המצוות שנמצאות בחלק הראשון, בסדרה הראשונה של ספר במדבר, שאם רוצים לשייך את זה לתקופה מסוימת, זה ממוקם בזמן שבין החודש הראשון לחודש השני של השנה השנייה, השנה שבה הוקם המשכן והשנה שבה הוקמו המחנות. והמצוות האלה איכשהו מתחברות לנושא הזה, או לזמן הזה, סליחה. או שהן ממוקמות בזמן הזה או שהן מתחברות לנושא הזה.
אז עכשיו יש לנו את המצווה הרביעית בקבוצה הזו, בסדרה הזו, וזו מצוות הנזיר. אז במובן מסוים זה מתחבר למצווה הקודמת, או לזו שלפני הקודמת, שהייתה סוג של הבטחה. היא דיברה על סוג של מתנה, משהו שמוקדש לכהן, למקדש, כמו איש אשר אין לו איש גואל — לה' אשר מעל הולך לכהן. גם כאן אנחנו הולכים לדבר על דברים שהולכים לכהן. זו דרך אחת להסביר את הקשר. כמובן שגם הסוטה מביאה משהו לכהן, אז זה הקשר.
הקשר נושאי רחב יותר: הרחבת הקדושה
במובן רחב יותר, כפי שדיברנו, ספר במדבר עוסק איכשהו בדברים שהם ההרחבה, הפריסה של הקדושה, של המחנה עד למחנות האחרים בכל מיני דרכים, בדרכים מילוליות, ובדרכים יותר רוחניות, יותר תיאורטיות, יותר מושגיות. אז יש דרך מושגית שבה נזיר, אפשר לראות את זה גם כהרחבת הכהונה אל מחוצה לה, כי נזיר הוא בעצם, או דרך אחת להבין את זה, הוא מישהו שאינו כהן, אבל רוצה לנהוג כאילו הוא כהן, או יכול לקבל את קדושת הכהן בדרך של נדר.
נדר הוא כמו כל הנדרים, כמו שיש קודש, יש דברים שהם קודש, ואז אפשר להפוך דברים לקודש על ידי הדיבור שלך, על ידי המעשים שלך. נלמד את ההלכה הכללית של נדרים הרבה יותר מאוחר בספר הזה גם כן, אז זה שייך לשם. אבל באופן כללי כאן, כשאנחנו מרחיבים את המחנה, עוד דרך להרחיב אותו היא שאדם אחר, אדם רגיל, או מישהו יכול להפוך לנזיר, כלומר להקדיש את עצמו לה' בדרך מסוימת, וזה ייתן לו את הדינים, הוא יידרש לנהוג בדרכים האלה, ואז כמובן הוא יביא אחר כך את קרבנו. אז זו, לדעתי, הדרך הרחבה יותר להבין את הקשר של הלכת הנזיר לספר במדבר בכלל, ולחלק הזה שלו בפרט, שהוא החלק של הרחבת הקדושה לכל המחנה.
הפתיחה: איש או אישה — הכללת נשים
וכמו בכל החלקים האלה, יש לנו את הסיפור, המסגרת, מה שקורה, או מה שהיינו יודעים על זה, ומה שהתורה מוסיפה, הדין שהיא נותנת לאותו אדם. אז זה מתחיל, דבר אל בני ישראל, איש או אשה, אז איש או אישה, זו שוב הרחבה, הרבה פעמים יש לנו איש או אישה, לא תמיד, כשכתוב רק איש, זה למעט נשים, אבל כאן יש הכללה מאוד מפורשת של נשים. אז כמובן נשים, דיברנו על בנות הלויים למשל, בנות הכהנים, מה ההלכות שלהן, אז זה ההגבלה, אבל ההלכה הזו מורחבת במפורש, אפילו אישה יכולה להיות נזירה, ויש להן אותו סוג של קדושה שיכולה להיות לכהן, או שיכולה להיות לנזיר.
אז הם יכולים, הם יביעו, ויפליא אפשר לתרגם כמשהו כמו יביע, נדר, להיות נזיר, נדר נזיר, סוג הנדר שהופך אותך לנזיר, להזיר לה', להפריש את עצמם לה'.
שלוש הקטגוריות של דיני הנזיר
עכשיו יש כמה, בעיקר שלושה דברים שונים, שלוש הלכות, שלוש קטגוריות של הלכות שהם צריכים לקיים.
1. הפרשה מיין ומכל מוצרי הענבים
הדבר הראשון הוא להתרחק מיין. אז זה הראשון, יין או דברים שמשכרים, הוא חייב להפריש את עצמו, אפילו חומץ, אפילו חומץ העשוי מיין, שאולי עדיין יכול לשכר, או כפי שאנחנו רואים כאן, זה אולי יותר סמלי, זה לא באמת רק על שכרות, כמובן ששכרות יכולה לגרום לבעיות מוסריות, אבל יש גם דבר סמלי, הוא לא חלק מכל העולם הזה שקשור ליין.
זה איכשהו מתחבר למושג של כהן, כפי שראינו בפרשת שמיני, שכהן לא יכול לשתות כשהוא עושה את העבודה לפחות, או אולי בכלל, כהן גדול, שתמיד שייך לעבודה, יש הלכות על זה, אבל נראה שזה המושג, ונזיר עושה את עצמו בדרך הזו, אז הוא לא יכול לשתות שום יין, וזה מוסיף את כל התוספות האלה, אפשר לראות את זה כ, לפעמים אנחנו יכולים לראות את זה כסייג, כמו אל תתקרב אפילו, או אפשר לראות את זה כהפרשה סמלית.
אז הפרשה סמלית גם חשובה, יש כאן תמיד שאלה, למשל, אנחנו אומרים שכר, ואז יש אנשים שמפרשים את זה ככל דבר שמשכר, כמו שאתה לא יכול לשתות גם וויסקי, או בירה, או משהו כזה, חכמים לא אומרים את זה ככה, הם אומרים שזה אומר, יין שמשכר לא אומר דברים אחרים שמשכרים, וזה בגלל שהם קוראים את זה כדבר יותר סמלי מאשר דבר פיזי. הדבר הפיזי, הדבר המוסרי של לא להשתכר, ודברים כאלה, זה לא משהו מיוחד לנזיר, כולם צריכים להיזהר בזה.
אז, וגם לא שום דבר העשוי מענבים, משרת ענבים, כל מיץ ענבים, או כל דבר, סחוט בענבים, או מים מעורבים עם ענבים, או כל דבר כזה, כל דבר, כל ענבים בכלל, לא רק ענבים, לא רק משקאות העשויים מענבים, אלא ענבים עצמם, בין אם הם יבשים, כלומר צימוקים, או לחים, כלומר טריים, אי אפשר לאכול, או כל דבר העשוי מגפן, כל דבר העשוי מהכרמים, לפעמים אנחנו עושים דברים מעלי גפן, נכון? אז חרצנים וזג, שזה אומר משהו כמו עלי גפן, או הגרעינים, יש ויכוח על מה בדיוק כל אחד מהשניים האלה אומר, אבל אפילו הדברים האלה לא, אז שוב, הוא מופרש לחלוטין מכל סוגי הכרמים והיין, זה דבר אחד שנזיר צריך לעשות.
העיקרון: קבלת הגדרת התורה לנזירות
וזה הדין, כלומר במילים אחרות, אם אתה אומר הריני נזיר, אתה עושה את עצמך נזיר, אתה צריך לקיים את מושג הנזיר כפי שהתורה מגדירה אותו, נזיר, אתה לא יכול סתם להגדיר את זה בעצמך, אתה יכול לנדור כל מה שאתה רוצה, אבל נזיר הוא סוג מסוים של נדר שנותן לך סוג מסוים של קדושה, וכפי שאני אומר, זו קדושה סמלית, לא רק כמו קדושה מעשית, כמו להיות מוקדש למשהו, יש סמליות בזה, ולכן אתה צריך לעקוב אחרי הדינים האלה.
2. איסור גילוח השיער
הדבר השני שצריך לקיים הוא, אי אפשר לגלח את השיער, או כפי שכתוב, תער לא יעבור על ראשו, כל הזמנים האלה הוא יצטרך לתת לשיער שלו לגדול, גדל פרע, לגדול בחופשיות, ראינו את זה, פרע ראש אישה אומר לפתוח את שערה או לגלות אותה או משהו כזה, אז הנזיר לא מטפח את שערו, לא יכול לגלח את שערו, כל הזמן הזה, זה משהו שלא מצאנו לגמרי בחזרה אצלו [בדיני הכהנים], במובן מסוים אפילו מצאנו את ההפך, אבל יש כאן משהו שמתרחש.
זה הדבר האחד שמעניין ובאמת צריך יותר הסבר, אבל נראה שיש כאן סמליות מסוימת, כמובן אתם מכירים את הסיפור של שמשון, שבו יש סמליות וכמו כוח אלוקי ששוכן בשערו, שנקרא הנזיר, אז יש משהו שמתרחש עם השיער, עם אי-גילוח השיער, כל עוד הוא נזיר.
3. איסור מגע עם המת
והדבר השלישי הוא, הוא לא יכול להתקרב לאדם מת, כלומר, הוא צריך להיזהר שלא להיטמא בטומאת מת, אפילו אביו, אמו, אחיו, אחותו, כלומר, אפילו אלה שלמשל, יכולים להיטמא להם, זכרו שכהן הדיוט נטמא להם, הוא כמו כהן [גדול], זו לשון דומה, היה לנו משהו כמו כהן [גדול], נזרו, כתר ה' על ראשו, וזה גם משחק מילים על המילה נזירות, נזירות היא הפרשה, היא גם כתר, ההפרשה שנזיר עושה משיגה סוג של הכתרה.
האופי הסמלי של ההגבלה הזו
הוא, אז שוב, זה מראה שזה דבר סמלי כאן, יש כאן משהו סמלי, שבו אני יודע שכמו מבחינה מוסרית, אתית, צריך ללכת להלוויה של הקרוב שלך, צריך להיטמא להם, זה אפילו מצווה לכהן הדיוט, או לאדם רגיל, אבל הוא, מכיוון שהפריש את עצמו והקדיש את עצמו לה' בדרך הזו, הוא לא נטמא על ידי שהולך, על ידי שנוגע בהם, על ידי שמתקרב אליהם, קדוש הוא לה', זו ההלכה, אלה שלושת הדברים שנזיר צריך לעשות.
דיני טומאה בשוגג
עכשיו, וזה נראה מעניין שזה מובנה כאן, אין לנו משהו דומה לכהן, אבל יש לנו משהו כזה לנזיר, אז זה מעניין לחשוב על זה, למה לכהן אין הלכה, מה הוא עושה אם הוא נטמא? כמובן, הוא נטמא, הוא צריך להיטהר, אבל לא כתוב על כמו, הוא לא צריך להביא קרבן, והוא לא צריך כפרה על זה, אז נראה שכמו, הפסוק אולי אומר משהו כמו, אם אתה מחליט בעצמך לנהוג ככה, אז אתה נושא אחריות על זה, אז אפילו אם משהו קרה בטעות, או אם זה היה אונס, אפילו כמובן, השיער שלך יכול להיגזז בטעות, או בכפייה, או בכוח, זה לא יהיה בעיה, אבל אם, לפעמים מישהו מת לידך, או איכשהו, בדרך של דבר לא מתוכנן, נכון, לפעמים אי אפשר לתכנן הכל סביבך.
משמעות השיער ככתר הנזיר
וכי ימות מת עליו בפתע פתאום, וטמא ראש נזרו, ראשו, נכון, הראש שהוא קדוש, נכון, נזר על ראשו, זה היה השיער, אז נראה שאולי הנקודה של השיער, אולי זה יכול לתת לנו רמז למה הנקודה של השיער, כמו שלכהן יש בגדי כהונה, יש לו כמו סוג של כובע, או סוג של לבוש שנותן לו את כתר ה', או כמו כהן גדול, כפי שכתוב, שנקרא גם נזר הקודש, הנזיר לא יכול לקבל את זה, אבל יש לו את השיער שלו במקום, ואם הוא נטמא, אז הוא מחלל את זה, אז נכון, הוא מחלל את הקדושה שעליו.
תהליך הטהרה
ולכן, מה שהוא יצטרך לעשות הוא, ביום שהוא מיטהר, נכון, אז ביום השביעי, נלמד בפרשת חוקת, שביום השביעי אחרי שיש עליו אפר פרה, הוא מיטהר בזה, וביום השביעי, הוא יגלח את שערו, זה כאילו הוא מסיים את הנזירות הזו, וביום השמיני, אז אחרי שהוא טהור לגמרי, הוא יביא קרבן, שתי תורים, שני יונים, או שני בני יונה, שני עופות, לכהן, והם יעשו חטאת ועולה, אלה יהיו שני הקרבנות, זו תהיה כפרה, מאשר חטא על הנפש, שהוא חטא בכך שהתקרב לנפש, לאדם מת, נפש מת, הקדושה, ואז ראשו יהיה קדוש, מחדש קדוש, אז זה כמו תיקון הבעיה של שהוא נטמא בטעות, או ב, אני לא יודע איך קוראים לזה, בטעות, באונס, בדרך לא מתוכננת, זה לא היה באשמתו.
התחלה מחדש של תקופת הנזירות
אז, שהוא צריך להביא את הקרבן הזה, כשהוא טהור, ואז הוא מתחיל מחדש לחשוב, והזיר לה' את ימי נזרו, אז הוא מתחיל שוב, הימים כנראה כאן, אפשר, אנחנו רואים שיש כמות של זמנים, נראה גם איך, בפרשה הבאה, מה קורה בזמן הרגיל, אז נזיר זה לא משהו לנצח, בדרך כלל, כמובן, ייתכן שיש נזירים שמבטיחים את זה לנצח, אבל כנראה הדרך הסטנדרטית היא לעשות את זה לתקופת זמן, אז כאן, הוא יצטרך לנהוג כאילו תקופת הזמן שלו הסתיימה, והוא יתחיל אותה מחדש, ואז הוא יביא גם כבש בן שנתו לאשם, אז אלה, אלה שלושת הקרבנות שהוא צריך להביא, באמת, והימים הראשונים יפלו, אז הימים הקודמים ייפלו, נכון, הם ייפלו, הם יתפרקו, כי כי טמא נזרו, כי הוא טימא את נזרו, אז לכן, הוא יצטרך
טומאת הנזיר בשוגג — פתרון
אז עכשיו, זה מה שקורה אם יש תאונה, נכון, במקרה משהו קורה. עכשיו מהי הדרך הרגילה לסיים נזירות?
השלמה רגילה של הנזירות
הקרבנות המובאים בסיום
הדרך הרגילה היא, ביום שזה מסתיים, הוא מביא את קרבנו. אז עכשיו הוא מביא כבש לעולה, כבשה לחטאת, ואיל לשלמים. והוא גם מביא מצות בלולות בשמן, ורקיקי מצות — אז שני סוגי מצות — ועם מנחתם, עם נסכיהם.
אז מסיבה גדולה שלמה, כמו שראינו סוג של שלמים. שלמים זה תמיד מסיבה, אז יש חגיגה של סיום הנזירות. הוא מביא את זה לכהן, הם עושים את החטאת ואת העולה, הולך לכהן, נכון, את האיל הוא עושה שלמים יחד עם המצות, עם המנחה, עם הנסך. אז זה חלק מהטקס של סיום הנזירות שלו.
טקס גילוח השיער
ואז, כפי שראינו, לנזיר יש את השיער שלו. אז עכשיו, כחלק מהטקס של סיום, הוא יגלח את שערו. גלח ראש נזרו. אנחנו עשויים להבין שזה לגמרי מלא, אבל אולי זה פשוט אומר את הכמות שגדלה בזמן שהוא היה נזיר, הוא צריך לגלח. אני לא יודע אם זה אומר שהוא צריך לגלח לגמרי — זה לא כתוב כאן לפחות. מה שההלכה אומרת זה משהו אחר, אבל אנחנו מדברים על מה שכתוב כאן.
והוא ייקח את השיער הזה וישרוף אותו תחת השלמים. אז איכשהו השיער שלו נשרף, אז נראה שהשיער שהוא מגדל בנזירותו הופך לחלק מהקרבן שהוא מביא אחרי הנזירות. זה לא הקרבן שעולה למזבח, אבל חלק מהשלמים, אז זה עדיין חלק מהחגיגה, חלק מהקרבן.
תהליך התנופה
אז יש תהליך של תנופה. הכהן לוקח את הזרוע, וחלה אחת, ורקיק אחד — שני סוגי חלות — הוא שם את זה על הנזיר אחרי שהוא מגלח את נזרו. וכאן נזרו שוב אפשר לקרוא בשתי דרכים: כתרו, כי כאן זה כתרו, או כמו הנזירות שלו, הבטחת הנזירות.
והוא עושה תנופה, ואז הכהן מקבל, כמו בכל שלמים, הכהן מקבל את התנופה, את השוק, ואת החזה — החזה והרגל, הרגל הקדמית, הכהן מקבל. אז זו התנופה. תנופה היא כמו הקרבה סמלית, הבאת זה, הקרבה סמלית, הבאת זה למזבח. זה מה שזה תמיד.
הנזיר משתחרר מנדריו
ואחרי כל זה, ואחר ישתה הנזיר יין — עכשיו הנזיר חופשי מנדריו, הוא יכול לשתות יין. כמובן שהוא יכול גם לבוא במגע עם המת ולהיטמא, אבל אולי זה מובן מאליו.
החתימה: קרבנות נדבה נוספים
זה הסוף, ויש לנו כותרת עליונה וכותרת תחתונה לפרשה הזו. נניח שזה נזיר שנודר את קרבנו — לפעמים הוא יביא קרבנות נוספים, לפי כמה כסף יש לו, כפי שנדר. אז הקרבן הזה, כפי שאנחנו רואים, נזיר הוא דבר וולונטרי, אז אולי מישהו נודר שכשהוא יסיים את נזירותו, הוא יביא עוד שלמים, או עוד תודות, ודברים כאלה. הוא יכול, אבל זה המינימום שהוא חייב, אלה הקרבנות החובה.
ברכת כהנים — המצווה החמישית בסדרה
וכאן יש לנו את החלק החמישי, החלק האחרון של הפרשה הזו, שהוא המצווה החמישית בסדרה הזו, שגם אנחנו יכולים לראות עד כמה היא שייכת לסדרה הזו: מצוות ברכת כהנים.
המצווה של הנוסח עצמו
עכשיו, ליתר דיוק, זו לא רק מצוות ברכת כהנים, אלא המצווה, וזה מאוד מעניין, המצווה של *הנוסח* של ברכת כהנים. וזה מאוד מעניין: אולי המצווה היא הנוסח, אולי המצווה היא הברכה עצמה. במילים אחרות, האם אנחנו קוראים את זה כאומר, כשאתם מברכים את העם, תברכו אותם בנוסח הזה, בלשון הזו? או שזה אומר שיש מצווה לברך אותם, ולברך אותם בברכות האלה? אני חושב שזה שניהם.
אבל מעניין שזה, עד עכשיו, בחומש, לא היה לנו שום נוסח ליטורגי, כמו משהו בסגנון של "תגידו את זה". היו הרבה דברים לעשות, לא היה שום דבר לומר. היה כמו והתוודו, אבל בלי מילים. מאוחר יותר בדברים יהיו לנו מילים של וידוי, וכדומה. כאן זו הפעם הראשונה בתורה שיש לנו מילים ספציפיות. הן לא מילים של תפילה, אבל הן מילים של ברכת כהנים.
ברכת כהנים כתפילה ראשונית
טוב, כשנלמד הלכות תפילה, ברכת כהנים, והרמב"ם למשל, נראה שברכת כהנים היא איכשהו חלק מרכזי מהתפילה. זה נראה קשור לעניין הזה, כאילו, אחת התפילות הראשונות שנאמר שהיו קיימות הן התפילה, הברכה שהכהן נותן לעם.
וכאן שוב אנחנו רואים שיש אינטראקציה: העם באים לבית המקדש וכדומה, והם לא רק באים לעשות את קרבנות החובה שלהם וכדומה. הכהן גם נותן להם ברכה. זו ברכה לכל דבר, אז יש הקשר רחב לכל העניין הזה של בית המקדש. זה לא רק כמו, תביאו קרבנות. וזה מחבר אותנו מאוד למה שאמרנו, שהמצווה נותנת את ההקשר הרחב יותר של המקדש והקרבנות.
שלוש הברכות — מבנה ותוכן
אז ככה כתוב: דבר אל אהרן ואל בניו, כה תברכו את בני ישראל, אמור להם:
יברכך ה' וישמרך — אז "יברכך" זה ייתן לך מה שאתה רוצה, וה' ישמור אותך, נכון, ישמור אותך מסכנות.
ואז יש לנו את הברכה — אנחנו יכולים לראות כאן שהברכה הולכת ומתארכת ומתייפה, אז יש מבנה עולה מאוד יפה לשלוש הברכות האלה.
יאר ה' פניו אליך ויחנך — זה מאוד כללי, לא כתוב מה, נכון. כל הברכות האלה בדרך כלל אומרות פרטים, אבל הן מאוד כלליות.
והשלישית היא ישא ה' פניו אליך וישם לך שלום.
אז אפשר לראות בדיוק, אם מסתכלים בתמונה הזו, אפשר לראות בדיוק איך הברכה הזו בנויה. היא בנויה בצורה מאוד יפה. הכל מאוד כללי, זה לקבל את אור פניו של הקב"ה, משהו כמו, הכל הולך טוב, או כן, ה' הולך לדאוג לך ולתת לך את תשומת לבו. תשומת לב היא דרך לתרגם את זה.
המנגנון התיאולוגי: שימת שם ה'
ועכשיו, ה' אומר להם, מה שזה יהיה זה, ברכת הכהן היא באמת דרך אחת להבין את זה: זה לשים את שם ה' על העם, ואז, לכן, הם מקבלים את ברכתם. ההפניה הזו היא משהו שלמדנו בסוף פרשת יתרו, במקום שנעשה ששם ה' מושם עליו, מקבלים ברכה, כי שם ה' מביא ברכה.
אז חלק מברכת כהנים, שם ה' נמצא בבית המקדש, וכדומה. כתוב ששמי שוכן שם. אבל עכשיו, כשהכהן שם את שם ה', על ידי שהוא אומר יברכך ה', וזה מה שאמרנו, זו ברכה מאוד לא ספציפית. היא אומרת פני ה', ברכת ה', תשומת לבו של ה' תהיה עליך. כשהקב"ה עם מישהו, אז יש לו את כל הברכות. אז זה באמת הטקס הפנימי, או התוכן הפנימי של הברכות האלה.
וזה סוף הפרק הזה.
סיכום השיעור 📋
סיכום: במדבר פרק ו — דיני הנזיר וברכת כהנים
הקשר ומיקום בספר במדבר
פרק ו בבמדבר ממשיך את סדרת המצוות שבחלק הראשון של הספר, המתרחשות בתקופה שבין החודש הראשון לחודש השני של השנה השנייה, כאשר המשכן הוקם והמחנות סודרו. מצוות אלו ניתנו באותה תקופה או שיש להן זיקה נושאית אליה. הנזיר הוא המצווה הרביעית בסדרה זו.
קשרים לחומר הסובב:
- קשר ברמת פשט: כמו הדינים הקודמים (האשם שהולך לכהן כשאין גואל, והסוטה שמביאה קרבן לכהן), גם הנזיר בסופו של דבר מביא קרבנות לכהן.
- קשר נושאי עמוק יותר: ספר במדבר עוסק ביסודו בהתפשטות הקדושה של מחנה כהונה כלפי חוץ אל שאר המחנות — באופן מילולי ומושגי. הנזיר מייצג את ההתפשטות הזו בצורה יפה: אדם שאינו כהן, שעל ידי נדר יכול לרכוש קדושה מקבילה לזו של כהן. כשם שיש דברים קדושים מעצם טבעם ויש דברים שנעשים קדושים על ידי דיבור ומעשה של אדם (המושג הכללי של נדרים, הנלמד בהמשך הספר), כך הנזיר הוא אדם שמקדיש את עצמו לה' ובכך מקבל על עצמו הגבלות ומעמד המעוצבים על פי דגם הכהונה.
הפתיחה: אִישׁ אוֹ אִשָּׁה (פסוק ב)
הפרשה כוללת במפורש נשים — אִישׁ אוֹ אִשָּׁה, גבר או אשה יכולים להיות נזיר/נזירה. זה בולט כהרחבה. בעוד שבנות כהנים מוגבלות בתפקידן בתוך הכהונה, כאן התורה פותחת במפורש את אפיק הקדושה הזה גם לנשים.
הפועל המרכזי יַפְלִא ניתן לתרגום כ"יבטא" — ביטוי של נֶדֶר נָזִיר, נדר מסוג ספציפי שהופך אדם לנזיר, לְהַזִּיר לה'.
שלוש קטגוריות דיני הנזיר
1. פרישה מיין ומכל מוצרי הגפן
הנזיר חייב להימנע מיין, שֵׁכָר (משקה משכר), חומץ העשוי מיין, מיץ ענבים, כל דבר הנסחט מענבים, ענבים לחים, צימוקים, ואפילו עלי גפן וגרעינים (חַרְצַנִּים וְזָג — יש מחלוקת לגבי המשמעות המדויקת של כל מונח). פרישה מוחלטת מכל תוצרת הכרם.
נקודה פרשנית מרכזית: חכמים מבינים ש"שֵׁכָר" אינו כל משקה משכר (לא וויסקי או בירה) אלא דווקא משכרים על בסיס יין. הסיבה היא שהאיסור הוא סמלי ולא רק מעשי. הדאגה המוסרית מפני שכרות חלה על כל אדם, לא במיוחד על נזיר. פרישת הנזיר מיין מקבילה לאיסור הכהן לשתות בזמן עבודה (כפי שנראה בפרשת שמיני), ואולי גם להגבלות הרחבות יותר של הכהן הגדול, שכן הוא שייך לעבודה באופן תמידי.
עיקרון חשוב: כאשר אדם מצהיר "הריני נזיר", הוא מקבל על עצמו את הגדרת התורה לנזירות — אי אפשר להגדיר אותה באופן עצמאי. נדר יכול להיות על כל דבר, אבל נזירות היא סוג ספציפי של נדר עם קדושה ספציפית, כולל ממדים סמליים.
2. איסור גילוח השיער
תַּעַר לֹא יַעֲבֹר עַל רֹאשׁוֹ — השיער חייב לגדול בחופשיות (גַּדֵּל פֶּרַע — השוו לפְּרִיעַת רֹאשׁ אִשָּׁה, חשיפת/התרת שיער הסוטה). דין זה אינו מקביל ישירות לכהונה — למעשה, לכהנים עשויה להיות דרישה הפוכה. ובכל זאת יש כאן סמליות עמוקה, כפי שמעידה סיפורו של שמשון, שנקרא נזיר וכוחו האלוקי שכן בשערו.
תובנה מקורית על תפקיד השיער: לכהן יש בגדי כהונה — בגדים, מצנפת, ולכהן הגדול יש את הצִּיץ (הנקרא גם נֵזֶר הַקֹּדֶשׁ) — כסמנים חיצוניים של הקדשה אלוקית. הנזיר אינו יכול ללבוש את בגדי הכהונה הללו, ולכן שערו משמש כמקבילה לכתר הכהונה שלו. הדבר נתמך בביטוי נֵזֶר אֱלֹהָיו עַל רֹאשׁוֹ — "כתר אלוהיו על ראשו" — המשחק על המשמעות הכפולה של "נזר" כ"הפרשה" וכ"כתר". ההפרשה שהנזיר מקבל על עצמו משיגה מעין הכתרה.
3. איסור מגע עם מתים
הנזיר אינו רשאי להתקרב לשום מת — עַל כָּל נַפְשֹׁת מֵת לֹא יָבֹא — אפילו לאב, אם, אח או אחות. זה חורג מעבר לכהן הדיוט, שמותר לו (ואף מחויב) להיטמא לקרובי משפחה. הנזיר דומה בעניין זה לכהן גדול. הלשון נֵזֶר אֱלֹהָיו עַל רֹאשׁוֹ מהדהדת את מעמדו של הכהן הגדול.
הדבר הוא סמלי ולא רק מוסרי גרידא: בדרך כלל, השתתפות בלוויית קרוב משפחה והיטמאות עבורו היא מצווה. אבל הקדשת הנזיר את עצמו לה' גוברת על כך, משום שהוא קָדֹשׁ לַה'.
מה קורה כשנזיר נטמא בשוגג (פסוקים ט–יב)
תצפית מבנית מעניינת: התורה בונה נוהל לטומאה בשוגג עבור הנזיר, אך אין נוהל מקביל לכהן שנטמא. כהן מיטהר אך אינו מביא קרבן מיוחד ואינו זקוק לכפרה על כך. הסיבה עשויה להיות שכאשר אדם מקבל על עצמו מעמד זה מרצונו, הוא נושא באחריות מוגברת — אפילו על תאונות או אונס (נסיבות שמעבר לשליטתו).
אם מישהו מת פתאום ליד הנזיר (כִּי יָמוּת מֵת עָלָיו בְּפֶתַע פִּתְאֹם), וטימא את ראש נזרו:
1. יום שביעי: הוא מגלח את ראשו (מסיים את תקופת הנזירות הזו), לאחר טהרה באפר הפרה (אֵפֶר הַפָּרָה, המפורט בהמשך בפרשת חוקת).
2. יום שמיני: הוא מביא קרבנות — שתי ציפורים (שְׁתֵּי תֹרִים אוֹ שְׁנֵי בְּנֵי יוֹנָה), אחת כחטאת ואחת כעולה, ככפרה מֵאֲשֶׁר חָטָא עַל הַנָּפֶשׁ (על החטא הנוגע למת).
3. הוא גם מביא כֶּבֶשׂ (כבש) כאשם.
4. וְקִדַּשׁ אֶת רֹאשׁוֹ — ראשו מתקדש מחדש.
5. הוא מתחיל מחדש את תקופת נזירותו: וְהִזִּיר לַה' אֶת יְמֵי נִזְרוֹ.
6. הימים הקודמים אבודים — וְהַיָּמִים הָרִאשֹׁנִים יִפְּלוּ, הם "נופלים" כי נזרו נטמא, ולכן עליו להתחיל את הספירה מחדש. זה מאשר שנזירות היא בדרך כלל לתקופה מוגדרת, לא קבועה (אם כי יש שנודרים אותה לצמיתות).
השלמת הנזירות הרגילה (פסוקים ~יג–כ)
כאשר הנזיר משלים את תקופתו כסדר, הוא מביא שלושה קרבנות:
- כבש זכר (כֶּבֶשׂ) לעולה
- כבשה נקבה (כִּבְשָׂה) לחטאת
- איל (אַיִל) לשלמים
הוא גם מביא שני סוגי מצות (בלולות בשמן ורְקִיקֵי מַצּוֹת), יחד עם מנחתם ונסכיהם. השלמים הופכים את האירוע לחגיגי — שלמים הם תמיד חגיגה.
טקס גילוח השיער: הנזיר מגלח את שערו (וְגִלַּח אֶת רֹאשׁ נִזְרוֹ). הטקסט לא בהכרח מתכוון לגילוח עד קרחות מוחלטת — ייתכן שהכוונה לחיתוך הצמיחה מתקופת הנזירות. השיער נשרף תחת השלמים, מה שהופך אותו לחלק מקרבן החגיגה (לא החלק שעולה על המזבח).
תהליך התנופה: הכהן לוקח את הזְּרֹעַ (שוק הזרוע), חלה אחת ורקיק אחד, מניח אותם על כפות ידי הנזיר לאחר הגילוח, ומבצע תנופה — הבאה סמלית לכיוון המזבח. הכהן מקבל את התנופה, את החָזֶה (החזה) ואת השׁוֹק (הירך), כמו בכל שלמים.
המילה נִזְרוֹ ניתנת לקריאה בשני אופנים: כתרו (השיער כנזרו) או נזירותו (הנדר עצמו).
לאחר כל זאת: וְאַחַר יִשְׁתֶּה הַנָּזִיר יָיִן — הנזיר רשאי כעת לשתות יין, משוחרר מנדריו.
חתימת הפרשה (פסוק ~כא): זֹאת תּוֹרַת הַנָּזִיר — הנזיר רשאי להביא קרבנות נוספים מעבר למינימום אם יש לו אמצעים והבטיח לעשות כן. זה מחזק את העובדה שנזירות היא וולונטרית, והקרבנות המפורטים הם המינימום החובה.
ברכת כהנים — המצווה החמישית בסדרה (פסוקים כב–כז)
משמעותה כלשון ליטורגית
זו הפעם הראשונה בכל החומש כולו שנקבעות מילים ספציפיות שיש לאומרן. קודם לכן היו דברים רבים לעשות אך שום דבר עם נוסח קבוע. וְהִתְוַדּוּ (וידוי) נצטווה אך ללא מילים קבועות. בהמשך בדברים יהיו נוסחאות וידוי, אבל ברכת כהנים היא הטקסט הליטורגי הראשון של התורה.
מהות המצווה
שאלה חשובה: האם המצווה היא לברך בנוסח ספציפי זה, או שזו מצווה להעניק ברכות מסוימות אלו? התשובה היא ככל הנראה שניהם גם יחד.
הקשר לתפילה
בהלכות תפילה של הרמב"ם, ברכת כהנים היא מרכיב מרכזי בתפילה. ייתכן שזו הצורה המוקדמת ביותר של תפילה — ברכת הכהן לעם. חוויית בית המקדש רחבה יותר מהבאת קרבנות בלבד; הכהן גם מעניק ברכות, מה שמחזק את הנושא שספר במדבר מספק את ההקשר הרחב של המשכן.
שלוש הברכות — מבנה עולה
שלוש הברכות הולכות וגדלות בהדרגה באורכן ובעושרן:
1. יְבָרֶכְךָ ה' וְיִשְׁמְרֶךָ — ה' יברך אותך (ייתן לך את מבוקשך) וישמור עליך (יגן מפני סכנות)
2. יָאֵר ה' פָּנָיו אֵלֶיךָ וִיחֻנֶּךָּ — ה' יאיר פניו אליך ויחנך
3. יִשָּׂא ה' פָּנָיו אֵלֶיךָ וְיָשֵׂם לְךָ שָׁלוֹם — ה' ישא פניו אליך וישים לך שלום
שלושתן בולטות בכך שאינן ספציפיות ונשארות כלליות — הן מבטאות את הארת פניו של הקב"ה, את תשומת לבו ודאגתו.
המנגנון התיאולוגי (פסוק כז)
וְשָׂמוּ אֶת שְׁמִי עַל בְּנֵי יִשְׂרָאֵל וַאֲנִי אֲבָרְכֵם — ברכת הכהן פועלת על ידי הנחת שם ה' על העם. זה מתקשר ישירות לשמות/פרשת יתרו: בְּכָל הַמָּקוֹם אֲשֶׁר אַזְכִּיר אֶת שְׁמִי אָבוֹא אֵלֶיךָ וּבֵרַכְתִּיךָ — בכל מקום שבו שם ה' מוזכר, ברכה באה בעקבותיו. שם ה' כבר שוכן בבית המקדש (וְשָׁכַנְתִּי בְּתוֹכָם, לְשַׁכֵּן שְׁמִי שָׁם), אבל הכהן מניח באופן פעיל את שם ה' על העם באומרו יְבָרֶכְךָ ה'. זה מסביר מדוע הברכות כה לא-ספציפיות: התוכן הוא פשוט נוכחותו של הקב"ה ותשומת לבו המופנית כלפי האדם. כאשר ה' עם אדם, כל הברכות באות בעקבות כך.
תמלול מלא 📝
במדבר פרק ו: הלכות הנזיר
הקשר ומיקום בספר במדבר
היום אנחנו קוראים במדבר פרק ו. כפי שדיברנו אתמול, זהו המשך של קבוצת המצוות שנמצאות בחלק הראשון, בסדרה הראשונה של ספר במדבר, שאם רוצים לשייך את זה לתקופה מסוימת, זה ממוקם בזמן שבין החודש הראשון לחודש השני של השנה השנייה, השנה שבה הוקם המשכן והשנה שבה הוקמו המחנות. והמצוות האלה איכשהו מתחברות לנושא הזה, או לזמן הזה, סליחה. או שהן ממוקמות בזמן הזה או שהן מתחברות לנושא הזה.
אז עכשיו יש לנו את המצווה הרביעית בקבוצה הזו, בסדרה הזו, וזו מצוות הנזיר. אז במובן מסוים זה מתחבר למצווה הקודמת, או לזו שלפני הקודמת, שהייתה סוג של הבטחה. היא דיברה על סוג של מתנה, משהו שמוקדש לכהן, למקדש, כמו איש אשר אין לו איש גואל — לה' אשר מעל הולך לכהן. גם כאן אנחנו הולכים לדבר על דברים שהולכים לכהן. זו דרך אחת להסביר את הקשר. כמובן שגם הסוטה מביאה משהו לכהן, אז זה הקשר.
הקשר נושאי רחב יותר: הרחבת הקדושה
במובן רחב יותר, כפי שדיברנו, ספר במדבר עוסק איכשהו בדברים שהם ההרחבה, הפריסה של הקדושה, של המחנה עד למחנות האחרים בכל מיני דרכים, בדרכים מילוליות, ובדרכים יותר רוחניות, יותר תיאורטיות, יותר מושגיות. אז יש דרך מושגית שבה נזיר, אפשר לראות את זה גם כהרחבת הכהונה אל מחוצה לה, כי נזיר הוא בעצם, או דרך אחת להבין את זה, הוא מישהו שאינו כהן, אבל רוצה לנהוג כאילו הוא כהן, או יכול לקבל את קדושת הכהן בדרך של נדר.
נדר הוא כמו כל הנדרים, כמו שיש קודש, יש דברים שהם קודש, ואז אפשר להפוך דברים לקודש על ידי הדיבור שלך, על ידי המעשים שלך. נלמד את ההלכה הכללית של נדרים הרבה יותר מאוחר בספר הזה גם כן, אז זה שייך לשם. אבל באופן כללי כאן, כשאנחנו מרחיבים את המחנה, עוד דרך להרחיב אותו היא שאדם אחר, אדם רגיל, או מישהו יכול להפוך לנזיר, כלומר להקדיש את עצמו לה' בדרך מסוימת, וזה ייתן לו את הדינים, הוא יידרש לנהוג בדרכים האלה, ואז כמובן הוא יביא אחר כך את קרבנו. אז זו, לדעתי, הדרך הרחבה יותר להבין את הקשר של הלכת הנזיר לספר במדבר בכלל, ולחלק הזה שלו בפרט, שהוא החלק של הרחבת הקדושה לכל המחנה.
הפתיחה: איש או אישה — הכללת נשים
וכמו בכל החלקים האלה, יש לנו את הסיפור, המסגרת, מה שקורה, או מה שהיינו יודעים על זה, ומה שהתורה מוסיפה, הדין שהיא נותנת לאותו אדם. אז זה מתחיל, דבר אל בני ישראל, איש או אשה, אז איש או אישה, זו שוב הרחבה, הרבה פעמים יש לנו איש או אישה, לא תמיד, כשכתוב רק איש, זה למעט נשים, אבל כאן יש הכללה מאוד מפורשת של נשים. אז כמובן נשים, דיברנו על בנות הלויים למשל, בנות הכהנים, מה ההלכות שלהן, אז זה ההגבלה, אבל ההלכה הזו מורחבת במפורש, אפילו אישה יכולה להיות נזירה, ויש להן אותו סוג של קדושה שיכולה להיות לכהן, או שיכולה להיות לנזיר.
אז הם יכולים, הם יביעו, ויפליא אפשר לתרגם כמשהו כמו יביע, נדר, להיות נזיר, נדר נזיר, סוג הנדר שהופך אותך לנזיר, להזיר לה', להפריש את עצמם לה'.
שלוש הקטגוריות של דיני הנזיר
עכשיו יש כמה, בעיקר שלושה דברים שונים, שלוש הלכות, שלוש קטגוריות של הלכות שהם צריכים לקיים.
1. הפרשה מיין ומכל מוצרי הענבים
הדבר הראשון הוא להתרחק מיין. אז זה הראשון, יין או דברים שמשכרים, הוא חייב להפריש את עצמו, אפילו חומץ, אפילו חומץ העשוי מיין, שאולי עדיין יכול לשכר, או כפי שאנחנו רואים כאן, זה אולי יותר סמלי, זה לא באמת רק על שכרות, כמובן ששכרות יכולה לגרום לבעיות מוסריות, אבל יש גם דבר סמלי, הוא לא חלק מכל העולם הזה שקשור ליין.
זה איכשהו מתחבר למושג של כהן, כפי שראינו בפרשת שמיני, שכהן לא יכול לשתות כשהוא עושה את העבודה לפחות, או אולי בכלל, כהן גדול, שתמיד שייך לעבודה, יש הלכות על זה, אבל נראה שזה המושג, ונזיר עושה את עצמו בדרך הזו, אז הוא לא יכול לשתות שום יין, וזה מוסיף את כל התוספות האלה, אפשר לראות את זה כ, לפעמים אנחנו יכולים לראות את זה כסייג, כמו אל תתקרב אפילו, או אפשר לראות את זה כהפרשה סמלית.
אז הפרשה סמלית גם חשובה, יש כאן תמיד שאלה, למשל, אנחנו אומרים שכר, ואז יש אנשים שמפרשים את זה ככל דבר שמשכר, כמו שאתה לא יכול לשתות גם וויסקי, או בירה, או משהו כזה, חכמים לא אומרים את זה ככה, הם אומרים שזה אומר, יין שמשכר לא אומר דברים אחרים שמשכרים, וזה בגלל שהם קוראים את זה כדבר יותר סמלי מאשר דבר פיזי. הדבר הפיזי, הדבר המוסרי של לא להשתכר, ודברים כאלה, זה לא משהו מיוחד לנזיר, כולם צריכים להיזהר בזה.
אז, וגם לא שום דבר העשוי מענבים, משרת ענבים, כל מיץ ענבים, או כל דבר, סחוט בענבים, או מים מעורבים עם ענבים, או כל דבר כזה, כל דבר, כל ענבים בכלל, לא רק ענבים, לא רק משקאות העשויים מענבים, אלא ענבים עצמם, בין אם הם יבשים, כלומר צימוקים, או לחים, כלומר טריים, אי אפשר לאכול, או כל דבר העשוי מגפן, כל דבר העשוי מהכרמים, לפעמים אנחנו עושים דברים מעלי גפן, נכון? אז חרצנים וזג, שזה אומר משהו כמו עלי גפן, או הגרעינים, יש ויכוח על מה בדיוק כל אחד מהשניים האלה אומר, אבל אפילו הדברים האלה לא, אז שוב, הוא מופרש לחלוטין מכל סוגי הכרמים והיין, זה דבר אחד שנזיר צריך לעשות.
העיקרון: קבלת הגדרת התורה לנזירות
וזה הדין, כלומר במילים אחרות, אם אתה אומר הריני נזיר, אתה עושה את עצמך נזיר, אתה צריך לקיים את מושג הנזיר כפי שהתורה מגדירה אותו, נזיר, אתה לא יכול סתם להגדיר את זה בעצמך, אתה יכול לנדור כל מה שאתה רוצה, אבל נזיר הוא סוג מסוים של נדר שנותן לך סוג מסוים של קדושה, וכפי שאני אומר, זו קדושה סמלית, לא רק כמו קדושה מעשית, כמו להיות מוקדש למשהו, יש סמליות בזה, ולכן אתה צריך לעקוב אחרי הדינים האלה.
2. איסור גילוח השיער
הדבר השני שצריך לקיים הוא, אי אפשר לגלח את השיער, או כפי שכתוב, תער לא יעבור על ראשו, כל הזמנים האלה הוא יצטרך לתת לשיער שלו לגדול, גדל פרע, לגדול בחופשיות, ראינו את זה, פרע ראש אישה אומר לפתוח את שערה או לגלות אותה או משהו כזה, אז הנזיר לא מטפח את שערו, לא יכול לגלח את שערו, כל הזמן הזה, זה משהו שלא מצאנו לגמרי בחזרה אצלו [בדיני הכהנים], במובן מסוים אפילו מצאנו את ההפך, אבל יש כאן משהו שמתרחש.
זה הדבר האחד שמעניין ובאמת צריך יותר הסבר, אבל נראה שיש כאן סמליות מסוימת, כמובן אתם מכירים את הסיפור של שמשון, שבו יש סמליות וכמו כוח אלוקי ששוכן בשערו, שנקרא הנזיר, אז יש משהו שמתרחש עם השיער, עם אי-גילוח השיער, כל עוד הוא נזיר.
3. איסור מגע עם המת
והדבר השלישי הוא, הוא לא יכול להתקרב לאדם מת, כלומר, הוא צריך להיזהר שלא להיטמא בטומאת מת, אפילו אביו, אמו, אחיו, אחותו, כלומר, אפילו אלה שלמשל, יכולים להיטמא להם, זכרו שכהן הדיוט נטמא להם, הוא כמו כהן [גדול], זו לשון דומה, היה לנו משהו כמו כהן [גדול], נזרו, כתר ה' על ראשו, וזה גם משחק מילים על המילה נזירות, נזירות היא הפרשה, היא גם כתר, ההפרשה שנזיר עושה משיגה סוג של הכתרה.
האופי הסמלי של ההגבלה הזו
הוא, אז שוב, זה מראה שזה דבר סמלי כאן, יש כאן משהו סמלי, שבו אני יודע שכמו מבחינה מוסרית, אתית, צריך ללכת להלוויה של הקרוב שלך, צריך להיטמא להם, זה אפילו מצווה לכהן הדיוט, או לאדם רגיל, אבל הוא, מכיוון שהפריש את עצמו והקדיש את עצמו לה' בדרך הזו, הוא לא נטמא על ידי שהולך, על ידי שנוגע בהם, על ידי שמתקרב אליהם, קדוש הוא לה', זו ההלכה, אלה שלושת הדברים שנזיר צריך לעשות.
דיני טומאה בשוגג
עכשיו, וזה נראה מעניין שזה מובנה כאן, אין לנו משהו דומה לכהן, אבל יש לנו משהו כזה לנזיר, אז זה מעניין לחשוב על זה, למה לכהן אין הלכה, מה הוא עושה אם הוא נטמא? כמובן, הוא נטמא, הוא צריך להיטהר, אבל לא כתוב על כמו, הוא לא צריך להביא קרבן, והוא לא צריך כפרה על זה, אז נראה שכמו, הפסוק אולי אומר משהו כמו, אם אתה מחליט בעצמך לנהוג ככה, אז אתה נושא אחריות על זה, אז אפילו אם משהו קרה בטעות, או אם זה היה אונס, אפילו כמובן, השיער שלך יכול להיגזז בטעות, או בכפייה, או בכוח, זה לא יהיה בעיה, אבל אם, לפעמים מישהו מת לידך, או איכשהו, בדרך של דבר לא מתוכנן, נכון, לפעמים אי אפשר לתכנן הכל סביבך.
משמעות השיער ככתר הנזיר
וכי ימות מת עליו בפתע פתאום, וטמא ראש נזרו, ראשו, נכון, הראש שהוא קדוש, נכון, נזר על ראשו, זה היה השיער, אז נראה שאולי הנקודה של השיער, אולי זה יכול לתת לנו רמז למה הנקודה של השיער, כמו שלכהן יש בגדי כהונה, יש לו כמו סוג של כובע, או סוג של לבוש שנותן לו את כתר ה', או כמו כהן גדול, כפי שכתוב, שנקרא גם נזר הקודש, הנזיר לא יכול לקבל את זה, אבל יש לו את השיער שלו במקום, ואם הוא נטמא, אז הוא מחלל את זה, אז נכון, הוא מחלל את הקדושה שעליו.
תהליך הטהרה
ולכן, מה שהוא יצטרך לעשות הוא, ביום שהוא מיטהר, נכון, אז ביום השביעי, נלמד בפרשת חוקת, שביום השביעי אחרי שיש עליו אפר פרה, הוא מיטהר בזה, וביום השביעי, הוא יגלח את שערו, זה כאילו הוא מסיים את הנזירות הזו, וביום השמיני, אז אחרי שהוא טהור לגמרי, הוא יביא קרבן, שתי תורים, שני יונים, או שני בני יונה, שני עופות, לכהן, והם יעשו חטאת ועולה, אלה יהיו שני הקרבנות, זו תהיה כפרה, מאשר חטא על הנפש, שהוא חטא בכך שהתקרב לנפש, לאדם מת, נפש מת, הקדושה, ואז ראשו יהיה קדוש, מחדש קדוש, אז זה כמו תיקון הבעיה של שהוא נטמא בטעות, או ב, אני לא יודע איך קוראים לזה, בטעות, באונס, בדרך לא מתוכננת, זה לא היה באשמתו.
התחלה מחדש של תקופת הנזירות
אז, שהוא צריך להביא את הקרבן הזה, כשהוא טהור, ואז הוא מתחיל מחדש לחשוב, והזיר לה' את ימי נזרו, אז הוא מתחיל שוב, הימים כנראה כאן, אפשר, אנחנו רואים שיש כמות של זמנים, נראה גם איך, בפרשה הבאה, מה קורה בזמן הרגיל, אז נזיר זה לא משהו לנצח, בדרך כלל, כמובן, ייתכן שיש נזירים שמבטיחים את זה לנצח, אבל כנראה הדרך הסטנדרטית היא לעשות את זה לתקופת זמן, אז כאן, הוא יצטרך לנהוג כאילו תקופת הזמן שלו הסתיימה, והוא יתחיל אותה מחדש, ואז הוא יביא גם כבש בן שנתו לאשם, אז אלה, אלה שלושת הקרבנות שהוא צריך להביא, באמת, והימים הראשונים יפלו, אז הימים הקודמים ייפלו, נכון, הם ייפלו, הם יתפרקו, כי כי טמא נזרו, כי הוא טימא את נזרו, אז לכן, הוא יצטרך
טומאת הנזיר בשוגג — פתרון
אז עכשיו, זה מה שקורה אם יש תאונה, נכון, במקרה משהו קורה. עכשיו מהי הדרך הרגילה לסיים נזירות?
השלמה רגילה של הנזירות
הקרבנות המובאים בסיום
הדרך הרגילה היא, ביום שזה מסתיים, הוא מביא את קרבנו. אז עכשיו הוא מביא כבש לעולה, כבשה לחטאת, ואיל לשלמים. והוא גם מביא מצות בלולות בשמן, ורקיקי מצות — אז שני סוגי מצות — ועם מנחתם, עם נסכיהם.
אז מסיבה גדולה שלמה, כמו שראינו סוג של שלמים. שלמים זה תמיד מסיבה, אז יש חגיגה של סיום הנזירות. הוא מביא את זה לכהן, הם עושים את החטאת ואת העולה, הולך לכהן, נכון, את האיל הוא עושה שלמים יחד עם המצות, עם המנחה, עם הנסך. אז זה חלק מהטקס של סיום הנזירות שלו.
טקס גילוח השיער
ואז, כפי שראינו, לנזיר יש את השיער שלו. אז עכשיו, כחלק מהטקס של סיום, הוא יגלח את שערו. גלח ראש נזרו. אנחנו עשויים להבין שזה לגמרי מלא, אבל אולי זה פשוט אומר את הכמות שגדלה בזמן שהוא היה נזיר, הוא צריך לגלח. אני לא יודע אם זה אומר שהוא צריך לגלח לגמרי — זה לא כתוב כאן לפחות. מה שההלכה אומרת זה משהו אחר, אבל אנחנו מדברים על מה שכתוב כאן.
והוא ייקח את השיער הזה וישרוף אותו תחת השלמים. אז איכשהו השיער שלו נשרף, אז נראה שהשיער שהוא מגדל בנזירותו הופך לחלק מהקרבן שהוא מביא אחרי הנזירות. זה לא הקרבן שעולה למזבח, אבל חלק מהשלמים, אז זה עדיין חלק מהחגיגה, חלק מהקרבן.
תהליך התנופה
אז יש תהליך של תנופה. הכהן לוקח את הזרוע, וחלה אחת, ורקיק אחד — שני סוגי חלות — הוא שם את זה על הנזיר אחרי שהוא מגלח את נזרו. וכאן נזרו שוב אפשר לקרוא בשתי דרכים: כתרו, כי כאן זה כתרו, או כמו הנזירות שלו, הבטחת הנזירות.
והוא עושה תנופה, ואז הכהן מקבל, כמו בכל שלמים, הכהן מקבל את התנופה, את השוק, ואת החזה — החזה והרגל, הרגל הקדמית, הכהן מקבל. אז זו התנופה. תנופה היא כמו הקרבה סמלית, הבאת זה, הקרבה סמלית, הבאת זה למזבח. זה מה שזה תמיד.
הנזיר משתחרר מנדריו
ואחרי כל זה, ואחר ישתה הנזיר יין — עכשיו הנזיר חופשי מנדריו, הוא יכול לשתות יין. כמובן שהוא יכול גם לבוא במגע עם המת ולהיטמא, אבל אולי זה מובן מאליו.
החתימה: קרבנות נדבה נוספים
זה הסוף, ויש לנו כותרת עליונה וכותרת תחתונה לפרשה הזו. נניח שזה נזיר שנודר את קרבנו — לפעמים הוא יביא קרבנות נוספים, לפי כמה כסף יש לו, כפי שנדר. אז הקרבן הזה, כפי שאנחנו רואים, נזיר הוא דבר וולונטרי, אז אולי מישהו נודר שכשהוא יסיים את נזירותו, הוא יביא עוד שלמים, או עוד תודות, ודברים כאלה. הוא יכול, אבל זה המינימום שהוא חייב, אלה הקרבנות החובה.
ברכת כהנים — המצווה החמישית בסדרה
וכאן יש לנו את החלק החמישי, החלק האחרון של הפרשה הזו, שהוא המצווה החמישית בסדרה הזו, שגם אנחנו יכולים לראות עד כמה היא שייכת לסדרה הזו: מצוות ברכת כהנים.
המצווה של הנוסח עצמו
עכשיו, ליתר דיוק, זו לא רק מצוות ברכת כהנים, אלא המצווה, וזה מאוד מעניין, המצווה של *הנוסח* של ברכת כהנים. וזה מאוד מעניין: אולי המצווה היא הנוסח, אולי המצווה היא הברכה עצמה. במילים אחרות, האם אנחנו קוראים את זה כאומר, כשאתם מברכים את העם, תברכו אותם בנוסח הזה, בלשון הזו? או שזה אומר שיש מצווה לברך אותם, ולברך אותם בברכות האלה? אני חושב שזה שניהם.
אבל מעניין שזה, עד עכשיו, בחומש, לא היה לנו שום נוסח ליטורגי, כמו משהו בסגנון של "תגידו את זה". היו הרבה דברים לעשות, לא היה שום דבר לומר. היה כמו והתוודו, אבל בלי מילים. מאוחר יותר בדברים יהיו לנו מילים של וידוי, וכדומה. כאן זו הפעם הראשונה בתורה שיש לנו מילים ספציפיות. הן לא מילים של תפילה, אבל הן מילים של ברכת כהנים.
ברכת כהנים כתפילה ראשונית
טוב, כשנלמד הלכות תפילה, ברכת כהנים, והרמב"ם למשל, נראה שברכת כהנים היא איכשהו חלק מרכזי מהתפילה. זה נראה קשור לעניין הזה, כאילו, אחת התפילות הראשונות שנאמר שהיו קיימות הן התפילה, הברכה שהכהן נותן לעם.
וכאן שוב אנחנו רואים שיש אינטראקציה: העם באים לבית המקדש וכדומה, והם לא רק באים לעשות את קרבנות החובה שלהם וכדומה. הכהן גם נותן להם ברכה. זו ברכה לכל דבר, אז יש הקשר רחב לכל העניין הזה של בית המקדש. זה לא רק כמו, תביאו קרבנות. וזה מחבר אותנו מאוד למה שאמרנו, שהמצווה נותנת את ההקשר הרחב יותר של המקדש והקרבנות.
שלוש הברכות — מבנה ותוכן
אז ככה כתוב: דבר אל אהרן ואל בניו, כה תברכו את בני ישראל, אמור להם:
יברכך ה' וישמרך — אז "יברכך" זה ייתן לך מה שאתה רוצה, וה' ישמור אותך, נכון, ישמור אותך מסכנות.
ואז יש לנו את הברכה — אנחנו יכולים לראות כאן שהברכה הולכת ומתארכת ומתייפה, אז יש מבנה עולה מאוד יפה לשלוש הברכות האלה.
יאר ה' פניו אליך ויחנך — זה מאוד כללי, לא כתוב מה, נכון. כל הברכות האלה בדרך כלל אומרות פרטים, אבל הן מאוד כלליות.
והשלישית היא ישא ה' פניו אליך וישם לך שלום.
אז אפשר לראות בדיוק, אם מסתכלים בתמונה הזו, אפשר לראות בדיוק איך הברכה הזו בנויה. היא בנויה בצורה מאוד יפה. הכל מאוד כללי, זה לקבל את אור פניו של הקב"ה, משהו כמו, הכל הולך טוב, או כן, ה' הולך לדאוג לך ולתת לך את תשומת לבו. תשומת לב היא דרך לתרגם את זה.
המנגנון התיאולוגי: שימת שם ה'
ועכשיו, ה' אומר להם, מה שזה יהיה זה, ברכת הכהן היא באמת דרך אחת להבין את זה: זה לשים את שם ה' על העם, ואז, לכן, הם מקבלים את ברכתם. ההפניה הזו היא משהו שלמדנו בסוף פרשת יתרו, במקום שנעשה ששם ה' מושם עליו, מקבלים ברכה, כי שם ה' מביא ברכה.
אז חלק מברכת כהנים, שם ה' נמצא בבית המקדש, וכדומה. כתוב ששמי שוכן שם. אבל עכשיו, כשהכהן שם את שם ה', על ידי שהוא אומר יברכך ה', וזה מה שאמרנו, זו ברכה מאוד לא ספציפית. היא אומרת פני ה', ברכת ה', תשומת לבו של ה' תהיה עליך. כשהקב"ה עם מישהו, אז יש לו את כל הברכות. אז זה באמת הטקס הפנימי, או התוכן הפנימי של הברכות האלה.
וזה סוף הפרק הזה.
EN English ›
סיכום השיעור 📋
סיכום: במדבר פרק ו׳ — די הלכות פון נזיר און ברכת כהנים
קאנטעקסט און פלאץ אין ספר במדבר
במדבר פרק ו׳ פירט ווייטער די סעריע פון מצוות אין דעם ערשטן חלק פון דעם ספר, וואס שפילט זיך אפ אין דער תקופה צווישן דעם ערשטן און צווייטן חודש פון דעם צווייטן יאר, ווען דער משכן איז אויפגעשטעלט געווארן און די מחנות זענען אָרגאניזירט געווארן. די מצוות זענען אָדער געגעבן געווארן אין יענער צייט, אָדער זיי האבן א טעמאטישע שייכות דערצו. דער נזיר איז די פערטע מצוה אין דער סעריע.
שייכות צו דעם ארומיקן מאטעריאל:
- א פשוט׳ע שייכות: ווי די פריערדיקע הלכות (דער אשם וואס גייט צום כהן ווען עס איז נישטא קיין גואל, און די סוטה וואס ברענגט א קרבן צום כהן), ברענגט דער נזיר אויך סוף כל סוף קרבנות צום כהן.
- א טיפערע טעמאטישע שייכות: ספר במדבר האנדלט אין יסוד וועגן דער אויסברייטערונג פון דער קדושה פון דעם מחנה כהונה ארויס צו די אנדערע מחנות — ממש און באגריפלעך. דער נזיר פארשטעלט דאס שיין: א מענטש וואס איז נישט קיין כהן, וואס קען דורך א נדר מקנה זיין א קדושה פאראלעל צו דער קדושה פון א כהן. אזוי ווי עס זענען פאראן זאכן וואס זענען מצד עצמם הייליק, און דערנאך זאכן וואס ווערן הייליק געמאכט דורך מענטשלעכע רייד און מעשים (דער כללות׳דיקער באגריף פון נדרים, וואס ווערט געלערנט שפעטער אין דעם ספר), איז דער נזיר א מענטש וואס איז מקדיש זיך צו הקב״ה און נעמט דערמיט אויף זיך באגרענעצונגען און א מעמד וואס איז געמאדלט אויף דער כהונה.
דער אנהויב: איש או אשה (פסוק ב׳)
די פרשה שליסט בפירוש איין פרויען — איש או אשה, א מאן אָדער א פרוי קען ווערן א נזיר/נזירה. דאס איז באמערקענסווערט אלס אן אויסברייטערונג. כאטש די טעכטער פון כהנים האבן באגרענעצטע ראלעס אינערהאלב דער כהונה, עפנט די תורה דא בפירוש דעם וועג פון קדושה אויך פאר פרויען.
דער שליסל-ווארט יפלא קען איבערגעזעצט ווערן אלס "אויסדריקן" — אויסדריקן א נדר נזיר, א שבועה פון דעם ספעציפישן טיפ וואס מאכט איינעם א נזיר, זיך אפצוזונדערן (להזיר) צו ה׳.
די דריי קאטעגאריעס פון נזיר-הלכות
1. אפזונדערונג פון וויין און אלע ענבים-פראדוקטן
דער נזיר מוז זיך אפהאלטן פון וויין, שכר (שכור׳דיקער געטראנק), עסיק פון וויין, טרויבן-זאפט, אלעס וואס איז אויסגעדריקט פון ענבים, פרישע ענבים, ראזשינקעס, און אפילו ענבים-בלעטער און זאמען (חרצנים וזג — עס איז דא א מחלוקת וועגן דער גענויער באדייטונג פון יעדן באגריף). א גאנצע אפזונדערונג פון אלע פראדוקטן פון דעם ווייַנגארטן.
א וויכטיקער פרשנות׳דיקער פונקט: די חכמים פארשטייען שכר נישט אלס יעדן שכור׳דיקן געטראנק (נישט וויסקי אָדער ביר), נאר ספעציפיש אלס וויין-באזירטע שכור׳דיקע געטראנקען. דאס איז ווייל דער איסור איז סימבאליש, נישט בלויז פראקטיש. דער מוסר׳דיקער באזארג וועגן שכרות גייט אן יעדן מענטש, נישט ספעציעל דעם נזיר. דעם נזיר׳ס אפהאלטונג פון וויין איז פאראלעל צום כהן׳ס איסור צו טרינקען בשעת עבודה (ווי מיר זעען אין פרשת שמיני), און מעגלעך צו די ברייטערע באגרענעצונגען פון דעם כהן גדול, ווייל ער געהערט תמיד צו דער עבודה.
א וויכטיקער עיקר: ווען איינער זאגט הריני נזיר, נעמט ער אן דער תורה׳ס דעפיניציע פון נזירות — מען קען עס נישט אליין דעפינירן. א נדר קען זיין אויף אלעס, אבער נזירות איז א ספעציפישער טיפ נדר מיט א ספעציפישער קדושה, אריינגערעכנט סימבאלישע דימענסיעס.
2. נישט שניידן די האר
א שערמעסער טאר נישט אריבערגיין איבער דעם נזיר׳ס קאפ; די האר מוז פריי וואקסן (גדל פרע — פארגלייך מיט פרע ראש אשה, דאס אנטפלעקן/לויז מאכן פון דער סוטה׳ס האר). דער דין האט נישט א דירעקטע פאראלעל צו דער כהונה — אדרבה, כהנים האבן מעגלעך דעם פארקערטן דין. אבער עס איז דא א טיפע סימבאליק, ווי מען זעט פון דער געשיכטע פון שמשון, וואס איז גערופן געווארן א נזיר, און זיין ג-טלעכע כח איז געלעגן אין זיינע האר.
אן אריגינעלער אינזיכט וועגן דער פונקציע פון האר: א כהן האט בגדי כהונה — מלבושים, א היטל, און דער כהן גדול האט דעם ציץ (וואס הייסט אויך נזר הקודש) — אלס אויסערלעכע סימנים פון ג-טלעכער הקדשה. דער נזיר קען נישט טראגן די כהונה-מלבושים, דערפאר דינען זיינע האר אלס זיין עקוויוואלענט פון דער כהונה-קרוין. דאס ווערט אונטערשטיצט דורך דעם אויסדרוק נזר אלקיו על ראשו — "דער קרוין פון זיין ג-ט איז אויף זיין קאפ" — וואס שפילט אויף דער דאפלטער באדייטונג פון נזר אלס ביידע "אפזונדערונג" און "קרוין." די אפזונדערונג וואס דער נזיר נעמט אויף זיך דערגרייכט א מין באקרוינונג.
3. איסור פון קאנטאקט מיט מתים
דער נזיר טאר נישט צוקומען צו קיין מת (על כל נפש מת לא יבא) — אפילו נישט פאטער, מוטער, ברודער, אָדער שוועסטער. דאס גייט ווייטער ווי דער כהן הדיוט, וואס האט רשות (און אפילו א חיוב) צו ווערן טמא פאר נאענטע קרובים. דער נזיר איז ווי א כהן גדול אין דעם הינזיכט. דער לשון נזר אלקיו על ראשו שפיגלט אפ דעם כהן גדול׳ס מעמד.
דאס איז סימבאליש באדייטזאם, נישט בלויז עטיש: נארמאלערווייז איז עס א מצוה צו גיין צו א קרוב׳ס לוויה און ווערן טמא פאר זיי. אבער דעם נזיר׳ס זעלבסט-הקדשה צו הקב״ה איז דוחה דאס, ווייל ער איז קדוש לה׳.
וואס פאסירט ווען א נזיר ווערט טמא בשוגג (פסוקים ט׳-י״ב)
אן אינטערעסאנטע סטרוקטורעלע באמערקונג: די תורה בויט אריין א פראצעדור פאר שוגג׳דיקע טומאה ביים נזיר, אבער האט נישט קיין פאראלעלע פראצעדור פאר א כהן וואס ווערט טמא. א כהן רייניקט זיך אבער ברענגט נישט קיין באזונדער קרבן און דארף נישט קיין כפרה דערפאר. דער טעם איז מעגלעך אז ווען מען נעמט פרייוויליק אויף זיך דעם מעמד, טראגט מען א פארגרעסערטע אחריות — אפילו פאר אומגליקן אָדער אונס (אומשטענדן וואס זענען אויסער דיין קאנטראל).
אויב איינער שטארבט פלוצלונג לעבן דעם נזיר (כי ימות מת עליו בפתע פתאום), און פארטומאט זיין געהייליקטן קאפ:
1. טאג 7: ער גאלט זיין קאפ (ענדיקט דעם תקופה פון נזירות), נאך דער טהרה מיט אפר הפרה (אש פון דער פרה אדומה, וואס ווערט באשריבן שפעטער אין פרשת חוקת).
2. טאג 8: ער ברענגט קרבנות — צוויי פויגלען (שתי תורים או שני בני יונה), איינס אלס חטאת און איינס אלס עולה, אלס כפרה מאשר חטא על הנפש (פאר דער זינד בנוגע צום מת).
3. ער ברענגט אויך א כבש (לעמל) אלס אשם.
4. וקדש את ראשו — זיין קאפ ווערט אויפס ניי געהייליקט.
5. ער הויבט אן זיין נזירות-תקופה פון אנהויב: והזיר לה׳ את ימי נזרו.
6. די פריערדיקע טעג זענען פארלוירן — והימים הראשונים יפלו, זיי "פאלן אוועק" ווייל זיין נזר איז טמא געווארן, און ער מוז אנהויבן דעם ציילונג פון ניי. דאס באשטעטיקט אז נזירות איז טיפיש פאר א באשטימטע צייט, נישט אויף אייביק (כאטש עטלעכע קענען עס נודר זיין אויף אייביק).
דער רעגולערער אפשלוס פון נזירות (פסוקים ~י״ג-כ׳)
ווען דער נזיר ענדיקט זיין תקופה נארמאלערווייז, ברענגט ער דריי קרבנות:
- א זכר-לעמל (כבש) פאר אן עולה
- א נקבה-לעמל (כבשה) פאר א חטאת
- א ווידער (איל) פאר שלמים
ער ברענגט אויך צוויי סארטן מצות (געמישט מיט אויל און רקיקי מצות), צוזאמען מיט זייער מנחה און נסכים. די שלמים מאכט דאס א פייערלעכע געלעגנהייט — שלמים איז תמיד א שמחה.
דער האר-שניידן צערעמאניע: דער נזיר גאלט זיינע האר (וגלח את ראש נזרו). דער טעקסט מיינט נישט נויטווענדיק גאלן גאנץ קאל — עס קען מיינען שניידן דעם וואוקס פון דער נזירות-תקופה. די האר ווערן פארברענט אונטער דעם שלמים, וואס מאכט עס א טייל פון דעם פייערלעכן קרבן (נישט דער חלק וואס גייט אויפן מזבח).
דער תנופה-פראצעס: דער כהן נעמט דעם זרוע (פאדערפוס), איין חלה, און איין רקיק, לייגט זיי אויף דעם נזיר׳ס הענט נאכן גאלן, און מאכט תנופה — א סימבאלישע ברענגונג צום מזבח. דער כהן באקומט דעם תנופה, דעם חזה (ברוסט), און דעם שוק (פוס), ווי ביי יעדן שלמים.
דאס ווארט נזרו קען געלייענט ווערן אויף צוויי אופנים: זיין קרוין (די האר זענען זיין קרוין) אָדער זיין נזירות (דער נדר אליין).
נאך דעם אלעם: ואחר ישתה הנזיר יין — דער נזיר מעג איצט טרינקען וויין, באפרייט פון זיינע נדרים.
דער סוף-פסוק (פסוק ~כ״א): זאת תורת הנזיר — דער נזיר מעג ברענגען נאך קרבנות איבער דעם מינימום אויב ער האט די מיטלען און האט צוגעזאגט עס צו טון. דאס באשטעטיקט אז נזירות איז פרייוויליק, און די אויפגעליסטעטע קרבנות זענען דער חיוב׳דיקער מינימום.
ברכת כהנים — די פינפטע מצוה אין דער סעריע (פסוקים כ״ב-כ״ז)
באדייטונג אלס ליטורגישער לשון
דאס איז דאס ערשטע מאל ערגעץ אין דעם גאנצן חומש וואס ספעציפישע ווערטער ווערן פארגעשריבן צום זאגן. פריער זענען געווען פילע זאכן צו טון אבער גארנישט מיט א פעסטן נוסח. והתוודו (וידוי) איז באפוילן געווארן אבער אן באשטימטע ווערטער. שפעטער אין דברים וועלן זיין וידוי-נוסחאות, אבער ברכת כהנים איז דער תורה׳ס ערשטער ליטורגישער טעקסט.
דער אופן פון דער מצוה
א וויכטיקע פראגע: איז די מצוה צו בענטשן מיט דעם ספעציפישן נוסח, אָדער איז עס א מצוה צו געבן די דאזיקע ספעציפישע ברכות? דער ענטפער איז מסתמא ביידעס.
שייכות צו תפלה
אין דעם רמב״ם׳ס הלכות תפלה איז ברכת כהנים א הויפט-באשטאנדטייל פון תפלה. דאס איז מעגלעך די ערליכסטע פארם פון תפלה — דעם כהן׳ס ברכה צום פאלק. דער בית המקדש-דערפארונג איז ברייטער ווי בלויז ברענגען קרבנות; דער כהן גיט אויך ברכות, וואס פארשטארקט דעם טעמע אז במדבר גיט דעם ברייטערן קאנטעקסט פון דעם משכן.
די דריי ברכות — א שטייגנדע סטרוקטור
די דריי ברכות וואקסן פראגרעסיוו לענגער און רייכער:
1. יְבָרֶכְךָ ה׳ וְיִשְׁמְרֶךָ — הקב״ה וועט דיך בענטשן (דיר געבן וואס דו ווילסט) און דיך היטן (באשיצן פון סכנות)
2. יָאֵר ה׳ פָּנָיו אֵלֶיךָ וִיחֻנֶּךָּ — הקב״ה וועט באלייכטן זיין פנים צו דיר און דיר געבן חן
3. יִשָּׂא ה׳ פָּנָיו אֵלֶיךָ וְיָשֵׂם לְךָ שָׁלוֹם — הקב״ה וועט אויפהויבן זיין פנים צו דיר און דיר געבן שלום
אלע דריי זענען באמערקענסווערט נישט-ספעציפיש און אלגעמיין — זיי פארמיטלען הקב״ה׳ס הארת פנים (דאס ליכט פון זיין פנים), זיין אויפמערקזאמקייט און זארג.
דער טעאלאגישער מעכאניזם (פסוק כ״ז)
ושמו את שמי על בני ישראל ואני אברכם — דעם כהן׳ס ברכה ווירקט דורך לייגן הקב״ה׳ס נאמען אויף דעם פאלק. דאס פארבינדט זיך דירעקט מיט שמות/פרשת יתרו: בכל המקום אשר אזכיר את שמי אבוא אליך וברכתיך — אומעטום וואו הקב״ה׳ס נאמען ווערט דערמאנט, קומט ברכה. הקב״ה׳ס נאמען רוט שוין אין דעם בית המקדש (ושכנתי בתוכם, לשכן שמי שם), אבער דער כהן לייגט אקטיוו הקב״ה׳ס נאמען אויף דעם פאלק דורך זאגן יברכך ה׳. דאס דערקלערט פארוואס די ברכות זענען אזוי נישט-ספעציפיש: דער אינהאלט איז פשוט הקב״ה׳ס אנוועזנהייט און אויפמערקזאמקייט געריכט צו א מענטש. ווען הקב״ה איז מיט איינעם, קומען אלע ברכות נאך.
תמלול מלא 📝
במדבר קאפיטל ו: די הלכות פון נזיר
קאנטעקסט און פלאצירונג אין ספר במדבר
היינט לייענען מיר במדבר קאפיטל ו. ווי מיר האבן באשפראכן נעכטן, איז דאס א המשך פון דער גרופע מצוות וואס געפינען זיך אין ערשטן חלק, דער ערשטער סעריע פון ספר במדבר, וואס אויב מען וויל עס אריינשטעלן אין א צייט-פעריאד, איז עס אזוי ווי געשטעלט אין דער צייט צווישן דעם ערשטן און דעם צווייטן חודש פון צווייטן יאר, דאס יאר וואס דער משכן איז אויפגעשטעלט געווארן און דאס יאר אין וועלכן די מחנות זענען אויפגעשטעלט געווארן. און די מצוות פארבינדן זיך אירגנדווי מיט דעם ענין, אדער מיט יענער צייט, מיר בעטן מחילה. סיי זיי זענען געשטעלט אין יענער צייט, סיי זיי פארבינדן זיך מיט דעם ענין.
אלזא איצט האבן מיר די פערטע מצוה אין דער גרופע, אין דער סעריע, און דאס איז די מצוה פון נזיר. אין א געוויסן זין פארבינדט עס זיך מיט דער פריערדיקער מצוה, אדער מיט דער איינע פאר דער פריערדיקער, וואס איז געווען א מין הבטחה. עס האט גערעדט פון א מין מתנה, עפעס וואס ווערט מוקדש צום כהן, צום מקדש, ווי דער איש אשר אין לו איש גואל — לה' אשר מעל גייט צום כהן. דא וועלן מיר אויך רעדן פון זאכן וואס גייען צום כהן. דאס איז איין וועג ווי מען קען ערקלערן דעם צוזאמענהאנג. פארשטייט זיך, די סוטה ברענגט אויך עפעס צום כהן, אלזא דאס איז דער צוזאמענהאנג.
דער ברייטערער טעמאטישער צוזאמענהאנג: אויסברייטערונג פון קדושה
אין א ברייטערן זין, ווי מיר האבן באשפראכן, ספר במדבר איז אירגנדווי די זאכן וואס זענען דאס ברייטער מאכן, דאס אויסברייטערן פון דער קדושה, פון דער מחנה ביז צו די אנדערע מחנות אויף אלערליי וועגן, אויף ממשות'דיקע וועגן, און אויף מער רוחניות'דיקע, מער טעאריעטישע, מער באגריפלעכע וועגן. אלזא עס איז דא א באגריפלעכער וועג אין וועלכן א נזיר, עס קען אויך געזען ווערן אלס דאס אויסברייטערן פון דער כהונה צו אויסערהאלב פון איר, ווייל א נזיר איז באזיש, אדער איין וועג עס צו פארשטיין, איז עמעצער וואס איז נישט קיין כהן, אבער וויל זיך אויפפירן ווי ער איז א כהן, אדער קען באקומען די קדושה פון א כהן אויפן וועג פון א נדר.
א נדר איז פונקט ווי אלע נדרים, פונקט ווי עס איז דא קודש, עס זענען דא זאכן וואס זענען קודש, און דערנאך קען מען מאכן זאכן קודש דורך דיינע ווערטער, דורך דיינע מעשים. מיר וועלן לערנען דעם כללות'דיקן הלכה פון נדרים שפעטער אין דעם ספר אויך, אלזא עס געהערט צו דעם. אבער בכלליות דא, ווען מיר ברייטערן אויס דעם מחנה, נאך איין וועג פון אויסברייטערן איז אז אן אנדערער מענטש, א פשוט'ער מענטש, אדער עמעצער קען ווערן א נזיר, אלזא מקדיש זיין זיך צו גאט אויף א געוויסן אופן, און עס וועט אים געבן די הלכות, ער וועט מחויב זיין זיך אויפצופירן אויף די וועגן, און דערנאך פארשטייט זיך וועט ער ברענגען נאכדעם זיין קרבן. אלזא דאס איז, איך מיין, דער ברייטערער וועג צו פארשטיין דעם צוזאמענהאנג פון דער הלכה פון נזיר צו ספר במדבר בכלל, און צו דעם חלק פון עם בפרט, וואס איז דער חלק פון דער אויסברייטערונג פון דער קדושה צו דער גאנצער מחנה.
דער אנהייב: איש או אשה — אריינשליסן פרויען
און ווי אלע די חלקים, האבן מיר דעם סיפור, דעם ראם, וואס פאסירט, אדער וואס מיר וואלטן וויסן וועגן דעם, און וואס די תורה מוסיף איז, דער דין וואס זי גיט פאר יענעם מענטש. אלזא עס הייבט אן, זאג די מענטשן, איש או אשה, א מאן אדער א פרוי, דאס איז ווידער אן אויסברייטערונג, אסאך מאל האבן מיר איש או אשה, נישט אלע מאל, ווען עס זאגט נאר איש, איז עס אויסצושליסן פרויען, אבער דא איז דא א זייער מפורש'דיקע אריינשליסונג פון פרויען. אלזא פארשטייט זיך פרויען, מיר האבן באשפראכן די טעכטער פון לויים, למשל, די טעכטער פון כהנים, וואס זייערע הלכות זענען, אלזא דאס איז דער באגרענעצונג, אבער דער הלכה איז בפירוש אויסגעברייטערט, אפילו א פרוי קען זיין א נזיר אדער א נזירה, און זיי האבן דעם זעלבן מין קדושה ווי א כהן קען האבן, אדער ווי א נזיר קען האבן.
אלזא זיי קענען, זיי וועלן אויסדריקן, און יפליא קען איבערגעזעצט ווערן עפעס ווי אויסדריקן, נדר, צו זיין א נזיר, נדר נזיר, דער מין נדר וואס מאכט דיך א נזיר, צו זיין א נזיר לה', זיך אפצוזונדערן צו ה'.
די דריי קאטעגאריעס פון נזיר-הלכות
איצט זענען דא עטלעכע, מערסטנס דריי פארשידענע זאכן, דריי הלכות, דריי קאטעגאריעס פון הלכות וואס זיי מוזן אויספירן.
1. אפזונדערונג פון וויין און אלע טרויבן-פראדוקטן
דאס ערשטע זאך איז זיך אפהאלטן פון וויין. אלזא דאס איז דאס ערשטע, וויין אדער זאכן וואס מאכן דיך שיכור, ער מוז זיך אפזונדערן, אפילו חומץ, אפילו עסיק געמאכט פון וויין, וואס קען אפשר נאך אלץ מאכן דיך שיכור, אדער ווי מיר זעען דא, דאס קען זיין אירגנדווי מער סימבאליש, עס איז נישט טאקע נאר וועגן שיכור ווערן, פארשטייט זיך שיכור ווערן קען פאראורזאכן מוסר'דיקע פראבלעמען, אבער עס איז אויך דא א סימבאלישע זאך, ער איז נישט א חלק פון דער גאנצער וועלט וואס האט צו טאן מיט וויין.
דאס איז אירגנדווי פארבונדן מיט דעם באגריף פון א כהן, ווי מיר האבן געזען אין פרשת שמיני, אז א כהן טאר נישט טרינקען ווען ער טוט די עבודה כל הפחות, אדער אפשר בכלל, א כהן גדול, וואס געהערט אלע מאל צו דער עבודה, עס זענען דא הלכות וועגן דעם, אבער עס דאכט זיך אז דאס איז דער באגריף, און א נזיר מאכט זיך אויף דעם אופן, אלזא ער טאר נישט טרינקען קיין וויין, און עס מוסיף צו אלע די צוגאבן, מען קען עס זען אלס, מאנכע מאל קענען מיר עס זען אלס א סייג, ווי קום נישט אפילו נאענט, אדער עס קען געזען ווערן אלס א סימבאלישע אפזונדערונג.
אלזא סימבאלישע אפזונדערונג איז אויך וויכטיק, עס איז דא א שאלה דא אלע מאל, למשל, מיר זאגן שכר, און דערנאך טייטשן עטלעכע מענטשן עס אלס אלעס וואס מאכט דיך שיכור, ווי מען טאר אויך נישט טרינקען וויסקי, אדער ביר, אדער עפעס אזוינס, די חכמים זאגן עס נישט אזוי, זיי זאגן עס מיינט, וויין וואס מאכט דיך שיכור מיינט נישט אנדערע זאכן וואס מאכן דיך שיכור, און דאס איז ווייל זיי לייענען עס אלס א מער סימבאלישע זאך ווי א פיזישע זאך. דאס פיזישע זאך, דאס מוסר'דיקע זאך פון נישט שיכור ווערן, און אזעלכע זאכן, איז נישט עפעס ספעציעלעס פאר א נזיר, יעדער מוז זיין אויפגעהיט מיט דעם.
אלזא, און אויך נישט עפעס געמאכט פון טרויבן, משרת ענבים, יעדער טרויבן-זאפט, אדער עפעס, געפרעסט אין טרויבן, אדער וואסערן געמישט מיט טרויבן, אדער עפעס אזוינס, עפעס, אלע טרויבן בכלל, נישט אפילו טרויבן, נישט נאר געטראנקען געמאכט פון טרויבן, נאר טרויבן אליין, סיי זיי זענען טרוקן, אלזא ראזשינקעס, סיי נאס, אלזא פרישע, מען טאר נישט עסן, אדער עפעס געמאכט פון גפן, עפעס געמאכט פון ווייַנגערטנער, מאנכע מאל מאכט מען זאכן פון ווייַנטרויבן-בלעטער, יא? אלזא חרצנים וזג, וואס מיינט עפעס ווי טרויבן-בלעטער, אדער די זאמען, עס איז דא א מחלוקת וואס גענוי יעדער פון די צוויי מיינט, אבער אפילו יענע זאכן טאר מען נישט, אלזא ווידער, ער איז גענצלעך אפגעזונדערט פון אלע מינים ווייַנגערטנער און וויין, דאס איז איין זאך וואס א נזיר מוז טאן.
דער עיקרון: אננעמען דער תורה'ס דעפיניציע פון נזירות
און דאס איז דער דין, מיט אנדערע ווערטער, אויב מען זאגט הריני נזיר, מאכט מען זיך א נזיר, מוז מען אויספירן דעם באגריף פון א נזיר ווי די תורה דעפינירט עס, א נזיר, מען קען עס נישט סתם דעפינירן אליין, מען קען מאכן א נדר פאר וואס מען וויל, אבער א נזיר איז א ספעציפישער מין נדר וואס גיט דיר א ספעציפישע מין קדושה, און ווי איך זאג, עס איז א סימבאלישע קדושה, נישט נאר ווי א פראקטישע קדושה, ווי זיין מוקדש צו עפעס, עס איז דא א סימבאליזם אין דעם, און דעריבער מוז מען פאלגן די הלכות.
2. נישט שניידן דאס האר
דאס צווייטע זאך וואס מען מוז פאלגן איז, מען טאר נישט שניידן דאס האר, אדער ווי עס זאגט עס, א גאלמעסער טאר נישט אריבערגיין אויף זיין קאפ, אלע די צייטן מוז ער לאזן זיין האר וואקסן, גדל פרע, וואקסן פריי אדער וואקסן אפן, מיר האבן עס געזען, פרע ראש אשה מיינט עפענען איר האר אדער אנטפלעקן זי אדער עפעס אזוינס, אלזא דער נזיר פלעגט נישט זיין האר, טאר נישט שניידן זיין האר, אלע די צייט, דאס איז עפעס וואס מיר האבן נישט גענצלעך געפונען צוריק ביי אים [אין די הלכות פון כהנים], אין א געוויסן זין האבן מיר אפילו געפונען דאס פארקערטע, אבער עס איז עפעס דא אין דעם.
דאס איז דאס איין זאך וואס איז אינטערעסאנט וואס דארף טאקע מער ערקלערונג, אבער עס דאכט זיך אז עס איז דא א סימבאליזם אין דעם, פארשטייט זיך קענט איר דעם סיפור פון שמשון, וואו עס איז דא א סימבאליזם און ווי א געטלעכע כח וואס ליגט אין זיין האר, וואס ווערט גערופן דער נזיר, אלזא עס איז עפעס דא מיט דעם האר, מיט דעם נישט שניידן דאס האר, אזוי לאנג ווי ער איז א נזיר.
3. פארבאט פון קאנטאקט מיט מתים
און דאס דריטע זאך איז, ער טאר נישט קומען נאענט צו א מת, מיט אנדערע ווערטער, ער מוז זיין אויפגעהיט זיך נישט צו מטמא זיין מיט טומאת מת, אפילו זיין טאטע, זיין מאמע, זיין ברודער, זיין שוועסטער, מיט אנדערע ווערטער, אפילו די וואס זענען למשל, קענען מטמא ווערן, געדענקט א כהן הדיוט איז מטמא, ער איז ווי א כהן [גדול], דאס איז ענלעכע לשון, מיר האבן געהאט עפעס ווי א כהן [גדול], זיין כתר, גאטס כתר איז אויף זיין קאפ, און עס איז אויך א שפיל מיט דעם ווארט נזירות, נזירות איז אן אפזונדערונג, עס איז אויך א כתר, דאס אפזונדערונג וואס א נזיר טוט דערגרייכט א מין קרוינונג.
דער סימבאלישער אופן פון דעם באגרענעצונג
ער איז, דערנאך ווידער, דאס ווייזט אז דאס איז א סימבאלישע זאך דא, עס איז דא עפעס סימבאלישעס דא, וואו איך ווייס אז ווי מוסר'דיק, עטיש, דארף מען גיין צו דעם לוויה פון א קרוב, מען דארף זיך מטמא זיין צו זיי, עס איז אפילו א מצוה פאר א כהן הדיוט, אדער פאר א פשוט'ן מענטש, אבער ער, זינט ער האט זיך אפגעזונדערט און מקדיש געווען זיך צו גאט אויף דעם אופן, מטמא ער זיך נישט דורך גיין, דורך אנרירן זיי, דורך קומען נאענט צו זיי, ער איז קדוש לה', דאס איז דער הלכה, דאס זענען די דריי זאכן וואס א נזיר מוז טאן.
די הלכות פון אומגעפלאנטער טומאה
איצט, און דאס דאכט זיך אינטערעסאנט אריינגעבויט, מיר האבן נישט עפעס ענלעכעס פאר א כהן, אבער מיר האבן עפעס ווי דאס פאר א נזיר, אלזא דאס איז אינטערעסאנט צו טראכטן, פארוואס א כהן האט נישט א הלכה, וואס טוט ער אויב ער ווערט טמא? פארשטייט זיך, ער ווערט טמא, ער מוז זיך מטהר זיין, אבער עס זאגט נישט וועגן ווי, ער דארף נישט ברענגען א קרבן, און ער דארף נישט האבן א כפרה דערפאר, אלזא עס דאכט זיך ווי, דער פסוק זאגט אפשר עפעס ווי, אויב דו באשליסט אליין זיך אויפצופירן אויף דעם אופן, דערנאך טראגסט דו אחריות דערפאר, אלזא אפילו אויב עפעס איז פאסירט בטעות, אדער אויב עס איז געווען אונס, אפילו פארשטייט זיך, דיין האר קען אפגעשניטן ווערן בטעות, אדער דורך צוואנג, אדער דורך כח, דאס וועט נישט זיין קיין פראבלעם, אבער אויב, מאנכע מאל שטארבט עמעצער נעבן דיר, אדער אירגנדווי, דורך א אומגעפלאנטע זאך, יא, מאנכע מאל קען מען נישט פלאנען אלעס ארום זיך.
די באדייטונג פון דעם האר אלס דעם נזיר'ס כתר
און כי ימות מת עליו בפתע פתאום, וטמא ראש נזרו, זיין קאפ, יא, דער קאפ וואס איז הייליק, יא, נזר על ראשו, עס איז געווען דאס האר, אלזא עס דאכט זיך ווי אפשר דער פונקט פון דעם האר, אפשר קען דאס אונז געבן א רמז צו וואס דער פונקט פון דעם האר איז, ווי א כהן האט בגדי כהונה, עס האט ווי א מין הוט, אדער א מין קליידונג וואס גיט אים דעם כתר פון גאט, אדער ווי א כהן גדול, ווי עס זיצט, וואס ווערט אויך גערופן נזר הקודש, דער נזיר קען דאס נישט באקומען, אבער ער האט זיין האר אנשטאט דעם, און אויב ער ווערט טמא, אלזא מחלל ער דאס, אלזא יא, ער מחלל די קדושה וואס איז אויף אים.
דער טהרה-פראצעס
און דעריבער, וואס ער וועט מוזן טאן איז, אויפן טאג וואס ער ווערט מטהר, יא, אלזא דער זיבעטער טאג, מיר וועלן לערנען אין פרשת חוקת, אז אויפן זיבעטן טאג נאכדעם וואס ער האט דעם אפר פרה אויף אים, ווערט ער מטהר דערמיט, און דעם זיבעטן טאג, וועט ער אפשניידן זיין האר, דאס איז ווי ער ענדיקט די נזירות, און דעם אכטן טאג, אלזא נאכדעם וואס ער איז גענצלעך ריין, וועט ער ברענגען א קרבן, צוויי תורים, צוויי טויבן, אדער צוויי בני יונה, צוויי פויגלען, צום כהן, און זיי וועלן מאכן א חטאת ועולה, דאס וועלן זיין די צוויי קרבנות, דאס וועט זיין א כפרה, א פארגעבונג, מאשר חטא על הנפש, וואס ער האט געזינדיקט דורך גיין נאענט צו א נפש, צו א מת, נפש מת, די קדושה, און דערנאך וועט זיין קאפ זיין הייליק, ווידער הייליק, אלזא דאס איז ווי פאריכטן דעם פראבלעם פון אים ווערן טמא בטעות, אדער דורך, איך ווייס נישט ווי מען רופט עס, בטעות, באונס, אויף אן אומגעפלאנטן אופן, עס איז נישט געווען זיין שולד.
אנהייבן ווידער דעם נזירות-פעריאד
דערנאך, אז ער מוז ברענגען דעם קרבן, ווען ער איז ריין, און דערנאך הייבט ער ווידער אן צו רעכענען, והזיר לה' את ימי נזרו, אלזא דערנאך הייבט ער ווידער אן, די טעג זענען כנראה דא, מען קען, מיר זעען אז עס איז דא א צאל פון צייטן, מיר וועלן אויך זען ווי, אין דער קומענדיקער פרשה, וואס פאסירט אין דער רעגולערער צייט, אלזא א נזיר איז נישט עפעס אויף אייביק, בכלליות, פארשטייט זיך, עס קענען זיין עטלעכע נזירים וואס צוזאגן עס אויף אייביק, אבער כנראה דער סטאנדארטער וועג איז עס צו טאן פאר א פעריאד פון צייט, אלזא דא, וועט ער מוזן זיך אויפפירן ווי זיין פעריאד פון צייט האט זיך געענדיקט, און ער וועט עס אנהייבן ווידער, און דערנאך וועט ער אויך ברענגען א כבש בן שנתו לאשם, אלזא דאס, דאס זענען די דריי קרבנות וואס ער מוז ברענגען, טאקע, און והימים הראשונים יפלו, אלזא די פריערדיקע טעג וועלן נאכדעם, וועלן אפפאלן, יא, זיי וועלן פאלן, זיי וועלן צעפאלן, ווייל כי טמא נזרו, ווייל ער, ער האט מטמא געווען זיין נזר, אלזא דעריבער, וועט ער מוזן
דעם נזיר'ס אומגעפלאנטע טומאה — לייזונג
אלזא איצט, דאס איז וואס פאסירט אויב עס איז דא אן אומגליק, יא, באונס פאסירט עפעס. איצט וואס איז דער רעגולערער וועג פון ענדיקן א נזיר?
דער רעגולערער אפשלוס פון נזירות
די קרבנות וואס מען ברענגט ביים אפשלוס
דער רעגולערער וועג איז, דעם טאג וואס עס ענדיקט זיך, ברענגט ער זיין קרבן. אלזא איצט ברענגט ער א כבש פאר אן עולה, א כבשה פאר א חטאת, און אן איל פאר שלמים. און ער ברענגט אויך מצות געמישט מיט אויל, און רקיקי מצות — אלזא צוויי מינים מצות — און מיט זייער מנחה, מיט זייערע נסכים.
אלזא א גאנצע גרויסע שמחה, ווי מיר האבן געזען א מין שלמים. שלמים איז אלע מאל א שמחה, אלזא עס איז דא א פייערונג פון זיי ענדיקן דאס. ער ברענגט עס צום כהן, זיי מאכן דעם חטאת און דעם עולה, גייט צום כהן, יא, דעם איל מאכט ער א שלמים צוזאמען מיט די מצות, מיט דער מנחה, מיט דעם נסך. אלזא דאס איז א חלק פון דער צערעמאניע פון אים ענדיקן זיין נזירות.
דער האר-שניידן צערעמאניע
און דערנאך, ווי מיר האבן געזען, דער נזיר האט זיין האר. אלזא איצט, אלס א חלק פון דער צערעמאניע פון ענדיקן עס, וועט ער אפשניידן זיין האר. גלח ראש נזרו. מיר קענען פארשטיין אז עס איז גענצלעך פול, אבער אפשר מיינט עס נאר דעם סכום וואס איז געוואקסן אין דער צייט וואס ער איז געווען א נזיר, מוז ער אפשניידן. איך ווייס נישט אויב עס מיינט אז ער מוז גענצלעך אפשניידן — דאס זאגט נישט דא כל הפחות. וואס דער הלכה זאגט איז עפעס אנדערש, אבער מיר רעדן פון וואס עס זאגט דא.
און ער וועט נעמען דאס האר און פארברענען עס אונטער דעם שלמים. אלזא אירגנדווי ווערט זיין האר פארברענט, אלזא עס דאכט זיך ווי דאס האר וואס ער וואקסט אויס אין זיין נזירות ווערט א חלק פון דעם קרבן וואס ער ברענגט נאכן נזיר. עס איז נישט דער קרבן וואס גייט צום מזבח, אבער א חלק פון דעם שלמים, אלזא עס איז נאך אלץ א חלק פון דער שמחה, א חלק פון דעם קרבן.
דער פראצעס פון תנופה
דערנאך איז דא א פראצעס פון תנופה. דער כהן נעמט דעם זרוע, און איין חלה, און איין רקיק — צוויי מינים חלות — ער לייגט עס אויפן נזיר נאכדעם וואס ער האט אפגעגאלט זיין נזיר. און דא קען נזרו ווידער געלייענט ווערן אויף צוויי וועגן: זיין כתר, ווייל דא איז זיין כתר, אדער ווי זיין נזירות, דאס צוזאג פון נזירות.
און ער מאכט תנופה, און דערנאך באקומט דער כהן, ווי אין יעדן שלמים, דער כהן באקומט דעם תנופה, דעם שוק, און דעם חזה — דאס ברוסט און דאס פוס, דאס פאדערשטע פוס, דער כהן באקומט. אלזא דאס איז דער תנופה. תנופה איז ווי א סימבאלישע, ברענגען דאס, א סימבאלישע הקרבה, ברענגען דאס צום מזבח. דאס איז וואס עס איז אלע מאל.
דער נזיר ווערט באפרייט פון זיינע נדרים
און נאך דעם אלעם, ואחר ישתה הנזיר יין — איצט איז דער נזיר פריי פון זיינע נדרים, ער קען טרינקען וויין. פארשטייט זיך קען ער זיך אויך באגעגענען מיט המת און ווערן טמא אויך, אבער דאס איז אפשר פשוט.
דער פוטער: נאך פרייוויליגע קרבנות
דאס איז דער סוף, און מיר האבן א כותרת, א פוטער פאר דער פרשה. זאגן מיר אז א נזיר וועט צוזאגן זיין קרבן — אמאל וועט ער ברענגען מער קרבנות, לויט ווי פיל געלט ער האט, ווי ער האט צוגעזאגט. דער קרבן, ווי מיר זעען, א נזיר איז עפעס פרייוויליגעס, אלזא אפשר זאגט איינער צו אז ווען ער ענדיגט זיין נזירות, וועט ער ברענגען מער שלמים, אדער מער תודות, און אזעלכע זאכן. ער קען, אבער דאס איז דער מינימום וואס ער מוז, די חיובדיגע.
ברכת כהנים — די פינפטע מצוה אין דער סעריע
און דא האבן מיר דעם פינפטן, דעם לעצטן טייל פון דער פרשה, איז די פינפטע מצוה אין דער סעריע, וואס אויך מיר קענען זען ווי זיי געהערן זייער שטארק צו דער סעריע: די מצוה פון ברכת כהנים.
די מצוה פון דער לשון אליין
איצט איז עס מער ספעציפיש נישט די מצוה פון ברכת כהנים, נאר די מצוה, זייער אינטערעסאנט, די מצוה פון דער *לשון* פון ברכת כהנים. און עס איז זייער אינטערעסאנט: אפשר איז די מצוה די לשון, אפשר איז די מצוה די ברכה אליין. מיט אנדערע ווערטער, לייענען מיר דאס אזוי אז ווען איר בענטשט דאס פאלק, זאלט איר זיי בענטשן מיט דעם נוסח, מיט דער לשון? אדער זאגט עס אז עס איז דא א מצוה זיי צו בענטשן, און בענטשט זיי מיט די דאזיגע ברכות? איך מיין עס איז ביידעס.
אבער עס איז אינטערעסאנט אז דאס איז, ביז איצט, אין חומש, האבן מיר נישט געהאט קיין נוסח פון תפילה, ווי עפעס אזוינס ווי, איר זאלט זאגן דאס. עס זענען געווען א סך זאכן צו טאן, עס איז נישט געווען עפעס צו זאגן. עס איז געווען ווי והתודו, אבער קיין ווערטער. שפעטער אין דברים וועלן מיר האבן ווערטער פאר א וידוי, און אזוי ווייטער. דא איז דאס ערשטע מאל אין דער תורה וואו מיר האבן ספעציפישע ווערטער. זיי זענען נישט ווערטער פון תפילה, אבער זיי זענען ווערטער פון ברכת כהנים.
ברכת כהנים אלס א הויפט-טייל פון תפילה
גוט, ווען מיר לערנען הלכות תפילה, ברכת כהנים, און דער רמב"ם, למשל, וועלן מיר זען אז ברכת כהנים איז אויף א געוויסן אופן א הויפט-טייל פון דער תפילה. דאס דאכט זיך צו האבן א שייכות מיט דעם, ווי, איינע פון די ערשטע תפילות וואס מען זאגט עקזיסטירן זענען די תפילה, די ברכה וואס דער כהן גיט דעם פאלק.
און דא זעען מיר ווידער אז עס איז דא אן אינטעראקציע: די מענטשן קומען צום בית המקדש און אזוי ווייטער, און זיי קומען נישט בלויז צו טאן זייערע חיובדיגע קרבנות און אזוי ווייטער. דער כהן גיט זיי אויך א ברכה. עס איז א ברכה פאר אלעס, אלזא עס איז דא א ברייטער קאנטעקסט צו דעם גאנצן ענין פון בית המקדש. עס איז נישט בלויז ווי, ברענגט קרבנות. און דאס פארבינדט אונז זייער שטארק מיט וואס מיר זאגן, אז די מצוה גיט דעם ברייטערן קאנטעקסט פון דעם מקדש און די קרבנות.
די דריי ברכות — זייער סטרוקטור און אינהאלט
דאס איז וואס עס זאגט: רעד צו אהרן און זיינע קינדער, אזוי וועט איר בענטשן דאס פאלק, איר וועט זיי זאגן:
יברכך ה' וישמרך — אלזא בענטשן דיך איז דיר געבן וואס דו ווילסט, און גאט וועט דיך היטן, ריכטיג, דיך באוואכן פון סכנות.
און דערנאך האבן מיר די ברכה — מיר קענען דא זען אז די ברכה ווערט לענגער און שענער, אלזא עס איז דא א זייער שיינע אויפשטייגנדע סטרוקטור צו די דריי ברכות.
יאר ה' פניו אליך ויחנך — דאס איז זייער אלגעמיין, עס זאגט נישט וואס, ריכטיג. אלע די ברכות זאגן נארמאלערווייז ספעציפישע זאכן, דא זענען זיי זייער אלגעמיין.
און דער דריטער איז ישא ה' פניו אליך וישם לך שלום.
אלזא מען קען זען גענוי, אויב מען קוקט אויף דעם בילד, קען מען זען גענוי ווי די ברכה איז סטרוקטורירט. עס איז זייער שיין סטרוקטורירט. עס איז אלעס זייער אלגעמיין, עס איז באקומען גאטס ליכט פון זיין פנים, עפעס ווי, אלעס גייט גוט, אדער עס איז, יא, השם וועט זיך קימערן וועגן דיר און דיר געבן זיין אויפמערקזאמקייט. אויפמערקזאמקייט איז א וועג דאס צו פארשטיין.
דער תיאולאגישער מעכאניזם: ארויפלייגן גאטס נאמען
און איצט, השם זאגט זיי, וואס דאס וועט זיין איז, די ברכה פון דעם כהן איז טאקע איין וועג צו פארשטיין דאס: עס איז ארויפלייגן גאטס נאמען אויף דעם פאלק, און דעריבער באקומען זיי זייער ברכה. דער מקור איז עפעס וואס מיר האבן געלערנט אין סוף פרשת יתרו, אין א מקום וואו גאטס נאמען ווערט ארויפגעלייגט, באקומט מען א ברכה, ווייל גאטס נאמען ברענגט א ברכה.
אלזא א טייל פון ברכת כהנים, גאטס נאמען איז אין בית המקדש, און אזוי ווייטער. עס שטייט מיין נאמען רוט דארט. אבער איצט, ווען דער כהן לייגט ארויף גאטס נאמען, דורך זאגן יברכך ה', און דאס איז וואס מיר האבן געזאגט, עס איז א זייער נישט ספעציפישע ברכה. עס זאגט גאטס פנים, גאטס ברכה, גאטס אויפמערקזאמקייט וועט זיין אויף דיר. ווען גאט איז מיט איינעם, דאן האט ער אלע ברכות. אלזא דאס איז טאקע דער אינערלעכער ריטואל, אדער דער אינערלעכער אינהאלט פון די דאזיגע ברכות.
און דאס איז דער סוף פון דעם קאפיטל.
סיכום השיעור 📋
סיכום: במדבר פרק ו׳ — די הלכות פון נזיר און ברכת כהנים
קאנטעקסט און פלאץ אין ספר במדבר
במדבר פרק ו׳ פירט ווייטער די סעריע פון מצוות אין דעם ערשטן חלק פון דעם ספר, וואס שפילט זיך אפ אין דער תקופה צווישן דעם ערשטן און צווייטן חודש פון דעם צווייטן יאר, ווען דער משכן איז אויפגעשטעלט געווארן און די מחנות זענען אָרגאניזירט געווארן. די מצוות זענען אָדער געגעבן געווארן אין יענער צייט, אָדער זיי האבן א טעמאטישע שייכות דערצו. דער נזיר איז די פערטע מצוה אין דער סעריע.
שייכות צו דעם ארומיקן מאטעריאל:
- א פשוט׳ע שייכות: ווי די פריערדיקע הלכות (דער אשם וואס גייט צום כהן ווען עס איז נישטא קיין גואל, און די סוטה וואס ברענגט א קרבן צום כהן), ברענגט דער נזיר אויך סוף כל סוף קרבנות צום כהן.
- א טיפערע טעמאטישע שייכות: ספר במדבר האנדלט אין יסוד וועגן דער אויסברייטערונג פון דער קדושה פון דעם מחנה כהונה ארויס צו די אנדערע מחנות — ממש און באגריפלעך. דער נזיר פארשטעלט דאס שיין: א מענטש וואס איז נישט קיין כהן, וואס קען דורך א נדר מקנה זיין א קדושה פאראלעל צו דער קדושה פון א כהן. אזוי ווי עס זענען פאראן זאכן וואס זענען מצד עצמם הייליק, און דערנאך זאכן וואס ווערן הייליק געמאכט דורך מענטשלעכע רייד און מעשים (דער כללות׳דיקער באגריף פון נדרים, וואס ווערט געלערנט שפעטער אין דעם ספר), איז דער נזיר א מענטש וואס איז מקדיש זיך צו הקב״ה און נעמט דערמיט אויף זיך באגרענעצונגען און א מעמד וואס איז געמאדלט אויף דער כהונה.
דער אנהויב: איש או אשה (פסוק ב׳)
די פרשה שליסט בפירוש איין פרויען — איש או אשה, א מאן אָדער א פרוי קען ווערן א נזיר/נזירה. דאס איז באמערקענסווערט אלס אן אויסברייטערונג. כאטש די טעכטער פון כהנים האבן באגרענעצטע ראלעס אינערהאלב דער כהונה, עפנט די תורה דא בפירוש דעם וועג פון קדושה אויך פאר פרויען.
דער שליסל-ווארט יפלא קען איבערגעזעצט ווערן אלס "אויסדריקן" — אויסדריקן א נדר נזיר, א שבועה פון דעם ספעציפישן טיפ וואס מאכט איינעם א נזיר, זיך אפצוזונדערן (להזיר) צו ה׳.
די דריי קאטעגאריעס פון נזיר-הלכות
1. אפזונדערונג פון וויין און אלע ענבים-פראדוקטן
דער נזיר מוז זיך אפהאלטן פון וויין, שכר (שכור׳דיקער געטראנק), עסיק פון וויין, טרויבן-זאפט, אלעס וואס איז אויסגעדריקט פון ענבים, פרישע ענבים, ראזשינקעס, און אפילו ענבים-בלעטער און זאמען (חרצנים וזג — עס איז דא א מחלוקת וועגן דער גענויער באדייטונג פון יעדן באגריף). א גאנצע אפזונדערונג פון אלע פראדוקטן פון דעם ווייַנגארטן.
א וויכטיקער פרשנות׳דיקער פונקט: די חכמים פארשטייען שכר נישט אלס יעדן שכור׳דיקן געטראנק (נישט וויסקי אָדער ביר), נאר ספעציפיש אלס וויין-באזירטע שכור׳דיקע געטראנקען. דאס איז ווייל דער איסור איז סימבאליש, נישט בלויז פראקטיש. דער מוסר׳דיקער באזארג וועגן שכרות גייט אן יעדן מענטש, נישט ספעציעל דעם נזיר. דעם נזיר׳ס אפהאלטונג פון וויין איז פאראלעל צום כהן׳ס איסור צו טרינקען בשעת עבודה (ווי מיר זעען אין פרשת שמיני), און מעגלעך צו די ברייטערע באגרענעצונגען פון דעם כהן גדול, ווייל ער געהערט תמיד צו דער עבודה.
א וויכטיקער עיקר: ווען איינער זאגט הריני נזיר, נעמט ער אן דער תורה׳ס דעפיניציע פון נזירות — מען קען עס נישט אליין דעפינירן. א נדר קען זיין אויף אלעס, אבער נזירות איז א ספעציפישער טיפ נדר מיט א ספעציפישער קדושה, אריינגערעכנט סימבאלישע דימענסיעס.
2. נישט שניידן די האר
א שערמעסער טאר נישט אריבערגיין איבער דעם נזיר׳ס קאפ; די האר מוז פריי וואקסן (גדל פרע — פארגלייך מיט פרע ראש אשה, דאס אנטפלעקן/לויז מאכן פון דער סוטה׳ס האר). דער דין האט נישט א דירעקטע פאראלעל צו דער כהונה — אדרבה, כהנים האבן מעגלעך דעם פארקערטן דין. אבער עס איז דא א טיפע סימבאליק, ווי מען זעט פון דער געשיכטע פון שמשון, וואס איז גערופן געווארן א נזיר, און זיין ג-טלעכע כח איז געלעגן אין זיינע האר.
אן אריגינעלער אינזיכט וועגן דער פונקציע פון האר: א כהן האט בגדי כהונה — מלבושים, א היטל, און דער כהן גדול האט דעם ציץ (וואס הייסט אויך נזר הקודש) — אלס אויסערלעכע סימנים פון ג-טלעכער הקדשה. דער נזיר קען נישט טראגן די כהונה-מלבושים, דערפאר דינען זיינע האר אלס זיין עקוויוואלענט פון דער כהונה-קרוין. דאס ווערט אונטערשטיצט דורך דעם אויסדרוק נזר אלקיו על ראשו — "דער קרוין פון זיין ג-ט איז אויף זיין קאפ" — וואס שפילט אויף דער דאפלטער באדייטונג פון נזר אלס ביידע "אפזונדערונג" און "קרוין." די אפזונדערונג וואס דער נזיר נעמט אויף זיך דערגרייכט א מין באקרוינונג.
3. איסור פון קאנטאקט מיט מתים
דער נזיר טאר נישט צוקומען צו קיין מת (על כל נפש מת לא יבא) — אפילו נישט פאטער, מוטער, ברודער, אָדער שוועסטער. דאס גייט ווייטער ווי דער כהן הדיוט, וואס האט רשות (און אפילו א חיוב) צו ווערן טמא פאר נאענטע קרובים. דער נזיר איז ווי א כהן גדול אין דעם הינזיכט. דער לשון נזר אלקיו על ראשו שפיגלט אפ דעם כהן גדול׳ס מעמד.
דאס איז סימבאליש באדייטזאם, נישט בלויז עטיש: נארמאלערווייז איז עס א מצוה צו גיין צו א קרוב׳ס לוויה און ווערן טמא פאר זיי. אבער דעם נזיר׳ס זעלבסט-הקדשה צו הקב״ה איז דוחה דאס, ווייל ער איז קדוש לה׳.
וואס פאסירט ווען א נזיר ווערט טמא בשוגג (פסוקים ט׳-י״ב)
אן אינטערעסאנטע סטרוקטורעלע באמערקונג: די תורה בויט אריין א פראצעדור פאר שוגג׳דיקע טומאה ביים נזיר, אבער האט נישט קיין פאראלעלע פראצעדור פאר א כהן וואס ווערט טמא. א כהן רייניקט זיך אבער ברענגט נישט קיין באזונדער קרבן און דארף נישט קיין כפרה דערפאר. דער טעם איז מעגלעך אז ווען מען נעמט פרייוויליק אויף זיך דעם מעמד, טראגט מען א פארגרעסערטע אחריות — אפילו פאר אומגליקן אָדער אונס (אומשטענדן וואס זענען אויסער דיין קאנטראל).
אויב איינער שטארבט פלוצלונג לעבן דעם נזיר (כי ימות מת עליו בפתע פתאום), און פארטומאט זיין געהייליקטן קאפ:
1. טאג 7: ער גאלט זיין קאפ (ענדיקט דעם תקופה פון נזירות), נאך דער טהרה מיט אפר הפרה (אש פון דער פרה אדומה, וואס ווערט באשריבן שפעטער אין פרשת חוקת).
2. טאג 8: ער ברענגט קרבנות — צוויי פויגלען (שתי תורים או שני בני יונה), איינס אלס חטאת און איינס אלס עולה, אלס כפרה מאשר חטא על הנפש (פאר דער זינד בנוגע צום מת).
3. ער ברענגט אויך א כבש (לעמל) אלס אשם.
4. וקדש את ראשו — זיין קאפ ווערט אויפס ניי געהייליקט.
5. ער הויבט אן זיין נזירות-תקופה פון אנהויב: והזיר לה׳ את ימי נזרו.
6. די פריערדיקע טעג זענען פארלוירן — והימים הראשונים יפלו, זיי "פאלן אוועק" ווייל זיין נזר איז טמא געווארן, און ער מוז אנהויבן דעם ציילונג פון ניי. דאס באשטעטיקט אז נזירות איז טיפיש פאר א באשטימטע צייט, נישט אויף אייביק (כאטש עטלעכע קענען עס נודר זיין אויף אייביק).
דער רעגולערער אפשלוס פון נזירות (פסוקים ~י״ג-כ׳)
ווען דער נזיר ענדיקט זיין תקופה נארמאלערווייז, ברענגט ער דריי קרבנות:
- א זכר-לעמל (כבש) פאר אן עולה
- א נקבה-לעמל (כבשה) פאר א חטאת
- א ווידער (איל) פאר שלמים
ער ברענגט אויך צוויי סארטן מצות (געמישט מיט אויל און רקיקי מצות), צוזאמען מיט זייער מנחה און נסכים. די שלמים מאכט דאס א פייערלעכע געלעגנהייט — שלמים איז תמיד א שמחה.
דער האר-שניידן צערעמאניע: דער נזיר גאלט זיינע האר (וגלח את ראש נזרו). דער טעקסט מיינט נישט נויטווענדיק גאלן גאנץ קאל — עס קען מיינען שניידן דעם וואוקס פון דער נזירות-תקופה. די האר ווערן פארברענט אונטער דעם שלמים, וואס מאכט עס א טייל פון דעם פייערלעכן קרבן (נישט דער חלק וואס גייט אויפן מזבח).
דער תנופה-פראצעס: דער כהן נעמט דעם זרוע (פאדערפוס), איין חלה, און איין רקיק, לייגט זיי אויף דעם נזיר׳ס הענט נאכן גאלן, און מאכט תנופה — א סימבאלישע ברענגונג צום מזבח. דער כהן באקומט דעם תנופה, דעם חזה (ברוסט), און דעם שוק (פוס), ווי ביי יעדן שלמים.
דאס ווארט נזרו קען געלייענט ווערן אויף צוויי אופנים: זיין קרוין (די האר זענען זיין קרוין) אָדער זיין נזירות (דער נדר אליין).
נאך דעם אלעם: ואחר ישתה הנזיר יין — דער נזיר מעג איצט טרינקען וויין, באפרייט פון זיינע נדרים.
דער סוף-פסוק (פסוק ~כ״א): זאת תורת הנזיר — דער נזיר מעג ברענגען נאך קרבנות איבער דעם מינימום אויב ער האט די מיטלען און האט צוגעזאגט עס צו טון. דאס באשטעטיקט אז נזירות איז פרייוויליק, און די אויפגעליסטעטע קרבנות זענען דער חיוב׳דיקער מינימום.
ברכת כהנים — די פינפטע מצוה אין דער סעריע (פסוקים כ״ב-כ״ז)
באדייטונג אלס ליטורגישער לשון
דאס איז דאס ערשטע מאל ערגעץ אין דעם גאנצן חומש וואס ספעציפישע ווערטער ווערן פארגעשריבן צום זאגן. פריער זענען געווען פילע זאכן צו טון אבער גארנישט מיט א פעסטן נוסח. והתוודו (וידוי) איז באפוילן געווארן אבער אן באשטימטע ווערטער. שפעטער אין דברים וועלן זיין וידוי-נוסחאות, אבער ברכת כהנים איז דער תורה׳ס ערשטער ליטורגישער טעקסט.
דער אופן פון דער מצוה
א וויכטיקע פראגע: איז די מצוה צו בענטשן מיט דעם ספעציפישן נוסח, אָדער איז עס א מצוה צו געבן די דאזיקע ספעציפישע ברכות? דער ענטפער איז מסתמא ביידעס.
שייכות צו תפלה
אין דעם רמב״ם׳ס הלכות תפלה איז ברכת כהנים א הויפט-באשטאנדטייל פון תפלה. דאס איז מעגלעך די ערליכסטע פארם פון תפלה — דעם כהן׳ס ברכה צום פאלק. דער בית המקדש-דערפארונג איז ברייטער ווי בלויז ברענגען קרבנות; דער כהן גיט אויך ברכות, וואס פארשטארקט דעם טעמע אז במדבר גיט דעם ברייטערן קאנטעקסט פון דעם משכן.
די דריי ברכות — א שטייגנדע סטרוקטור
די דריי ברכות וואקסן פראגרעסיוו לענגער און רייכער:
1. יְבָרֶכְךָ ה׳ וְיִשְׁמְרֶךָ — הקב״ה וועט דיך בענטשן (דיר געבן וואס דו ווילסט) און דיך היטן (באשיצן פון סכנות)
2. יָאֵר ה׳ פָּנָיו אֵלֶיךָ וִיחֻנֶּךָּ — הקב״ה וועט באלייכטן זיין פנים צו דיר און דיר געבן חן
3. יִשָּׂא ה׳ פָּנָיו אֵלֶיךָ וְיָשֵׂם לְךָ שָׁלוֹם — הקב״ה וועט אויפהויבן זיין פנים צו דיר און דיר געבן שלום
אלע דריי זענען באמערקענסווערט נישט-ספעציפיש און אלגעמיין — זיי פארמיטלען הקב״ה׳ס הארת פנים (דאס ליכט פון זיין פנים), זיין אויפמערקזאמקייט און זארג.
דער טעאלאגישער מעכאניזם (פסוק כ״ז)
ושמו את שמי על בני ישראל ואני אברכם — דעם כהן׳ס ברכה ווירקט דורך לייגן הקב״ה׳ס נאמען אויף דעם פאלק. דאס פארבינדט זיך דירעקט מיט שמות/פרשת יתרו: בכל המקום אשר אזכיר את שמי אבוא אליך וברכתיך — אומעטום וואו הקב״ה׳ס נאמען ווערט דערמאנט, קומט ברכה. הקב״ה׳ס נאמען רוט שוין אין דעם בית המקדש (ושכנתי בתוכם, לשכן שמי שם), אבער דער כהן לייגט אקטיוו הקב״ה׳ס נאמען אויף דעם פאלק דורך זאגן יברכך ה׳. דאס דערקלערט פארוואס די ברכות זענען אזוי נישט-ספעציפיש: דער אינהאלט איז פשוט הקב״ה׳ס אנוועזנהייט און אויפמערקזאמקייט געריכט צו א מענטש. ווען הקב״ה איז מיט איינעם, קומען אלע ברכות נאך.
תמלול מלא 📝
במדבר קאפיטל ו: די הלכות פון נזיר
קאנטעקסט און פלאצירונג אין ספר במדבר
היינט לייענען מיר במדבר קאפיטל ו. ווי מיר האבן באשפראכן נעכטן, איז דאס א המשך פון דער גרופע מצוות וואס געפינען זיך אין ערשטן חלק, דער ערשטער סעריע פון ספר במדבר, וואס אויב מען וויל עס אריינשטעלן אין א צייט-פעריאד, איז עס אזוי ווי געשטעלט אין דער צייט צווישן דעם ערשטן און דעם צווייטן חודש פון צווייטן יאר, דאס יאר וואס דער משכן איז אויפגעשטעלט געווארן און דאס יאר אין וועלכן די מחנות זענען אויפגעשטעלט געווארן. און די מצוות פארבינדן זיך אירגנדווי מיט דעם ענין, אדער מיט יענער צייט, מיר בעטן מחילה. סיי זיי זענען געשטעלט אין יענער צייט, סיי זיי פארבינדן זיך מיט דעם ענין.
אלזא איצט האבן מיר די פערטע מצוה אין דער גרופע, אין דער סעריע, און דאס איז די מצוה פון נזיר. אין א געוויסן זין פארבינדט עס זיך מיט דער פריערדיקער מצוה, אדער מיט דער איינע פאר דער פריערדיקער, וואס איז געווען א מין הבטחה. עס האט גערעדט פון א מין מתנה, עפעס וואס ווערט מוקדש צום כהן, צום מקדש, ווי דער איש אשר אין לו איש גואל — לה' אשר מעל גייט צום כהן. דא וועלן מיר אויך רעדן פון זאכן וואס גייען צום כהן. דאס איז איין וועג ווי מען קען ערקלערן דעם צוזאמענהאנג. פארשטייט זיך, די סוטה ברענגט אויך עפעס צום כהן, אלזא דאס איז דער צוזאמענהאנג.
דער ברייטערער טעמאטישער צוזאמענהאנג: אויסברייטערונג פון קדושה
אין א ברייטערן זין, ווי מיר האבן באשפראכן, ספר במדבר איז אירגנדווי די זאכן וואס זענען דאס ברייטער מאכן, דאס אויסברייטערן פון דער קדושה, פון דער מחנה ביז צו די אנדערע מחנות אויף אלערליי וועגן, אויף ממשות'דיקע וועגן, און אויף מער רוחניות'דיקע, מער טעאריעטישע, מער באגריפלעכע וועגן. אלזא עס איז דא א באגריפלעכער וועג אין וועלכן א נזיר, עס קען אויך געזען ווערן אלס דאס אויסברייטערן פון דער כהונה צו אויסערהאלב פון איר, ווייל א נזיר איז באזיש, אדער איין וועג עס צו פארשטיין, איז עמעצער וואס איז נישט קיין כהן, אבער וויל זיך אויפפירן ווי ער איז א כהן, אדער קען באקומען די קדושה פון א כהן אויפן וועג פון א נדר.
א נדר איז פונקט ווי אלע נדרים, פונקט ווי עס איז דא קודש, עס זענען דא זאכן וואס זענען קודש, און דערנאך קען מען מאכן זאכן קודש דורך דיינע ווערטער, דורך דיינע מעשים. מיר וועלן לערנען דעם כללות'דיקן הלכה פון נדרים שפעטער אין דעם ספר אויך, אלזא עס געהערט צו דעם. אבער בכלליות דא, ווען מיר ברייטערן אויס דעם מחנה, נאך איין וועג פון אויסברייטערן איז אז אן אנדערער מענטש, א פשוט'ער מענטש, אדער עמעצער קען ווערן א נזיר, אלזא מקדיש זיין זיך צו גאט אויף א געוויסן אופן, און עס וועט אים געבן די הלכות, ער וועט מחויב זיין זיך אויפצופירן אויף די וועגן, און דערנאך פארשטייט זיך וועט ער ברענגען נאכדעם זיין קרבן. אלזא דאס איז, איך מיין, דער ברייטערער וועג צו פארשטיין דעם צוזאמענהאנג פון דער הלכה פון נזיר צו ספר במדבר בכלל, און צו דעם חלק פון עם בפרט, וואס איז דער חלק פון דער אויסברייטערונג פון דער קדושה צו דער גאנצער מחנה.
דער אנהייב: איש או אשה — אריינשליסן פרויען
און ווי אלע די חלקים, האבן מיר דעם סיפור, דעם ראם, וואס פאסירט, אדער וואס מיר וואלטן וויסן וועגן דעם, און וואס די תורה מוסיף איז, דער דין וואס זי גיט פאר יענעם מענטש. אלזא עס הייבט אן, זאג די מענטשן, איש או אשה, א מאן אדער א פרוי, דאס איז ווידער אן אויסברייטערונג, אסאך מאל האבן מיר איש או אשה, נישט אלע מאל, ווען עס זאגט נאר איש, איז עס אויסצושליסן פרויען, אבער דא איז דא א זייער מפורש'דיקע אריינשליסונג פון פרויען. אלזא פארשטייט זיך פרויען, מיר האבן באשפראכן די טעכטער פון לויים, למשל, די טעכטער פון כהנים, וואס זייערע הלכות זענען, אלזא דאס איז דער באגרענעצונג, אבער דער הלכה איז בפירוש אויסגעברייטערט, אפילו א פרוי קען זיין א נזיר אדער א נזירה, און זיי האבן דעם זעלבן מין קדושה ווי א כהן קען האבן, אדער ווי א נזיר קען האבן.
אלזא זיי קענען, זיי וועלן אויסדריקן, און יפליא קען איבערגעזעצט ווערן עפעס ווי אויסדריקן, נדר, צו זיין א נזיר, נדר נזיר, דער מין נדר וואס מאכט דיך א נזיר, צו זיין א נזיר לה', זיך אפצוזונדערן צו ה'.
די דריי קאטעגאריעס פון נזיר-הלכות
איצט זענען דא עטלעכע, מערסטנס דריי פארשידענע זאכן, דריי הלכות, דריי קאטעגאריעס פון הלכות וואס זיי מוזן אויספירן.
1. אפזונדערונג פון וויין און אלע טרויבן-פראדוקטן
דאס ערשטע זאך איז זיך אפהאלטן פון וויין. אלזא דאס איז דאס ערשטע, וויין אדער זאכן וואס מאכן דיך שיכור, ער מוז זיך אפזונדערן, אפילו חומץ, אפילו עסיק געמאכט פון וויין, וואס קען אפשר נאך אלץ מאכן דיך שיכור, אדער ווי מיר זעען דא, דאס קען זיין אירגנדווי מער סימבאליש, עס איז נישט טאקע נאר וועגן שיכור ווערן, פארשטייט זיך שיכור ווערן קען פאראורזאכן מוסר'דיקע פראבלעמען, אבער עס איז אויך דא א סימבאלישע זאך, ער איז נישט א חלק פון דער גאנצער וועלט וואס האט צו טאן מיט וויין.
דאס איז אירגנדווי פארבונדן מיט דעם באגריף פון א כהן, ווי מיר האבן געזען אין פרשת שמיני, אז א כהן טאר נישט טרינקען ווען ער טוט די עבודה כל הפחות, אדער אפשר בכלל, א כהן גדול, וואס געהערט אלע מאל צו דער עבודה, עס זענען דא הלכות וועגן דעם, אבער עס דאכט זיך אז דאס איז דער באגריף, און א נזיר מאכט זיך אויף דעם אופן, אלזא ער טאר נישט טרינקען קיין וויין, און עס מוסיף צו אלע די צוגאבן, מען קען עס זען אלס, מאנכע מאל קענען מיר עס זען אלס א סייג, ווי קום נישט אפילו נאענט, אדער עס קען געזען ווערן אלס א סימבאלישע אפזונדערונג.
אלזא סימבאלישע אפזונדערונג איז אויך וויכטיק, עס איז דא א שאלה דא אלע מאל, למשל, מיר זאגן שכר, און דערנאך טייטשן עטלעכע מענטשן עס אלס אלעס וואס מאכט דיך שיכור, ווי מען טאר אויך נישט טרינקען וויסקי, אדער ביר, אדער עפעס אזוינס, די חכמים זאגן עס נישט אזוי, זיי זאגן עס מיינט, וויין וואס מאכט דיך שיכור מיינט נישט אנדערע זאכן וואס מאכן דיך שיכור, און דאס איז ווייל זיי לייענען עס אלס א מער סימבאלישע זאך ווי א פיזישע זאך. דאס פיזישע זאך, דאס מוסר'דיקע זאך פון נישט שיכור ווערן, און אזעלכע זאכן, איז נישט עפעס ספעציעלעס פאר א נזיר, יעדער מוז זיין אויפגעהיט מיט דעם.
אלזא, און אויך נישט עפעס געמאכט פון טרויבן, משרת ענבים, יעדער טרויבן-זאפט, אדער עפעס, געפרעסט אין טרויבן, אדער וואסערן געמישט מיט טרויבן, אדער עפעס אזוינס, עפעס, אלע טרויבן בכלל, נישט אפילו טרויבן, נישט נאר געטראנקען געמאכט פון טרויבן, נאר טרויבן אליין, סיי זיי זענען טרוקן, אלזא ראזשינקעס, סיי נאס, אלזא פרישע, מען טאר נישט עסן, אדער עפעס געמאכט פון גפן, עפעס געמאכט פון ווייַנגערטנער, מאנכע מאל מאכט מען זאכן פון ווייַנטרויבן-בלעטער, יא? אלזא חרצנים וזג, וואס מיינט עפעס ווי טרויבן-בלעטער, אדער די זאמען, עס איז דא א מחלוקת וואס גענוי יעדער פון די צוויי מיינט, אבער אפילו יענע זאכן טאר מען נישט, אלזא ווידער, ער איז גענצלעך אפגעזונדערט פון אלע מינים ווייַנגערטנער און וויין, דאס איז איין זאך וואס א נזיר מוז טאן.
דער עיקרון: אננעמען דער תורה'ס דעפיניציע פון נזירות
און דאס איז דער דין, מיט אנדערע ווערטער, אויב מען זאגט הריני נזיר, מאכט מען זיך א נזיר, מוז מען אויספירן דעם באגריף פון א נזיר ווי די תורה דעפינירט עס, א נזיר, מען קען עס נישט סתם דעפינירן אליין, מען קען מאכן א נדר פאר וואס מען וויל, אבער א נזיר איז א ספעציפישער מין נדר וואס גיט דיר א ספעציפישע מין קדושה, און ווי איך זאג, עס איז א סימבאלישע קדושה, נישט נאר ווי א פראקטישע קדושה, ווי זיין מוקדש צו עפעס, עס איז דא א סימבאליזם אין דעם, און דעריבער מוז מען פאלגן די הלכות.
2. נישט שניידן דאס האר
דאס צווייטע זאך וואס מען מוז פאלגן איז, מען טאר נישט שניידן דאס האר, אדער ווי עס זאגט עס, א גאלמעסער טאר נישט אריבערגיין אויף זיין קאפ, אלע די צייטן מוז ער לאזן זיין האר וואקסן, גדל פרע, וואקסן פריי אדער וואקסן אפן, מיר האבן עס געזען, פרע ראש אשה מיינט עפענען איר האר אדער אנטפלעקן זי אדער עפעס אזוינס, אלזא דער נזיר פלעגט נישט זיין האר, טאר נישט שניידן זיין האר, אלע די צייט, דאס איז עפעס וואס מיר האבן נישט גענצלעך געפונען צוריק ביי אים [אין די הלכות פון כהנים], אין א געוויסן זין האבן מיר אפילו געפונען דאס פארקערטע, אבער עס איז עפעס דא אין דעם.
דאס איז דאס איין זאך וואס איז אינטערעסאנט וואס דארף טאקע מער ערקלערונג, אבער עס דאכט זיך אז עס איז דא א סימבאליזם אין דעם, פארשטייט זיך קענט איר דעם סיפור פון שמשון, וואו עס איז דא א סימבאליזם און ווי א געטלעכע כח וואס ליגט אין זיין האר, וואס ווערט גערופן דער נזיר, אלזא עס איז עפעס דא מיט דעם האר, מיט דעם נישט שניידן דאס האר, אזוי לאנג ווי ער איז א נזיר.
3. פארבאט פון קאנטאקט מיט מתים
און דאס דריטע זאך איז, ער טאר נישט קומען נאענט צו א מת, מיט אנדערע ווערטער, ער מוז זיין אויפגעהיט זיך נישט צו מטמא זיין מיט טומאת מת, אפילו זיין טאטע, זיין מאמע, זיין ברודער, זיין שוועסטער, מיט אנדערע ווערטער, אפילו די וואס זענען למשל, קענען מטמא ווערן, געדענקט א כהן הדיוט איז מטמא, ער איז ווי א כהן [גדול], דאס איז ענלעכע לשון, מיר האבן געהאט עפעס ווי א כהן [גדול], זיין כתר, גאטס כתר איז אויף זיין קאפ, און עס איז אויך א שפיל מיט דעם ווארט נזירות, נזירות איז אן אפזונדערונג, עס איז אויך א כתר, דאס אפזונדערונג וואס א נזיר טוט דערגרייכט א מין קרוינונג.
דער סימבאלישער אופן פון דעם באגרענעצונג
ער איז, דערנאך ווידער, דאס ווייזט אז דאס איז א סימבאלישע זאך דא, עס איז דא עפעס סימבאלישעס דא, וואו איך ווייס אז ווי מוסר'דיק, עטיש, דארף מען גיין צו דעם לוויה פון א קרוב, מען דארף זיך מטמא זיין צו זיי, עס איז אפילו א מצוה פאר א כהן הדיוט, אדער פאר א פשוט'ן מענטש, אבער ער, זינט ער האט זיך אפגעזונדערט און מקדיש געווען זיך צו גאט אויף דעם אופן, מטמא ער זיך נישט דורך גיין, דורך אנרירן זיי, דורך קומען נאענט צו זיי, ער איז קדוש לה', דאס איז דער הלכה, דאס זענען די דריי זאכן וואס א נזיר מוז טאן.
די הלכות פון אומגעפלאנטער טומאה
איצט, און דאס דאכט זיך אינטערעסאנט אריינגעבויט, מיר האבן נישט עפעס ענלעכעס פאר א כהן, אבער מיר האבן עפעס ווי דאס פאר א נזיר, אלזא דאס איז אינטערעסאנט צו טראכטן, פארוואס א כהן האט נישט א הלכה, וואס טוט ער אויב ער ווערט טמא? פארשטייט זיך, ער ווערט טמא, ער מוז זיך מטהר זיין, אבער עס זאגט נישט וועגן ווי, ער דארף נישט ברענגען א קרבן, און ער דארף נישט האבן א כפרה דערפאר, אלזא עס דאכט זיך ווי, דער פסוק זאגט אפשר עפעס ווי, אויב דו באשליסט אליין זיך אויפצופירן אויף דעם אופן, דערנאך טראגסט דו אחריות דערפאר, אלזא אפילו אויב עפעס איז פאסירט בטעות, אדער אויב עס איז געווען אונס, אפילו פארשטייט זיך, דיין האר קען אפגעשניטן ווערן בטעות, אדער דורך צוואנג, אדער דורך כח, דאס וועט נישט זיין קיין פראבלעם, אבער אויב, מאנכע מאל שטארבט עמעצער נעבן דיר, אדער אירגנדווי, דורך א אומגעפלאנטע זאך, יא, מאנכע מאל קען מען נישט פלאנען אלעס ארום זיך.
די באדייטונג פון דעם האר אלס דעם נזיר'ס כתר
און כי ימות מת עליו בפתע פתאום, וטמא ראש נזרו, זיין קאפ, יא, דער קאפ וואס איז הייליק, יא, נזר על ראשו, עס איז געווען דאס האר, אלזא עס דאכט זיך ווי אפשר דער פונקט פון דעם האר, אפשר קען דאס אונז געבן א רמז צו וואס דער פונקט פון דעם האר איז, ווי א כהן האט בגדי כהונה, עס האט ווי א מין הוט, אדער א מין קליידונג וואס גיט אים דעם כתר פון גאט, אדער ווי א כהן גדול, ווי עס זיצט, וואס ווערט אויך גערופן נזר הקודש, דער נזיר קען דאס נישט באקומען, אבער ער האט זיין האר אנשטאט דעם, און אויב ער ווערט טמא, אלזא מחלל ער דאס, אלזא יא, ער מחלל די קדושה וואס איז אויף אים.
דער טהרה-פראצעס
און דעריבער, וואס ער וועט מוזן טאן איז, אויפן טאג וואס ער ווערט מטהר, יא, אלזא דער זיבעטער טאג, מיר וועלן לערנען אין פרשת חוקת, אז אויפן זיבעטן טאג נאכדעם וואס ער האט דעם אפר פרה אויף אים, ווערט ער מטהר דערמיט, און דעם זיבעטן טאג, וועט ער אפשניידן זיין האר, דאס איז ווי ער ענדיקט די נזירות, און דעם אכטן טאג, אלזא נאכדעם וואס ער איז גענצלעך ריין, וועט ער ברענגען א קרבן, צוויי תורים, צוויי טויבן, אדער צוויי בני יונה, צוויי פויגלען, צום כהן, און זיי וועלן מאכן א חטאת ועולה, דאס וועלן זיין די צוויי קרבנות, דאס וועט זיין א כפרה, א פארגעבונג, מאשר חטא על הנפש, וואס ער האט געזינדיקט דורך גיין נאענט צו א נפש, צו א מת, נפש מת, די קדושה, און דערנאך וועט זיין קאפ זיין הייליק, ווידער הייליק, אלזא דאס איז ווי פאריכטן דעם פראבלעם פון אים ווערן טמא בטעות, אדער דורך, איך ווייס נישט ווי מען רופט עס, בטעות, באונס, אויף אן אומגעפלאנטן אופן, עס איז נישט געווען זיין שולד.
אנהייבן ווידער דעם נזירות-פעריאד
דערנאך, אז ער מוז ברענגען דעם קרבן, ווען ער איז ריין, און דערנאך הייבט ער ווידער אן צו רעכענען, והזיר לה' את ימי נזרו, אלזא דערנאך הייבט ער ווידער אן, די טעג זענען כנראה דא, מען קען, מיר זעען אז עס איז דא א צאל פון צייטן, מיר וועלן אויך זען ווי, אין דער קומענדיקער פרשה, וואס פאסירט אין דער רעגולערער צייט, אלזא א נזיר איז נישט עפעס אויף אייביק, בכלליות, פארשטייט זיך, עס קענען זיין עטלעכע נזירים וואס צוזאגן עס אויף אייביק, אבער כנראה דער סטאנדארטער וועג איז עס צו טאן פאר א פעריאד פון צייט, אלזא דא, וועט ער מוזן זיך אויפפירן ווי זיין פעריאד פון צייט האט זיך געענדיקט, און ער וועט עס אנהייבן ווידער, און דערנאך וועט ער אויך ברענגען א כבש בן שנתו לאשם, אלזא דאס, דאס זענען די דריי קרבנות וואס ער מוז ברענגען, טאקע, און והימים הראשונים יפלו, אלזא די פריערדיקע טעג וועלן נאכדעם, וועלן אפפאלן, יא, זיי וועלן פאלן, זיי וועלן צעפאלן, ווייל כי טמא נזרו, ווייל ער, ער האט מטמא געווען זיין נזר, אלזא דעריבער, וועט ער מוזן
דעם נזיר'ס אומגעפלאנטע טומאה — לייזונג
אלזא איצט, דאס איז וואס פאסירט אויב עס איז דא אן אומגליק, יא, באונס פאסירט עפעס. איצט וואס איז דער רעגולערער וועג פון ענדיקן א נזיר?
דער רעגולערער אפשלוס פון נזירות
די קרבנות וואס מען ברענגט ביים אפשלוס
דער רעגולערער וועג איז, דעם טאג וואס עס ענדיקט זיך, ברענגט ער זיין קרבן. אלזא איצט ברענגט ער א כבש פאר אן עולה, א כבשה פאר א חטאת, און אן איל פאר שלמים. און ער ברענגט אויך מצות געמישט מיט אויל, און רקיקי מצות — אלזא צוויי מינים מצות — און מיט זייער מנחה, מיט זייערע נסכים.
אלזא א גאנצע גרויסע שמחה, ווי מיר האבן געזען א מין שלמים. שלמים איז אלע מאל א שמחה, אלזא עס איז דא א פייערונג פון זיי ענדיקן דאס. ער ברענגט עס צום כהן, זיי מאכן דעם חטאת און דעם עולה, גייט צום כהן, יא, דעם איל מאכט ער א שלמים צוזאמען מיט די מצות, מיט דער מנחה, מיט דעם נסך. אלזא דאס איז א חלק פון דער צערעמאניע פון אים ענדיקן זיין נזירות.
דער האר-שניידן צערעמאניע
און דערנאך, ווי מיר האבן געזען, דער נזיר האט זיין האר. אלזא איצט, אלס א חלק פון דער צערעמאניע פון ענדיקן עס, וועט ער אפשניידן זיין האר. גלח ראש נזרו. מיר קענען פארשטיין אז עס איז גענצלעך פול, אבער אפשר מיינט עס נאר דעם סכום וואס איז געוואקסן אין דער צייט וואס ער איז געווען א נזיר, מוז ער אפשניידן. איך ווייס נישט אויב עס מיינט אז ער מוז גענצלעך אפשניידן — דאס זאגט נישט דא כל הפחות. וואס דער הלכה זאגט איז עפעס אנדערש, אבער מיר רעדן פון וואס עס זאגט דא.
און ער וועט נעמען דאס האר און פארברענען עס אונטער דעם שלמים. אלזא אירגנדווי ווערט זיין האר פארברענט, אלזא עס דאכט זיך ווי דאס האר וואס ער וואקסט אויס אין זיין נזירות ווערט א חלק פון דעם קרבן וואס ער ברענגט נאכן נזיר. עס איז נישט דער קרבן וואס גייט צום מזבח, אבער א חלק פון דעם שלמים, אלזא עס איז נאך אלץ א חלק פון דער שמחה, א חלק פון דעם קרבן.
דער פראצעס פון תנופה
דערנאך איז דא א פראצעס פון תנופה. דער כהן נעמט דעם זרוע, און איין חלה, און איין רקיק — צוויי מינים חלות — ער לייגט עס אויפן נזיר נאכדעם וואס ער האט אפגעגאלט זיין נזיר. און דא קען נזרו ווידער געלייענט ווערן אויף צוויי וועגן: זיין כתר, ווייל דא איז זיין כתר, אדער ווי זיין נזירות, דאס צוזאג פון נזירות.
און ער מאכט תנופה, און דערנאך באקומט דער כהן, ווי אין יעדן שלמים, דער כהן באקומט דעם תנופה, דעם שוק, און דעם חזה — דאס ברוסט און דאס פוס, דאס פאדערשטע פוס, דער כהן באקומט. אלזא דאס איז דער תנופה. תנופה איז ווי א סימבאלישע, ברענגען דאס, א סימבאלישע הקרבה, ברענגען דאס צום מזבח. דאס איז וואס עס איז אלע מאל.
דער נזיר ווערט באפרייט פון זיינע נדרים
און נאך דעם אלעם, ואחר ישתה הנזיר יין — איצט איז דער נזיר פריי פון זיינע נדרים, ער קען טרינקען וויין. פארשטייט זיך קען ער זיך אויך באגעגענען מיט המת און ווערן טמא אויך, אבער דאס איז אפשר פשוט.
דער פוטער: נאך פרייוויליגע קרבנות
דאס איז דער סוף, און מיר האבן א כותרת, א פוטער פאר דער פרשה. זאגן מיר אז א נזיר וועט צוזאגן זיין קרבן — אמאל וועט ער ברענגען מער קרבנות, לויט ווי פיל געלט ער האט, ווי ער האט צוגעזאגט. דער קרבן, ווי מיר זעען, א נזיר איז עפעס פרייוויליגעס, אלזא אפשר זאגט איינער צו אז ווען ער ענדיגט זיין נזירות, וועט ער ברענגען מער שלמים, אדער מער תודות, און אזעלכע זאכן. ער קען, אבער דאס איז דער מינימום וואס ער מוז, די חיובדיגע.
ברכת כהנים — די פינפטע מצוה אין דער סעריע
און דא האבן מיר דעם פינפטן, דעם לעצטן טייל פון דער פרשה, איז די פינפטע מצוה אין דער סעריע, וואס אויך מיר קענען זען ווי זיי געהערן זייער שטארק צו דער סעריע: די מצוה פון ברכת כהנים.
די מצוה פון דער לשון אליין
איצט איז עס מער ספעציפיש נישט די מצוה פון ברכת כהנים, נאר די מצוה, זייער אינטערעסאנט, די מצוה פון דער *לשון* פון ברכת כהנים. און עס איז זייער אינטערעסאנט: אפשר איז די מצוה די לשון, אפשר איז די מצוה די ברכה אליין. מיט אנדערע ווערטער, לייענען מיר דאס אזוי אז ווען איר בענטשט דאס פאלק, זאלט איר זיי בענטשן מיט דעם נוסח, מיט דער לשון? אדער זאגט עס אז עס איז דא א מצוה זיי צו בענטשן, און בענטשט זיי מיט די דאזיגע ברכות? איך מיין עס איז ביידעס.
אבער עס איז אינטערעסאנט אז דאס איז, ביז איצט, אין חומש, האבן מיר נישט געהאט קיין נוסח פון תפילה, ווי עפעס אזוינס ווי, איר זאלט זאגן דאס. עס זענען געווען א סך זאכן צו טאן, עס איז נישט געווען עפעס צו זאגן. עס איז געווען ווי והתודו, אבער קיין ווערטער. שפעטער אין דברים וועלן מיר האבן ווערטער פאר א וידוי, און אזוי ווייטער. דא איז דאס ערשטע מאל אין דער תורה וואו מיר האבן ספעציפישע ווערטער. זיי זענען נישט ווערטער פון תפילה, אבער זיי זענען ווערטער פון ברכת כהנים.
ברכת כהנים אלס א הויפט-טייל פון תפילה
גוט, ווען מיר לערנען הלכות תפילה, ברכת כהנים, און דער רמב"ם, למשל, וועלן מיר זען אז ברכת כהנים איז אויף א געוויסן אופן א הויפט-טייל פון דער תפילה. דאס דאכט זיך צו האבן א שייכות מיט דעם, ווי, איינע פון די ערשטע תפילות וואס מען זאגט עקזיסטירן זענען די תפילה, די ברכה וואס דער כהן גיט דעם פאלק.
און דא זעען מיר ווידער אז עס איז דא אן אינטעראקציע: די מענטשן קומען צום בית המקדש און אזוי ווייטער, און זיי קומען נישט בלויז צו טאן זייערע חיובדיגע קרבנות און אזוי ווייטער. דער כהן גיט זיי אויך א ברכה. עס איז א ברכה פאר אלעס, אלזא עס איז דא א ברייטער קאנטעקסט צו דעם גאנצן ענין פון בית המקדש. עס איז נישט בלויז ווי, ברענגט קרבנות. און דאס פארבינדט אונז זייער שטארק מיט וואס מיר זאגן, אז די מצוה גיט דעם ברייטערן קאנטעקסט פון דעם מקדש און די קרבנות.
די דריי ברכות — זייער סטרוקטור און אינהאלט
דאס איז וואס עס זאגט: רעד צו אהרן און זיינע קינדער, אזוי וועט איר בענטשן דאס פאלק, איר וועט זיי זאגן:
יברכך ה' וישמרך — אלזא בענטשן דיך איז דיר געבן וואס דו ווילסט, און גאט וועט דיך היטן, ריכטיג, דיך באוואכן פון סכנות.
און דערנאך האבן מיר די ברכה — מיר קענען דא זען אז די ברכה ווערט לענגער און שענער, אלזא עס איז דא א זייער שיינע אויפשטייגנדע סטרוקטור צו די דריי ברכות.
יאר ה' פניו אליך ויחנך — דאס איז זייער אלגעמיין, עס זאגט נישט וואס, ריכטיג. אלע די ברכות זאגן נארמאלערווייז ספעציפישע זאכן, דא זענען זיי זייער אלגעמיין.
און דער דריטער איז ישא ה' פניו אליך וישם לך שלום.
אלזא מען קען זען גענוי, אויב מען קוקט אויף דעם בילד, קען מען זען גענוי ווי די ברכה איז סטרוקטורירט. עס איז זייער שיין סטרוקטורירט. עס איז אלעס זייער אלגעמיין, עס איז באקומען גאטס ליכט פון זיין פנים, עפעס ווי, אלעס גייט גוט, אדער עס איז, יא, השם וועט זיך קימערן וועגן דיר און דיר געבן זיין אויפמערקזאמקייט. אויפמערקזאמקייט איז א וועג דאס צו פארשטיין.
דער תיאולאגישער מעכאניזם: ארויפלייגן גאטס נאמען
און איצט, השם זאגט זיי, וואס דאס וועט זיין איז, די ברכה פון דעם כהן איז טאקע איין וועג צו פארשטיין דאס: עס איז ארויפלייגן גאטס נאמען אויף דעם פאלק, און דעריבער באקומען זיי זייער ברכה. דער מקור איז עפעס וואס מיר האבן געלערנט אין סוף פרשת יתרו, אין א מקום וואו גאטס נאמען ווערט ארויפגעלייגט, באקומט מען א ברכה, ווייל גאטס נאמען ברענגט א ברכה.
אלזא א טייל פון ברכת כהנים, גאטס נאמען איז אין בית המקדש, און אזוי ווייטער. עס שטייט מיין נאמען רוט דארט. אבער איצט, ווען דער כהן לייגט ארויף גאטס נאמען, דורך זאגן יברכך ה', און דאס איז וואס מיר האבן געזאגט, עס איז א זייער נישט ספעציפישע ברכה. עס זאגט גאטס פנים, גאטס ברכה, גאטס אויפמערקזאמקייט וועט זיין אויף דיר. ווען גאט איז מיט איינעם, דאן האט ער אלע ברכות. אלזא דאס איז טאקע דער אינערלעכער ריטואל, אדער דער אינערלעכער אינהאלט פון די דאזיגע ברכות.
און דאס איז דער סוף פון דעם קאפיטל.
Originally published on July 26, 2022 at 7:05 PM, reissued on February 17, 2026 at 12:00 AM