בעל שם טוב
שיעורים בתורת הבעל שם טוב4›
דער בעל שם טוב לערנט אז ווען א איד דאוונט, איז ניט ער דער וואס רעדט — די שכינה אליינס רעדט דורך אים, און ער איז נאר א שושבין. דאס דארף מען א “אמונה גדולה” — ניט נאר צו גלייבן אז דער אייבערשטער האט אמאל געמאכט די תפילה, נאר צו כאפן אז ער מאכט עס יעצט ממש. דער שיעור באלייכט דעם חילוק צווישן “דעת” (ווען מען זעט קלאר) און “אמונה” (די מידה וואס לאזט אונז ווייטער גיין מיט וואס מיר האבן שוין פארשטאנען), און ווי די שכינה אליינס איז די מקור פון אונזער אמונה. מיט א משל פון א באן ווערט מבואר ווי דער אייבערשטער איז דער ערשטער סיבה פון אלעס, און אלע צווישן-שלבים זענען נאר כלים אן אייגענע כח.
דער בעל שם טוב לערנט אז ווען א איד דאוונט, איז ניט ער דער וואס רעדט — די שכינה אליינס רעדט דורך אים, און ער איז נאר א שושבין. דאס דארף מען א “אמונה גדולה” — ניט נאר צו גלייבן אז דער אייבערשטער האט אמאל געמאכט די תפילה, נאר צו כאפן אז ער מאכט עס יעצט ממש. דער שיעור באלייכט דעם חילוק צווישן “דעת” (ווען מען זעט קלאר) און “אמונה” (די מידה וואס לאזט אונז ווייטער גיין מיט וואס מיר האבן שוין פארשטאנען), און ווי די שכינה אליינס איז די מקור פון אונזער אמונה. מיט א משל פון א באן ווערט מבואר ווי דער אייבערשטער איז דער ערשטער סיבה פון אלעס, און אלע צווישן-שלבים זענען נאר כלים אן אייגענע כח.
HE עברית ›
סיכום השיעור 📋
שיעור על תורת הבעש״ט: שכינה, אמונה ותפילה
—
א. יום טוב — יום כללי
הענין: יום טוב אינו פשוט שמחה — אלא שהיום הוא כללי, הוא כולל מציאות רחבה יותר. יום רגיל הוא “שמים קטנים” — השמים של אותו יום בלבד. אבל יום טוב הוא כאשר עוסקים בשמים כולם — שנה שלמה, עולם שלם.
מקור: הרש״ש לומד על “בראשית ברא אלקים את השמים” — השמים של כל יום הם שמים קטנים (“זונדה אותו יום”), אבל השמים באופן כללי הם שמים רחבים יותר.
לכן אין סתירה בין דין ליום טוב (כמו ראש השנה), או בין אבלות ליום טוב (כמו תשעה באב שנקרא גם “מועד”). שניהם רגעים כלליים — הם עוסקים בענינים רחבים וגדולים יותר, לא רק בפרט של היום.
חילוק: כל תפילה של כל יום גם “בונה ומתקן בכלליות” — אבל החילוק הוא שביום רגיל זה פרט חדש, לא עולם חדש. יום טוב הוא כאשר הפרט נכלל במסגרת גדולה יותר.
—
ב. ד׳ כוסות — שיטת הגר״א
מוזכר שיעור קודם (לפני פורים) על גאולה פרטית וגאולה כללית, המחובר לד׳ כוסות.
הגר״א אומר ש״וגאלתי” הוא הלשון השני של גאולה, ו״ולקחתי” הוא טעות סופר במדרש — אינו שייך לד׳ לשונות. השיטה אינה מתקבלת כמחייבת — כל אחד לפי שיטתו צריך ללמוד כך. נמצא גם כמעט מפרש על הבעש״ט שמסכים בערך (לא ממש) עם חלוקת ד׳ כוסות.
—
ג. קיצים, סדר הבריאה וגאולה
הענין
יש סדר בבריאה — מסגרת טבעית כיצד הכל הולך. זה מה ש״קץ” פירושו — לא שהכל קורה מאליו, אלא שיש מסגרת כללית.
מקור — המגיד מקוז׳ניץ (עבודת ישראל)
הוא אומר הרבה פעמים שיש סדר — “סדורים מששת ימי בראשית” — הכל כבר מסודר מראש. אבל מלבד זה יש סדר של בחירה. זה קשור לכלל של ידיעה ובחירה.
משל ונמשל
משל: אדם — כל אדם בסופו ימות (זה ה״קץ”, הסדר הטבעי). אבל זה לא אומר שימות בדיוק באותה דקה, או שמעשים לא יכולים לעשות את זה טוב יותר או רע יותר.
נמשל: כך גם עם גלות וגאולה — יש מסגרת כללית (אחרי כל גלות באה גאולה, יש מחזורים של שמיטה, שבעים שבועות וכו׳), אבל בתוך המסגרת יש בחירה, תשובה, תפילה.
“תיפח רוחם של מחשבי קיצים”
זה לא אומר שאין קיצים. זה אומר: אם חושבים שדברים קורים מאליהם ואין צורך לעשות תשובה — זו הבעיה.
דיון: מה התועלת בדיבור על קיצים?
– שאלה: מה התועלת בדיבור על מלחמות וסימני גאולה? אם אי אפשר לעשות כלום עם זה, עדיף לא לדבר.
– תשובה: התועלת בידיעת הקץ היא להבין שהשלב שבו אנו נמצאים אינו לנצח — אחרי גלות באה גאולה. אבל העיקר הוא תפילה ותשובה — זה יכול לשנות הכל, אפילו הקץ עצמו יכול להיות לטובה או לרעה.
– נקודה חשובה: כאשר מדברים על נמשלים בפרטיות (פוליטיקה, מלחמות), העולם חושב שזה סתם פוליטיקה. לכן עדיף לומר את הדבר, וכל אחד בעצמו יישם על הפרטים.
– סכנה: כאשר אדם מדבר כל הזמן על מה שקורה “מעצמו” (חלקו של הקב״ה), הוא שוכח שהוא צריך לעשות משהו — וזה עצמו גורם לכך שהוא לא עושה.
ידיעה, בחירה ותפילה — המשך
לקב״ה יש חשבון לכל דור — אבל תפילה יכולה עדיין לשנות הכל. מעשים ותפילה יכולים לשנות את המציאות, אפילו בתוך הסדר הקבוע.
משל ממזל מאדים: מי שיש לו מזל כזה יכול להיות רוצח או שוחט — אי אפשר לצאת מהמזל, אבל בתוך הסדר אפשר לשנות.
אחישנה: אפילו אחישנה (להחיש את הגאולה) עדיין בתוך הסדר — כמו בגלות מצרים, שהיה צריך להיות 400 שנה, עשו “בחינה” של 400 שנה, אבל העיקר של 400 שנה לא בוטל. הרבי מקוצק אמר שזה “יום הבחירה” — אולי הוא מדבר על מדרגה גבוהה יותר.
נקודה חשובה: אם עושים חשבונות, צריך גם לעשות את המעשים שהחשבונות מדברים עליהם. אי אפשר רק לדבר על רמזים בלי המעשה עצמו.
—
ד. תורת הבעש״ט: השכינה מדברת דרך המתפלל
דברי הבעש״ט
> “וצריך לשמוע בכל תיבה מה שאומר, שהשכינה עולם הדיבור מדברת בו, והוא שושבינא לה”
המתפלל צריך לשמוע בכל מילה מה שהוא אומר, כי השכינה (עולם הדיבור) מדברת דרכו, והוא רק שושבין (מלווה) לה. במקום לכוון מעצמו, הוא אומר את המילים ואחר כך שומע מה שאמר — כי בסופו של דבר השכינה אמרה את זה.
“וצריך אמונה גדולה לזה”
> “דהשכינה נקראת אמונת אומן, ובלא אמונה נקרא ח״ו נרגן מפריד אלוף”
צריך אמונה גדולה לזה. הנטייה של האדם היא לחשוב שהוא זה שמדבר. צריך אמונה גדולה להגיע לכך שהוא לא המדבר — אלא השכינה, והוא רק השושבין.
ביאור
אצל מי שמתפלל מסידור זה ברור — הוא לא עשה את המילים. הסידור בא מאנשי כנסת הגדולה, מרוח הקודש. אבל זה עדיין לא “אמונה גדולה”. אמונה גדולה פירושה לא רק שפעם הקב״ה יצר את זה — אלא שהקב״ה עושה את זה עכשיו, ברגע זה.
—
ה. אמונה גדולה מול אמונה קטנה — הקב״ה עושה את זה **עכשיו**
החילוק
– “אמונה קטנה” = להאמין שבראשית ברא — הקב״ה פעם ברא את העולם, ואחר כך הוא כבר קיים.
– “אמונה גדולה” (שהבעש״ט דורש) = להכיר שהקב״ה עושה את העולם עכשיו, ממש ברגע הזה.
זה לא נגד השכל — זה נגד תחושת הישות שיש לאדם, שגורמת לו לראות את עצמו כקיום נפרד. דרך השכל אפשר להגיע לכך שהקב״ה הוא סיבת כל הסיבות — זה השכל. אבל לראות שעכשיו, ברגע זה, הקב״ה עושה את זה — זו אמונה גדולה.
דיון
שאלה: אם הקב״ה עושה הכל, למה אני בכלל צריך להתפלל?
תשובה: הקב״ה מתפלל בשבילך — הוא משרה בך חשק להתפלל. אבל זה עצמו עדיין לא אמונה גדולה. אמונה גדולה פירושה שזה יהיה בהכרה — לא מעשה שמספרים עליו, אלא הרגשה חיה.
—
ו. משל הרכבת — סדר ההשתלשלות
המשל בפרטות
לרכבת יש הרבה קרונות. הקרון האחרון נגרר מזה שלפניו, והוא מזה שלפני *כן*, וכך הלאה עד שמגיעים לראשון — הקטר (המנוע) — שהוא עצמו מוביל הכל. זה סדר ההשתלשלות.
החידוש — חילוק של “כמות” ו״איכות”
החילוק בין הקרון האחרון לזה שלפניו הוא חילוק של כמות — שניהם כלים פסיביים, רק אחד עומד שלב גבוה יותר. אבל החילוק בין הראשון (הקטר) וכל האחרים הוא חילוק של איכות — הוא עצמו גורם לרכבת לנסוע בכלל. כל שאר הקרונות לא עושים כלום — הם רק צינורות שמעבירים את הכוח, אבל אין להם שום כוח יצירה משלהם.
הנמשל — חזק יותר מהמשל
בנמשל החילוק חזק יותר: במשל הקטר לא ברא את שאר הקרונות — הוא רק מוביל אותם. אבל בנמשל — הקב״ה לא רק הוביל את כל המערכת, הוא גם ברא את כל המערכת. הוא עשה שאחד יגרור את השני, הוא עשה את כל סדר ההשתלשלות עצמו.
—
ז. אמונה — לא הסכמה, אלא פוקוס
מה פירוש אמונה בהקשר זה
אמונה לא פירושה כאן החילוק בין אמונה לכפירה (אם מסכימים או לא). אמונה פירושה פוקוס — על מה אתה מסתכל? האם אתה מסתכל על הקרון האחרון (טבע, חכמת הטבע), או שאתה מסתכל על הראשון — על הקב״ה שעושה הכל?
המאמין רואה את הקב״ה ישירות
כאשר מסתכלים על עץ — בדרך הטבע (ממטה למעלה) רואים: אדמה, מים, גשם וכו׳. אבל בבחינת אמונה קופצים על כל השרשרת ואומרים: הקב״ה מצמיח את העץ.
זה הפירוש של “המוציא לחם מן הארץ” — מעולם לא ראו את הקב״ה מוציא לחם מהאדמה, בני אדם עושים את זה — אבל בבחינת אמונה מדלגים על כל התהליך ואומרים: הקב״ה עושה שלחם יבוא מהאדמה.
—
ח. ביטול — דיון: תניא מול בעש״ט
הבעש״ט כמעט לא משתמש במילה “ביטול” — זו מילה ליובאוויטשית/תניא. בעל התניא משתמש ב״ביטול” הרבה. הביטול בתניא פירושו שהענף בטל בשורש — הוא “לא נחשב בערכו”. הוא חושב שהוא גדול כי הוא מסתכל על עצמו, אבל הוא לא תופס שהוא בא ממקום אחר, אין לו מציאות משלו.
מה שמדברים כאן אינו ביטול כתנועה נפשית (ענווה), אלא שאלה של התבוננות — על איזו נקודה של המציאות אתה מסתכל.
—
ט. נס — “סימן” של הראשון
המשל השני — הלוגו על הקרון
על הקרון האחרון של הרכבת יש שני סוגי דברים: (1) חלקים מעשיים שעוזרים להעביר את התנועה מהקרון הקודם, (2) לוגו או ציור של מי שעשה את הרכבת. הלוגו לא עושה כלום מעשית — הוא לא עוזר לרכבת לנסוע. מה הוא עושה? הוא מספר לך שיש ראשון — שמישהו עשה את הרכבת, מישהו הוביל.
נס = סימן/אות
נס הוא כמו הלוגו — זה סימן (כמו שהרבי יוסף ג׳יקטיליא אומר). הוא לא מספר *איך* הקב״ה עשה את זה, הוא רק מראה *ש*הקב״ה עשה את זה. הקב״ה לא משועבד לסדר ההשתלשלות — הוא יכול להגיע ישירות לקרון האחרון, “אני ה׳ לא שניתי”.
—
י. שכינה = אמונה — הכינוי ועומקו
מה פירוש כינויים
לשכינה יש כינויים שונים — צדק, אמונה, לבנה, בתולה, ועוד הרבה אחרים בזוהר. היו מקובלים (ספר היוחסין של ר׳ משה די ליאון מוזכר) שחשבו שהכינויים הם רק דרך להסתיר את הסוד — היום קוראים לזה כך, מחר אחרת.
הרמ״ק (בשער הכינויים) ור׳ חיים ויטאל (בשער מ״ב) חולקים מאוד:
1. כל כינוי מראה בחינה אחרת — זה לא סתם מילים נרדפות.
2. כינוי פירושו שבאותו עולם זו השכינה — דרך סדר ההשתלשלות. למשל, בעולם העשייה העץ הוא סימן למידת התפארת, והפרי של העץ הוא סימן למידת המלכות. הכוח של עצים בא ספציפית מספירת התפארת, והכוח של פירות בא ממלכות.
הקב״ה עשה במודע סימנים בעולם לכבודו, כמו שהפסוק אומר “כל הנקרא בשמי ולכבודי בראתיו” (זוהר פרשת ויחי על לולב) — ארבעת המינים מראים את שם הוי״ה.
—
יא. אמונה כמידה בנפש האדם — הבנת הבעש״ט
תורת הבעש״ט
אמונה היא נצח והוד (כך כתוב בתולדות). זה אומר שאמונה היא למטה מהדעת — לא כמו בעל התניא שאומר שאמונה היא למעלה מהדעת. הבעש״ט, המגיד, התולדות — כולם הולכים כך.
ביאור
– דעת/תפארת/בינה = כאשר אדם רואה דבר בבירור, הוא מבין אותו, זה פתוח לו.
– אמונה (נצח והוד) = כמו רגליים — הוא זוכר שהוא יודע, הוא סומך על מה שכבר הבין, אפילו כשהוא לא ברגע של בהירות.
משל מעשי
אדם הולך לעבודה. ביום הראשון הוא חשב היטב, דיבר עם אנשים, התברר לו שזו עבודה טובה. ביום השני הוא הולך — לא בגלל שהוא עובר שוב על כל השכל, אלא בגלל שיש לו אמונה — הוא סומך על ההחלטה הקודמת שלו. מי שצריך כל יום לחשוב מחדש על כל ההחלטות שלו — הוא צריך טיפול. זה לא בריא. אמונה היא המידה שמאפשרת לאדם להמשיך הלאה, רענן ואמיתי, אפילו בלי שהוא חושב על זה כל שנייה.
—
יב. אמונה כלבוש של השכינה — המימד הקוסמי
תורת הבעש״ט
המידה של אמונה בנפש האדם היא עצמה לבוש של השכינה. כאשר השכינה מתלבשת בעולם העשייה או בנפש האדם, היא מתבטאת במידה שנקראת אמונה. לכל אדם יש אמונה — השאלה היא רק במה הוא מאמין.
הנמשל במידות עליונות
– תפארת = כאשר הקב״ה מראה בבירור מה הוא. מתן תורה — “אנכי ה׳ אלקיך” — הכל הגיוני. ששת ימי בראשית.
– מלכות/שכינה/אמונה = כאשר לא רואים. פסח/יציאת מצרים — “ויסע מלאך האלקים” — היהודים במצרים, עובדי עבודה זרה, לא נראה שהם עם ה׳. הקב״ה מתנהג אז באמונה — הוא אומר: “כבר החלטתי, אני לא צריך כל יום לחשוב מחדש למה היהודים הם עמי”.
—
יג. החטא של הפרדה — הפירוש המעשי
תורת הבעש״ט
כאשר האמונה של האדם (שכינה שבו) אינה מחוברת לדעתו/תפארתו — זה אומר שהוא מפריד את השכינה מתפארת. מעשית: הוא יודע אינטלקטואלית שהקב״ה עשה את התפילה, את המצוות, את העולם — אבל שנייה אחר שנייה, כשהוא מתפלל, הוא לא זוכר, הוא לא מאמין. “חלק האמונה” שלו לא מחובר ל״חלק הדעת” שלו.
החידוש
זה שאומרים שצריך אמונה — זה עצמו גורם לאמונה להיות באמת כלי לאלוקות, לא סתם מידה פסיכולוגית. אבל לשם כך צריך ביטול.
מקור מקדושת המגיד: “לך ה׳ הממלכה” — לקב״ה שייכת גם העזות שיש במלכות.
—
יד. אמונה באלוקות — כלי לאלוקות דרך ביטול
החידוש העיקרי: אמונה באלוקות אינה סתם מידה (כמו שמאמינים שהיתה חתונה טובה) — אלא מדובר באמונה שהיא כלי אמיתי לאלוקות. וזה מושג רק דרך ביטול.
—
טו. “לך ה׳ הממלכה” — תורת קדושת המגיד
קדושת המגיד לומד על הפסוק “לך ה׳ הממלכה”: לקב״ה שייך גם מה שאתה ממליך. לא רק שהקב״ה מלך ואנחנו ממליכים — אלא ההמלכה עצמה שייכת לקב״ה.
הפירוש: לא אני מאמין בשכינה — השכינה מאמינה בי. האמונה שיש באדם — זו השכינה עצמה. זה עושה את החיים קלים יותר: לא צריך “ליצור” כל כך הרבה אמונה — לשכינה כבר יש אמונה, וזה לא דבר שאדם צריך “לעשות”.
—
טז. תורת הבעש״ט על תפילה — התפילה **היא** השכינה
דברי הבעש״ט
התפילה היא השכינה. לא שעומדים ומכוונים כאילו שכינה כנגדו (כמו שהשולחן ערוך והרמב״ם אומרים) — אלא התפילה עצמה היא שכינה.
ביאור
לומר ש״אני המתפלל, אני עומד לפני השכינה, אני מכוון” — זו הפרדה. כי אז יש “אני” העובד, ו״שם” השכינה — שני דברים נפרדים. האדם עם עבודתו הוא דבר נברא, דבר חדש פשוט, ודבר נברא לא יכול באמת להיות כלי לאלוקות.
הבעש״ט מתרגז מאוד על מי שחושב שהוא עצמו מתפלל — כי זו הפרדה.
—
יז. אמונה ברוחניות מול גשמיות — אמונה מעוותת
יש אנשים עם אמונה מעוותת: הם מאמינים שהקב״ה עושה פרנסה, אבל יהדות — תורה, תפילה — הם עושים בעצמם. זה בדיוק הפוך! בי״ג עיקרים כתוב שתורה מן השמים — זה יסוד באמונה. גם “לחם מן השמים” כתוב, אבל זה לא מעיקרי האמונה. ובכל זאת אנשים חושבים: לחם — מן השמים, אבל תורה — “אני עשיתי את זה בעצמי”. התפילה גם היא מן השמים — התפילה היא השכינה.
—
יח. המשכן — המשל לאדם
במשכן כתוב כל הזמן “כאשר צוה ה׳ את משה” — לא “אני עשיתי”, אלא הקב״ה ציווה לעשות, הקב״ה עשה את המשכן. הקב״ה יכול רק לשכון במקום שהוא עצמו עשה.
הנמשל: אני משכן. אם אני רוצה שהשכינה תשרה בי, אני צריך להפסיק לחשוב שאני מתפלל — ולהתחיל להבין שהשכינה מתפללת. כאשר השכינה מאמינה — גם אני מאמין. האמונה שיש לי — היא גם השכינה.
—
יט. הנקודה הפנימית — העיקר של הכל
אפשר לעשות את כל ההכנות החיצוניות — מקווה, “הוי מה אני ומה חיי” — אבל **הדבר הפנ
ימי האמיתי היחיד הוא שהאדם מפסיק להיות “הוא”** — הוא מפסיק לחשוב שהוא זה שעושה, והוא נותן לקב״ה להיות זה שעושה.
תמלול מלא 📝
יום טוב, קיצים וגאולה
המושג “יום טוב” — כלליות ופרטיות
שאלה: יש סתירה, אתה רומז שהם חול המועד גדולים.
מגיד שיעור: יש סתירה? אין לי בעיה שיש סתירה. אני לא מחויב לומר שאין סתירות. לא, אני שואל אם יש סתירה.
ראש השנה הוא יום הדין והוא יום טוב. אני מתכוון, זה לא… המושג של דין והמושג של יום טוב זה לא סתירה.
דווקא הפוסקים מביאים את זה כבר כשהם אומרים “הלואי במשפט יעמידני”, יש לו בטחון, אני יודע מה, פתוחים בדין. נו, אבל יש שם אימת הדין, כן, וזה לא יום טוב רגיל.
אני שומע, אני לא יודע. זה לא סתירה, אני מתכוון שאני לא רואה את הסתירה. זה אומר שמחה, ומתנהגים ממש אבלות עם דברים כאלה בספירת העומר. זה לא סתירה. אבלות מבטלת יום טוב.
מה זה אומר יום טוב?
יום טוב אומר בסך הכל שזה יותר כללי, שמה שעושים הוא בהיקף רחב יותר. זה לא להיום, אלא לכל השנה, או לכל העולם, אני יודע. אבל עכשיו, איזה סוג דבר הוא יותר כללי, יש בשני הסוגים. תשעה באב הוא גם יום טוב. זה אומר להיכלל בזמנים, כן?
קהל: אתה אומר משהו. אני אולי אתן לך שיעור על יום טוב מה זה אומר יום טוב. אי אפשר לתת ממך שיעור על יום טוב?
מגיד שיעור: אמרתי לך עכשיו מה? כך אני מתכוון.
בעצם, כל תפילה של כל יום היא דבר שבונה ומתקן בכלליות. למה? זו לא שאלה כלל. אי אפשר לבוא אליך עם סברות כאלה. כן, כן, כן, להיפך, אבל מה שמתכוונים שבפרטיות זה דבר חדש.
קהל: נכון. במילים אחרות, זה פרט חדש, אבל זה לא עולם חדש.
הרש״ש על “בראשית ברא אלקים את השמים”
מגיד שיעור: “בראשית ברא אלקים את השמים”, נו, האם השמים לא כל העולם? שמים זה לא כל העולם? לא! זה שמים קטנים! כמו שהרש״ש אומר, זה “זונדה אותו יום”, אני מתכוון. זה השמים של אותו יום. אבל השמים באופן כללי זה שמים רחבים יותר. ויום טוב זה הפירוש שעוסקים בכל השמים, או ביותר גדול, אולי שנה שלמה נגיד, או מכו׳. זה נכון שכל יום מצטרף לדברים גדולים יותר, אבל היום ככל שהוא יום הוא קטן, זה רק יום אחד, זה דבר קטן. כך אני מבין.
זה יום אחד מאוד גדול, יש בו את כל הכלליות, כן, אבל זה עדיין לפי ערך.
הבעל שם טוב על ד׳ כוסות — גאולה פרטית וכללית
מגיד שיעור: מצאתי כמה דברים אצל יחזקאל שדיברנו עליהם בפעם הקודמת. צריך לראות אם אני יכול למצוא את זה.
קהל: מה, לפסח? מתי למדנו את זה, לפסח?
מגיד שיעור: לפורים, לפורים.
קהל: לא, לא, זה היה באמצע איזה קטע. משהו היה. בוא נראה, אין לי את אותו חלק. למדנו על גאולה פרטית וגאולה כללית.
מגיד שיעור: אהא, אוקיי.
קהל: אתה זוכר?
מגיד שיעור: כן. דיברנו על ד׳ כוסות, דיברנו על.
קהל: עשיתי ד׳ כוסות, כן. מצאתי כמעט מפרש על הבעל שם טוב שאומר לא ממש, זה לא התאים ממש לארבעה שלי, אבל בערך. אני צריך למצוא את זה.
שיטת הגר״א על ד׳ לשונות
קהל: רבותי, החידוש הגדול הוא שהגר״א אומר ש“וגאלתי” היא השנייה מארבע, “ולקחתי” היא טעות סופר מהמדרש.
מגיד שיעור: שמה?
קהל: זה גר״א מופלא, אני לא יודע למה.
מגיד שיעור: מה זה אומר השנייה מארבע?
קהל: הוא אומר “וגאלתי” היא שתיים, “ולקחתי” אין בד׳ לשונות. כך אומר הגר״א. זו טעות סופר במדרש.
מגיד שיעור: אני לא יודע. מה יש לי ממנו? מה זה משנה לי? כלום. אם כל אחד כך צריך ללמוד כך.
קהל: אה, צריך.
מגיד שיעור: מה? איי, אני לא מבין. אני לא מבין מה עשיתי.
קהל: אגיד לך משהו על הכללי?
מגיד שיעור: צריך את החלק הראשון או את החלק השני?
קהל: של מה? אתה מתכוון מהבעל שם טוב על התורה?
מגיד שיעור: כן.
קהל: תראה, אם מבינים כבר את החלק הראשון, אפשר ללכת לחלק השני.
מגיד שיעור: תגיד לי ככה, אתה…
קהל: לא.
סימני גאולה — האם צריך לדבר על זה?
מגיד שיעור: תפוס שיחה. כל הענינים של גאולה, צריך לחפש סימני גאולה או לא.
קהל: אה, כבר אמרתי על זה שלושה שיעורים, אבל ברמיזה, לא במפורש.
מגיד שיעור: מה המעלה לדבר על זה?
קהל: לא, ברגע שאומרים את הנמשל, ברגע שמדברים בפרטיות, הציבור חושב שזה סתם פוליטיקה. אז צריך לומר את הדבר, וכל אחד לעצמו מבין איך מיישמים על הפרטים.
מה זה אומר “קץ” — הסדר של הבריאה
מגיד שיעור: אבל אז מה התועלת משלושת השיעורים? שיש קץ, יש דבר שנקרא קיצים. קיצים אומר רק שיש סדר. כמו שאומר המגיד מקוז׳ניץ… לאראיתי שהוא אומר את זה בשמו, אבל אני אומר אחריו. המגיד מקוז׳ניץ אומר הרבה פעמים שיש סדר, הוא קורא לזה סדר… אני לא זוכר יש לי מילה לזה… “סדורים מששת ימי בראשית” עומד בחז״ל על דברים שונים, כן? זה מסודר, כבר יש סדר מראש איך הכל הולך. וחוץ מזה יש סדר של בחירה.
הוא מדבר על זה שיש לזה קשר לכלל ידיעה, סתירה של ידיעה ובחירה. אבל מה שאני מבין הוא, שלחשוב שיש קץ, קץ אומר שיש סדר באופן כללי. במילים אחרות, זה כמו טבע, זה כמו דבר טבעי. יש… כל שבעים שנה משתנה המלכות, אני יודע, או כל חמישים שנה, או כל שמיטה, כל… יש סדרים. ניכר שיש לזה קשר רב מאוד לשמיטה. הפרשה אומרת ששמיטה… יש תורה שלמה של שמיטות מהמקובלים, דניאל, שבעים שבועות, כל מיני חשבונות כאלה.
משל של אדם — קץ ובחירה
עכשיו, זה כמו קבוע מראש. את זה אפשר לדעת, וכשהיו רחבים יותר, יכלו לדעת מה יהיה עד סוף כל הדורות. אבל זו רק המסגרת הכללית. זה אומר, כמו… שיודעים שכל אדם ימות. זה לא אומר שמתים מעצמם, זה לא אומר שמתים בדיוק באותה דקה, או שאין מעשים שיכולים לגרום לאדם למות, שזה יצליח טוב יותר או גרוע יותר.
אז כל חישובי הקיצים, מה שכתוב “תיפח רוחם של מחשבי קיצים” לא אומר שאין קיצים. זה אומר שאם חושבים שדברים קורים מעצמם, שלא צריך לעשות תשובה, או שלא צריך לעשות דברים בעצמנו טוב יותר, או שלא יכולים לעשות גרוע יותר…
לא יכול להיות אחרת מהקץ. אבל הקץ הוא יותר דבר כללי, זה יותר… אני קורא לזה מסגרת, או… במובן מסוים… נגיד, יש קץ. זה חייב להיות, זה חייב להיות. אני משתמש במשל של אדם. כל אדם בסוף ימות. אבל אדם אחד עסוק לעשות חשבונות מתי הוא ימות, במקום לנסות לחיות טוב, והוא עושה את עצמו לטיפש, הוא מבזבז את הזמן.
אז אם אתה רוצה לומר שיש קץ, בוודאי צריך להבין שיש סיבות. אם אי אפשר לחשב קץ, למה כתוב בתורה קץ? בטח שיש תועלת מלדעת את הקץ. התועלת היא שאתה מבין שהסדר שבו אנחנו, השלב במעגל שבו אנחנו, הוא לא לנצח. יש דבר שנקרא גלות, ואחרי כל גלות באה גאולה. אחרי מאה שנה, אחרי ארבע מאות שנה, אחרי מאתיים ועשר שנה עם קושי השעבוד, מה ההבדל. זה הקץ, וזה דבר טבעי. זה לא בא כי אנחנו עושים תשובה. אנחנו צריכים לעשות תשובה בגלל זה. לא הכל תלוי במעשינו. יש גבול כמה תלוי במעשינו. אדם יכול להיות הצדיק הגדול ביותר, אליבא דהייתי דאמרינן הוא ימות, כן? אבל…
דיון: לדבר על מלחמות וגאולה
קהל: אבל לדבר על המלחמות, אם יש משהו שזה מוביל אותנו למעשה, אני יכול להבין. אם לא, עדיף לא לדבר על המלחמות.
מגיד שיעור: רוב האנשים שמדברים, “אה, זה סימן לגאולה,” וממילא מה? אתה יכול לעשות משהו בנוגע לזה? נעשה טוב יותר? נעשה גרוע יותר? יש לך איזו עצה איך לנהל את המלחמה לפי זה? הוא לא אומר כלום. בסך הכל שיש חשבון. בוודאי יש חשבון. אני יכול להגיד לך מראש שלכל דור יש שלוש מלחמות שלו. אני לא יודע, אבל זה נכון. אבל מה יש לי מזה?
קהל: תפילה, התפילה יכולה עדיין לשנות. זו הנקודה.
מגיד שיעור: תפילה ותשובה, הכל, כן. זה יכול לשנות. אפילו את הקץ עצמו, זה יכול לקרות לטובה, זה יכול לקרות לרעה.
קהל: כן, אבל לא אמרתי שלא צריך להתפלל.
מגיד שיעור: לא כדי שתוכל לבקש את זה.
קהל: כן, אבל אני רוצה ללמד אותך מה זה הקץ, מה זה הסדר של הבריאה. תפילות אתה יכול להתכוון. אמרתי לך שלדעתי מה שאתה יודע, זה לא מה שאתה רוצה. אתה רוצה שייקחו אחריות על פרטי מעשיך, על לעשות תשובה.
מגיד שיעור: זה מובן. אם אתה מדגיש יותר את החלק, אתה קורא לחלק שהקב״ה עושה, שזה ממש הנכון. אבל אם אדם כל הזמן מדבר על מה שקורה מעצמו – נכון שזה קורה מעצמו – אבל הוא מדגיש את זה, והוא שוכח שהוא צריך לעשות משהו. זה נעשה… וזה גורם שלא יעשה. זה נעשה…
ידיעה, בחירה, תפילה ואמונה גדולה
ידיעה, בחירה וכוח התפילה
בוודאי יש חשבון. אני יכול להגיד לך מראש שלכל דור יש שלוש מלחמות. אני לא יודע, זה נכון. אבל מה יש לי מזה?
אבל התפילה יכולה עדיין לשנות, מי הם הילדים.
תפילה ולעשות, הכל, כן. זה יכול לשנות. אפילו את הקץ עצמו, זה יכול לקרות לטובה, זה יכול לקרות לרעה.
אמרתי לך, אתה לא לבד כאן, אתה לא יכול… לא כי אתה יכול לבקש משהו כאן.
כן, אבל אני אלמד מה אתה יכול, מה זה הסדר של הבריאה. תפילות אתה יכול להתכוון. אני אגיד לך שזו הידיעה שאתה יודע. ולא מה שאתה רוצה. העולם הוא ספציפי בכל דבר, זה לא מקרי.
זה מדגיש, אם אתה מדגיש יותר את החלק, אתה קורא לחלק שהקב״ה עושה, שזה ממש הנכון. אבל אם אדם כל הזמן מדבר על מה שקורה מעצמו, נכון שזה קורה מעצמו, אבל הוא מדגיש את זה והוא שוכח שהוא צריך לעשות משהו. אז זה נעשה… וזה גורם שהוא לא יעשה, וזה נעשה עוד יותר גרוע, עושה את זה עוד יותר גרוע, כן? אז אני לא רואה שכל האנשים ש… כן…
הגבולות של בחירה בתוך הסדר
בטח יש איזה תהליך בעולם, ויש מהלך מסוים איך… אני יודע אפילו כמה אפשר לשנות במעשים. על כל פנים, אפשר לשנות בתוך… כמו שאומרים כמו מי שיש לו מזל מאדים, הוא יכול להיות רוצח או שוחט, הוא לא יכול להיות משהו אחר, כן? אפשר לשנות בתוך הסדר אתה יכול לשנות, שיהיה ככה, שיהיה ככה.
דיון: אחישנה והסדר של הבריאה
קהל: אחישנה… מה?
מגיד שיעור: אתה לא מדבר על החלקים עכשיו של אחישנה?
אחישנה אומר את זה, אבל זה עדיין בתוך ה… לזה אין סתירה. כך אני מתכוון. האחישנה היא שבתוך… למשל, כתוב שצריך להיות ארבע מאות שנה, עשו בחינה של ארבע מאות שנה. אבל עדיין יש בחינה של ארבע מאות שנה, לא נעלמו ארבע מאות השנה.
קהל: מה? הידיעה היא כמו המסגרת?
אני לא יודע. הרבי מקוצק אמר שזו יום בחירה. אני חושב שאולי הוא מדבר על רמה גבוהה יותר, על מדרגה גבוהה יותר. מה זה…
קהל: כן, כמו שאתה אומר קודם. איך? אני חושב, זה בהגדה שלו… אה… הרבה פעמים. הוא מדבר על זה הרבה פעמים. אה… אני לא חושב איך. יש לי את ההגדה שלו. זה עדיין מונח כאן, שם הוא ראה את זה. שם זה ליקוט… זה הרבה פעמים. זה כתוב, זה כתוב הרבה פעמים, אולי כאן אצל חושב מחשבות, הוא מדבר על זה בספרו הרבה פעמים. עבודת ישראל זה לא ספר ארוך. הוא יודע. יש לו עוד ספרים גם, אבל גם שם הוא דיבר על זה… אה… אני יודע, אני לא חושב איך. הוא מדבר על…
חשבונות ומעשים — שניהם נחוצים
אז, כך אני לא רואה שזה… הפשט הוא, אם עושים כבר… אה, לא, הוא רוצה נקודה אחרת כאן… אם עושים כבר כן חשבונות, צריך גם לעשות את הדברים שעושים עליהם את החשבונות, מבין? יש מישהו שהוא עושה את המעשה, ואחר כך בא שני ואומר פשט, שיש רמזים בפסוק. כן, ואיך זה נעשה רמזים בגלל מה שהוא עשה את המעשה. אתה אומר רק את הרמזים, זה… זה מזויף. כך אני מתכוון.
הבעש״ט: השכינה מדברת דרך המתפלל
הכנה לתורה
אבל מה צריך לומר לאורך? מה לומר את החלק מהבעל שם טוב? התכוננת לחלק הזה, אמרו את החלק הזה בהתחלה? אבל נכין עוד חלק אחד. ואפשר להתכונן לחלק הזה ולחלק הראשון. ראית את החלק הראשון, איש בעל תפילה. נאמר פעם את החלק הזה. ואפשר אצלך את השליח ציבור? אפשר לא לסיים? לא סיימתי את החלק הזה אף פעם. צריך לסיים את החצי השני שלו. ה“כתיב שנים ושלשים”, ו“וצריך לשמוע ידוע”, אצלי זה העמוד הבא, אני לא יודע.
התורה: לשמוע מה השכינה אומרת
“וצריך לשמוע בכל תיבה”. את זה כבר למדנו אולי. “וצריך לשמוע בכל תיבה מה שאומר”. כן? את זה כבר למדת, אמרת? “שהשכינה עולם הדיבור”, “שהשכינה עולם הדיבור מדברת בו, והוא שושבינא לה”. כן, את זה כבר דיברנו עליו. שבמקום לכוון, הוא אומר את המילים, אחר כך הוא שומע מה הוא עצמו אמר, כי בסופו של דבר הוא אמר שהשכינה אמרה את זה.
“צאה הר”, כבר למדנו, “זה תתברר, ולתת עזרך ליוצרך”. אני לא יודע מה זה אומר.
אמונה גדולה — להכיר שהשכינה מדברת עכשיו
ויש כאן דבר: “וצריך אמונה גדולה לזה”. צריך להיות לזה הרבה אמונה. “דהשכינה נקראת אמונת אומן, ובלא אמונה נקרא ח״ו נרגן מפריד אלוף”. כן, דהיינו, שאיך… “אמונה גדולה” הוא מתכוון לומר, כי הנטייה של האדם היא לחשוב שהוא זה שמדבר. וצריך אמונה גדולה לתפוס שהוא לא המדבר, אלא השכינה, והוא רק שושבינא, כן? הוא רק שושבין לשכינה. הוא לא עושה את זה בעצמו.
והוא מוסיף לזה עוד פשט כמו… זה פשוט שצריך להיות אמונה, מאחר שאם לא אדם חושב שזה בעצמו. אני לא יודע, זה גם קצת דעת לדעתי, אני לא יודע. כל דבר אני חושב שזה דעת, בכל מקרה. כי יש לי… קיצור, אצל מישהו…
ביאור: למה זו אמונה?
יש שני דרכים, כן? או יש מישהו שהוא אומר משלו… יש לו נוסח תפילה משלו, אני לא יודע, הוא עושה תפילות משלו, צריך בוודאי שם להגיע לרוח הקודש, אני מתכוון, אם זו בכלל תפילה בכלל, לא הוא עושה את זה.
יש שני שהוא אומר מה שכתוב בסידור. אז בוודאי בוודאי לא הוא עשה את זה. מי אומר את הסידור? מי עשה את הסידור? כתוב בסידור כבר אלף שנה. מאיפה בא הסידור? מרוח הקודש, מה… אני לא יודע, מאנשי כנסת הגדולה, מי עשה את התפילה, היהודים שנוהגים לומר את זה. אז בוודאי השכינה לא מדברת אתה, כן? אז, אני לא רואה את ה…
אבל האמונה היא שזה עכשיו. חשבת שאתמול השכינה כתבה את זה, והיום אתה חוזר על זה? לא, השכינה אומרת את זה גם עכשיו.
וזה מה שכולנו מאמינים. כולם מאמינים בזה, כן? כל אחד מסכים ש…
קהל: ביטול באחד.
כן, אבל זה…
קהל: זה דיבור של הקב״ה.
כן.
קהל: זה דיבור של הקב״ה.
אמונה קטנה ואמונה גדולה
זו ההוכחה שגם עכשיו זה כמו שהיה אז
זו ההוכחה שגם עכשיו זה כמו שהיה אז. כמו שכל אחד מאמין שפעם, בראשית ברא, הקב״ה ברא את העולם, ואחר כך כבר נברא. זו נקראת אמונה קטנה, כביכול, כמו שאנשים אומרים בפשטות. אבל צריכים אנשים לתפוס שזה אומר שהקב״ה עושה גם את העולם עכשיו, כן? מה שהבעש״ט אומר כל הזמן, שזה עכשיו.
והעכשיו קשה להסביר. מה?
דיון: אם הקב״ה עושה הכל, למה להתפלל?
קהל: זה מעניין. יש שאלה פשוטה: אני לא רוצה למסור את רצוני להקב״ה. אני לא צריך כלום, אני אתן להקב״ה בעצמו להיכנס, מתי שהוא רוצה שייכנס.
מגיד שיעור: לא צריך להתפלל, באמת לא צריך. הקב״ה מתפלל בשבילך, אל תדאג.
קהל: כן?
מגיד שיעור: טלית נאה, שלחן נאה.
לא, באמת לא צריך. אני לא מבין. איך הקב״ה עושה שאתה תתפלל? הוא אומר, הוא כותב בתוכך חשק שאני אתפלל.
קהל: איך הוא עושה את זה? אם מישהו נמצא בסביבה, הוא עושה את זה כך. אם מישהו נמצא בדרכים אחרות, הוא עושה את זה בדרכים אחרות.
קהל: יש הבדל בפועל?
מגיד שיעור: זה כל כך רע?
קהל: יש הבדל? אני מתכוון, האמונה צריכה להיות אמונה.
מהי אמונה גדולה?
כן, אבל האמונה שאנחנו קוראים אמונה, כי זה לכאורה נגד איך ש… זה לא נגד השכל. אני מתכוון שזה נגד השכל שרואה את האדם יותר ישות, שיותר עכשיו, האמונה נעשית עול שכבר יש עולם. ומה שאנחנו קוראים, מה שהבעש״ט קורא אמונה, הוא רק השכל או ההתבוננות או ההשראה שמראה לך שמה שאתה יכול לומר ש… הקב״ה סיבת כל הסיבות. כן, מאחר שצריך לחשב מה קרה בעולם העשייה, ועולם היצירה, ועולם הבריאה, עד שמגיע להקב״ה… זו לא אמונה, זה כולו דרך השכל. זה מבין כולו כל אחד, אני מתכוון, ומסכים, אף אחד… מדברים הרי על מאמינים, רוב האנשים מסכימים שכך זה. אבל הוא לא מודה, כן, הוא לא רואה שהרגע, שעכשיו זה הקב״ה, שעושה את זה.
אז האמונה גדולה היא ההכרה, ה… יכול להיות שזה בא מהתבוננות מסוימת, אני יכול להסביר למה זה נכון. זה לא משהו שמאמינים לתוך העולם. אבל זו אמונה גדולה, כי אנחנו חיים הרי בזמן, אנחנו חיים הרי כן, כאילו כבר היום יש משהו, או כבר עכשיו יש משהו.
כמו שאתה אומר את אותו הדבר
כמו שאתה אומר את אותו הדבר. כן, בוודאי הקב״ה ציווה להתפלל, אבל אני לא מתפלל עכשיו ישירות בגלל זה, אני מתפלל כי הקב״ה ציווה להתפלל שם אני יודע כבר במעמד הר סיני, ואחר כך באו הרבנים עשו סדר התפילה, ואחר כך בא בקיצור השתלשלות ארוכה, וזה אני מתפלל. אבל זה מה שזה נראה.
אבל האמונה אומרת, חשוב אבל קצת יותר עמוק לראות את זה, או להאמין לראות את זה. מה שהוא קורא אמונה פירושו שזה יהיה בהכרה, כן, שזה לא יהיה משהו מעשה שאני מספר, שזה יראה שהטעם, כן, שואלים כמו שאני…
משל הרכבת
אני אומר את הדרך שכבר אמרתי את המשל שלי על הרכבת, כן? אני הולך במשל שלי על הרכבת. מה? אתה מחזיק לי אמונה בשעת מעשה, פשוט. אני מחזיק במשל של הרכבת, אותו הדבר. אז אבל מה שהוא קורא אמונה גדולה היא… אני אומר את המשל של הרכבת, אי אפשר להכחיש את המשל. אני יודע מה אני אומר.
כן, המשל של הרכבת הוא, שזה דבר פשוט מאוד, יש רכבת, רכבת ארוכה, יש לה הרבה קרונות, קרונות, כן? הרבה, הרבה קרונות נוספים, ואדם עומד בסוף, באחרון, והוא אומר, מי גורר את החלק האחרון של הרכבת, את הקרון האחרון? זה שלפניו גורר אותו, כן? זה נקרא שתיים שלוש השתלשלות, זה שלפניו גורר אותו. הולכים לקודם, אומרים לו, את מי שואלים… זה שלפניו, וכך חוזר חלילה עד שמגיע לראשון, שם הקטר, המנוע, המניע שהוא מוביל את זה, אומר, אה, הוא מוביל את כולם, אבל הוא לא מוביל את כולם…
משל הרכבת — העמקה בהבדלים
ההבדל בין כמות ואיכות
הרבה קרונות נוספים. ואדם עומד בסוף, באחרון, והוא אומר, “מי גורר את החלק האחרון של הרכבת?” את זה גורר הקרון, האחרון… זה שלפניו גורר אותו, כן? זה נקרא סדר השתלשלות. זה שלפניו גורר אותו. טוב, את הקודם, אומרים לו, “את מי הוא גורר?” את זה שלפניו. וכך חוזר חלילה עד שמגיע לראשון. שם הקטר, המנוע, המניע שהוא מוביל את זה. אומר, “אה, הוא מוביל את כולם.” אבל הוא לא מוביל את כולם, הוא מוביל קודם את זה, אחר כך את זה, ואחר כך את זה.
כך אומר הטיפש, זה שלא מבין אמונה, מה שאנחנו קוראים היום אמונה. בא החכם והוא אומר, “אני שואל אותך שאלה: האחרון, השני לפני האחרון, הוא יכול לעשות משהו? הוא לא עושה כלום. זה נכון שהוא גורר, כי אם לא היה הוא, לא הייתה מגיעה המשיכה לאחרון, נכון. אבל לעשות הוא לא עושה כלום. ההבדל של הראשון עם השני הוא הרבה יותר גדול מההבדל של השני עם השלישי. זה כל… אני קורא לזה ‘כמות׳ ו׳איכות׳, אין לי מילה יותר טובה. האחרון עם זה שלפני האחרון זה הבדל של כמות: הוא גורר אותו והוא גורר אותו, הוא עומד אחד לפניו, זה רמה אחת לפניו. אבל ההבדל של הראשון עם השני, וממילא ההבדל של הראשון עם כולם, זה הבדל של איכות. הוא עושה בכלל שהרכבת תנסע, וכל האחרים לא עושים כלום שזה ינסע.
זה נכון, אתה יכול לומר שהוא מעביר את השפע, נכון? הוא מביא את השפע מהראשון לאחרון. בסדר. אבל לעשות הוא לא עושה כלום. הוא לא מחדש שום פעולה, הוא לא מחדש, הוא לא יוצר, הוא לא אחראי באמת על שום דבר. וממילא, זה נכון, אתה הולך לאחרון לומר בבחינת סדר השתלשלות, נכון שזה שלפני האחרון גורר אותו, אבל זה הרבה יותר נכון שהראשון גורר אותו.
זו האמונה העיקרית והחזקה
זה נכון שיש מלאכים, יש כל סדר השתלשלות בינינו לבין הקב״ה. בסדר. אבל זה הרבה יותר נכון מזה שהראשון… כי כל הדברים האלה הם רק כלים, רק כמו צינורות, רק הם מעבירים את החיות מהקב״ה עד אלינו. אבל מי שעושה את זה באמת הוא הראשון, כי כל האחרים לא עושים כלום, אין להם שום כוח יצירה, שום כוח של עשייה כלום. אז להיות החלק האחרון של הרכבת… הראשון בדיוק כמו שהוא מוביל את כל האמצעיים. זה אפילו לא נכון לומר שהרכבת הראשונה מובילה יותר את השנייה מאשר את השלישית, אלא בהבדל הקטן של כמות. כלומר, במילים אחרות, נכון לומר שהשלישי צריך את השני כדי להגיע לראשון.
הנמשל עוד יותר טוב מהמשל
הנמשל עוד יותר טוב. הנמשל הוא נמשל נורא. למה? כי בנמשל ההבדל הוא לא רק בין אחד שמוביל, אחד שמוביל הכל, אלא יש הבדל בשחקן, שזה שמוביל הכל, אנחנו יכולים לפעמים לתפוס את עצמנו ברבונו של עולם, אנחנו חושבים שתפסנו את עצמנו בכתר, תפסנו את עצמנו ביסוד, במלכות, בכתר של מלכות, תפסנו את עצמנו בעולמות.
וממילא מה? וכך גם נראה תרשים.
לא, זה יותר טוב, הנמשל הרבה יותר טוב. ההבדל העיקרי שיש בנמשל מהמשל הוא, שבמשל החלק הראשון לא באמת עשה את השני. הוא מוביל את השני, אבל הוא לא עשה אותו כלום, הוא רק נתן לו חור קטן. וממילא כל המערכה שאומרת שהוא מוביל, את זה עשה השני, האדם עשה את זה, או הקב״ה עשה את זה, אני לא יודע מי, אין הבדל. את זה עשו, הוא עשה. אבל מה שאין כן בנמשל יש דבר שלישי, חוץ מזה שהוא, הראשון, גורר את השני, וממילא גורר את כולם, הוא גם עשה את כל המערכה שאומרת שהראשון יגרור את השני. הוא באמת עשה את כל הדבר. מבין מה אני אומר? זה אפילו יותר.
אמונה — המיקוד של המבט
מהי הנקודה של אמונה
אבל אין הבדל, מה שאני קורא רק, שהנקודה של אמונה שיש כאן היא התפיסה. שאדם מסתכל, שאני מסתכל על העולם, שאני מסתכל על עץ, זה בדרך הטבע, כלומר בבחינת התבוננות שהיא ממטה למעלה, כן, בבחינת הטבע אני רואה שיש עץ. מי עושה את העץ? האדמה עושה שהעץ יגדל, והמים. מאיפה באים המים? מהגשם. והגשם בא מ… אני לא יודע. זה, אבל בבחינת אמונה, זה אומר זה אחד שאומר שהראשון עושה וכל האחרים שכל האחרים באמצע עושים, הוא אומר מיד, אני רואה עץ, אני רואה את הקב״ה. העץ עושה הקב״ה, הקב״ה עושה שהעץ יגדל. עושים ברכה על זה, כן? אתה אומר המוציא לחם מן הארץ. הקב״ה מוציא… ראית פעם את הקב״ה מוציא לחם מהאדמה? אנשים עושים את זה, כן? מה הוא אומר? הוא אומר סך הכל, כן, ומי עשה את האנשים? וממילא כשאני עושה ברכה, בבחינת אמונה אני מדלג על כל המהלך, ואני אומר שהקב״ה עושה שיבוא לחם מהאדמה. ואז הוא רואה את זה, כשאני אומר את זה אני אומר את זה, כשאני רואה את זה, זה אומר שיש לו אמונה. נכון?
דיון: ביטול ומציאות
שאלה: אם אני אומר, אני מתכוון שלא השתמשת במילה ביטול. מה זה ביטול פשט? אני הולך, אני נותן להקב״ה לעשות, כדי שאוכל למחוק את המציאות שלי, אני נותן להקב״ה לעשות. לא בלעת את זה כי אתה לא מבין שזה אחד, אתה לא מבין שאני הולך מזה. הקב״ה עושה את זה, הקב״ה עושה את זה כאן אנחנו. אתה הישות הכי גדולה כשאתה מחפש את עצמך, אתה אומר שהקב״ה יבוא, עשית לעצמך מציאות.
מגיד שיעור: כן, אני לא יודע מה… הרמב״ש כמעט אף פעם לא אומר את המילה ביטול, זו מילה ליובאוויטשית. מה? בעל התניא? בוודאי. בעל התניא משתמש במילה ביטול הרבה. אבל מה ביטול… כאן ביטול בבחינת ענווה, בחינת תנועה נפשית שלך. אבל אני אומר כאן, זה יותר כמו… זו השאלה של במה אתה מתבונן. על איזה היבט, על איזו נקודה של המציאות אתה מסתכל?
אם אתה מסתכל על זה שהאחרון… זה רק חלק. אם אתה מסתכל על המציאות שהתשעים ותשעה גורר את המאה, זה נקרא טבע, זה נקרא חכמת הטבע, אני יודע מה. אם אתה מסתכל על זה שהוא, כל הכוח שלו וגם כל המציאות שלו, וגם זה שאחד יכול לגרור את השני וכן הלאה, וגם זה שאני יכול לדבר על זה, רגע אחד אני אדבר על זה, זה הכל עשה הראשון, שאנחנו אפילו לא יכולים להבין מה הראשון, אנחנו יכולים רק לומר שיש ראשון.
ביטול לפי התניא
זה נקרא הביטול. זה אומר שהביטול בתניא תמיד בא לומר שהמקור, השורש, הענף בטל בשורש, נכון? מה פירוש הוא בטל? שהוא לא נחשב בערכו. הוא מחזיק את עצמו מאוד גדול, אבל זה כי הוא מסתכל על מה שהוא, אבל הוא לא תופס שהוא בא מאיפשהו, אין לו שום… כן?
זו שאלה של על מה אתה מסתכל. ההבדל של אמונה שאנחנו מדברים כאן, אמונה ולא אמונה, זה לא הבדל של אמונה וכפירה, זה לא הבדל של לא להסכים שזה כך. אתה לא מסכים שזה כך זה שיחה אחרת. מה שאנחנו מדברים כאן על אמונה אנחנו מתכוונים לפוקוס, כן? מה זה הפוקוס? או על מה אתה מתרכז? על מה הוא מסתכל? האם הוא מסתכל על האחרון? אולי לפעמים צריך להסתכל על זה. או שהוא מסתכל על הראשון. הוא מסתכל על זה ש… ועל הדרך איך הראשון מוביל גם את האחרון. הראשון עושה גם את האחרון.
משל הלוגו על הקרון — נס כסימן
דיון: הרכבת ובעל העגלה
קהל: אבל אני מתכוון שהוא שם את ה… מה? זה לא? אצל בעל עגלה זה לא גם כך? לא גם כך? לא גם שמה? שיש לו אמונה שיש לו כוח? והאמונה עושה שהעגלה תהיה לה כוח?
מגיד שיעור: כן, זה כאילו כאילו שהראשון עושה הכל, זו לא רכבת. אבל אתה לא מתרכז על הנקודה שזו רכבת. הרכבת היא עובדה מעשית. מה אנחנו יודעים איך זה הגיע לכאן? אתה רוצה לעשות רכבת?
משל הלוגו
יש מה שקוראים נס למשל, היה… אמרתי פירוש אחר על נס בדרשה שלי על הרכבות, אבל מה שאנחנו קוראים נס היה כמו כאילו שאם החלק הראשון של הרכבת, המנוע, אם הוא יכול להוביל הכל, הוא יכול גם ביום אחד לעבור לאחרון ולתת לו דחיפה. הוא לא משועבד לכל הסדר. הוא יכול להפסיק מזה וללכת ישירות אליך. זה אומר ש“אני ה׳ לא שניתי”.
זה יכול להיות, אבל זה יכול גם להיות בבחינת האמונה עצמה. אני מתכוון שיש דבר יותר עמוק. זה יכול להיות בבחינת האמונה. אמרתי משל שנס, התרגום, נס זה הרי התרגום סימן, אות. אמרתי שנס זה התרגום כמו שמסתכלים על הרכבת יש דברים שונים. בקרון האחרון של הרכבת, שמעת כבר את הדרשה? לא? אני אגיד את זה שוב.
על הקרון האחרון של הרכבת יש, זה נראה אחרת. על הקרון האחרון של הרכבת יש הרבה הבדלים. יש גלגל שמסתובב, והוא מסתובב מהראשון, וכן הלאה. ואחד שואל למה יש את החלק הזה? התשובה היא כדי שכך יתפס החלק של התנועה מהקודם, שזה תופס את זה.
חוץ מזה יש עוד דברים שם שאין להם קשר לזה. יש למשל תמונה יפה, לוגו יפה, ציור כזה של מי שעשה את הרכבת, או משהו כזה. עכשיו, החלק הקטן הזה שיש בחלק האחרון של הרכבת, למה הוא כאן? מה הוא אומר? מה הוא עושה? הוא לא עוזר שהרכבת תנסע. אפשר לשאול למה הוא כאן? אין תשובה. הוא כאן כדי שהרכבת תוכל לקבל את הכוח מהקודם. הוא לא עושה כלום. מה הוא עושה? הוא מספר לך שיש ראשון. הוא מספר לך שכל הרכבת שאתה רואה מישהו הוביל, מישהו עשה, הוא בא מאיפשהו.
נס = סימן מהקב״ה
אז נס שאנחנו עושים אות, נס, התרגום הוא שזה סוג שאנחנו עושים, או שהקב״ה עושה, זה סוג דבר שהוא לא אומר כלום. הוא לא אומר לי איך בא זה מהראשון. הוא אומר סך הכל שזה סימן, זה אומר סימן, או המקובלים קוראים, רבי יוסף ג׳יקטיליא קורא לזה סימן. זה סימן שהקב״ה עשה את זה. זו הדרך איך זה…
קהל: המיסטיקה.
מגיד שיעור: מה?
קהל: זה אומר את המיסטיקה.
מגיד שיעור: זה אומר להוציא את המיסטיקה.
קהל: לא, לא, זו המיסטיקה. זו התגלות. זה אחרת כי בעצם לא מפריע לכל התכלית של אנשים, אבל העולם לא מכיר. שאם אתה כבר מחזיק בעברית זו כל התכלית בעצם הניסים.
מגיד שיעור: בסדר, כשאתה תופס את זה, התפיסה של זה. אה, אני רוצה להגיע לכאן. הוא אומר לך עוד דבר, הוא אומר צריך אמונה גדולה, זה פשוט שצריך אמונה. ולא לשים את זה ב… הוא לא חי כך. אבל אחר כך הוא אומר, כי השכינה נקראת אמונה, ובלי אמונה הוא מפריד.
שכינה ואמונה — קניינים
הוא אומר דבר מאוד מעניין, הוא אומר שלשכינה יש קניינים שונים, כן? קניינים פירושו שזה משולב שזה יוצא בדרך, כן? כך אומר הרמ״ק בפרדס רימונים בשער הקניינים, שכשאנחנו אומרים ש… אחד הדברים, יש בעיות.
כינויים של השכינה — הרמ״ק ור׳ חיים ויטאל
הוא אומר עוד דבר, הוא אומר שצריך אמונה גדולה. זה פשוט שצריך אמונה, כי הוא לא חי כך. אבל אחר כך הוא אומר, מפני שהשכינה נקראת אמונה, ובלי אמונה הוא מפריד.
הוא אומר דבר מעניין מאוד, הוא אומר שלשכינה יש כינויים שונים, כן. כינוי פירושו, אני מתכוון שזה מלשון שזה מתבטא בדרכים, כן. כך אומר הרמ״ק באריכות בשער הכינויים, שכאשר אנו אומרים שאחד מהדברים… כן, הרי יש כל מיני קודים, השכינה נקראת צדק, ונקראת אמונה, ונקראת לבנה, ונקראת בתולה, ואלף עוד דברים בזוהר.
מחלוקת: האם כינויים הם רק דרך להסתיר?
והיו מקובלים שאמרו שזו סתם דרך להסתיר את הסוד. הוא מביא מר׳ משה די ליאון, אני לא זוכר ממי, שזו סתם דרך להסתיר את הסוד. ספר יוחסין של ר׳ משה די ליאון, לא ברור מי כתב אותו. והמקובלים לא רוצים לומר את השכינה, אומרים הם, יום אחד זה נקרא כך, יום אחד זה נקרא פרי העץ, ומחר זה נקרא פרי האדמה, וכן הלאה.
והרמ״ק כועס מאוד על הפשט הזה, הוא אומר, אין זמן שלא יכול למצוא כמה קודים מעטים. אז הוא אומר שזה לא נכון, הוא אומר קצת אחרת.
שיטת הרמ״ק: כל כינוי הוא בחינה אחרת
אבל יש עוד דבר שהוא אומר. דבר אחד שהוא אומר הוא שכל אחד מהכינויים מבטא בחינה אחרת, זה לא אותו דבר.
שנית, שכאשר אומרים כינוי, כך אומר ר׳ חיים ויטאל גם בשער מ״ב שלו, שכאשר אומרים כינוי, למשל שכאן כסא הוא ברמז השכינה, וכאן רומז אמונה, וכדומה, הכוונה לומר שבעולם הזה זו השכינה.
סדר ההשתלשלות: איך השכינה מתבטאת בכל עולם
לכל הדברים יש סדר השתלשלות. יש בעולם האצילות יש גם עצים, שם העצים הם ספירות. אבל כשזה בעולם העשייה, העץ נקרא מידת התפארת, והפרי של העץ נקרא מידת המלכות.
זה לא סתם משל, מצאו משל להמחיש את השייכות של תפארת ומלכות, אומרים שיש עץ ויש לו פירות, וכדומה. זה אמיתי, כי הכוח של העצים בא ספציפית מהכוח של ספירת התפארת, והכוח של הפירות בא ספציפית מהכוח של המלכות, וכדומה.
וזה יותר סימן, זה לא פשוט שזה בא. הקב״ה יכול לעשות הכל ישירות. אבל הוא עושה לזה את המשמעות, מה אתה אומר שהקב״ה עשה את העולם? אין שום סיבה למה הקב״ה לא יוכל לעשות, הוא לא צריך לעשות את כל הדברים האלה בסדר הזה. הטעם של הסדר, או אחת מההבנות של הסדר היא, כך אני יכול להשתמש בזה.
משל של ארבעת המינים: “כל הנקרא בשמי ולכבודי בראתיו”
כך יש בזוהר בפרשת ויחי על לולב, “כל הנקרא בשמי ולכבודי בראתיו”, המשמעות, הקב״ה עשה בעולם סימנים לכבודו, סימנים לאצילות, ועכשיו כשאני לוקח את ארבעת המינים, אני מראה בזה את שם הוי״ה. כי הקב״ה עשה כבר שהלולב יש בו סימן של הו׳, וכן הלאה. אותו דבר, מבין אתה מה אני אומר?
אמונה כמידה בנפש האדם — הבנת הבעש״ט
אז, שהשכינה נקראת אמונה, הכוונה כך, שלא סתם כדאי להאמין שכאן יש את השכינה, צריך שיהיה לי אמונה. אלא יש דבר עמוק יותר, שיש כוח כזה שנקרא אמונה.
כן, אמונה היא דבר מעניין, קיימת מידה כזו בנפש האדם שנקראת אמונה. או אפשר לומר באופן מופשט, בכלל ישראל יש מידה כזו שהם מאמינים בקב״ה. כן, אני לא מתכוון רק לאנשים, אלא פסיכולוגית, יכולת של אמונה כזו קיימת. יש גם דבר כזה במה מאמינים, יש גם דבר כזה שהיהודים מאמינים בדבר מסוים או בדרך מסוימת.
והמידה אולי היא עצמה השכינה. כלומר, זו עצמה השכינה. השכינה, כשהיא מתלבשת בעולם העשייה או בנפש האדם, זה מתבטא במידה שנקראת אמונה.
החילוק בין דעת ואמונה — בעש״ט מול בעל התניא
אז עכשיו, כשאדם מאמין, המידה של אמונה יש לכל אחד. אין דבר כזה שלאדם אין אמונה, השאלה היא רק במה הוא מאמין. אמונה היא בסך הכל המידה שאומרת… אבל אני מדבר פסיכולוגית, אמונה היא המידה שאומרת, למשל, מבחינים… הבעל שם טוב אני לא יודע אם הוא מתכוון שמבחינים בדעות, אבל בוא נגיד שיש דעת ויש אמונה. הבעל שם טוב בדרך כלל קורא לשניהם דעת או לשניהם אמונה. כך גם תלמידי המגיד. החילוק הוא, ספרים אחרים הולכים יותר עם זה. אבל בוא נגיד…
אה, הבעל שם טוב, הבעל שם טוב אומר בדרך כלל, בתולדות כתוב שאמונה היא נצח והוד. כלומר, שדעת פירושו כשזה ברור לי, אבל הוא לא מתכוון אמונה אני מאמין. בעל התניא אוהב לומר שאמונה היא למעלה מן הדעת. אבל הבעל שם טוב לא הולך כך. הבעל שם טוב הולך בדרך כלל שאמונה היא למטה מן הדעת, כמו המגיד, התולדות, וכולם הולכים כך.
במילים אחרות, ששכל, מה שהוא קורא שכל, הוא כשהוא רואה דבר בבירור. הוא רואה שכך זה, ברור לו שהדבר הוא כך. זה נקרא שכל או בינה, הבעל שם טוב קורא לזה בינה בדרך כלל, אמונה וכו׳.
אמונה כרגליים — המידה שמאפשרת לאדם להמשיך
אחר כך, אדם לא יכול תמיד לחיות כך. אפילו מי שמבין כן, יש לו מוחין דקטנות, או הוא יוצא לרחוב, או הוא חי אפילו בשעת מעשה, הנפש לא משתלטת עליו לגמרי. יש חלקים בגופו או בנפשו, שהם, אי אפשר לשבור, הם חלקים לא שכליים, מידותיו, מעשיו, הרי אין אלה חלקים שכליים.
אז כאן יש מידה שנקראת אמונה. אמונה, המשמעות שהוא יכול להיצמד, הוא יכול כאילו לזכור, אפשר לקרוא לזה זיכרון. הוא יכול לזכור שהשכל שלו אומר כך, וממילא הוא גם מחזיק כך.
הבעל שם טוב אומר שלכן אמונה נקראת נצח והוד. נצח והוד הם כמו הרגליים. שתפארת פירושה שהוא אמת, הוא יודע, וכשהוא נזכר שהוא יודע, אמונה פירושה אני יודע שאני יודע, או אני זוכר שאני יודע, ואני זוכר שאני שמעתי.
משל: ללכת לעבודה — אמונה בפועל
כמו שלכל אחד יש אמונה, כי כל אחד, כשהוא עושה רוב הדברים שאדם עושה, לא מפני שהוא הבין בשעת מעשה שהוא חייב לעשות זאת. כשאדם הולך לעבודה, הוא גם הולך בבחינת אמונה. יכול להיות שביום הראשון הוא התברר שזו עבודה טובה בשבילי, והוא הולך לעבודה כי יש לו תוכנית, והוא מבין שזה יעשה כסף וזה יביא איזה תיקון העולם וכו׳.
אחר כך, מחר הוא הולך לעבודה למה? כי הוא הלך אתמול. לא כי הוא הלך אתמול, אלא כי יש לו אמונה. אפילו הוא נזכר, נזכר הוא, הוא לא עובר על כל השכל. זה לא כל כך ברור, זה לא כל כך פתוח כמו כשהוא עשה את ההחלטה, הוא התברר ודיבר עם אנשים. וראה שזה נכון. עכשיו יש לו אמונה שכך זה נראה, ואני הולך עדיין עם מה שכך זה נראה לי. אני הולך עדיין עם זה.
מי שאין לו את המידה, הוא צריך טיפול. אני מתכוון, הוא צריך טיפול. כל יום הוא מתחיל שוב לחשוב, “אבל אולי לא עשיתי טוב? אולי לא עשיתי טוב?” מה? אין לו אמונה. לא, זה טיפול אמיתי זה.
מהי אמונה? — המידה הבריאה
מהי אמונה? אם אתמול… אני לא מדבר על הנושא של הקב״ה, כן? אמונה אני מתכוון לומר, זה לא דבר בריא שאדם יחשוב מחדש כל יום על כל ההחלטות שלו בחיים, כל מה שהוא יודע, הכל לחשוב מחדש. בסדר, זה ענין גדול לחשוב מה עושים. לפני שעושים משהו צריך לחשוב היטב ולדבר וכו׳. אבל אדם לא יכול לחיות.
לכן יש לאדם מידה שנקראת אמונה, או נצח והוד, אה, הרגליים, יש רגליים במחשבה, רגליים במעשה, שהוא אומר שאני סומך, אני בטוח במה שחשבתי אתמול, או במה ששאלתי מישהו, או במה שהחלטתי, או במה שכבר קרה לי. אני נשאר עם זה. אם זה עושה שינוי גדול, כן, צריך לחשוב מחדש. אבל בדרך כלל, אני הולך הלאה באמונה. זו מידת האמונה.
אמונה כלבוש של השכינה — המידות העליונות
עכשיו, המידה עצמה היא לבוש של השכינה. השכינה היא הפעולה, כמו כביכול גם במידות עליונות, יש את התפארת, שפירושה כשהקב״ה מראה מה הוא כמו שזה.
תפארת: כשהקב״ה מראה בבירור
הקב״ה רצה לתת ליהודים מתן תורה, זה נקרא תפארת. כן, ששת ימי בראשית נקרא תפארת. תפארת, הקב״ה הראה בבירור, “אנכי ה׳ אלקיך”, הבינו למה היהודים נמצאים שם, הבינו למה הקב״ה נמצא שם, הכל הגיוני. זה נקרא תפארת, או אולי בינה וכו׳.
מלכות/שכינה: כשלא רואים — פסח
אחר כך יש פעמים שלא רואים. פסח נקרא מלכות, מלכות בכלליות, כן? בזוהר כתוב כך, בספרי חסידות מביאים. או פעמים אחרות, כלומר, עכשיו לא רואים את זה. הקב״ה לא מראה עכשיו למה הוא בכלל לקח את היהודים. נראה שהם במצרים, והם שם עובדי עבודה זרה.
אז הוא מתנהג באמונה. כן, השכינה, אז “ויסע מלאך האלקים”, אז הוא מתנהג עם השכינה. כלומר, הקב״ה אומר, זו מידה בקב״ה. הוא אומר, “אני כבר החלטתי אתמול. אני לא צריך כל יום להחליט מחדש למה היהודים הם עמי. הם לא מאתמול.”
לא מאתמול כי זה מתיישן, זה אמיתי, זו מידה שהיא התחדשות. זו אמונה, אני סומך על מה שהבנתי בעצמי. אמונה היא באמת ביחס להבנה של האדם עצמו. יכול להיות שאביו, סבו, רבו הוא התפארת לגביו. אבל זה הרעיון שאני יכול להמשיך, אני יכול לעשות את זה אמיתי מאוד, וזה אמיתי מאוד, וזה אפילו רענן מאוד, אבל לא כי אני חושב עכשיו, אלא כי אני מאמין עכשיו.
זו המידה שנקראת אמונה, והמידה באה מהשכינה, זו המידה של השכינה.
החטא של להפריד — כשאמונה לא מחוברת לדעת
מה שהוא אומר הוא, אם אדם לא הולך עם זה, במילים אחרות, הוא אומר בוודאי, אתה שואל אותי הרי, כי בחינת תפארת, או בחינת תורה, כלומר, מי עשה את התפילה, מי עשה את המצוות, מי עשה את העולם, הקב״ה עשה את זה, יש לו בזה בחינת דעת, או תפארת, או בינה.
אחר כך, אבל בפועל, יום יום, בדרך של שנייה לשנייה של איך הוא מתפלל, הוא אומר, הוא אומר, אז הוא לא זוכר דעת, כלומר, הוא לא מאמין בדעת. השכל שלו, הוא לא מאמין. שואלים אותו, הוא מאמין? זו לא אמונה. כי אני שואל אותך, זה דעת. הוא לא מאמין בדעת של זה.
אז בעברית, הוא מפריד את השכינה מהתפארת. כי הוא אומר שהשכינה, המידה של ההרגל, המידה של לך עם מה שהיה אתמול, לך עם מה שכבר הבינו, מה שכבר הבהירו, עכשיו הולכים רק עם זה. אבל המידה של השכינה שבו, המידה, האמונה שבו, לא מחוברת למלכות שבו, לתפארת שבו, לדעת שבו. האמונה שבו, או חלק האמונה שבו, לא ביחוד עם חלק הדעת שבו, וחלק התפארת שבו.
החידוש: אמונה ככלי לאלוקות — דרך ביטול
וזה עצמו, זה גורם להבנה, יש עוד דבר עמוק יותר. זה דבר אחד. וזה עצמו, מה שצריך לומר את זה, אני אומר לך לא, סתם עשה כאילו תורה. לומר את זה גורם לכך שהאמונה, אני אומר, עכשיו הוא כבר מדבר כן על אמונה אלוקית, לא סתם מידה של אמונה שיכולה להיות אפילו אצל אדם שהתחתן, הוא מאמין שהוא התחתן.
כשהוא מדבר על אמונה אלוקית, אז המשמעות, זה גורם לכך שאמונה תוכל להיות באמת כלי לאלוקות. אבל זה ביטול.
העזות של ממלכה — קדושת המגיד
קדושת המגיד אומר “לך ה׳ הממלכה”. לקב״ה שייכת גם העזות שיש בממלכה.
אמונה ככלי לאלוקות — העיקר ביטול
לא סתם מידה של אמונה
זה דבר אחד, וזה עצמו, מה שאני אומר לך, אני לא אומר לך את זה סתם תורה. לומר את זה גורם לכך שהאמונה שלך, מה שאני אומר עכשיו אני כבר מדבר כן על אמונה באלוקות, לא סתם מידה של אמונה שיכולה להיות גם אצל אדם שהתחתן, הוא מאמין שהוא התחתן טוב. כשמדברים על אמונה באלוקות, אז המשמעות שזה גורם לכך שהאמונה שלך תוכל להיות באמת כלי לאלוקות.
“לך ה׳ הממלכה” — תורת קדושת המגיד
כי זה ביטול. קדושת המגיד אומר “לך ה׳ הממלכה”. לקב״ה שייך גם מה שאתה ממליך. לא רק שהקב״ה הוא מלך ואנחנו ממליכים, אלא “לך ה׳ הממלכה” — לקב״ה שייכת גם המלוכה שאתה ממליך.
כלומר שזו המשמעות שהשכינה, זה מה שמאמין. לא אני מאמין בשכינה, השכינה מאמינה בי. האמונה שבו, זו השכינה. ועכשיו יש לו גם, הוא יכול באמת גם, זה עושה חיים קלים יותר. כן, אני כבר צריך להאמין כל כך הרבה, השכינה כבר מאמינה. וזה לא דבר שאדם צריך לעשות. הוא לא צריך להאמין, הוא לא צריך לעשות.
דיון: אמונה ככלי לשייכות
שאלה: כשאתה אומר שזה כלי, אתה מתכוון לומר שאם יש לי את האמונה אהיה לי את השייכות שלי?
מגיד שיעור: אם אתה חושב שאתה זה שצריך לכוון בתפילה, קודם כל זה מאוד קשה. זה באמת קשה כי זו עבודה זרה, ועבודה זרה קשה. אתה לא צריך לכוון בתפילה, אתה לא צריך לכוון שהשכינה כנגדו.
תורת הבעל שם טוב על תפילה
השכינה, כן, כתוב בשולחן ערוך “המתפלל כאילו שכינה כנגדו”, כן, ברמב״ם בשולחן ערוך. מהי השכינה כנגדו? כמו כל אחד שעושה את זה לא מיסטי אומר שזו הכוונה שלך. אתה צריך לכוון כאילו שכינה כנגדו, כן.
אבל הבעל שם טוב אומר דבר טוב יותר. הבעל שם טוב אומר שהתפילה, זו השכינה. ולומר שאתה צריך לעמוד ולכוון מה מקבלת השכינה… האמת היא שזה לא כלי לשכינה, זה גם פירוד. כי אתה אומר שיש אותי, יש את העובד, המתפלל, הוא עומד לפני השכינה. אבל הוא, עבודתו, פעולתו, זה פשוט דבר נברא, דבר חדש פשוט. והכלל של דברים נבראים הוא שהוא לא יכול באמת להיות כלי לקדושה, כלי לאלוקות. הוא יכול אותך, אתה הרי אדם. אתה הרי אדם, whatever that is.
אמונה ברוחניות היא יותר מאשר בגשמיות
אם אתה אומר שיש לך אמונה, אמונה פירושה שאתה מאמין שמי שאחראי על הכל הוא בסופו של דבר הקב״ה, אז הרי בדיוק כך הקב״ה הרבה יותר אחראי על הרוחניות מאשר על הגשמיות.
יש אנשים שיש להם אמונה מוזרה, הם חושבים שהקב״ה עושה שיהיה להם כסף, אבל יהדות הוא עושה בעצמו. זה הרי בדיוק הפוך. אפילו אמונה פשוטה, בי״ג עיקרים כתוב שהתורה היא מן השמים, לא שהקב״ה מנהל. לא כתוב שהקב״ה עושה את הפרנסה בהשגחה, לא כתוב שהקב״ה… כן, זה פשוט פשוט. התורה, כתוב שצריך להאמין שהתורה היא מן השמים, זה ברור. גם שלחם מן השמים כתוב גם, שהמן הוא מן השמים, אבל זה כבר לא ממש מהיסודות של אמונה.
באים כל האנשים ואומרים, “לא, הרי יש בחירה.” יוצא בדיוק הפוך: לחם מן השמים, אבל התורה? יודע אני מה זה מן השמים, אני עשיתי את זה בעצמי את התורה שלי. לא, זו בדיחה שאני אומר, אבל זו אמת.
התפילה היא מן השמים — השכינה מתפללת
התפילה היא גם מן השמים, התפילה היא השכינה. ואם לא תאמין בזה, הוא מפריד, הוא נעשה נורא נסער, כן. הוא אומר שאתה עושה פירוד, כי אתה חושב שאתה זה שמתפלל, אתה מתפלל בעצמך.
דיון: מהו הכלי?
שאלה: הכלי לדיבור והכלי לשפע. מה הכלי שאתה מתכוון לומר?
מגיד שיעור: כלי שהתפילה שלך תוכל להיות דבר קדוש, דבר אלוקי, והיהודי יתפלל לקב״ה ולא לעצמו יתפלל. לא לעצמו יתפלל.
המשכן — המשל לאדם
האמונה של אדם, דבר נברא, היא דבר מלוכלך, אני לא מתכוון מלוכלך, זה דבר גס, איך שלא תרצה לקרוא לזה, כן. איך יכול להיות שהאמונה שלי, הדעת שלי, תכניס את הקב״ה? זו דרך אחרת של חשיבה. כי אני חושב שאני מתפלל לקב״ה, בסדר. אני רוצה שזה יהיה משכן. עכשיו, השכינה יכולה לשרות כאן, זה משכן.
אוקיי, הוא הולך למקווה, והוא עושה “הוי מה אני ומה חיי”, כל הדברים החיצוניים. אבל מה הדבר הפנימי? הדבר הפנימי האמיתי היחיד הוא שהוא מפסיק להיות “הוא”.
כמו שכתוב במשכן “כאשר צוה ה׳ את משה”, לא אני עשיתי. הקב״ה ציווה לעשות. כלומר, הקב״ה עשה את המשכן. אני משכן. הקב״ה עשה את המשכן. הקב״ה יכול לשכון רק במקום שהוא עצמו עשה. רק אנחנו לא תופסים, לכן “ונפלאותיך ידעתי”.
אבל אם אתה רוצה להרגיש את זה, שמצוות תפילין ואמונה היא להיות שם, אתה צריך להפסיק לחשוב שאתה מתפלל, ולהתחיל לתפוס שהשכינה מתפללת. כשהשכינה מאמינה, גם אתה מאמין. האמונה שיש לך היא גם השכינה.
—
שיחה אחרי השיעור
א: נכון?
ב: ר׳ יצחק, חיכיתי לזה אחרי חודש טבת. זה לא הוביל אותי הרבה.
א: וזה לא מוביל, ברוך השם.
ב: ידעתי שזה עוד שבוע פרוע היה לך בראש עד פסח ושבועות.
א: אני אגיד לך מה אני אומר לך כל שבוע. אנחנו צריכים להתחיל רבע לשתיים, כי רבע אחרי יש כאן קהל עצום שעומד.
ב: ננסה.
א: קהל עצום שעומד.
ב: זה בסדר.
א: אתה יכול לחזור על זה, אני צריך עשר דקות לכל שטות. זה יש באתר. נחזור על זה שבוע הבא שוב.
ב: היה ששבוע שעבר היה טעות לפני שבט.
א: אתה יכול לחזור על זה שבוע הבא שוב.
ב: אני אחזור על זה שבוע הבא שוב.
א: אם זה אמת אפשר לחזור על זה, אם זה שקר לא צריך להגיד את זה בפעם הראשונה.
ב: זה דבר גדול.
סיכום השיעור 📋
שיעור על תורת הבעש״ט: שכינה, אמונה ותפילה
—
א. יום טוב — יום כללי
הענין: יום טוב אינו פשוט שמחה — אלא שהיום הוא כללי, הוא כולל מציאות רחבה יותר. יום רגיל הוא “שמים קטנים” — השמים של אותו יום בלבד. אבל יום טוב הוא כאשר עוסקים בשמים כולם — שנה שלמה, עולם שלם.
מקור: הרש״ש לומד על “בראשית ברא אלקים את השמים” — השמים של כל יום הם שמים קטנים (“זונדה אותו יום”), אבל השמים באופן כללי הם שמים רחבים יותר.
לכן אין סתירה בין דין ליום טוב (כמו ראש השנה), או בין אבלות ליום טוב (כמו תשעה באב שנקרא גם “מועד”). שניהם רגעים כלליים — הם עוסקים בענינים רחבים וגדולים יותר, לא רק בפרט של היום.
חילוק: כל תפילה של כל יום גם “בונה ומתקן בכלליות” — אבל החילוק הוא שביום רגיל זה פרט חדש, לא עולם חדש. יום טוב הוא כאשר הפרט נכלל במסגרת גדולה יותר.
—
ב. ד׳ כוסות — שיטת הגר״א
מוזכר שיעור קודם (לפני פורים) על גאולה פרטית וגאולה כללית, המחובר לד׳ כוסות.
הגר״א אומר ש״וגאלתי” הוא הלשון השני של גאולה, ו״ולקחתי” הוא טעות סופר במדרש — אינו שייך לד׳ לשונות. השיטה אינה מתקבלת כמחייבת — כל אחד לפי שיטתו צריך ללמוד כך. נמצא גם כמעט מפרש על הבעש״ט שמסכים בערך (לא ממש) עם חלוקת ד׳ כוסות.
—
ג. קיצים, סדר הבריאה וגאולה
הענין
יש סדר בבריאה — מסגרת טבעית כיצד הכל הולך. זה מה ש״קץ” פירושו — לא שהכל קורה מאליו, אלא שיש מסגרת כללית.
מקור — המגיד מקוז׳ניץ (עבודת ישראל)
הוא אומר הרבה פעמים שיש סדר — “סדורים מששת ימי בראשית” — הכל כבר מסודר מראש. אבל מלבד זה יש סדר של בחירה. זה קשור לכלל של ידיעה ובחירה.
משל ונמשל
משל: אדם — כל אדם בסופו ימות (זה ה״קץ”, הסדר הטבעי). אבל זה לא אומר שימות בדיוק באותה דקה, או שמעשים לא יכולים לעשות את זה טוב יותר או רע יותר.
נמשל: כך גם עם גלות וגאולה — יש מסגרת כללית (אחרי כל גלות באה גאולה, יש מחזורים של שמיטה, שבעים שבועות וכו׳), אבל בתוך המסגרת יש בחירה, תשובה, תפילה.
“תיפח רוחם של מחשבי קיצים”
זה לא אומר שאין קיצים. זה אומר: אם חושבים שדברים קורים מאליהם ואין צורך לעשות תשובה — זו הבעיה.
דיון: מה התועלת בדיבור על קיצים?
– שאלה: מה התועלת בדיבור על מלחמות וסימני גאולה? אם אי אפשר לעשות כלום עם זה, עדיף לא לדבר.
– תשובה: התועלת בידיעת הקץ היא להבין שהשלב שבו אנו נמצאים אינו לנצח — אחרי גלות באה גאולה. אבל העיקר הוא תפילה ותשובה — זה יכול לשנות הכל, אפילו הקץ עצמו יכול להיות לטובה או לרעה.
– נקודה חשובה: כאשר מדברים על נמשלים בפרטיות (פוליטיקה, מלחמות), העולם חושב שזה סתם פוליטיקה. לכן עדיף לומר את הדבר, וכל אחד בעצמו יישם על הפרטים.
– סכנה: כאשר אדם מדבר כל הזמן על מה שקורה “מעצמו” (חלקו של הקב״ה), הוא שוכח שהוא צריך לעשות משהו — וזה עצמו גורם לכך שהוא לא עושה.
ידיעה, בחירה ותפילה — המשך
לקב״ה יש חשבון לכל דור — אבל תפילה יכולה עדיין לשנות הכל. מעשים ותפילה יכולים לשנות את המציאות, אפילו בתוך הסדר הקבוע.
משל ממזל מאדים: מי שיש לו מזל כזה יכול להיות רוצח או שוחט — אי אפשר לצאת מהמזל, אבל בתוך הסדר אפשר לשנות.
אחישנה: אפילו אחישנה (להחיש את הגאולה) עדיין בתוך הסדר — כמו בגלות מצרים, שהיה צריך להיות 400 שנה, עשו “בחינה” של 400 שנה, אבל העיקר של 400 שנה לא בוטל. הרבי מקוצק אמר שזה “יום הבחירה” — אולי הוא מדבר על מדרגה גבוהה יותר.
נקודה חשובה: אם עושים חשבונות, צריך גם לעשות את המעשים שהחשבונות מדברים עליהם. אי אפשר רק לדבר על רמזים בלי המעשה עצמו.
—
ד. תורת הבעש״ט: השכינה מדברת דרך המתפלל
דברי הבעש״ט
> “וצריך לשמוע בכל תיבה מה שאומר, שהשכינה עולם הדיבור מדברת בו, והוא שושבינא לה”
המתפלל צריך לשמוע בכל מילה מה שהוא אומר, כי השכינה (עולם הדיבור) מדברת דרכו, והוא רק שושבין (מלווה) לה. במקום לכוון מעצמו, הוא אומר את המילים ואחר כך שומע מה שאמר — כי בסופו של דבר השכינה אמרה את זה.
“וצריך אמונה גדולה לזה”
> “דהשכינה נקראת אמונת אומן, ובלא אמונה נקרא ח״ו נרגן מפריד אלוף”
צריך אמונה גדולה לזה. הנטייה של האדם היא לחשוב שהוא זה שמדבר. צריך אמונה גדולה להגיע לכך שהוא לא המדבר — אלא השכינה, והוא רק השושבין.
ביאור
אצל מי שמתפלל מסידור זה ברור — הוא לא עשה את המילים. הסידור בא מאנשי כנסת הגדולה, מרוח הקודש. אבל זה עדיין לא “אמונה גדולה”. אמונה גדולה פירושה לא רק שפעם הקב״ה יצר את זה — אלא שהקב״ה עושה את זה עכשיו, ברגע זה.
—
ה. אמונה גדולה מול אמונה קטנה — הקב״ה עושה את זה **עכשיו**
החילוק
– “אמונה קטנה” = להאמין שבראשית ברא — הקב״ה פעם ברא את העולם, ואחר כך הוא כבר קיים.
– “אמונה גדולה” (שהבעש״ט דורש) = להכיר שהקב״ה עושה את העולם עכשיו, ממש ברגע הזה.
זה לא נגד השכל — זה נגד תחושת הישות שיש לאדם, שגורמת לו לראות את עצמו כקיום נפרד. דרך השכל אפשר להגיע לכך שהקב״ה הוא סיבת כל הסיבות — זה השכל. אבל לראות שעכשיו, ברגע זה, הקב״ה עושה את זה — זו אמונה גדולה.
דיון
שאלה: אם הקב״ה עושה הכל, למה אני בכלל צריך להתפלל?
תשובה: הקב״ה מתפלל בשבילך — הוא משרה בך חשק להתפלל. אבל זה עצמו עדיין לא אמונה גדולה. אמונה גדולה פירושה שזה יהיה בהכרה — לא מעשה שמספרים עליו, אלא הרגשה חיה.
—
ו. משל הרכבת — סדר ההשתלשלות
המשל בפרטות
לרכבת יש הרבה קרונות. הקרון האחרון נגרר מזה שלפניו, והוא מזה שלפני *כן*, וכך הלאה עד שמגיעים לראשון — הקטר (המנוע) — שהוא עצמו מוביל הכל. זה סדר ההשתלשלות.
החידוש — חילוק של “כמות” ו״איכות”
החילוק בין הקרון האחרון לזה שלפניו הוא חילוק של כמות — שניהם כלים פסיביים, רק אחד עומד שלב גבוה יותר. אבל החילוק בין הראשון (הקטר) וכל האחרים הוא חילוק של איכות — הוא עצמו גורם לרכבת לנסוע בכלל. כל שאר הקרונות לא עושים כלום — הם רק צינורות שמעבירים את הכוח, אבל אין להם שום כוח יצירה משלהם.
הנמשל — חזק יותר מהמשל
בנמשל החילוק חזק יותר: במשל הקטר לא ברא את שאר הקרונות — הוא רק מוביל אותם. אבל בנמשל — הקב״ה לא רק הוביל את כל המערכת, הוא גם ברא את כל המערכת. הוא עשה שאחד יגרור את השני, הוא עשה את כל סדר ההשתלשלות עצמו.
—
ז. אמונה — לא הסכמה, אלא פוקוס
מה פירוש אמונה בהקשר זה
אמונה לא פירושה כאן החילוק בין אמונה לכפירה (אם מסכימים או לא). אמונה פירושה פוקוס — על מה אתה מסתכל? האם אתה מסתכל על הקרון האחרון (טבע, חכמת הטבע), או שאתה מסתכל על הראשון — על הקב״ה שעושה הכל?
המאמין רואה את הקב״ה ישירות
כאשר מסתכלים על עץ — בדרך הטבע (ממטה למעלה) רואים: אדמה, מים, גשם וכו׳. אבל בבחינת אמונה קופצים על כל השרשרת ואומרים: הקב״ה מצמיח את העץ.
זה הפירוש של “המוציא לחם מן הארץ” — מעולם לא ראו את הקב״ה מוציא לחם מהאדמה, בני אדם עושים את זה — אבל בבחינת אמונה מדלגים על כל התהליך ואומרים: הקב״ה עושה שלחם יבוא מהאדמה.
—
ח. ביטול — דיון: תניא מול בעש״ט
הבעש״ט כמעט לא משתמש במילה “ביטול” — זו מילה ליובאוויטשית/תניא. בעל התניא משתמש ב״ביטול” הרבה. הביטול בתניא פירושו שהענף בטל בשורש — הוא “לא נחשב בערכו”. הוא חושב שהוא גדול כי הוא מסתכל על עצמו, אבל הוא לא תופס שהוא בא ממקום אחר, אין לו מציאות משלו.
מה שמדברים כאן אינו ביטול כתנועה נפשית (ענווה), אלא שאלה של התבוננות — על איזו נקודה של המציאות אתה מסתכל.
—
ט. נס — “סימן” של הראשון
המשל השני — הלוגו על הקרון
על הקרון האחרון של הרכבת יש שני סוגי דברים: (1) חלקים מעשיים שעוזרים להעביר את התנועה מהקרון הקודם, (2) לוגו או ציור של מי שעשה את הרכבת. הלוגו לא עושה כלום מעשית — הוא לא עוזר לרכבת לנסוע. מה הוא עושה? הוא מספר לך שיש ראשון — שמישהו עשה את הרכבת, מישהו הוביל.
נס = סימן/אות
נס הוא כמו הלוגו — זה סימן (כמו שהרבי יוסף ג׳יקטיליא אומר). הוא לא מספר *איך* הקב״ה עשה את זה, הוא רק מראה *ש*הקב״ה עשה את זה. הקב״ה לא משועבד לסדר ההשתלשלות — הוא יכול להגיע ישירות לקרון האחרון, “אני ה׳ לא שניתי”.
—
י. שכינה = אמונה — הכינוי ועומקו
מה פירוש כינויים
לשכינה יש כינויים שונים — צדק, אמונה, לבנה, בתולה, ועוד הרבה אחרים בזוהר. היו מקובלים (ספר היוחסין של ר׳ משה די ליאון מוזכר) שחשבו שהכינויים הם רק דרך להסתיר את הסוד — היום קוראים לזה כך, מחר אחרת.
הרמ״ק (בשער הכינויים) ור׳ חיים ויטאל (בשער מ״ב) חולקים מאוד:
1. כל כינוי מראה בחינה אחרת — זה לא סתם מילים נרדפות.
2. כינוי פירושו שבאותו עולם זו השכינה — דרך סדר ההשתלשלות. למשל, בעולם העשייה העץ הוא סימן למידת התפארת, והפרי של העץ הוא סימן למידת המלכות. הכוח של עצים בא ספציפית מספירת התפארת, והכוח של פירות בא ממלכות.
הקב״ה עשה במודע סימנים בעולם לכבודו, כמו שהפסוק אומר “כל הנקרא בשמי ולכבודי בראתיו” (זוהר פרשת ויחי על לולב) — ארבעת המינים מראים את שם הוי״ה.
—
יא. אמונה כמידה בנפש האדם — הבנת הבעש״ט
תורת הבעש״ט
אמונה היא נצח והוד (כך כתוב בתולדות). זה אומר שאמונה היא למטה מהדעת — לא כמו בעל התניא שאומר שאמונה היא למעלה מהדעת. הבעש״ט, המגיד, התולדות — כולם הולכים כך.
ביאור
– דעת/תפארת/בינה = כאשר אדם רואה דבר בבירור, הוא מבין אותו, זה פתוח לו.
– אמונה (נצח והוד) = כמו רגליים — הוא זוכר שהוא יודע, הוא סומך על מה שכבר הבין, אפילו כשהוא לא ברגע של בהירות.
משל מעשי
אדם הולך לעבודה. ביום הראשון הוא חשב היטב, דיבר עם אנשים, התברר לו שזו עבודה טובה. ביום השני הוא הולך — לא בגלל שהוא עובר שוב על כל השכל, אלא בגלל שיש לו אמונה — הוא סומך על ההחלטה הקודמת שלו. מי שצריך כל יום לחשוב מחדש על כל ההחלטות שלו — הוא צריך טיפול. זה לא בריא. אמונה היא המידה שמאפשרת לאדם להמשיך הלאה, רענן ואמיתי, אפילו בלי שהוא חושב על זה כל שנייה.
—
יב. אמונה כלבוש של השכינה — המימד הקוסמי
תורת הבעש״ט
המידה של אמונה בנפש האדם היא עצמה לבוש של השכינה. כאשר השכינה מתלבשת בעולם העשייה או בנפש האדם, היא מתבטאת במידה שנקראת אמונה. לכל אדם יש אמונה — השאלה היא רק במה הוא מאמין.
הנמשל במידות עליונות
– תפארת = כאשר הקב״ה מראה בבירור מה הוא. מתן תורה — “אנכי ה׳ אלקיך” — הכל הגיוני. ששת ימי בראשית.
– מלכות/שכינה/אמונה = כאשר לא רואים. פסח/יציאת מצרים — “ויסע מלאך האלקים” — היהודים במצרים, עובדי עבודה זרה, לא נראה שהם עם ה׳. הקב״ה מתנהג אז באמונה — הוא אומר: “כבר החלטתי, אני לא צריך כל יום לחשוב מחדש למה היהודים הם עמי”.
—
יג. החטא של הפרדה — הפירוש המעשי
תורת הבעש״ט
כאשר האמונה של האדם (שכינה שבו) אינה מחוברת לדעתו/תפארתו — זה אומר שהוא מפריד את השכינה מתפארת. מעשית: הוא יודע אינטלקטואלית שהקב״ה עשה את התפילה, את המצוות, את העולם — אבל שנייה אחר שנייה, כשהוא מתפלל, הוא לא זוכר, הוא לא מאמין. “חלק האמונה” שלו לא מחובר ל״חלק הדעת” שלו.
החידוש
זה שאומרים שצריך אמונה — זה עצמו גורם לאמונה להיות באמת כלי לאלוקות, לא סתם מידה פסיכולוגית. אבל לשם כך צריך ביטול.
מקור מקדושת המגיד: “לך ה׳ הממלכה” — לקב״ה שייכת גם העזות שיש במלכות.
—
יד. אמונה באלוקות — כלי לאלוקות דרך ביטול
החידוש העיקרי: אמונה באלוקות אינה סתם מידה (כמו שמאמינים שהיתה חתונה טובה) — אלא מדובר באמונה שהיא כלי אמיתי לאלוקות. וזה מושג רק דרך ביטול.
—
טו. “לך ה׳ הממלכה” — תורת קדושת המגיד
קדושת המגיד לומד על הפסוק “לך ה׳ הממלכה”: לקב״ה שייך גם מה שאתה ממליך. לא רק שהקב״ה מלך ואנחנו ממליכים — אלא ההמלכה עצמה שייכת לקב״ה.
הפירוש: לא אני מאמין בשכינה — השכינה מאמינה בי. האמונה שיש באדם — זו השכינה עצמה. זה עושה את החיים קלים יותר: לא צריך “ליצור” כל כך הרבה אמונה — לשכינה כבר יש אמונה, וזה לא דבר שאדם צריך “לעשות”.
—
טז. תורת הבעש״ט על תפילה — התפילה **היא** השכינה
דברי הבעש״ט
התפילה היא השכינה. לא שעומדים ומכוונים כאילו שכינה כנגדו (כמו שהשולחן ערוך והרמב״ם אומרים) — אלא התפילה עצמה היא שכינה.
ביאור
לומר ש״אני המתפלל, אני עומד לפני השכינה, אני מכוון” — זו הפרדה. כי אז יש “אני” העובד, ו״שם” השכינה — שני דברים נפרדים. האדם עם עבודתו הוא דבר נברא, דבר חדש פשוט, ודבר נברא לא יכול באמת להיות כלי לאלוקות.
הבעש״ט מתרגז מאוד על מי שחושב שהוא עצמו מתפלל — כי זו הפרדה.
—
יז. אמונה ברוחניות מול גשמיות — אמונה מעוותת
יש אנשים עם אמונה מעוותת: הם מאמינים שהקב״ה עושה פרנסה, אבל יהדות — תורה, תפילה — הם עושים בעצמם. זה בדיוק הפוך! בי״ג עיקרים כתוב שתורה מן השמים — זה יסוד באמונה. גם “לחם מן השמים” כתוב, אבל זה לא מעיקרי האמונה. ובכל זאת אנשים חושבים: לחם — מן השמים, אבל תורה — “אני עשיתי את זה בעצמי”. התפילה גם היא מן השמים — התפילה היא השכינה.
—
יח. המשכן — המשל לאדם
במשכן כתוב כל הזמן “כאשר צוה ה׳ את משה” — לא “אני עשיתי”, אלא הקב״ה ציווה לעשות, הקב״ה עשה את המשכן. הקב״ה יכול רק לשכון במקום שהוא עצמו עשה.
הנמשל: אני משכן. אם אני רוצה שהשכינה תשרה בי, אני צריך להפסיק לחשוב שאני מתפלל — ולהתחיל להבין שהשכינה מתפללת. כאשר השכינה מאמינה — גם אני מאמין. האמונה שיש לי — היא גם השכינה.
—
יט. הנקודה הפנימית — העיקר של הכל
אפשר לעשות את כל ההכנות החיצוניות — מקווה, “הוי מה אני ומה חיי” — אבל **הדבר הפנ
ימי האמיתי היחיד הוא שהאדם מפסיק להיות “הוא”** — הוא מפסיק לחשוב שהוא זה שעושה, והוא נותן לקב״ה להיות זה שעושה.
תמלול מלא 📝
יום טוב, קיצים וגאולה
המושג “יום טוב” — כלליות ופרטיות
שאלה: יש סתירה, אתה רומז שהם חול המועד גדולים.
מגיד שיעור: יש סתירה? אין לי בעיה שיש סתירה. אני לא מחויב לומר שאין סתירות. לא, אני שואל אם יש סתירה.
ראש השנה הוא יום הדין והוא יום טוב. אני מתכוון, זה לא… המושג של דין והמושג של יום טוב זה לא סתירה.
דווקא הפוסקים מביאים את זה כבר כשהם אומרים “הלואי במשפט יעמידני”, יש לו בטחון, אני יודע מה, פתוחים בדין. נו, אבל יש שם אימת הדין, כן, וזה לא יום טוב רגיל.
אני שומע, אני לא יודע. זה לא סתירה, אני מתכוון שאני לא רואה את הסתירה. זה אומר שמחה, ומתנהגים ממש אבלות עם דברים כאלה בספירת העומר. זה לא סתירה. אבלות מבטלת יום טוב.
מה זה אומר יום טוב?
יום טוב אומר בסך הכל שזה יותר כללי, שמה שעושים הוא בהיקף רחב יותר. זה לא להיום, אלא לכל השנה, או לכל העולם, אני יודע. אבל עכשיו, איזה סוג דבר הוא יותר כללי, יש בשני הסוגים. תשעה באב הוא גם יום טוב. זה אומר להיכלל בזמנים, כן?
קהל: אתה אומר משהו. אני אולי אתן לך שיעור על יום טוב מה זה אומר יום טוב. אי אפשר לתת ממך שיעור על יום טוב?
מגיד שיעור: אמרתי לך עכשיו מה? כך אני מתכוון.
בעצם, כל תפילה של כל יום היא דבר שבונה ומתקן בכלליות. למה? זו לא שאלה כלל. אי אפשר לבוא אליך עם סברות כאלה. כן, כן, כן, להיפך, אבל מה שמתכוונים שבפרטיות זה דבר חדש.
קהל: נכון. במילים אחרות, זה פרט חדש, אבל זה לא עולם חדש.
הרש״ש על “בראשית ברא אלקים את השמים”
מגיד שיעור: “בראשית ברא אלקים את השמים”, נו, האם השמים לא כל העולם? שמים זה לא כל העולם? לא! זה שמים קטנים! כמו שהרש״ש אומר, זה “זונדה אותו יום”, אני מתכוון. זה השמים של אותו יום. אבל השמים באופן כללי זה שמים רחבים יותר. ויום טוב זה הפירוש שעוסקים בכל השמים, או ביותר גדול, אולי שנה שלמה נגיד, או מכו׳. זה נכון שכל יום מצטרף לדברים גדולים יותר, אבל היום ככל שהוא יום הוא קטן, זה רק יום אחד, זה דבר קטן. כך אני מבין.
זה יום אחד מאוד גדול, יש בו את כל הכלליות, כן, אבל זה עדיין לפי ערך.
הבעל שם טוב על ד׳ כוסות — גאולה פרטית וכללית
מגיד שיעור: מצאתי כמה דברים אצל יחזקאל שדיברנו עליהם בפעם הקודמת. צריך לראות אם אני יכול למצוא את זה.
קהל: מה, לפסח? מתי למדנו את זה, לפסח?
מגיד שיעור: לפורים, לפורים.
קהל: לא, לא, זה היה באמצע איזה קטע. משהו היה. בוא נראה, אין לי את אותו חלק. למדנו על גאולה פרטית וגאולה כללית.
מגיד שיעור: אהא, אוקיי.
קהל: אתה זוכר?
מגיד שיעור: כן. דיברנו על ד׳ כוסות, דיברנו על.
קהל: עשיתי ד׳ כוסות, כן. מצאתי כמעט מפרש על הבעל שם טוב שאומר לא ממש, זה לא התאים ממש לארבעה שלי, אבל בערך. אני צריך למצוא את זה.
שיטת הגר״א על ד׳ לשונות
קהל: רבותי, החידוש הגדול הוא שהגר״א אומר ש“וגאלתי” היא השנייה מארבע, “ולקחתי” היא טעות סופר מהמדרש.
מגיד שיעור: שמה?
קהל: זה גר״א מופלא, אני לא יודע למה.
מגיד שיעור: מה זה אומר השנייה מארבע?
קהל: הוא אומר “וגאלתי” היא שתיים, “ולקחתי” אין בד׳ לשונות. כך אומר הגר״א. זו טעות סופר במדרש.
מגיד שיעור: אני לא יודע. מה יש לי ממנו? מה זה משנה לי? כלום. אם כל אחד כך צריך ללמוד כך.
קהל: אה, צריך.
מגיד שיעור: מה? איי, אני לא מבין. אני לא מבין מה עשיתי.
קהל: אגיד לך משהו על הכללי?
מגיד שיעור: צריך את החלק הראשון או את החלק השני?
קהל: של מה? אתה מתכוון מהבעל שם טוב על התורה?
מגיד שיעור: כן.
קהל: תראה, אם מבינים כבר את החלק הראשון, אפשר ללכת לחלק השני.
מגיד שיעור: תגיד לי ככה, אתה…
קהל: לא.
סימני גאולה — האם צריך לדבר על זה?
מגיד שיעור: תפוס שיחה. כל הענינים של גאולה, צריך לחפש סימני גאולה או לא.
קהל: אה, כבר אמרתי על זה שלושה שיעורים, אבל ברמיזה, לא במפורש.
מגיד שיעור: מה המעלה לדבר על זה?
קהל: לא, ברגע שאומרים את הנמשל, ברגע שמדברים בפרטיות, הציבור חושב שזה סתם פוליטיקה. אז צריך לומר את הדבר, וכל אחד לעצמו מבין איך מיישמים על הפרטים.
מה זה אומר “קץ” — הסדר של הבריאה
מגיד שיעור: אבל אז מה התועלת משלושת השיעורים? שיש קץ, יש דבר שנקרא קיצים. קיצים אומר רק שיש סדר. כמו שאומר המגיד מקוז׳ניץ… לאראיתי שהוא אומר את זה בשמו, אבל אני אומר אחריו. המגיד מקוז׳ניץ אומר הרבה פעמים שיש סדר, הוא קורא לזה סדר… אני לא זוכר יש לי מילה לזה… “סדורים מששת ימי בראשית” עומד בחז״ל על דברים שונים, כן? זה מסודר, כבר יש סדר מראש איך הכל הולך. וחוץ מזה יש סדר של בחירה.
הוא מדבר על זה שיש לזה קשר לכלל ידיעה, סתירה של ידיעה ובחירה. אבל מה שאני מבין הוא, שלחשוב שיש קץ, קץ אומר שיש סדר באופן כללי. במילים אחרות, זה כמו טבע, זה כמו דבר טבעי. יש… כל שבעים שנה משתנה המלכות, אני יודע, או כל חמישים שנה, או כל שמיטה, כל… יש סדרים. ניכר שיש לזה קשר רב מאוד לשמיטה. הפרשה אומרת ששמיטה… יש תורה שלמה של שמיטות מהמקובלים, דניאל, שבעים שבועות, כל מיני חשבונות כאלה.
משל של אדם — קץ ובחירה
עכשיו, זה כמו קבוע מראש. את זה אפשר לדעת, וכשהיו רחבים יותר, יכלו לדעת מה יהיה עד סוף כל הדורות. אבל זו רק המסגרת הכללית. זה אומר, כמו… שיודעים שכל אדם ימות. זה לא אומר שמתים מעצמם, זה לא אומר שמתים בדיוק באותה דקה, או שאין מעשים שיכולים לגרום לאדם למות, שזה יצליח טוב יותר או גרוע יותר.
אז כל חישובי הקיצים, מה שכתוב “תיפח רוחם של מחשבי קיצים” לא אומר שאין קיצים. זה אומר שאם חושבים שדברים קורים מעצמם, שלא צריך לעשות תשובה, או שלא צריך לעשות דברים בעצמנו טוב יותר, או שלא יכולים לעשות גרוע יותר…
לא יכול להיות אחרת מהקץ. אבל הקץ הוא יותר דבר כללי, זה יותר… אני קורא לזה מסגרת, או… במובן מסוים… נגיד, יש קץ. זה חייב להיות, זה חייב להיות. אני משתמש במשל של אדם. כל אדם בסוף ימות. אבל אדם אחד עסוק לעשות חשבונות מתי הוא ימות, במקום לנסות לחיות טוב, והוא עושה את עצמו לטיפש, הוא מבזבז את הזמן.
אז אם אתה רוצה לומר שיש קץ, בוודאי צריך להבין שיש סיבות. אם אי אפשר לחשב קץ, למה כתוב בתורה קץ? בטח שיש תועלת מלדעת את הקץ. התועלת היא שאתה מבין שהסדר שבו אנחנו, השלב במעגל שבו אנחנו, הוא לא לנצח. יש דבר שנקרא גלות, ואחרי כל גלות באה גאולה. אחרי מאה שנה, אחרי ארבע מאות שנה, אחרי מאתיים ועשר שנה עם קושי השעבוד, מה ההבדל. זה הקץ, וזה דבר טבעי. זה לא בא כי אנחנו עושים תשובה. אנחנו צריכים לעשות תשובה בגלל זה. לא הכל תלוי במעשינו. יש גבול כמה תלוי במעשינו. אדם יכול להיות הצדיק הגדול ביותר, אליבא דהייתי דאמרינן הוא ימות, כן? אבל…
דיון: לדבר על מלחמות וגאולה
קהל: אבל לדבר על המלחמות, אם יש משהו שזה מוביל אותנו למעשה, אני יכול להבין. אם לא, עדיף לא לדבר על המלחמות.
מגיד שיעור: רוב האנשים שמדברים, “אה, זה סימן לגאולה,” וממילא מה? אתה יכול לעשות משהו בנוגע לזה? נעשה טוב יותר? נעשה גרוע יותר? יש לך איזו עצה איך לנהל את המלחמה לפי זה? הוא לא אומר כלום. בסך הכל שיש חשבון. בוודאי יש חשבון. אני יכול להגיד לך מראש שלכל דור יש שלוש מלחמות שלו. אני לא יודע, אבל זה נכון. אבל מה יש לי מזה?
קהל: תפילה, התפילה יכולה עדיין לשנות. זו הנקודה.
מגיד שיעור: תפילה ותשובה, הכל, כן. זה יכול לשנות. אפילו את הקץ עצמו, זה יכול לקרות לטובה, זה יכול לקרות לרעה.
קהל: כן, אבל לא אמרתי שלא צריך להתפלל.
מגיד שיעור: לא כדי שתוכל לבקש את זה.
קהל: כן, אבל אני רוצה ללמד אותך מה זה הקץ, מה זה הסדר של הבריאה. תפילות אתה יכול להתכוון. אמרתי לך שלדעתי מה שאתה יודע, זה לא מה שאתה רוצה. אתה רוצה שייקחו אחריות על פרטי מעשיך, על לעשות תשובה.
מגיד שיעור: זה מובן. אם אתה מדגיש יותר את החלק, אתה קורא לחלק שהקב״ה עושה, שזה ממש הנכון. אבל אם אדם כל הזמן מדבר על מה שקורה מעצמו – נכון שזה קורה מעצמו – אבל הוא מדגיש את זה, והוא שוכח שהוא צריך לעשות משהו. זה נעשה… וזה גורם שלא יעשה. זה נעשה…
ידיעה, בחירה, תפילה ואמונה גדולה
ידיעה, בחירה וכוח התפילה
בוודאי יש חשבון. אני יכול להגיד לך מראש שלכל דור יש שלוש מלחמות. אני לא יודע, זה נכון. אבל מה יש לי מזה?
אבל התפילה יכולה עדיין לשנות, מי הם הילדים.
תפילה ולעשות, הכל, כן. זה יכול לשנות. אפילו את הקץ עצמו, זה יכול לקרות לטובה, זה יכול לקרות לרעה.
אמרתי לך, אתה לא לבד כאן, אתה לא יכול… לא כי אתה יכול לבקש משהו כאן.
כן, אבל אני אלמד מה אתה יכול, מה זה הסדר של הבריאה. תפילות אתה יכול להתכוון. אני אגיד לך שזו הידיעה שאתה יודע. ולא מה שאתה רוצה. העולם הוא ספציפי בכל דבר, זה לא מקרי.
זה מדגיש, אם אתה מדגיש יותר את החלק, אתה קורא לחלק שהקב״ה עושה, שזה ממש הנכון. אבל אם אדם כל הזמן מדבר על מה שקורה מעצמו, נכון שזה קורה מעצמו, אבל הוא מדגיש את זה והוא שוכח שהוא צריך לעשות משהו. אז זה נעשה… וזה גורם שהוא לא יעשה, וזה נעשה עוד יותר גרוע, עושה את זה עוד יותר גרוע, כן? אז אני לא רואה שכל האנשים ש… כן…
הגבולות של בחירה בתוך הסדר
בטח יש איזה תהליך בעולם, ויש מהלך מסוים איך… אני יודע אפילו כמה אפשר לשנות במעשים. על כל פנים, אפשר לשנות בתוך… כמו שאומרים כמו מי שיש לו מזל מאדים, הוא יכול להיות רוצח או שוחט, הוא לא יכול להיות משהו אחר, כן? אפשר לשנות בתוך הסדר אתה יכול לשנות, שיהיה ככה, שיהיה ככה.
דיון: אחישנה והסדר של הבריאה
קהל: אחישנה… מה?
מגיד שיעור: אתה לא מדבר על החלקים עכשיו של אחישנה?
אחישנה אומר את זה, אבל זה עדיין בתוך ה… לזה אין סתירה. כך אני מתכוון. האחישנה היא שבתוך… למשל, כתוב שצריך להיות ארבע מאות שנה, עשו בחינה של ארבע מאות שנה. אבל עדיין יש בחינה של ארבע מאות שנה, לא נעלמו ארבע מאות השנה.
קהל: מה? הידיעה היא כמו המסגרת?
אני לא יודע. הרבי מקוצק אמר שזו יום בחירה. אני חושב שאולי הוא מדבר על רמה גבוהה יותר, על מדרגה גבוהה יותר. מה זה…
קהל: כן, כמו שאתה אומר קודם. איך? אני חושב, זה בהגדה שלו… אה… הרבה פעמים. הוא מדבר על זה הרבה פעמים. אה… אני לא חושב איך. יש לי את ההגדה שלו. זה עדיין מונח כאן, שם הוא ראה את זה. שם זה ליקוט… זה הרבה פעמים. זה כתוב, זה כתוב הרבה פעמים, אולי כאן אצל חושב מחשבות, הוא מדבר על זה בספרו הרבה פעמים. עבודת ישראל זה לא ספר ארוך. הוא יודע. יש לו עוד ספרים גם, אבל גם שם הוא דיבר על זה… אה… אני יודע, אני לא חושב איך. הוא מדבר על…
חשבונות ומעשים — שניהם נחוצים
אז, כך אני לא רואה שזה… הפשט הוא, אם עושים כבר… אה, לא, הוא רוצה נקודה אחרת כאן… אם עושים כבר כן חשבונות, צריך גם לעשות את הדברים שעושים עליהם את החשבונות, מבין? יש מישהו שהוא עושה את המעשה, ואחר כך בא שני ואומר פשט, שיש רמזים בפסוק. כן, ואיך זה נעשה רמזים בגלל מה שהוא עשה את המעשה. אתה אומר רק את הרמזים, זה… זה מזויף. כך אני מתכוון.
הבעש״ט: השכינה מדברת דרך המתפלל
הכנה לתורה
אבל מה צריך לומר לאורך? מה לומר את החלק מהבעל שם טוב? התכוננת לחלק הזה, אמרו את החלק הזה בהתחלה? אבל נכין עוד חלק אחד. ואפשר להתכונן לחלק הזה ולחלק הראשון. ראית את החלק הראשון, איש בעל תפילה. נאמר פעם את החלק הזה. ואפשר אצלך את השליח ציבור? אפשר לא לסיים? לא סיימתי את החלק הזה אף פעם. צריך לסיים את החצי השני שלו. ה“כתיב שנים ושלשים”, ו“וצריך לשמוע ידוע”, אצלי זה העמוד הבא, אני לא יודע.
התורה: לשמוע מה השכינה אומרת
“וצריך לשמוע בכל תיבה”. את זה כבר למדנו אולי. “וצריך לשמוע בכל תיבה מה שאומר”. כן? את זה כבר למדת, אמרת? “שהשכינה עולם הדיבור”, “שהשכינה עולם הדיבור מדברת בו, והוא שושבינא לה”. כן, את זה כבר דיברנו עליו. שבמקום לכוון, הוא אומר את המילים, אחר כך הוא שומע מה הוא עצמו אמר, כי בסופו של דבר הוא אמר שהשכינה אמרה את זה.
“צאה הר”, כבר למדנו, “זה תתברר, ולתת עזרך ליוצרך”. אני לא יודע מה זה אומר.
אמונה גדולה — להכיר שהשכינה מדברת עכשיו
ויש כאן דבר: “וצריך אמונה גדולה לזה”. צריך להיות לזה הרבה אמונה. “דהשכינה נקראת אמונת אומן, ובלא אמונה נקרא ח״ו נרגן מפריד אלוף”. כן, דהיינו, שאיך… “אמונה גדולה” הוא מתכוון לומר, כי הנטייה של האדם היא לחשוב שהוא זה שמדבר. וצריך אמונה גדולה לתפוס שהוא לא המדבר, אלא השכינה, והוא רק שושבינא, כן? הוא רק שושבין לשכינה. הוא לא עושה את זה בעצמו.
והוא מוסיף לזה עוד פשט כמו… זה פשוט שצריך להיות אמונה, מאחר שאם לא אדם חושב שזה בעצמו. אני לא יודע, זה גם קצת דעת לדעתי, אני לא יודע. כל דבר אני חושב שזה דעת, בכל מקרה. כי יש לי… קיצור, אצל מישהו…
ביאור: למה זו אמונה?
יש שני דרכים, כן? או יש מישהו שהוא אומר משלו… יש לו נוסח תפילה משלו, אני לא יודע, הוא עושה תפילות משלו, צריך בוודאי שם להגיע לרוח הקודש, אני מתכוון, אם זו בכלל תפילה בכלל, לא הוא עושה את זה.
יש שני שהוא אומר מה שכתוב בסידור. אז בוודאי בוודאי לא הוא עשה את זה. מי אומר את הסידור? מי עשה את הסידור? כתוב בסידור כבר אלף שנה. מאיפה בא הסידור? מרוח הקודש, מה… אני לא יודע, מאנשי כנסת הגדולה, מי עשה את התפילה, היהודים שנוהגים לומר את זה. אז בוודאי השכינה לא מדברת אתה, כן? אז, אני לא רואה את ה…
אבל האמונה היא שזה עכשיו. חשבת שאתמול השכינה כתבה את זה, והיום אתה חוזר על זה? לא, השכינה אומרת את זה גם עכשיו.
וזה מה שכולנו מאמינים. כולם מאמינים בזה, כן? כל אחד מסכים ש…
קהל: ביטול באחד.
כן, אבל זה…
קהל: זה דיבור של הקב״ה.
כן.
קהל: זה דיבור של הקב״ה.
אמונה קטנה ואמונה גדולה
זו ההוכחה שגם עכשיו זה כמו שהיה אז
זו ההוכחה שגם עכשיו זה כמו שהיה אז. כמו שכל אחד מאמין שפעם, בראשית ברא, הקב״ה ברא את העולם, ואחר כך כבר נברא. זו נקראת אמונה קטנה, כביכול, כמו שאנשים אומרים בפשטות. אבל צריכים אנשים לתפוס שזה אומר שהקב״ה עושה גם את העולם עכשיו, כן? מה שהבעש״ט אומר כל הזמן, שזה עכשיו.
והעכשיו קשה להסביר. מה?
דיון: אם הקב״ה עושה הכל, למה להתפלל?
קהל: זה מעניין. יש שאלה פשוטה: אני לא רוצה למסור את רצוני להקב״ה. אני לא צריך כלום, אני אתן להקב״ה בעצמו להיכנס, מתי שהוא רוצה שייכנס.
מגיד שיעור: לא צריך להתפלל, באמת לא צריך. הקב״ה מתפלל בשבילך, אל תדאג.
קהל: כן?
מגיד שיעור: טלית נאה, שלחן נאה.
לא, באמת לא צריך. אני לא מבין. איך הקב״ה עושה שאתה תתפלל? הוא אומר, הוא כותב בתוכך חשק שאני אתפלל.
קהל: איך הוא עושה את זה? אם מישהו נמצא בסביבה, הוא עושה את זה כך. אם מישהו נמצא בדרכים אחרות, הוא עושה את זה בדרכים אחרות.
קהל: יש הבדל בפועל?
מגיד שיעור: זה כל כך רע?
קהל: יש הבדל? אני מתכוון, האמונה צריכה להיות אמונה.
מהי אמונה גדולה?
כן, אבל האמונה שאנחנו קוראים אמונה, כי זה לכאורה נגד איך ש… זה לא נגד השכל. אני מתכוון שזה נגד השכל שרואה את האדם יותר ישות, שיותר עכשיו, האמונה נעשית עול שכבר יש עולם. ומה שאנחנו קוראים, מה שהבעש״ט קורא אמונה, הוא רק השכל או ההתבוננות או ההשראה שמראה לך שמה שאתה יכול לומר ש… הקב״ה סיבת כל הסיבות. כן, מאחר שצריך לחשב מה קרה בעולם העשייה, ועולם היצירה, ועולם הבריאה, עד שמגיע להקב״ה… זו לא אמונה, זה כולו דרך השכל. זה מבין כולו כל אחד, אני מתכוון, ומסכים, אף אחד… מדברים הרי על מאמינים, רוב האנשים מסכימים שכך זה. אבל הוא לא מודה, כן, הוא לא רואה שהרגע, שעכשיו זה הקב״ה, שעושה את זה.
אז האמונה גדולה היא ההכרה, ה… יכול להיות שזה בא מהתבוננות מסוימת, אני יכול להסביר למה זה נכון. זה לא משהו שמאמינים לתוך העולם. אבל זו אמונה גדולה, כי אנחנו חיים הרי בזמן, אנחנו חיים הרי כן, כאילו כבר היום יש משהו, או כבר עכשיו יש משהו.
כמו שאתה אומר את אותו הדבר
כמו שאתה אומר את אותו הדבר. כן, בוודאי הקב״ה ציווה להתפלל, אבל אני לא מתפלל עכשיו ישירות בגלל זה, אני מתפלל כי הקב״ה ציווה להתפלל שם אני יודע כבר במעמד הר סיני, ואחר כך באו הרבנים עשו סדר התפילה, ואחר כך בא בקיצור השתלשלות ארוכה, וזה אני מתפלל. אבל זה מה שזה נראה.
אבל האמונה אומרת, חשוב אבל קצת יותר עמוק לראות את זה, או להאמין לראות את זה. מה שהוא קורא אמונה פירושו שזה יהיה בהכרה, כן, שזה לא יהיה משהו מעשה שאני מספר, שזה יראה שהטעם, כן, שואלים כמו שאני…
משל הרכבת
אני אומר את הדרך שכבר אמרתי את המשל שלי על הרכבת, כן? אני הולך במשל שלי על הרכבת. מה? אתה מחזיק לי אמונה בשעת מעשה, פשוט. אני מחזיק במשל של הרכבת, אותו הדבר. אז אבל מה שהוא קורא אמונה גדולה היא… אני אומר את המשל של הרכבת, אי אפשר להכחיש את המשל. אני יודע מה אני אומר.
כן, המשל של הרכבת הוא, שזה דבר פשוט מאוד, יש רכבת, רכבת ארוכה, יש לה הרבה קרונות, קרונות, כן? הרבה, הרבה קרונות נוספים, ואדם עומד בסוף, באחרון, והוא אומר, מי גורר את החלק האחרון של הרכבת, את הקרון האחרון? זה שלפניו גורר אותו, כן? זה נקרא שתיים שלוש השתלשלות, זה שלפניו גורר אותו. הולכים לקודם, אומרים לו, את מי שואלים… זה שלפניו, וכך חוזר חלילה עד שמגיע לראשון, שם הקטר, המנוע, המניע שהוא מוביל את זה, אומר, אה, הוא מוביל את כולם, אבל הוא לא מוביל את כולם…
משל הרכבת — העמקה בהבדלים
ההבדל בין כמות ואיכות
הרבה קרונות נוספים. ואדם עומד בסוף, באחרון, והוא אומר, “מי גורר את החלק האחרון של הרכבת?” את זה גורר הקרון, האחרון… זה שלפניו גורר אותו, כן? זה נקרא סדר השתלשלות. זה שלפניו גורר אותו. טוב, את הקודם, אומרים לו, “את מי הוא גורר?” את זה שלפניו. וכך חוזר חלילה עד שמגיע לראשון. שם הקטר, המנוע, המניע שהוא מוביל את זה. אומר, “אה, הוא מוביל את כולם.” אבל הוא לא מוביל את כולם, הוא מוביל קודם את זה, אחר כך את זה, ואחר כך את זה.
כך אומר הטיפש, זה שלא מבין אמונה, מה שאנחנו קוראים היום אמונה. בא החכם והוא אומר, “אני שואל אותך שאלה: האחרון, השני לפני האחרון, הוא יכול לעשות משהו? הוא לא עושה כלום. זה נכון שהוא גורר, כי אם לא היה הוא, לא הייתה מגיעה המשיכה לאחרון, נכון. אבל לעשות הוא לא עושה כלום. ההבדל של הראשון עם השני הוא הרבה יותר גדול מההבדל של השני עם השלישי. זה כל… אני קורא לזה ‘כמות׳ ו׳איכות׳, אין לי מילה יותר טובה. האחרון עם זה שלפני האחרון זה הבדל של כמות: הוא גורר אותו והוא גורר אותו, הוא עומד אחד לפניו, זה רמה אחת לפניו. אבל ההבדל של הראשון עם השני, וממילא ההבדל של הראשון עם כולם, זה הבדל של איכות. הוא עושה בכלל שהרכבת תנסע, וכל האחרים לא עושים כלום שזה ינסע.
זה נכון, אתה יכול לומר שהוא מעביר את השפע, נכון? הוא מביא את השפע מהראשון לאחרון. בסדר. אבל לעשות הוא לא עושה כלום. הוא לא מחדש שום פעולה, הוא לא מחדש, הוא לא יוצר, הוא לא אחראי באמת על שום דבר. וממילא, זה נכון, אתה הולך לאחרון לומר בבחינת סדר השתלשלות, נכון שזה שלפני האחרון גורר אותו, אבל זה הרבה יותר נכון שהראשון גורר אותו.
זו האמונה העיקרית והחזקה
זה נכון שיש מלאכים, יש כל סדר השתלשלות בינינו לבין הקב״ה. בסדר. אבל זה הרבה יותר נכון מזה שהראשון… כי כל הדברים האלה הם רק כלים, רק כמו צינורות, רק הם מעבירים את החיות מהקב״ה עד אלינו. אבל מי שעושה את זה באמת הוא הראשון, כי כל האחרים לא עושים כלום, אין להם שום כוח יצירה, שום כוח של עשייה כלום. אז להיות החלק האחרון של הרכבת… הראשון בדיוק כמו שהוא מוביל את כל האמצעיים. זה אפילו לא נכון לומר שהרכבת הראשונה מובילה יותר את השנייה מאשר את השלישית, אלא בהבדל הקטן של כמות. כלומר, במילים אחרות, נכון לומר שהשלישי צריך את השני כדי להגיע לראשון.
הנמשל עוד יותר טוב מהמשל
הנמשל עוד יותר טוב. הנמשל הוא נמשל נורא. למה? כי בנמשל ההבדל הוא לא רק בין אחד שמוביל, אחד שמוביל הכל, אלא יש הבדל בשחקן, שזה שמוביל הכל, אנחנו יכולים לפעמים לתפוס את עצמנו ברבונו של עולם, אנחנו חושבים שתפסנו את עצמנו בכתר, תפסנו את עצמנו ביסוד, במלכות, בכתר של מלכות, תפסנו את עצמנו בעולמות.
וממילא מה? וכך גם נראה תרשים.
לא, זה יותר טוב, הנמשל הרבה יותר טוב. ההבדל העיקרי שיש בנמשל מהמשל הוא, שבמשל החלק הראשון לא באמת עשה את השני. הוא מוביל את השני, אבל הוא לא עשה אותו כלום, הוא רק נתן לו חור קטן. וממילא כל המערכה שאומרת שהוא מוביל, את זה עשה השני, האדם עשה את זה, או הקב״ה עשה את זה, אני לא יודע מי, אין הבדל. את זה עשו, הוא עשה. אבל מה שאין כן בנמשל יש דבר שלישי, חוץ מזה שהוא, הראשון, גורר את השני, וממילא גורר את כולם, הוא גם עשה את כל המערכה שאומרת שהראשון יגרור את השני. הוא באמת עשה את כל הדבר. מבין מה אני אומר? זה אפילו יותר.
אמונה — המיקוד של המבט
מהי הנקודה של אמונה
אבל אין הבדל, מה שאני קורא רק, שהנקודה של אמונה שיש כאן היא התפיסה. שאדם מסתכל, שאני מסתכל על העולם, שאני מסתכל על עץ, זה בדרך הטבע, כלומר בבחינת התבוננות שהיא ממטה למעלה, כן, בבחינת הטבע אני רואה שיש עץ. מי עושה את העץ? האדמה עושה שהעץ יגדל, והמים. מאיפה באים המים? מהגשם. והגשם בא מ… אני לא יודע. זה, אבל בבחינת אמונה, זה אומר זה אחד שאומר שהראשון עושה וכל האחרים שכל האחרים באמצע עושים, הוא אומר מיד, אני רואה עץ, אני רואה את הקב״ה. העץ עושה הקב״ה, הקב״ה עושה שהעץ יגדל. עושים ברכה על זה, כן? אתה אומר המוציא לחם מן הארץ. הקב״ה מוציא… ראית פעם את הקב״ה מוציא לחם מהאדמה? אנשים עושים את זה, כן? מה הוא אומר? הוא אומר סך הכל, כן, ומי עשה את האנשים? וממילא כשאני עושה ברכה, בבחינת אמונה אני מדלג על כל המהלך, ואני אומר שהקב״ה עושה שיבוא לחם מהאדמה. ואז הוא רואה את זה, כשאני אומר את זה אני אומר את זה, כשאני רואה את זה, זה אומר שיש לו אמונה. נכון?
דיון: ביטול ומציאות
שאלה: אם אני אומר, אני מתכוון שלא השתמשת במילה ביטול. מה זה ביטול פשט? אני הולך, אני נותן להקב״ה לעשות, כדי שאוכל למחוק את המציאות שלי, אני נותן להקב״ה לעשות. לא בלעת את זה כי אתה לא מבין שזה אחד, אתה לא מבין שאני הולך מזה. הקב״ה עושה את זה, הקב״ה עושה את זה כאן אנחנו. אתה הישות הכי גדולה כשאתה מחפש את עצמך, אתה אומר שהקב״ה יבוא, עשית לעצמך מציאות.
מגיד שיעור: כן, אני לא יודע מה… הרמב״ש כמעט אף פעם לא אומר את המילה ביטול, זו מילה ליובאוויטשית. מה? בעל התניא? בוודאי. בעל התניא משתמש במילה ביטול הרבה. אבל מה ביטול… כאן ביטול בבחינת ענווה, בחינת תנועה נפשית שלך. אבל אני אומר כאן, זה יותר כמו… זו השאלה של במה אתה מתבונן. על איזה היבט, על איזו נקודה של המציאות אתה מסתכל?
אם אתה מסתכל על זה שהאחרון… זה רק חלק. אם אתה מסתכל על המציאות שהתשעים ותשעה גורר את המאה, זה נקרא טבע, זה נקרא חכמת הטבע, אני יודע מה. אם אתה מסתכל על זה שהוא, כל הכוח שלו וגם כל המציאות שלו, וגם זה שאחד יכול לגרור את השני וכן הלאה, וגם זה שאני יכול לדבר על זה, רגע אחד אני אדבר על זה, זה הכל עשה הראשון, שאנחנו אפילו לא יכולים להבין מה הראשון, אנחנו יכולים רק לומר שיש ראשון.
ביטול לפי התניא
זה נקרא הביטול. זה אומר שהביטול בתניא תמיד בא לומר שהמקור, השורש, הענף בטל בשורש, נכון? מה פירוש הוא בטל? שהוא לא נחשב בערכו. הוא מחזיק את עצמו מאוד גדול, אבל זה כי הוא מסתכל על מה שהוא, אבל הוא לא תופס שהוא בא מאיפשהו, אין לו שום… כן?
זו שאלה של על מה אתה מסתכל. ההבדל של אמונה שאנחנו מדברים כאן, אמונה ולא אמונה, זה לא הבדל של אמונה וכפירה, זה לא הבדל של לא להסכים שזה כך. אתה לא מסכים שזה כך זה שיחה אחרת. מה שאנחנו מדברים כאן על אמונה אנחנו מתכוונים לפוקוס, כן? מה זה הפוקוס? או על מה אתה מתרכז? על מה הוא מסתכל? האם הוא מסתכל על האחרון? אולי לפעמים צריך להסתכל על זה. או שהוא מסתכל על הראשון. הוא מסתכל על זה ש… ועל הדרך איך הראשון מוביל גם את האחרון. הראשון עושה גם את האחרון.
משל הלוגו על הקרון — נס כסימן
דיון: הרכבת ובעל העגלה
קהל: אבל אני מתכוון שהוא שם את ה… מה? זה לא? אצל בעל עגלה זה לא גם כך? לא גם כך? לא גם שמה? שיש לו אמונה שיש לו כוח? והאמונה עושה שהעגלה תהיה לה כוח?
מגיד שיעור: כן, זה כאילו כאילו שהראשון עושה הכל, זו לא רכבת. אבל אתה לא מתרכז על הנקודה שזו רכבת. הרכבת היא עובדה מעשית. מה אנחנו יודעים איך זה הגיע לכאן? אתה רוצה לעשות רכבת?
משל הלוגו
יש מה שקוראים נס למשל, היה… אמרתי פירוש אחר על נס בדרשה שלי על הרכבות, אבל מה שאנחנו קוראים נס היה כמו כאילו שאם החלק הראשון של הרכבת, המנוע, אם הוא יכול להוביל הכל, הוא יכול גם ביום אחד לעבור לאחרון ולתת לו דחיפה. הוא לא משועבד לכל הסדר. הוא יכול להפסיק מזה וללכת ישירות אליך. זה אומר ש“אני ה׳ לא שניתי”.
זה יכול להיות, אבל זה יכול גם להיות בבחינת האמונה עצמה. אני מתכוון שיש דבר יותר עמוק. זה יכול להיות בבחינת האמונה. אמרתי משל שנס, התרגום, נס זה הרי התרגום סימן, אות. אמרתי שנס זה התרגום כמו שמסתכלים על הרכבת יש דברים שונים. בקרון האחרון של הרכבת, שמעת כבר את הדרשה? לא? אני אגיד את זה שוב.
על הקרון האחרון של הרכבת יש, זה נראה אחרת. על הקרון האחרון של הרכבת יש הרבה הבדלים. יש גלגל שמסתובב, והוא מסתובב מהראשון, וכן הלאה. ואחד שואל למה יש את החלק הזה? התשובה היא כדי שכך יתפס החלק של התנועה מהקודם, שזה תופס את זה.
חוץ מזה יש עוד דברים שם שאין להם קשר לזה. יש למשל תמונה יפה, לוגו יפה, ציור כזה של מי שעשה את הרכבת, או משהו כזה. עכשיו, החלק הקטן הזה שיש בחלק האחרון של הרכבת, למה הוא כאן? מה הוא אומר? מה הוא עושה? הוא לא עוזר שהרכבת תנסע. אפשר לשאול למה הוא כאן? אין תשובה. הוא כאן כדי שהרכבת תוכל לקבל את הכוח מהקודם. הוא לא עושה כלום. מה הוא עושה? הוא מספר לך שיש ראשון. הוא מספר לך שכל הרכבת שאתה רואה מישהו הוביל, מישהו עשה, הוא בא מאיפשהו.
נס = סימן מהקב״ה
אז נס שאנחנו עושים אות, נס, התרגום הוא שזה סוג שאנחנו עושים, או שהקב״ה עושה, זה סוג דבר שהוא לא אומר כלום. הוא לא אומר לי איך בא זה מהראשון. הוא אומר סך הכל שזה סימן, זה אומר סימן, או המקובלים קוראים, רבי יוסף ג׳יקטיליא קורא לזה סימן. זה סימן שהקב״ה עשה את זה. זו הדרך איך זה…
קהל: המיסטיקה.
מגיד שיעור: מה?
קהל: זה אומר את המיסטיקה.
מגיד שיעור: זה אומר להוציא את המיסטיקה.
קהל: לא, לא, זו המיסטיקה. זו התגלות. זה אחרת כי בעצם לא מפריע לכל התכלית של אנשים, אבל העולם לא מכיר. שאם אתה כבר מחזיק בעברית זו כל התכלית בעצם הניסים.
מגיד שיעור: בסדר, כשאתה תופס את זה, התפיסה של זה. אה, אני רוצה להגיע לכאן. הוא אומר לך עוד דבר, הוא אומר צריך אמונה גדולה, זה פשוט שצריך אמונה. ולא לשים את זה ב… הוא לא חי כך. אבל אחר כך הוא אומר, כי השכינה נקראת אמונה, ובלי אמונה הוא מפריד.
שכינה ואמונה — קניינים
הוא אומר דבר מאוד מעניין, הוא אומר שלשכינה יש קניינים שונים, כן? קניינים פירושו שזה משולב שזה יוצא בדרך, כן? כך אומר הרמ״ק בפרדס רימונים בשער הקניינים, שכשאנחנו אומרים ש… אחד הדברים, יש בעיות.
כינויים של השכינה — הרמ״ק ור׳ חיים ויטאל
הוא אומר עוד דבר, הוא אומר שצריך אמונה גדולה. זה פשוט שצריך אמונה, כי הוא לא חי כך. אבל אחר כך הוא אומר, מפני שהשכינה נקראת אמונה, ובלי אמונה הוא מפריד.
הוא אומר דבר מעניין מאוד, הוא אומר שלשכינה יש כינויים שונים, כן. כינוי פירושו, אני מתכוון שזה מלשון שזה מתבטא בדרכים, כן. כך אומר הרמ״ק באריכות בשער הכינויים, שכאשר אנו אומרים שאחד מהדברים… כן, הרי יש כל מיני קודים, השכינה נקראת צדק, ונקראת אמונה, ונקראת לבנה, ונקראת בתולה, ואלף עוד דברים בזוהר.
מחלוקת: האם כינויים הם רק דרך להסתיר?
והיו מקובלים שאמרו שזו סתם דרך להסתיר את הסוד. הוא מביא מר׳ משה די ליאון, אני לא זוכר ממי, שזו סתם דרך להסתיר את הסוד. ספר יוחסין של ר׳ משה די ליאון, לא ברור מי כתב אותו. והמקובלים לא רוצים לומר את השכינה, אומרים הם, יום אחד זה נקרא כך, יום אחד זה נקרא פרי העץ, ומחר זה נקרא פרי האדמה, וכן הלאה.
והרמ״ק כועס מאוד על הפשט הזה, הוא אומר, אין זמן שלא יכול למצוא כמה קודים מעטים. אז הוא אומר שזה לא נכון, הוא אומר קצת אחרת.
שיטת הרמ״ק: כל כינוי הוא בחינה אחרת
אבל יש עוד דבר שהוא אומר. דבר אחד שהוא אומר הוא שכל אחד מהכינויים מבטא בחינה אחרת, זה לא אותו דבר.
שנית, שכאשר אומרים כינוי, כך אומר ר׳ חיים ויטאל גם בשער מ״ב שלו, שכאשר אומרים כינוי, למשל שכאן כסא הוא ברמז השכינה, וכאן רומז אמונה, וכדומה, הכוונה לומר שבעולם הזה זו השכינה.
סדר ההשתלשלות: איך השכינה מתבטאת בכל עולם
לכל הדברים יש סדר השתלשלות. יש בעולם האצילות יש גם עצים, שם העצים הם ספירות. אבל כשזה בעולם העשייה, העץ נקרא מידת התפארת, והפרי של העץ נקרא מידת המלכות.
זה לא סתם משל, מצאו משל להמחיש את השייכות של תפארת ומלכות, אומרים שיש עץ ויש לו פירות, וכדומה. זה אמיתי, כי הכוח של העצים בא ספציפית מהכוח של ספירת התפארת, והכוח של הפירות בא ספציפית מהכוח של המלכות, וכדומה.
וזה יותר סימן, זה לא פשוט שזה בא. הקב״ה יכול לעשות הכל ישירות. אבל הוא עושה לזה את המשמעות, מה אתה אומר שהקב״ה עשה את העולם? אין שום סיבה למה הקב״ה לא יוכל לעשות, הוא לא צריך לעשות את כל הדברים האלה בסדר הזה. הטעם של הסדר, או אחת מההבנות של הסדר היא, כך אני יכול להשתמש בזה.
משל של ארבעת המינים: “כל הנקרא בשמי ולכבודי בראתיו”
כך יש בזוהר בפרשת ויחי על לולב, “כל הנקרא בשמי ולכבודי בראתיו”, המשמעות, הקב״ה עשה בעולם סימנים לכבודו, סימנים לאצילות, ועכשיו כשאני לוקח את ארבעת המינים, אני מראה בזה את שם הוי״ה. כי הקב״ה עשה כבר שהלולב יש בו סימן של הו׳, וכן הלאה. אותו דבר, מבין אתה מה אני אומר?
אמונה כמידה בנפש האדם — הבנת הבעש״ט
אז, שהשכינה נקראת אמונה, הכוונה כך, שלא סתם כדאי להאמין שכאן יש את השכינה, צריך שיהיה לי אמונה. אלא יש דבר עמוק יותר, שיש כוח כזה שנקרא אמונה.
כן, אמונה היא דבר מעניין, קיימת מידה כזו בנפש האדם שנקראת אמונה. או אפשר לומר באופן מופשט, בכלל ישראל יש מידה כזו שהם מאמינים בקב״ה. כן, אני לא מתכוון רק לאנשים, אלא פסיכולוגית, יכולת של אמונה כזו קיימת. יש גם דבר כזה במה מאמינים, יש גם דבר כזה שהיהודים מאמינים בדבר מסוים או בדרך מסוימת.
והמידה אולי היא עצמה השכינה. כלומר, זו עצמה השכינה. השכינה, כשהיא מתלבשת בעולם העשייה או בנפש האדם, זה מתבטא במידה שנקראת אמונה.
החילוק בין דעת ואמונה — בעש״ט מול בעל התניא
אז עכשיו, כשאדם מאמין, המידה של אמונה יש לכל אחד. אין דבר כזה שלאדם אין אמונה, השאלה היא רק במה הוא מאמין. אמונה היא בסך הכל המידה שאומרת… אבל אני מדבר פסיכולוגית, אמונה היא המידה שאומרת, למשל, מבחינים… הבעל שם טוב אני לא יודע אם הוא מתכוון שמבחינים בדעות, אבל בוא נגיד שיש דעת ויש אמונה. הבעל שם טוב בדרך כלל קורא לשניהם דעת או לשניהם אמונה. כך גם תלמידי המגיד. החילוק הוא, ספרים אחרים הולכים יותר עם זה. אבל בוא נגיד…
אה, הבעל שם טוב, הבעל שם טוב אומר בדרך כלל, בתולדות כתוב שאמונה היא נצח והוד. כלומר, שדעת פירושו כשזה ברור לי, אבל הוא לא מתכוון אמונה אני מאמין. בעל התניא אוהב לומר שאמונה היא למעלה מן הדעת. אבל הבעל שם טוב לא הולך כך. הבעל שם טוב הולך בדרך כלל שאמונה היא למטה מן הדעת, כמו המגיד, התולדות, וכולם הולכים כך.
במילים אחרות, ששכל, מה שהוא קורא שכל, הוא כשהוא רואה דבר בבירור. הוא רואה שכך זה, ברור לו שהדבר הוא כך. זה נקרא שכל או בינה, הבעל שם טוב קורא לזה בינה בדרך כלל, אמונה וכו׳.
אמונה כרגליים — המידה שמאפשרת לאדם להמשיך
אחר כך, אדם לא יכול תמיד לחיות כך. אפילו מי שמבין כן, יש לו מוחין דקטנות, או הוא יוצא לרחוב, או הוא חי אפילו בשעת מעשה, הנפש לא משתלטת עליו לגמרי. יש חלקים בגופו או בנפשו, שהם, אי אפשר לשבור, הם חלקים לא שכליים, מידותיו, מעשיו, הרי אין אלה חלקים שכליים.
אז כאן יש מידה שנקראת אמונה. אמונה, המשמעות שהוא יכול להיצמד, הוא יכול כאילו לזכור, אפשר לקרוא לזה זיכרון. הוא יכול לזכור שהשכל שלו אומר כך, וממילא הוא גם מחזיק כך.
הבעל שם טוב אומר שלכן אמונה נקראת נצח והוד. נצח והוד הם כמו הרגליים. שתפארת פירושה שהוא אמת, הוא יודע, וכשהוא נזכר שהוא יודע, אמונה פירושה אני יודע שאני יודע, או אני זוכר שאני יודע, ואני זוכר שאני שמעתי.
משל: ללכת לעבודה — אמונה בפועל
כמו שלכל אחד יש אמונה, כי כל אחד, כשהוא עושה רוב הדברים שאדם עושה, לא מפני שהוא הבין בשעת מעשה שהוא חייב לעשות זאת. כשאדם הולך לעבודה, הוא גם הולך בבחינת אמונה. יכול להיות שביום הראשון הוא התברר שזו עבודה טובה בשבילי, והוא הולך לעבודה כי יש לו תוכנית, והוא מבין שזה יעשה כסף וזה יביא איזה תיקון העולם וכו׳.
אחר כך, מחר הוא הולך לעבודה למה? כי הוא הלך אתמול. לא כי הוא הלך אתמול, אלא כי יש לו אמונה. אפילו הוא נזכר, נזכר הוא, הוא לא עובר על כל השכל. זה לא כל כך ברור, זה לא כל כך פתוח כמו כשהוא עשה את ההחלטה, הוא התברר ודיבר עם אנשים. וראה שזה נכון. עכשיו יש לו אמונה שכך זה נראה, ואני הולך עדיין עם מה שכך זה נראה לי. אני הולך עדיין עם זה.
מי שאין לו את המידה, הוא צריך טיפול. אני מתכוון, הוא צריך טיפול. כל יום הוא מתחיל שוב לחשוב, “אבל אולי לא עשיתי טוב? אולי לא עשיתי טוב?” מה? אין לו אמונה. לא, זה טיפול אמיתי זה.
מהי אמונה? — המידה הבריאה
מהי אמונה? אם אתמול… אני לא מדבר על הנושא של הקב״ה, כן? אמונה אני מתכוון לומר, זה לא דבר בריא שאדם יחשוב מחדש כל יום על כל ההחלטות שלו בחיים, כל מה שהוא יודע, הכל לחשוב מחדש. בסדר, זה ענין גדול לחשוב מה עושים. לפני שעושים משהו צריך לחשוב היטב ולדבר וכו׳. אבל אדם לא יכול לחיות.
לכן יש לאדם מידה שנקראת אמונה, או נצח והוד, אה, הרגליים, יש רגליים במחשבה, רגליים במעשה, שהוא אומר שאני סומך, אני בטוח במה שחשבתי אתמול, או במה ששאלתי מישהו, או במה שהחלטתי, או במה שכבר קרה לי. אני נשאר עם זה. אם זה עושה שינוי גדול, כן, צריך לחשוב מחדש. אבל בדרך כלל, אני הולך הלאה באמונה. זו מידת האמונה.
אמונה כלבוש של השכינה — המידות העליונות
עכשיו, המידה עצמה היא לבוש של השכינה. השכינה היא הפעולה, כמו כביכול גם במידות עליונות, יש את התפארת, שפירושה כשהקב״ה מראה מה הוא כמו שזה.
תפארת: כשהקב״ה מראה בבירור
הקב״ה רצה לתת ליהודים מתן תורה, זה נקרא תפארת. כן, ששת ימי בראשית נקרא תפארת. תפארת, הקב״ה הראה בבירור, “אנכי ה׳ אלקיך”, הבינו למה היהודים נמצאים שם, הבינו למה הקב״ה נמצא שם, הכל הגיוני. זה נקרא תפארת, או אולי בינה וכו׳.
מלכות/שכינה: כשלא רואים — פסח
אחר כך יש פעמים שלא רואים. פסח נקרא מלכות, מלכות בכלליות, כן? בזוהר כתוב כך, בספרי חסידות מביאים. או פעמים אחרות, כלומר, עכשיו לא רואים את זה. הקב״ה לא מראה עכשיו למה הוא בכלל לקח את היהודים. נראה שהם במצרים, והם שם עובדי עבודה זרה.
אז הוא מתנהג באמונה. כן, השכינה, אז “ויסע מלאך האלקים”, אז הוא מתנהג עם השכינה. כלומר, הקב״ה אומר, זו מידה בקב״ה. הוא אומר, “אני כבר החלטתי אתמול. אני לא צריך כל יום להחליט מחדש למה היהודים הם עמי. הם לא מאתמול.”
לא מאתמול כי זה מתיישן, זה אמיתי, זו מידה שהיא התחדשות. זו אמונה, אני סומך על מה שהבנתי בעצמי. אמונה היא באמת ביחס להבנה של האדם עצמו. יכול להיות שאביו, סבו, רבו הוא התפארת לגביו. אבל זה הרעיון שאני יכול להמשיך, אני יכול לעשות את זה אמיתי מאוד, וזה אמיתי מאוד, וזה אפילו רענן מאוד, אבל לא כי אני חושב עכשיו, אלא כי אני מאמין עכשיו.
זו המידה שנקראת אמונה, והמידה באה מהשכינה, זו המידה של השכינה.
החטא של להפריד — כשאמונה לא מחוברת לדעת
מה שהוא אומר הוא, אם אדם לא הולך עם זה, במילים אחרות, הוא אומר בוודאי, אתה שואל אותי הרי, כי בחינת תפארת, או בחינת תורה, כלומר, מי עשה את התפילה, מי עשה את המצוות, מי עשה את העולם, הקב״ה עשה את זה, יש לו בזה בחינת דעת, או תפארת, או בינה.
אחר כך, אבל בפועל, יום יום, בדרך של שנייה לשנייה של איך הוא מתפלל, הוא אומר, הוא אומר, אז הוא לא זוכר דעת, כלומר, הוא לא מאמין בדעת. השכל שלו, הוא לא מאמין. שואלים אותו, הוא מאמין? זו לא אמונה. כי אני שואל אותך, זה דעת. הוא לא מאמין בדעת של זה.
אז בעברית, הוא מפריד את השכינה מהתפארת. כי הוא אומר שהשכינה, המידה של ההרגל, המידה של לך עם מה שהיה אתמול, לך עם מה שכבר הבינו, מה שכבר הבהירו, עכשיו הולכים רק עם זה. אבל המידה של השכינה שבו, המידה, האמונה שבו, לא מחוברת למלכות שבו, לתפארת שבו, לדעת שבו. האמונה שבו, או חלק האמונה שבו, לא ביחוד עם חלק הדעת שבו, וחלק התפארת שבו.
החידוש: אמונה ככלי לאלוקות — דרך ביטול
וזה עצמו, זה גורם להבנה, יש עוד דבר עמוק יותר. זה דבר אחד. וזה עצמו, מה שצריך לומר את זה, אני אומר לך לא, סתם עשה כאילו תורה. לומר את זה גורם לכך שהאמונה, אני אומר, עכשיו הוא כבר מדבר כן על אמונה אלוקית, לא סתם מידה של אמונה שיכולה להיות אפילו אצל אדם שהתחתן, הוא מאמין שהוא התחתן.
כשהוא מדבר על אמונה אלוקית, אז המשמעות, זה גורם לכך שאמונה תוכל להיות באמת כלי לאלוקות. אבל זה ביטול.
העזות של ממלכה — קדושת המגיד
קדושת המגיד אומר “לך ה׳ הממלכה”. לקב״ה שייכת גם העזות שיש בממלכה.
אמונה ככלי לאלוקות — העיקר ביטול
לא סתם מידה של אמונה
זה דבר אחד, וזה עצמו, מה שאני אומר לך, אני לא אומר לך את זה סתם תורה. לומר את זה גורם לכך שהאמונה שלך, מה שאני אומר עכשיו אני כבר מדבר כן על אמונה באלוקות, לא סתם מידה של אמונה שיכולה להיות גם אצל אדם שהתחתן, הוא מאמין שהוא התחתן טוב. כשמדברים על אמונה באלוקות, אז המשמעות שזה גורם לכך שהאמונה שלך תוכל להיות באמת כלי לאלוקות.
“לך ה׳ הממלכה” — תורת קדושת המגיד
כי זה ביטול. קדושת המגיד אומר “לך ה׳ הממלכה”. לקב״ה שייך גם מה שאתה ממליך. לא רק שהקב״ה הוא מלך ואנחנו ממליכים, אלא “לך ה׳ הממלכה” — לקב״ה שייכת גם המלוכה שאתה ממליך.
כלומר שזו המשמעות שהשכינה, זה מה שמאמין. לא אני מאמין בשכינה, השכינה מאמינה בי. האמונה שבו, זו השכינה. ועכשיו יש לו גם, הוא יכול באמת גם, זה עושה חיים קלים יותר. כן, אני כבר צריך להאמין כל כך הרבה, השכינה כבר מאמינה. וזה לא דבר שאדם צריך לעשות. הוא לא צריך להאמין, הוא לא צריך לעשות.
דיון: אמונה ככלי לשייכות
שאלה: כשאתה אומר שזה כלי, אתה מתכוון לומר שאם יש לי את האמונה אהיה לי את השייכות שלי?
מגיד שיעור: אם אתה חושב שאתה זה שצריך לכוון בתפילה, קודם כל זה מאוד קשה. זה באמת קשה כי זו עבודה זרה, ועבודה זרה קשה. אתה לא צריך לכוון בתפילה, אתה לא צריך לכוון שהשכינה כנגדו.
תורת הבעל שם טוב על תפילה
השכינה, כן, כתוב בשולחן ערוך “המתפלל כאילו שכינה כנגדו”, כן, ברמב״ם בשולחן ערוך. מהי השכינה כנגדו? כמו כל אחד שעושה את זה לא מיסטי אומר שזו הכוונה שלך. אתה צריך לכוון כאילו שכינה כנגדו, כן.
אבל הבעל שם טוב אומר דבר טוב יותר. הבעל שם טוב אומר שהתפילה, זו השכינה. ולומר שאתה צריך לעמוד ולכוון מה מקבלת השכינה… האמת היא שזה לא כלי לשכינה, זה גם פירוד. כי אתה אומר שיש אותי, יש את העובד, המתפלל, הוא עומד לפני השכינה. אבל הוא, עבודתו, פעולתו, זה פשוט דבר נברא, דבר חדש פשוט. והכלל של דברים נבראים הוא שהוא לא יכול באמת להיות כלי לקדושה, כלי לאלוקות. הוא יכול אותך, אתה הרי אדם. אתה הרי אדם, whatever that is.
אמונה ברוחניות היא יותר מאשר בגשמיות
אם אתה אומר שיש לך אמונה, אמונה פירושה שאתה מאמין שמי שאחראי על הכל הוא בסופו של דבר הקב״ה, אז הרי בדיוק כך הקב״ה הרבה יותר אחראי על הרוחניות מאשר על הגשמיות.
יש אנשים שיש להם אמונה מוזרה, הם חושבים שהקב״ה עושה שיהיה להם כסף, אבל יהדות הוא עושה בעצמו. זה הרי בדיוק הפוך. אפילו אמונה פשוטה, בי״ג עיקרים כתוב שהתורה היא מן השמים, לא שהקב״ה מנהל. לא כתוב שהקב״ה עושה את הפרנסה בהשגחה, לא כתוב שהקב״ה… כן, זה פשוט פשוט. התורה, כתוב שצריך להאמין שהתורה היא מן השמים, זה ברור. גם שלחם מן השמים כתוב גם, שהמן הוא מן השמים, אבל זה כבר לא ממש מהיסודות של אמונה.
באים כל האנשים ואומרים, “לא, הרי יש בחירה.” יוצא בדיוק הפוך: לחם מן השמים, אבל התורה? יודע אני מה זה מן השמים, אני עשיתי את זה בעצמי את התורה שלי. לא, זו בדיחה שאני אומר, אבל זו אמת.
התפילה היא מן השמים — השכינה מתפללת
התפילה היא גם מן השמים, התפילה היא השכינה. ואם לא תאמין בזה, הוא מפריד, הוא נעשה נורא נסער, כן. הוא אומר שאתה עושה פירוד, כי אתה חושב שאתה זה שמתפלל, אתה מתפלל בעצמך.
דיון: מהו הכלי?
שאלה: הכלי לדיבור והכלי לשפע. מה הכלי שאתה מתכוון לומר?
מגיד שיעור: כלי שהתפילה שלך תוכל להיות דבר קדוש, דבר אלוקי, והיהודי יתפלל לקב״ה ולא לעצמו יתפלל. לא לעצמו יתפלל.
המשכן — המשל לאדם
האמונה של אדם, דבר נברא, היא דבר מלוכלך, אני לא מתכוון מלוכלך, זה דבר גס, איך שלא תרצה לקרוא לזה, כן. איך יכול להיות שהאמונה שלי, הדעת שלי, תכניס את הקב״ה? זו דרך אחרת של חשיבה. כי אני חושב שאני מתפלל לקב״ה, בסדר. אני רוצה שזה יהיה משכן. עכשיו, השכינה יכולה לשרות כאן, זה משכן.
אוקיי, הוא הולך למקווה, והוא עושה “הוי מה אני ומה חיי”, כל הדברים החיצוניים. אבל מה הדבר הפנימי? הדבר הפנימי האמיתי היחיד הוא שהוא מפסיק להיות “הוא”.
כמו שכתוב במשכן “כאשר צוה ה׳ את משה”, לא אני עשיתי. הקב״ה ציווה לעשות. כלומר, הקב״ה עשה את המשכן. אני משכן. הקב״ה עשה את המשכן. הקב״ה יכול לשכון רק במקום שהוא עצמו עשה. רק אנחנו לא תופסים, לכן “ונפלאותיך ידעתי”.
אבל אם אתה רוצה להרגיש את זה, שמצוות תפילין ואמונה היא להיות שם, אתה צריך להפסיק לחשוב שאתה מתפלל, ולהתחיל לתפוס שהשכינה מתפללת. כשהשכינה מאמינה, גם אתה מאמין. האמונה שיש לך היא גם השכינה.
—
שיחה אחרי השיעור
א: נכון?
ב: ר׳ יצחק, חיכיתי לזה אחרי חודש טבת. זה לא הוביל אותי הרבה.
א: וזה לא מוביל, ברוך השם.
ב: ידעתי שזה עוד שבוע פרוע היה לך בראש עד פסח ושבועות.
א: אני אגיד לך מה אני אומר לך כל שבוע. אנחנו צריכים להתחיל רבע לשתיים, כי רבע אחרי יש כאן קהל עצום שעומד.
ב: ננסה.
א: קהל עצום שעומד.
ב: זה בסדר.
א: אתה יכול לחזור על זה, אני צריך עשר דקות לכל שטות. זה יש באתר. נחזור על זה שבוע הבא שוב.
ב: היה ששבוע שעבר היה טעות לפני שבט.
א: אתה יכול לחזור על זה שבוע הבא שוב.
ב: אני אחזור על זה שבוע הבא שוב.
א: אם זה אמת אפשר לחזור על זה, אם זה שקר לא צריך להגיד את זה בפעם הראשונה.
ב: זה דבר גדול.
דער בעש"ט לערנט אז "הרבה עשו כרשב"י ולא עלתה בידם" — נישט ווייל זיי האבן נישט געקענט, נאר ווייל זיי האבן געוואלט זיין ווי רשב"י אנשטאט טון וואס זיי קענען אליינס. ווען א מענטש זאגט א תפילה אדער טוט א מצוה, דארף ער עס שיקן ארויף און גלייך פארגעסן — ווייל די תפילה גייט העכער ווי ער קען זען, און אויב ער קוקט צוריק איז ער ווי איינער וואס קוקט אין די זון. דער חילוק צווישן אור מקיף און אור פנימי איז אז מקיף איז וואס מ'פארשטייט נישט נאך, און דעריבער טאנצט מען — נישט ווייל מ'פארשטייט, נאר ווייל מ'גלייבט אז ס'איז דא עפעס העכערס. דאס איז די גאנצע יסוד פון פארן צו א רבי אדער קיין מירון — מ'גייט ארויס פון זיך כדי צו קומען צו א נייע נקודת השכלה, נישט כדי צו האבן א התרגשות.
דער בעש"ט לערנט אז "הרבה עשו כרשב"י ולא עלתה בידם" — נישט ווייל זיי האבן נישט געקענט, נאר ווייל זיי האבן געוואלט זיין ווי רשב"י אנשטאט טון וואס זיי קענען אליינס. ווען א מענטש זאגט א תפילה אדער טוט א מצוה, דארף ער עס שיקן ארויף און גלייך פארגעסן — ווייל די תפילה גייט העכער ווי ער קען זען, און אויב ער קוקט צוריק איז ער ווי איינער וואס קוקט אין די זון. דער חילוק צווישן אור מקיף און אור פנימי איז אז מקיף איז וואס מ'פארשטייט נישט נאך, און דעריבער טאנצט מען — נישט ווייל מ'פארשטייט, נאר ווייל מ'גלייבט אז ס'איז דא עפעס העכערס. דאס איז די גאנצע יסוד פון פארן צו א רבי אדער קיין מירון — מ'גייט ארויס פון זיך כדי צו קומען צו א נייע נקודת השכלה, נישט כדי צו האבן א התרגשות.
HE עברית ›
סיכום השיעור 📋
דער בעש״ט׳ס תורה אויף “הרבה עשו כרשב״י” — מקיפים, פנימיים, און דער דרך פון עבודה
—
א. “הרבה עשו כרשב״י ולא עלתה בידם” — דער בעש״ט׳ס יסוד
דער בעש״ט׳ס חידוש
פארוואס איז זיי נישט געלונגען? ווייל זיי האבן געוואלט זיין ווי רשב״י. א מענטש דארף נישט וועלן זיין ווי יענעם — ער דארף טון וואס ער קען אליינס.
דיסקוסיע
אויפן בעש״ט ווערט געפרעגט: אויב מ׳זאל נישט דאווענען מיט כוונות נאר ווי א “תינוק בן יומו” — איז דאס אליין נישט אויך א גרויסע מדריגה וואס מ׳קען נישט דערגרייכן? דער תירוץ: דאס זענען מדריגות, און אפשר איז דער “תינוק בן יומו” טאקע צו הויך פאר מאנכע מענטשן.
—
ב. פארן צום רבי׳ן / קיין מירון — דער ענין פון ארויסגיין פון זיך
“אלעמאל איז דא א באס צוריק”
א מעשה: איינער וויל לויפן צום כותל אנשטאט בלייבן ביים שיעור, ווערט אים געזאגט אז ער וועט סיי ווי זיין פארנומען מיטן באס צוריק. דער נקודה: אויף יעדע זאך אין לעבן איז דא א “באס צוריק” — מ׳קומט אלעמאל צוריק צו דער רוטינע.
Fear of Missing Out vs. אמונה
א שארפע קריטיק: דער אופן ווי רוב חסידים זענען היינט צוגעבונדן צו זייער קהילה איז דורך fear of missing out — מ׳האט מורא מ׳פארפאסט דעם טיש, די שפע, די חוויה. אבער דאס איז נישט אמונה. אמונה הייסט אז מ׳מוז קיינמאל נישט — ס׳איז נישטא אזא זאך ווי “מ׳מוז”. אפילו ווען מ׳האט פארפאסט, קען מען אלעמאל תשובה טון.
די חוויה אין מירון — “לא יראני האדם וחי”
ווען מ׳קומט אן קיין מירון, ווערט מען ווי “שיכור” — מ׳קען נישט טראכטן, נישט דאווענען, נישט מצמצם זיין מחשבות. דאס איז נישט ווייל ס׳איז געפאקט מיט מענטשן — אויך ווען ס׳איז ליידיג איז עס אזוי. דאס איז א בחינה פון “לא יראני האדם וחי” — דער גילוי דארט איז אזוי שטארק אז מ׳קען עס נישט אויפנעמען בישוב הדעת.
ר׳ נחמן׳ס תירוץ — פארוואס פארן ווען אינדערהיים איז בעסער?
דער קשיא: א חסיד האט געפרעגט ר׳ נחמן: אינדערהיים האט ער מער יישוב הדעת, ער קען בעסער דאווענען — פארוואס זאל ער פארן צום רבי׳ן?
דער תירוץ: מ׳פארט נישט ערגעץ פאר יישוב הדעת. אויך ביי עולה רגל צום בית המקדש איז געווען ווייניגער יישוב הדעת ווי אינדערהיים — דאס איז מוכרח. אבער דער גאנצער צוועק פון דער נסיעה איז ארויסצוגיין פון זיך.
דער טיפערער ענין פון “ארויסגיין פון זיך”
פארוואס פארט א מענטש צום רבי? ווייל ער שפירט אז ער איז “תקוע” — סטאק אין זיין מדריגה, אין זיינע קשיות, תירוצים, יצר הרע׳ס. ער שפירט אז ס׳זאל קענען זיין א גאנצע פריצה, א גאנצע אנדערע עולם.
דער חידוש: די נסיעה איז דווקא געמאכט אז דו זאלסט נישט קענען מאכן דיינע כוונות — ווייל דיינע כוונות זענען דאך טייל פון דער בעיה, נישט דער פתרון. דער מענטש מוז ארויסגיין פון זיין שיווי משקל (באלאנס).
וויכטיגע נקודה: התרגשות אליין איז א בלבול המוח — זי העלפט נישט בשעת מעשה. אבער דאס ארויסגיין פון זיך קען העלפן שפעטער — מ׳קומט אן צו א בעסערע נקודת השכלה, מ׳באקומט אן אנדערע פערספעקטיוו אויף דער סיסטעם.
אבער א וואָרענונג: מ׳טאר עס נישט טון צו אפט — “הוקר רגליך מבית רעך.” פארן צום רבי יעדע וואך טוט נישט אויף. ס׳מוז זיין סעלטן גענוג אז עס זאל טאקע ארויסנעמען דעם מענטש פון זיין רוטינע.
—
ג. אור מקיף און אור פנימי — דער מהלך פון עבודה
דער יסוד פון אור מקיף
דער אריז״ל זאגט אז דיבור מאכט אן אור מקיף — ווען מ׳רעדט קומט ארויס א לופט וואס גייט ארום דעם מענטש. זיך קאכן, התרגשות, טאנצן — דאס אלעס איז אור מקיף. אור מקיף איז א העכערע מדריגה פון דיר — עפעס וואס דו פארשטייסט נאך נישט, אבער דו פילסט אז עס איז דא.
אור פנימי — דאס איז וואס א מענטש שוין פארשטייט. ער איז מיושב, רואיג, ער ווייסט וואו יעדע זאך איז. ווי “חמרא דיתיב על דורדיא” — וויין וואס זיצט אויף זיינע הייוון.
דער אור מקיף איז גרעסער — אבער מיט א חסרון
דער אור וואס גייט אריין אין די כלים איז דער קלענערער, און דער וואס גייט נישט אריין — ווייל ער איז צו גרויס פאר די כלים — איז דער גרעסערער. דאס האט א חסרון: מ׳האט עס נישט ארויסגעבראכט, מ׳פארשטייט עס נישט. אבער דער מעלה איז: עס ווערט נישט פארלוירן פון חיצונים. ווען א מענטש איז נישט אין א גוטע מצב רוח, ווען זיינע כלים ארבעטן נישט — דער מקיף ארבעט נאך אלץ. ער איז נישט תלוי אין שום שיעור, ער שטייט העכער פון די כלים.
מקיף איז דוחה חיצונים
דער אריז״ל זאגט אז מקיף איז דוחה חיצונים — ווי ביי הקפות, מ׳מאכט הגנות פון קליפות. דער מענטש וואס טוט נאר וואס ער פארשטייט, ווען ער פארשטייט נישט איז ער פארלוירן — ער ווערט צומישט פון דברים חיצונים. אבער דער וואס האט מקיפים — האט א שוץ.
ספירת העומר אלס ביישפיל
דער אריז״ל זאגט אז אין אונזערע צייטן איז ספירת העומר נאר אן אור מקיף — פארדעם רעדט מען נאר דערוועגן, מ׳טוט עס נישט ממש. ווען דער בית המקדש איז געשטאנען און מ׳האט געבראכט דעם קרבן עומר — דעמאלטס איז עס געווען אור פנימי.
—
ד. דער פאראדאקס פון טאנצן — מקיפים פנימיים מאכן
דער מהלך
א מענטש מאכט כסדר מקיפים פנימיים — ער נעמט וואס ער פארשטייט נישט און מאכט עס צו עפעס וואס ער פארשטייט. אבער דא ליגט א פאראדאקס: מ׳טאנצט נאר אויף וואס מ׳פארשטייט נישט. ווען מ׳פארשטייט שוין — טאנצט מען נישט מער. מארגן וועט מען נישט פארשטיין א צווייטע זאך, וועט מען טאנצן אויף יענץ. אדער וויינען, אדער לאכן — עס איז אלעס די זעלבע אידעע: עס איז דא עפעס וואס ער כאפט נישט.
צוויי סארט מענטשן
– איינער וואס איז נאר פנימי — ער ווייסט וואס ער ווייסט, וואס ער ווייסט נישט איז ער נישט גורס.
– איינער וואס האט נאר מקיפים — ער ווייסט נישט גארנישט, ער דארף כסדר מאכן נייע טאנצעריי.
– דער ריכטיגער וועג איז ביידע צוזאמען.
דער חסידישער דרך vs. דער ליטווישער דרך
דער חסידישער דרך — ערשט טאנצן, נאכדעם פארשטיין — ארבעט נאר פאר מענטשן וואס האבן אמונה. פאר א “ליטווישן” מענטש וואס דארף ערשט פארשטיין — ארבעט דער וועג נישט.
—
ה. רשב״י׳ס מעלה — בעסערע מקיפים
דער אריז״ל זאגט אז רשב״י האט געוואוסט די זעלבע סודות ווי רבי עקיבא און אנדערע תנאים. זיין מעלה איז נישט אז ער האט מער געוואוסט, נאר אז ער האט געהאט בעסערע מקיפים — ער האט געהאט די רעכט און די כלים צו מגלה זיין די סודות. דער אריז״ל רופט דאס עולם התיקון — גענוג לבושים און כלים אז מ׳קען די אורות מלביש זיין, ארויסגעבן אז מענטשן זאלן עס קענען אננעמען.
דערפאר קען גאנץ כלל ישראל “טאנצן מיט די פייער” — זיי טאנצן ווייל זיי ווייסן נישט, אבער דאס טאנצן דארף ברענגען אז מ׳זאל עס מפנים זיין.
ל״ג בעומר — דער עולם איז “נאר מקיף”
ביי ל״ג בעומר איז דער עולם רוב נאר מקיף — מ׳האט געהערט אז עס איז דא עפעס א זאך, אבער מ׳ווייסט נישט וואס דער פשט איז. ווי א חסידישער איד וואס קאכט זיך מיט סעודת שבת ווייל ער האט געהערט אז אין זוהר שטייט עס איז הויך — אבער ער האט קיינמאל נישט אריינגעקוקט וואס עס שטייט.
צוויי דרכים — זוהר vs. אריז״ל
דער זוהר לייגט אריין אסאך התרגשות: “דא הוא סודא רבא!” — ער מאכט א גאנצע התלהבות פאר יעדע זאך. דאס האט געהאלפן, דערפאר האט ער אזוי פיל משפיע געווען אויף מענטשן. דער אריז״ל זאגט פשוט ווי עס איז, כלאחר יד, אן התלהבות. אויך א וועג, אבער אן אנדערע.
—
ו. דער בעש״ט׳ס תורה: “והעמידה למעלה” — צוויי פשטים
פשט א׳: מלכות העלאה צו אמא (הבנה)
ווען א מענטש זאגט א ווארט און פארשטייט עס נישט, איז ער אין מדרגת מלכות — ער איז אין עולם הדיבור. ווען ער דערנאך הערט אויס וואס ער האט אליין געזאגט — „וצריך לשמוע בכל תיבה מה שאומר” — און ער פארשטייט עס, איז ער מעלה די מלכות צו אמא, ער ברענגט מוחין דאמא אין די מלכות.
פשט ב׳: פארגעסן נאכן זאגן — „אין צריך לזכור אותה להלן”
דער בעש״ט זאגט אן אנדערע הבחנה: נאכדעם וואס די ווארט איז ארויס פון מויל, דארף מען עס נישט געדענקען — מ׳דארף עס פארגעסן. פארוואס? ווייל — „שלא יראה שהולכת למקום גבוה, דוגמא שאין יכול לראות בשמש” — די תפילה גייט ארויף צו אזא הויכן פלאץ, אז דער מענטש קען נישט קוקן דערויף, אזוי ווי מ׳קען נישט קוקן אין זון אריין.
דער מלאך וואס ברענגט ארויף תפילות — מקור פון גמרא חגיגה
די גמרא אין חגיגה זאגט: ס׳איז דא א מלאך וואס ברענגט ארויף תפילות. אבער די מלאכים ווייסן נישט „איה מקום כבודו” — זיי ווייסן נישט וואו דער אייבערשטער איז. וויאזוי שיקט דער מלאך די תפילות? ער איז משביע די תפילה: „גיי דו וואו דו דארפסט גיין” — און די תפילה גייט פון זיך אליינס. דער מלאך קוקט נישט נאך, ער קען עס נישט זען.
דאס איז דער זעלבער יסוד: דער מענטש שיקט ארויף זיין תפילה, ער איז מתייחד מיט מלכות, ער ברענגט עס ביז אמא (זיין הבנה), אבער דערנאך גייט עס ווייטער ארויף — למעלה מהבנתו — ביז אין סוף, און דארט קען ער נישט קוקן.
—
ז. “מ׳טאר נישט צוריקקוקן” — א דרך אין עבודה
דער בעש״ט מאכט פון דעם א פראקטישע דרך: נאכדעם וואס מ׳זאגט א ווארט אדער טוט א מעשה, טאר מען נישט צוריקקוקן — נישט בודק זיין „האב איך עס געטון גוט?” דאס ווערט פארגליכן צו סדום — ווער ס׳קוקט צוריק ווערט א נציב מלח. דאס איז FOMO — דער מענטש וויל מיטגיין, אבער ער מוז לאזן גיין.
עס איז בודאי געלונגען אסאך בעסער ווי ער קען זען. אויב ס׳איז א דביקות בקדושה, מוז עס זיין ארויפגעגאנגען אסאך העכער ווי ער קען שפירן.
דאס איז אויך ווי ברכת כהנים — מ׳טאר נישט קוקן אויף די הענט פונעם כהן, און דער כהן אליין טאר נישט קוקן, ווייל עס איז העכער פון אים.
א גוטע זאך דארף מען דווקא פארגעסן (א שלעכטע זאך דארף מען תשובה טון). די גוטע זאך ברענגט אים צו אזא הויכע מדרגה, אז נאכדעם דארף ער עס נישט שפירן מיט זיין גוף — עס איז שוין „עלה למעלה למקום גבוה”.
—
ח. “בוא אתה וכל ביתך אל התיבה” — די פראקטישע עצה
דער בעש״ט ענטפערט אויף דער קשיא „ומה תוכל לעשות כן” — וויאזוי קען מען טאקע דורכמאכן דעם גאנצן מהלך? דער תירוץ: „בוא אתה וכל ביתך אל התיבה” — מיט אלע כוחות אריינגיין אין די ווארט. דאס איז דער בעש״ט׳ס פראקטישע דרך: אינגאנצן אריינגיין אין יעדע ווארט פון תפילה, מיט דעם גאנצן גוף און אלע כוחות.
—
ט. דער רש״ש׳ס סדר עליות און ירידות — און דער בעש״ט׳ס קריטיק
דער רש״ש׳ס מהלך
דער אריז״ל האט א סדר פון עליות און ירידות אין תפילה — דער מענטש איז מעלה זיינע ניצוצות/מוחין צו זו״ן, זו״ן איז מעלה צו או״א, און אזוי ווייטער ביז רום המעלות. נאכדעם קומט א נייע שפע אראפ. אין דעם רש״ש׳ס סידור שטייט דאס בקיצור: „וכן יכוון שמעלים זה מזה עד לרום המעלות.” אין נהר שלום איז מער באריכות מיט מער פרטים און מדריגות (עתיק דאצילות, עקודים, א.א.וו.).
ר׳ אברהם מארגנשטערן האט אין זיין סידור נאך מדריגות צוגעלייגט — ער האלט לויט די חסדי דוד און ר׳ ישראל סרוק אז דא זענען מדריגות למעלה פון ע״ק פון ר׳ חיים וויטאל, פלוס נאך צוויי מדריגות וואס ער האט אליין מחדש געווען.
דער עיקר חידוש: קען א מענטש באמת מכוון זיין למעלה?
דער גאנצער שטיקל רחובות הנהר איז געבויט אויף דעם יסוד אז א מענטש קען נישט אמת׳דיג מכוון זיין אויף אזעלכע הויכע מדריגות. על פי אריז״ל איז א מענטש אין זו״ן דאצילות — שוין א גרויסע מדריגה. דער רש״ש׳ס תורה איז אז דורך דעם וואס דער מענטש איז מחבר זו״ן דאצילות, ווערן די העכערע מדריגות ממילא נכלל און טוען די זעלבע זאך — אבער דער מענטש אליין קומט נישט אן דארט. עס זענען דא פלעצער וואו ער קומט אפילו נישט אן ביז מלכות — „ואנחנו בני מלכים.”
דעריבער מיינט „העומד למעלה” אז זיי זענען נישט מכוון וואס שטייט אין יענע סידורים — נישט אין דעם פשוט׳ן זין. ער איז מודה אז מ׳קען די גאנצע זאך מאכן מיט נאך צוואנציג-דרייסיג סדרים. ער איז נישט מחולק אויף דעם יסוד, נאר אויף דעם אופן.
—
י. דער בעש״ט׳ס תורה: “דבר והיפוכו” — גלייבן אין ביידע זייטן
דער יסוד
א מענטש מוז גלייבן אין „דבר והיפוכו” — צוויי אמת׳ן אויף איינמאל:
1. מצד אחד — דער שם הוי״ה (זו״ן דאצילות) איז דער עצמות אין סוף, ס׳איז גילויים פון דעם זעלבן גאט. מ׳טאר נישט זאגן ס׳איז צוויי געטער (ווי די שבתאים). מ׳מוז גלייבן אז דאס וואס מיר פארשטייען איז אויך אמת — „דאס איז אונזער שייכות, דאס איז די תורה וואס מ׳האט אונז געגעבן.”
2. מצד שני — מ׳טאר נישט מיינען אז דאס וואס מ׳פארשטייט איז „די גאנצע גאנצע.” עס איז מלבושים אחרים, און חלילה זאל מען נישט מיינען אז דאס איז אלץ.
דער בעש״ט׳ס תורה אויף „האומר שמע שמע”
מ׳טאר נישט איבערזאגן א ווארט וואס מ׳האט שוין געהערט, ווייל דעמאלט איז מען מכחיש אז די פריערדיגע ווארט איז געווען אלוקות. אויף דעם זעלבן אופן — ווען איינער זאגט „די מדריגה איז נישט גענוג, מ׳דארף נאך א העכערע” — קוקט עס אויס ווי ער איז מכחיש אז דא איז אלוקות. אוודאי איז עס א קליינע מדריגה לגבי דער אמת, אבער מ׳מוז גלייבן אז דאס איז אויך אמת.
„לעולם ילמד אדם למעלה” — מ׳קוקט נישט צוריק
דער פחד איז אז מ׳גייט עפעס פארפאסן — אדער אז מ׳האט עפעס נישט מיטגעהאלטן. אבער דער יסוד איז: מ׳מאכט נישט קיינמאל פארמאסט, מ׳קוקט נישט צוריק — „למדך מנהג למעשה, לא תעשה כן לה׳ אלוקיך.”
—
מקורות וואס ווערן דערמאנט
גמרא: הרבה עשו כרשב״י ולא עלתה בידם; חגיגה (מלאך וואס ברענגט ארויף תפילות); האומר שמע שמע.
פסוקים: לא יראני האדם וחי; הוקר רגליך מבית רעך; בוא אתה וכל ביתך אל התיבה.
אריז״ל: אור מקיף/פנימי; ספירת העומר; רשב״י׳ס מעלה; מקיף דוחה חיצונים; סדר עליות וירידות.
רש״ש: סידור הרש״ש; נהר שלום.
ר׳ נחמן מברסלב: פארן צום רבי׳ן.
ר׳ אברהם מארגנשטערן: רחובות הנהר; נאך מדריגות למעלה.
זוהר: דרך פון התרגשות.
בעש״ט: תורות אויף והעמידה למעלה, דבר והיפוכו, האומר שמע שמע, תינוק בן יומו.
תמלול מלא 📝
הרבה עשו כרשב״י ולא עלתה בידם
דער בעש״ט׳ס יסוד: יעדער מענטש זאל טון וואס ער קען אליינס
דער בעל שם טוב זאגט: “הרבה עשו כרשב״י ולא עלתה בידם”. עפעס מאכט מיר קנאות. פארוואס “ולא עלתה בידם”? ווייל זיי האבן געוואלט זיין אזוי ווי רבי שמעון בר יוחאי. א מענטש דארף נישט וועלן זיין אזוי ווי יענער, נאר טון וואס ער קען אליינס.
קשיא: איז “תינוק בן יומו” נישט אויך א מדריגה?
נו, אבער איך וויל פרעגן דעם בעל שם טוב: קען זיין אז מ׳זאל נישט דאווענען מיט כוונות, נאר ווי א תינוק בן יומו, אז ער איז דער שטאט משל מלווה? נו, דאס איז מדריגות. אפשר דער תינוק בן יומו איז צו א גרויסע מדריגה, מ׳קען נישט מאכן קיין כוונות.
דער ענין פון פארן צום כותל — “אלעמאל איז דא א באס צוריק”
גוט. איז דא א נייע סטאר, דער מויזער, דער פאני מויזעס? נו, וואס איז מיט אים? איך האב געהערט פון זיין שיעור, איינער זאגט אים אז ער קען נישט יעצט גיין צום שיעור ווייל ער דארף לויפן צום כותל. זאגט ער אים: “אז דו גייסט צום כותל, וועסטו זיין פארנומען א גאנצע צייט ווען איז די באס צוריקצוגיין. דו קענסט שוין בלייבן דא, ס׳איז גוט.”
יעדע זאך איז דא א באס. דו קענסט זיין ביים כותל. יא, ביים כותל, איך גיי בלי נדר קומען דא. אויף יעדע זאך איז דא א באס צוריק, אלעמאל. דאס איז לייף, אזוי גייט עס. אלעמאל איז דא א באס צוריק.
דיסקוסיע: די כוונות פון אריז״ל ביי הדלקה
קהל: ועל אמונתך לא נמל מעלה — וואס זעסטו נישט?
מגיד שיעור: ס׳שטייט? יא, יעצט איז עס אנגעקומען. דו האסט עס נישט. ס׳שטייט נישט אין די אריז״ל כוונות פון די הדלקה, איך קען דיר נישט העלפן. ס׳שטייט נישט, ווייס איך נישט.
איך האב שוין געזאגט אסאך שיעורים, איך געדענק שוין נישט. ס׳שטייט א מעשה, נישט זייערע כוונות, אז די אריז״ל איז געגאנגען אמאל אין מירון מיט זיין משפחה, אבער ס׳שטייט נישט פון וואס ער האט געטראכט דעמאלטס. ער איז געגאנגען מיט זיין גאנצע משפחה, אזוי שטייט דארט.
קהל: יא, דארט הייסט ער גוט, שעפסעלע. מיט די ווייב און קינדער.
מגיד שיעור: נו, דו זעסט די ענין.
Fear of Missing Out — דער אמת׳ער סיבה פארוואס מענטשן פארן
קהל: יא, מסכים. מסכים אז וואס? אז מ׳דארף נישט? די התרגשות פון התרגשות?
מגיד שיעור: די התרגשות, דאס איז די תל. דו מאכסט שוין אויך צופיל חובות, מ׳דארף נישט גארנישט. נאר אויב מ׳מוז, אויב מ׳מוז, איז עס עפעס אנדערש. אבער איך מיין אז ס׳איז כדרך הטבע. דו האסט נישט ליב דרך הטבע, אבער דרך הטבע, ער מאכט מוזיק און ער מאכט א פייער, איז מען פרייליך, שוין, נו.
איך מיין אז די וועג וויאזוי רוב חסידים זענען אזוי צוגעבינדן צו די קהילה היינט איז fear of missing out. דאס איז וואס מענטשן האבן מורא פון, מ׳וויל נישט פארפאסן. ס׳איז נישט די התרגשות, ס׳איז די פחד פון “איך בין נישט געווען ביים טיש, וואס האב איך פארפאסט? די שפע וואס איך האב פארפאסט, די חוויה וואס איך האב פארפאסט.”
אבער דאס איז נישט די דרך הטבע. דאס איז די דרך הטבע. דאס איז נישט קיין אמונה. א איד דארף האבן אמונה. אמונה אז מ׳מוז קיינמאל נישט, ס׳איז נישטא אזא זאך. אפילו ווען יא, אלעמאל קען מען תשובה טון.
אבער איך מיין אז דאס איז נישט פארוואס מ׳שלאגט זיך צו זיין אין מירון, ווייל זיי וועלן שרייבן אויף מיין קבר אז איך האב נישט פארפאסט א יאר. אה יא? דאס שרייבט מען אויף די קבר? משהו כזה.
דער שיעור וועגן מירון — פרק א׳ לסוף מלכים
ממילא, ווען איך רעד פון אינסטראקשענס איז דאס א מדרגה העכער. איך הער. איך ווייס נישט. איך האב געזאגט איין יאר, לעצטע יאר אדער צוויי יאר צוריק, איז געווען ביי מיין רמב״ם שיעור, פרק א׳ לסוף מלכים. איך בין מסביר פאר א שעה צייט פארוואס מ׳דארף פארן קיין מירון.
קהל: געדענקסט?
מגיד שיעור: ניין. אה, קוק עס נאך. ס׳שטייט ערגעץ. איך געדענק נישט. איך ווייס נישט וואו ס׳שטייט. אפשר שטייט עס “ל״ג בעומר” אויף די צעטל, ווייל דו ווייסט דאך וויאזוי ס׳ארבעט סודות התורה, מ׳שרייבט נישט אלעס אויף די ריכטיגע קעפל. מ׳דארף אלעס אליינס אויסגעפינען. ס׳איז געווען א שיעור אמאל אז מ׳דארף פארן קיין מירון. איך בין נישט געפארן, איך האב נאר גערעדט דערוועגן, פארשטייסט?
דיסקוסיע: די חוויה אין מירון — “לא יראני האדם וחי”
מגיד שיעור: דו ביסט שוין אמאל געווען אין מירון?
קהל: אסאך מאל.
מגיד שיעור: וואס הייסט? יא?
קהל: ל״ג בעומר אויך?
מגיד שיעור: יא, אויך אסאך מאל. יא? און וואס האסטו געשפירט? זיי מגלה.
קהל: איך בין געווען א לאנגע צייט צוריק. איך געדענק שוין נישט, ס׳איז שוין לאנג נישט געווען. איך האב געוואוינט אין ארץ ישראל, בין איך געווען אין מירון ל״ג בעומר כמעט יעדע מאל. אבער…
מגיד שיעור: איך האב געהערט פון אסאך אידן, מ׳קומט אן קיין מירון, ווערט מען שיכור. מ׳קען נישט טראכטן, מ׳קען נישט דאווענען. מ׳ווערט שיכור פון די לופט.
קהל: אה, דאס איז ווייל ס׳קומען צופיל מענטשן. מ׳דארף גיין אינמיטן יאר.
מגיד שיעור: ניין, ניין, ניין. נישט ווייל ס׳קומען צופיל מענטשן. איך מיין אז ס׳איז וועגן דעם. איך בין געווען דארט אסאך מאל וואס ס׳איז נישט געווען געפאקט בכלל, און איך האב פרובירט צו מצמצם זיין מיינע מחשבות, און ס׳איז עפעס אזא בלאגן, מ׳קען נישט. נישט שייך. ס׳איז טאקע א בחינה פון “לא יראני האדם וחי”.
קהל: יא, נאר פון דעם רעדט מען. דו האסט מיר צוגעברענגט צו די נקודה. ס׳איז א גרויסע בעיה.
מגיד שיעור: אבער מצד שני, דו ווייסט דאך די תירוץ. נו?
קהל: דו ווייסט שוין.
מגיד שיעור: אמן.
דער ערשטע דאווענען אין יאר — די העכסטע און די ערגסטע
איך האב דא א גוטע שאלה וואס איך האב געטראכט ביים דאווענען. און דער דאווענען איז אויך געצויגן, און איך האב נישט קיין נארמאלע פלאץ, און דער ערשטע דאווענען אין יאר איז וואס איז שוין…
קהל: איז די ערגסטע?
מגיד שיעור: פשט איז אז ס׳איז די העכסטע. יא יא יא.
ניין, איך ווייס וואס דו זאגסט. יא יא, ניין, ס׳איז אמת.
ר׳ נחמן׳ס תירוץ: פארוואס פארן ווען אינדערהיים איז בעסער?
ר׳ נחמן האט גערעדט וועגן דעם. ר׳ נחמן, איך ווייס, ר׳ נחמן האט געזאגט: “יא געדאוונט, נישט געדאוונט, יא געגעסן, נישט געגעסן, האב איך געווען ביים רבי׳ן.”
קהל: איך האב געוואוסט אז ר׳ עזרא קומט אים צו רעדן.
מגיד שיעור: ניין, איך זאג, איינער, א חסיד, ער איז געווען… די מעלה פון ר׳ נחמן, אויך פון ר׳ שמעון דרך אגב, איך וויל נישט… ווי זאגט מען, דער רבי אליינס איז ביי מיר אויך א שיינע יאר געווען צו פארן. בסדר. אבער איך זאג, די מעלה פון ר׳ נחמן, אויך ר׳ שמעון בר יוחאי פון די זוהר, איז אז ער וואגט זיך צו זאגן אסאך גוטע קשיות.
סאו, דו זעסט אז איינער האט אים געפרעגט די קשיא: מ׳פארט צום רבי׳ן, מ׳דאוונט, און אין דערהיים האט ער מער יישוב הדעת, ער קען דאווענען בעסער אין דערהיים. וואס זאגט דער רבי אז מ׳זאל קומען?
אבער דער תירוץ איז, ס׳איז אמת, מ׳פארט נישט ערגעץ נישט פאר א יישוב הדעת. אויך ווען אידן זענען געפארן עולה רגל זיין אין בית המקדש, איז מסתמא געווען ווייניגער יישוב הדעת דארט ווי אין דערהיים, ס׳איז מוכרח זיין אזוי. אבער די נסיעה האט געמאכט ארויסצוגיין פון זיך, אזוי ווי איך ווייס שוין דאס.
די מעלה פון ארויסגיין פון זיך — נישט צו אפט
סאו אויך די וואס פארן, איך ווייס נישט וואס איז די מנהג, אה, די קארלינער פארן פאר א גאנצע שבת. די וואס פארן אזוי פאר אפאר שעה, ל״ג בעומר נאכמיטאג, קומט מען נישט אן ערגעץ צו שטיין. אבער דעמאלט טראכט מען נישט טאקע פון די באס טרעגט אים שוין, ער קומט אן. מ׳דארף גיין פאר א ליסט אזוי צוועלף שעה, איך ווייס. אנשטאט צו גיין דריי טעג. דריי טעג איז אסאך, אבער איך ווייס. אזוי גייט עס.
ס׳איז דא א ענין פון עולה רגל זיין, פון אזוי גיין פארן. ס׳איז פארט פון די זאך. אקעי, לאמיר רעדן וואס ס׳איז. ס׳קען זיין אז ס׳איז דא א ענין צו אנקומען צו… די אלע הילוכות זענען געוויסע הגבלות וואס מ׳איז אנגעקומען צו טייל פון דעם, אדער נאך דאך.
פארוואס פארט א מענטש צו א רבי? ווייל ער איז “תקוע”
יא, ווייל פארוואס פארט א מענטש צו א רבי אדער צו א קבר פון א רבי? וואס איז די חילוק? פארוואס פארט ער? ווייל אינדערהיים גייט אים נישט גוט. אויב ס׳גייט אים גוט אינדערהיים, וואלט ער געבליבן אינדערהיים, טאקע. מיר רעדן נישט פון דעם.
אבער די… ניין, טאקע. איך מיין, וואס? די די פארן איז פשט, אפילו ס׳גייט מיר יא גוט אינדערהיים, אבער איך פיל אז ס׳איז דא עפעס א הגבלה. ערגעץ בין איך סטאק. וויאזוי זאגט מען סטאק אויף אונגאריש? תקוע? איך ווייס נישט. ערגעץ בין איך תקוע.
ערגעץ, ערגעץ, ערגעץ, איך בין תקוע אין מיין מדריגה, אין מיין, איך האב דאך מיינע קשיות, מיינע תירוצים, מיינע יצר הרע׳ס, מיינע יצר טוב׳ס. אבער איך פיל אז ס׳זאל קענען זיין עפעס א גאנצע פריצה, און ס׳זאל קענען זיין עפעס א גאנצע אנדערע עולם.
למשל, אז א מענטש האט א רבי, אדער, אקעי, דער רבי איז א רעפרעזענטעטיוו פון אזא אידעע, אז ס׳זאל קענען זיין א גאנצע אנדערע מהלך, ס׳זאל קענען זיין א גאנצע אנדערע לעבן.
דיינע כוונות זענען די בעיה, נישט די פתרון
און די פארן איז געמאכט אז דו זאלסט נישט קענען מאכן דיינע כוונות, ווייל דיינע כוונות לעזן דאך די בעיה, נישט די פתרון. די ערשטע זאך וואס דו קענסט… ניין, פארשטייסט וואס איך זאג?
און דאס העלפט, ס׳העלפט נישט בשעת מעשה. ס׳איז נישט פשט אז דעמאלטס איז א גרויסע התעוררות, התרגשות. דורך התרגשות, בערך הגב, וואס איז אויך א בלבול. התרגשות העלפט נישט. התרגשות איז נאר אזא… וויאזוי הייסט עס… ס׳איז א בלבול המוח.
אבער דאס קען העלפן אז מ׳זאל שפעטער… זיך דערמאנען. ס׳איז א מזכרת פון די יראה.
קהל: נישט א מזכרת, ניין. דאס איז די פוינט וואס דו רעדסט וועגן.
מגיד שיעור: איך זאג אז ווען א מענטש גייט ארויס פון זיך, דו האסט אנגעהויבן וועגן ארויסגיין פון זיך. מ׳קען עס נישט טון צו פיל, ווייל דעמאלטס איז עס סתם, די פארן צו א רבי יעדע וואך טוט נישט גארנישט אויף. ס׳איז אזא “הוקר רגליך מבית רעך” סיטואציע.
אבער אויב א מענטש, די סארט נסיעות וואס ער מאכט, דעמאלטס איז יעדע נסיעה, אדער יעדע סארט אזא זאך, די מעלה פון דעם איז אז ס׳איז שווער, ס׳נעמט ארויס א מענטש פון זיין שיווי המשקל, פון זיין איזון ווי ער לעבט אין דעם, און אויב ס׳איז לטובה, קען ער אנקומען צו עפעס א בעסערע, א געסט בעסערע נקודת השכלה, ער באקומט אן עפעס אן אנדערע עולם, ער קומט אן אזוי ווי א… יעצט פארשטייט ער די סיסטעם.
אור מקיף און אור פנימי — דער מהלך פון עבודה
ארויסגיין פון זיך — די מעלה פון נסיעות
ס׳איז א בלבול המוח, איך קען נישט… אבער דאס קען העלפן אז מ׳זאל שפעטער…
שאלה: איך דערמאן זיך, ס׳איז א מזכרת פון די יראה.
מגיד שיעור: נישט א מזכרת, ניין, דאס איז די פארמאלע וואס דו גייסט זאגן. איך זאג אז ווען א מענטש גייט ארויס פון זיך, איז דא אסאך וועגן פון ארויסגיין פון זיך. מ׳קען עס נישט טון צופיל, ווייל דעמאלטס איז עס סתם, דו פארסט צו דיין רבי יעדע וואך, ס׳טוט זיך גארנישט אויף. ס׳איז אזא “הוקר רגלך מבית רעך” סיטואציע.
אבער אויב א מענטש, די סארט נסיעות וואס מ׳מאכט, דעמאלטס איז יעדע נסיעה, אדער יעדע סארט אזא זאך, די מעלה פון דעם איז אז ס׳איז שווער, אז ס׳נעמט ארויס א מענטש פון זיין שיווי משקל, פון זיין איזון ווי ער לעבט אין דעם, און אויב ס׳איז לטובה, קען ער אנקומען צו עפעס א בעסערע נקודת השכלה. ער קומט אן אין עפעס אן אנדערע עולם, ער קומט אן אזויווי א… יעצט פארשטייט ער די סארט זאכן וואס ער פארשטייט יעצט, און נישט די סארט זאכן וואס ער וועט קענען פארשטיין. נישט ער פארשטייט נאך א זאך, ער פארשטייט אנדערע סארט זאכן. פארשטייסט וואס איך זאג?
התרגשות און אורות מקיפים
שאלה: וואס איז דאס וואס דו האסט געוואלט זאגן וועגן התרגשות?
מגיד שיעור: גארנישט. איך מיין התרגשות, איך ווייס נישט וואס איך האב געמיינט התרגשות. איך מיין אז איך האב געוואלט עפעס זאגן.
קהל: התרגשות איז נישט א מענטש.
מגיד שיעור: בכלל, התרגשות… באופן כללי, התרגשות הייסט אזויווי אורות מקיפים, יא?
ספירת העומר — אור מקיף און אור פנימי
און פארדעם, דו האסט געפרעגט וועגן ספירת העומר, איך האב געטראכט וועגן דעם לעצטנס, ווייל ספירת העומר זאגט דער אריז״ל אז היינטיגע צייטן איז נאר דא די אור מקיף, פארדעם רעדט מען נאר דערוועגן, מ׳טוט עס נישט. ווען ס׳איז געווען די קרבן עומר, פארדעם זאגט מען נאר “הרחמן הוא יחזיר לנו עבודת בית המקדש למקומה”, ווייל היינטיגע צייטן איז נאר דא די אור מקיף פון ספירת העומר, פון די חסדים, די גאנצע זאך. און ווען דער בית המקדש איז געווען קיים, ווען מ׳האט געמאכט א קרבן, דעמאלטס איז עס די אור פנימי.
דיבור מאכט אן אור מקיף
סאו וואס פארשטיי איך פון דעם? אזוי איז די חסידישע ספרים פארשטיין אז אור מקיף איז אמונה. דער דיבור. דער אריז״ל זאגט אז דער דיבור מאכט אן אור מקיף. נישט דער דיבור איז אן אור מקיף, ס׳מאכט. ווען מ׳רעדט קומט ארויס א לופט און ס׳גייט ארום דעם מענטש. דאס הייסט מ׳רעדט ארום, מ׳קאכט זיך. זיך קאכן איז אור מקיף, אדער אלע אורות מקיפים. ס׳איז זייער וויכטיג. ס׳שטייט אז ס׳איז דוחה די חיצונים.
אור מקיף איז פשוט אז ס׳איז א העכערע מדריגה פון דיר. ס׳איז נישט וואס דו פארשטייסט. וואס דו פארשטייסט טאנצטו נישט, דו ביסט סתם פשוט. וואס א מענטש פארשטייט איז ער מיושב, דאס הייסט אור פנימי, ס׳איז ישוב הדעת, אזוי ווי “חמרא דיתיב על דרדא”, יא, “יין היושב על שמריו”, אז ער איז “שאנן מואב מנעוריו”. ער זיצט רואיג, ער ווייסט וואו יעדע זאך איז.
דריי סארט מענטשן — נאר פנימי, נאר מקיף, און ביידע
שאלה: ווען ער זעט… ס׳מיינט אז מ׳מאכט זיך נייע, מ׳מאכט זיך נייע חכמות? מ׳מאכט זיך א נייע מקיף?
מגיד שיעור: יא, דאס הייסט, ווען א מענטש זעט… ס׳איז דא איינער וואס ער איז נאר פנימי, ער ווייסט וואס ער ווייסט, וואס ער ווייסט נישט איז ער נישט גורס, און א גוטן טאג. נאכדעם איז דא איינער וואס ער האט נאר אור מקיף, ער ווייסט נישט גארנישט, ס׳איז א ליידיגע, ער דארף כסדר מאכן נייע טאנצעריי, ווייל ער האט נאר מקיפים.
קהל: איך ווייס שוין וואס דו הייסט, ס׳דארף זיין ביידע. די נייע מקיף וואס איך מאך יעצט ווען איך פאר, איז משמר די אלטע?
מגיד שיעור: דו האסט געזאגט אז ס׳איז א סגולה פאר א נייע. ניין, ניין, די משמר איז דאך א נקודה. די שמירה איז דאך א נקודה. די שמירה איז נאך א נקודה, אבער טאנצן למשל הייסט מקיף, יא, “הסובב”, ער דרייט זיך ארום אין א רינג.
דער פאראדאקס פון טאנצן — מ׳טאנצט נאר אויף וואס מ׳פארשטייט נישט
און דאס איז די טייטש, אז נישט אז איך ווייס שוין א נייע זאך, איך ווייס שוין א נייע זאך, דאס איז שוין רואיג דארט. ווען איך זע אז ס׳איז דא עפעס א נייע זאך, אדער ס׳איז דא עפעס העכער פון מיר, אדער איך פיל עס. הרגשה, איך רוף הרגשה אזויווי אן התחלה פון מחשבה, אין דעם זין. אז איך פיל אז דא איז עפעס, אדער איך גלייב, דו קענסט עס רופן אמונה, איך גלייב אז דא איז עפעס מער.
ל״ג בעומר — דער עולם איז נאר מקיף
איך זע אויף דעם ל״ג בעומר איז דער עולם נאר מקיף, רוב עולם, ווייל ער האט געהערט אז ס׳איז דא עפעס א זאך. זוהר זאגט אז ס׳איז א גוטע פשט אין אידישקייט, אבער ער ווייסט נישט וואס דער פשט איז, ער האט נישט קיין אנונג. אזויווי א מענטש, איך פלעג גיין צו א סעודה פון א חסידישער איד, ער האט געקאכט, ער שטייט אין זוהר אז די סעודת שבת איז אזוי הויך. אקעי, וואס שטייט שוין? ער האט נישט געוואוסט וואס ס׳שטייט, ער האט קיינמאל נישט אריינגעקוקט וואס ס׳שטייט. אבער ער האט געזאגט אז ער האט געהערט פון א חסידישן איד. ווי ווייסט מען אז זוהר איז געשמאק? ווייל דו זעסט דאך וויאזוי דער עולם שרייט ביי קבר רשב״י, זעסטו ווי געשמאק זוהר איז. יא. ניין, ס׳איז טאקע. אבער וואס איז, אבער ער ווייסט, ס׳שטייט דא אז ס׳איז גאר וואויל, ס׳איז גאר צום מייסטנס קאכעדיג און הייליג און ברענעדיג און אלע מיני אזעלכע זאכן, אבער ער ווייסט נישט פון וואס דאס באשטייט. דאס איז נאר מקיף.
דער מהלך ותהלוכה — מקיפים פנימיים
אבער דער מהלך ותהלוכה פון א מענטש איז אז א גאנצע צייט מאכט ער מקיפים פנימיים, אזוי זאגט רבי נחמן עכ״פ, איך ווייס נישט, ס׳שטייט אין אריז״ל אזא לשון.
קהל: דאס איז די זעלבע ווי דו זאגסט, אז דו האסט געטוהן א נייע נקודה ווען דו פארסט, דו הייבסט אויך אן א נייע מקיף.
מגיד שיעור: יא, דעמאלטס האט ער נאר די התרגשות, ווייל ער ווייסט נאך נישט וואס דאס איז, ער ווייסט אז ס׳איז דא עפעס, און ער טאנצט ארום. דאס טאנצן מאכט עפעס א רושם אין זיין נפש, אז ער ווייסט.
פארדעם, דאס וואס דו האסט געזאגט פריער, אז וואס איז די התרגשות, וואס איז די כוונה? דאס איז בעצם דער מהלך ותהלוכה, הגם ס׳איז אין באדן, ווייל ס׳הייסט דו ווייסט נאך נישט פארוואס דו טאנצט, טאנץ. פארוואס? קודם ווייס נאכדעם טאנץ. אבער דער נארמאלער, ס׳איז אן אמת אז ער ארבעט אזוי, אז ווען מענטשן האבן גענוג אמונה, אדער ער געהערט צו א קהילה צו וואס ס׳זאל נאר זיין, דעמאלטס ער ווייסט, ער זעט אז ס׳קאכט זיך עפעס, און ער שטעלט זיך פאר אז ס׳איז נישט בחינם. אויב דו מיינסט אז ס׳איז בחינם, האסטו נישט די אמונה. און נאכדעם זאגט ער, אקעי, וואס קען איך, פון וואס באשטייט דאס? דעמאלטס פארשטייט ער עס.
ווען ער פארשטייט עס, טאנצט ער שוין נישט. דאס איז דא א פאראדאקס, פארשטייסט? נאכדעם וואס ער פארשטייט טאנצט מען נישט. טאנצן טאנצט מען נאר אויף וואס מ׳פארשטייט נישט. מארגן וועט מען נישט פארשטיין א צווייטע זאך, וועט מען טאנצן אויף יענץ, פארשטייסט? אדער וויינען, אדער טאנצן, אדער זיך מתרגש זיין, וויאזוי דו ווילסט עס רופן, לאכן. ר׳ משה איז מסביר צו לאכן. ס׳איז נאך אזא גוטע מנהג ווי צו וויינען, פארשטייסט? וואס איז די חילוק? ס׳איז דא איינער וואס לאכט א גאנצע צייט, און איינער וואס וויינט א גאנצע צייט. ס׳איז די זעלבע איידיע. ס׳מיינט אז ס׳איז דא עפעס וואס ער כאפט נישט, יא?
אמממ… פארשטייסט? דאס איז די נקודה.
רשב״י׳ס מעלה — בעסערע מקיפים
דער אריז״ל זאגט, דער אריז״ל זאגט אז די מעלה פון רשב״י שטייט, אז וואס איז די חילוק פון רשב״י און אלע אנדערע תנאים און אנדערע מקובלים? איז אז יעדער איינער ווייסט, ער טייטשט אז רשב״י האט געוואוסט די זעלבע סודות ווי רבי עקיבא האט געוואוסט. ס׳איז נישט טייטש אז רשב״י האט עפעס געוואוסט וואס אנדערע… אזוי איז דא וואס טייטשן אז רבי שמעון האט געוואוסט זאכן וואס אנדערע ווייסן נישט. אבער דער אריז״ל זאגט אז ס׳איז נישט ריכטיג, ס׳איז נישט מדויק, נאר די פשט איז אז רבי שמעון האט געהאט בעסערע מקיפים ווי אנדערע מענטשן. און ער איז מסביר מער…
דיסקוסיע: וואס הייסט בעסערע מקיפים?
קהל: ווען איינער האט א פייער ארום זיין הויז, ווען איז ער אוועק? יא, מ׳קען זען די פייער. ניין, ווען יעדער איינער איז דא א פייער. ניין, וואס קען קיינער נישט זען.
מגיד שיעור: איך וואלט נישט געזאגט פאר קעלט, אז ער האט געהאט בעסערע פנימים, האט ער עס בעסער ארויסגעגעבן. דאס הייסט בעסערע מקיפים.
קהל: ניין, ער זאגט נישט אזוי. דאס איז זיין טענה. די טענה — איך געדענק נישט די נוסח נאכצוקוקן — די טענה איז, אז נישט אז אלע צדיקים קענען פארשטיין די זעלבע זאך אין פנימיות. די חילוק איז אז רבי שמעון — אזוי שטייט אויך אין משניות און אזוי — אז רבי שמעון האט געהאט די רעכט צו עס מגלה זיין. אזוי שטייט דארט, ער האט געהאט די רעכט, ער האט גענומען רשות. ער האט געהאט די רעכט צו מגלה זיין.
וואס הייסט ער האט געהאט די רעכט צו מגלה זיין? דער אריז״ל איז מסביר אז די רעכט צו מגלה זיין איז טייטש טאקע, ער רופט דאס די גאנצע עולם התיקון. עולם התוהו איז אויך דא גרויסע אורות. תיקון מיינט אז מ׳האט גענוג לבושים, גענוג כלים וואס מ׳קען עס מלביש זיין. דער אריז״ל רופט דאס דארט מקיפים, וויפיל איך געדענק. אז ער האט ווערטער, ער קען ארויסגעבן די זאך אן רוב זאלן פארשטיין. אויב מ׳קען עס ארויסגעבן און יעדער איינער פארשטייט עס, דאס איז אן אנדערע מדריגה. אבער ער געבט עס ארויס און נישט יעדער איינער פארשטייט עס.
קהל: אזוי מיין איך, ס׳איז מער א… ער האט בעסערע מקיפים צו אונז.
מגיד שיעור: יא, אפשר עפעס אזוי. אפשר לגבי אונז.
קהל: יא, יא, יא, דאס איז די דיבור, דאס איז די מקיפים.
מגיד שיעור: יא.
קהל: ער האט בעסערע וועגן וויאזוי עס ארויסצוגעבן. ממילא קען גאנץ כלל ישראל טאנצן מיט די פייער.
מגיד שיעור: זיי טאנצן ווייל זיי ווייסן נישט. נישט ווייל זיי ווייסן יא, פארשטייסט? ס׳איז אזוי ווי “מה אנו מה חיינו”. אבער די טאנצן דארף ברענגען אז מ׳זאל דורש זיין אויפצוהערן צו טאנצן, איך מיין צו… מ׳זאל מפנים זיין, זאגט מיר. אזוי מיין איך.
אקעי, איך וויל אבער ליינען וואס ס׳שטייט דא. ס׳איז זייער אינטערעסאנט.
צוויי דרכים — מיט אמונה און אן אמונה
יא, ס׳איז א וועג. די מענטשן וואס האבן נישט קיין אמונה, אדער וואס זענען זיך ליטווישער, דעמאלטס זיי האבן נישט די אידעע דרך אז ער קען מאכן… ער ווייסט אז מען טאנצט, ער ווייסט נאך נישט פארוואס מען טאנצט. דאס ארבעט נישט פאר אים. עס ארבעט נאר פאר מענטשן וואס טאנצן קודם פאר זיי ווייסן. מ׳זאגט אים ס׳איז אזא געוואלדיגע זאך, אקעי, טאנצטו? יעצט, פארוואס טאנצט מען? אה, איך פארשטיי ס׳איז טאקע געוואלדיג. ס׳איז אן אנדערע זאך. פארשטייסט?
שאלה: וואס זאגסטו וואס איז בעסער?
מגיד שיעור: וואס איז בעסער? וואס הייסט בעסער? איך ווייס נישט וואס איז בעסער. ס׳איז דא א מעלה פון די מענטשן אז… דער וואס האט די סארט אמונה, איז דא א מעלה אז ס׳איז א וועג אריין. אנדערש איז זייער שווער, אנדערש דארפסטו האבן אנדערע וועגן אפשר. אנדערע מענטשן, נישט ריש לקיש און רבי יוחנן האבן געהאט די התלהבות.
דער זוהר׳ס וועג — התלהבות
זעהסט דאך, וואס טוט דער זוהר? דער זוהר פאר יעדע זאך, ער הייבט אן מיט א גאנצע התלהבות, “דא הוא סודא רבא, ודא הוא סודא דמאן דלא ידע ליה הוא חמרא, ודא הוא רזא דאיהו סודא רבא”, און ס׳איז געוואלדיג, און מ׳דארף גיין אין גלייכן און געהיידן וועגן דעם. ער לייגט אריין זייער אסאך התרגשות אין זיין… ס׳האט געהאלפן, דעריבער האט ער אזוי פיל משפיע געווען אויף מענטשן.
ס׳איז דא אנדערע ספרים וואס זאגן פשוט די סוד. דער אריז״ל האט נישט געהאט די התלהבות, למשל. דער אריז״ל זאגט פשוט אזוי ווי ס׳איז, און ער גייט ווייטער. ער מאכט עס אלץ אזוי כלאחר יד. אבער ס׳האט אויך געהאלפן, ס׳איז אן אנדערע וועג. ס׳איז נישט די זעלבע דרך. ס׳איז דא אזא דרך.
אין אונזער וועלט
אונז זענען אין אזא וועלט וואס ס׳איז זייער שווער אריינצוברענגען אין מענטשן… איך מיין, ס׳איז דא אפאר יחידי סגולה וואס האבן עפעס א געפיל פאר עכטקייט אדער פאר עפעס א דברים העומדים ברומו של עולם. רוב מענטשן האבן עס נישט. רוב מענטשן וואס האבן עס שוין האבן עס אויך נישט. איך בין פריי אז זיי טאנצן, אז איך האב עס נישט פאר טרוקן. שוין עפעס אויפגעטון. ס׳איז עפעס א וועג וואס ארבעט זייער גוט. איך ווייס נישט.
סיכום — מקיף איז דוחה חיצונים
יא. די קיצור, דאס איז די תורה פון די מקיפים. ניין, איך זאג אויך, דער אריז״ל זאגט אז מקיף איז דוחה די חיצונים. פארוואס? ווייל… די הסבר פון דעם איז אזויווי ביי די הקפות, יא. מ׳מאכט הגנות פון די קליפות. ווייל דער שכל דערפון איז אז דער דרך איז מער זיכער דער דרך פון מקיפים. דער מענטש וואס טוט אלעס וואס ער פארשטייט, איז ווען ער פארשטייט נישט איז ער פארלוירן, אדער האט עפעס… אדער קענסט אפילו זאגן, ער ווערט צומישט פון דברים חיצונים, וואס אינדרויסן איז דא.
מקיפים און פנימיים — דער חילוק אין עבודה
פארוואס מקיפים זענען גרעסער פון פנימיים
דער הסבר דערפון איז אזוי ווי ביי די הקפות — מ׳מאכט הגנה, מגינים פאר די קליפות. ווייל די שכל דערפון איז אז די דרך ס׳איז מרמז אויף די דרך פון מקיפים. דער מענטש וואס טוט אלעס וואס ער פארשטייט — איז ווען ער פארשטייט נישט איז ער פארלוירן, אדער ער האט עפעס, אדער קענסט אפילו זאגן ער ווערט צעמישט פון דברים חיצונים, אין דרויסן איז דא הטרדות און זאכן, ער ווערט פארלוירן. די זאך וואס ער פארשטייט נישט, דאס שטייט העכער. ס׳איז נישט תלוי אין די כלי, ס׳איז נישט קיין זאך וואס דארף זיין לפי א שיעור, ס׳איז א זאך וואס איז מער ווי די שיעור, ס׳איז אזוי ווי אין דרויסן פון דיינע כלים. איז ווען דיינע כלים ארבעטן נישט, ארבעט עס נאך אלץ.
דאס הייסט אז דער אריז״ל זאגט פשוט ס׳איז א גרעסערע אור, ווייל די קלענערע אור איז דער וואס… איך האב זיך דערקלערט פון מיין אריז״ל אז מקיף איז אלעמאל גרעסער פון פנימי, ווייל די קלענערע אור איז דער וואס גייט אריין אין די כלים, די גרעסערע אור איז דער וואס גייט נישט, וואס האט א חסרון, ס׳איז א ריזיגע חסרון. דאס הייסט, ווען דער אריז״ל זאגט אז מקיף איז גרעסער, זאגט ער אזוי ווי א גרויסע חידוש, ווייל פשטות איז פנימי איז זיכער בעסער, ס׳איז זיכער בעסער פאר די מקבלים, דאס איז פשט אז דו האסט עס ארויס, דו פארשטייסט עס.
אבער די קליינע שייכות איז כמעט שקול, איך האב דיך די גאנצע חשבון אין אריז״ל נישט אריינגעקוקט, אבער ס׳איז כמעט שקול, ווייל אפילו ס׳האט א חסרון אז מ׳האט עס נישט ארויס, האט עס אזא חסרון אז ס׳איז זייער גרויס, ס׳איז זייער שטארק. און ס׳האט אויך די מעלה אז ס׳ווערט נישט פארלוירן פון די חיצונים, ס׳ווערט נישט פארלוירן פון די… אז ער איז נישט אין א גוטע mood, פארשטייסט, שטערט עס נישט, ס׳גייט נאך אלץ מיט די זעלבע וועקעטשע, דאס איז די טייטש, דאס איז די עבודה.
והעמידה למעלה — צוויי פשטים פונעם בעש״ט
מגיד שיעור: שוין, אין קורצן, איך דארף לערנען דא אביסל, ווילסטו לערנען אביסל?
קהל: יא.
מגיד שיעור: אין קורצן, איך וויל ענדערש לערנען מלמעלה. והעמידה למעלה — איז דא צוויי טייטשן דא.
פשט א׳: העלאה פון מלכות צו אמא
די ערשטע טייטש איז והעמידה למעלה היינו אמא. דאס איז די ערשטע טייטש. איך מיין די עברי טייטש מיינט דאס אז אזויווי איך האב גערעדט פריער פון די מלכות, פון די בת, אז ער רעדט, די שכינה הייסט אמונה, און ער לייגט זיך אריין אין די עולם הדיבור, און ער הערט אויס וואס ער רעדט פון די מלכות, אבער די הערן, דאס הייסט אמא, דאס הייסט ער איז מחבר.
דער בעל שם טוב זאגט, איינע פון די ערשטע תלמידים פון בעל שם טוב איז אז ווען א מענטש זאגט א ווארט און ער פארשטייט עס נישט, איז ער אין מדרגת המלכות. נאכדעם וואס ער פארשטייט עס, לויט וואס עס שטייט דא “וצריך לשמוע בכל תיבה מה שאומר”, ער הערט וואס ער האט אליינס געזאגט, איז ער מעלה די מלכות צו אמא, אדער ער ברענגט מוחין דאמא צו די מלכות. דער בעל שם טוב האט ליב די לשון פון מעלה זיין די מלכות צו אמא. דאס הייסט, ער ברענגט אריין די הבנה אין די ווארט וואס ער האט געהערט. דאס איז איין פשט, א פשוט׳ע פשט. אבער דאס איז פשוט, אז נאכדעם וואס ער הערט אויס וואס ער רעדט, פארשטייט ער עס, האט ער אין דעם א הבנה.
פשט ב׳: פארגעסן נאכן זאגן — אין צריך לזכור
נאכדעם זאגט ער נאך א פשט, או יש לומר, אן אנדערע טייטש, אחר שיצא התיבה מפיו אין צריך לזכור אותה להלן. נאכדעם וואס עס איז ארויסגעגאנגען, דאס איז אביסל א סתירה אפילו מיט די ערשטע פשט, נישט ממש א סתירה, אבער ס׳איז אן אנדערע הבחנה. אבער די ערשטע פשט איז אזויווי ער זאגט די ווארט און ער הערט אויס וואס ער זאגט. נאכדעם זאגט ער אז נאכדעם וואס ער האט געזאגט, דארף ער עס נישט געדענקען, ער פארגעסט. יעדע ווארט פון תפילה אדער יעדע מצוה אדער יעדע זאך וואס מ׳זאגט, גלייך דארף מען פארגעסן. דאס איז א מצוה, מצוות אין שכחת המצוות. אזויווי “לא תשכח אתי”, שטייט דאך אין די תורה.
וואס זאגט ער? ניין, איך דארף נעמען דא אן אנדערע תורה פון בעל שם טוב, אדער איך געדענק נישט וועם. על כל פנים, וואס ער זאגט איז אביסל אנדערש. ער זאגט, מה ענין זה? וואס איז די ענין? פארוואס טאר מען נישט געדענקען וואס מ׳האט געזאגט א מינוט צוריק? שלא יראה שהולכת למקום גבוה, דוגמא שאין יכול לראות בשמש.
וזהו “והעמידה למעלה”, ס׳הייסט… איך ווייס נישט וויאזוי ער טייטשט “תחלה נו”. דאס איז ענדיגן דערמיט די תפילה, אדער ס׳איז אוועקגיין פון די תפילה. איך ווייס נישט.
ס׳גייט ארויף מלמעלה, און דעמאלטס זעט ער עס נישט.
דער מלאך וואס ברענגט ארויף תפילות — מקור פון גמרא חגיגה
וואס ער זאגט איז, איך ווייס נישט וויאזוי ער טייטשט עס אריין אין די פסוקים פונקטליך, אפשר קען ער מיר זאגן. איך מיין אז וואס ער זאגט איז, אז ווען א מענטש זאגט א ווארט פון תפילה, דעמאלטס די תפילה גייט איז דאך עולה למעלה. ער זאגט יעצט עולה צו אמא, אבער אמת׳דיג איז עולה אסאך העכער פון אמא. און מ׳טאר נישט מלווה זיין, א מענטש אפשר אביסל קען ער יא, אבער די תפילה גייט אין א פלאץ וואס איז העכער ווי תפיסת יד אדם.
אזויווי ס׳שטייט אין די גמרא אין חגיגה, שטייט אז ס׳איז דא א מלאך וואס ברענגט ארויף די תפילות, און דער מלאך שיקט ארויף די תפילות צו “כתר יתנו לך” צו די כתר אדער ערגעץ. און די גמרא פרעגט, וויאזוי ווייסט דער מלאך וואו צו שיקן די תפילות? ס׳שטייט דאך אז די מלאכים ווייסן נישט “איה מקום כבודו”, וויאזוי קען דער מלאך וויסן וואו צו לייגן די תפילות? ער ווייסט נישט וואו דער אייבערשטער איז. זאגט די גמרא עפעס אזא לשון, אז דער מלאך איז משביע די תפילה, “מקומו תלש ליהודא ואיברא”, דער מלאך איז משביע די תפילה אז ס׳זאל גיין וואו ס׳דארף צו גיין.
נאכדעם די תפילה איז עולה ויושבת על ראשו של מקום, עפעס אזא זאך.
אפילו דער מלאך וואס איז מעלה די תפילות, ער ווייסט נישט וואו די תפילות דארפן גיין, ווייל ער קען דאך נישט קוקן. קוקן מיינט איך משיג זיין. ער קען דאך נישט פארשטיין דעם אייבערשטן אליינס, ער קען נישט פארשטיין וואו, אפילו ווייניגער פון דעם, ער קען נישט פארשטיין וואו די תפילות דארפן גיין. די תפילות דארפן גיין העכער פון די מלאכים. איז וואס טוט ער? ס׳איז דא עפעס א טריק, ער קען משביע זיין די תפילה, ער זאגט פאר די תפילה גיי דו וואו דו דארפסט גיין, און די תפילה גייט פון זיך אליינס, אבער ער קוקט נישט דערויף, ער קען עס נישט זען, ער ווייסט נישט וואו ס׳איז.
דער בעש״ט׳ס דרך: מ׳טאר נישט צוריקקוקן
איך מיין אז דאס איז וואס ער זאגט דא, די זעלבע זאך. אז ער זאגט, אז ווען א מענטש שיקט אן תפילה, ווען ס׳איז ביי אים איז ער מתייחד מיט די מלכות, די מלכות איז דא, און ער זאגט עס ווי ס׳איז. אבער נאכדעם גייט עס ארויף, ס׳גייט ארויף צו אמא, פון זיין הבנה איז אמא. אבער נאכדעם, למעלה מהבנתו, נאכדעם גייט עס ארויף ביז אין סוף, און דארט קען ער נישט קוקן. אויב ס׳גייט פון דא ארויף צו דער אייבערשטער, דער מלאך פארשטייט נישט. וואס זאל דער מלאך אז ס׳גייט צו דער מלאך אינמיטן? אינמיטן איז דא מדרגות וואס דער מלאך פארשטייט יא, דער מלאך העלפט צו. מלאך הייסט א חברותא. פילינגס. און מלאך איז אויך דער מענטש. מלאך איז א משרת פאר דער מענטש. אזויווי “שלחו מלאכי מלאכי השרת”. ס׳איז דא די מכובדים. דער מלאך העלפט דעם מענטש ארויפברענגען די תפילה. ס׳העלפט אביסל. אויב מ׳לייגט נישט אריין א חברותא, אזויווי תערובת זרה, דאס איז אזויווי פליגלעך פאר די מצוות אדער כוונות, און ס׳גייט נישט אזוי גוט ארויף. אבער נאכדעם, אבער נאכדעם גייט עס ארויף ווייטער, ס׳בלייבט נישט דארט.
און אויב א מענטש, וואס ער זאגט איז אויך אזא פסיכאלאגישע זאך, אויב א מענטש, דאס איז FOMO, ער האלט אין איין זיך אזוי צוריקקוקן, אזויווי סדום, וואס איז דא? מ׳טאר נישט צוריקקוקן קיינמאל נישט. ווער ס׳קוקט צוריק וועט זיין א נציב מלח. אז ער קוקט צוריק, און אזויווי, האב איך עס געטון גוט? ס׳איז געלונגען אסאך בעסער ווי דו קענסט זען. ס׳איז בודאי אזוי. אויב ס׳איז א דביקות בקדושה, אויב ס׳איז א תפילה, מוז עס זיין געלונגען אסאך העכער ווי דו קענסט זען. אויב דאס איז מיטגעגאנגען, כביכול, וועט עס זיך פארברענט ווערן. ס׳איז קוקן אויף די שכינה. מ׳טאר נישט קוקן אויף די שכינה, אפילו ווען דער כהן מאכט א ברכת כהנים טאר מען נישט קוקן אויף זיינע הענט. און דער כהן אליינס טאר נישט קוקן נישט אויף זיינע הענט, כביכול, ס׳איז העכער פון אים.
סאו אויב דו וועסט קוקן, און ער מיינט צו זאגן, אויב דו וועסט בודק זיין אחריך, און מהרהר אין זיין תפילה, און ער איז בודק אחריך, ער קוקט אויף דעם, איז ער… ער טאר נישט, ווייל ער קען נישט. די ווארט איז ער קען נישט. און ער פרובירט, איז מען בודק, איז מען קוקן אויף עפעס וואס איז נישט וויכטיג, אזויווי א הבל, “פשיטות ושכינה”.
סאו נאכדעם וואס די ווארט גייט אוועק, דער בעל שם טוב מאכט פון דעם נישט קיין טעאריע, ער מאכט פון דעם אזויווי א דרך. ווייל דער מענטש זאגט עפעס, ער זאגט א ווארט אדער ער טוט עפעס א מעשה, און ער האט אן אמונה, ער גלייבט אז די תפילה הולכת למקום הראוי לה, אבער ער קוקט נישט, ער גייט נישט מיט. ס׳גייט שוין העכער פון אים. ס׳איז א חלק פון אים וואס גייט שוין העכער פון אים. דאס איז “תעלה למעלה”, ס׳ענדיגט זיך פון אויבן, און ער איז נישט דארט מער, ער איז נישט דא. דו טארסט נישט צוריקקוקן.
קהל: יא, מסכים, זייער א גוטע זאך.
מגיד שיעור: דאס איז נאך יעדע שבת וועגן דעם דארף מען פארגעסן יעדע זאך וואס ער טוט, אפילו א גוטע זאך דארף ער פארגעסן. דווקא א גוטע זאך. א שלעכטע זאך דארף מען תשובה טון, אבער א גוטע זאך דארף ער פארגעסן.
דו דארפסט נישט פארגעסן צו טון די גוטע זאך. די גוטע זאך ברענגט אים צו אזא הויכע פלאץ, אז נאכדעם דארף ער עס נישט שפירן מיט זיין גוף.
קהל: יא, ווייל ער ווייסט שוין נישט, ס׳איז שוין “עלה למעלה למקום גבוה”.
דיסקוסיע: דער שייכות צו מקיפים
קהל: קענסטו מיר נישט דאס טייטשן אביסל, אז אפשר איז דא די מקיפים? אז ער זאל דאס ממשיך זיין וואס די מקיפים, א תשתנה אז ס׳איז אזא זאך וואס ער האט אסאך רחבות.
מגיד שיעור: אויך גערעכט. אבער נאכדעם, אקעי, דארף מען יא רעדן דערפון, איך ווייס נישט. דאס איז די ווארט פון “תעלה למעלה”. וואס דו לייגסט צו, וואס איז די ענדע?
קהל: אה, ניין, ער פירט נאר אויס. “ומה תאכל לעשות כן” גייט צוריק צו די אנהייב, אזוי מיין איך. וויאזוי קען מען טון די גאנצע מהלך וואס ער האט יעצט געזאגט? ווייל ער האט נישט געזאגט דאס נאכנישט. ער זאגט “והנה מצוה תעשה לטובה”, אז מ׳דארף וויסן די אלע מדריגות וואס טוען יעדע אות, און די עולמות נשמות אלקות, אותיות שמות שלשים. און נאכדעם פירט ער אויס אז ס׳איז דא אן עצה פאר די גאנצע זאך.
מגיד שיעור: איך מיין אז מיר האבן שוין גערעדט וועגן דעם, מיין איך. אז די “ומה תוכל לעשות כן” איז די נעקסטע פסוק. ער שרייבט שפעטער, “בוא אתה וכל ביתך אל התיבה”, היינו בכל גופך וכוחותיך תבוא אל התיבה. דאס איז די דרך, דאס איז זיין פעולה, זיין פראקטיק וויאזוי מ׳קען טון די אלע זאכן. אז די וועג וויאזוי ער טוט די אלע זאכן איז דאך אינגאנצן אריינגיין אין דעם, מיט אלע כוחות אריינגיין אין די ווארט, אזוי ווי ס׳שטייט אין די נעקסטע שטיקל אויך, און אזוי ווייטער.
קריטיק אויפן סידור הרש״ש
איך האב וועגן דעם אביסל קריטיק אויף די תורת חכם סידור, נישט קיין חילוק. ווייל די רש״ש איז א גאנצע אריכות, און די אריז״ל האט דאך אזויווי א כוונה, סדר עליות, סדר עליות און סדר ירידות. דער רש״ש האט עס אויסגעארבעט געבויט אויף פלעצער פון די אריז״ל, אז א מענטש איז מעלה די ניצוצות אדער זיינע מוחין צו זיין זון, און נאכדעם זענען מעלה זייערע ניצוצות צו א בהמה, און אזוי ווייטער און ווייטער. און אין די סידור הרש״ש שטייט אזוי א קורצע שטיקל,
דער רש״ש׳ס סדר עליות און ירידות — געבויט אויף דעם אריז״ל
דער אריז״ל האט דאך אזוי ווי א כוונה, א סדר עליות, דא סדר עליה און סדר ירידות. און דער רש״ש האט עס אויסגעארבעט, געבויט אויף פלעצער פון די אריז״ל, אז א מענטש איז מעלה זיינע ניצוצות אדער זיינע מוחין צו זו״ן, און נאכדעם איז זו״ן מעלה זייערע ניצוצות צו או״א, און אזוי ווייטער און ווייטער.
און אין די סידור רש״ש שטייט אזוי בקיצור, עס שטייט אזוי “וכן יכוון שמעלים זה מזה עד לרום המעלות”, און נאכדעם קומט א נייע שפע ווען מ׳איז דארף גיין אראפ צו די ע״ק, און זיי געבן פאר עתיק וואס זיי דארפן אדרעסן וכו׳, מ׳גייט צוריק אראפ. און אין די סידור איז עס זייער בקיצור.
די באריכות אין נהר שלום און ר׳ אברהם מארגנשטערן׳ס סידור
און אין נהר שלום איז דא מער באריכות, עס גייט אריין אפאר מער פרטים, אפאר מער מדריגות וואס ער געבט די נעמען פון זיי. צווישן או״א איז דאך דא עתיק דאצילות, אביסל העכער איז דא עקודים, און אזוי ווייטער. און אין די אמת׳ע מציאות איז אז עס גייט נאך העכער. סאו, ר׳ אברהם מארגנשטערן האט אין זיין סידור אריינגעשריבן נאך מדריגות.
יא, דער רש״ש קוקט אן אז אלע מדריגות בלייבן אלעמאל, עס גייט אדורך… יא, דער רש״ש במפורש גייט העכער פון דעם. נישט נאר דעם, מ׳דארף זיך צוריקגיין גאנץ עץ חיים. נאכדעם וואס עס גייט עקודים, גייסטו אריין אין די מתחת לטבור דע״ק, די התפשטות פון די מ״ה וב״ן אדער ע״ב ס״ג, און נאכדעם איז דאס מעלה מלמעלה מהטבור די מ״ה החדש, און דאס איז מעורר די ע״ב ס״ג דע״ק. דאס דארף מען מסתפק זיין, אזוי ווי עס שטייט אין עץ חיים די סדר.
דאס שטייט, אין די סידור שטייט עס נישט די גאנצע סדר. ער האט עס ארויסגעשריבן במפורש אין זיין סידור, ער האט עס צוריק אריינגעלייגט. און אויך האט ער אריינגעלייגט נאך מדריגות. ער האלט אז לויט עפעס א שטיקל תורה פון די חסדי דוד… דער ר׳ צמח האלט לויט די חסדי דוד אז דער ר׳ ישראל סרוק וואס האט געזאגט אז דא האט געלערנט אן אנדערע סדר מדריגות, טענה׳ט ער אז די מדריגות זענען למעלה פון די ע״ק פון ר׳ חיים וויטאל, וואס איז נישט מוכרח אז דאס איז דער פשט, אבער דאס איז זיין פשט. און ממילא האלט ער אז ווען מ׳איז מעלה זענען אויך דורך יענע דריי מדריגות, און נאכדעם, פון משם האט ער נאך צוויי מדריגות וואס ער האט אליין מחדש געווען. און… ממילא… יא, אזוי שטייט דארט.
דער עיקר חידוש: קען א מענטש באמת מכוון זיין למעלה?
און בקיצור, שוין, עס קען זיין, איך זאג נישט קיין קריטיק. איך מיין אז צו זאגן אז… עס זעט מיר אויס, די גאנצע שטיקל רחובות הנהר האט ער געבויט אויף דעם אז מ׳קען נישט דאס אמת׳דיג טון. דאס הייסט, בשעת… ווי איז דער מענטש? א מענטש איז עפעס אין אבא ואמא דאצילות? א מענטש, על פי אריז״ל, א מענטש איז אין זו״ן דאצילות, אזוי שטייט. דאס איז שוין אויך א גרויסע מדריגה, נו, דער וואס האט א נשמה פון אצילות קען דאס טון, אבער בסדר.
און די גאנצע תורה פון דער רש״ש דארטן וואס איז געבויט אויף די אריז״ל איז, אז על ידי זה וואס דער מענטש איז מחבר זו״ן דאצילות, קענסטו זאגן ווער ס׳האט אליינס, ס׳ווערט נכלל, דורכדעם איז די מדריגות שלמעלה זענען טון די זעלבע זאך.
דער מענטש קומט נישט אן צו די העכערע מדריגות
נישט נאר ער קומט נישט אן, נאר עס איז דא פלעצער וואס שטייט ער קומט אפילו נישט אן נאר ביז דער מלכות, “ואנחנו בני מלכים” וכו׳, און אפילו דארט קען זיין ער קומט נישט אן. אבער בסדר, איך זאג, נישט נאר ער קומט נישט אן, דאס שטייט אין זיין נפש איז ער נישט אמת׳דיג אויף די מדריגה, נאר עס זעט מיר אויס אז א חלק פון די גאנצע הבנה איז אז מ׳דארף… א מענטש דארף גלייבן אז ער איז דבר והיפוכו, ס׳איז נישט ממש דבר והיפוכו.
דאס הייסט, מצד אחד ער זאגט, אזוי ווי ער זאגט, די שם הוי״ה וואס הייסט זו״ן דאצילות, אין די לשון הרש״ש, און דער רש״ש איז מאריך דארט, אז די שם הוי״ה דאס איז די עצמות אין סוף, דאס הייסט, ס׳איז גילויים. מ׳דארף גלייבן, תוספות שבת, נישט אזוי ווי די שבתאים און אנדערע מענטשן וואס האבן געזאגט אז ס׳איז צוויי געטער. דער זעלבער גאט וואס ווערט גערופן הוי״ה, וואס ווערט גערופן אדנ״י, ער איז דער, און מצד שני… מוזטו וויסן אז דאס הייסט נאר אזוי ווייל עס איז מלבושים אחרים, און דו זאלסט חלילה נישט מיינען אז דאס וואס דו פארשטייסט איז דאס די גאנצע.
דאס איז די מכה פון פנימיות באופן כללי. אבער ס׳זעט מיר אויס אז די דירעקטע כוונה, די מפורש׳ע כוונה, קען נישט זיין למעלה. פארדעם זאג איך דא אז “עומד חלינים למעלה” לויט די טייטש מיינט זיי זענען נישט מכוון וואס ס׳שטייט אין יענע סידור. אבער ער מיינט נישט די פשוט׳ע, ווייל ער זאגט דאך סוף כל סוף אז מ׳קען די גאנצע זאך מאכן נאך צוואנציק אדער דרייסיק סדרים. נאכדעם זאגט ער אויך דאס, ער איז מודה אויף דעם, יא? ער איז נישט מחולק אויף די יסוד. ער זאגט נאר אז…
דיסקוסיע: דער בעש״ט און רבי עקיבא איגר אויף “אני מאמין”
קהל: איך וויל דיר ענטפערן מיט וואס רבי עקיבא איגר זאגט דארט. רבי עקיבא איגר זאגט די פשט פון די ערשטע ווארט פון די בעל שם טוב, אז נאך אלעס גלייב איך אין איין גלויבן. נאר ער זאגט, פארשטייסט, ער זאגט נאך אלעס. ס׳איז געווען א הקדמה פאר איך גלייב אין איין גלויבן. נאך אלעס…
מגיד שיעור: יא יא.
פארוואס די סידורים ביז תשמ״ה האבן נישט געדרוקט די גאנצע וועלט
קהל: דו ביסט מסביר פארוואס די סידורים ביז יאר תשמ״ה האבן מיר נישט געדרוקט די גאנצע וועלט. יא. ווייל ס׳איז בדחילו, ווייל ס׳מוז זיין עפעס, און אין תשמ״ה איז דאס אויך עפעס. ער האט נאר זיין זאך וואס איז קדושתו למעלה מהשגתו, און ס׳איז אמת במקומו. איך האב נאך ענג געשריבן די גאנצע שאלות ותשובות, איך האב נאך די גאנצע כינוס צו זאגן אז ער זאל פאסן ברית.
מגיד שיעור: איך הער. ניין, אבער דאס… יא. אבער ס׳זעט אויס, על כל פנים, דארט מוז זיין עפעס א זאך, און נאכדעם גייט עס אריבער, און דאס קוקן מיר נישט אויף, ווייל דאס איז שוין די חלק פון למעלה, און דאס איז וואס ס׳איז געזאגט געווארן.
קהל: וואס? ווער זאגט אז ס׳איז געזאגט געווארן? ווער? ווער זאגט אז ס׳איז געזאגט געווארן? עץ חיים? עץ חיים זאגט אז ער רעדט נישט וועגן עולם אחר? אה, די פשט, די תורה, יא. יא. דו זאגסט שוין אז מ׳רעדט נישט וועגן עולם אחר?
דער בעש״ט׳ס תורה: “דבר והיפוכו” — גלייבן אין ביידע זייטן
מגיד שיעור: ס׳איז נישט נאר מ׳רעדט נישט, מ׳רעדט יא! דאס איז די גאנצע זאך! ווייל דאס איז די צווייטע אמונה, עס הייסט די ערשטע אמונה. דאס וואס מיר רעדן אין אונזער שפראך, אין אונזער צמצום, אין אונזער קטנות ההשגה, דאס איז טאקע דאס.
און ערגעץ וואו די רגל וואס דו לייגסט צו, גייסטו לייגן נאך איינס, כאילו האסטו געזאגט אז ס׳איז מכחיש געווען די פריערדיגע זאך. פארשטייסט? דאס איז נאך א זאך.
דער בעש״ט אויף “האומר שמע שמע”
דער בעל שם טוב אין אנדערע פלעצער זאגט אזוי, אז מ׳טאר נישט, יא, די תורה אויף “האומר שמע שמע”, אז מ׳טאר נישט נאכזאגן, איבערזאגן א ווארט וואס מ׳האט שוין געהערט געהאט, ווייל דעמאלט איז מען מכחיש אז די פריערדיגע ווארט איז געווען אלוקות. ס׳איז נישט ממש די זעלבע זאך פון די תורה דא, אבער ס׳איז קאנעקטעד.
דאס הייסט, אז אויף איינער זאגט, “אה, סאו די זון די הצלה איז נישט גענוג, ער דארף האבן עפעס נאך א העכערע מדריגה”, ס׳קוקט אויס אז ער איז מכחיש אז דא איז אלוקות. אוודאי איז עס נאר א קליינע מדריגה לגבי די אמת, אבער מ׳רעדט דאך אז דאס איז די תורה וואס מ׳האט אונז געגעבן, אז דאס איז אונזער שייכות. דאס מוז מען גלייבן אז דאס איז אויך די אמת. פארשטייסט וואס איך זאג?
דאס איז די “דבר והיפוכו”
דאס איז די “דבר והיפוכו”. א מענטש קען נישט גלייבן אז די גאט וואס ער פארשטייט איז נישט גאט. ער ווערט סתם א… ער איז מפריד ווייטער. אוודאי טאר מען אויך נישט גלייבן אז דאס איז די גאנצע גאט. אבער ס׳איז אויך די גאנצע, אבער נישט די גאנצע גאנצע.
“לעולם ילמד אדם למעלה” — מ׳קוקט נישט צוריק
עניוועיס, דאס איז די “לעולם ילמד אדם למעלה”, און די “למדך מנהג למעשה לא תעשה כן לה׳ אלוקיך”, אז מ׳קוקט נישט צוריק, מ׳מאכט נישט קיינמאל פארמאסט, שטייט א זאך.
וואס איז די פחד וואס מ׳האט דא? פחד איז אז מ׳גייט עפעס פארפאסן. ס׳ווערט נאך מער פחד, א מענטש האט א פחד אז ער האט עפעס נישט מיטגעהאלטן. ס׳איז געווען אזא גוטע מנחה, ס׳וועט דארט זיין, ס׳וועט געווען ביי יעדע מנחה. אה, ס׳איז דא מנין. וואס האט ער נישט געהאט? א גרויסע שטיקל עניוועיס, דאס איז די תורה. פיין, מ׳גייט גיין ווייטער צום קומענדיגן שטיקל.
סיכום השיעור 📋
דער בעש״ט׳ס תורה אויף “הרבה עשו כרשב״י” — מקיפים, פנימיים, און דער דרך פון עבודה
—
א. “הרבה עשו כרשב״י ולא עלתה בידם” — דער בעש״ט׳ס יסוד
דער בעש״ט׳ס חידוש
פארוואס איז זיי נישט געלונגען? ווייל זיי האבן געוואלט זיין ווי רשב״י. א מענטש דארף נישט וועלן זיין ווי יענעם — ער דארף טון וואס ער קען אליינס.
דיסקוסיע
אויפן בעש״ט ווערט געפרעגט: אויב מ׳זאל נישט דאווענען מיט כוונות נאר ווי א “תינוק בן יומו” — איז דאס אליין נישט אויך א גרויסע מדריגה וואס מ׳קען נישט דערגרייכן? דער תירוץ: דאס זענען מדריגות, און אפשר איז דער “תינוק בן יומו” טאקע צו הויך פאר מאנכע מענטשן.
—
ב. פארן צום רבי׳ן / קיין מירון — דער ענין פון ארויסגיין פון זיך
“אלעמאל איז דא א באס צוריק”
א מעשה: איינער וויל לויפן צום כותל אנשטאט בלייבן ביים שיעור, ווערט אים געזאגט אז ער וועט סיי ווי זיין פארנומען מיטן באס צוריק. דער נקודה: אויף יעדע זאך אין לעבן איז דא א “באס צוריק” — מ׳קומט אלעמאל צוריק צו דער רוטינע.
Fear of Missing Out vs. אמונה
א שארפע קריטיק: דער אופן ווי רוב חסידים זענען היינט צוגעבונדן צו זייער קהילה איז דורך fear of missing out — מ׳האט מורא מ׳פארפאסט דעם טיש, די שפע, די חוויה. אבער דאס איז נישט אמונה. אמונה הייסט אז מ׳מוז קיינמאל נישט — ס׳איז נישטא אזא זאך ווי “מ׳מוז”. אפילו ווען מ׳האט פארפאסט, קען מען אלעמאל תשובה טון.
די חוויה אין מירון — “לא יראני האדם וחי”
ווען מ׳קומט אן קיין מירון, ווערט מען ווי “שיכור” — מ׳קען נישט טראכטן, נישט דאווענען, נישט מצמצם זיין מחשבות. דאס איז נישט ווייל ס׳איז געפאקט מיט מענטשן — אויך ווען ס׳איז ליידיג איז עס אזוי. דאס איז א בחינה פון “לא יראני האדם וחי” — דער גילוי דארט איז אזוי שטארק אז מ׳קען עס נישט אויפנעמען בישוב הדעת.
ר׳ נחמן׳ס תירוץ — פארוואס פארן ווען אינדערהיים איז בעסער?
דער קשיא: א חסיד האט געפרעגט ר׳ נחמן: אינדערהיים האט ער מער יישוב הדעת, ער קען בעסער דאווענען — פארוואס זאל ער פארן צום רבי׳ן?
דער תירוץ: מ׳פארט נישט ערגעץ פאר יישוב הדעת. אויך ביי עולה רגל צום בית המקדש איז געווען ווייניגער יישוב הדעת ווי אינדערהיים — דאס איז מוכרח. אבער דער גאנצער צוועק פון דער נסיעה איז ארויסצוגיין פון זיך.
דער טיפערער ענין פון “ארויסגיין פון זיך”
פארוואס פארט א מענטש צום רבי? ווייל ער שפירט אז ער איז “תקוע” — סטאק אין זיין מדריגה, אין זיינע קשיות, תירוצים, יצר הרע׳ס. ער שפירט אז ס׳זאל קענען זיין א גאנצע פריצה, א גאנצע אנדערע עולם.
דער חידוש: די נסיעה איז דווקא געמאכט אז דו זאלסט נישט קענען מאכן דיינע כוונות — ווייל דיינע כוונות זענען דאך טייל פון דער בעיה, נישט דער פתרון. דער מענטש מוז ארויסגיין פון זיין שיווי משקל (באלאנס).
וויכטיגע נקודה: התרגשות אליין איז א בלבול המוח — זי העלפט נישט בשעת מעשה. אבער דאס ארויסגיין פון זיך קען העלפן שפעטער — מ׳קומט אן צו א בעסערע נקודת השכלה, מ׳באקומט אן אנדערע פערספעקטיוו אויף דער סיסטעם.
אבער א וואָרענונג: מ׳טאר עס נישט טון צו אפט — “הוקר רגליך מבית רעך.” פארן צום רבי יעדע וואך טוט נישט אויף. ס׳מוז זיין סעלטן גענוג אז עס זאל טאקע ארויסנעמען דעם מענטש פון זיין רוטינע.
—
ג. אור מקיף און אור פנימי — דער מהלך פון עבודה
דער יסוד פון אור מקיף
דער אריז״ל זאגט אז דיבור מאכט אן אור מקיף — ווען מ׳רעדט קומט ארויס א לופט וואס גייט ארום דעם מענטש. זיך קאכן, התרגשות, טאנצן — דאס אלעס איז אור מקיף. אור מקיף איז א העכערע מדריגה פון דיר — עפעס וואס דו פארשטייסט נאך נישט, אבער דו פילסט אז עס איז דא.
אור פנימי — דאס איז וואס א מענטש שוין פארשטייט. ער איז מיושב, רואיג, ער ווייסט וואו יעדע זאך איז. ווי “חמרא דיתיב על דורדיא” — וויין וואס זיצט אויף זיינע הייוון.
דער אור מקיף איז גרעסער — אבער מיט א חסרון
דער אור וואס גייט אריין אין די כלים איז דער קלענערער, און דער וואס גייט נישט אריין — ווייל ער איז צו גרויס פאר די כלים — איז דער גרעסערער. דאס האט א חסרון: מ׳האט עס נישט ארויסגעבראכט, מ׳פארשטייט עס נישט. אבער דער מעלה איז: עס ווערט נישט פארלוירן פון חיצונים. ווען א מענטש איז נישט אין א גוטע מצב רוח, ווען זיינע כלים ארבעטן נישט — דער מקיף ארבעט נאך אלץ. ער איז נישט תלוי אין שום שיעור, ער שטייט העכער פון די כלים.
מקיף איז דוחה חיצונים
דער אריז״ל זאגט אז מקיף איז דוחה חיצונים — ווי ביי הקפות, מ׳מאכט הגנות פון קליפות. דער מענטש וואס טוט נאר וואס ער פארשטייט, ווען ער פארשטייט נישט איז ער פארלוירן — ער ווערט צומישט פון דברים חיצונים. אבער דער וואס האט מקיפים — האט א שוץ.
ספירת העומר אלס ביישפיל
דער אריז״ל זאגט אז אין אונזערע צייטן איז ספירת העומר נאר אן אור מקיף — פארדעם רעדט מען נאר דערוועגן, מ׳טוט עס נישט ממש. ווען דער בית המקדש איז געשטאנען און מ׳האט געבראכט דעם קרבן עומר — דעמאלטס איז עס געווען אור פנימי.
—
ד. דער פאראדאקס פון טאנצן — מקיפים פנימיים מאכן
דער מהלך
א מענטש מאכט כסדר מקיפים פנימיים — ער נעמט וואס ער פארשטייט נישט און מאכט עס צו עפעס וואס ער פארשטייט. אבער דא ליגט א פאראדאקס: מ׳טאנצט נאר אויף וואס מ׳פארשטייט נישט. ווען מ׳פארשטייט שוין — טאנצט מען נישט מער. מארגן וועט מען נישט פארשטיין א צווייטע זאך, וועט מען טאנצן אויף יענץ. אדער וויינען, אדער לאכן — עס איז אלעס די זעלבע אידעע: עס איז דא עפעס וואס ער כאפט נישט.
צוויי סארט מענטשן
– איינער וואס איז נאר פנימי — ער ווייסט וואס ער ווייסט, וואס ער ווייסט נישט איז ער נישט גורס.
– איינער וואס האט נאר מקיפים — ער ווייסט נישט גארנישט, ער דארף כסדר מאכן נייע טאנצעריי.
– דער ריכטיגער וועג איז ביידע צוזאמען.
דער חסידישער דרך vs. דער ליטווישער דרך
דער חסידישער דרך — ערשט טאנצן, נאכדעם פארשטיין — ארבעט נאר פאר מענטשן וואס האבן אמונה. פאר א “ליטווישן” מענטש וואס דארף ערשט פארשטיין — ארבעט דער וועג נישט.
—
ה. רשב״י׳ס מעלה — בעסערע מקיפים
דער אריז״ל זאגט אז רשב״י האט געוואוסט די זעלבע סודות ווי רבי עקיבא און אנדערע תנאים. זיין מעלה איז נישט אז ער האט מער געוואוסט, נאר אז ער האט געהאט בעסערע מקיפים — ער האט געהאט די רעכט און די כלים צו מגלה זיין די סודות. דער אריז״ל רופט דאס עולם התיקון — גענוג לבושים און כלים אז מ׳קען די אורות מלביש זיין, ארויסגעבן אז מענטשן זאלן עס קענען אננעמען.
דערפאר קען גאנץ כלל ישראל “טאנצן מיט די פייער” — זיי טאנצן ווייל זיי ווייסן נישט, אבער דאס טאנצן דארף ברענגען אז מ׳זאל עס מפנים זיין.
ל״ג בעומר — דער עולם איז “נאר מקיף”
ביי ל״ג בעומר איז דער עולם רוב נאר מקיף — מ׳האט געהערט אז עס איז דא עפעס א זאך, אבער מ׳ווייסט נישט וואס דער פשט איז. ווי א חסידישער איד וואס קאכט זיך מיט סעודת שבת ווייל ער האט געהערט אז אין זוהר שטייט עס איז הויך — אבער ער האט קיינמאל נישט אריינגעקוקט וואס עס שטייט.
צוויי דרכים — זוהר vs. אריז״ל
דער זוהר לייגט אריין אסאך התרגשות: “דא הוא סודא רבא!” — ער מאכט א גאנצע התלהבות פאר יעדע זאך. דאס האט געהאלפן, דערפאר האט ער אזוי פיל משפיע געווען אויף מענטשן. דער אריז״ל זאגט פשוט ווי עס איז, כלאחר יד, אן התלהבות. אויך א וועג, אבער אן אנדערע.
—
ו. דער בעש״ט׳ס תורה: “והעמידה למעלה” — צוויי פשטים
פשט א׳: מלכות העלאה צו אמא (הבנה)
ווען א מענטש זאגט א ווארט און פארשטייט עס נישט, איז ער אין מדרגת מלכות — ער איז אין עולם הדיבור. ווען ער דערנאך הערט אויס וואס ער האט אליין געזאגט — „וצריך לשמוע בכל תיבה מה שאומר” — און ער פארשטייט עס, איז ער מעלה די מלכות צו אמא, ער ברענגט מוחין דאמא אין די מלכות.
פשט ב׳: פארגעסן נאכן זאגן — „אין צריך לזכור אותה להלן”
דער בעש״ט זאגט אן אנדערע הבחנה: נאכדעם וואס די ווארט איז ארויס פון מויל, דארף מען עס נישט געדענקען — מ׳דארף עס פארגעסן. פארוואס? ווייל — „שלא יראה שהולכת למקום גבוה, דוגמא שאין יכול לראות בשמש” — די תפילה גייט ארויף צו אזא הויכן פלאץ, אז דער מענטש קען נישט קוקן דערויף, אזוי ווי מ׳קען נישט קוקן אין זון אריין.
דער מלאך וואס ברענגט ארויף תפילות — מקור פון גמרא חגיגה
די גמרא אין חגיגה זאגט: ס׳איז דא א מלאך וואס ברענגט ארויף תפילות. אבער די מלאכים ווייסן נישט „איה מקום כבודו” — זיי ווייסן נישט וואו דער אייבערשטער איז. וויאזוי שיקט דער מלאך די תפילות? ער איז משביע די תפילה: „גיי דו וואו דו דארפסט גיין” — און די תפילה גייט פון זיך אליינס. דער מלאך קוקט נישט נאך, ער קען עס נישט זען.
דאס איז דער זעלבער יסוד: דער מענטש שיקט ארויף זיין תפילה, ער איז מתייחד מיט מלכות, ער ברענגט עס ביז אמא (זיין הבנה), אבער דערנאך גייט עס ווייטער ארויף — למעלה מהבנתו — ביז אין סוף, און דארט קען ער נישט קוקן.
—
ז. “מ׳טאר נישט צוריקקוקן” — א דרך אין עבודה
דער בעש״ט מאכט פון דעם א פראקטישע דרך: נאכדעם וואס מ׳זאגט א ווארט אדער טוט א מעשה, טאר מען נישט צוריקקוקן — נישט בודק זיין „האב איך עס געטון גוט?” דאס ווערט פארגליכן צו סדום — ווער ס׳קוקט צוריק ווערט א נציב מלח. דאס איז FOMO — דער מענטש וויל מיטגיין, אבער ער מוז לאזן גיין.
עס איז בודאי געלונגען אסאך בעסער ווי ער קען זען. אויב ס׳איז א דביקות בקדושה, מוז עס זיין ארויפגעגאנגען אסאך העכער ווי ער קען שפירן.
דאס איז אויך ווי ברכת כהנים — מ׳טאר נישט קוקן אויף די הענט פונעם כהן, און דער כהן אליין טאר נישט קוקן, ווייל עס איז העכער פון אים.
א גוטע זאך דארף מען דווקא פארגעסן (א שלעכטע זאך דארף מען תשובה טון). די גוטע זאך ברענגט אים צו אזא הויכע מדרגה, אז נאכדעם דארף ער עס נישט שפירן מיט זיין גוף — עס איז שוין „עלה למעלה למקום גבוה”.
—
ח. “בוא אתה וכל ביתך אל התיבה” — די פראקטישע עצה
דער בעש״ט ענטפערט אויף דער קשיא „ומה תוכל לעשות כן” — וויאזוי קען מען טאקע דורכמאכן דעם גאנצן מהלך? דער תירוץ: „בוא אתה וכל ביתך אל התיבה” — מיט אלע כוחות אריינגיין אין די ווארט. דאס איז דער בעש״ט׳ס פראקטישע דרך: אינגאנצן אריינגיין אין יעדע ווארט פון תפילה, מיט דעם גאנצן גוף און אלע כוחות.
—
ט. דער רש״ש׳ס סדר עליות און ירידות — און דער בעש״ט׳ס קריטיק
דער רש״ש׳ס מהלך
דער אריז״ל האט א סדר פון עליות און ירידות אין תפילה — דער מענטש איז מעלה זיינע ניצוצות/מוחין צו זו״ן, זו״ן איז מעלה צו או״א, און אזוי ווייטער ביז רום המעלות. נאכדעם קומט א נייע שפע אראפ. אין דעם רש״ש׳ס סידור שטייט דאס בקיצור: „וכן יכוון שמעלים זה מזה עד לרום המעלות.” אין נהר שלום איז מער באריכות מיט מער פרטים און מדריגות (עתיק דאצילות, עקודים, א.א.וו.).
ר׳ אברהם מארגנשטערן האט אין זיין סידור נאך מדריגות צוגעלייגט — ער האלט לויט די חסדי דוד און ר׳ ישראל סרוק אז דא זענען מדריגות למעלה פון ע״ק פון ר׳ חיים וויטאל, פלוס נאך צוויי מדריגות וואס ער האט אליין מחדש געווען.
דער עיקר חידוש: קען א מענטש באמת מכוון זיין למעלה?
דער גאנצער שטיקל רחובות הנהר איז געבויט אויף דעם יסוד אז א מענטש קען נישט אמת׳דיג מכוון זיין אויף אזעלכע הויכע מדריגות. על פי אריז״ל איז א מענטש אין זו״ן דאצילות — שוין א גרויסע מדריגה. דער רש״ש׳ס תורה איז אז דורך דעם וואס דער מענטש איז מחבר זו״ן דאצילות, ווערן די העכערע מדריגות ממילא נכלל און טוען די זעלבע זאך — אבער דער מענטש אליין קומט נישט אן דארט. עס זענען דא פלעצער וואו ער קומט אפילו נישט אן ביז מלכות — „ואנחנו בני מלכים.”
דעריבער מיינט „העומד למעלה” אז זיי זענען נישט מכוון וואס שטייט אין יענע סידורים — נישט אין דעם פשוט׳ן זין. ער איז מודה אז מ׳קען די גאנצע זאך מאכן מיט נאך צוואנציג-דרייסיג סדרים. ער איז נישט מחולק אויף דעם יסוד, נאר אויף דעם אופן.
—
י. דער בעש״ט׳ס תורה: “דבר והיפוכו” — גלייבן אין ביידע זייטן
דער יסוד
א מענטש מוז גלייבן אין „דבר והיפוכו” — צוויי אמת׳ן אויף איינמאל:
1. מצד אחד — דער שם הוי״ה (זו״ן דאצילות) איז דער עצמות אין סוף, ס׳איז גילויים פון דעם זעלבן גאט. מ׳טאר נישט זאגן ס׳איז צוויי געטער (ווי די שבתאים). מ׳מוז גלייבן אז דאס וואס מיר פארשטייען איז אויך אמת — „דאס איז אונזער שייכות, דאס איז די תורה וואס מ׳האט אונז געגעבן.”
2. מצד שני — מ׳טאר נישט מיינען אז דאס וואס מ׳פארשטייט איז „די גאנצע גאנצע.” עס איז מלבושים אחרים, און חלילה זאל מען נישט מיינען אז דאס איז אלץ.
דער בעש״ט׳ס תורה אויף „האומר שמע שמע”
מ׳טאר נישט איבערזאגן א ווארט וואס מ׳האט שוין געהערט, ווייל דעמאלט איז מען מכחיש אז די פריערדיגע ווארט איז געווען אלוקות. אויף דעם זעלבן אופן — ווען איינער זאגט „די מדריגה איז נישט גענוג, מ׳דארף נאך א העכערע” — קוקט עס אויס ווי ער איז מכחיש אז דא איז אלוקות. אוודאי איז עס א קליינע מדריגה לגבי דער אמת, אבער מ׳מוז גלייבן אז דאס איז אויך אמת.
„לעולם ילמד אדם למעלה” — מ׳קוקט נישט צוריק
דער פחד איז אז מ׳גייט עפעס פארפאסן — אדער אז מ׳האט עפעס נישט מיטגעהאלטן. אבער דער יסוד איז: מ׳מאכט נישט קיינמאל פארמאסט, מ׳קוקט נישט צוריק — „למדך מנהג למעשה, לא תעשה כן לה׳ אלוקיך.”
—
מקורות וואס ווערן דערמאנט
גמרא: הרבה עשו כרשב״י ולא עלתה בידם; חגיגה (מלאך וואס ברענגט ארויף תפילות); האומר שמע שמע.
פסוקים: לא יראני האדם וחי; הוקר רגליך מבית רעך; בוא אתה וכל ביתך אל התיבה.
אריז״ל: אור מקיף/פנימי; ספירת העומר; רשב״י׳ס מעלה; מקיף דוחה חיצונים; סדר עליות וירידות.
רש״ש: סידור הרש״ש; נהר שלום.
ר׳ נחמן מברסלב: פארן צום רבי׳ן.
ר׳ אברהם מארגנשטערן: רחובות הנהר; נאך מדריגות למעלה.
זוהר: דרך פון התרגשות.
בעש״ט: תורות אויף והעמידה למעלה, דבר והיפוכו, האומר שמע שמע, תינוק בן יומו.
תמלול מלא 📝
הרבה עשו כרשב״י ולא עלתה בידם
דער בעש״ט׳ס יסוד: יעדער מענטש זאל טון וואס ער קען אליינס
דער בעל שם טוב זאגט: “הרבה עשו כרשב״י ולא עלתה בידם”. עפעס מאכט מיר קנאות. פארוואס “ולא עלתה בידם”? ווייל זיי האבן געוואלט זיין אזוי ווי רבי שמעון בר יוחאי. א מענטש דארף נישט וועלן זיין אזוי ווי יענער, נאר טון וואס ער קען אליינס.
קשיא: איז “תינוק בן יומו” נישט אויך א מדריגה?
נו, אבער איך וויל פרעגן דעם בעל שם טוב: קען זיין אז מ׳זאל נישט דאווענען מיט כוונות, נאר ווי א תינוק בן יומו, אז ער איז דער שטאט משל מלווה? נו, דאס איז מדריגות. אפשר דער תינוק בן יומו איז צו א גרויסע מדריגה, מ׳קען נישט מאכן קיין כוונות.
דער ענין פון פארן צום כותל — “אלעמאל איז דא א באס צוריק”
גוט. איז דא א נייע סטאר, דער מויזער, דער פאני מויזעס? נו, וואס איז מיט אים? איך האב געהערט פון זיין שיעור, איינער זאגט אים אז ער קען נישט יעצט גיין צום שיעור ווייל ער דארף לויפן צום כותל. זאגט ער אים: “אז דו גייסט צום כותל, וועסטו זיין פארנומען א גאנצע צייט ווען איז די באס צוריקצוגיין. דו קענסט שוין בלייבן דא, ס׳איז גוט.”
יעדע זאך איז דא א באס. דו קענסט זיין ביים כותל. יא, ביים כותל, איך גיי בלי נדר קומען דא. אויף יעדע זאך איז דא א באס צוריק, אלעמאל. דאס איז לייף, אזוי גייט עס. אלעמאל איז דא א באס צוריק.
דיסקוסיע: די כוונות פון אריז״ל ביי הדלקה
קהל: ועל אמונתך לא נמל מעלה — וואס זעסטו נישט?
מגיד שיעור: ס׳שטייט? יא, יעצט איז עס אנגעקומען. דו האסט עס נישט. ס׳שטייט נישט אין די אריז״ל כוונות פון די הדלקה, איך קען דיר נישט העלפן. ס׳שטייט נישט, ווייס איך נישט.
איך האב שוין געזאגט אסאך שיעורים, איך געדענק שוין נישט. ס׳שטייט א מעשה, נישט זייערע כוונות, אז די אריז״ל איז געגאנגען אמאל אין מירון מיט זיין משפחה, אבער ס׳שטייט נישט פון וואס ער האט געטראכט דעמאלטס. ער איז געגאנגען מיט זיין גאנצע משפחה, אזוי שטייט דארט.
קהל: יא, דארט הייסט ער גוט, שעפסעלע. מיט די ווייב און קינדער.
מגיד שיעור: נו, דו זעסט די ענין.
Fear of Missing Out — דער אמת׳ער סיבה פארוואס מענטשן פארן
קהל: יא, מסכים. מסכים אז וואס? אז מ׳דארף נישט? די התרגשות פון התרגשות?
מגיד שיעור: די התרגשות, דאס איז די תל. דו מאכסט שוין אויך צופיל חובות, מ׳דארף נישט גארנישט. נאר אויב מ׳מוז, אויב מ׳מוז, איז עס עפעס אנדערש. אבער איך מיין אז ס׳איז כדרך הטבע. דו האסט נישט ליב דרך הטבע, אבער דרך הטבע, ער מאכט מוזיק און ער מאכט א פייער, איז מען פרייליך, שוין, נו.
איך מיין אז די וועג וויאזוי רוב חסידים זענען אזוי צוגעבינדן צו די קהילה היינט איז fear of missing out. דאס איז וואס מענטשן האבן מורא פון, מ׳וויל נישט פארפאסן. ס׳איז נישט די התרגשות, ס׳איז די פחד פון “איך בין נישט געווען ביים טיש, וואס האב איך פארפאסט? די שפע וואס איך האב פארפאסט, די חוויה וואס איך האב פארפאסט.”
אבער דאס איז נישט די דרך הטבע. דאס איז די דרך הטבע. דאס איז נישט קיין אמונה. א איד דארף האבן אמונה. אמונה אז מ׳מוז קיינמאל נישט, ס׳איז נישטא אזא זאך. אפילו ווען יא, אלעמאל קען מען תשובה טון.
אבער איך מיין אז דאס איז נישט פארוואס מ׳שלאגט זיך צו זיין אין מירון, ווייל זיי וועלן שרייבן אויף מיין קבר אז איך האב נישט פארפאסט א יאר. אה יא? דאס שרייבט מען אויף די קבר? משהו כזה.
דער שיעור וועגן מירון — פרק א׳ לסוף מלכים
ממילא, ווען איך רעד פון אינסטראקשענס איז דאס א מדרגה העכער. איך הער. איך ווייס נישט. איך האב געזאגט איין יאר, לעצטע יאר אדער צוויי יאר צוריק, איז געווען ביי מיין רמב״ם שיעור, פרק א׳ לסוף מלכים. איך בין מסביר פאר א שעה צייט פארוואס מ׳דארף פארן קיין מירון.
קהל: געדענקסט?
מגיד שיעור: ניין. אה, קוק עס נאך. ס׳שטייט ערגעץ. איך געדענק נישט. איך ווייס נישט וואו ס׳שטייט. אפשר שטייט עס “ל״ג בעומר” אויף די צעטל, ווייל דו ווייסט דאך וויאזוי ס׳ארבעט סודות התורה, מ׳שרייבט נישט אלעס אויף די ריכטיגע קעפל. מ׳דארף אלעס אליינס אויסגעפינען. ס׳איז געווען א שיעור אמאל אז מ׳דארף פארן קיין מירון. איך בין נישט געפארן, איך האב נאר גערעדט דערוועגן, פארשטייסט?
דיסקוסיע: די חוויה אין מירון — “לא יראני האדם וחי”
מגיד שיעור: דו ביסט שוין אמאל געווען אין מירון?
קהל: אסאך מאל.
מגיד שיעור: וואס הייסט? יא?
קהל: ל״ג בעומר אויך?
מגיד שיעור: יא, אויך אסאך מאל. יא? און וואס האסטו געשפירט? זיי מגלה.
קהל: איך בין געווען א לאנגע צייט צוריק. איך געדענק שוין נישט, ס׳איז שוין לאנג נישט געווען. איך האב געוואוינט אין ארץ ישראל, בין איך געווען אין מירון ל״ג בעומר כמעט יעדע מאל. אבער…
מגיד שיעור: איך האב געהערט פון אסאך אידן, מ׳קומט אן קיין מירון, ווערט מען שיכור. מ׳קען נישט טראכטן, מ׳קען נישט דאווענען. מ׳ווערט שיכור פון די לופט.
קהל: אה, דאס איז ווייל ס׳קומען צופיל מענטשן. מ׳דארף גיין אינמיטן יאר.
מגיד שיעור: ניין, ניין, ניין. נישט ווייל ס׳קומען צופיל מענטשן. איך מיין אז ס׳איז וועגן דעם. איך בין געווען דארט אסאך מאל וואס ס׳איז נישט געווען געפאקט בכלל, און איך האב פרובירט צו מצמצם זיין מיינע מחשבות, און ס׳איז עפעס אזא בלאגן, מ׳קען נישט. נישט שייך. ס׳איז טאקע א בחינה פון “לא יראני האדם וחי”.
קהל: יא, נאר פון דעם רעדט מען. דו האסט מיר צוגעברענגט צו די נקודה. ס׳איז א גרויסע בעיה.
מגיד שיעור: אבער מצד שני, דו ווייסט דאך די תירוץ. נו?
קהל: דו ווייסט שוין.
מגיד שיעור: אמן.
דער ערשטע דאווענען אין יאר — די העכסטע און די ערגסטע
איך האב דא א גוטע שאלה וואס איך האב געטראכט ביים דאווענען. און דער דאווענען איז אויך געצויגן, און איך האב נישט קיין נארמאלע פלאץ, און דער ערשטע דאווענען אין יאר איז וואס איז שוין…
קהל: איז די ערגסטע?
מגיד שיעור: פשט איז אז ס׳איז די העכסטע. יא יא יא.
ניין, איך ווייס וואס דו זאגסט. יא יא, ניין, ס׳איז אמת.
ר׳ נחמן׳ס תירוץ: פארוואס פארן ווען אינדערהיים איז בעסער?
ר׳ נחמן האט גערעדט וועגן דעם. ר׳ נחמן, איך ווייס, ר׳ נחמן האט געזאגט: “יא געדאוונט, נישט געדאוונט, יא געגעסן, נישט געגעסן, האב איך געווען ביים רבי׳ן.”
קהל: איך האב געוואוסט אז ר׳ עזרא קומט אים צו רעדן.
מגיד שיעור: ניין, איך זאג, איינער, א חסיד, ער איז געווען… די מעלה פון ר׳ נחמן, אויך פון ר׳ שמעון דרך אגב, איך וויל נישט… ווי זאגט מען, דער רבי אליינס איז ביי מיר אויך א שיינע יאר געווען צו פארן. בסדר. אבער איך זאג, די מעלה פון ר׳ נחמן, אויך ר׳ שמעון בר יוחאי פון די זוהר, איז אז ער וואגט זיך צו זאגן אסאך גוטע קשיות.
סאו, דו זעסט אז איינער האט אים געפרעגט די קשיא: מ׳פארט צום רבי׳ן, מ׳דאוונט, און אין דערהיים האט ער מער יישוב הדעת, ער קען דאווענען בעסער אין דערהיים. וואס זאגט דער רבי אז מ׳זאל קומען?
אבער דער תירוץ איז, ס׳איז אמת, מ׳פארט נישט ערגעץ נישט פאר א יישוב הדעת. אויך ווען אידן זענען געפארן עולה רגל זיין אין בית המקדש, איז מסתמא געווען ווייניגער יישוב הדעת דארט ווי אין דערהיים, ס׳איז מוכרח זיין אזוי. אבער די נסיעה האט געמאכט ארויסצוגיין פון זיך, אזוי ווי איך ווייס שוין דאס.
די מעלה פון ארויסגיין פון זיך — נישט צו אפט
סאו אויך די וואס פארן, איך ווייס נישט וואס איז די מנהג, אה, די קארלינער פארן פאר א גאנצע שבת. די וואס פארן אזוי פאר אפאר שעה, ל״ג בעומר נאכמיטאג, קומט מען נישט אן ערגעץ צו שטיין. אבער דעמאלט טראכט מען נישט טאקע פון די באס טרעגט אים שוין, ער קומט אן. מ׳דארף גיין פאר א ליסט אזוי צוועלף שעה, איך ווייס. אנשטאט צו גיין דריי טעג. דריי טעג איז אסאך, אבער איך ווייס. אזוי גייט עס.
ס׳איז דא א ענין פון עולה רגל זיין, פון אזוי גיין פארן. ס׳איז פארט פון די זאך. אקעי, לאמיר רעדן וואס ס׳איז. ס׳קען זיין אז ס׳איז דא א ענין צו אנקומען צו… די אלע הילוכות זענען געוויסע הגבלות וואס מ׳איז אנגעקומען צו טייל פון דעם, אדער נאך דאך.
פארוואס פארט א מענטש צו א רבי? ווייל ער איז “תקוע”
יא, ווייל פארוואס פארט א מענטש צו א רבי אדער צו א קבר פון א רבי? וואס איז די חילוק? פארוואס פארט ער? ווייל אינדערהיים גייט אים נישט גוט. אויב ס׳גייט אים גוט אינדערהיים, וואלט ער געבליבן אינדערהיים, טאקע. מיר רעדן נישט פון דעם.
אבער די… ניין, טאקע. איך מיין, וואס? די די פארן איז פשט, אפילו ס׳גייט מיר יא גוט אינדערהיים, אבער איך פיל אז ס׳איז דא עפעס א הגבלה. ערגעץ בין איך סטאק. וויאזוי זאגט מען סטאק אויף אונגאריש? תקוע? איך ווייס נישט. ערגעץ בין איך תקוע.
ערגעץ, ערגעץ, ערגעץ, איך בין תקוע אין מיין מדריגה, אין מיין, איך האב דאך מיינע קשיות, מיינע תירוצים, מיינע יצר הרע׳ס, מיינע יצר טוב׳ס. אבער איך פיל אז ס׳זאל קענען זיין עפעס א גאנצע פריצה, און ס׳זאל קענען זיין עפעס א גאנצע אנדערע עולם.
למשל, אז א מענטש האט א רבי, אדער, אקעי, דער רבי איז א רעפרעזענטעטיוו פון אזא אידעע, אז ס׳זאל קענען זיין א גאנצע אנדערע מהלך, ס׳זאל קענען זיין א גאנצע אנדערע לעבן.
דיינע כוונות זענען די בעיה, נישט די פתרון
און די פארן איז געמאכט אז דו זאלסט נישט קענען מאכן דיינע כוונות, ווייל דיינע כוונות לעזן דאך די בעיה, נישט די פתרון. די ערשטע זאך וואס דו קענסט… ניין, פארשטייסט וואס איך זאג?
און דאס העלפט, ס׳העלפט נישט בשעת מעשה. ס׳איז נישט פשט אז דעמאלטס איז א גרויסע התעוררות, התרגשות. דורך התרגשות, בערך הגב, וואס איז אויך א בלבול. התרגשות העלפט נישט. התרגשות איז נאר אזא… וויאזוי הייסט עס… ס׳איז א בלבול המוח.
אבער דאס קען העלפן אז מ׳זאל שפעטער… זיך דערמאנען. ס׳איז א מזכרת פון די יראה.
קהל: נישט א מזכרת, ניין. דאס איז די פוינט וואס דו רעדסט וועגן.
מגיד שיעור: איך זאג אז ווען א מענטש גייט ארויס פון זיך, דו האסט אנגעהויבן וועגן ארויסגיין פון זיך. מ׳קען עס נישט טון צו פיל, ווייל דעמאלטס איז עס סתם, די פארן צו א רבי יעדע וואך טוט נישט גארנישט אויף. ס׳איז אזא “הוקר רגליך מבית רעך” סיטואציע.
אבער אויב א מענטש, די סארט נסיעות וואס ער מאכט, דעמאלטס איז יעדע נסיעה, אדער יעדע סארט אזא זאך, די מעלה פון דעם איז אז ס׳איז שווער, ס׳נעמט ארויס א מענטש פון זיין שיווי המשקל, פון זיין איזון ווי ער לעבט אין דעם, און אויב ס׳איז לטובה, קען ער אנקומען צו עפעס א בעסערע, א געסט בעסערע נקודת השכלה, ער באקומט אן עפעס אן אנדערע עולם, ער קומט אן אזוי ווי א… יעצט פארשטייט ער די סיסטעם.
אור מקיף און אור פנימי — דער מהלך פון עבודה
ארויסגיין פון זיך — די מעלה פון נסיעות
ס׳איז א בלבול המוח, איך קען נישט… אבער דאס קען העלפן אז מ׳זאל שפעטער…
שאלה: איך דערמאן זיך, ס׳איז א מזכרת פון די יראה.
מגיד שיעור: נישט א מזכרת, ניין, דאס איז די פארמאלע וואס דו גייסט זאגן. איך זאג אז ווען א מענטש גייט ארויס פון זיך, איז דא אסאך וועגן פון ארויסגיין פון זיך. מ׳קען עס נישט טון צופיל, ווייל דעמאלטס איז עס סתם, דו פארסט צו דיין רבי יעדע וואך, ס׳טוט זיך גארנישט אויף. ס׳איז אזא “הוקר רגלך מבית רעך” סיטואציע.
אבער אויב א מענטש, די סארט נסיעות וואס מ׳מאכט, דעמאלטס איז יעדע נסיעה, אדער יעדע סארט אזא זאך, די מעלה פון דעם איז אז ס׳איז שווער, אז ס׳נעמט ארויס א מענטש פון זיין שיווי משקל, פון זיין איזון ווי ער לעבט אין דעם, און אויב ס׳איז לטובה, קען ער אנקומען צו עפעס א בעסערע נקודת השכלה. ער קומט אן אין עפעס אן אנדערע עולם, ער קומט אן אזויווי א… יעצט פארשטייט ער די סארט זאכן וואס ער פארשטייט יעצט, און נישט די סארט זאכן וואס ער וועט קענען פארשטיין. נישט ער פארשטייט נאך א זאך, ער פארשטייט אנדערע סארט זאכן. פארשטייסט וואס איך זאג?
התרגשות און אורות מקיפים
שאלה: וואס איז דאס וואס דו האסט געוואלט זאגן וועגן התרגשות?
מגיד שיעור: גארנישט. איך מיין התרגשות, איך ווייס נישט וואס איך האב געמיינט התרגשות. איך מיין אז איך האב געוואלט עפעס זאגן.
קהל: התרגשות איז נישט א מענטש.
מגיד שיעור: בכלל, התרגשות… באופן כללי, התרגשות הייסט אזויווי אורות מקיפים, יא?
ספירת העומר — אור מקיף און אור פנימי
און פארדעם, דו האסט געפרעגט וועגן ספירת העומר, איך האב געטראכט וועגן דעם לעצטנס, ווייל ספירת העומר זאגט דער אריז״ל אז היינטיגע צייטן איז נאר דא די אור מקיף, פארדעם רעדט מען נאר דערוועגן, מ׳טוט עס נישט. ווען ס׳איז געווען די קרבן עומר, פארדעם זאגט מען נאר “הרחמן הוא יחזיר לנו עבודת בית המקדש למקומה”, ווייל היינטיגע צייטן איז נאר דא די אור מקיף פון ספירת העומר, פון די חסדים, די גאנצע זאך. און ווען דער בית המקדש איז געווען קיים, ווען מ׳האט געמאכט א קרבן, דעמאלטס איז עס די אור פנימי.
דיבור מאכט אן אור מקיף
סאו וואס פארשטיי איך פון דעם? אזוי איז די חסידישע ספרים פארשטיין אז אור מקיף איז אמונה. דער דיבור. דער אריז״ל זאגט אז דער דיבור מאכט אן אור מקיף. נישט דער דיבור איז אן אור מקיף, ס׳מאכט. ווען מ׳רעדט קומט ארויס א לופט און ס׳גייט ארום דעם מענטש. דאס הייסט מ׳רעדט ארום, מ׳קאכט זיך. זיך קאכן איז אור מקיף, אדער אלע אורות מקיפים. ס׳איז זייער וויכטיג. ס׳שטייט אז ס׳איז דוחה די חיצונים.
אור מקיף איז פשוט אז ס׳איז א העכערע מדריגה פון דיר. ס׳איז נישט וואס דו פארשטייסט. וואס דו פארשטייסט טאנצטו נישט, דו ביסט סתם פשוט. וואס א מענטש פארשטייט איז ער מיושב, דאס הייסט אור פנימי, ס׳איז ישוב הדעת, אזוי ווי “חמרא דיתיב על דרדא”, יא, “יין היושב על שמריו”, אז ער איז “שאנן מואב מנעוריו”. ער זיצט רואיג, ער ווייסט וואו יעדע זאך איז.
דריי סארט מענטשן — נאר פנימי, נאר מקיף, און ביידע
שאלה: ווען ער זעט… ס׳מיינט אז מ׳מאכט זיך נייע, מ׳מאכט זיך נייע חכמות? מ׳מאכט זיך א נייע מקיף?
מגיד שיעור: יא, דאס הייסט, ווען א מענטש זעט… ס׳איז דא איינער וואס ער איז נאר פנימי, ער ווייסט וואס ער ווייסט, וואס ער ווייסט נישט איז ער נישט גורס, און א גוטן טאג. נאכדעם איז דא איינער וואס ער האט נאר אור מקיף, ער ווייסט נישט גארנישט, ס׳איז א ליידיגע, ער דארף כסדר מאכן נייע טאנצעריי, ווייל ער האט נאר מקיפים.
קהל: איך ווייס שוין וואס דו הייסט, ס׳דארף זיין ביידע. די נייע מקיף וואס איך מאך יעצט ווען איך פאר, איז משמר די אלטע?
מגיד שיעור: דו האסט געזאגט אז ס׳איז א סגולה פאר א נייע. ניין, ניין, די משמר איז דאך א נקודה. די שמירה איז דאך א נקודה. די שמירה איז נאך א נקודה, אבער טאנצן למשל הייסט מקיף, יא, “הסובב”, ער דרייט זיך ארום אין א רינג.
דער פאראדאקס פון טאנצן — מ׳טאנצט נאר אויף וואס מ׳פארשטייט נישט
און דאס איז די טייטש, אז נישט אז איך ווייס שוין א נייע זאך, איך ווייס שוין א נייע זאך, דאס איז שוין רואיג דארט. ווען איך זע אז ס׳איז דא עפעס א נייע זאך, אדער ס׳איז דא עפעס העכער פון מיר, אדער איך פיל עס. הרגשה, איך רוף הרגשה אזויווי אן התחלה פון מחשבה, אין דעם זין. אז איך פיל אז דא איז עפעס, אדער איך גלייב, דו קענסט עס רופן אמונה, איך גלייב אז דא איז עפעס מער.
ל״ג בעומר — דער עולם איז נאר מקיף
איך זע אויף דעם ל״ג בעומר איז דער עולם נאר מקיף, רוב עולם, ווייל ער האט געהערט אז ס׳איז דא עפעס א זאך. זוהר זאגט אז ס׳איז א גוטע פשט אין אידישקייט, אבער ער ווייסט נישט וואס דער פשט איז, ער האט נישט קיין אנונג. אזויווי א מענטש, איך פלעג גיין צו א סעודה פון א חסידישער איד, ער האט געקאכט, ער שטייט אין זוהר אז די סעודת שבת איז אזוי הויך. אקעי, וואס שטייט שוין? ער האט נישט געוואוסט וואס ס׳שטייט, ער האט קיינמאל נישט אריינגעקוקט וואס ס׳שטייט. אבער ער האט געזאגט אז ער האט געהערט פון א חסידישן איד. ווי ווייסט מען אז זוהר איז געשמאק? ווייל דו זעסט דאך וויאזוי דער עולם שרייט ביי קבר רשב״י, זעסטו ווי געשמאק זוהר איז. יא. ניין, ס׳איז טאקע. אבער וואס איז, אבער ער ווייסט, ס׳שטייט דא אז ס׳איז גאר וואויל, ס׳איז גאר צום מייסטנס קאכעדיג און הייליג און ברענעדיג און אלע מיני אזעלכע זאכן, אבער ער ווייסט נישט פון וואס דאס באשטייט. דאס איז נאר מקיף.
דער מהלך ותהלוכה — מקיפים פנימיים
אבער דער מהלך ותהלוכה פון א מענטש איז אז א גאנצע צייט מאכט ער מקיפים פנימיים, אזוי זאגט רבי נחמן עכ״פ, איך ווייס נישט, ס׳שטייט אין אריז״ל אזא לשון.
קהל: דאס איז די זעלבע ווי דו זאגסט, אז דו האסט געטוהן א נייע נקודה ווען דו פארסט, דו הייבסט אויך אן א נייע מקיף.
מגיד שיעור: יא, דעמאלטס האט ער נאר די התרגשות, ווייל ער ווייסט נאך נישט וואס דאס איז, ער ווייסט אז ס׳איז דא עפעס, און ער טאנצט ארום. דאס טאנצן מאכט עפעס א רושם אין זיין נפש, אז ער ווייסט.
פארדעם, דאס וואס דו האסט געזאגט פריער, אז וואס איז די התרגשות, וואס איז די כוונה? דאס איז בעצם דער מהלך ותהלוכה, הגם ס׳איז אין באדן, ווייל ס׳הייסט דו ווייסט נאך נישט פארוואס דו טאנצט, טאנץ. פארוואס? קודם ווייס נאכדעם טאנץ. אבער דער נארמאלער, ס׳איז אן אמת אז ער ארבעט אזוי, אז ווען מענטשן האבן גענוג אמונה, אדער ער געהערט צו א קהילה צו וואס ס׳זאל נאר זיין, דעמאלטס ער ווייסט, ער זעט אז ס׳קאכט זיך עפעס, און ער שטעלט זיך פאר אז ס׳איז נישט בחינם. אויב דו מיינסט אז ס׳איז בחינם, האסטו נישט די אמונה. און נאכדעם זאגט ער, אקעי, וואס קען איך, פון וואס באשטייט דאס? דעמאלטס פארשטייט ער עס.
ווען ער פארשטייט עס, טאנצט ער שוין נישט. דאס איז דא א פאראדאקס, פארשטייסט? נאכדעם וואס ער פארשטייט טאנצט מען נישט. טאנצן טאנצט מען נאר אויף וואס מ׳פארשטייט נישט. מארגן וועט מען נישט פארשטיין א צווייטע זאך, וועט מען טאנצן אויף יענץ, פארשטייסט? אדער וויינען, אדער טאנצן, אדער זיך מתרגש זיין, וויאזוי דו ווילסט עס רופן, לאכן. ר׳ משה איז מסביר צו לאכן. ס׳איז נאך אזא גוטע מנהג ווי צו וויינען, פארשטייסט? וואס איז די חילוק? ס׳איז דא איינער וואס לאכט א גאנצע צייט, און איינער וואס וויינט א גאנצע צייט. ס׳איז די זעלבע איידיע. ס׳מיינט אז ס׳איז דא עפעס וואס ער כאפט נישט, יא?
אמממ… פארשטייסט? דאס איז די נקודה.
רשב״י׳ס מעלה — בעסערע מקיפים
דער אריז״ל זאגט, דער אריז״ל זאגט אז די מעלה פון רשב״י שטייט, אז וואס איז די חילוק פון רשב״י און אלע אנדערע תנאים און אנדערע מקובלים? איז אז יעדער איינער ווייסט, ער טייטשט אז רשב״י האט געוואוסט די זעלבע סודות ווי רבי עקיבא האט געוואוסט. ס׳איז נישט טייטש אז רשב״י האט עפעס געוואוסט וואס אנדערע… אזוי איז דא וואס טייטשן אז רבי שמעון האט געוואוסט זאכן וואס אנדערע ווייסן נישט. אבער דער אריז״ל זאגט אז ס׳איז נישט ריכטיג, ס׳איז נישט מדויק, נאר די פשט איז אז רבי שמעון האט געהאט בעסערע מקיפים ווי אנדערע מענטשן. און ער איז מסביר מער…
דיסקוסיע: וואס הייסט בעסערע מקיפים?
קהל: ווען איינער האט א פייער ארום זיין הויז, ווען איז ער אוועק? יא, מ׳קען זען די פייער. ניין, ווען יעדער איינער איז דא א פייער. ניין, וואס קען קיינער נישט זען.
מגיד שיעור: איך וואלט נישט געזאגט פאר קעלט, אז ער האט געהאט בעסערע פנימים, האט ער עס בעסער ארויסגעגעבן. דאס הייסט בעסערע מקיפים.
קהל: ניין, ער זאגט נישט אזוי. דאס איז זיין טענה. די טענה — איך געדענק נישט די נוסח נאכצוקוקן — די טענה איז, אז נישט אז אלע צדיקים קענען פארשטיין די זעלבע זאך אין פנימיות. די חילוק איז אז רבי שמעון — אזוי שטייט אויך אין משניות און אזוי — אז רבי שמעון האט געהאט די רעכט צו עס מגלה זיין. אזוי שטייט דארט, ער האט געהאט די רעכט, ער האט גענומען רשות. ער האט געהאט די רעכט צו מגלה זיין.
וואס הייסט ער האט געהאט די רעכט צו מגלה זיין? דער אריז״ל איז מסביר אז די רעכט צו מגלה זיין איז טייטש טאקע, ער רופט דאס די גאנצע עולם התיקון. עולם התוהו איז אויך דא גרויסע אורות. תיקון מיינט אז מ׳האט גענוג לבושים, גענוג כלים וואס מ׳קען עס מלביש זיין. דער אריז״ל רופט דאס דארט מקיפים, וויפיל איך געדענק. אז ער האט ווערטער, ער קען ארויסגעבן די זאך אן רוב זאלן פארשטיין. אויב מ׳קען עס ארויסגעבן און יעדער איינער פארשטייט עס, דאס איז אן אנדערע מדריגה. אבער ער געבט עס ארויס און נישט יעדער איינער פארשטייט עס.
קהל: אזוי מיין איך, ס׳איז מער א… ער האט בעסערע מקיפים צו אונז.
מגיד שיעור: יא, אפשר עפעס אזוי. אפשר לגבי אונז.
קהל: יא, יא, יא, דאס איז די דיבור, דאס איז די מקיפים.
מגיד שיעור: יא.
קהל: ער האט בעסערע וועגן וויאזוי עס ארויסצוגעבן. ממילא קען גאנץ כלל ישראל טאנצן מיט די פייער.
מגיד שיעור: זיי טאנצן ווייל זיי ווייסן נישט. נישט ווייל זיי ווייסן יא, פארשטייסט? ס׳איז אזוי ווי “מה אנו מה חיינו”. אבער די טאנצן דארף ברענגען אז מ׳זאל דורש זיין אויפצוהערן צו טאנצן, איך מיין צו… מ׳זאל מפנים זיין, זאגט מיר. אזוי מיין איך.
אקעי, איך וויל אבער ליינען וואס ס׳שטייט דא. ס׳איז זייער אינטערעסאנט.
צוויי דרכים — מיט אמונה און אן אמונה
יא, ס׳איז א וועג. די מענטשן וואס האבן נישט קיין אמונה, אדער וואס זענען זיך ליטווישער, דעמאלטס זיי האבן נישט די אידעע דרך אז ער קען מאכן… ער ווייסט אז מען טאנצט, ער ווייסט נאך נישט פארוואס מען טאנצט. דאס ארבעט נישט פאר אים. עס ארבעט נאר פאר מענטשן וואס טאנצן קודם פאר זיי ווייסן. מ׳זאגט אים ס׳איז אזא געוואלדיגע זאך, אקעי, טאנצטו? יעצט, פארוואס טאנצט מען? אה, איך פארשטיי ס׳איז טאקע געוואלדיג. ס׳איז אן אנדערע זאך. פארשטייסט?
שאלה: וואס זאגסטו וואס איז בעסער?
מגיד שיעור: וואס איז בעסער? וואס הייסט בעסער? איך ווייס נישט וואס איז בעסער. ס׳איז דא א מעלה פון די מענטשן אז… דער וואס האט די סארט אמונה, איז דא א מעלה אז ס׳איז א וועג אריין. אנדערש איז זייער שווער, אנדערש דארפסטו האבן אנדערע וועגן אפשר. אנדערע מענטשן, נישט ריש לקיש און רבי יוחנן האבן געהאט די התלהבות.
דער זוהר׳ס וועג — התלהבות
זעהסט דאך, וואס טוט דער זוהר? דער זוהר פאר יעדע זאך, ער הייבט אן מיט א גאנצע התלהבות, “דא הוא סודא רבא, ודא הוא סודא דמאן דלא ידע ליה הוא חמרא, ודא הוא רזא דאיהו סודא רבא”, און ס׳איז געוואלדיג, און מ׳דארף גיין אין גלייכן און געהיידן וועגן דעם. ער לייגט אריין זייער אסאך התרגשות אין זיין… ס׳האט געהאלפן, דעריבער האט ער אזוי פיל משפיע געווען אויף מענטשן.
ס׳איז דא אנדערע ספרים וואס זאגן פשוט די סוד. דער אריז״ל האט נישט געהאט די התלהבות, למשל. דער אריז״ל זאגט פשוט אזוי ווי ס׳איז, און ער גייט ווייטער. ער מאכט עס אלץ אזוי כלאחר יד. אבער ס׳האט אויך געהאלפן, ס׳איז אן אנדערע וועג. ס׳איז נישט די זעלבע דרך. ס׳איז דא אזא דרך.
אין אונזער וועלט
אונז זענען אין אזא וועלט וואס ס׳איז זייער שווער אריינצוברענגען אין מענטשן… איך מיין, ס׳איז דא אפאר יחידי סגולה וואס האבן עפעס א געפיל פאר עכטקייט אדער פאר עפעס א דברים העומדים ברומו של עולם. רוב מענטשן האבן עס נישט. רוב מענטשן וואס האבן עס שוין האבן עס אויך נישט. איך בין פריי אז זיי טאנצן, אז איך האב עס נישט פאר טרוקן. שוין עפעס אויפגעטון. ס׳איז עפעס א וועג וואס ארבעט זייער גוט. איך ווייס נישט.
סיכום — מקיף איז דוחה חיצונים
יא. די קיצור, דאס איז די תורה פון די מקיפים. ניין, איך זאג אויך, דער אריז״ל זאגט אז מקיף איז דוחה די חיצונים. פארוואס? ווייל… די הסבר פון דעם איז אזויווי ביי די הקפות, יא. מ׳מאכט הגנות פון די קליפות. ווייל דער שכל דערפון איז אז דער דרך איז מער זיכער דער דרך פון מקיפים. דער מענטש וואס טוט אלעס וואס ער פארשטייט, איז ווען ער פארשטייט נישט איז ער פארלוירן, אדער האט עפעס… אדער קענסט אפילו זאגן, ער ווערט צומישט פון דברים חיצונים, וואס אינדרויסן איז דא.
מקיפים און פנימיים — דער חילוק אין עבודה
פארוואס מקיפים זענען גרעסער פון פנימיים
דער הסבר דערפון איז אזוי ווי ביי די הקפות — מ׳מאכט הגנה, מגינים פאר די קליפות. ווייל די שכל דערפון איז אז די דרך ס׳איז מרמז אויף די דרך פון מקיפים. דער מענטש וואס טוט אלעס וואס ער פארשטייט — איז ווען ער פארשטייט נישט איז ער פארלוירן, אדער ער האט עפעס, אדער קענסט אפילו זאגן ער ווערט צעמישט פון דברים חיצונים, אין דרויסן איז דא הטרדות און זאכן, ער ווערט פארלוירן. די זאך וואס ער פארשטייט נישט, דאס שטייט העכער. ס׳איז נישט תלוי אין די כלי, ס׳איז נישט קיין זאך וואס דארף זיין לפי א שיעור, ס׳איז א זאך וואס איז מער ווי די שיעור, ס׳איז אזוי ווי אין דרויסן פון דיינע כלים. איז ווען דיינע כלים ארבעטן נישט, ארבעט עס נאך אלץ.
דאס הייסט אז דער אריז״ל זאגט פשוט ס׳איז א גרעסערע אור, ווייל די קלענערע אור איז דער וואס… איך האב זיך דערקלערט פון מיין אריז״ל אז מקיף איז אלעמאל גרעסער פון פנימי, ווייל די קלענערע אור איז דער וואס גייט אריין אין די כלים, די גרעסערע אור איז דער וואס גייט נישט, וואס האט א חסרון, ס׳איז א ריזיגע חסרון. דאס הייסט, ווען דער אריז״ל זאגט אז מקיף איז גרעסער, זאגט ער אזוי ווי א גרויסע חידוש, ווייל פשטות איז פנימי איז זיכער בעסער, ס׳איז זיכער בעסער פאר די מקבלים, דאס איז פשט אז דו האסט עס ארויס, דו פארשטייסט עס.
אבער די קליינע שייכות איז כמעט שקול, איך האב דיך די גאנצע חשבון אין אריז״ל נישט אריינגעקוקט, אבער ס׳איז כמעט שקול, ווייל אפילו ס׳האט א חסרון אז מ׳האט עס נישט ארויס, האט עס אזא חסרון אז ס׳איז זייער גרויס, ס׳איז זייער שטארק. און ס׳האט אויך די מעלה אז ס׳ווערט נישט פארלוירן פון די חיצונים, ס׳ווערט נישט פארלוירן פון די… אז ער איז נישט אין א גוטע mood, פארשטייסט, שטערט עס נישט, ס׳גייט נאך אלץ מיט די זעלבע וועקעטשע, דאס איז די טייטש, דאס איז די עבודה.
והעמידה למעלה — צוויי פשטים פונעם בעש״ט
מגיד שיעור: שוין, אין קורצן, איך דארף לערנען דא אביסל, ווילסטו לערנען אביסל?
קהל: יא.
מגיד שיעור: אין קורצן, איך וויל ענדערש לערנען מלמעלה. והעמידה למעלה — איז דא צוויי טייטשן דא.
פשט א׳: העלאה פון מלכות צו אמא
די ערשטע טייטש איז והעמידה למעלה היינו אמא. דאס איז די ערשטע טייטש. איך מיין די עברי טייטש מיינט דאס אז אזויווי איך האב גערעדט פריער פון די מלכות, פון די בת, אז ער רעדט, די שכינה הייסט אמונה, און ער לייגט זיך אריין אין די עולם הדיבור, און ער הערט אויס וואס ער רעדט פון די מלכות, אבער די הערן, דאס הייסט אמא, דאס הייסט ער איז מחבר.
דער בעל שם טוב זאגט, איינע פון די ערשטע תלמידים פון בעל שם טוב איז אז ווען א מענטש זאגט א ווארט און ער פארשטייט עס נישט, איז ער אין מדרגת המלכות. נאכדעם וואס ער פארשטייט עס, לויט וואס עס שטייט דא “וצריך לשמוע בכל תיבה מה שאומר”, ער הערט וואס ער האט אליינס געזאגט, איז ער מעלה די מלכות צו אמא, אדער ער ברענגט מוחין דאמא צו די מלכות. דער בעל שם טוב האט ליב די לשון פון מעלה זיין די מלכות צו אמא. דאס הייסט, ער ברענגט אריין די הבנה אין די ווארט וואס ער האט געהערט. דאס איז איין פשט, א פשוט׳ע פשט. אבער דאס איז פשוט, אז נאכדעם וואס ער הערט אויס וואס ער רעדט, פארשטייט ער עס, האט ער אין דעם א הבנה.
פשט ב׳: פארגעסן נאכן זאגן — אין צריך לזכור
נאכדעם זאגט ער נאך א פשט, או יש לומר, אן אנדערע טייטש, אחר שיצא התיבה מפיו אין צריך לזכור אותה להלן. נאכדעם וואס עס איז ארויסגעגאנגען, דאס איז אביסל א סתירה אפילו מיט די ערשטע פשט, נישט ממש א סתירה, אבער ס׳איז אן אנדערע הבחנה. אבער די ערשטע פשט איז אזויווי ער זאגט די ווארט און ער הערט אויס וואס ער זאגט. נאכדעם זאגט ער אז נאכדעם וואס ער האט געזאגט, דארף ער עס נישט געדענקען, ער פארגעסט. יעדע ווארט פון תפילה אדער יעדע מצוה אדער יעדע זאך וואס מ׳זאגט, גלייך דארף מען פארגעסן. דאס איז א מצוה, מצוות אין שכחת המצוות. אזויווי “לא תשכח אתי”, שטייט דאך אין די תורה.
וואס זאגט ער? ניין, איך דארף נעמען דא אן אנדערע תורה פון בעל שם טוב, אדער איך געדענק נישט וועם. על כל פנים, וואס ער זאגט איז אביסל אנדערש. ער זאגט, מה ענין זה? וואס איז די ענין? פארוואס טאר מען נישט געדענקען וואס מ׳האט געזאגט א מינוט צוריק? שלא יראה שהולכת למקום גבוה, דוגמא שאין יכול לראות בשמש.
וזהו “והעמידה למעלה”, ס׳הייסט… איך ווייס נישט וויאזוי ער טייטשט “תחלה נו”. דאס איז ענדיגן דערמיט די תפילה, אדער ס׳איז אוועקגיין פון די תפילה. איך ווייס נישט.
ס׳גייט ארויף מלמעלה, און דעמאלטס זעט ער עס נישט.
דער מלאך וואס ברענגט ארויף תפילות — מקור פון גמרא חגיגה
וואס ער זאגט איז, איך ווייס נישט וויאזוי ער טייטשט עס אריין אין די פסוקים פונקטליך, אפשר קען ער מיר זאגן. איך מיין אז וואס ער זאגט איז, אז ווען א מענטש זאגט א ווארט פון תפילה, דעמאלטס די תפילה גייט איז דאך עולה למעלה. ער זאגט יעצט עולה צו אמא, אבער אמת׳דיג איז עולה אסאך העכער פון אמא. און מ׳טאר נישט מלווה זיין, א מענטש אפשר אביסל קען ער יא, אבער די תפילה גייט אין א פלאץ וואס איז העכער ווי תפיסת יד אדם.
אזויווי ס׳שטייט אין די גמרא אין חגיגה, שטייט אז ס׳איז דא א מלאך וואס ברענגט ארויף די תפילות, און דער מלאך שיקט ארויף די תפילות צו “כתר יתנו לך” צו די כתר אדער ערגעץ. און די גמרא פרעגט, וויאזוי ווייסט דער מלאך וואו צו שיקן די תפילות? ס׳שטייט דאך אז די מלאכים ווייסן נישט “איה מקום כבודו”, וויאזוי קען דער מלאך וויסן וואו צו לייגן די תפילות? ער ווייסט נישט וואו דער אייבערשטער איז. זאגט די גמרא עפעס אזא לשון, אז דער מלאך איז משביע די תפילה, “מקומו תלש ליהודא ואיברא”, דער מלאך איז משביע די תפילה אז ס׳זאל גיין וואו ס׳דארף צו גיין.
נאכדעם די תפילה איז עולה ויושבת על ראשו של מקום, עפעס אזא זאך.
אפילו דער מלאך וואס איז מעלה די תפילות, ער ווייסט נישט וואו די תפילות דארפן גיין, ווייל ער קען דאך נישט קוקן. קוקן מיינט איך משיג זיין. ער קען דאך נישט פארשטיין דעם אייבערשטן אליינס, ער קען נישט פארשטיין וואו, אפילו ווייניגער פון דעם, ער קען נישט פארשטיין וואו די תפילות דארפן גיין. די תפילות דארפן גיין העכער פון די מלאכים. איז וואס טוט ער? ס׳איז דא עפעס א טריק, ער קען משביע זיין די תפילה, ער זאגט פאר די תפילה גיי דו וואו דו דארפסט גיין, און די תפילה גייט פון זיך אליינס, אבער ער קוקט נישט דערויף, ער קען עס נישט זען, ער ווייסט נישט וואו ס׳איז.
דער בעש״ט׳ס דרך: מ׳טאר נישט צוריקקוקן
איך מיין אז דאס איז וואס ער זאגט דא, די זעלבע זאך. אז ער זאגט, אז ווען א מענטש שיקט אן תפילה, ווען ס׳איז ביי אים איז ער מתייחד מיט די מלכות, די מלכות איז דא, און ער זאגט עס ווי ס׳איז. אבער נאכדעם גייט עס ארויף, ס׳גייט ארויף צו אמא, פון זיין הבנה איז אמא. אבער נאכדעם, למעלה מהבנתו, נאכדעם גייט עס ארויף ביז אין סוף, און דארט קען ער נישט קוקן. אויב ס׳גייט פון דא ארויף צו דער אייבערשטער, דער מלאך פארשטייט נישט. וואס זאל דער מלאך אז ס׳גייט צו דער מלאך אינמיטן? אינמיטן איז דא מדרגות וואס דער מלאך פארשטייט יא, דער מלאך העלפט צו. מלאך הייסט א חברותא. פילינגס. און מלאך איז אויך דער מענטש. מלאך איז א משרת פאר דער מענטש. אזויווי “שלחו מלאכי מלאכי השרת”. ס׳איז דא די מכובדים. דער מלאך העלפט דעם מענטש ארויפברענגען די תפילה. ס׳העלפט אביסל. אויב מ׳לייגט נישט אריין א חברותא, אזויווי תערובת זרה, דאס איז אזויווי פליגלעך פאר די מצוות אדער כוונות, און ס׳גייט נישט אזוי גוט ארויף. אבער נאכדעם, אבער נאכדעם גייט עס ארויף ווייטער, ס׳בלייבט נישט דארט.
און אויב א מענטש, וואס ער זאגט איז אויך אזא פסיכאלאגישע זאך, אויב א מענטש, דאס איז FOMO, ער האלט אין איין זיך אזוי צוריקקוקן, אזויווי סדום, וואס איז דא? מ׳טאר נישט צוריקקוקן קיינמאל נישט. ווער ס׳קוקט צוריק וועט זיין א נציב מלח. אז ער קוקט צוריק, און אזויווי, האב איך עס געטון גוט? ס׳איז געלונגען אסאך בעסער ווי דו קענסט זען. ס׳איז בודאי אזוי. אויב ס׳איז א דביקות בקדושה, אויב ס׳איז א תפילה, מוז עס זיין געלונגען אסאך העכער ווי דו קענסט זען. אויב דאס איז מיטגעגאנגען, כביכול, וועט עס זיך פארברענט ווערן. ס׳איז קוקן אויף די שכינה. מ׳טאר נישט קוקן אויף די שכינה, אפילו ווען דער כהן מאכט א ברכת כהנים טאר מען נישט קוקן אויף זיינע הענט. און דער כהן אליינס טאר נישט קוקן נישט אויף זיינע הענט, כביכול, ס׳איז העכער פון אים.
סאו אויב דו וועסט קוקן, און ער מיינט צו זאגן, אויב דו וועסט בודק זיין אחריך, און מהרהר אין זיין תפילה, און ער איז בודק אחריך, ער קוקט אויף דעם, איז ער… ער טאר נישט, ווייל ער קען נישט. די ווארט איז ער קען נישט. און ער פרובירט, איז מען בודק, איז מען קוקן אויף עפעס וואס איז נישט וויכטיג, אזויווי א הבל, “פשיטות ושכינה”.
סאו נאכדעם וואס די ווארט גייט אוועק, דער בעל שם טוב מאכט פון דעם נישט קיין טעאריע, ער מאכט פון דעם אזויווי א דרך. ווייל דער מענטש זאגט עפעס, ער זאגט א ווארט אדער ער טוט עפעס א מעשה, און ער האט אן אמונה, ער גלייבט אז די תפילה הולכת למקום הראוי לה, אבער ער קוקט נישט, ער גייט נישט מיט. ס׳גייט שוין העכער פון אים. ס׳איז א חלק פון אים וואס גייט שוין העכער פון אים. דאס איז “תעלה למעלה”, ס׳ענדיגט זיך פון אויבן, און ער איז נישט דארט מער, ער איז נישט דא. דו טארסט נישט צוריקקוקן.
קהל: יא, מסכים, זייער א גוטע זאך.
מגיד שיעור: דאס איז נאך יעדע שבת וועגן דעם דארף מען פארגעסן יעדע זאך וואס ער טוט, אפילו א גוטע זאך דארף ער פארגעסן. דווקא א גוטע זאך. א שלעכטע זאך דארף מען תשובה טון, אבער א גוטע זאך דארף ער פארגעסן.
דו דארפסט נישט פארגעסן צו טון די גוטע זאך. די גוטע זאך ברענגט אים צו אזא הויכע פלאץ, אז נאכדעם דארף ער עס נישט שפירן מיט זיין גוף.
קהל: יא, ווייל ער ווייסט שוין נישט, ס׳איז שוין “עלה למעלה למקום גבוה”.
דיסקוסיע: דער שייכות צו מקיפים
קהל: קענסטו מיר נישט דאס טייטשן אביסל, אז אפשר איז דא די מקיפים? אז ער זאל דאס ממשיך זיין וואס די מקיפים, א תשתנה אז ס׳איז אזא זאך וואס ער האט אסאך רחבות.
מגיד שיעור: אויך גערעכט. אבער נאכדעם, אקעי, דארף מען יא רעדן דערפון, איך ווייס נישט. דאס איז די ווארט פון “תעלה למעלה”. וואס דו לייגסט צו, וואס איז די ענדע?
קהל: אה, ניין, ער פירט נאר אויס. “ומה תאכל לעשות כן” גייט צוריק צו די אנהייב, אזוי מיין איך. וויאזוי קען מען טון די גאנצע מהלך וואס ער האט יעצט געזאגט? ווייל ער האט נישט געזאגט דאס נאכנישט. ער זאגט “והנה מצוה תעשה לטובה”, אז מ׳דארף וויסן די אלע מדריגות וואס טוען יעדע אות, און די עולמות נשמות אלקות, אותיות שמות שלשים. און נאכדעם פירט ער אויס אז ס׳איז דא אן עצה פאר די גאנצע זאך.
מגיד שיעור: איך מיין אז מיר האבן שוין גערעדט וועגן דעם, מיין איך. אז די “ומה תוכל לעשות כן” איז די נעקסטע פסוק. ער שרייבט שפעטער, “בוא אתה וכל ביתך אל התיבה”, היינו בכל גופך וכוחותיך תבוא אל התיבה. דאס איז די דרך, דאס איז זיין פעולה, זיין פראקטיק וויאזוי מ׳קען טון די אלע זאכן. אז די וועג וויאזוי ער טוט די אלע זאכן איז דאך אינגאנצן אריינגיין אין דעם, מיט אלע כוחות אריינגיין אין די ווארט, אזוי ווי ס׳שטייט אין די נעקסטע שטיקל אויך, און אזוי ווייטער.
קריטיק אויפן סידור הרש״ש
איך האב וועגן דעם אביסל קריטיק אויף די תורת חכם סידור, נישט קיין חילוק. ווייל די רש״ש איז א גאנצע אריכות, און די אריז״ל האט דאך אזויווי א כוונה, סדר עליות, סדר עליות און סדר ירידות. דער רש״ש האט עס אויסגעארבעט געבויט אויף פלעצער פון די אריז״ל, אז א מענטש איז מעלה די ניצוצות אדער זיינע מוחין צו זיין זון, און נאכדעם זענען מעלה זייערע ניצוצות צו א בהמה, און אזוי ווייטער און ווייטער. און אין די סידור הרש״ש שטייט אזוי א קורצע שטיקל,
דער רש״ש׳ס סדר עליות און ירידות — געבויט אויף דעם אריז״ל
דער אריז״ל האט דאך אזוי ווי א כוונה, א סדר עליות, דא סדר עליה און סדר ירידות. און דער רש״ש האט עס אויסגעארבעט, געבויט אויף פלעצער פון די אריז״ל, אז א מענטש איז מעלה זיינע ניצוצות אדער זיינע מוחין צו זו״ן, און נאכדעם איז זו״ן מעלה זייערע ניצוצות צו או״א, און אזוי ווייטער און ווייטער.
און אין די סידור רש״ש שטייט אזוי בקיצור, עס שטייט אזוי “וכן יכוון שמעלים זה מזה עד לרום המעלות”, און נאכדעם קומט א נייע שפע ווען מ׳איז דארף גיין אראפ צו די ע״ק, און זיי געבן פאר עתיק וואס זיי דארפן אדרעסן וכו׳, מ׳גייט צוריק אראפ. און אין די סידור איז עס זייער בקיצור.
די באריכות אין נהר שלום און ר׳ אברהם מארגנשטערן׳ס סידור
און אין נהר שלום איז דא מער באריכות, עס גייט אריין אפאר מער פרטים, אפאר מער מדריגות וואס ער געבט די נעמען פון זיי. צווישן או״א איז דאך דא עתיק דאצילות, אביסל העכער איז דא עקודים, און אזוי ווייטער. און אין די אמת׳ע מציאות איז אז עס גייט נאך העכער. סאו, ר׳ אברהם מארגנשטערן האט אין זיין סידור אריינגעשריבן נאך מדריגות.
יא, דער רש״ש קוקט אן אז אלע מדריגות בלייבן אלעמאל, עס גייט אדורך… יא, דער רש״ש במפורש גייט העכער פון דעם. נישט נאר דעם, מ׳דארף זיך צוריקגיין גאנץ עץ חיים. נאכדעם וואס עס גייט עקודים, גייסטו אריין אין די מתחת לטבור דע״ק, די התפשטות פון די מ״ה וב״ן אדער ע״ב ס״ג, און נאכדעם איז דאס מעלה מלמעלה מהטבור די מ״ה החדש, און דאס איז מעורר די ע״ב ס״ג דע״ק. דאס דארף מען מסתפק זיין, אזוי ווי עס שטייט אין עץ חיים די סדר.
דאס שטייט, אין די סידור שטייט עס נישט די גאנצע סדר. ער האט עס ארויסגעשריבן במפורש אין זיין סידור, ער האט עס צוריק אריינגעלייגט. און אויך האט ער אריינגעלייגט נאך מדריגות. ער האלט אז לויט עפעס א שטיקל תורה פון די חסדי דוד… דער ר׳ צמח האלט לויט די חסדי דוד אז דער ר׳ ישראל סרוק וואס האט געזאגט אז דא האט געלערנט אן אנדערע סדר מדריגות, טענה׳ט ער אז די מדריגות זענען למעלה פון די ע״ק פון ר׳ חיים וויטאל, וואס איז נישט מוכרח אז דאס איז דער פשט, אבער דאס איז זיין פשט. און ממילא האלט ער אז ווען מ׳איז מעלה זענען אויך דורך יענע דריי מדריגות, און נאכדעם, פון משם האט ער נאך צוויי מדריגות וואס ער האט אליין מחדש געווען. און… ממילא… יא, אזוי שטייט דארט.
דער עיקר חידוש: קען א מענטש באמת מכוון זיין למעלה?
און בקיצור, שוין, עס קען זיין, איך זאג נישט קיין קריטיק. איך מיין אז צו זאגן אז… עס זעט מיר אויס, די גאנצע שטיקל רחובות הנהר האט ער געבויט אויף דעם אז מ׳קען נישט דאס אמת׳דיג טון. דאס הייסט, בשעת… ווי איז דער מענטש? א מענטש איז עפעס אין אבא ואמא דאצילות? א מענטש, על פי אריז״ל, א מענטש איז אין זו״ן דאצילות, אזוי שטייט. דאס איז שוין אויך א גרויסע מדריגה, נו, דער וואס האט א נשמה פון אצילות קען דאס טון, אבער בסדר.
און די גאנצע תורה פון דער רש״ש דארטן וואס איז געבויט אויף די אריז״ל איז, אז על ידי זה וואס דער מענטש איז מחבר זו״ן דאצילות, קענסטו זאגן ווער ס׳האט אליינס, ס׳ווערט נכלל, דורכדעם איז די מדריגות שלמעלה זענען טון די זעלבע זאך.
דער מענטש קומט נישט אן צו די העכערע מדריגות
נישט נאר ער קומט נישט אן, נאר עס איז דא פלעצער וואס שטייט ער קומט אפילו נישט אן נאר ביז דער מלכות, “ואנחנו בני מלכים” וכו׳, און אפילו דארט קען זיין ער קומט נישט אן. אבער בסדר, איך זאג, נישט נאר ער קומט נישט אן, דאס שטייט אין זיין נפש איז ער נישט אמת׳דיג אויף די מדריגה, נאר עס זעט מיר אויס אז א חלק פון די גאנצע הבנה איז אז מ׳דארף… א מענטש דארף גלייבן אז ער איז דבר והיפוכו, ס׳איז נישט ממש דבר והיפוכו.
דאס הייסט, מצד אחד ער זאגט, אזוי ווי ער זאגט, די שם הוי״ה וואס הייסט זו״ן דאצילות, אין די לשון הרש״ש, און דער רש״ש איז מאריך דארט, אז די שם הוי״ה דאס איז די עצמות אין סוף, דאס הייסט, ס׳איז גילויים. מ׳דארף גלייבן, תוספות שבת, נישט אזוי ווי די שבתאים און אנדערע מענטשן וואס האבן געזאגט אז ס׳איז צוויי געטער. דער זעלבער גאט וואס ווערט גערופן הוי״ה, וואס ווערט גערופן אדנ״י, ער איז דער, און מצד שני… מוזטו וויסן אז דאס הייסט נאר אזוי ווייל עס איז מלבושים אחרים, און דו זאלסט חלילה נישט מיינען אז דאס וואס דו פארשטייסט איז דאס די גאנצע.
דאס איז די מכה פון פנימיות באופן כללי. אבער ס׳זעט מיר אויס אז די דירעקטע כוונה, די מפורש׳ע כוונה, קען נישט זיין למעלה. פארדעם זאג איך דא אז “עומד חלינים למעלה” לויט די טייטש מיינט זיי זענען נישט מכוון וואס ס׳שטייט אין יענע סידור. אבער ער מיינט נישט די פשוט׳ע, ווייל ער זאגט דאך סוף כל סוף אז מ׳קען די גאנצע זאך מאכן נאך צוואנציק אדער דרייסיק סדרים. נאכדעם זאגט ער אויך דאס, ער איז מודה אויף דעם, יא? ער איז נישט מחולק אויף די יסוד. ער זאגט נאר אז…
דיסקוסיע: דער בעש״ט און רבי עקיבא איגר אויף “אני מאמין”
קהל: איך וויל דיר ענטפערן מיט וואס רבי עקיבא איגר זאגט דארט. רבי עקיבא איגר זאגט די פשט פון די ערשטע ווארט פון די בעל שם טוב, אז נאך אלעס גלייב איך אין איין גלויבן. נאר ער זאגט, פארשטייסט, ער זאגט נאך אלעס. ס׳איז געווען א הקדמה פאר איך גלייב אין איין גלויבן. נאך אלעס…
מגיד שיעור: יא יא.
פארוואס די סידורים ביז תשמ״ה האבן נישט געדרוקט די גאנצע וועלט
קהל: דו ביסט מסביר פארוואס די סידורים ביז יאר תשמ״ה האבן מיר נישט געדרוקט די גאנצע וועלט. יא. ווייל ס׳איז בדחילו, ווייל ס׳מוז זיין עפעס, און אין תשמ״ה איז דאס אויך עפעס. ער האט נאר זיין זאך וואס איז קדושתו למעלה מהשגתו, און ס׳איז אמת במקומו. איך האב נאך ענג געשריבן די גאנצע שאלות ותשובות, איך האב נאך די גאנצע כינוס צו זאגן אז ער זאל פאסן ברית.
מגיד שיעור: איך הער. ניין, אבער דאס… יא. אבער ס׳זעט אויס, על כל פנים, דארט מוז זיין עפעס א זאך, און נאכדעם גייט עס אריבער, און דאס קוקן מיר נישט אויף, ווייל דאס איז שוין די חלק פון למעלה, און דאס איז וואס ס׳איז געזאגט געווארן.
קהל: וואס? ווער זאגט אז ס׳איז געזאגט געווארן? ווער? ווער זאגט אז ס׳איז געזאגט געווארן? עץ חיים? עץ חיים זאגט אז ער רעדט נישט וועגן עולם אחר? אה, די פשט, די תורה, יא. יא. דו זאגסט שוין אז מ׳רעדט נישט וועגן עולם אחר?
דער בעש״ט׳ס תורה: “דבר והיפוכו” — גלייבן אין ביידע זייטן
מגיד שיעור: ס׳איז נישט נאר מ׳רעדט נישט, מ׳רעדט יא! דאס איז די גאנצע זאך! ווייל דאס איז די צווייטע אמונה, עס הייסט די ערשטע אמונה. דאס וואס מיר רעדן אין אונזער שפראך, אין אונזער צמצום, אין אונזער קטנות ההשגה, דאס איז טאקע דאס.
און ערגעץ וואו די רגל וואס דו לייגסט צו, גייסטו לייגן נאך איינס, כאילו האסטו געזאגט אז ס׳איז מכחיש געווען די פריערדיגע זאך. פארשטייסט? דאס איז נאך א זאך.
דער בעש״ט אויף “האומר שמע שמע”
דער בעל שם טוב אין אנדערע פלעצער זאגט אזוי, אז מ׳טאר נישט, יא, די תורה אויף “האומר שמע שמע”, אז מ׳טאר נישט נאכזאגן, איבערזאגן א ווארט וואס מ׳האט שוין געהערט געהאט, ווייל דעמאלט איז מען מכחיש אז די פריערדיגע ווארט איז געווען אלוקות. ס׳איז נישט ממש די זעלבע זאך פון די תורה דא, אבער ס׳איז קאנעקטעד.
דאס הייסט, אז אויף איינער זאגט, “אה, סאו די זון די הצלה איז נישט גענוג, ער דארף האבן עפעס נאך א העכערע מדריגה”, ס׳קוקט אויס אז ער איז מכחיש אז דא איז אלוקות. אוודאי איז עס נאר א קליינע מדריגה לגבי די אמת, אבער מ׳רעדט דאך אז דאס איז די תורה וואס מ׳האט אונז געגעבן, אז דאס איז אונזער שייכות. דאס מוז מען גלייבן אז דאס איז אויך די אמת. פארשטייסט וואס איך זאג?
דאס איז די “דבר והיפוכו”
דאס איז די “דבר והיפוכו”. א מענטש קען נישט גלייבן אז די גאט וואס ער פארשטייט איז נישט גאט. ער ווערט סתם א… ער איז מפריד ווייטער. אוודאי טאר מען אויך נישט גלייבן אז דאס איז די גאנצע גאט. אבער ס׳איז אויך די גאנצע, אבער נישט די גאנצע גאנצע.
“לעולם ילמד אדם למעלה” — מ׳קוקט נישט צוריק
עניוועיס, דאס איז די “לעולם ילמד אדם למעלה”, און די “למדך מנהג למעשה לא תעשה כן לה׳ אלוקיך”, אז מ׳קוקט נישט צוריק, מ׳מאכט נישט קיינמאל פארמאסט, שטייט א זאך.
וואס איז די פחד וואס מ׳האט דא? פחד איז אז מ׳גייט עפעס פארפאסן. ס׳ווערט נאך מער פחד, א מענטש האט א פחד אז ער האט עפעס נישט מיטגעהאלטן. ס׳איז געווען אזא גוטע מנחה, ס׳וועט דארט זיין, ס׳וועט געווען ביי יעדע מנחה. אה, ס׳איז דא מנין. וואס האט ער נישט געהאט? א גרויסע שטיקל עניוועיס, דאס איז די תורה. פיין, מ׳גייט גיין ווייטער צום קומענדיגן שטיקל.
עמוד התפלה5›
דער מזריטשער מגיד לערנט אונז אז תפילה איז א פראצעס פון פארגעסן פון זיך אליינס און אריינגיין אין די ריעליטי פון די אותיות און ווערטער. ער שילדערט פיר עולמות: ערשט פארגעסט מען פון גוף (עשיה), דערנאך קאנעקט מען די ווערטער צוזאמען מיט תענוג (יצירה), שפעטער הערט מען שוין נישט וואס מען רעדט (בריאה), און לסוף ווערט מען אינגאנצן בטל צו די ריעליטי אליינס (אצילות). דער חידוש איז אז אלע תענוגים — אפילו גשמיות'דיגע — קומען פון צוזאמטרעפן און יחוד, און דאס איז דער שורש פון די גרויסע שמחה ביים דאווענען ווען אותיות טרעפן זיך צוזאמען.
דער מזריטשער מגיד לערנט אונז אז תפילה איז א פראצעס פון פארגעסן פון זיך אליינס און אריינגיין אין די ריעליטי פון די אותיות און ווערטער. ער שילדערט פיר עולמות: ערשט פארגעסט מען פון גוף (עשיה), דערנאך קאנעקט מען די ווערטער צוזאמען מיט תענוג (יצירה), שפעטער הערט מען שוין נישט וואס מען רעדט (בריאה), און לסוף ווערט מען אינגאנצן בטל צו די ריעליטי אליינס (אצילות). דער חידוש איז אז אלע תענוגים — אפילו גשמיות'דיגע — קומען פון צוזאמטרעפן און יחוד, און דאס איז דער שורש פון די גרויסע שמחה ביים דאווענען ווען אותיות טרעפן זיך צוזאמען.
HE עברית ›
סיכום השיעור 📋
די פיר מדרגות פון תפילה דורך די פיר עולמות — א תורה פונעם בעש״ט און דעם מזריטשער מגיד
—
מקור פון דער תורה און דער חילוק צווישן בעש״ט און מגיד
דער מקור פון דער תורה איז מגיד דברי יעקב פ״ז — א תורה פונעם מזריטשער מגיד, וואס זאגט איבער דעם בעש״ט׳ס תורות אין זיין אייגענעם סגנון. עס ווערט אויך געבראכט אין כתר שם טוב, קונטרס אחדות.
דער סגנון-חילוק
– דער בעש״ט רעדט פלעין סטרעיט פון רוחניות — ער גייט נישט דורך דעם אומוועג פון גשמיות. ער רעדט פון דער פערספעקטיוו אז מ׳ווייסט שוין אז עס איז דא נשמות, אלוקות, עולמות — און ער זאגט מ׳דארף באלייכטן די ווארט, באלייכטן די אותיות. זיין שפראך איז „לכלול נשמתו.”
– דער מזריטשער מגיד נוצט דעם דרך פון קל וחומר פון גשמיות אויף רוחניות — אויב מען זעט תענוגים אין גשמיות, קל וחומר אין רוחניות. ער רעדט צו מענטשן וואס האלטן נאך נישט דערביי — ער הייבט אן א סטעפ פריער: קודם דארף מען פארגעסן פון זיין גוף, דערנאך אריינלייגן זיין כח אין די דיבורים.
אבער — דער בעש״ט האט יא געברויכט דעם קל וחומר אין זיין אגרת (בריוו): *”באוונך בשמחת חתן וכלה וקטניות בגשמיות, כל שכן במעלה עליונה כזו.”* דער חילוק איז זייער איידל — מער א סטייל-חילוק ווי א מהות׳דיגער חילוק.
דער מגיד׳ס הוספה
דער מגיד מוסיף: אין יעדע אות זענען דא עולמות, נשמות, אלוקות. ווען מען פארבינדט זיך מיט די אותיות ווערט מען יחידים — מען דארף זיך כולל זיין אין יעדע בחינה. דער נושא פון “עד שנעשה לאין” — ביז מען ווערט “אין” — דאס איז דער מגיד׳ס לשון, און דאס מיינט חכמה.
—
“בכל כחך” — וואס מיינט דאס?
“בכל כחך” מיינט נישט שרייען — דאס איז סתם נערות. “בכל כחך” מיינט “בכל כוונתך” — מיט אלע כוחות פון כוונה, נישט מיט אלע כוחות פון קול. דער מקור איז אין שולחן ערוך ביי “אמן יהא שמיה רבא” (תוספות).
דער “כח” וואס דער מגיד רעדט דערפון מיינט: זיין קאנשעסנעס, זיין אווערנעס — וואס דער מענטש פילט אז עקזיסטירט, וואס ער זעט בתור דברים קיימים, דאס לייגט ער אריין אין די אותיות. די אותיות אליין זענען נישט גופניים — זיי זענען דברים קדושים, דברים מופשטים, אין זיי ליגן אלע זאכן.
—
דער אויסגאנגס-פונקט: דער מענטש׳ס נאטירלעכע הנחה — “איך בין א גוף”
א מענטש לעבט געווענלעך מיט דער הנחה אז ער איז זיין גוף. דאס איז נישט א בפירוש׳דיגע שאלה-און-תשובה — דאס איז די גרונט-הנחה אונטער אלעס וואס ער טוט. פונקט ווי מען שטעלט זיך פאר אז ארויסגייענדיג אינדרויסן וועט מען זען דעם הימל — אזוי איז דאס אן “assumption” וואס ליגט אונטער דעם גאנצן לעבן, אפילו אן דעם וואס מען פרעגט זיך עס בפירוש.
דוגמא: א מענטש וואס איז צו גראב — ער גייט ארום א גאנצן טאג מיט דעם אין זיין קאפ, ער קומט אריין אין א פלאץ און פרובירט זיך צו באהאלטן. דאס איז נישט בלויז א חסרון פונעם גוף — דאס איז א סימן אז ער איידענטיפיצירט זיך מיטן גוף, דאס איז וואס ער איז.
דאס איז דער אויסגאנגס-פונקט פון דער תורה: מען דארף ארויסגיין פון דער הנחה דורך די מדרגות פון תפילה — פון גשמיות ביז “אין”.
—
סטעפ 1: עולם העשיה — פארגעסן פון זיך
דער בעש״ט׳ס תורה
מען זאל דאווענען מיט התלהבות ביז מען פארגעסט פון גשמיות. דער עצה איז “יעלה מעט מעט” — גיין שטיקלעכווייז, פון א ווארט צו א ווארט, פון אן אות צו אן אות. נישט פרובירן אויף איינמאל אריינצולייגן די גאנצע כוונה, נאר שטיל און פאמעלעך גיין ביז מען פארגעסט פון זיך אליין.
ביאור
ווען א מענטש לייגט אריין זיין גאנצע כח, כוונה, מודעות אין די אותיות — צוביסלעך פארגעסט ער פון זיין גוף. ער הייבט אן נישט צו געדענקען אז ער האט א גוף. דאס איז סטעפ איינס.
דער בעש״ט׳ס כלל: *”במקום שמחשבתו — שם הוא”* — וואו דיין מחשבה איז, דארט ביסטו. אויב דו ביסט אין דער נארמאלער מצב, ביסטו סטאק אין דיין גוף. אויב דו גייסט אריין אינגאנצן אין עפעס — אפילו אין שטותים — פארגעסטו פון דיין גוף, און דאס איז א וועג וויאזוי עס קען ווערן געבוירן א נייע זאך, וויאזוי א מענטש קען זיך טוישן.
דער פאראדאקס פון דאווענען מיט כוונה
א שווערע נקודה: ווען מ׳זאגט א מענטש ער זאל דאווענען מיט כוונה, געדענקט ער מער אז ער איז א גוף ווי פארדעם. ער ווערט ערנסט, ער דערמאנט זיך אן זיין גאנצע גוף, זיינע נידס, זיינע חסרונות — ער ווערט מער גשמי׳דיג פון דאווענען. דאס איז דער אפאזיט פון וואס דאווענען דארף זיין.
דער “טבע אדם” פראבלעם: ווי מער מען הייסט א מענטש פארגעסן פון זיך, דעסטו מער געדענקט ער זיך. מען זעט עס אין דער שפת הגוף פון רוב מענטשן ביים דאווענען — זיי זענען משוגע׳דיג אנקאמפארטבל.
דער ראיה פון איינשלאפן
מענטשן וואס שלאפן איין אינמיטן דאווענען — דאס איז דווקא א סימן אז זיי זענען אין דער ריכטיגער מדריגה. זיי פילן זיך באקוועם, דאווענען איז זייער נאטירלעכער פלאץ. אלטע אידן וואס שלאפן איין ביים דאווענען — ביי זיי איז דאווענען וואס זיי זענען, נישט עפעס פרעמדס. זיי שפירן נישט קיין סעלף-קאנשעסנעס.
דער סקולענער רבי פלעגט איינשלאפן אינמיטן עסן, אינמיטן א ברכה, אינמיטן אן עליה — ער איז געווען קאמפארטבל, נישט אנגעצויגן. ער האט געדאוונט מיט גרויסע חיות, אבער ווען ער איז געווען מיד, האט ער פשוט איינגעשלאפט — ווייל ער איז נישט געווען צו סעלף-אוועיר.
דאווענען דארף זיין ווי א וועקעישען — קודם פארגעסט מען א ביסל פון זיך.
מקורות
– רבי חיים ויטאל אין שער הקדושה — ווען א מענטש לערנט, דאוונט, אדער זאגט פסוקים, זאל ער געדענקען אז ער איז אינגאנצן א נשמה וואס רעדט, נישט זיין גוף, נישט זיינע כוחות הגוף.
– דער בעל התניא רופט עס “משתומם שעה אחת” — מ׳דארף קענען פארגעסן פון זיך.
– רבי פנחס מקאריץ רעדט וועגן דעם אין מער גשמיות׳דיגע וועגן — למשל, מ׳קלענט די הויז פאר פסח כדי ער זאל פארגעסן אביסל פון זיך.
דער סדר התפילה
לויט דער סדר פון עולמות של מעלה ושל מטה — קודם זאג פסוקי דזמרה, רעד וועגן די שטערנס וואס זינגען פאר׳ן אייבערשטן, די כוכבי אור — פארגעס אביסל פון זיך. דאס איז דער ערשטער סטעפ. פארדעם הייבט זיך גארנישט אן — פארדעם איז מען סטאק אין גופניות.
—
סטעפ 2: עולם היצירה — די תענוג פון יחוד אותיות
דער בעש״ט׳ס תורה
*”נאך דעם יחשוב שהאותיות מתחברות”* — נאכדעם וואס מען האט פארגעסן פון זיך, זאל מען טראכטן אז די אותיות טרעפן זיך איינער מיט דער צווייטער, און דאס איז א גרויסע תענוג.
ביאור — וואס איז די תענוג?
דער “זיך” קען זיך נישט קאנעקטן מיט גארנישט — ער איז סטאק אין זיין אייגענעם גוף. אבער אותיות קענען זיך קאנעקטן: צוויי אותיות ווערן א ווארט, צוויי ווערטער ווערן א זאץ, עס ווערט א שטיקל, עס ווערט עפעס.
דער משל: יעדע ווארט אין דאווענען — למשל “יהללו את שם ה'” — האט אן אינדעפענדענטע מציאות, א נשמה, א ניצוץ קדוש. עס איז א געוואלדיגע זאך פאר זיך אליין. אבער ווען צוויי ווערטער טרעפן זיך צוזאמען, איז עס נאך מער געשמאק — ווי צוויי אידן וואס טרעפן זיך און זאגן “שלום עליכם”. ביידע זענען גוט אליין, אבער צוזאמען איז בעסער.
א וויכטיגער חילוק: רוחניות vs. גשמיות
אין גשמיות טרעפן זיך זאכן נאר ווען עפעס פעלט — יעדער תענוג איז אביסל “פּראבלעם-סאלווינג” (א מענטש איז הונגעריג, ער עסט, ער סאלוועט דעם חסרון). אבער ברוחניות איז נישט קיין חסרון — ווי צוויי אידן וואס האבן אהבת חברים, אדער צוויי דברי תורה (א קשיא און א תירוץ) — איז דער צוזאמטרעף נישט פון חסרון, נאר פון שלימות. א קשיא אויף דברי תורה איז אליינס א דבר שבקדושה.
פון צוויי ווערט איינס: דער גרויסער תענוג איז ווען מען מאכט פון צוויי זאכן איין זאך — א מער שלימות׳דיגע, מער קאמפליצירטע זאך. דאס איז א גרויסע שמחה.
—
תענוג פון התאחדות — בגשמיות און ברוחניות
דער עיקר ענין: תענוג קומט פון צוזאמקומען
דער תענוג וואס א מענטש פילט בגשמיות איז נישט בלויז דער אייגענער הנאה — עס איז דער תענוג פון התאחדות, פון צוזאמקומען מיט נאך א זאך אדער נאך א מענטש. ווען צוויי זאכן טרעפן זיך צוזאמען, ווערט נישט בלויז “דאפּלט” — עס ווערט א גאנץ נייע עולם פון תענוג, א “דריטע זאך שיוצא מביניהם.”
דער משל: איך מיט א שטיקל קוגל צוזאמען — דאס איז א שידוך. די חיות אין דעם עסן און די חיות אין מיר טרעפן זיך, און ביידע לעבן בעסער. עסן מיט נאך מענטשן איז א גרעסערע תענוג ווי עסן אליין — אפילו יעדער עסט פאר זיך.
חידוש: תענוגים גשמיים זענען בעצם גוטע זאכן
דער מגיד און דער בעש״ט האבן נישט מורא געהאט פון גשמיות׳דיגע תענוגים. מיר זענען צוגעוואוינט אז תענוגים גשמיים זענען א פּראבלעם — אבער דאס איז נאר ווייל א מענטש ווערט “סטאק” אין דעם משל און פארגעסט דעם נמשל. בעצם — אלע זאכן וואס זענען געשמאק בגשמיות זענען גוטע זאכן. עס איז נישטא קיין תענוג וואס איז בעצם א שלעכטע זאך. אלע תענוגים מאכן א מענטש בעסער לעבן.
דער אייבערשטער האט געקענט מאכן אז מענטשן זאלן לעבן דורך אן IV-איינשפּריץ. אבער בעצם איז עס טיפער: וואס איז גוט, טעיסט אויך גוט — דאס איז די בריאה ווי דער אייבערשטער האט זי באשאפן. (מ׳קען זיך טועה זיין — דאס האט צו טון מיט קליפה, מ׳דארף מברר זיין.)
תענוג פון זיווג — א נאך גרעסערער תענוג
*”לא טוב היות האדם לבדו”* — דער מענטש זוכט א שותף, א שלימות. דער תענוג פון זיווג איז נאך גרעסער ווייל עס מאכט נישט בלויז דיר לעבן — עס מאכט די גאנצע וועלט לעבן. *”לא תוהו בראה, לשבת יצרה.”* פון דער התאחדות ווערן נייע נשמות, נייע מענטשן. אלע תענוגים אין דער וועלט זענען שידוכים.
—
סטעפ 3: עולם הבריאה — אותיות המחשבה
דער בעש״ט׳ס תורה
דער דריטער לעוועל: מען קומט צו אותיות פון מחשבה — *”ועבר לאותיות המחשבה, ולא ישמע מה שהוא מדבר.”* ער הערט נישט מער וואס ער רעדט — ער ווייסט עס נאר במחשבה. ער רעדט נאך (ווייל ער דאוונט), אבער ער ווייסט נישט דערפון.
ביאור
דאס איז דער לעוועל פון בינה — מען האט א הבנה, א איידיע, אבער עס איז נאך אלץ אין ווערטער. אותיות המחשבה זענען נאך אלץ א מלבוש — זיי זענען די “גשמיות שבמחשבה.” מען איז זיך מסביר פאר זיך אליין וואס מען זעט. דער בעל התניא רופט דאס “עולם המלאה” — בינה.
דער משל פון דער שיינער בוים — ביז עולם הבריאה
א מענטש גייט אינדרויסן און זעט א שיינע בוים:
1. עולם העשיה (דיבור): ער זאגט “מה נאה אילן זה”, ער מאכט א ברכה “שככה לו בעולמו” — ער לייגט זיך אריין אין די ווערטער, אין דעם קלאנג. ער זאגט עס אפאר מאל.
2. עולם היצירה (קאנעקשן פון ווערטער): די ווערטער קאנעקטן זיך — “שככה לו בעולמו” ווערט איין גאנצע “חתונה” אין קאפ. ווי צוויי מענטשן האבן חתונה און מען טאנצט ארום — אזוי טאנצן די ווערטער צוזאמען, זיי באקומען א צוזאמענהאנג.
3. עולם הבריאה (אותיות המחשבה): ער הערט שוין נישט די ווערטער, נאר ער האט די איידיע, דעם געדאנק — “דער אייבערשטער האט געמאכט אזא שיינע בוים.” אבער דאס איז נאך אלץ א הסבר, נאך אלץ ווערטער אויף א “סקרין׳קעלע” אין קאפ.
—
סטעפ 4: עולם האצילות — מידת ה״אין”, חכמה, די ריעליטי אליינס
דער בעש״ט׳ס תורה
*”יבטל בדעת עין כל כוחותיו הגשמיות”* — אלע גשמיות׳דיגע כוחות ווערן בטל. דאס איז מדת החכמה, מדת ה״אין” — דער מענטש ווערט “אין.”
ביאור — דער חילוק צווישן אותיות המחשבה און די ריעליטי אליינס
דער אמת׳ער דורכברוך איז ווען מען דערגרייכט עולם האצילות — דארט פאלן אוועק אלע כוחות און חושים, אינקלודינג די מחשבה אליין, און מען שטייט פאר דער ריעליטי אליינס. ער טראכט שוין אויך נישט אין אותיות — די אותיות פון מחשבה זענען די “גשמיות שבמחשבה.”
דער משל פון דער שיינער בוים — דער פערטער שטאפל
4. עולם האצילות (עין/ריעליטי): נתבטלו אצלו כל הכוחות והחושים — אינקלודינג די מחשבה. ס׳איז פשוט דא א שיינע בוים אין פראנט פון אים. נישט די ווערטער וואס זאגן “ס׳איז א שיינע בוים”, נישט דער הסבר אז זי איז צוואנציג אמות הויך — נאר די זאך אליינס. די ריעליטי איז נישט די ווערטער וועגן איר, די ריעליטי איז די ריעליטי.
דער עיקר חידוש: ווערטער זענען נישט ריעליטי
אלע ווערטער — אפילו די טיפסטע — זענען נאך אלץ עולם הבינה. מען קען נישט מיט ווערטער אויסדריקן עולם האצילות, ווייל ווערטער זענען “עקזעקטלי” דער הסבר, נישט די זאך. נאר דער הסבר קען מען נאך זאגן — אבער די ריעליטי אליינס איז ביינד ווערטער.
הסתכלות vs. הבנה
עולם האצילות ווערט אויך גערופן הסתכלות אדער ראיה — נישט אז ער פארשטייט עס, נאר ער קוקט דערויף. דער חילוק צווישן “understanding” (וואס איז אין מיין קאפ, מיין דיבור) און “insight” (in-sight — ער זעט איין) — דאס איז דער חילוק צווישן בינה און חכמה, צווישן הסבר און ריעליטי.
דער ענין פון “בטל”
דער מגיד האט גע׳חידוש׳ט דעם באגריף “בטל” אין חסידות — ער האט עס גענומען פון הלכה (בטל ברוב, בטל באחד, טפל בטל פאר דער עיקר), אבער אין חסידות מיינט עס עפעס אנדערש: ווען א מענטש שטייט פאר דער ריעליטי, ווערן אויס זיינע כוחות, ער ווערט משתומם — ווי דער לשון וואס דער בעל התניא האט ליב צו ברענגען: “ונשתומם כשעה חדא.”
—
רבי חיים׳ל’ס חידוש — דער שם הוי״ה און דער אייבערשטער אליינס
א מענטש קען זיין א גרויסער צדיק וואס איז מכוון א גאנצן טאג דעם שם הוי״ה — אבער וואס איז מיט דער אייבערשטער אליינס? וואס איז מיט די זאך וואס דער שם הוי״ה איז וועגן?
רבי חיים׳ל האט געזאגט: *”איך האב אין זינען אלע זיבן וועלטן, אלע דרגות — און דעם אייבערשטן האב איך פארגעסן.”* ער זאגט נאך א גרעסערע זאך: אפילו דער שם הוי״ה אליין קען “פארגעסן” דעם אייבערשטן — נישט ממש פארגעסן (דעם אייבערשטן קען מען ממש נישט פארגעסן), נאר אז דער שם איז נאך אלץ א וועג פון זאגן, נאך אלץ א מלבוש.
דער מהלך אין שמות
– אדנ״י — עולם העשיה, די ווערטער וואס מען קען זאגן
– שם הוי״ה — עולם היצירה, דער קאנעקט
– הוי״ה איז אדנ״י — עולם הבריאה, א הבנה וואס איז נאך ווערטער
– דער אייבערשטער איז — דאס איז געווען אמת פאר ס׳איז געווען ווערטער, ס׳איז די זאך אליינס
מידת החכמה / מידת עין — דער מענטש׳ס יכולת
דער מגיד רופט דאס מידת חכמה — דער מענטש האט א יכולת זיך צו קאנעקטן מיט דער ריעליטי אליינס, צו זיין בטל צו דער ריעליטי. דעריבער הייסט די נשמה “נשמה אלוקית” — ווייל זי האט די מידת החכמה, די מעגליכקייט צו זיין דאס, צו האבן די ריעליטי אפן פאר זיך.
א פראקטישער פונקט
ווען א מענטש האט א קשיא וואס האט שוין ווערטער, האט ער שוין באזיקלי א תירוץ — ער דארף נאר ממשיך זיין דעם נעקסטן ווארט. אבער די רגע פון האבן דעם קשר, דעם experience, איז נישט א רגע פון “איך האב א שטיקל קשר” — ס׳איז עפעס וואו מען איז stuck, מען קוקט דערויף, מען איז דערין. דאס איז דער חילוק צווישן בינה (ווערטער, הסבר) און חכמה (ריעליטי, הסתכלות).
—
דיסקוסיע: איז מען יוצא קריאת שמע?
עס איז אויפגעקומען א שאלה: אויב ער הערט נישט וואס ער רעדט (עולם הבריאה) — ווי איז ער יוצא? (אין שולחן ערוך שטייט מ׳דארף הערן וואס מ׳רעדט.) דער תירוץ: אויב א איד איז אין אזא מדריגה, איז ער יוצא. אויסערדעם — דער מגיד זאגט אז מ׳מוז נישט דוקא זיין ביים דאווענען פאר דעם; עס איז גרינגער ביים דאווענען, אבער מ׳קען דאס דערגרייכן אינמיטן טאג אויך. די פיר לעוועלס זענען נישט דוקא תלוי אין דעם סדר התפילה — מ׳קען שוין אין ברכות השחר אנקומען צו א הויכע מדריגה.
תמלול מלא 📝
זוכן דעם מקור פון דער תורה
דער טעקסט פון דער תורה
בתפילה צריך התלהבות עד שישכח מגופניות, ויחשוב שהאותיות מצטרפין ומתחברין זה עם זה, וזהו תענוג גדול, רמז לדגשמיות ותענוג כל שכן ברוחניות, וזהו עולם היצירה.
ואחר כך יבוא לאותיות מחשבה, ולא ישמע מה שהוא מדבר, וזהו בחינת עולם הבריאה. ואחר כך יבוא למדת אין, שנתבטל אצלו כל כח ויסוד הגשמי, וזהו עולם האצילות ממדת החכמה.
שאלה: וואס איז די תענוג, די ערשטע תענוג? די יחוד? דו זאגסט אז דאס איז א תורה פונעם מגיד דמעזריטש? איך האב נישט קיין אהנונג. דו ווייסט?
מגיד שיעור: כתר שם טוב, קונטרס אחדות.
שאלה: לאמיר קוקן כתר שם טוב. אדער ליקוטי אמרים?
זוכן אין כתר שם טוב
מגיד שיעור: איך האב כתר שם טוב, וואו איז עס? ערגעץ. וואו איז עס געגאנגען?
אין כתר שם טוב, תוכן ענינים, זענען די זאכן צונאמען. חלק ב׳ דארף עס זיין. איך זע דא נישט די נומבערס.
שאלה: וואס איז קונטרס אחדות?
מגיד שיעור: איך מיין אז קונטרס אחדות איז…
בתפילה צריך התלהבות. אפשר האבן זיי עפעס א מפתח קיינד אוו טינג?
וואס גייט מיך אן פון וואו ס׳קומט די תורה? אפשר וועט עס מיר העלפן עפעס. קוקן תולדות, קונטרס אחדות. ס׳איז נישט תולדות אחדות, ס׳איז תולדות פון קונטרס אחדות פון די תולדות? ניין, גלייב איך.
לאמיר מאכן א סערטש און שוין. האסט נישט קיין באוצר החכמה כתר שם טוב אדער קונטרס אחדות?
לאמיר קוקן אין אוצר החכמה. איך האב א געדרוקטע, אבער ס׳איז שווער צו טרעפן זאכן אין כתר שם טוב.
בתפילה צריך התלהבות… אהא, דו ווייסט וואס? ש״פז. האסט ש״פז?
דער מקור: מגיד דברי יעקב
מגיד שיעור: אה, ש״פז אות ב׳. מגיד דבריו ליעקב, פ״ז. דאס איז פון מגיד דברי יעקב, דאס שטיקל. מגיד דברי יעקב פ״ז. האסטו אויך מגיד דברי יעקב דא? פ״ז.
יא, דאס איז א שטיקל פון די מזריטשער מגיד. האסטו דיסקאווערד די סוד.
נאר ס׳איז נישט קיין תורה פונעם בעל שם טוב. די תולדות זאגט נאך פונעם בעל שם טוב. די מזריטשער מגיד זאגט בעל שם טוב׳ס תורות, אבער ער זאגט עס אין זיין אייגענעם וועג. ס׳איז נישט די זעלבע זאך, פארשטייסט? רש״י און רש״י מהרש״א, ס׳שטייט אסאך מאל אזעלכע תורות, אבער… פון וואו ווייס איך אז ס׳איז נישט קיין תורה פונעם בעל שם טוב? ס׳זעט מיר אויס.
ער האט נאר דא אריינגערוקט די בעל שם טוב׳ס א תורה ווייל ס׳שטייט די זעלבע נושא פון אריינלייגן כל כחו ביי דיבורים. קוק אין כתר שם טוב. ניין, כתר שם טוב מיינט ער פון די תולדות, איך האב א טעות. ס׳איז דא אין כתר שם טוב, אין שמיני עז״ו, די בעל שם טוב האט א תורה. ס׳איז דא, ס׳איז די זעלבע תורה.
קרוצאף שמיני. שמיני עז״ו, ה׳ ו׳. ניין, ס׳איז א לענגערע תורה. ס׳איז אויך א תורה פון די מגיד. עס רעדט פון די זעלבע זאכן. מען גייט פון עולם היצירה, עשיה, און אזוי ווייטער.
א צדדיגע דיסקוסיע: מנהג אין סטאלין
שאלה: דו האסט פארציילט אז אין סטאלין איז דער מנהג אז אפילו אין די שול פון בעל שם טוב דארף מען גיין אן שיך. אן שיך?
מגיד שיעור: יא. אין די אוהל איז גאר אסאך פירן זיך אזוי, נישט נאר סטאלין.
שאלה: ניין, ניין, אין ציון זיכער. אין ציון איז אסאך פלעצער גייט מען אן שיך.
מגיד שיעור: אבער אין די שול פון בעל שם טוב, די קליינע איבערגעבויטע שול, אין בית החיים גייט מען אן שיך, און דער רבי אפילו אין די נייע איבערגעבויטע איז אויך געגאנגען אן שיך.
שאלה: מענין. וואס האט דאס צו טין עניוועיס?
מגיד שיעור: נישט, מ׳האט עס מיר פארציילט דורך א גוטע מקור נעכטן. דאס איז מיר א נחמה רבה, דאס האט שוין מיין לעבן בענעפיטעד.
דער חילוק צווישן דעם בעש״ט און דעם מזריטשער מגיד
די שפראך פונעם מזריטשער מגיד
מגיד שיעור: סאו דאס איז די נקודה דא. סאו וואס פארשטייט מען? פארשטייט מען אז ס׳שטייט אדער ס׳שטייט נישט? האט ער אמאל געטון דאס?
שאלה: סאו וואס איז די תענוג? ווילסטו קודם וויסן אדער וואס איז די תענוג?
מגיד שיעור: וואס איז די תענוג? וואס איז די עת לעשות? איך מיין אז ס׳איז מער ליב די עת לעשות. מ׳האט שוין גערעדט וועגן דעם, איינס פון די אנהויבן.
שאלה: אקעי, איך האב פארגעסן. דאס איז די אינסטראקשנס וואס מ׳זאל טון.
מגיד שיעור: אקעי. מ׳דארף עס טון. כדי צו פארשטיין וואס ס׳שטייט דארף מען עס טון, פשוט.
שאלה: אקעי. וואס איז אזוי קאמפליקעיטעד?
מגיד שיעור: וואס גייט זיין די נעקסטע שטיקל? די נעקסטע שטיקל איז די זעלבע שטיקל פון פריער, נאר מיט די שפראך פון די דגל. סאו דאס איז… לאמיר רעדן אביסל וועגן דעם. זאל מען זען וואס נאך.
האט ער געזאגט, דאס איז די לענגווידזש פון די מזריטשער מגיד. וויאזוי ווייס איך? קודם כל, די אלע ראיות פון גשמיות אויף רוחניות איז די מזריטשער מגיד׳ס תורות, נישט די בעל שם טוב׳ס תורות. די בעל שם טוב רעדט פלעין סטרעיט פון די רוחניות.
דער קל וחומר פון גשמיות צו רוחניות
מגיד שיעור: וואס מיין איך? די גאנצע זאך פון די קל וחומר, זעסט דאך ווי ס׳איז דא תענוגים אין גשמיות וכו׳, איז אין רוחניות אויך דא? איך ווייס נישט אויב אין… עקשולי, די בעל שם טוב האט יא געזאגט די לשון, רייט? די בעל שם טוב׳ס לשון איז געווען ביי די בריוו, יא, וואס איז די תורה וואס אונז זענען דאס געווען אין געבאטעווע, וואס איז די לשון?
שאלה: נאר געדענק די לשון, דא איז די אגרת אין די פריערדיגע פעידזש, איז געשטאנען ווען ער האט גערעדט וועגן די נקודה, האט ער געזאגט, “באוונך בשמחת חתן וכלה וקטניות בגשמיות, כל שכן במעלה עליונה כזו”.
מגיד שיעור: יא. ער האט יא געזאגט די זעלבע קל וחומר.
דער ביאור פון “בכל כחך”
וואס מיינט “בכל כחך”?
מגיד שיעור: ער זאגט א פשוט׳ע זאך, א מענטש א גאנצע צייט, “בכל כחך” מיינט נישט מ׳זאל שרייען, יא? דאס איז א סתם נערות. “בכל כחך” מיינט “בכל כוונתך”, אזויווי ס׳שטייט אין שולחן ערוך ביי… יא, ביי וויאזוי הייסט עס? “אמן יהא שמיה רבא”, יא? תוספות. סאו, ס׳מיינט אזוי, ס׳מיינט…
שאלה: האו דו יו עקספלעין דיס, לעמיר עס טרייען צו דעסקרייבן.
דער איידעלער חילוק
מגיד שיעור: ער זאגט אביסל אנדערש ווי… דאס איז אביסל אן אנדערע דגוש ווי די בעל שם טוב. די בעל שם טוב רעדט נישט פון… ער רעדט יא, נאר ס׳איז אן אנדערע סטייל, נו, ס׳איז א קליינע חילוק, זייער אן איידעלע חילוק.
אבער די מזריטשער מגיד זאגט, אז יא, איך געדענק די בעל שם טוב האט געזאגט, אבער מ׳דארף געדענקען אז אין יעדע אות איז דא עולמות נשמות אלוקות, און אונז ווען מיר קאנעקטן זיך ווערט יחידים, און מ׳דארף זיך כולל זיין אין אזא נשמה אין יעדע בחינה, און אזוי ווייטער.
די מזריטשער מגיד זאגט איבער די תורה, און ער זאגט אזוי, אז קודם כל ער… אויך די נושא פון “עד שנעשה לאין”, די לענגווידזש דאכט זיך מיר פון דעם מזריטשער מגיד, דאס הייסט חכמה.
דער מענטש׳ס נאטירלעכע הנחה: “איך בין א גוף”
די געווענלעכע וועג פון א מענטש
מגיד שיעור: וואס ער זאגט איז אז געווענליך א מענטש געדענקט זיך אליינס, דאס איז וואס דו שטייסט דא, רייט? געווענליך “זיך אליינס” מיינט עס א גוף. א מענטש געדענקט געווענליך אז ער איז א גוף. אויב דו פרעגסט א מענטש “וואס ביסטו?” אדער “בשם וואס, מיט וואס רעדסטו? מיט וואס לעבסטו?”, טראכט ער פון זיין גוף. אזוי איז די נארמאלע וועג פון א מענטש טאג-טעגליך, רוב מענטשן, נישט צדיקים, נארמאלע מענטשן. זיי קוקן זיך אן אז זיי זענען זייער גוף.
דאס איז נישט אז ער קוקט זיך אן נאר ווען דו פרעגסט אים בפירוש, דאס איז אזוי ווי די הנחה, די עסאמפשאן אונטער אלעס וואס ער טוט. ס׳איז נישט דווקא א זאך וואס “יעצט טראכט איך, אה, איך בין אפשר א זאך, איך בין א גוף, און זאכן פון גוף מאכן סענס פאר מיר,” אזוי ווי איך האב ליב צו זאגן.
ס׳איז נישט קיין בפירוש׳דיגע שאלה
מגיד שיעור: ס׳איז פשוט, ס׳איז די… איך וויל נישט זאגן תת-מודע, ס׳איז נישט אפילו תת-מודע, ס׳קען זיין אז ס׳איז במודע, אבער ס׳איז נישט קיין זאך וואס דו פרעגסט דיר א שאלה און ענטפערסט דיר א תירוץ. ס׳איז פשוט די… דאס איז… וואס? די אפּיראנס, די עקזיסטענס. דאס איז פונקט אזוי ווי… א מענטש׳ס לעבן איז דאך געבויט אויף אסאך הנחות. ס׳איז פונקט אזוי ווי דו שטעלסט דיר פאר אז דו וועסט ארויסגיין אינדרויסן וועסטו זען די הימל איבער דיר.
פארגעסן פון גוף — דער ערשטער סטעפ אין תפילה
דער מענטש׳ס נאטירלעכע מציאות: ער געדענקט אז ער איז א גוף
מיט וואס רעדסטו? מיט וואס לעבסטו? טראכט ער פון זיין גוף. אזוי איז נארמאל, די נארמאלע וועג פון א מענטש טאג טעגליך. רוב מענטשן, נישט צדיקים, נארמאלע מענטשן, זיי קוקן זיך אן אז זיי זענען זייער גוף.
דאס איז נישט אז ער קוקט זיך אן נאר ווען דו פרעגסט אים בפירוש. דאס איז אזוי ווי די הנחה, די assumption אונטער אלעס וואס ער טוט. ס׳איז נישט דוקא א זאך וואס יעצט טראכט איך, “אה, איך בין עפעס א זאך, איך בין א גוף, און זאכן פון גוף מאכן סענס צו מיר”, אזוי ווי איך האב ליב צו זאגן. ס׳איז פשוט, ס׳איז די… איך וויל נישט זאגן תת מודע, ס׳איז נישט אפילו תת מודע, ס׳איז נישט אז ס׳איז אונטער מודע, אבער ס׳איז נישט קיין זאך וואס דו פרעגסט אים א שאלה און ער ענטפערט דיר א תירוץ. ס׳איז פשוט די…
דאס איז וואס? די appearance, די existence. דאס איז פונקט אזוי ווי דו שטעלסט… א מענטש׳ס לעבן איז דאך געבויט אויף אסאך הנחות. ס׳איז פונקט אזוי ווי דו שטעלסט זיך פאר אז דו וועסט ארויסגיין אינדרויסן וועסטו זען די הימל. דו שטעלסט זיך פאר אז דו ביסט א גוף. דו דארפסט נישט טראכטן וועגן דעם אקטיוו יעדע סעקונדע.
דוגמא: דער גראבער מענטש
א פשוט׳ע וועג פון דאס זאגן וואלט געווען אזוי, אז א מענטש געווענליך געדענקט ער זיך אליינס, און ער געדענקט אז ער איז א גוף, און ער געדענקט א גאנצע צייט למשל אז ער איז גראב, לאמיר זאגן אזוי. ס׳איז דא אזא מענטש וואס ער איז אביסל צו גראב אדער אסאך צו גראב, און ווי ער גייט, ס׳איז זייער אינטערעסאנט צו באמערקן, ווי ער גייט געדענקט ער אז ער איז צו גראב. ער קומט אריין אין א פלאץ און ער הייבט אן זיך מאכן אזוי, אפשר גייט מען נישט באמערקן אז ער איז גראב, ס׳העלפט נישט עניוועי.
ס׳איז א גילטי קאנשעס. מ׳האט מיר געזאגט אז דאס איז נישט די ריכטיגע לשון, אז דאס איז נישט א נקיפות המצפון. איך רעד פון די גוף, ער געדענקט אז ער איז א גוף. דאס וואס ער איז גראב איז א גילטי קאנשעס. יא, איך רעד פון זיין גוף. ער געדענקט אז ער איז א גוף און זיין גוף האט אזעלכע חסרונות. איך ניץ נאר די חסרונות פון די גוף, ווייל איך האלט אז דאס איז נישט די פראבלעם, די פראבלעם איז די גוף אליינס, אבער איך ניץ נאר א דוגמא פון די חסרונות כדי איך זאל פארשטיין פון וואס איך רעד, צו קענען רעדן אביסל קלארער.
איך געדענק אז איך בין א גוף, איך געדענק אז ס׳איז אביסל צו גראב די גוף, אקעי? און דאס איז אזויווי פארט פון זיין איידענטיטי, פארט פון וואס ער איז. א גאנצע צייט דרייט ער זיך ארום, נישט זיין נפש, ער איז נישט שולדיג, ער איז נישט א רשע, ער טאר נישט זיין גראב, לאמיר זאגן ער טאר יא, איך ווייס נישט, ס׳איז אפשר נישט זיין פאלט. אבער ער געדענקט אז ער איז זיין גוף, ער איז דאס, דאס איז וואס ער איז.
ווען א מענטש פארגעסט פון זיין גוף
נאכדעם אמאל, יא, דאס איז א נארמאלע זאך, אמאל קוקט ער… מענטשן ניצן דאס א גאנצע צייט. אמאל קוקט ער עפעס אן אינטערעסאנטע זאך, ער ליינט עפעס א מעשה, ער קוקט אויף א מובי, איך ווייס נישט. ער טוט עפעס וואס ס׳נעמט אים איבער זיין קאנשעסנעס, ס׳נעמט אים איבער זיין אווערנעסס. אין יענע צייט געדענקט ער נישט אז ער איז גראב, ער געדענקט בכלל נישט אז ער האט… אקעי, ער געדענקט יא אז ער האט א גוף אפשר, ווייל ער קערט שטותים, אבער ער געדענקט נישט אז ער איז גראב, יא? ער פארגעסט פון דעם.
דרך אגב, ס׳קען זיין ער פארגעסט עכט אז ער האט א גוף אביסל, אפשר זייער גרויס אין בחינת קטנות, אין א זייער קליינע וועג, אבער ס׳איז זייער וויכטיג פאר א מענטש צו האבן אזעלכע סארט זאכן. מ׳רופט עס “עסקעיפ” סאמטיים, ס׳איז בריחה, ער אנטלויפט.
חילוק צווישן דעם בעש״ט און דעם מזריטשער מגיד
און וואס ער זאגט, דאס איז אזוי ווי אויך ווען ער זאגט “כל כחו”, אויך האט דער בעל שם טוב געזאגט אזעלכע לענגווידזשעס, יא, “לכלול נשמתו”. ער האט געהאט אן אנדערע שפראך, אבער ס׳לייגט זיך אינגאנצן אריין, יא, ס׳לייגט זיך אינגאנצן אריין.
דער בעל שם טוב׳ס שפראך איז נישט געווען אז מ׳דארף זיך אריינלייגן. דער בעל שם טוב האט געזאגט אז מ׳דארף באלייכטן, יא, באלייכטן די ווארט, באלייכטן די ווארט. אבער דער מזריטשער מגיד האט געדענקט אז ס׳איז דאך מענטשן, און ער הייבט אן אביסל א סטעפ פריער, אזוי מיין איך. איך מיין אז דאס איז א שטיקל חילוק.
דער בעל שם טוב רעדט פון די גוף, אבער ער רעדט שוין פון די פערספעקטיוו אז דו ווייסט שוין אז ס׳איז דא נשמות, דער עולם איז נשמות, אלוקות. ערגעץ וואו נאך די נשמות און אלוקות, נאך די עולמות איז דאך גופים. איך ווייס נישט, דער עולם איז אפשר א גוף, אדער די לעצטע עולם, אקעי, ער געדענקט.
אבער דער מזריטשער מגיד רעדט צו מענטשן, און ער געדענקט נאך אז זיי האלטן דאך נישט בכלל דאס. ס׳איז קודם דארף ער פארגעסן פון זיין גוף. דאס הייסט בעצם… איך בין נישט זיכער וועלכע עולם ער האלט דא. איך מיין אז דאס וואלט געווען ביי אים אנגעקומען צו עולם המעשיה. ס׳איז דא נאך תורות וועגן דעם, איך מיין אויך פון בעל שם טוב וואס רעדן וועגן דעם. לאמיר טראכטן אינמיטן אסאך. אבער קודם, ער האט דא פארמירט וואס ס׳הייסט.
די עצה: אריינלייגן דיין כח אין די אותיות
קודם וואס ער פרובירט צו זאגן איז אז א מענטש געדענקט אז ער האט א גוף, און ער טראכט אז ער רעדט בתור גוף וכדומה, און די עצה איז אז ער זאל אריינלייגן זיין כח אין די דיבורים. כח מיינט זיין קאנשעסנעס, יא, זיין אווערנעס. דאס וואלט געווען אויף ענגליש האט מען אזוי געזאגט, רייט?
וואס ער מיינט אז עקזיסטירט, וואס ער זעט בתור דברים קיימים, ער לייגט דאס אריין אין די אותיות. און יעצט די אותיות וואס זענען נישט גופניים, נישט אז ס׳האט עפעס א משמעות, ס׳איז עפעס אותיות הקטורת, אותיות התפילה, ס׳איז עפעס דברים קדושים, דברים מופשטים. יא, ער זאגט נישט דא דאס, ס׳איז געבויט אויף די הנחה אז די אותיות ליגט אין זיי די אלע זאכן, אבער ער זאגט אונז נישט דאס, ער רעדט, דו ווייסט שוין דאס.
און אויב דו לייגסט אריין דיין גאנצע כח און דיין גאנצע כוונה און דיין גאנצע מודעות, דיין גאנצע אווערנעס, אין די אותיות, צוביסלעך פארגעסטו פון זיין גוף. ער הייבט אן צו… ער געדענקט נישט אז ער האט א גוף. דאס איז די ערשטע סטעפ, סטעפ וואן, פארגעסן אז ער האט א גוף. ער גייט זיך שפעטער דערמאנען, ווייל ער גייט ווערן הונגעריג, אבער ביז דערווייל פארגעסטו.
ער הייבט אן צו טראכטן פון די וועלט ווען מ׳דאוונט, כדי די פראבלעמס פון די וועלט, אדער די מציאות פון די וועלט, און שפעטער טראכט ער שוין פון די אייבערשטער. זיין דעפינישן איז נישט, ער טראכט נישט פון די וועלט נאר פון די אייבערשטער. ער טראכט אז ער איז די לשון פון די…
מקורות: רבי חיים ויטאל און אנדערע
ס׳איז זייער ענליך צו, איך מיין רבי חיים ויטאל אין שער הקדושה זאגט אזא לשון, אז ווען א מענטש לערנט אדער דאוונט אדער זאגט פסוקים, משניות, זאל ער געדענקען אז… איך געדענק נישט די לשון… זאל ער געדענקען אז ער איז אינגאנצן א נשמה וואס רעדט. ס׳איז א נשמה וואס זאגט די אלע זאכן, נישט זיין גוף, נישט זיינע כוחות הגוף, נאר זיין נשמה.
כאילו, ס׳איז דא אסאך וועגן פון צולייגן, כאילו ס׳איז… ער האט אביסל אן אנדערע וועג וויאזוי צו זאגן. ער זאגט אז ער פארגעסט אז ער איז דא עומד מיט די אותיות, ער פארגעסט פון זיך אליינס, ער פארגעסט פון גוף און וואס ער מיינט ער ברויכט פאר זיך אליינס, ער פארגעסט פון זיין אייגענעם סעלף-אימעדזש למשל, יא?
דער פראצעס פון פארגעסן: א דוגמא
א פשוט׳ע וועג פון דאס זאגן וואלט געווען אזוי, אז א מענטש געווענליך געדענקט ער זיך אליינס, און ער געדענקט אז ער איז א גוף, און ער געדענקט א גאנצע צייט למשל אז ער איז גראב, לאמיר זאגן אזוי. ס׳איז דא אזא מענטש וואס ער איז אביסל צו גראב אדער אסאך צו גראב, און ווי ער גייט, ס׳איז זייער אינטערעסאנט צו באמערקן, ווי ער גייט געדענקט ער אז ער איז צו גראב. ער קומט אריין אין א פלאץ און ער הייבט אן זיך מאכן אזוי, אפשר גייט מען נישט באמערקן אז ער איז גראב, ס׳העלפט נישט עניוועי.
ס׳איז א גילטי קאנשעס. מ׳האט מיר געזאגט אז דאס איז נישט די ריכטיגע לשון, אז דאס איז נישט א נקיפות המצפון. איך רעד פון די גוף, ער געדענקט אז ער איז א גוף. דאס וואס ער איז גראב איז א גילטי קאנשעס. יא, איך רעד פון זיין גוף. ער געדענקט אז ער איז א גוף און זיין גוף האט אזעלכע חסרונות. איך ניץ נאר די חסרונות פון די גוף, ווייל איך האלט אז דאס איז נישט די פראבלעם, די פראבלעם איז די גוף אליינס, אבער איך ניץ נאר א דוגמא פון די חסרונות כדי איך זאל פארשטיין פון וואס איך רעד, צו קענען רעדן אביסל קלארער. איך געדענק אז איך בין א גוף, איך געדענק אז ס׳איז אביסל צו גראב די גוף, אקעי? און דאס איז אזויווי פארט פון זיין איידענטיטי, פארט פון וואס ער איז. א גאנצע צייט דרייט ער זיך ארום, נישט זיין נפש, ער איז נישט שולדיג, ער איז נישט א רשע, ער טאר נישט זיין גראב, לאמיר זאגן ער טאר יא, איך ווייס נישט, ס׳איז אפשר נישט זיין פאלט. אבער ער געדענקט אז ער איז זיין גוף, ער איז דאס, דאס איז וואס ער איז.
נאכדעם אמאל, יא, דאס איז א נארמאלע זאך, אמאל קוקט ער… מענטשן ניצן דאס א גאנצע צייט. אמאל קוקט ער עפעס אן אינטערעסאנטע זאך, ער ליינט עפעס א מעשה, ער קוקט אויף א מובי, איך ווייס נישט. ער טוט עפעס וואס ס׳נעמט אים איבער זיין קאנשעסנעס, ס׳נעמט אים איבער זיין אווערנעסס. אין יענע צייט געדענקט ער נישט אז ער איז גראב, ער געדענקט בכלל נישט אז ער האט… אקעי, ער געדענקט יא אז ער האט א גוף אפשר, ווייל ער קערט שטותים, אבער ער געדענקט נישט אז ער איז גראב, יא? ער פארגעסט פון דעם. דרך אגב, ס׳קען זיין ער פארגעסט עכט אז ער האט א גוף אביסל, אפשר זייער גרויס אין בחינת קטנות, אין א זייער קליינע וועג, אבער ס׳איז זייער וויכטיג פאר א מענטש צו האבן אזעלכע סארט זאכן. מ׳רופט עס “עסקעיפ” סאמטיים, ס׳איז בריחה, ער אנטלויפט.
פארגעסן פון זיך — א יסוד אין חסידות
אבער ווען מ׳איז נישט אין מגידות תורות און מ׳זאגט מער, די בעל שם טוב׳ס תורות אפילו, זיי זענען זייער פאוקעסט אויף דעם אז… פונקט היינט האב איך געטראכט וועגן דעם, די וואך זאל איך זאגן. זיי זענען זייער געפאוקעסט אויף דעם אז א מענטש, כדי צו קענען מאכן פראגרעס, כדי צו קענען אנקומען צו עני מדריגה, דארף ער קענען פארגעסן פון זיך. ער דארף קענען האבן עפעס אזא… דער בעל התניא רופט עס אסאך מאל “משתומם שעה אחת”, ער דארף קענען עפעס אזוי… בקיצור, פארגעסן פון זיך. ס׳איז שוין איין מדריגה, און נאך א מדריגה דארף זיין אן ענין. יא, די תורות, יא, ער דארף פארגעסן פון זיך.
יעצט, אין וועלכע קאנטעקסט האב איך געטראכט וועגן דעם היינט? איך געדענק שוין נישט יעצט. עפעס האב איך געטראכט דערוועגן. על כל פנים, ס׳איז א זייער וויכטיגע זאך. דאס איז די וועג וויאזוי ס׳שטעלט זיך ארויס. רבי פנחס מקאריץ רעדט וועגן דעם אסאך אין מער גשמיות׳דיגע וועגן, יא, אז למשל מ׳קלענט די הויז פאר פסח כדי ער זאל פארגעסן אביסל פון זיך, און אזוי ווייטער.
“במקום שמחשבתו שם הוא” — וואו ביסטו?
אבער דאס איז די ערשטע סטעפ, ער פארגעסט פון זיך. אזויווי א מענטש ווען ער ענדזשויעט זיך מיט עפעס, ער גייט אריין אין דעם. דאס הייסט, ער גייט אריין אין דעם, רייט? אנשטאט פון זיין… די בעל שם טוב זאגט, “במקום שמחשבתו שם הוא”, רייט? כולו כוחו.
וואו ביסטו? טאמער דו ביסט אין די נארמאלע סטעידזש, דו געדענקסט אין דיין גוף, דו געדענקסט אין די אלע מיני פארשידענע זאכן וואס מאכן דיך סטאק דא אין די גוף. דאס איז מער די ווארט, ער איז יעצט סטאק אין די גוף, דאס איז וואס ער איז.
טאמער ער גייט אריין אינגאנצן, אויב איינער קען אריינגיין אינגאנצן, אפילו אין שטותים אינגאנצן, ער פארגעסט פון זיין גוף אין א געוויסע וועג, און דאס איז א וועג וויאזוי ער קען ער גייט ווייטער, וויאזוי ער קען טשענדזשן, וויאזוי ער קען ווערן עפעס אנדערש, וויאזוי עס קען ווערן געבוירן א נייע זאך.
דער פאראדאקס פון כוונה ביים דאווענען
זייער וויכטיג, אז מענטשן זענען אלעמאל בכוונה… דאס איז אביסל די אפאזיט פון אן כוונה, דו כאפסט? כאפסט וואס איך זאג? ווען רוב יונגעלייט, איך ווייס וועגן ענק, רוב אידן, ווען מ׳זאגט זיי זיי זאלן האלטן אינמיטן דאווענען, געדענקט ער מער אז ער איז גוף ווי פארדעם. וועגן זיינע נידס. נישט נאר זיינע נידס, אויך זיינע נידס. זיינע נידס וואס זאל זיין די חסרונות ווייל ער האט א גוף, אבער אז ער איז א גוף…
למשל, א מענטש וואס איז גראב, יא, א נארמאלער מענטש וואס איז גראב, נישט א גאנצן טאג טראכט ער וועגן דעם, ער וואלט דאך ממש א גאנצן טאג געוואלט האבן אויפגעהערט צו עסן אזויפיל, יא? ער עסט כדי צו פארגעסן אז ער איז גראב אויך, נאך א זאך, ס׳איז א פראבלעם, ס׳איז א לופ. אבער ער גייט נישט א גאנצן טאג טראכטן וועגן דעם, אבער ער קומט צום דאווענען, יעצט איז ער דאך ערנסט, רייט? יעצט דערמאנט ער זיך זיין גאנצע גוף. אינטערעסאנטע סטארי. סאו ער ווערט מער גשמי פון דאווענען. קענסט די…
דיסקוסיע: דער לופ פון דאווענען
ס׳איז די זעלבע לופ ווי עסן. נישט ממש, ווייל לאו, אויב ער גייט יעצט דאווענען צו פארגעסן, דעמאלטס איז עס גוט. ס׳איז נישט די זעלבע לופ, ווייל ס׳מאכט אים בעסער, צו דאווענען מאכט אים יא בעסער.
וואס? דאווענען איז די זעלבע לופ. אויב ער דאווענט נאר מיט די כוונה… ניין, אויב ער… נישט קיין גייג צו אריינרעדן יעצט. רייט, אבער אויב ער גייט דאווענען נישט בסתם גשמיות, אמת, ער פארגעסט קיינמאל נישט פון זיך ביים דאווענען, דעמאלטס איז אויך זייער שווער צו דאווענען. דאס איז דאך ווי אן חובת המטרה צו בית עשירי, מ׳קען נישט דאווענען.
דער בעש״ט׳ס פשט אין תפילה: פסוקי דזמרה
דער בעל שם טוב, די גאנצע פשט פון תפילה, אדער עט ליעסט איינע פון די פרטים פון תפילה, מבחינה נפשית מיינט דאס אז פארדעם איז דא לויט די מסדר עולמות של מעלה ושל מטה, קודם זאג פסוקי דזמרה, פארגעס פון דיינע פראבלעמס, רעד אביסל וועגן די שטערנס וואס זינגען פאר׳ן אייבערשטן, די כוכבי אור, און די כוכבי נישט אור, און אזוי ווייטער, און טראכט וועגן דעם, און פארגעס אביסל פון אים, פארגעס פון זיך.
סאו דאס איז די ערשטע סטעפ. פארדעם הייבט זיך גארנישט אן, פארדעם ביסטו סטאק אין די גופניות, און ווי דו זאגסט, ס׳קען אפילו ווערן ערגער, ערגער די גופניות.
אנהייב פון א נייע עצה: “ילך מעות מעות”
ער זאגט אן עצה, “ילך מעות מעות”. איך מיין אז ס׳איז אויך אן עצה, אבער דא איז פאר די תורה פון בעל שם טוב וואס ער ברענגט נאכדעם אז ער קאנעקט אותיות פאר דעם. “ילך מעות מעות” מיינט…
דאס איז די ערשטע סטעפ. פארדעם הייבט זיך אן דאס וואלן, פארדעם איז ער נאך סטאק אין די גוף ניסן, אזויווי איך זאג, עס קען אפילו ווערן ערגער די גוף ניסן.
דער עצה פון “יעלה מעט מעט”
ער זאגט אן עצה, “יעלה מעט מעט”. איך מיין אז דאס איז אויך אן עצה, אבער דא פאר די תורה פון בעל שם טוב וואס ער ברענגט נאכדעם אז ער קאנעקט אותיות פארדעם. “יעלה מעט מעט” מיינט אז א מענטש פרעגט אזוי, עס איז אויך אזויווי א סגולה. עס איז דא אזויווי ער זאגט פאר א מענטש, “אקעי, דאווען און פארגעס פון זיך.”
דער “טבע אדם” פראבלעם
זאגט ער, ווי מער מען זאגט אים, געדענקט ער מער, רייט? ער זאגט, “טבע אדם”, ווי מער מען הייסט אים צו פארגעסן, געדענקט ער מער. אדער ווי מער מען הייסט אים צו מכוון זיין ביים תפילה, טוט ער כמעט די אפאזיט, ער ווערט מער אזוי לחוץ.
מען זעט זיין גוף, אויב דו קוקסט אויף די שפת הגוף פון רוב מענטשן ביים דאווענען — איך האב דאס נישט געזאגט אסאך מאל — זיי זענען משוגע׳דיג אנקאמפארטבל, מען קען עס זען. דאווענען מאכט אים…
דער ראיה פון איינשלאפן
ווייסטו וואס איז מיין גרעסטע ראיה? אז מען שלאפט נישט איין. מענטשן וואס שלאפן איין אינמיטן דאווענען, זיי זענען אין די ריכטיגע מדריגה. וואו פילסטו זיך גוט? דארט פילסטו זיך גוט, רייט? אינדערהיים אויפ׳ן קאוטש שלאפט מען איין. ביים רעדן ביים טיש שלאפט מען נישט איין, ווייל דער עולם איז מיר, דו באלאנגסט נישט דארט צו זיין, יא? סאו, ער שלאפט נישט איין.
סאו אויב איז דא א איד, דו זעסט נאר אזוי אלטע אידן שלאפן איין ביים דאווענען. פארוואס? ווייל ער איז נישט צו געוואוינט. דאווענען איז וואס ער איז, ער איז א איד, ער קומט אינדערפרי, ער דאווענט. פארוואס שלאפט ער איין אינמיטן? ווייל ער שפירט נישט קיין מצב פנים. וואס? ער שפירט נישט קיין מצב פנים. מצב פנים איז א פנים. דו האסט ליב די ווארט, איך האב עס נישט צו ליב. ער פילט זיך באקוועם דארט, דארט איז זיין פלאץ, ער איז א איד. און ביים ארבעט באלאנגט ער נישט, אפשר ביים ארבעט שלאפט ער אויך טיילמאל.
דער סקולענער רבי
דאס איז געווען א מעלה פון סקולענער רבי, ער איז געווען, ער פלעגט איינשלאפן אינמיטן עסן. אינמיטן עסן, אינמיטן א ברכה. איך געדענק, אינמיטן אן עליה, “אשר בחר בנו מכל העמים”, אינמיטן די ברכה איז ער איינגעשלאפן. זייער גוט. ער איז געווען קאמפארטבל, ער איז נישט געווען אנגעצויגן. ער האט געדאווענט מיט אזא גרויסע חיות, נישט ווייל ער איז געווען פארשלאפן. פארשטייסט? ער איז געווען פארשלאפן אז ער איז געווען פארשלאפן. ער זאל געווען זיין קאמפארטעבל. איך דא בין איך, אקעי, דא שלאפ איך איין איך. אפשר געסט? דאס איז איינעם פון מיינע סטיפלס. אבער דער איינשלאפן איז אויך אזא זאך מעצמה, יא? א זאך אמאל א מענטש וואס איז צו אנגעצינדער, איז צו סעלף קאנשעס, צו סעלף אוועיר, קען נישט איינשלאפן, רייט? א גאנצע טאג מען דארף אביסל שלאפן, מען דארף אביסל ארויסגיין פון זיך.
פון ווארט צו ווארט: דער פראקטישער עצה
סאו יעצט, אבער איך וויל צוריקגיין צו די מעט מעט. איך מיין אז ווען ער זאגט מעט מעט, די ערשטע זאך וואס ער זאגט איז אז אינסטעד פון זאגן, אקעי מ׳דארף דאווענען, אקעי מודה אני, ווייט, איך האב נאך נישט ארויסגעגאנגען פון זיך, א נו, און גייט איך שוין אזוי. סאו ער זאגט אונז, לאז דאך אפ, די הייב אן, פאר אויפן סוף, פאר אויפן באן. אלוקא, אלוקא, נאך איינס, נאך איינס, נאך איינס. סאם פוינט, ער איז פארגעסן אז דאס פארגעסן פון זיך, רייט. אזוי, האט איך א גאנצע צייט נאך א שטיקל דאווענען צו זאגן.
דיסקוסיע: אותיות אדער ווערטער?
עס זאגט יעדע אות, פאר וועם איז די יעדע אות א עקסטרא זאך, האבן אים גערעדט אין די אנהייב. אקעי. דער מגיד, ביידעווער, נישט אזוי. איך ווייס שוין ווער מיינט דווקא די ווארט אות. ער זאגט נאך אז די בעל שם טוב, ער זאגט אות. איך ווייס שוין וועם איז געווען די זאך יעדע אות, אבער וואס ער זאגט איז, גיי פון א שטיקל צו א שטיקל, פון א ווארט צו א ווארט. נישט יעדע ווארט דארף מען זאגן ביי די גאנצע כוונה, און מ׳מאכן זיכער, האבן שוין געהאט די שפת הגשת ביי די צווייטע ווארט. איין ווארט, נאך א ווארט. די אנשטלאפ רבי מאכט יא יעדע ווארט זיין יא. ערשט נישט א רבי, ער גייט נישט מטרח חסידי, דאס איז לפי דעתי.
סאו, ער גייט פון א ווארט צו א ווארט, ביז ער פארגעסט, פארשטייט? ביז שישקעך מיר גיפטן, און עס פארגעסט פון זיין אייגענע גיפטן. דעיס איז די ערשטע סטעפ, דעיס איז די עסקעיפ סטעפ, אזוי ווי. איך מיינע אז דעיס איז די ערשטע סטעפ. מאכט סענס? זייער וויכטיג, דאווען און דארף זיין אזוי ווי א וועקעישען, קודם פארגעסט מען א ביסל פון זיך. און דארף זיך נאכדעם דערמאנען. אה, ווייט, דא נאך א שטיקל, דארף זיך זאגן נישט מיר נעסטערן, דארף די אונז לירן אלע זאכן, אקעי. ס׳מסכים? ס׳מסכים צו מיין פשט? און וואס איז די גרויסע תענוג דא?
דער צווייטער שריט: די תענוג פון יחוד אותיות
קהל: איך פרעג דיך וואס דו האסט פארשטאנען ביז יעצט. איך האב עס פשוט נאר אזוי…
מגיד שיעור: איך ווייס נישט. דו קענסט פארשטיין? אקעי.
קהל: וואס נישט? אה, ס׳איז יעצט, נאכדעם וואס מ׳פארגעסט אביסל פון זיך… עפעס האב איך געטראכט וועגן דעם היינט, איך האב געהאט עפעס א תורה צו טרעפן צו זאגן וועגן די זאכן, מ׳דארף פארגעסן פון זיך. איך געדענק שוין נישט וואס ס׳איז געווען. איך האב אפילו גערעדט וועגן דעם מיט׳ן רמב״ם בדרך רמז, איך געדענק שוין נישט וואס. אקעי. עניוועיס.
מגיד שיעור: וואס איז די גרויסע תענוג?
דער בעש״ט׳ס תורה: יחוד אותיות
אה, ווייט, ווייט. נאכדעם וואס ער איז שוין נישט ביי זיך, ער איז שוין אינווערט די אותיות און די ווערטער פון די דאווענען, “נאך דעם יחשוב שהאותיות”, נאכדעם זאל ער טראכטן אזוי, אז די אותיות טרעפן זיך איינער די צווייטע, און ס׳איז א גרויסע תענוג. און ער פרעגט איין קשיא, וואס הייסט א גרויסע תענוג? וואס איז די תענוג?
עולם עשיה און עולם יצירה
סאו לאמיר זאגן, ער זאגט נישט עולם עשיה, אבער לאמיר זאגן עולם עשיה איז ער פארגעסט פון זיך, דאס איז די ערשטע סטעפ. נאכדעם גייט די נעקסטע עולם, עולם יצירה. און די נעקסטע סטעפ איז אזוי, אז ער פארגעסט פון זיך, דאס הייסט ער גייט אריין אין די געשמאק, שמחה, תענוג, אהבה, פון יעדע ווארט. יעצט, דער בעל שם טוב האט דאס דאך שוין געזאגט, רייט? ער זאגט דאך נאר נאך פון בעל שם טוב יעצט.
ביאור: פארוואס אותיות קענען זיך קאנעקטן
וואס ער זאגט איז, שטעל דיך פאר, דו פארגעסט פון די… ווען ער זאגט בגשמיות, וואס מיינט ער? ער מיינט זיווג פשוטו. אבער שטעל דיך פאר, און דער בעל שם טוב זאגט שמחה סתם, ער האט אויך דאס געמיינט צו זאגן, אבער ער זאגט עס אביסל איידעלער.
אבער שטעל דיך פאר א פחדן, לאמיר טרעפן א פשוט׳ערע זאך, ווייל ס׳איז דאך רוחניות, סאו איך גיי ניצן א רוחניות׳דיגע משל, בעסער ווי א גשמיות׳דיגע משל. סאו שטעל דיך פאר אז ס׳איז דא צוויי אידן, יעדער איינער האט זיך זיין מהות, זיין טבע, זיין מעשה, זיין נייטשער, און זיי האבן זיך ליב, און זיי טרעפן זיך. זיי האבן דאך א געשמאק ווען זיי טרעפן זיך, אמת?
קהל: זיי טראכטן נישט וועגן זיך, זיי טראכטן וועגן יענעם.
דער חילוק צווישן “זיך” און “אותיות”
מגיד שיעור: ניין, דאס איז די פוינט. מ׳האט שוין פארגעסן אינגאנצן פון זיך. זאג איך נאכדעם, ווייל זיך איז סתם א פראבלעם, די זיך קען זיך נישט קאנעקטן מיט גארנישט, די זיך איז סטאק אין זיין אייגענע גוף, יעדע גוף איז עקסטער. אותיות איז אותיות, אותיות קענען זיך קאנעקטן איינער מיט די צווייטע, עס קען ווערן א ווארט פון צוויי אותיות, עס קען ווערן א ווארט פון צוויי ווערטער, עס קען ווערן א סענטענס פון דריי סענטענסעס, עס קען ווערן א שטיקל, עס ווערט עפעס, יא.
אבער וואס ער וויל ארויסברענגען איז אז די קאנעקשן, די צוזאמטרעף, די זיווג, די יחוד פון די צוויי ווערטער צוזאמען, די צוויי אותיות צוזאמען, איז זייער געשמאק, חוץ נעמען וואס איינס האט שוין א געשמאק. איינס האט שוין א געשמאק ווייל דו האסט פארגעסן פון זיך, דו האסט שוין אן אות, שטייט עפעס אן אות, שטייט א איד, אקעי, דאס איז…
משל: “יהללו את שם ה'”
“יהללו את שם ה'” איז א רעיון נפלא וואס איז א תענוג, אסאך מער ווי דו רעדסט דערפון. נישט אז רעדן דערפון איז שרעקעדיג. די נשמה, לאמיר זאגן, יעדער ווייסט דאך “עולמות נשמות אלוקות”, עס איז דא מענטשן וואס האבן ליב צו טראכטן וועגן זאכן בתור עולמות, אדער בתור נשמות, אדער בתור אלוקות, אדער בתור עולמות נפשות׳ן, ס׳איז אלעס אנדערע מדריגות, יא, און יעדע עולם וואס איז דא פירט די פיר מדריגות, אדער ליסט.
די אינדעפענדענטע מציאות פון יעדע ווארט
אבער, ער זאגט אז יעצט איז דא א ווארט, די ווארט האט עפעס אזויווי אן אינדעפענדענט מציאות, ס׳איז נישט דו, ס׳איז נישט “אני הוונתי יהללו את ה'”, ס׳איז דא אזא זאך הייסט “יהללו את ה'”, ס׳איז דא עפעס אזא עולם, ס׳איז דא עפעס אזא ווארט, ס׳איז דא עפעס אזא נשמה, עפעס א מלאך, עפעס א ניצוץ קדוש, וואטעווער יו וואנט טו קאל איט.
יעצט, די “יהללו את שם ה'” איז א גוטע שטיקל פאר זיך, א געוואלדיגע שטיקל, ס׳איז, מ׳קען דאס זאגן א גאנצע טאג. אזויווי איך, מיין נשמה איז א געוואלדיגע זאך פאר זיך, ס׳איז גאנץ גוט, ער קען אליין זיין. דאך, ווען איך גיי ארויס און איך טרעף א צווייטע איד, און יענער זאגט מיר “שלום עליכם”, “עליכם שלום”, וואו, ס׳איז נאך מער געשמאק.
א וויכטיגער חילוק: נישט פון חסרון
וואס איז געווען ראנג מיט מיר? ס׳איז גארנישט געווען ראנג, ס׳איז געווען גאנץ גוט מיט מיר אליינס, אבער יעצט איז נאך בעסער, יא. דאס איז זייער וויכטיג, אויב ס׳איז געווען עפעס ראנג, דעמאלטס איז עס חסרון. ס׳איז גארנישט געווען ראנג מיט די ערשטע האלב, ס׳איז געווען גאנץ גוט.
בגשמיות איז באמת צוויי זאכן וואס טרעפן זיך איז נאר אויב ס׳גייט עפעס ראנג, אויב ס׳האט עפעס געפעלט. אבער ווען צוויי אידן טרעפן זיך און זיי האבן אהבת חברים פון זייער נפש, פון זייער… יא, אזויווי אין בנין דברי תורה, אדער עפעס אן ענין של אמת, איז נישט ווייל ס׳איז עפעס ראנג.
משל פון קשיא און תירוץ
אפילו ער זאגט ער האט א קשיא און יענער זאגט א תירוץ, איז נישט דער פוינט. די קשיא איז דאך אויך א דבר שבקדושה, יא? א קשיא אויף דברי תורה איז אויך א זאך. ס׳איז גענוג צו האבן א קשיא, מ׳דארף נישט האבן תירוצים.
אבער נאכן טרעפן עפעס איז זייער א געשמאקע זאך. ס׳איז זייער א גרויסע תענוג דאס אז מ׳קען מאכן פון צוויי זאכן איין זאך. יא, מ׳קען זיי קאנעקטן, זיי קענען ווערן… ס׳ווערט א לענגערע שטיקל תורה, ס׳ווערט א מער קאמפליצירטע, א מער שלימות׳דיגע זאך פון צוויי זאכן. ס׳איז א גרויסע שמחה, יא?
תענוג גשמי — דער אמת׳דיגער שורש
דער אמת איז אז בגשמיות איז אויך דאס. דאס וואס איז דא… איך זאג עס בעקווארדס ווייל איך מיין אז ס׳איז נישט שווערער צו פארשטיין. דאס וואס ס׳איז דא א תענוג פון תענוגים גשמיים, למשל אפילו די תענוג פון עסן אדער די תענוג פון זיווג, וואס איז די תענוג? וואס איז אזוי געשמאק? קען מיינען… וואס איז אזוי געשמאק?
“לא טוב היות האדם לבדו”
איז ניין, דער אמת איז, דאס איז אויך א געוויסע ניתוח פון וואס איז די אמת׳דיגע זאך וואס מענטשן ווילן. א מענטש איז “לא טוב היות האדם לבדו”, יא? ער וויל, ער זוכט זיך א שותף, יא? “אבדה כשלו מוצא להחריש”, ער זוכט איר, זוכט איר. פארוואס זוכט ער? ער זוכט א געוויסע… אט ליסט איין וועג פון עס פארציילן. ער זוכט א געוויסע שלימות. ער רעדט, ער זאגט, אמת, מיר פעלט אויך. ער האט א בחינה, ס׳איז געווען אמאל וואס ס׳פעלט אים עפעס, ס׳איז נאר א פלג גופא.
אבער ער פארשטייט אז ס׳גייט זיין א מער שלימות אדער מער אחדות, ס׳גייט זיין א… ווען ס׳איז דא צוויי פון זיי צוזאמען, ווען צוויי זאכן גייען זיך טרעפן. און ער פילט טאקע די פלעזשור. די פלעזשור וואס ער פילט בשעת ער האט פלעזשור איז פון דעם וואס ער טרעפט זיך צוזאמען מיט נאך א מענטש, פון דעם וואס ער ארבעט צוזאמען מיט נאך א מענטש. ער ארבעט אסאך בעסער ווי אליינס. ס׳איז אסאך א גרעסערע תענוג.
דער תענוג איז פון יחוד
דאס איז דער טייטש אז בגשמיות איז דא תענוג. די תענוג בגשמיות איז נישט די תענוג פון וואס א מענטש טוט אליינס. ווען א מענטש עסט, יא, איך מיט מיינע נערוון, איך וויל זיך נערווירן.
תענוג קומט פון צוזאמקומען, נישט פון אליין זיין
דער תענוג וואס א מענטש פילט בשעת ער האט פלעזשור איז פון דעם וואס ער טרעפט זיך צוזאמען מיט נאך א מענטש, פון דעם וואס ער ארבעט צוזאמען מיט נאך א מענטש. ער ארבעט אסאך בעסער ווי אליינס, ס׳איז אסאך א גרעסערע תענוג. דאס איז די טייטש אז בגשמיות איז דא תענוג. די תענוג בגשמיות איז נישט תענוג פון וואס א מענטש עסט, טוט אליינס.
קהל: דו ווילסט זאגן אז א מענטש עסט, יא, איך מיט מיין עסן…
דו ווילסט זאגן מער פון דעם, מיין איך. דו ווילסט זאגן אז ס׳איז נישט אז איך אליין האב איין תענוג, און מיט א צווייטן מענטש האב איך דאבל, נאר ס׳ווערט א גאנצע נייע עולם פון תענוג. דאס איז וואס דו ווילסט מסביר זיין.
קהל: יא, איך בין שוין ארויסגעגאנגען פון זיך שוין, אבער אויב מ׳גייט מיט די משל צוריק אהיים צו גשמיות… דו זאגסט מ׳פארגעסט פון גשמיות, דו זאגסט מ׳האט זיך אין גשמיות, איך האב שוין לאנג פארגעסן פון גשמיות.
משל פון עסן — איך מיט די שטיקל קוגל צוזאמען
אבער ס׳איז א משל. פונקט ווי איך האב געברענגט א משל פון צוויי תלמידי חכמים וואס טרעפן זיך, וואס ס׳איז נישט קיין משל גשמי, ס׳איז מער מופשט, מער… אבער ס׳איז אויך פארקערט, בגשמיות איז אויך דא נאר א דוגמא פון דעם.
אויב איך ענדזשוי א שטיקל עסן, דער פשט איז, ס׳איז דא א חיות אין מיר און איך לעב, איך וואלט געלעגן טויט ווען ס׳איז נישטא דארט עסן. ס׳איז דא א געוויסע חיות אין די עסן, ס׳מאכט מיך לעבן בעסער. אונז צוזאמען, איך מיט די שטיקל קוגל צוזאמען, איז א גאנצע גוטע שידוך, און אונז קענען בעסער טאנצן נאכדעם “כל מקדש שביעי”. ס׳איז עפעס א זאך.
סאו די זעלבע זאך, איך מיט נאך א מענטש, ס׳איז א גרעסערע תענוג, ווייל אונז צוזאמען, ביידע פון אונז ענדזשויען זיך בעסער ווי אונז וואלטן זיך געמאכט אליינס. דו קענסט עס אפילו רופן א דריטע זאך. ס׳איז א דריטע זאך שיוצא מביניהם. דאס איז בגשמיות.
חידוש: תענוגים גשמיים זענען בעצם גוטע זאכן
און די זאך וואס איז זייער אינטערעסאנט, אונז זענען זייער… די מגיד און די בעל שם טוב האבן נישט אזוי מורא געהאט. אונז זענען צוגעוואוינט, מ׳לערנט אונז אויס אז תענוגים גשמיים זענען א פראבלעם. אבער תענוגים גשמיים איז נאר א פראבלעם ווייל ס׳דיסטרעקט א מענטש פון די נמשל אויף ער ווערט סטאק. אבער בעצם, אויב מ׳טראכט דרך הטבע, אזויווי די אלע חסידישע ספרים זענען מסביר, דאס הייסט, די אלע זאכן וואס זענען געשמאק בגשמיות זענען אלע גוטע זאכן. ס׳איז נישטא קיין זאך וואס איז געשמאק וואס איז א שלעכטע זאך.
וואס איז די גרעסטע תאוות האדם?
די אלע זאכן מאכן אים לעבן, right? ס׳מאכט זיך אליינס לעבן זייער געשמאק, און מ׳עסט. איך מיין, דאס איז… איך ווייס נישט וועלכע נאך תענוגים ס׳איז דא, אכילה, שתיה, שיחה, whatever, מער ווייניגער, יא? מ׳עסט, דאס איז… מ׳טוט זיך אן, דאס איז א תענוג, אבער דאס איז נישט קיין תענוג, ס׳איז נישט קיין… ס׳איז נישט against life, ס׳איז life, right? ס׳איז נישט קעגן וואס דארף א מענטש זיין. א מענטש דארף בגשמיות, בגוף, דארף ער משלים זיין זיין גוף, ער דארף זיין גוף זאל קענען לעבן, ער דארף עסן, ער דארף עסן, דארף ער עסן.
דיסקוסיע: פארוואס האט דער אייבערשטער געמאכט אז עסן זאל זיין מיט הנאה?
קהל: אייביג קענסטו זאגן אזוי, דער אייבערשטער איז א זייער גוטער, ווייל דו קענסט מאכן אז מ׳דארף פשוט איינשפריצן אן איינשפריץ מען זאל קענען לעבן. ער איז א גוטער, ער קען בעסער מאכן, מ׳זאל עסן מיט די מויל.
וואס? ס׳זאל זיין מיט אן הנאה, ס׳זאל זיין מיט א געשמאק.
קהל: א וואס? אזוי וואלט געדארפט זיין?
יא, אזוי וואלט געדארפט זיין, מ׳וואלט געדארפט נעמען אן IV. דער אייבערשטער האט געוואלט דו זאלסט האבן א גוט עסן.
זייער גוט. אבער דער אמת איז אז ס׳איז טיפער פון דעם, ווייל דער אייבערשטער איז נישט outside פון די וועלט אזוי. דער אמת איז אז טאקע ווייל ס׳מאכט דיך לעבן, אויב אן IV וואלט געווען די נארמאלע וועג פון מענטשן לעבן, וואלט עס געווען א גרעסערע תענוג. ס׳איז פונקט פארקערט. ס׳איז נישט קיין תענוג ווייל ס׳איז נישט די נארמאלע וועג פון עסן. בדרך אגב, אין שפיטאל ארבעט עס, אבער ס׳איז נישט דאס די טבע און נישט דאס די בריאה.
די בריאה וואס דער אייבערשטער האט געמאכט איז אז וואס איז גוט טעיסט אויך גוט. דו קענסט זיך טועה זיין, דאס האט צו טון מיט די קליפה, מ׳דארף מברר זיין. דו קענסט עסן נאר זאכן וואס טעיסטן גוט און זענען נישט אמת׳דיג גוט. אבער ביסוד, די זאכן וואס טעיסטן גוט איז… קוק אריין, אלע תענוגים זענען זאכן וואס מאכן א מענטש בעסער לעבן, דאס איז די פאקט.
תענוג פון זיווג — א נאך גרעסערער תענוג
און די זעלבע זאך, א תענוג פון זיווג איז, ס׳מאכט נישט פאר דיר, ס׳מאכט די גאנצע וועלט לעבן. יא, “לא תוהו בראה לשבת יצרה”. ס׳איז אפילו א גרעסערע תענוג ווייל ס׳העלפט פאר נאך מענטשן. Again, אויב דו נוצט עס נאר לשם תענוג און ס׳איז disconnected, איז עס אויך א שוואכערע תענוג, דאס איז דער אמת. אבער אויך, איז עס אז דו האסט עס פארדרייט. אבער דו פארשטייסט אז ס׳איז נישט פשוט פונקט געשען אז ס׳איז א תענוג פון א זאך. גראדע פון די זאך וואס איז א זייער גרויסער תענוג איז אויך א גוטע זאך, ווייל מיט דעם ווערט א וועלט, מיט דעם ווערן מענטשן.
ס׳איז פונקט זיך צאמגעטראפן צוויי זאכן. אדער דו זאגסט ס׳איז די זעלבע זאך. דו קענסט מאכן אן איינשפריץ, אבער דער אייבערשטער איז א גוטער און ער געבט הנאה. און לכבוד דעם מיטשעט מען זיך, אלע יודן מיטשען זיך, ווייל דער אייבערשטער איז געווען אזא גוטער, מיטשעט מען זיך, ווייל אונז האבן מיר אן אנדערע אנגעקומען אין דעם עולם פלאץ. It makes sense, right?
ס׳איז פונקט פארקערט. בעצם די יעדע זאך וואס גייט צו חידוש פון די וועלט איז דא אן אומגעהויערע תענוג. און ווי מער די חידוש איז גרעסער, אדער גרעסער פון אים, נישט נאר פאר מיר, ווען איך זיץ אליינס, איך זיץ אליינס און איך ליין א ביכל אדער איך עס עפעס א שטיקל תענוג, איך עס מיט נאך מענטשן איז א גרעסערע תענוג. אפילו די עסן איז נישט ממש, אונז עסן נישט צוזאמען, יעדער עסט פאר זיך, אבער ס׳איז א גרעסערע שמחה, ס׳ווערט מער תענוג.
אלע תענוגים אין דער וועלט זענען שידוכים
דער משל איז כמעט יעדע שטיקל אין מגיד. יא יא, איך ווייס. איך לערן דעם מגיד, די זאג איך, דאס איז מער דעם מגיד׳ס תורות ווי די בעל שם טוב׳ס תורות אביסל. אבער די זעלבע זאך, די סארט תענוגים וואס זענען געבויט אויף מאכן נאך מענטשן, נישט נאר עסן, עסט א מענטש כדי ער זאל אליינס לעבן, און קינדער האט ер כדי אנדערע מענטשן זאלן לעבן. דאס איז נאך א גרעסערע תענוג, right?
און די תענוג איז פון די התאחדות, פון די צאמטרעפן פון צוויי זאכן, פון דעם ווערט גרעסער, פון דעם ווערט נולד די גאנצע וועלט, פון דעם ווערט נייע נשמות און נייע מענטשן און אזוי ווייטער. דאס איז בגשמיות.
דיסקוסיע: חסרון בגשמיות vs. רוחניות
און טראכט אריין אז בגשמיות איז דא א פראבלעם, בגשמיות נאך אלץ, אין די ענד יעדע תענוג האט יעדער עקסטער, אין די ענד די תענוג האט צו טון מיט דעם וואס איז דא א חסרון, אזוי ווי מ׳קען אפילו טענה׳ן אז אלע תענוגים גשמיים זענען נאר להפיק פעין, right? ווייל א מענטש האט פעין אז ער האט נישט צו עסן, און נאכדעם עסט ער און ער סאלווט זיין פראבלעם אז ער איז געווען הונגעריג. ס׳איז א שטיקל אלעמאל תלוי אין א חסרון. אלע תענוגים זענען אביסל אזוי, “אה, יעצט בין איך שוין נישט הונגעריג.” ס׳איז אמת אז ס׳איז דא אביסל מער פון דעם, אבער סוף כל סוף, איך האב א תאוה, איך בין הונגעריג פאר אייז קרים, איז אויך אביסל א פראבלעם סאלווינג.
אבער ברוחניות איז דאך נישט קיין פראבלעם סאלווינג, ווייל יעדע געדאנק, יעדע נקודה פון תענוג רוחני איז אליינס א גוטע זאך, אבער צוויי מאל איז צוויי מאל אזוי גוט. ס׳איז די אינטערעסאנטע זאך אז צוויי חלקים וואס זענען נישט קיין שלמות קען ווערן א דריטע.
קהל: ניין, די ווארט פון הונגער איז ווי אין די מגיד, אין קבלה איז דא מסבירות אז ער בעט זיין חוב.
ניין, ניין, דאס איז שוין די רוחניות׳דיגע פשט. יא, ס׳איז א בגשמיות פון דעם איז נחלץ צורי וצרה, אז ער האט צרות און ווייטאג, כאב. על כל פנים, אבער אפילו בגשמיות איז דא אין דעם א געוואלדיגע תענוג פון צוזאמנעמען, משדך זיין זאכן. אלע תענוגים אין דער וועלט זענען שידוכים, און עס איז בכלל אויך א ענין רוחני.
—
עולם היצירה — קאנעקטן די דיבורים
סאו נאכדעם וואס דער מענטש האט פארגעסן פון זיין אייגענעם גוף, און ער ליגט אין די עולם הדיבור, יא, אין די ווערטער וואס ער זאגט, און נאכדעם קאנעקט ער די דיבורים, right? ער קאנעקט די ווערטער, וואס ער ווערט פון די ווערטער, ווי מ׳האט געזאגט, די אותיות ווערן ווערטער, און די ווערטער ווערן סענטענסעס, און אזוי ווייטער. דעמאלטס איז עס אסאך מער געשמאק. דעמאלטס פארגעסט ער זיך אין דעם, אבער עס איז שוין אסאך א גרעסערע תענוג. דאס, זאגט ער, הייסט עולם היצירה.
עולם הבריאה — אותיות המחשבה
נאכדעם איז דא א דריטע לעוועל. די דריטע לעוועל איז אז ער פארגעסט שוין פון די ווערטער אויכעט. ער גייט אין א העכערע לעוועל נאכדעם. ס׳איז אים נישט געווען גענוג דאס. דאס איז גאנץ גוט, אבער ס׳איז אים נאך נישט געווען גענוג. “ועבר לאותיות המחשבה, ולא ישמע מה שהוא מדבר.”
דיסקוסיע: שולחן ערוך זאגט מ׳דארף הערן וואס מ׳רעדט
קהל: ער זאגט אז נאכדעם, ביים דאווענען, שטייט קלאר אין שולחן ערוך אז מ׳דארף הערן וואס מ׳רעדט. ס׳זעט אויס אז ער האט נישט געהאלטן פון מקבל זיין די שולחן ערוך. איך ווייס נישט. ווייל סתם אזוי זאגט ער, צו לערנען, ער זאגט עס צו זאכן…
ניין, ער זאגט אז ביז יעצט האט ער נאך גערעדט, ער האט געקאנעקטעד די ווערטער וואס ער רעדט, ער הערט כאטש די ווערטער. נאכדעם איז דא נאך א גרעסערע שכחה, אז ער ווערט נאך א גרעסערע שכחה מעצמו, ער הערט אפילו נישט אז ער רעדט אליינס. ער ווייסט עס אין זיין קאפ, נאר במחשבה האט ער עס יא. “אותיות המחשבה”, right? אותיות המחשבה הייסט בינה, דער בעל התניא רופט עס “עולם המלאה”. און ס׳איז אין זיין קאפ, ער רעדט נאך אלץ מסתמא, ווייל ער דאוונט דארט, אבער ער ווייסט נישט דערפון. איז דאס איז אותיות המחשבה. דאס איז א נאך א גרעסערע הפשטה.
דיסקוסיע: ווי איז מען יוצא קריאת שמע?
שאלה: מיט אביסל אותיות איז מען יוצא געווען? דאס איז אין קריאת שמע? ווייל עולם הבריאה דארף דאס זיין. וואס זאל מען טון? ער דארף אנהייבן קריאת שמע פארן דאווענען? וואס, ער זאל ליידן אזאך זאל ער זיין העפי?
ניין, ס׳מאכט נישט קיין סענס.
ניין, ס׳איז נישט קיין שאלה. אויב א איד איז אין אזא מדריגה, איז ער יוצא. וואס איז די שאלה בכלל? ער איז שוין אנגעקומען למעלה משמונה עשרה. יא, ער זאגט נישט שמונה עשרה, ער צייכנט צו, דער מענטש צייכנט צו אין אן אנדערע פלאץ אז דער מגיד זאגט אז מ׳מוז נישט זיין ביים דאווענען. ער זאגט, ס׳איז גרינגער צו טון ביים דאווענען, אבער מ׳קען דאס טון אינמיטן טאג אויכעט. ס׳איז נאר שווערער אביסל.
סאו ער מיינט נישט דוקא צו זאגן אז דאס איז די קאנעקשאן. ס׳איז אמת, די פיר עולמות, אין קבלה שטייט אז דאס איז די קאנעקשאן, אבער ס׳איז א לעוועל. ס׳קען זיין אין ברכות השחר אז ער איז שוין אנגעקומען אין די לעוועל. ס׳איז נישט דוקא תלוי אין די… אין דאס וואס שטייט אין די סדר.
עולם האצילות — חכמה, איבער מחשבה
און נאכדעם זאגט ער, “ואחר כך יבטל בדעת עין”, דאס איז שוין ווייטער, “כל כוחותיו הגשמיות”. לכאורה דאס מיינט ער זאגט אז ער טראכט שוין אויך נישט, אמת? קודם האט ער נישט גערעדט, ער האט גערעדט בבחינת גוף אבער נישט גערעדט בבחינת נפש. נאכדעם איז ער געקומען, עולם העשיה רעדט ער. עולם היצירה קאנעקט ער די ווערטער, ווערט א תענוג אזוי ווי א יחוד פון צוויי ווערטער וואס האבן זיך צוזאמגעטראפן. אין עולם הבריאה הערט ער שוין נישט אז ער רעדט, ער טראכט נאר, ער האט נאר אותיות המחשבה. אין עולם האצילות, וואס ער רופט חכמה, איז ער טראכט שוין אויך נישט.
אדער די בחינת גשמיות, דו קענסט עס רופן אז ער טראכט בבחינת רוחניות, אבער נישט די גשמיות, נישט די אותיות, right? די אותיות פון די מחשבה זענען די גשמיות שבמחשבה. אזוי קענסטו עס רופן, די… די נישט די זאך וואס די מחשבה איז וועגן, right? ווען ער טראכט… ער זעט געטליכקייט, נאר וויאזוי ער זעט געטליכקייט. ער טראכט, ער האט מער פרטים מיט די מדרגות ווי דו הייסט. ער טראכט, ער זאגט, די אותיות פון א מחשבה איז טייטש…
אותיות המחשבה און די ריעליטי אליינס
דער יסוד: אותיות המחשבה זענען די גשמיות שבמחשבה
די אותיות פון די מחשבה זענען די גשמיות שבמחשבה. אז דו קענסט עס רופן די נישט די זאך וואס די מחשבה איז וועגן. ווען ער טראכט, ער זעט געטליכקייט, נאר ווי ער זעט דאס איז אלעמאל, ער טראכט, ער האלט מער מדרגות, מער פרטים ווי די מדרגות, ווי די הייסט. ער טראכט, ער זאגט די אותיות המחשבה איז טייטש, אז ווען איך האב א… איך וועל זאגן אזא… די חילוק פון אותיות המחשבה און מחשבה אליין, ער רופט דאס עין, און דאס עין איז ער אינגאנצן אויס, ער איז נאר וועגן די ריאליטי וואס עס איז וועגן.
משל פון דער שיינער בוים: דער גאנצער מהלך
עולם העשיה: די ווערטער
דהיינו, למשל, לאמיר זאגן אז א מענטש גייט אינדרויסן און ער זעט א ביוטיפול בוים, יא? ער זאגט “מה נאה אילן זה”, יא? נאר אינמיטן לערנען טאר מען עס נישט זאגן, אבער בעתים דארף מען עס זאגן, אמת? עס וואלט נישט געשטאנען אין די משנה. סאו אויב דו ביסט סתם עוסק בשיחה בטילה, דארף ער זאגן “מה נאה אילן זה”, יא?
סאו, ס׳איז דא א ברכה, ער מאכט פון דעם א ברכה, יא? “שכוחו לו בעולמו”, ס׳קען נישט זיין. סאו, און ער קוקט אויף די בוים, סאו, אזוי ווי ער זאגט, לאמיר זאגן, ער ווייסט נישט, ער איז קודם געווען סטאק אין זיין קאפ, ער איז געווען ביזי מיט זיינע צרות אדער איך ווייס וואס. ער זאגט “מה נאה אילן זה”, ער לייגט זיך אריין אין די ווערטער, יעצט איז ער אין די וואויס און די סאונד, ס׳מאכט נויז, “מה נאה אילן זה”, יא? און ער זאגט עס אפאר מאל, אויב ער וויל אריינגיין דערין, זאגט ער עס אפאר מאל, און ער לייגט צו “שכוחו לו בעולמו”, “וברא בו בריות טובות ואילנות טובות להנות בהם בני אדם”, אסאך ווערטער.
עולם היצירה: די קאנעקשן פון ווערטער
עט סאם פוינט פארגעסטו פון זיך, און נאכדעם די סעקאנד סטעפ איז, ער האט שוין אפילו די קאנעקשן פון אפאר ווערטער. ס׳מאכט שוין אפילו סענס. דו האסט “שכוחו לו בעולמו”, אלעס צוזאמען איז געווארן איין חתונה, ס׳איז א גאנצע חתונה דארט אין זיין קאפ. ער טראכט אריין, אזוי ווי דו זעסט צוויי מענטשן האבן חתונה, און דו רופסט צוזאם די שטאט און דו טאנצט ארום דארט, און יעצט אין זיין קאפ טאנצט מען ארום. ווייל זיי האבן זיך טאקע געטראפן די אלע ווערטער.
עולם הבריאה: אותיות המחשבה — די איידיע
נאכדעם איז ער זיך נאך מער מפשיט, און ער הערט שוין נישט די ווערטער, שכוח, זיי טאנצן שוין נישט. ס׳איז נאר די אותיות המחשבה, דאס הייסט די איידיע, די געדאנק. ער זאגט, ס׳איז דא אזעלכע שיינע זאכן אויף די וועלט. ס׳איז אזא שיינע בוים, יא? ס׳איז אזא שיינע בוים, דער אייבערשטער האט געמאכט אזא שיינע בוים. “ס׳איז אזא שיינע בוים” איז נאך אלץ ווערטער. די שיינע בוים איז נישט די סענטענס וואס זאגט “ס׳איז אזא שיינע בוים”. דאס איז אותיות אין דיין קאפ, אין דיין סקרין׳קעלע, אין דיין קאפ איז דא אזוי ווי א סקרין, וואס דארט שטייט “מה נורא המקום הזה”, און ער איז זיך אזוי כביכול מסביר. וואס זע איך דא? אזא שיינע בוים? איך האב פאר דיר א הסבר! דו ביסט דאך א מענטש וואס שטייט נאר מיט ווערטער, מיסטער בינער, יא? דער בעל הבריאה שטייט נאר, ער זאגט דיר ווערטער.
סאו מען זאגט אים, קוק, אזא שיינע בוים. און ער קען אפילו מסביר זיין אז ס׳איז אזוי הויך און אזוי רונדעכיג, מיט אזעלכע שיינע בלעטער, מיט אזעלכע שיינע בלומען, אזעלכע שיינע פירות, און “אמת מארץ תצמח”, אזוי שיין, ער האט א גאנצע הריכות. דאס איז אלץ אותיות המחשבה. אפילו ער האלט שוין ביי די מחשבה, איז עס נאך אלץ אותיות, נאך אלץ אותיות אדער ווערטער. ער זאגט אותיות, אבער איך מיין אז מען מיינט ווערטער, איך ווייס נישט קיין חילוק. ס׳איז ווערטער, ס׳איז א הסבר. פון דאס וויאזוי ער פארשטייט, וויאזוי ער איז זיך מסביר פאר די קאפ, אזוי כביכול פאר די מחשבה.
עולם האצילות: די ריעליטי אליינס
אבער דו דארפסט פארשטיין אז די בוים אליינס איז נישט קיין שטיקל פסוק, א סענטענס וואס שטייט “מה נורא המקום הזה”. די יופי פון די בוים אדער די…
ס׳איז דיין הנאה אין קאפ. אלע סטעפס ביז יעצט איז געווען צו פארשטיין. איינמאל דו פארשטייסט עס שוין, איז די זאך אליין.
דיין קאפ איז נישט וויכטיג. דיין קאפ איז אותיות, נאך אלץ מלבוש. ס׳איז דא די יופי, די יופי, דער אייבערשטער אליין, דו קענסט זיך יא געבן דעם אייבערשטן, אבער די זאך אז ס׳איז דא אזא שיינע זאך אויף די וועלט.
יעצט, נאכדעם וואס א מענטש האט קודם כל בכלל נישט מתשומת לב געווען, רייט? ער איז הולך בדרך, ער האט בכלל נישט באמערקט אז ס׳איז דא א בוים, ער איז געווען פארטאן אין זיינע. ער האט שוין אינגאנצן באמערקט, ס׳איז דא אסאך לעוועלס פון באמערקן. נאכדעם וואס ער האט אינגאנצן באמערקט, האט ער שוין געזאגט די ווערטער, האט שוין די גאנצע התבוננות, לאמיר זאגן ער פארשטייט שוין די גאנצע מהלך וויאזוי עס ווערט אז דא איז א שיינע בוים. ס׳איז נאר א הסבר אויף צו זאגן אז דא איז א שיינע בוים. נאכדעם, וואס ער רופט עולם האצילות אדער עין, איז, לויט מיין טייטש שיינט אז ס׳איז פשוט דא א שיינע בוים אין פראנט פון אים, און די אמת איז שוין נישט נוגע דא. ס׳איז נישט די ווערטער פרעגן וואס איז די הסבר אויף דעם. יא, ס׳איז א שיינע בוים, ס׳איז צוואנציק אמות הויך און פערציק אמות ברייט. ס׳איז! דאס הייסט “נתבטלו אצלו כל הכוחות והחושים”, אינקלודינג די מחשבה, אינקלודינג די ווערטער וואס ער האט. ווייל אז נישט ווערט א מענטש סטאק, א מענטש מיינט, יא, דו קענסט רעדן די… וואס?
דער עיקר: ריעליטי איז נישט ווערטער
דאס איז א מחשבה, איז די הסבר אויף די ענין, און דו קענסט זאגן די אותיות פון די מחשבה. די מציאות אליינס, די ריעליטי, רייט? א מענטש, ער איז א גרויסער צדיק, ער איז מכוון א גאנצן טאג די שם הוי״ה. אבער וואס איז מיט די אייבערשטער אליינס? וואס איז מיט די זאך וואס די שם הוי״ה איז וועגן, רייט? ער האט עס אזויפיל געזאגט די שם הוי״ה, ער האט פארגעסן די אייבערשטער. ניין, ס׳איז געמאכט געווארן, ס׳איז דא א וועג צו דערמאנען, יא, די שם האט א וועג וואס ער זאגט עס ארויס.
רבי חיים׳ל’ס חידוש
דער רבי חיים׳ל האט געזאגט, איך האב… ער האט אין זין אלע זיבן וועלטן, און די אלע דרגות, און די אייבערשטער האט ער פארגעסן. רייט? ער זאגט א גרעסערע זאך, ער זאגט אפילו די שם הוי״ה האט פארגעסן די אייבערשטער. נישט פארגעסן, די אייבערשטער קען מען ממש נישט פארגעסן, אבער… אזוי ווי ער זאגט, ס׳איז דא די שם, און די רבי חיים׳ל זאגט, דאס איז נאך א וועג פון די זאגן, רייט? מ׳זאגט נישט די שם הוי״ה, מ׳זאגט אדנ״י, ווייל דאס איז עולם העשיה, דאס איז די ווערטער וואס מ׳קען זאגן. נאכדעם קאנעקט עס צו די שם הוי״ה, ס׳איז עולם היצירה. נאכדעם איז דא די מחשבה פון דעם, מ׳פארשטייט אז הוי״ה אלוקים, אז הוי״ה איז אדנ״י, דאס איז א הבנה וואס איז נאך ווערטער. נאכדעם איז דא דאס אז די אייבערשטער איז איז א גאט, דאס איז געווען אמת פאר ס׳איז געווען ווערטער וואס זענען מסביר אמת. ס׳איז נישט די ווערטער וואס מאכן עס, ס׳איז די זאך אליינס.
מידת עין / מידת חכמה
און א מענטש האט א יכולת, דאס איז די מדת עין פון די מענטש, אדער די מדת חכמה וואס דער מגיד רופט מדת חכמה, אז ער קען זיך קאנעקטן מיט דעם. ער קען… איך קען נישט… ס׳איז זייער שווער צו טרעפן גוטע ווערטער פאר דעם, ווייל ווערטער זענען אין עולם הבינה. אלע ווערטער זענען עקזעקטלי… נאר די הסבר קען מען נאך זאגן. אבער ס׳איז א סימפל זאך מיין איך, אז ס׳איז די זאך אליינס. די ריעליטי איז נישט די ווערטער וועגן עס, די ריעליטי איז די ריעליטי. און ווען א מענטש איז ביי די ריעליטי, איז ער כולי ידעתי פוסו, ער ווערט יענץ, קען מען זאגן, ער ווערט בטל צו יענץ. ס׳איז אלע מיני ווערטער וואס מ׳טרייט צו זאגן. אפילו די ווארט בטל איז אפשר אן אנדערע זאך. ווייל אין הלכה איז דא א זאך וואס הייסט בטל, אבער דער מגיד זאגט אז ס׳איז בטל, אפשר דארף מען נישט ווערן צעמישט פון די ווארט בטל.
דער חידוש פון “בטל” אין חסידות
דער מגיד האט גע׳חידוש׳ט די ווארט בטל, מיין איך, אין חסידות, ווי ער האט עס גענומען. ער האט עס גענומען פון הלכה. ס׳איז דא א בטל ברוב, בטל באחר, בטל אהין, טפל איז בטל פאר די עיקר, איך ווייס וואס. אבער ס׳איז אויך נאר א הסבר, ס׳איז נישט די ריעליטי. די ריעליטי איז די אין, די מידת החכמה, די זאך.
נשמה אלוקית
ס׳איז ווי א פלא אז די נשמה פון א מענטש, וואס דעריבער רופט מען זיין נשמה “נשמה אלוקית”. דער תניא זאגט אסאך מאל בשם דעם מגיד, איך מיין אז די נשמה אלוקית הייסט נשמה ווייל ס׳האט די מידת החכמה. דער מענטש האט אפשר א מעגליכקייט צו זיין דאס, צו האבן די ריעליטי אפן פאר אים, צו זיין בטל צו די ריעליטי.
פראקטישע ביישפילן
מ׳קען עס זען אין פילע פשוט׳ע זאכן. איך האב געזאגט אז א מענטש זעט א ביטערע בוים, אויב ער קוקט אויף אים נישט אויף איין סעקונדע און ער זאגט “וואו” און ער בלייבט נישט שטעקן ביי די ווארט, ער מאכט נאך אפאר מאל מער די “וואו”, דעמאלטס איז פשוט א געוואלדיגע שיינע בוים. און דו פרעגסט אים וואס דארף איך מסביר זיין? איך עקספעקט אז דו וועסט מיר צוריקגעבן צו דאס בונם, נאך שמונה עשרה געבט מען צוריק אראפ. יא, מ׳דארף צוריק מסביר זיין, אבער ס׳איז נישט די הסבר, ס׳איז נישט די ווערטער אויף קל שכן, ס׳איז גארנישט, ס׳איז די ריעליטי אליין.
דאס איז מצד דעם מענטש הייסט עס מידת אין, מצד די ריעליטי איז עס נישט אין, ס׳איז אן ענין, ס׳איז די ריעליטי. אבער מצד דעם מענטש הייסט עס מידת אין, ווייל ס׳ווערט אויס זיינע כוחות, און די כלי התקווה פון דעם מענטש איז אויך דאס ווערט אויס. אזוי ווי מ׳ווערט משתומם, מ׳ווערט אזוי… ווי שטייט עס? “ונשתומם כשעה חדא”, ווי שטייט די לשון? איך ווייס נישט, דער בעל התניא האט ליב צו ברענגען די לשון, “ונשתומם כשעה חדא”. אזא מענטש האט באמערקט א קשיא וואס האט אים געמאכט אזוי, “וואו, ס׳איז א קשיא”. ווייל די רגע וואס דו האסט א קשיא וואס האט שוין ווערטער, דו האסט שוין אזוי די הבנה, האסטו שוין א תירוץ בעיסיקלי, ווייל דו דארפסט נאר ממשיך זיין די נעקסטע ווארט. דאס איז דער תירוץ. ס׳איז א שאלה צו מ׳טוט וואס מ׳האט צו טון. אבער די האבן די קשר, די experience, די רגע פון האבן די קשר איז נישט קיין רגע וואס איך האב א שטיקל קשר. ס׳איז עפעס, איך בין stuck, איך קוק אויף דעם.
הסתכלות vs. הבנה
דו קענסט עס רופן הסתכלות. Sometimes רופט מען עולם האצילות הסתכלות, ראיה, רייט? ער קוקט דערויף. נישט אז ער פארשטייט עס, נאר ער קוקט דערויף.
Understanding איז א גוטע ווארט, ניין? מ׳האלט יעצט ביי די understanding.
מ׳קען עס רופן וויאזוי מ׳וויל, insight. Understanding איז ביי מיר אין מיין קאפ, מיין דיבור, באט insight אדער עפעס אזוי, מלשון sight, in-sight, יא? ער זעט איין.
א גרויסן יישר כח.
שוין, דאס איז די תורה פון די… יא.
סיכום השיעור 📋
די פיר מדרגות פון תפילה דורך די פיר עולמות — א תורה פונעם בעש״ט און דעם מזריטשער מגיד
—
מקור פון דער תורה און דער חילוק צווישן בעש״ט און מגיד
דער מקור פון דער תורה איז מגיד דברי יעקב פ״ז — א תורה פונעם מזריטשער מגיד, וואס זאגט איבער דעם בעש״ט׳ס תורות אין זיין אייגענעם סגנון. עס ווערט אויך געבראכט אין כתר שם טוב, קונטרס אחדות.
דער סגנון-חילוק
– דער בעש״ט רעדט פלעין סטרעיט פון רוחניות — ער גייט נישט דורך דעם אומוועג פון גשמיות. ער רעדט פון דער פערספעקטיוו אז מ׳ווייסט שוין אז עס איז דא נשמות, אלוקות, עולמות — און ער זאגט מ׳דארף באלייכטן די ווארט, באלייכטן די אותיות. זיין שפראך איז „לכלול נשמתו.”
– דער מזריטשער מגיד נוצט דעם דרך פון קל וחומר פון גשמיות אויף רוחניות — אויב מען זעט תענוגים אין גשמיות, קל וחומר אין רוחניות. ער רעדט צו מענטשן וואס האלטן נאך נישט דערביי — ער הייבט אן א סטעפ פריער: קודם דארף מען פארגעסן פון זיין גוף, דערנאך אריינלייגן זיין כח אין די דיבורים.
אבער — דער בעש״ט האט יא געברויכט דעם קל וחומר אין זיין אגרת (בריוו): *”באוונך בשמחת חתן וכלה וקטניות בגשמיות, כל שכן במעלה עליונה כזו.”* דער חילוק איז זייער איידל — מער א סטייל-חילוק ווי א מהות׳דיגער חילוק.
דער מגיד׳ס הוספה
דער מגיד מוסיף: אין יעדע אות זענען דא עולמות, נשמות, אלוקות. ווען מען פארבינדט זיך מיט די אותיות ווערט מען יחידים — מען דארף זיך כולל זיין אין יעדע בחינה. דער נושא פון “עד שנעשה לאין” — ביז מען ווערט “אין” — דאס איז דער מגיד׳ס לשון, און דאס מיינט חכמה.
—
“בכל כחך” — וואס מיינט דאס?
“בכל כחך” מיינט נישט שרייען — דאס איז סתם נערות. “בכל כחך” מיינט “בכל כוונתך” — מיט אלע כוחות פון כוונה, נישט מיט אלע כוחות פון קול. דער מקור איז אין שולחן ערוך ביי “אמן יהא שמיה רבא” (תוספות).
דער “כח” וואס דער מגיד רעדט דערפון מיינט: זיין קאנשעסנעס, זיין אווערנעס — וואס דער מענטש פילט אז עקזיסטירט, וואס ער זעט בתור דברים קיימים, דאס לייגט ער אריין אין די אותיות. די אותיות אליין זענען נישט גופניים — זיי זענען דברים קדושים, דברים מופשטים, אין זיי ליגן אלע זאכן.
—
דער אויסגאנגס-פונקט: דער מענטש׳ס נאטירלעכע הנחה — “איך בין א גוף”
א מענטש לעבט געווענלעך מיט דער הנחה אז ער איז זיין גוף. דאס איז נישט א בפירוש׳דיגע שאלה-און-תשובה — דאס איז די גרונט-הנחה אונטער אלעס וואס ער טוט. פונקט ווי מען שטעלט זיך פאר אז ארויסגייענדיג אינדרויסן וועט מען זען דעם הימל — אזוי איז דאס אן “assumption” וואס ליגט אונטער דעם גאנצן לעבן, אפילו אן דעם וואס מען פרעגט זיך עס בפירוש.
דוגמא: א מענטש וואס איז צו גראב — ער גייט ארום א גאנצן טאג מיט דעם אין זיין קאפ, ער קומט אריין אין א פלאץ און פרובירט זיך צו באהאלטן. דאס איז נישט בלויז א חסרון פונעם גוף — דאס איז א סימן אז ער איידענטיפיצירט זיך מיטן גוף, דאס איז וואס ער איז.
דאס איז דער אויסגאנגס-פונקט פון דער תורה: מען דארף ארויסגיין פון דער הנחה דורך די מדרגות פון תפילה — פון גשמיות ביז “אין”.
—
סטעפ 1: עולם העשיה — פארגעסן פון זיך
דער בעש״ט׳ס תורה
מען זאל דאווענען מיט התלהבות ביז מען פארגעסט פון גשמיות. דער עצה איז “יעלה מעט מעט” — גיין שטיקלעכווייז, פון א ווארט צו א ווארט, פון אן אות צו אן אות. נישט פרובירן אויף איינמאל אריינצולייגן די גאנצע כוונה, נאר שטיל און פאמעלעך גיין ביז מען פארגעסט פון זיך אליין.
ביאור
ווען א מענטש לייגט אריין זיין גאנצע כח, כוונה, מודעות אין די אותיות — צוביסלעך פארגעסט ער פון זיין גוף. ער הייבט אן נישט צו געדענקען אז ער האט א גוף. דאס איז סטעפ איינס.
דער בעש״ט׳ס כלל: *”במקום שמחשבתו — שם הוא”* — וואו דיין מחשבה איז, דארט ביסטו. אויב דו ביסט אין דער נארמאלער מצב, ביסטו סטאק אין דיין גוף. אויב דו גייסט אריין אינגאנצן אין עפעס — אפילו אין שטותים — פארגעסטו פון דיין גוף, און דאס איז א וועג וויאזוי עס קען ווערן געבוירן א נייע זאך, וויאזוי א מענטש קען זיך טוישן.
דער פאראדאקס פון דאווענען מיט כוונה
א שווערע נקודה: ווען מ׳זאגט א מענטש ער זאל דאווענען מיט כוונה, געדענקט ער מער אז ער איז א גוף ווי פארדעם. ער ווערט ערנסט, ער דערמאנט זיך אן זיין גאנצע גוף, זיינע נידס, זיינע חסרונות — ער ווערט מער גשמי׳דיג פון דאווענען. דאס איז דער אפאזיט פון וואס דאווענען דארף זיין.
דער “טבע אדם” פראבלעם: ווי מער מען הייסט א מענטש פארגעסן פון זיך, דעסטו מער געדענקט ער זיך. מען זעט עס אין דער שפת הגוף פון רוב מענטשן ביים דאווענען — זיי זענען משוגע׳דיג אנקאמפארטבל.
דער ראיה פון איינשלאפן
מענטשן וואס שלאפן איין אינמיטן דאווענען — דאס איז דווקא א סימן אז זיי זענען אין דער ריכטיגער מדריגה. זיי פילן זיך באקוועם, דאווענען איז זייער נאטירלעכער פלאץ. אלטע אידן וואס שלאפן איין ביים דאווענען — ביי זיי איז דאווענען וואס זיי זענען, נישט עפעס פרעמדס. זיי שפירן נישט קיין סעלף-קאנשעסנעס.
דער סקולענער רבי פלעגט איינשלאפן אינמיטן עסן, אינמיטן א ברכה, אינמיטן אן עליה — ער איז געווען קאמפארטבל, נישט אנגעצויגן. ער האט געדאוונט מיט גרויסע חיות, אבער ווען ער איז געווען מיד, האט ער פשוט איינגעשלאפט — ווייל ער איז נישט געווען צו סעלף-אוועיר.
דאווענען דארף זיין ווי א וועקעישען — קודם פארגעסט מען א ביסל פון זיך.
מקורות
– רבי חיים ויטאל אין שער הקדושה — ווען א מענטש לערנט, דאוונט, אדער זאגט פסוקים, זאל ער געדענקען אז ער איז אינגאנצן א נשמה וואס רעדט, נישט זיין גוף, נישט זיינע כוחות הגוף.
– דער בעל התניא רופט עס “משתומם שעה אחת” — מ׳דארף קענען פארגעסן פון זיך.
– רבי פנחס מקאריץ רעדט וועגן דעם אין מער גשמיות׳דיגע וועגן — למשל, מ׳קלענט די הויז פאר פסח כדי ער זאל פארגעסן אביסל פון זיך.
דער סדר התפילה
לויט דער סדר פון עולמות של מעלה ושל מטה — קודם זאג פסוקי דזמרה, רעד וועגן די שטערנס וואס זינגען פאר׳ן אייבערשטן, די כוכבי אור — פארגעס אביסל פון זיך. דאס איז דער ערשטער סטעפ. פארדעם הייבט זיך גארנישט אן — פארדעם איז מען סטאק אין גופניות.
—
סטעפ 2: עולם היצירה — די תענוג פון יחוד אותיות
דער בעש״ט׳ס תורה
*”נאך דעם יחשוב שהאותיות מתחברות”* — נאכדעם וואס מען האט פארגעסן פון זיך, זאל מען טראכטן אז די אותיות טרעפן זיך איינער מיט דער צווייטער, און דאס איז א גרויסע תענוג.
ביאור — וואס איז די תענוג?
דער “זיך” קען זיך נישט קאנעקטן מיט גארנישט — ער איז סטאק אין זיין אייגענעם גוף. אבער אותיות קענען זיך קאנעקטן: צוויי אותיות ווערן א ווארט, צוויי ווערטער ווערן א זאץ, עס ווערט א שטיקל, עס ווערט עפעס.
דער משל: יעדע ווארט אין דאווענען — למשל “יהללו את שם ה'” — האט אן אינדעפענדענטע מציאות, א נשמה, א ניצוץ קדוש. עס איז א געוואלדיגע זאך פאר זיך אליין. אבער ווען צוויי ווערטער טרעפן זיך צוזאמען, איז עס נאך מער געשמאק — ווי צוויי אידן וואס טרעפן זיך און זאגן “שלום עליכם”. ביידע זענען גוט אליין, אבער צוזאמען איז בעסער.
א וויכטיגער חילוק: רוחניות vs. גשמיות
אין גשמיות טרעפן זיך זאכן נאר ווען עפעס פעלט — יעדער תענוג איז אביסל “פּראבלעם-סאלווינג” (א מענטש איז הונגעריג, ער עסט, ער סאלוועט דעם חסרון). אבער ברוחניות איז נישט קיין חסרון — ווי צוויי אידן וואס האבן אהבת חברים, אדער צוויי דברי תורה (א קשיא און א תירוץ) — איז דער צוזאמטרעף נישט פון חסרון, נאר פון שלימות. א קשיא אויף דברי תורה איז אליינס א דבר שבקדושה.
פון צוויי ווערט איינס: דער גרויסער תענוג איז ווען מען מאכט פון צוויי זאכן איין זאך — א מער שלימות׳דיגע, מער קאמפליצירטע זאך. דאס איז א גרויסע שמחה.
—
תענוג פון התאחדות — בגשמיות און ברוחניות
דער עיקר ענין: תענוג קומט פון צוזאמקומען
דער תענוג וואס א מענטש פילט בגשמיות איז נישט בלויז דער אייגענער הנאה — עס איז דער תענוג פון התאחדות, פון צוזאמקומען מיט נאך א זאך אדער נאך א מענטש. ווען צוויי זאכן טרעפן זיך צוזאמען, ווערט נישט בלויז “דאפּלט” — עס ווערט א גאנץ נייע עולם פון תענוג, א “דריטע זאך שיוצא מביניהם.”
דער משל: איך מיט א שטיקל קוגל צוזאמען — דאס איז א שידוך. די חיות אין דעם עסן און די חיות אין מיר טרעפן זיך, און ביידע לעבן בעסער. עסן מיט נאך מענטשן איז א גרעסערע תענוג ווי עסן אליין — אפילו יעדער עסט פאר זיך.
חידוש: תענוגים גשמיים זענען בעצם גוטע זאכן
דער מגיד און דער בעש״ט האבן נישט מורא געהאט פון גשמיות׳דיגע תענוגים. מיר זענען צוגעוואוינט אז תענוגים גשמיים זענען א פּראבלעם — אבער דאס איז נאר ווייל א מענטש ווערט “סטאק” אין דעם משל און פארגעסט דעם נמשל. בעצם — אלע זאכן וואס זענען געשמאק בגשמיות זענען גוטע זאכן. עס איז נישטא קיין תענוג וואס איז בעצם א שלעכטע זאך. אלע תענוגים מאכן א מענטש בעסער לעבן.
דער אייבערשטער האט געקענט מאכן אז מענטשן זאלן לעבן דורך אן IV-איינשפּריץ. אבער בעצם איז עס טיפער: וואס איז גוט, טעיסט אויך גוט — דאס איז די בריאה ווי דער אייבערשטער האט זי באשאפן. (מ׳קען זיך טועה זיין — דאס האט צו טון מיט קליפה, מ׳דארף מברר זיין.)
תענוג פון זיווג — א נאך גרעסערער תענוג
*”לא טוב היות האדם לבדו”* — דער מענטש זוכט א שותף, א שלימות. דער תענוג פון זיווג איז נאך גרעסער ווייל עס מאכט נישט בלויז דיר לעבן — עס מאכט די גאנצע וועלט לעבן. *”לא תוהו בראה, לשבת יצרה.”* פון דער התאחדות ווערן נייע נשמות, נייע מענטשן. אלע תענוגים אין דער וועלט זענען שידוכים.
—
סטעפ 3: עולם הבריאה — אותיות המחשבה
דער בעש״ט׳ס תורה
דער דריטער לעוועל: מען קומט צו אותיות פון מחשבה — *”ועבר לאותיות המחשבה, ולא ישמע מה שהוא מדבר.”* ער הערט נישט מער וואס ער רעדט — ער ווייסט עס נאר במחשבה. ער רעדט נאך (ווייל ער דאוונט), אבער ער ווייסט נישט דערפון.
ביאור
דאס איז דער לעוועל פון בינה — מען האט א הבנה, א איידיע, אבער עס איז נאך אלץ אין ווערטער. אותיות המחשבה זענען נאך אלץ א מלבוש — זיי זענען די “גשמיות שבמחשבה.” מען איז זיך מסביר פאר זיך אליין וואס מען זעט. דער בעל התניא רופט דאס “עולם המלאה” — בינה.
דער משל פון דער שיינער בוים — ביז עולם הבריאה
א מענטש גייט אינדרויסן און זעט א שיינע בוים:
1. עולם העשיה (דיבור): ער זאגט “מה נאה אילן זה”, ער מאכט א ברכה “שככה לו בעולמו” — ער לייגט זיך אריין אין די ווערטער, אין דעם קלאנג. ער זאגט עס אפאר מאל.
2. עולם היצירה (קאנעקשן פון ווערטער): די ווערטער קאנעקטן זיך — “שככה לו בעולמו” ווערט איין גאנצע “חתונה” אין קאפ. ווי צוויי מענטשן האבן חתונה און מען טאנצט ארום — אזוי טאנצן די ווערטער צוזאמען, זיי באקומען א צוזאמענהאנג.
3. עולם הבריאה (אותיות המחשבה): ער הערט שוין נישט די ווערטער, נאר ער האט די איידיע, דעם געדאנק — “דער אייבערשטער האט געמאכט אזא שיינע בוים.” אבער דאס איז נאך אלץ א הסבר, נאך אלץ ווערטער אויף א “סקרין׳קעלע” אין קאפ.
—
סטעפ 4: עולם האצילות — מידת ה״אין”, חכמה, די ריעליטי אליינס
דער בעש״ט׳ס תורה
*”יבטל בדעת עין כל כוחותיו הגשמיות”* — אלע גשמיות׳דיגע כוחות ווערן בטל. דאס איז מדת החכמה, מדת ה״אין” — דער מענטש ווערט “אין.”
ביאור — דער חילוק צווישן אותיות המחשבה און די ריעליטי אליינס
דער אמת׳ער דורכברוך איז ווען מען דערגרייכט עולם האצילות — דארט פאלן אוועק אלע כוחות און חושים, אינקלודינג די מחשבה אליין, און מען שטייט פאר דער ריעליטי אליינס. ער טראכט שוין אויך נישט אין אותיות — די אותיות פון מחשבה זענען די “גשמיות שבמחשבה.”
דער משל פון דער שיינער בוים — דער פערטער שטאפל
4. עולם האצילות (עין/ריעליטי): נתבטלו אצלו כל הכוחות והחושים — אינקלודינג די מחשבה. ס׳איז פשוט דא א שיינע בוים אין פראנט פון אים. נישט די ווערטער וואס זאגן “ס׳איז א שיינע בוים”, נישט דער הסבר אז זי איז צוואנציג אמות הויך — נאר די זאך אליינס. די ריעליטי איז נישט די ווערטער וועגן איר, די ריעליטי איז די ריעליטי.
דער עיקר חידוש: ווערטער זענען נישט ריעליטי
אלע ווערטער — אפילו די טיפסטע — זענען נאך אלץ עולם הבינה. מען קען נישט מיט ווערטער אויסדריקן עולם האצילות, ווייל ווערטער זענען “עקזעקטלי” דער הסבר, נישט די זאך. נאר דער הסבר קען מען נאך זאגן — אבער די ריעליטי אליינס איז ביינד ווערטער.
הסתכלות vs. הבנה
עולם האצילות ווערט אויך גערופן הסתכלות אדער ראיה — נישט אז ער פארשטייט עס, נאר ער קוקט דערויף. דער חילוק צווישן “understanding” (וואס איז אין מיין קאפ, מיין דיבור) און “insight” (in-sight — ער זעט איין) — דאס איז דער חילוק צווישן בינה און חכמה, צווישן הסבר און ריעליטי.
דער ענין פון “בטל”
דער מגיד האט גע׳חידוש׳ט דעם באגריף “בטל” אין חסידות — ער האט עס גענומען פון הלכה (בטל ברוב, בטל באחד, טפל בטל פאר דער עיקר), אבער אין חסידות מיינט עס עפעס אנדערש: ווען א מענטש שטייט פאר דער ריעליטי, ווערן אויס זיינע כוחות, ער ווערט משתומם — ווי דער לשון וואס דער בעל התניא האט ליב צו ברענגען: “ונשתומם כשעה חדא.”
—
רבי חיים׳ל’ס חידוש — דער שם הוי״ה און דער אייבערשטער אליינס
א מענטש קען זיין א גרויסער צדיק וואס איז מכוון א גאנצן טאג דעם שם הוי״ה — אבער וואס איז מיט דער אייבערשטער אליינס? וואס איז מיט די זאך וואס דער שם הוי״ה איז וועגן?
רבי חיים׳ל האט געזאגט: *”איך האב אין זינען אלע זיבן וועלטן, אלע דרגות — און דעם אייבערשטן האב איך פארגעסן.”* ער זאגט נאך א גרעסערע זאך: אפילו דער שם הוי״ה אליין קען “פארגעסן” דעם אייבערשטן — נישט ממש פארגעסן (דעם אייבערשטן קען מען ממש נישט פארגעסן), נאר אז דער שם איז נאך אלץ א וועג פון זאגן, נאך אלץ א מלבוש.
דער מהלך אין שמות
– אדנ״י — עולם העשיה, די ווערטער וואס מען קען זאגן
– שם הוי״ה — עולם היצירה, דער קאנעקט
– הוי״ה איז אדנ״י — עולם הבריאה, א הבנה וואס איז נאך ווערטער
– דער אייבערשטער איז — דאס איז געווען אמת פאר ס׳איז געווען ווערטער, ס׳איז די זאך אליינס
מידת החכמה / מידת עין — דער מענטש׳ס יכולת
דער מגיד רופט דאס מידת חכמה — דער מענטש האט א יכולת זיך צו קאנעקטן מיט דער ריעליטי אליינס, צו זיין בטל צו דער ריעליטי. דעריבער הייסט די נשמה “נשמה אלוקית” — ווייל זי האט די מידת החכמה, די מעגליכקייט צו זיין דאס, צו האבן די ריעליטי אפן פאר זיך.
א פראקטישער פונקט
ווען א מענטש האט א קשיא וואס האט שוין ווערטער, האט ער שוין באזיקלי א תירוץ — ער דארף נאר ממשיך זיין דעם נעקסטן ווארט. אבער די רגע פון האבן דעם קשר, דעם experience, איז נישט א רגע פון “איך האב א שטיקל קשר” — ס׳איז עפעס וואו מען איז stuck, מען קוקט דערויף, מען איז דערין. דאס איז דער חילוק צווישן בינה (ווערטער, הסבר) און חכמה (ריעליטי, הסתכלות).
—
דיסקוסיע: איז מען יוצא קריאת שמע?
עס איז אויפגעקומען א שאלה: אויב ער הערט נישט וואס ער רעדט (עולם הבריאה) — ווי איז ער יוצא? (אין שולחן ערוך שטייט מ׳דארף הערן וואס מ׳רעדט.) דער תירוץ: אויב א איד איז אין אזא מדריגה, איז ער יוצא. אויסערדעם — דער מגיד זאגט אז מ׳מוז נישט דוקא זיין ביים דאווענען פאר דעם; עס איז גרינגער ביים דאווענען, אבער מ׳קען דאס דערגרייכן אינמיטן טאג אויך. די פיר לעוועלס זענען נישט דוקא תלוי אין דעם סדר התפילה — מ׳קען שוין אין ברכות השחר אנקומען צו א הויכע מדריגה.
תמלול מלא 📝
זוכן דעם מקור פון דער תורה
דער טעקסט פון דער תורה
בתפילה צריך התלהבות עד שישכח מגופניות, ויחשוב שהאותיות מצטרפין ומתחברין זה עם זה, וזהו תענוג גדול, רמז לדגשמיות ותענוג כל שכן ברוחניות, וזהו עולם היצירה.
ואחר כך יבוא לאותיות מחשבה, ולא ישמע מה שהוא מדבר, וזהו בחינת עולם הבריאה. ואחר כך יבוא למדת אין, שנתבטל אצלו כל כח ויסוד הגשמי, וזהו עולם האצילות ממדת החכמה.
שאלה: וואס איז די תענוג, די ערשטע תענוג? די יחוד? דו זאגסט אז דאס איז א תורה פונעם מגיד דמעזריטש? איך האב נישט קיין אהנונג. דו ווייסט?
מגיד שיעור: כתר שם טוב, קונטרס אחדות.
שאלה: לאמיר קוקן כתר שם טוב. אדער ליקוטי אמרים?
זוכן אין כתר שם טוב
מגיד שיעור: איך האב כתר שם טוב, וואו איז עס? ערגעץ. וואו איז עס געגאנגען?
אין כתר שם טוב, תוכן ענינים, זענען די זאכן צונאמען. חלק ב׳ דארף עס זיין. איך זע דא נישט די נומבערס.
שאלה: וואס איז קונטרס אחדות?
מגיד שיעור: איך מיין אז קונטרס אחדות איז…
בתפילה צריך התלהבות. אפשר האבן זיי עפעס א מפתח קיינד אוו טינג?
וואס גייט מיך אן פון וואו ס׳קומט די תורה? אפשר וועט עס מיר העלפן עפעס. קוקן תולדות, קונטרס אחדות. ס׳איז נישט תולדות אחדות, ס׳איז תולדות פון קונטרס אחדות פון די תולדות? ניין, גלייב איך.
לאמיר מאכן א סערטש און שוין. האסט נישט קיין באוצר החכמה כתר שם טוב אדער קונטרס אחדות?
לאמיר קוקן אין אוצר החכמה. איך האב א געדרוקטע, אבער ס׳איז שווער צו טרעפן זאכן אין כתר שם טוב.
בתפילה צריך התלהבות… אהא, דו ווייסט וואס? ש״פז. האסט ש״פז?
דער מקור: מגיד דברי יעקב
מגיד שיעור: אה, ש״פז אות ב׳. מגיד דבריו ליעקב, פ״ז. דאס איז פון מגיד דברי יעקב, דאס שטיקל. מגיד דברי יעקב פ״ז. האסטו אויך מגיד דברי יעקב דא? פ״ז.
יא, דאס איז א שטיקל פון די מזריטשער מגיד. האסטו דיסקאווערד די סוד.
נאר ס׳איז נישט קיין תורה פונעם בעל שם טוב. די תולדות זאגט נאך פונעם בעל שם טוב. די מזריטשער מגיד זאגט בעל שם טוב׳ס תורות, אבער ער זאגט עס אין זיין אייגענעם וועג. ס׳איז נישט די זעלבע זאך, פארשטייסט? רש״י און רש״י מהרש״א, ס׳שטייט אסאך מאל אזעלכע תורות, אבער… פון וואו ווייס איך אז ס׳איז נישט קיין תורה פונעם בעל שם טוב? ס׳זעט מיר אויס.
ער האט נאר דא אריינגערוקט די בעל שם טוב׳ס א תורה ווייל ס׳שטייט די זעלבע נושא פון אריינלייגן כל כחו ביי דיבורים. קוק אין כתר שם טוב. ניין, כתר שם טוב מיינט ער פון די תולדות, איך האב א טעות. ס׳איז דא אין כתר שם טוב, אין שמיני עז״ו, די בעל שם טוב האט א תורה. ס׳איז דא, ס׳איז די זעלבע תורה.
קרוצאף שמיני. שמיני עז״ו, ה׳ ו׳. ניין, ס׳איז א לענגערע תורה. ס׳איז אויך א תורה פון די מגיד. עס רעדט פון די זעלבע זאכן. מען גייט פון עולם היצירה, עשיה, און אזוי ווייטער.
א צדדיגע דיסקוסיע: מנהג אין סטאלין
שאלה: דו האסט פארציילט אז אין סטאלין איז דער מנהג אז אפילו אין די שול פון בעל שם טוב דארף מען גיין אן שיך. אן שיך?
מגיד שיעור: יא. אין די אוהל איז גאר אסאך פירן זיך אזוי, נישט נאר סטאלין.
שאלה: ניין, ניין, אין ציון זיכער. אין ציון איז אסאך פלעצער גייט מען אן שיך.
מגיד שיעור: אבער אין די שול פון בעל שם טוב, די קליינע איבערגעבויטע שול, אין בית החיים גייט מען אן שיך, און דער רבי אפילו אין די נייע איבערגעבויטע איז אויך געגאנגען אן שיך.
שאלה: מענין. וואס האט דאס צו טין עניוועיס?
מגיד שיעור: נישט, מ׳האט עס מיר פארציילט דורך א גוטע מקור נעכטן. דאס איז מיר א נחמה רבה, דאס האט שוין מיין לעבן בענעפיטעד.
דער חילוק צווישן דעם בעש״ט און דעם מזריטשער מגיד
די שפראך פונעם מזריטשער מגיד
מגיד שיעור: סאו דאס איז די נקודה דא. סאו וואס פארשטייט מען? פארשטייט מען אז ס׳שטייט אדער ס׳שטייט נישט? האט ער אמאל געטון דאס?
שאלה: סאו וואס איז די תענוג? ווילסטו קודם וויסן אדער וואס איז די תענוג?
מגיד שיעור: וואס איז די תענוג? וואס איז די עת לעשות? איך מיין אז ס׳איז מער ליב די עת לעשות. מ׳האט שוין גערעדט וועגן דעם, איינס פון די אנהויבן.
שאלה: אקעי, איך האב פארגעסן. דאס איז די אינסטראקשנס וואס מ׳זאל טון.
מגיד שיעור: אקעי. מ׳דארף עס טון. כדי צו פארשטיין וואס ס׳שטייט דארף מען עס טון, פשוט.
שאלה: אקעי. וואס איז אזוי קאמפליקעיטעד?
מגיד שיעור: וואס גייט זיין די נעקסטע שטיקל? די נעקסטע שטיקל איז די זעלבע שטיקל פון פריער, נאר מיט די שפראך פון די דגל. סאו דאס איז… לאמיר רעדן אביסל וועגן דעם. זאל מען זען וואס נאך.
האט ער געזאגט, דאס איז די לענגווידזש פון די מזריטשער מגיד. וויאזוי ווייס איך? קודם כל, די אלע ראיות פון גשמיות אויף רוחניות איז די מזריטשער מגיד׳ס תורות, נישט די בעל שם טוב׳ס תורות. די בעל שם טוב רעדט פלעין סטרעיט פון די רוחניות.
דער קל וחומר פון גשמיות צו רוחניות
מגיד שיעור: וואס מיין איך? די גאנצע זאך פון די קל וחומר, זעסט דאך ווי ס׳איז דא תענוגים אין גשמיות וכו׳, איז אין רוחניות אויך דא? איך ווייס נישט אויב אין… עקשולי, די בעל שם טוב האט יא געזאגט די לשון, רייט? די בעל שם טוב׳ס לשון איז געווען ביי די בריוו, יא, וואס איז די תורה וואס אונז זענען דאס געווען אין געבאטעווע, וואס איז די לשון?
שאלה: נאר געדענק די לשון, דא איז די אגרת אין די פריערדיגע פעידזש, איז געשטאנען ווען ער האט גערעדט וועגן די נקודה, האט ער געזאגט, “באוונך בשמחת חתן וכלה וקטניות בגשמיות, כל שכן במעלה עליונה כזו”.
מגיד שיעור: יא. ער האט יא געזאגט די זעלבע קל וחומר.
דער ביאור פון “בכל כחך”
וואס מיינט “בכל כחך”?
מגיד שיעור: ער זאגט א פשוט׳ע זאך, א מענטש א גאנצע צייט, “בכל כחך” מיינט נישט מ׳זאל שרייען, יא? דאס איז א סתם נערות. “בכל כחך” מיינט “בכל כוונתך”, אזויווי ס׳שטייט אין שולחן ערוך ביי… יא, ביי וויאזוי הייסט עס? “אמן יהא שמיה רבא”, יא? תוספות. סאו, ס׳מיינט אזוי, ס׳מיינט…
שאלה: האו דו יו עקספלעין דיס, לעמיר עס טרייען צו דעסקרייבן.
דער איידעלער חילוק
מגיד שיעור: ער זאגט אביסל אנדערש ווי… דאס איז אביסל אן אנדערע דגוש ווי די בעל שם טוב. די בעל שם טוב רעדט נישט פון… ער רעדט יא, נאר ס׳איז אן אנדערע סטייל, נו, ס׳איז א קליינע חילוק, זייער אן איידעלע חילוק.
אבער די מזריטשער מגיד זאגט, אז יא, איך געדענק די בעל שם טוב האט געזאגט, אבער מ׳דארף געדענקען אז אין יעדע אות איז דא עולמות נשמות אלוקות, און אונז ווען מיר קאנעקטן זיך ווערט יחידים, און מ׳דארף זיך כולל זיין אין אזא נשמה אין יעדע בחינה, און אזוי ווייטער.
די מזריטשער מגיד זאגט איבער די תורה, און ער זאגט אזוי, אז קודם כל ער… אויך די נושא פון “עד שנעשה לאין”, די לענגווידזש דאכט זיך מיר פון דעם מזריטשער מגיד, דאס הייסט חכמה.
דער מענטש׳ס נאטירלעכע הנחה: “איך בין א גוף”
די געווענלעכע וועג פון א מענטש
מגיד שיעור: וואס ער זאגט איז אז געווענליך א מענטש געדענקט זיך אליינס, דאס איז וואס דו שטייסט דא, רייט? געווענליך “זיך אליינס” מיינט עס א גוף. א מענטש געדענקט געווענליך אז ער איז א גוף. אויב דו פרעגסט א מענטש “וואס ביסטו?” אדער “בשם וואס, מיט וואס רעדסטו? מיט וואס לעבסטו?”, טראכט ער פון זיין גוף. אזוי איז די נארמאלע וועג פון א מענטש טאג-טעגליך, רוב מענטשן, נישט צדיקים, נארמאלע מענטשן. זיי קוקן זיך אן אז זיי זענען זייער גוף.
דאס איז נישט אז ער קוקט זיך אן נאר ווען דו פרעגסט אים בפירוש, דאס איז אזוי ווי די הנחה, די עסאמפשאן אונטער אלעס וואס ער טוט. ס׳איז נישט דווקא א זאך וואס “יעצט טראכט איך, אה, איך בין אפשר א זאך, איך בין א גוף, און זאכן פון גוף מאכן סענס פאר מיר,” אזוי ווי איך האב ליב צו זאגן.
ס׳איז נישט קיין בפירוש׳דיגע שאלה
מגיד שיעור: ס׳איז פשוט, ס׳איז די… איך וויל נישט זאגן תת-מודע, ס׳איז נישט אפילו תת-מודע, ס׳קען זיין אז ס׳איז במודע, אבער ס׳איז נישט קיין זאך וואס דו פרעגסט דיר א שאלה און ענטפערסט דיר א תירוץ. ס׳איז פשוט די… דאס איז… וואס? די אפּיראנס, די עקזיסטענס. דאס איז פונקט אזוי ווי… א מענטש׳ס לעבן איז דאך געבויט אויף אסאך הנחות. ס׳איז פונקט אזוי ווי דו שטעלסט דיר פאר אז דו וועסט ארויסגיין אינדרויסן וועסטו זען די הימל איבער דיר.
פארגעסן פון גוף — דער ערשטער סטעפ אין תפילה
דער מענטש׳ס נאטירלעכע מציאות: ער געדענקט אז ער איז א גוף
מיט וואס רעדסטו? מיט וואס לעבסטו? טראכט ער פון זיין גוף. אזוי איז נארמאל, די נארמאלע וועג פון א מענטש טאג טעגליך. רוב מענטשן, נישט צדיקים, נארמאלע מענטשן, זיי קוקן זיך אן אז זיי זענען זייער גוף.
דאס איז נישט אז ער קוקט זיך אן נאר ווען דו פרעגסט אים בפירוש. דאס איז אזוי ווי די הנחה, די assumption אונטער אלעס וואס ער טוט. ס׳איז נישט דוקא א זאך וואס יעצט טראכט איך, “אה, איך בין עפעס א זאך, איך בין א גוף, און זאכן פון גוף מאכן סענס צו מיר”, אזוי ווי איך האב ליב צו זאגן. ס׳איז פשוט, ס׳איז די… איך וויל נישט זאגן תת מודע, ס׳איז נישט אפילו תת מודע, ס׳איז נישט אז ס׳איז אונטער מודע, אבער ס׳איז נישט קיין זאך וואס דו פרעגסט אים א שאלה און ער ענטפערט דיר א תירוץ. ס׳איז פשוט די…
דאס איז וואס? די appearance, די existence. דאס איז פונקט אזוי ווי דו שטעלסט… א מענטש׳ס לעבן איז דאך געבויט אויף אסאך הנחות. ס׳איז פונקט אזוי ווי דו שטעלסט זיך פאר אז דו וועסט ארויסגיין אינדרויסן וועסטו זען די הימל. דו שטעלסט זיך פאר אז דו ביסט א גוף. דו דארפסט נישט טראכטן וועגן דעם אקטיוו יעדע סעקונדע.
דוגמא: דער גראבער מענטש
א פשוט׳ע וועג פון דאס זאגן וואלט געווען אזוי, אז א מענטש געווענליך געדענקט ער זיך אליינס, און ער געדענקט אז ער איז א גוף, און ער געדענקט א גאנצע צייט למשל אז ער איז גראב, לאמיר זאגן אזוי. ס׳איז דא אזא מענטש וואס ער איז אביסל צו גראב אדער אסאך צו גראב, און ווי ער גייט, ס׳איז זייער אינטערעסאנט צו באמערקן, ווי ער גייט געדענקט ער אז ער איז צו גראב. ער קומט אריין אין א פלאץ און ער הייבט אן זיך מאכן אזוי, אפשר גייט מען נישט באמערקן אז ער איז גראב, ס׳העלפט נישט עניוועי.
ס׳איז א גילטי קאנשעס. מ׳האט מיר געזאגט אז דאס איז נישט די ריכטיגע לשון, אז דאס איז נישט א נקיפות המצפון. איך רעד פון די גוף, ער געדענקט אז ער איז א גוף. דאס וואס ער איז גראב איז א גילטי קאנשעס. יא, איך רעד פון זיין גוף. ער געדענקט אז ער איז א גוף און זיין גוף האט אזעלכע חסרונות. איך ניץ נאר די חסרונות פון די גוף, ווייל איך האלט אז דאס איז נישט די פראבלעם, די פראבלעם איז די גוף אליינס, אבער איך ניץ נאר א דוגמא פון די חסרונות כדי איך זאל פארשטיין פון וואס איך רעד, צו קענען רעדן אביסל קלארער.
איך געדענק אז איך בין א גוף, איך געדענק אז ס׳איז אביסל צו גראב די גוף, אקעי? און דאס איז אזויווי פארט פון זיין איידענטיטי, פארט פון וואס ער איז. א גאנצע צייט דרייט ער זיך ארום, נישט זיין נפש, ער איז נישט שולדיג, ער איז נישט א רשע, ער טאר נישט זיין גראב, לאמיר זאגן ער טאר יא, איך ווייס נישט, ס׳איז אפשר נישט זיין פאלט. אבער ער געדענקט אז ער איז זיין גוף, ער איז דאס, דאס איז וואס ער איז.
ווען א מענטש פארגעסט פון זיין גוף
נאכדעם אמאל, יא, דאס איז א נארמאלע זאך, אמאל קוקט ער… מענטשן ניצן דאס א גאנצע צייט. אמאל קוקט ער עפעס אן אינטערעסאנטע זאך, ער ליינט עפעס א מעשה, ער קוקט אויף א מובי, איך ווייס נישט. ער טוט עפעס וואס ס׳נעמט אים איבער זיין קאנשעסנעס, ס׳נעמט אים איבער זיין אווערנעסס. אין יענע צייט געדענקט ער נישט אז ער איז גראב, ער געדענקט בכלל נישט אז ער האט… אקעי, ער געדענקט יא אז ער האט א גוף אפשר, ווייל ער קערט שטותים, אבער ער געדענקט נישט אז ער איז גראב, יא? ער פארגעסט פון דעם.
דרך אגב, ס׳קען זיין ער פארגעסט עכט אז ער האט א גוף אביסל, אפשר זייער גרויס אין בחינת קטנות, אין א זייער קליינע וועג, אבער ס׳איז זייער וויכטיג פאר א מענטש צו האבן אזעלכע סארט זאכן. מ׳רופט עס “עסקעיפ” סאמטיים, ס׳איז בריחה, ער אנטלויפט.
חילוק צווישן דעם בעש״ט און דעם מזריטשער מגיד
און וואס ער זאגט, דאס איז אזוי ווי אויך ווען ער זאגט “כל כחו”, אויך האט דער בעל שם טוב געזאגט אזעלכע לענגווידזשעס, יא, “לכלול נשמתו”. ער האט געהאט אן אנדערע שפראך, אבער ס׳לייגט זיך אינגאנצן אריין, יא, ס׳לייגט זיך אינגאנצן אריין.
דער בעל שם טוב׳ס שפראך איז נישט געווען אז מ׳דארף זיך אריינלייגן. דער בעל שם טוב האט געזאגט אז מ׳דארף באלייכטן, יא, באלייכטן די ווארט, באלייכטן די ווארט. אבער דער מזריטשער מגיד האט געדענקט אז ס׳איז דאך מענטשן, און ער הייבט אן אביסל א סטעפ פריער, אזוי מיין איך. איך מיין אז דאס איז א שטיקל חילוק.
דער בעל שם טוב רעדט פון די גוף, אבער ער רעדט שוין פון די פערספעקטיוו אז דו ווייסט שוין אז ס׳איז דא נשמות, דער עולם איז נשמות, אלוקות. ערגעץ וואו נאך די נשמות און אלוקות, נאך די עולמות איז דאך גופים. איך ווייס נישט, דער עולם איז אפשר א גוף, אדער די לעצטע עולם, אקעי, ער געדענקט.
אבער דער מזריטשער מגיד רעדט צו מענטשן, און ער געדענקט נאך אז זיי האלטן דאך נישט בכלל דאס. ס׳איז קודם דארף ער פארגעסן פון זיין גוף. דאס הייסט בעצם… איך בין נישט זיכער וועלכע עולם ער האלט דא. איך מיין אז דאס וואלט געווען ביי אים אנגעקומען צו עולם המעשיה. ס׳איז דא נאך תורות וועגן דעם, איך מיין אויך פון בעל שם טוב וואס רעדן וועגן דעם. לאמיר טראכטן אינמיטן אסאך. אבער קודם, ער האט דא פארמירט וואס ס׳הייסט.
די עצה: אריינלייגן דיין כח אין די אותיות
קודם וואס ער פרובירט צו זאגן איז אז א מענטש געדענקט אז ער האט א גוף, און ער טראכט אז ער רעדט בתור גוף וכדומה, און די עצה איז אז ער זאל אריינלייגן זיין כח אין די דיבורים. כח מיינט זיין קאנשעסנעס, יא, זיין אווערנעס. דאס וואלט געווען אויף ענגליש האט מען אזוי געזאגט, רייט?
וואס ער מיינט אז עקזיסטירט, וואס ער זעט בתור דברים קיימים, ער לייגט דאס אריין אין די אותיות. און יעצט די אותיות וואס זענען נישט גופניים, נישט אז ס׳האט עפעס א משמעות, ס׳איז עפעס אותיות הקטורת, אותיות התפילה, ס׳איז עפעס דברים קדושים, דברים מופשטים. יא, ער זאגט נישט דא דאס, ס׳איז געבויט אויף די הנחה אז די אותיות ליגט אין זיי די אלע זאכן, אבער ער זאגט אונז נישט דאס, ער רעדט, דו ווייסט שוין דאס.
און אויב דו לייגסט אריין דיין גאנצע כח און דיין גאנצע כוונה און דיין גאנצע מודעות, דיין גאנצע אווערנעס, אין די אותיות, צוביסלעך פארגעסטו פון זיין גוף. ער הייבט אן צו… ער געדענקט נישט אז ער האט א גוף. דאס איז די ערשטע סטעפ, סטעפ וואן, פארגעסן אז ער האט א גוף. ער גייט זיך שפעטער דערמאנען, ווייל ער גייט ווערן הונגעריג, אבער ביז דערווייל פארגעסטו.
ער הייבט אן צו טראכטן פון די וועלט ווען מ׳דאוונט, כדי די פראבלעמס פון די וועלט, אדער די מציאות פון די וועלט, און שפעטער טראכט ער שוין פון די אייבערשטער. זיין דעפינישן איז נישט, ער טראכט נישט פון די וועלט נאר פון די אייבערשטער. ער טראכט אז ער איז די לשון פון די…
מקורות: רבי חיים ויטאל און אנדערע
ס׳איז זייער ענליך צו, איך מיין רבי חיים ויטאל אין שער הקדושה זאגט אזא לשון, אז ווען א מענטש לערנט אדער דאוונט אדער זאגט פסוקים, משניות, זאל ער געדענקען אז… איך געדענק נישט די לשון… זאל ער געדענקען אז ער איז אינגאנצן א נשמה וואס רעדט. ס׳איז א נשמה וואס זאגט די אלע זאכן, נישט זיין גוף, נישט זיינע כוחות הגוף, נאר זיין נשמה.
כאילו, ס׳איז דא אסאך וועגן פון צולייגן, כאילו ס׳איז… ער האט אביסל אן אנדערע וועג וויאזוי צו זאגן. ער זאגט אז ער פארגעסט אז ער איז דא עומד מיט די אותיות, ער פארגעסט פון זיך אליינס, ער פארגעסט פון גוף און וואס ער מיינט ער ברויכט פאר זיך אליינס, ער פארגעסט פון זיין אייגענעם סעלף-אימעדזש למשל, יא?
דער פראצעס פון פארגעסן: א דוגמא
א פשוט׳ע וועג פון דאס זאגן וואלט געווען אזוי, אז א מענטש געווענליך געדענקט ער זיך אליינס, און ער געדענקט אז ער איז א גוף, און ער געדענקט א גאנצע צייט למשל אז ער איז גראב, לאמיר זאגן אזוי. ס׳איז דא אזא מענטש וואס ער איז אביסל צו גראב אדער אסאך צו גראב, און ווי ער גייט, ס׳איז זייער אינטערעסאנט צו באמערקן, ווי ער גייט געדענקט ער אז ער איז צו גראב. ער קומט אריין אין א פלאץ און ער הייבט אן זיך מאכן אזוי, אפשר גייט מען נישט באמערקן אז ער איז גראב, ס׳העלפט נישט עניוועי.
ס׳איז א גילטי קאנשעס. מ׳האט מיר געזאגט אז דאס איז נישט די ריכטיגע לשון, אז דאס איז נישט א נקיפות המצפון. איך רעד פון די גוף, ער געדענקט אז ער איז א גוף. דאס וואס ער איז גראב איז א גילטי קאנשעס. יא, איך רעד פון זיין גוף. ער געדענקט אז ער איז א גוף און זיין גוף האט אזעלכע חסרונות. איך ניץ נאר די חסרונות פון די גוף, ווייל איך האלט אז דאס איז נישט די פראבלעם, די פראבלעם איז די גוף אליינס, אבער איך ניץ נאר א דוגמא פון די חסרונות כדי איך זאל פארשטיין פון וואס איך רעד, צו קענען רעדן אביסל קלארער. איך געדענק אז איך בין א גוף, איך געדענק אז ס׳איז אביסל צו גראב די גוף, אקעי? און דאס איז אזויווי פארט פון זיין איידענטיטי, פארט פון וואס ער איז. א גאנצע צייט דרייט ער זיך ארום, נישט זיין נפש, ער איז נישט שולדיג, ער איז נישט א רשע, ער טאר נישט זיין גראב, לאמיר זאגן ער טאר יא, איך ווייס נישט, ס׳איז אפשר נישט זיין פאלט. אבער ער געדענקט אז ער איז זיין גוף, ער איז דאס, דאס איז וואס ער איז.
נאכדעם אמאל, יא, דאס איז א נארמאלע זאך, אמאל קוקט ער… מענטשן ניצן דאס א גאנצע צייט. אמאל קוקט ער עפעס אן אינטערעסאנטע זאך, ער ליינט עפעס א מעשה, ער קוקט אויף א מובי, איך ווייס נישט. ער טוט עפעס וואס ס׳נעמט אים איבער זיין קאנשעסנעס, ס׳נעמט אים איבער זיין אווערנעסס. אין יענע צייט געדענקט ער נישט אז ער איז גראב, ער געדענקט בכלל נישט אז ער האט… אקעי, ער געדענקט יא אז ער האט א גוף אפשר, ווייל ער קערט שטותים, אבער ער געדענקט נישט אז ער איז גראב, יא? ער פארגעסט פון דעם. דרך אגב, ס׳קען זיין ער פארגעסט עכט אז ער האט א גוף אביסל, אפשר זייער גרויס אין בחינת קטנות, אין א זייער קליינע וועג, אבער ס׳איז זייער וויכטיג פאר א מענטש צו האבן אזעלכע סארט זאכן. מ׳רופט עס “עסקעיפ” סאמטיים, ס׳איז בריחה, ער אנטלויפט.
פארגעסן פון זיך — א יסוד אין חסידות
אבער ווען מ׳איז נישט אין מגידות תורות און מ׳זאגט מער, די בעל שם טוב׳ס תורות אפילו, זיי זענען זייער פאוקעסט אויף דעם אז… פונקט היינט האב איך געטראכט וועגן דעם, די וואך זאל איך זאגן. זיי זענען זייער געפאוקעסט אויף דעם אז א מענטש, כדי צו קענען מאכן פראגרעס, כדי צו קענען אנקומען צו עני מדריגה, דארף ער קענען פארגעסן פון זיך. ער דארף קענען האבן עפעס אזא… דער בעל התניא רופט עס אסאך מאל “משתומם שעה אחת”, ער דארף קענען עפעס אזוי… בקיצור, פארגעסן פון זיך. ס׳איז שוין איין מדריגה, און נאך א מדריגה דארף זיין אן ענין. יא, די תורות, יא, ער דארף פארגעסן פון זיך.
יעצט, אין וועלכע קאנטעקסט האב איך געטראכט וועגן דעם היינט? איך געדענק שוין נישט יעצט. עפעס האב איך געטראכט דערוועגן. על כל פנים, ס׳איז א זייער וויכטיגע זאך. דאס איז די וועג וויאזוי ס׳שטעלט זיך ארויס. רבי פנחס מקאריץ רעדט וועגן דעם אסאך אין מער גשמיות׳דיגע וועגן, יא, אז למשל מ׳קלענט די הויז פאר פסח כדי ער זאל פארגעסן אביסל פון זיך, און אזוי ווייטער.
“במקום שמחשבתו שם הוא” — וואו ביסטו?
אבער דאס איז די ערשטע סטעפ, ער פארגעסט פון זיך. אזויווי א מענטש ווען ער ענדזשויעט זיך מיט עפעס, ער גייט אריין אין דעם. דאס הייסט, ער גייט אריין אין דעם, רייט? אנשטאט פון זיין… די בעל שם טוב זאגט, “במקום שמחשבתו שם הוא”, רייט? כולו כוחו.
וואו ביסטו? טאמער דו ביסט אין די נארמאלע סטעידזש, דו געדענקסט אין דיין גוף, דו געדענקסט אין די אלע מיני פארשידענע זאכן וואס מאכן דיך סטאק דא אין די גוף. דאס איז מער די ווארט, ער איז יעצט סטאק אין די גוף, דאס איז וואס ער איז.
טאמער ער גייט אריין אינגאנצן, אויב איינער קען אריינגיין אינגאנצן, אפילו אין שטותים אינגאנצן, ער פארגעסט פון זיין גוף אין א געוויסע וועג, און דאס איז א וועג וויאזוי ער קען ער גייט ווייטער, וויאזוי ער קען טשענדזשן, וויאזוי ער קען ווערן עפעס אנדערש, וויאזוי עס קען ווערן געבוירן א נייע זאך.
דער פאראדאקס פון כוונה ביים דאווענען
זייער וויכטיג, אז מענטשן זענען אלעמאל בכוונה… דאס איז אביסל די אפאזיט פון אן כוונה, דו כאפסט? כאפסט וואס איך זאג? ווען רוב יונגעלייט, איך ווייס וועגן ענק, רוב אידן, ווען מ׳זאגט זיי זיי זאלן האלטן אינמיטן דאווענען, געדענקט ער מער אז ער איז גוף ווי פארדעם. וועגן זיינע נידס. נישט נאר זיינע נידס, אויך זיינע נידס. זיינע נידס וואס זאל זיין די חסרונות ווייל ער האט א גוף, אבער אז ער איז א גוף…
למשל, א מענטש וואס איז גראב, יא, א נארמאלער מענטש וואס איז גראב, נישט א גאנצן טאג טראכט ער וועגן דעם, ער וואלט דאך ממש א גאנצן טאג געוואלט האבן אויפגעהערט צו עסן אזויפיל, יא? ער עסט כדי צו פארגעסן אז ער איז גראב אויך, נאך א זאך, ס׳איז א פראבלעם, ס׳איז א לופ. אבער ער גייט נישט א גאנצן טאג טראכטן וועגן דעם, אבער ער קומט צום דאווענען, יעצט איז ער דאך ערנסט, רייט? יעצט דערמאנט ער זיך זיין גאנצע גוף. אינטערעסאנטע סטארי. סאו ער ווערט מער גשמי פון דאווענען. קענסט די…
דיסקוסיע: דער לופ פון דאווענען
ס׳איז די זעלבע לופ ווי עסן. נישט ממש, ווייל לאו, אויב ער גייט יעצט דאווענען צו פארגעסן, דעמאלטס איז עס גוט. ס׳איז נישט די זעלבע לופ, ווייל ס׳מאכט אים בעסער, צו דאווענען מאכט אים יא בעסער.
וואס? דאווענען איז די זעלבע לופ. אויב ער דאווענט נאר מיט די כוונה… ניין, אויב ער… נישט קיין גייג צו אריינרעדן יעצט. רייט, אבער אויב ער גייט דאווענען נישט בסתם גשמיות, אמת, ער פארגעסט קיינמאל נישט פון זיך ביים דאווענען, דעמאלטס איז אויך זייער שווער צו דאווענען. דאס איז דאך ווי אן חובת המטרה צו בית עשירי, מ׳קען נישט דאווענען.
דער בעש״ט׳ס פשט אין תפילה: פסוקי דזמרה
דער בעל שם טוב, די גאנצע פשט פון תפילה, אדער עט ליעסט איינע פון די פרטים פון תפילה, מבחינה נפשית מיינט דאס אז פארדעם איז דא לויט די מסדר עולמות של מעלה ושל מטה, קודם זאג פסוקי דזמרה, פארגעס פון דיינע פראבלעמס, רעד אביסל וועגן די שטערנס וואס זינגען פאר׳ן אייבערשטן, די כוכבי אור, און די כוכבי נישט אור, און אזוי ווייטער, און טראכט וועגן דעם, און פארגעס אביסל פון אים, פארגעס פון זיך.
סאו דאס איז די ערשטע סטעפ. פארדעם הייבט זיך גארנישט אן, פארדעם ביסטו סטאק אין די גופניות, און ווי דו זאגסט, ס׳קען אפילו ווערן ערגער, ערגער די גופניות.
אנהייב פון א נייע עצה: “ילך מעות מעות”
ער זאגט אן עצה, “ילך מעות מעות”. איך מיין אז ס׳איז אויך אן עצה, אבער דא איז פאר די תורה פון בעל שם טוב וואס ער ברענגט נאכדעם אז ער קאנעקט אותיות פאר דעם. “ילך מעות מעות” מיינט…
דאס איז די ערשטע סטעפ. פארדעם הייבט זיך אן דאס וואלן, פארדעם איז ער נאך סטאק אין די גוף ניסן, אזויווי איך זאג, עס קען אפילו ווערן ערגער די גוף ניסן.
דער עצה פון “יעלה מעט מעט”
ער זאגט אן עצה, “יעלה מעט מעט”. איך מיין אז דאס איז אויך אן עצה, אבער דא פאר די תורה פון בעל שם טוב וואס ער ברענגט נאכדעם אז ער קאנעקט אותיות פארדעם. “יעלה מעט מעט” מיינט אז א מענטש פרעגט אזוי, עס איז אויך אזויווי א סגולה. עס איז דא אזויווי ער זאגט פאר א מענטש, “אקעי, דאווען און פארגעס פון זיך.”
דער “טבע אדם” פראבלעם
זאגט ער, ווי מער מען זאגט אים, געדענקט ער מער, רייט? ער זאגט, “טבע אדם”, ווי מער מען הייסט אים צו פארגעסן, געדענקט ער מער. אדער ווי מער מען הייסט אים צו מכוון זיין ביים תפילה, טוט ער כמעט די אפאזיט, ער ווערט מער אזוי לחוץ.
מען זעט זיין גוף, אויב דו קוקסט אויף די שפת הגוף פון רוב מענטשן ביים דאווענען — איך האב דאס נישט געזאגט אסאך מאל — זיי זענען משוגע׳דיג אנקאמפארטבל, מען קען עס זען. דאווענען מאכט אים…
דער ראיה פון איינשלאפן
ווייסטו וואס איז מיין גרעסטע ראיה? אז מען שלאפט נישט איין. מענטשן וואס שלאפן איין אינמיטן דאווענען, זיי זענען אין די ריכטיגע מדריגה. וואו פילסטו זיך גוט? דארט פילסטו זיך גוט, רייט? אינדערהיים אויפ׳ן קאוטש שלאפט מען איין. ביים רעדן ביים טיש שלאפט מען נישט איין, ווייל דער עולם איז מיר, דו באלאנגסט נישט דארט צו זיין, יא? סאו, ער שלאפט נישט איין.
סאו אויב איז דא א איד, דו זעסט נאר אזוי אלטע אידן שלאפן איין ביים דאווענען. פארוואס? ווייל ער איז נישט צו געוואוינט. דאווענען איז וואס ער איז, ער איז א איד, ער קומט אינדערפרי, ער דאווענט. פארוואס שלאפט ער איין אינמיטן? ווייל ער שפירט נישט קיין מצב פנים. וואס? ער שפירט נישט קיין מצב פנים. מצב פנים איז א פנים. דו האסט ליב די ווארט, איך האב עס נישט צו ליב. ער פילט זיך באקוועם דארט, דארט איז זיין פלאץ, ער איז א איד. און ביים ארבעט באלאנגט ער נישט, אפשר ביים ארבעט שלאפט ער אויך טיילמאל.
דער סקולענער רבי
דאס איז געווען א מעלה פון סקולענער רבי, ער איז געווען, ער פלעגט איינשלאפן אינמיטן עסן. אינמיטן עסן, אינמיטן א ברכה. איך געדענק, אינמיטן אן עליה, “אשר בחר בנו מכל העמים”, אינמיטן די ברכה איז ער איינגעשלאפן. זייער גוט. ער איז געווען קאמפארטבל, ער איז נישט געווען אנגעצויגן. ער האט געדאווענט מיט אזא גרויסע חיות, נישט ווייל ער איז געווען פארשלאפן. פארשטייסט? ער איז געווען פארשלאפן אז ער איז געווען פארשלאפן. ער זאל געווען זיין קאמפארטעבל. איך דא בין איך, אקעי, דא שלאפ איך איין איך. אפשר געסט? דאס איז איינעם פון מיינע סטיפלס. אבער דער איינשלאפן איז אויך אזא זאך מעצמה, יא? א זאך אמאל א מענטש וואס איז צו אנגעצינדער, איז צו סעלף קאנשעס, צו סעלף אוועיר, קען נישט איינשלאפן, רייט? א גאנצע טאג מען דארף אביסל שלאפן, מען דארף אביסל ארויסגיין פון זיך.
פון ווארט צו ווארט: דער פראקטישער עצה
סאו יעצט, אבער איך וויל צוריקגיין צו די מעט מעט. איך מיין אז ווען ער זאגט מעט מעט, די ערשטע זאך וואס ער זאגט איז אז אינסטעד פון זאגן, אקעי מ׳דארף דאווענען, אקעי מודה אני, ווייט, איך האב נאך נישט ארויסגעגאנגען פון זיך, א נו, און גייט איך שוין אזוי. סאו ער זאגט אונז, לאז דאך אפ, די הייב אן, פאר אויפן סוף, פאר אויפן באן. אלוקא, אלוקא, נאך איינס, נאך איינס, נאך איינס. סאם פוינט, ער איז פארגעסן אז דאס פארגעסן פון זיך, רייט. אזוי, האט איך א גאנצע צייט נאך א שטיקל דאווענען צו זאגן.
דיסקוסיע: אותיות אדער ווערטער?
עס זאגט יעדע אות, פאר וועם איז די יעדע אות א עקסטרא זאך, האבן אים גערעדט אין די אנהייב. אקעי. דער מגיד, ביידעווער, נישט אזוי. איך ווייס שוין ווער מיינט דווקא די ווארט אות. ער זאגט נאך אז די בעל שם טוב, ער זאגט אות. איך ווייס שוין וועם איז געווען די זאך יעדע אות, אבער וואס ער זאגט איז, גיי פון א שטיקל צו א שטיקל, פון א ווארט צו א ווארט. נישט יעדע ווארט דארף מען זאגן ביי די גאנצע כוונה, און מ׳מאכן זיכער, האבן שוין געהאט די שפת הגשת ביי די צווייטע ווארט. איין ווארט, נאך א ווארט. די אנשטלאפ רבי מאכט יא יעדע ווארט זיין יא. ערשט נישט א רבי, ער גייט נישט מטרח חסידי, דאס איז לפי דעתי.
סאו, ער גייט פון א ווארט צו א ווארט, ביז ער פארגעסט, פארשטייט? ביז שישקעך מיר גיפטן, און עס פארגעסט פון זיין אייגענע גיפטן. דעיס איז די ערשטע סטעפ, דעיס איז די עסקעיפ סטעפ, אזוי ווי. איך מיינע אז דעיס איז די ערשטע סטעפ. מאכט סענס? זייער וויכטיג, דאווען און דארף זיין אזוי ווי א וועקעישען, קודם פארגעסט מען א ביסל פון זיך. און דארף זיך נאכדעם דערמאנען. אה, ווייט, דא נאך א שטיקל, דארף זיך זאגן נישט מיר נעסטערן, דארף די אונז לירן אלע זאכן, אקעי. ס׳מסכים? ס׳מסכים צו מיין פשט? און וואס איז די גרויסע תענוג דא?
דער צווייטער שריט: די תענוג פון יחוד אותיות
קהל: איך פרעג דיך וואס דו האסט פארשטאנען ביז יעצט. איך האב עס פשוט נאר אזוי…
מגיד שיעור: איך ווייס נישט. דו קענסט פארשטיין? אקעי.
קהל: וואס נישט? אה, ס׳איז יעצט, נאכדעם וואס מ׳פארגעסט אביסל פון זיך… עפעס האב איך געטראכט וועגן דעם היינט, איך האב געהאט עפעס א תורה צו טרעפן צו זאגן וועגן די זאכן, מ׳דארף פארגעסן פון זיך. איך געדענק שוין נישט וואס ס׳איז געווען. איך האב אפילו גערעדט וועגן דעם מיט׳ן רמב״ם בדרך רמז, איך געדענק שוין נישט וואס. אקעי. עניוועיס.
מגיד שיעור: וואס איז די גרויסע תענוג?
דער בעש״ט׳ס תורה: יחוד אותיות
אה, ווייט, ווייט. נאכדעם וואס ער איז שוין נישט ביי זיך, ער איז שוין אינווערט די אותיות און די ווערטער פון די דאווענען, “נאך דעם יחשוב שהאותיות”, נאכדעם זאל ער טראכטן אזוי, אז די אותיות טרעפן זיך איינער די צווייטע, און ס׳איז א גרויסע תענוג. און ער פרעגט איין קשיא, וואס הייסט א גרויסע תענוג? וואס איז די תענוג?
עולם עשיה און עולם יצירה
סאו לאמיר זאגן, ער זאגט נישט עולם עשיה, אבער לאמיר זאגן עולם עשיה איז ער פארגעסט פון זיך, דאס איז די ערשטע סטעפ. נאכדעם גייט די נעקסטע עולם, עולם יצירה. און די נעקסטע סטעפ איז אזוי, אז ער פארגעסט פון זיך, דאס הייסט ער גייט אריין אין די געשמאק, שמחה, תענוג, אהבה, פון יעדע ווארט. יעצט, דער בעל שם טוב האט דאס דאך שוין געזאגט, רייט? ער זאגט דאך נאר נאך פון בעל שם טוב יעצט.
ביאור: פארוואס אותיות קענען זיך קאנעקטן
וואס ער זאגט איז, שטעל דיך פאר, דו פארגעסט פון די… ווען ער זאגט בגשמיות, וואס מיינט ער? ער מיינט זיווג פשוטו. אבער שטעל דיך פאר, און דער בעל שם טוב זאגט שמחה סתם, ער האט אויך דאס געמיינט צו זאגן, אבער ער זאגט עס אביסל איידעלער.
אבער שטעל דיך פאר א פחדן, לאמיר טרעפן א פשוט׳ערע זאך, ווייל ס׳איז דאך רוחניות, סאו איך גיי ניצן א רוחניות׳דיגע משל, בעסער ווי א גשמיות׳דיגע משל. סאו שטעל דיך פאר אז ס׳איז דא צוויי אידן, יעדער איינער האט זיך זיין מהות, זיין טבע, זיין מעשה, זיין נייטשער, און זיי האבן זיך ליב, און זיי טרעפן זיך. זיי האבן דאך א געשמאק ווען זיי טרעפן זיך, אמת?
קהל: זיי טראכטן נישט וועגן זיך, זיי טראכטן וועגן יענעם.
דער חילוק צווישן “זיך” און “אותיות”
מגיד שיעור: ניין, דאס איז די פוינט. מ׳האט שוין פארגעסן אינגאנצן פון זיך. זאג איך נאכדעם, ווייל זיך איז סתם א פראבלעם, די זיך קען זיך נישט קאנעקטן מיט גארנישט, די זיך איז סטאק אין זיין אייגענע גוף, יעדע גוף איז עקסטער. אותיות איז אותיות, אותיות קענען זיך קאנעקטן איינער מיט די צווייטע, עס קען ווערן א ווארט פון צוויי אותיות, עס קען ווערן א ווארט פון צוויי ווערטער, עס קען ווערן א סענטענס פון דריי סענטענסעס, עס קען ווערן א שטיקל, עס ווערט עפעס, יא.
אבער וואס ער וויל ארויסברענגען איז אז די קאנעקשן, די צוזאמטרעף, די זיווג, די יחוד פון די צוויי ווערטער צוזאמען, די צוויי אותיות צוזאמען, איז זייער געשמאק, חוץ נעמען וואס איינס האט שוין א געשמאק. איינס האט שוין א געשמאק ווייל דו האסט פארגעסן פון זיך, דו האסט שוין אן אות, שטייט עפעס אן אות, שטייט א איד, אקעי, דאס איז…
משל: “יהללו את שם ה'”
“יהללו את שם ה'” איז א רעיון נפלא וואס איז א תענוג, אסאך מער ווי דו רעדסט דערפון. נישט אז רעדן דערפון איז שרעקעדיג. די נשמה, לאמיר זאגן, יעדער ווייסט דאך “עולמות נשמות אלוקות”, עס איז דא מענטשן וואס האבן ליב צו טראכטן וועגן זאכן בתור עולמות, אדער בתור נשמות, אדער בתור אלוקות, אדער בתור עולמות נפשות׳ן, ס׳איז אלעס אנדערע מדריגות, יא, און יעדע עולם וואס איז דא פירט די פיר מדריגות, אדער ליסט.
די אינדעפענדענטע מציאות פון יעדע ווארט
אבער, ער זאגט אז יעצט איז דא א ווארט, די ווארט האט עפעס אזויווי אן אינדעפענדענט מציאות, ס׳איז נישט דו, ס׳איז נישט “אני הוונתי יהללו את ה'”, ס׳איז דא אזא זאך הייסט “יהללו את ה'”, ס׳איז דא עפעס אזא עולם, ס׳איז דא עפעס אזא ווארט, ס׳איז דא עפעס אזא נשמה, עפעס א מלאך, עפעס א ניצוץ קדוש, וואטעווער יו וואנט טו קאל איט.
יעצט, די “יהללו את שם ה'” איז א גוטע שטיקל פאר זיך, א געוואלדיגע שטיקל, ס׳איז, מ׳קען דאס זאגן א גאנצע טאג. אזויווי איך, מיין נשמה איז א געוואלדיגע זאך פאר זיך, ס׳איז גאנץ גוט, ער קען אליין זיין. דאך, ווען איך גיי ארויס און איך טרעף א צווייטע איד, און יענער זאגט מיר “שלום עליכם”, “עליכם שלום”, וואו, ס׳איז נאך מער געשמאק.
א וויכטיגער חילוק: נישט פון חסרון
וואס איז געווען ראנג מיט מיר? ס׳איז גארנישט געווען ראנג, ס׳איז געווען גאנץ גוט מיט מיר אליינס, אבער יעצט איז נאך בעסער, יא. דאס איז זייער וויכטיג, אויב ס׳איז געווען עפעס ראנג, דעמאלטס איז עס חסרון. ס׳איז גארנישט געווען ראנג מיט די ערשטע האלב, ס׳איז געווען גאנץ גוט.
בגשמיות איז באמת צוויי זאכן וואס טרעפן זיך איז נאר אויב ס׳גייט עפעס ראנג, אויב ס׳האט עפעס געפעלט. אבער ווען צוויי אידן טרעפן זיך און זיי האבן אהבת חברים פון זייער נפש, פון זייער… יא, אזויווי אין בנין דברי תורה, אדער עפעס אן ענין של אמת, איז נישט ווייל ס׳איז עפעס ראנג.
משל פון קשיא און תירוץ
אפילו ער זאגט ער האט א קשיא און יענער זאגט א תירוץ, איז נישט דער פוינט. די קשיא איז דאך אויך א דבר שבקדושה, יא? א קשיא אויף דברי תורה איז אויך א זאך. ס׳איז גענוג צו האבן א קשיא, מ׳דארף נישט האבן תירוצים.
אבער נאכן טרעפן עפעס איז זייער א געשמאקע זאך. ס׳איז זייער א גרויסע תענוג דאס אז מ׳קען מאכן פון צוויי זאכן איין זאך. יא, מ׳קען זיי קאנעקטן, זיי קענען ווערן… ס׳ווערט א לענגערע שטיקל תורה, ס׳ווערט א מער קאמפליצירטע, א מער שלימות׳דיגע זאך פון צוויי זאכן. ס׳איז א גרויסע שמחה, יא?
תענוג גשמי — דער אמת׳דיגער שורש
דער אמת איז אז בגשמיות איז אויך דאס. דאס וואס איז דא… איך זאג עס בעקווארדס ווייל איך מיין אז ס׳איז נישט שווערער צו פארשטיין. דאס וואס ס׳איז דא א תענוג פון תענוגים גשמיים, למשל אפילו די תענוג פון עסן אדער די תענוג פון זיווג, וואס איז די תענוג? וואס איז אזוי געשמאק? קען מיינען… וואס איז אזוי געשמאק?
“לא טוב היות האדם לבדו”
איז ניין, דער אמת איז, דאס איז אויך א געוויסע ניתוח פון וואס איז די אמת׳דיגע זאך וואס מענטשן ווילן. א מענטש איז “לא טוב היות האדם לבדו”, יא? ער וויל, ער זוכט זיך א שותף, יא? “אבדה כשלו מוצא להחריש”, ער זוכט איר, זוכט איר. פארוואס זוכט ער? ער זוכט א געוויסע… אט ליסט איין וועג פון עס פארציילן. ער זוכט א געוויסע שלימות. ער רעדט, ער זאגט, אמת, מיר פעלט אויך. ער האט א בחינה, ס׳איז געווען אמאל וואס ס׳פעלט אים עפעס, ס׳איז נאר א פלג גופא.
אבער ער פארשטייט אז ס׳גייט זיין א מער שלימות אדער מער אחדות, ס׳גייט זיין א… ווען ס׳איז דא צוויי פון זיי צוזאמען, ווען צוויי זאכן גייען זיך טרעפן. און ער פילט טאקע די פלעזשור. די פלעזשור וואס ער פילט בשעת ער האט פלעזשור איז פון דעם וואס ער טרעפט זיך צוזאמען מיט נאך א מענטש, פון דעם וואס ער ארבעט צוזאמען מיט נאך א מענטש. ער ארבעט אסאך בעסער ווי אליינס. ס׳איז אסאך א גרעסערע תענוג.
דער תענוג איז פון יחוד
דאס איז דער טייטש אז בגשמיות איז דא תענוג. די תענוג בגשמיות איז נישט די תענוג פון וואס א מענטש טוט אליינס. ווען א מענטש עסט, יא, איך מיט מיינע נערוון, איך וויל זיך נערווירן.
תענוג קומט פון צוזאמקומען, נישט פון אליין זיין
דער תענוג וואס א מענטש פילט בשעת ער האט פלעזשור איז פון דעם וואס ער טרעפט זיך צוזאמען מיט נאך א מענטש, פון דעם וואס ער ארבעט צוזאמען מיט נאך א מענטש. ער ארבעט אסאך בעסער ווי אליינס, ס׳איז אסאך א גרעסערע תענוג. דאס איז די טייטש אז בגשמיות איז דא תענוג. די תענוג בגשמיות איז נישט תענוג פון וואס א מענטש עסט, טוט אליינס.
קהל: דו ווילסט זאגן אז א מענטש עסט, יא, איך מיט מיין עסן…
דו ווילסט זאגן מער פון דעם, מיין איך. דו ווילסט זאגן אז ס׳איז נישט אז איך אליין האב איין תענוג, און מיט א צווייטן מענטש האב איך דאבל, נאר ס׳ווערט א גאנצע נייע עולם פון תענוג. דאס איז וואס דו ווילסט מסביר זיין.
קהל: יא, איך בין שוין ארויסגעגאנגען פון זיך שוין, אבער אויב מ׳גייט מיט די משל צוריק אהיים צו גשמיות… דו זאגסט מ׳פארגעסט פון גשמיות, דו זאגסט מ׳האט זיך אין גשמיות, איך האב שוין לאנג פארגעסן פון גשמיות.
משל פון עסן — איך מיט די שטיקל קוגל צוזאמען
אבער ס׳איז א משל. פונקט ווי איך האב געברענגט א משל פון צוויי תלמידי חכמים וואס טרעפן זיך, וואס ס׳איז נישט קיין משל גשמי, ס׳איז מער מופשט, מער… אבער ס׳איז אויך פארקערט, בגשמיות איז אויך דא נאר א דוגמא פון דעם.
אויב איך ענדזשוי א שטיקל עסן, דער פשט איז, ס׳איז דא א חיות אין מיר און איך לעב, איך וואלט געלעגן טויט ווען ס׳איז נישטא דארט עסן. ס׳איז דא א געוויסע חיות אין די עסן, ס׳מאכט מיך לעבן בעסער. אונז צוזאמען, איך מיט די שטיקל קוגל צוזאמען, איז א גאנצע גוטע שידוך, און אונז קענען בעסער טאנצן נאכדעם “כל מקדש שביעי”. ס׳איז עפעס א זאך.
סאו די זעלבע זאך, איך מיט נאך א מענטש, ס׳איז א גרעסערע תענוג, ווייל אונז צוזאמען, ביידע פון אונז ענדזשויען זיך בעסער ווי אונז וואלטן זיך געמאכט אליינס. דו קענסט עס אפילו רופן א דריטע זאך. ס׳איז א דריטע זאך שיוצא מביניהם. דאס איז בגשמיות.
חידוש: תענוגים גשמיים זענען בעצם גוטע זאכן
און די זאך וואס איז זייער אינטערעסאנט, אונז זענען זייער… די מגיד און די בעל שם טוב האבן נישט אזוי מורא געהאט. אונז זענען צוגעוואוינט, מ׳לערנט אונז אויס אז תענוגים גשמיים זענען א פראבלעם. אבער תענוגים גשמיים איז נאר א פראבלעם ווייל ס׳דיסטרעקט א מענטש פון די נמשל אויף ער ווערט סטאק. אבער בעצם, אויב מ׳טראכט דרך הטבע, אזויווי די אלע חסידישע ספרים זענען מסביר, דאס הייסט, די אלע זאכן וואס זענען געשמאק בגשמיות זענען אלע גוטע זאכן. ס׳איז נישטא קיין זאך וואס איז געשמאק וואס איז א שלעכטע זאך.
וואס איז די גרעסטע תאוות האדם?
די אלע זאכן מאכן אים לעבן, right? ס׳מאכט זיך אליינס לעבן זייער געשמאק, און מ׳עסט. איך מיין, דאס איז… איך ווייס נישט וועלכע נאך תענוגים ס׳איז דא, אכילה, שתיה, שיחה, whatever, מער ווייניגער, יא? מ׳עסט, דאס איז… מ׳טוט זיך אן, דאס איז א תענוג, אבער דאס איז נישט קיין תענוג, ס׳איז נישט קיין… ס׳איז נישט against life, ס׳איז life, right? ס׳איז נישט קעגן וואס דארף א מענטש זיין. א מענטש דארף בגשמיות, בגוף, דארף ער משלים זיין זיין גוף, ער דארף זיין גוף זאל קענען לעבן, ער דארף עסן, ער דארף עסן, דארף ער עסן.
דיסקוסיע: פארוואס האט דער אייבערשטער געמאכט אז עסן זאל זיין מיט הנאה?
קהל: אייביג קענסטו זאגן אזוי, דער אייבערשטער איז א זייער גוטער, ווייל דו קענסט מאכן אז מ׳דארף פשוט איינשפריצן אן איינשפריץ מען זאל קענען לעבן. ער איז א גוטער, ער קען בעסער מאכן, מ׳זאל עסן מיט די מויל.
וואס? ס׳זאל זיין מיט אן הנאה, ס׳זאל זיין מיט א געשמאק.
קהל: א וואס? אזוי וואלט געדארפט זיין?
יא, אזוי וואלט געדארפט זיין, מ׳וואלט געדארפט נעמען אן IV. דער אייבערשטער האט געוואלט דו זאלסט האבן א גוט עסן.
זייער גוט. אבער דער אמת איז אז ס׳איז טיפער פון דעם, ווייל דער אייבערשטער איז נישט outside פון די וועלט אזוי. דער אמת איז אז טאקע ווייל ס׳מאכט דיך לעבן, אויב אן IV וואלט געווען די נארמאלע וועג פון מענטשן לעבן, וואלט עס געווען א גרעסערע תענוג. ס׳איז פונקט פארקערט. ס׳איז נישט קיין תענוג ווייל ס׳איז נישט די נארמאלע וועג פון עסן. בדרך אגב, אין שפיטאל ארבעט עס, אבער ס׳איז נישט דאס די טבע און נישט דאס די בריאה.
די בריאה וואס דער אייבערשטער האט געמאכט איז אז וואס איז גוט טעיסט אויך גוט. דו קענסט זיך טועה זיין, דאס האט צו טון מיט די קליפה, מ׳דארף מברר זיין. דו קענסט עסן נאר זאכן וואס טעיסטן גוט און זענען נישט אמת׳דיג גוט. אבער ביסוד, די זאכן וואס טעיסטן גוט איז… קוק אריין, אלע תענוגים זענען זאכן וואס מאכן א מענטש בעסער לעבן, דאס איז די פאקט.
תענוג פון זיווג — א נאך גרעסערער תענוג
און די זעלבע זאך, א תענוג פון זיווג איז, ס׳מאכט נישט פאר דיר, ס׳מאכט די גאנצע וועלט לעבן. יא, “לא תוהו בראה לשבת יצרה”. ס׳איז אפילו א גרעסערע תענוג ווייל ס׳העלפט פאר נאך מענטשן. Again, אויב דו נוצט עס נאר לשם תענוג און ס׳איז disconnected, איז עס אויך א שוואכערע תענוג, דאס איז דער אמת. אבער אויך, איז עס אז דו האסט עס פארדרייט. אבער דו פארשטייסט אז ס׳איז נישט פשוט פונקט געשען אז ס׳איז א תענוג פון א זאך. גראדע פון די זאך וואס איז א זייער גרויסער תענוג איז אויך א גוטע זאך, ווייל מיט דעם ווערט א וועלט, מיט דעם ווערן מענטשן.
ס׳איז פונקט זיך צאמגעטראפן צוויי זאכן. אדער דו זאגסט ס׳איז די זעלבע זאך. דו קענסט מאכן אן איינשפריץ, אבער דער אייבערשטער איז א גוטער און ער געבט הנאה. און לכבוד דעם מיטשעט מען זיך, אלע יודן מיטשען זיך, ווייל דער אייבערשטער איז געווען אזא גוטער, מיטשעט מען זיך, ווייל אונז האבן מיר אן אנדערע אנגעקומען אין דעם עולם פלאץ. It makes sense, right?
ס׳איז פונקט פארקערט. בעצם די יעדע זאך וואס גייט צו חידוש פון די וועלט איז דא אן אומגעהויערע תענוג. און ווי מער די חידוש איז גרעסער, אדער גרעסער פון אים, נישט נאר פאר מיר, ווען איך זיץ אליינס, איך זיץ אליינס און איך ליין א ביכל אדער איך עס עפעס א שטיקל תענוג, איך עס מיט נאך מענטשן איז א גרעסערע תענוג. אפילו די עסן איז נישט ממש, אונז עסן נישט צוזאמען, יעדער עסט פאר זיך, אבער ס׳איז א גרעסערע שמחה, ס׳ווערט מער תענוג.
אלע תענוגים אין דער וועלט זענען שידוכים
דער משל איז כמעט יעדע שטיקל אין מגיד. יא יא, איך ווייס. איך לערן דעם מגיד, די זאג איך, דאס איז מער דעם מגיד׳ס תורות ווי די בעל שם טוב׳ס תורות אביסל. אבער די זעלבע זאך, די סארט תענוגים וואס זענען געבויט אויף מאכן נאך מענטשן, נישט נאר עסן, עסט א מענטש כדי ער זאל אליינס לעבן, און קינדער האט ер כדי אנדערע מענטשן זאלן לעבן. דאס איז נאך א גרעסערע תענוג, right?
און די תענוג איז פון די התאחדות, פון די צאמטרעפן פון צוויי זאכן, פון דעם ווערט גרעסער, פון דעם ווערט נולד די גאנצע וועלט, פון דעם ווערט נייע נשמות און נייע מענטשן און אזוי ווייטער. דאס איז בגשמיות.
דיסקוסיע: חסרון בגשמיות vs. רוחניות
און טראכט אריין אז בגשמיות איז דא א פראבלעם, בגשמיות נאך אלץ, אין די ענד יעדע תענוג האט יעדער עקסטער, אין די ענד די תענוג האט צו טון מיט דעם וואס איז דא א חסרון, אזוי ווי מ׳קען אפילו טענה׳ן אז אלע תענוגים גשמיים זענען נאר להפיק פעין, right? ווייל א מענטש האט פעין אז ער האט נישט צו עסן, און נאכדעם עסט ער און ער סאלווט זיין פראבלעם אז ער איז געווען הונגעריג. ס׳איז א שטיקל אלעמאל תלוי אין א חסרון. אלע תענוגים זענען אביסל אזוי, “אה, יעצט בין איך שוין נישט הונגעריג.” ס׳איז אמת אז ס׳איז דא אביסל מער פון דעם, אבער סוף כל סוף, איך האב א תאוה, איך בין הונגעריג פאר אייז קרים, איז אויך אביסל א פראבלעם סאלווינג.
אבער ברוחניות איז דאך נישט קיין פראבלעם סאלווינג, ווייל יעדע געדאנק, יעדע נקודה פון תענוג רוחני איז אליינס א גוטע זאך, אבער צוויי מאל איז צוויי מאל אזוי גוט. ס׳איז די אינטערעסאנטע זאך אז צוויי חלקים וואס זענען נישט קיין שלמות קען ווערן א דריטע.
קהל: ניין, די ווארט פון הונגער איז ווי אין די מגיד, אין קבלה איז דא מסבירות אז ער בעט זיין חוב.
ניין, ניין, דאס איז שוין די רוחניות׳דיגע פשט. יא, ס׳איז א בגשמיות פון דעם איז נחלץ צורי וצרה, אז ער האט צרות און ווייטאג, כאב. על כל פנים, אבער אפילו בגשמיות איז דא אין דעם א געוואלדיגע תענוג פון צוזאמנעמען, משדך זיין זאכן. אלע תענוגים אין דער וועלט זענען שידוכים, און עס איז בכלל אויך א ענין רוחני.
—
עולם היצירה — קאנעקטן די דיבורים
סאו נאכדעם וואס דער מענטש האט פארגעסן פון זיין אייגענעם גוף, און ער ליגט אין די עולם הדיבור, יא, אין די ווערטער וואס ער זאגט, און נאכדעם קאנעקט ער די דיבורים, right? ער קאנעקט די ווערטער, וואס ער ווערט פון די ווערטער, ווי מ׳האט געזאגט, די אותיות ווערן ווערטער, און די ווערטער ווערן סענטענסעס, און אזוי ווייטער. דעמאלטס איז עס אסאך מער געשמאק. דעמאלטס פארגעסט ער זיך אין דעם, אבער עס איז שוין אסאך א גרעסערע תענוג. דאס, זאגט ער, הייסט עולם היצירה.
עולם הבריאה — אותיות המחשבה
נאכדעם איז דא א דריטע לעוועל. די דריטע לעוועל איז אז ער פארגעסט שוין פון די ווערטער אויכעט. ער גייט אין א העכערע לעוועל נאכדעם. ס׳איז אים נישט געווען גענוג דאס. דאס איז גאנץ גוט, אבער ס׳איז אים נאך נישט געווען גענוג. “ועבר לאותיות המחשבה, ולא ישמע מה שהוא מדבר.”
דיסקוסיע: שולחן ערוך זאגט מ׳דארף הערן וואס מ׳רעדט
קהל: ער זאגט אז נאכדעם, ביים דאווענען, שטייט קלאר אין שולחן ערוך אז מ׳דארף הערן וואס מ׳רעדט. ס׳זעט אויס אז ער האט נישט געהאלטן פון מקבל זיין די שולחן ערוך. איך ווייס נישט. ווייל סתם אזוי זאגט ער, צו לערנען, ער זאגט עס צו זאכן…
ניין, ער זאגט אז ביז יעצט האט ער נאך גערעדט, ער האט געקאנעקטעד די ווערטער וואס ער רעדט, ער הערט כאטש די ווערטער. נאכדעם איז דא נאך א גרעסערע שכחה, אז ער ווערט נאך א גרעסערע שכחה מעצמו, ער הערט אפילו נישט אז ער רעדט אליינס. ער ווייסט עס אין זיין קאפ, נאר במחשבה האט ער עס יא. “אותיות המחשבה”, right? אותיות המחשבה הייסט בינה, דער בעל התניא רופט עס “עולם המלאה”. און ס׳איז אין זיין קאפ, ער רעדט נאך אלץ מסתמא, ווייל ער דאוונט דארט, אבער ער ווייסט נישט דערפון. איז דאס איז אותיות המחשבה. דאס איז א נאך א גרעסערע הפשטה.
דיסקוסיע: ווי איז מען יוצא קריאת שמע?
שאלה: מיט אביסל אותיות איז מען יוצא געווען? דאס איז אין קריאת שמע? ווייל עולם הבריאה דארף דאס זיין. וואס זאל מען טון? ער דארף אנהייבן קריאת שמע פארן דאווענען? וואס, ער זאל ליידן אזאך זאל ער זיין העפי?
ניין, ס׳מאכט נישט קיין סענס.
ניין, ס׳איז נישט קיין שאלה. אויב א איד איז אין אזא מדריגה, איז ער יוצא. וואס איז די שאלה בכלל? ער איז שוין אנגעקומען למעלה משמונה עשרה. יא, ער זאגט נישט שמונה עשרה, ער צייכנט צו, דער מענטש צייכנט צו אין אן אנדערע פלאץ אז דער מגיד זאגט אז מ׳מוז נישט זיין ביים דאווענען. ער זאגט, ס׳איז גרינגער צו טון ביים דאווענען, אבער מ׳קען דאס טון אינמיטן טאג אויכעט. ס׳איז נאר שווערער אביסל.
סאו ער מיינט נישט דוקא צו זאגן אז דאס איז די קאנעקשאן. ס׳איז אמת, די פיר עולמות, אין קבלה שטייט אז דאס איז די קאנעקשאן, אבער ס׳איז א לעוועל. ס׳קען זיין אין ברכות השחר אז ער איז שוין אנגעקומען אין די לעוועל. ס׳איז נישט דוקא תלוי אין די… אין דאס וואס שטייט אין די סדר.
עולם האצילות — חכמה, איבער מחשבה
און נאכדעם זאגט ער, “ואחר כך יבטל בדעת עין”, דאס איז שוין ווייטער, “כל כוחותיו הגשמיות”. לכאורה דאס מיינט ער זאגט אז ער טראכט שוין אויך נישט, אמת? קודם האט ער נישט גערעדט, ער האט גערעדט בבחינת גוף אבער נישט גערעדט בבחינת נפש. נאכדעם איז ער געקומען, עולם העשיה רעדט ער. עולם היצירה קאנעקט ער די ווערטער, ווערט א תענוג אזוי ווי א יחוד פון צוויי ווערטער וואס האבן זיך צוזאמגעטראפן. אין עולם הבריאה הערט ער שוין נישט אז ער רעדט, ער טראכט נאר, ער האט נאר אותיות המחשבה. אין עולם האצילות, וואס ער רופט חכמה, איז ער טראכט שוין אויך נישט.
אדער די בחינת גשמיות, דו קענסט עס רופן אז ער טראכט בבחינת רוחניות, אבער נישט די גשמיות, נישט די אותיות, right? די אותיות פון די מחשבה זענען די גשמיות שבמחשבה. אזוי קענסטו עס רופן, די… די נישט די זאך וואס די מחשבה איז וועגן, right? ווען ער טראכט… ער זעט געטליכקייט, נאר וויאזוי ער זעט געטליכקייט. ער טראכט, ער האט מער פרטים מיט די מדרגות ווי דו הייסט. ער טראכט, ער זאגט, די אותיות פון א מחשבה איז טייטש…
אותיות המחשבה און די ריעליטי אליינס
דער יסוד: אותיות המחשבה זענען די גשמיות שבמחשבה
די אותיות פון די מחשבה זענען די גשמיות שבמחשבה. אז דו קענסט עס רופן די נישט די זאך וואס די מחשבה איז וועגן. ווען ער טראכט, ער זעט געטליכקייט, נאר ווי ער זעט דאס איז אלעמאל, ער טראכט, ער האלט מער מדרגות, מער פרטים ווי די מדרגות, ווי די הייסט. ער טראכט, ער זאגט די אותיות המחשבה איז טייטש, אז ווען איך האב א… איך וועל זאגן אזא… די חילוק פון אותיות המחשבה און מחשבה אליין, ער רופט דאס עין, און דאס עין איז ער אינגאנצן אויס, ער איז נאר וועגן די ריאליטי וואס עס איז וועגן.
משל פון דער שיינער בוים: דער גאנצער מהלך
עולם העשיה: די ווערטער
דהיינו, למשל, לאמיר זאגן אז א מענטש גייט אינדרויסן און ער זעט א ביוטיפול בוים, יא? ער זאגט “מה נאה אילן זה”, יא? נאר אינמיטן לערנען טאר מען עס נישט זאגן, אבער בעתים דארף מען עס זאגן, אמת? עס וואלט נישט געשטאנען אין די משנה. סאו אויב דו ביסט סתם עוסק בשיחה בטילה, דארף ער זאגן “מה נאה אילן זה”, יא?
סאו, ס׳איז דא א ברכה, ער מאכט פון דעם א ברכה, יא? “שכוחו לו בעולמו”, ס׳קען נישט זיין. סאו, און ער קוקט אויף די בוים, סאו, אזוי ווי ער זאגט, לאמיר זאגן, ער ווייסט נישט, ער איז קודם געווען סטאק אין זיין קאפ, ער איז געווען ביזי מיט זיינע צרות אדער איך ווייס וואס. ער זאגט “מה נאה אילן זה”, ער לייגט זיך אריין אין די ווערטער, יעצט איז ער אין די וואויס און די סאונד, ס׳מאכט נויז, “מה נאה אילן זה”, יא? און ער זאגט עס אפאר מאל, אויב ער וויל אריינגיין דערין, זאגט ער עס אפאר מאל, און ער לייגט צו “שכוחו לו בעולמו”, “וברא בו בריות טובות ואילנות טובות להנות בהם בני אדם”, אסאך ווערטער.
עולם היצירה: די קאנעקשן פון ווערטער
עט סאם פוינט פארגעסטו פון זיך, און נאכדעם די סעקאנד סטעפ איז, ער האט שוין אפילו די קאנעקשן פון אפאר ווערטער. ס׳מאכט שוין אפילו סענס. דו האסט “שכוחו לו בעולמו”, אלעס צוזאמען איז געווארן איין חתונה, ס׳איז א גאנצע חתונה דארט אין זיין קאפ. ער טראכט אריין, אזוי ווי דו זעסט צוויי מענטשן האבן חתונה, און דו רופסט צוזאם די שטאט און דו טאנצט ארום דארט, און יעצט אין זיין קאפ טאנצט מען ארום. ווייל זיי האבן זיך טאקע געטראפן די אלע ווערטער.
עולם הבריאה: אותיות המחשבה — די איידיע
נאכדעם איז ער זיך נאך מער מפשיט, און ער הערט שוין נישט די ווערטער, שכוח, זיי טאנצן שוין נישט. ס׳איז נאר די אותיות המחשבה, דאס הייסט די איידיע, די געדאנק. ער זאגט, ס׳איז דא אזעלכע שיינע זאכן אויף די וועלט. ס׳איז אזא שיינע בוים, יא? ס׳איז אזא שיינע בוים, דער אייבערשטער האט געמאכט אזא שיינע בוים. “ס׳איז אזא שיינע בוים” איז נאך אלץ ווערטער. די שיינע בוים איז נישט די סענטענס וואס זאגט “ס׳איז אזא שיינע בוים”. דאס איז אותיות אין דיין קאפ, אין דיין סקרין׳קעלע, אין דיין קאפ איז דא אזוי ווי א סקרין, וואס דארט שטייט “מה נורא המקום הזה”, און ער איז זיך אזוי כביכול מסביר. וואס זע איך דא? אזא שיינע בוים? איך האב פאר דיר א הסבר! דו ביסט דאך א מענטש וואס שטייט נאר מיט ווערטער, מיסטער בינער, יא? דער בעל הבריאה שטייט נאר, ער זאגט דיר ווערטער.
סאו מען זאגט אים, קוק, אזא שיינע בוים. און ער קען אפילו מסביר זיין אז ס׳איז אזוי הויך און אזוי רונדעכיג, מיט אזעלכע שיינע בלעטער, מיט אזעלכע שיינע בלומען, אזעלכע שיינע פירות, און “אמת מארץ תצמח”, אזוי שיין, ער האט א גאנצע הריכות. דאס איז אלץ אותיות המחשבה. אפילו ער האלט שוין ביי די מחשבה, איז עס נאך אלץ אותיות, נאך אלץ אותיות אדער ווערטער. ער זאגט אותיות, אבער איך מיין אז מען מיינט ווערטער, איך ווייס נישט קיין חילוק. ס׳איז ווערטער, ס׳איז א הסבר. פון דאס וויאזוי ער פארשטייט, וויאזוי ער איז זיך מסביר פאר די קאפ, אזוי כביכול פאר די מחשבה.
עולם האצילות: די ריעליטי אליינס
אבער דו דארפסט פארשטיין אז די בוים אליינס איז נישט קיין שטיקל פסוק, א סענטענס וואס שטייט “מה נורא המקום הזה”. די יופי פון די בוים אדער די…
ס׳איז דיין הנאה אין קאפ. אלע סטעפס ביז יעצט איז געווען צו פארשטיין. איינמאל דו פארשטייסט עס שוין, איז די זאך אליין.
דיין קאפ איז נישט וויכטיג. דיין קאפ איז אותיות, נאך אלץ מלבוש. ס׳איז דא די יופי, די יופי, דער אייבערשטער אליין, דו קענסט זיך יא געבן דעם אייבערשטן, אבער די זאך אז ס׳איז דא אזא שיינע זאך אויף די וועלט.
יעצט, נאכדעם וואס א מענטש האט קודם כל בכלל נישט מתשומת לב געווען, רייט? ער איז הולך בדרך, ער האט בכלל נישט באמערקט אז ס׳איז דא א בוים, ער איז געווען פארטאן אין זיינע. ער האט שוין אינגאנצן באמערקט, ס׳איז דא אסאך לעוועלס פון באמערקן. נאכדעם וואס ער האט אינגאנצן באמערקט, האט ער שוין געזאגט די ווערטער, האט שוין די גאנצע התבוננות, לאמיר זאגן ער פארשטייט שוין די גאנצע מהלך וויאזוי עס ווערט אז דא איז א שיינע בוים. ס׳איז נאר א הסבר אויף צו זאגן אז דא איז א שיינע בוים. נאכדעם, וואס ער רופט עולם האצילות אדער עין, איז, לויט מיין טייטש שיינט אז ס׳איז פשוט דא א שיינע בוים אין פראנט פון אים, און די אמת איז שוין נישט נוגע דא. ס׳איז נישט די ווערטער פרעגן וואס איז די הסבר אויף דעם. יא, ס׳איז א שיינע בוים, ס׳איז צוואנציק אמות הויך און פערציק אמות ברייט. ס׳איז! דאס הייסט “נתבטלו אצלו כל הכוחות והחושים”, אינקלודינג די מחשבה, אינקלודינג די ווערטער וואס ער האט. ווייל אז נישט ווערט א מענטש סטאק, א מענטש מיינט, יא, דו קענסט רעדן די… וואס?
דער עיקר: ריעליטי איז נישט ווערטער
דאס איז א מחשבה, איז די הסבר אויף די ענין, און דו קענסט זאגן די אותיות פון די מחשבה. די מציאות אליינס, די ריעליטי, רייט? א מענטש, ער איז א גרויסער צדיק, ער איז מכוון א גאנצן טאג די שם הוי״ה. אבער וואס איז מיט די אייבערשטער אליינס? וואס איז מיט די זאך וואס די שם הוי״ה איז וועגן, רייט? ער האט עס אזויפיל געזאגט די שם הוי״ה, ער האט פארגעסן די אייבערשטער. ניין, ס׳איז געמאכט געווארן, ס׳איז דא א וועג צו דערמאנען, יא, די שם האט א וועג וואס ער זאגט עס ארויס.
רבי חיים׳ל’ס חידוש
דער רבי חיים׳ל האט געזאגט, איך האב… ער האט אין זין אלע זיבן וועלטן, און די אלע דרגות, און די אייבערשטער האט ער פארגעסן. רייט? ער זאגט א גרעסערע זאך, ער זאגט אפילו די שם הוי״ה האט פארגעסן די אייבערשטער. נישט פארגעסן, די אייבערשטער קען מען ממש נישט פארגעסן, אבער… אזוי ווי ער זאגט, ס׳איז דא די שם, און די רבי חיים׳ל זאגט, דאס איז נאך א וועג פון די זאגן, רייט? מ׳זאגט נישט די שם הוי״ה, מ׳זאגט אדנ״י, ווייל דאס איז עולם העשיה, דאס איז די ווערטער וואס מ׳קען זאגן. נאכדעם קאנעקט עס צו די שם הוי״ה, ס׳איז עולם היצירה. נאכדעם איז דא די מחשבה פון דעם, מ׳פארשטייט אז הוי״ה אלוקים, אז הוי״ה איז אדנ״י, דאס איז א הבנה וואס איז נאך ווערטער. נאכדעם איז דא דאס אז די אייבערשטער איז איז א גאט, דאס איז געווען אמת פאר ס׳איז געווען ווערטער וואס זענען מסביר אמת. ס׳איז נישט די ווערטער וואס מאכן עס, ס׳איז די זאך אליינס.
מידת עין / מידת חכמה
און א מענטש האט א יכולת, דאס איז די מדת עין פון די מענטש, אדער די מדת חכמה וואס דער מגיד רופט מדת חכמה, אז ער קען זיך קאנעקטן מיט דעם. ער קען… איך קען נישט… ס׳איז זייער שווער צו טרעפן גוטע ווערטער פאר דעם, ווייל ווערטער זענען אין עולם הבינה. אלע ווערטער זענען עקזעקטלי… נאר די הסבר קען מען נאך זאגן. אבער ס׳איז א סימפל זאך מיין איך, אז ס׳איז די זאך אליינס. די ריעליטי איז נישט די ווערטער וועגן עס, די ריעליטי איז די ריעליטי. און ווען א מענטש איז ביי די ריעליטי, איז ער כולי ידעתי פוסו, ער ווערט יענץ, קען מען זאגן, ער ווערט בטל צו יענץ. ס׳איז אלע מיני ווערטער וואס מ׳טרייט צו זאגן. אפילו די ווארט בטל איז אפשר אן אנדערע זאך. ווייל אין הלכה איז דא א זאך וואס הייסט בטל, אבער דער מגיד זאגט אז ס׳איז בטל, אפשר דארף מען נישט ווערן צעמישט פון די ווארט בטל.
דער חידוש פון “בטל” אין חסידות
דער מגיד האט גע׳חידוש׳ט די ווארט בטל, מיין איך, אין חסידות, ווי ער האט עס גענומען. ער האט עס גענומען פון הלכה. ס׳איז דא א בטל ברוב, בטל באחר, בטל אהין, טפל איז בטל פאר די עיקר, איך ווייס וואס. אבער ס׳איז אויך נאר א הסבר, ס׳איז נישט די ריעליטי. די ריעליטי איז די אין, די מידת החכמה, די זאך.
נשמה אלוקית
ס׳איז ווי א פלא אז די נשמה פון א מענטש, וואס דעריבער רופט מען זיין נשמה “נשמה אלוקית”. דער תניא זאגט אסאך מאל בשם דעם מגיד, איך מיין אז די נשמה אלוקית הייסט נשמה ווייל ס׳האט די מידת החכמה. דער מענטש האט אפשר א מעגליכקייט צו זיין דאס, צו האבן די ריעליטי אפן פאר אים, צו זיין בטל צו די ריעליטי.
פראקטישע ביישפילן
מ׳קען עס זען אין פילע פשוט׳ע זאכן. איך האב געזאגט אז א מענטש זעט א ביטערע בוים, אויב ער קוקט אויף אים נישט אויף איין סעקונדע און ער זאגט “וואו” און ער בלייבט נישט שטעקן ביי די ווארט, ער מאכט נאך אפאר מאל מער די “וואו”, דעמאלטס איז פשוט א געוואלדיגע שיינע בוים. און דו פרעגסט אים וואס דארף איך מסביר זיין? איך עקספעקט אז דו וועסט מיר צוריקגעבן צו דאס בונם, נאך שמונה עשרה געבט מען צוריק אראפ. יא, מ׳דארף צוריק מסביר זיין, אבער ס׳איז נישט די הסבר, ס׳איז נישט די ווערטער אויף קל שכן, ס׳איז גארנישט, ס׳איז די ריעליטי אליין.
דאס איז מצד דעם מענטש הייסט עס מידת אין, מצד די ריעליטי איז עס נישט אין, ס׳איז אן ענין, ס׳איז די ריעליטי. אבער מצד דעם מענטש הייסט עס מידת אין, ווייל ס׳ווערט אויס זיינע כוחות, און די כלי התקווה פון דעם מענטש איז אויך דאס ווערט אויס. אזוי ווי מ׳ווערט משתומם, מ׳ווערט אזוי… ווי שטייט עס? “ונשתומם כשעה חדא”, ווי שטייט די לשון? איך ווייס נישט, דער בעל התניא האט ליב צו ברענגען די לשון, “ונשתומם כשעה חדא”. אזא מענטש האט באמערקט א קשיא וואס האט אים געמאכט אזוי, “וואו, ס׳איז א קשיא”. ווייל די רגע וואס דו האסט א קשיא וואס האט שוין ווערטער, דו האסט שוין אזוי די הבנה, האסטו שוין א תירוץ בעיסיקלי, ווייל דו דארפסט נאר ממשיך זיין די נעקסטע ווארט. דאס איז דער תירוץ. ס׳איז א שאלה צו מ׳טוט וואס מ׳האט צו טון. אבער די האבן די קשר, די experience, די רגע פון האבן די קשר איז נישט קיין רגע וואס איך האב א שטיקל קשר. ס׳איז עפעס, איך בין stuck, איך קוק אויף דעם.
הסתכלות vs. הבנה
דו קענסט עס רופן הסתכלות. Sometimes רופט מען עולם האצילות הסתכלות, ראיה, רייט? ער קוקט דערויף. נישט אז ער פארשטייט עס, נאר ער קוקט דערויף.
Understanding איז א גוטע ווארט, ניין? מ׳האלט יעצט ביי די understanding.
מ׳קען עס רופן וויאזוי מ׳וויל, insight. Understanding איז ביי מיר אין מיין קאפ, מיין דיבור, באט insight אדער עפעס אזוי, מלשון sight, in-sight, יא? ער זעט איין.
א גרויסן יישר כח.
שוין, דאס איז די תורה פון די… יא.
דער בעש"ט באלייכט אז אין יעדן ווארט ליגן דריי לעוועלס: עולמות (די פיזישע וועלט), נשמות (די טיפערע פסיכאלאגישע און רוחניות'דיגע שכבות), און אלוקות (די געטליכע פלאן). ווען מיר רעדן מיט א מענטש אדער דאווענען, דארפן מיר פארשטיין אז איין ווארט עפנט גאנצע עולמות — אבער דאס שאפט א פראבלעם: ווי האלט מען פאקוס אן זיך צו פארלירן אין אלע דעטאלן? דער תירוץ איז אז מ'דארף האבן א באלאנס צווישן הרחבה (ברייטערן די פארשטאנד) און צמצום (צוריקקומען צו די הויפט נקודה), און דורך אמונה שלימה — גלייבן אז אלעס איז פארבונדן — קען מען נוצן די עולמות צו טרעפן אמת'ע לייזונגען.
דער בעש"ט באלייכט אז אין יעדן ווארט ליגן דריי לעוועלס: עולמות (די פיזישע וועלט), נשמות (די טיפערע פסיכאלאגישע און רוחניות'דיגע שכבות), און אלוקות (די געטליכע פלאן). ווען מיר רעדן מיט א מענטש אדער דאווענען, דארפן מיר פארשטיין אז איין ווארט עפנט גאנצע עולמות — אבער דאס שאפט א פראבלעם: ווי האלט מען פאקוס אן זיך צו פארלירן אין אלע דעטאלן? דער תירוץ איז אז מ'דארף האבן א באלאנס צווישן הרחבה (ברייטערן די פארשטאנד) און צמצום (צוריקקומען צו די הויפט נקודה), און דורך אמונה שלימה — גלייבן אז אלעס איז פארבונדן — קען מען נוצן די עולמות צו טרעפן אמת'ע לייזונגען.
HE עברית ›
סיכום השיעור 📋
תורת הבעש״ט: “ועשית לך תיבה” — עולמות, נשמות, אלוקות אין יעדן דיבור
—
דער בעש״ט׳ס תורה: תיבה = דיבור
דער בעש״ט לערנט אויפ׳ן פסוק “ועשית לך תיבה” אז “תיבה” מיינט א ווארט (דיבור). דער אויבערשטער זאגט: זיי זהיר אויף יעדע ווארט וואס גייט ארויס פון דיין מויל. אין יעדן דיבור ודיבור זענען דא עולמות, נשמות, און אלוקות.
דאס ווערט אריינגעלייענט אין דעם פסוק “תחתים שנים ושלישים תעשה”:
– תחתים = עולמות (לשון תחתון — די נידריגסטע מדרגה)
– שנים = נשמות (לשון “משנה”, וואס איז אותיות נשמה)
– שלישים = אלוקות (לשון מושלים/מנהיגים — דער דריטער און העכסטער לעוועל)
“תעשה” מיינט: מען זאל מכוון זיין ביי יעדן דיבור אויף אלע דריי לעוועלס, מיט אמונה שלימה אז אין יעדן ווארט ליגן עולמות, נשמות, און אלוקות.
פארגלייך מיט דעם מגיד׳ס ווערזשאן
דאס איז א ווערזשאן פון דער זעלבער תורה וואס איז פריער געבראכט געווארן אין דעם מגיד׳ס נוסח. דער חילוק: דער מגיד׳ס ווערזשאן האט נישט מסביר געווען פארוואס תחתים/שנים/שלישים רמז׳ט אויף עולמות/נשמות/אלוקות — ער האט געבראכט א זוהר (“תלת עלמין אתליין” אין פרשת שלח). דא, אין דעם דגל מחנה אפרים׳ס ווערזשאן, ווערט עס מסביר׳ט מיט אייגענע דרשות אויף די ווערטער גופא. ער זאגט אויך בפירוש “יש לומר” — ער מאכט קלאר אז דער רמז איז זיין חידוש, בעת דער יסוד (עולמות/נשמות/אלוקות) קומט פון זיין זיידע דעם בעש״ט.
אויך דער מגיד׳ס ווערזשאן האט גערעדט וועגן אמונה (“וצריך אמונה”), וואס ווייזט אז דאס איז געווען א שמועה פונעם בעש״ט מיט אן אלגעמיינער סדר: תיבה = דיבור, דריי לעוועלס, און אמונה.
מקורות: תולדות יעקב יוסף, דער מגיד, זוהר פרשת שלח, דגל מחנה אפרים.
—
דער ערשטער לעוועל: עולמות — גאנצע וועלטן אין יעדן ווארט
וואס מיינט “עולמות” אין א דיבור?
א קשיא: וואס איז דער חידוש פון “עולמות”? איין ווארט איז דאך שוין איין עולם — וואס מיינט מען אז ס׳איז דא מערערע עולמות?
דער ביאור: א מענטש מיינט אז א ווארט איז “נאר איין זאך” — אבער דאס איז ווייל ער טראכט נישט גוט. באמת וועקט יעדע ווארט אויף גאנצע וועלטן — עס קאנעקט זיך מיט אומצאליגע זאכן. ווען איינער זאגט דיר “מזל טוב, יענער האט געהאט א בעיבי” — ליגט אין דעם א גאנצע וועלט: וואס מיינט עס צו זיין א מענטש, וואס מיינט עס צו האבן קינדער, פארוואס דאווענט מען פאר יענעם, א.א.וו. מ׳דארף נישט דעם בעש״ט׳ס בריוו כדי דאס צו וויסן — מ׳דארף נאר אביסל טראכטן.
פראקטישע משמעות: “מבין דבר מתוך דבר”
דאס איז נישט נאר א רוחניות׳דיגער ענין — עס איז אויך פשוט׳ער אמת: א חכם, ווען ער הערט איין ווארט פון א מענטש, פארשטייט ער פון וועלכע עולם דער דיבור קומט. א מענטש האט אן עולם הפסיכאלאגיע, אן עולם השכל, אן עולם הנשמה, אן עולם המעשה — און מען דארף פארשטיין אלע עולמות כדי אמת׳דיג צו פארשטיין איין ווארט. א נער ענטפערט נאר אויף וואס מ׳האט געזאגט; א חכם איז מבין דבר מתוך דבר — ער פארשטייט די ברייטערע מציאות הינטער דעם דיבור.
ווען א מענטש רעדט מיט דיר, איז דא מערערע לעוועלס — נישט נאר דאס פשוט׳ע ווארט. ער האט אן עגא, א יצר הרע, אן אמת׳דיגקייט — אלעס צוזאמען. א קלוגער מענטש קען פון איין ווארט כאפן א גאנצע וועלט; א ווייניגער מבין דארף אפאר שעה שמועסן.
דער לשון פונעם בעש״ט׳ס בריוו
דער לשון פון דעם בריוו פונעם בעש״ט איז: “בכל דיבור ודיבור בעת תפלתך ולימודך” — ווען דו דאוונסט און ווען דו לערנסט. און אן אנדערע פלאץ שטייט אז דאס גילט אפילו ווען מ׳רעדט מיט מענטשן (“אפילו כשמדבר עם בני אדם ממש” — ווי עס שטייט אין מגיד).
ביישפיל פון דאווענען
“הללו את ה׳ מן השמים” — “שמים” אליין איז א גאנצע וועלט, קאנעקטעד מיט אזויפיל זאכן (שמי מים, א.א.וו.). יעדער ווארט אין דאווענען איז כפשוטו א גאנצע עולם.
דער “failure mode” פון עולמות
מ׳דארף פריער וויסן אז אלעס איז אסאך ברייטער ווי מ׳מיינט. מ׳דארף אביסל עקספלארן, אפילו אביסל חלומ׳ען — ווייל אנדערש איז מען “stuck”. מ׳זאל נישט זיין א תם און א נער וואס נעמט אלעס ביים פשוט׳ן פנים. “כל העולם תלוי בה” — אן ריכטיגע הבנה פון גארנישט איז מעגלעך אן דעם.
אבער דא ליגט אויך א פראבלעם: אויב מ׳הייבט אן צו עקספלארן אלע עולמות, קען מען פארגעסן פארוואס מ׳איז געקומען — מ׳פארלירט דעם פאקוס.
—
דער משל פונעם בעש״ט: פארוואס קענען גוים בעסער וועלטלעכע חכמות?
די קשיא
אויב אלע חכמות ליגן אין דער תורה (ווי דער רמב״ן זאגט), פארוואס טרעפן אידן וואס לערנען תורה נישט אלע חכמות העולם? פארוואס קענען דווקא גוים בעסער פארשטיין די וועלט?
דער משל
דער בעש״ט (ווי עס שטייט אין תולדות יעקב יוסף) ברענגט א משל פון א מלך וואס האט געוויזן זיינע אוצרות פאר מענטשן — רוב מענטשן האבן זיך פארקוקט אויף די שיינע זאכן, אבער דער חכם האט נאר געקוקט אויפן מלך אליין.
דער נמשל
חכמי אומות העולם פארקוקן זיך אויף חכמת הטבע — די „שיינע זאכן.” חכמי ישראל, די צדיקים, האבן נאר געוואלט קוקן אויפן רבונו של עולם, נישט אויף חיצוניות׳דיגע זאכן. דערפאר זענען זיי מער פאוקוסד געווען אויפן עיקר.
מקורות: תולדות יעקב יוסף, דער רמב״ן.
—
דער סדר פון כוונה: נקודה, הרחבה, און צמצום
דער יסוד
א מענטש קומט אויף דער וועלט עפעס אויפצוטון. אבער אויב ער איז נאר פאוקוסד אויף זיין ספעציפישע אויפגאבע אן צו פארשטיין דעם ברייטערן בילד — די עולמות, די סיבות — וועט ער אויך נישט מצליח זיין. דערפאר איז דא א סדר:
1. נקודה/כוונה — קודם דארף מען וויסן וואס מ׳וויל אויפטון, איין קלארע נקודה
2. הרחבה — דערנאך דארף מען „אביסל חלומ׳ען,” ארומקוקן אויף אלע פארספעקטיוון — עליונים ותחתונים
3. צוריק צו דער נקודה — אלעס דרייט זיך אבער ארום דער איין נקודה
—
דער בעש״ט׳ס שיטה אין תפילה
תפילה איז עפעס אויפצוטון
תפילה איז נישט געקומען בלויז אפצוזאגן דעם סידור — תפילה איז געקומען עפעס אויפצוטון, א תיקון, א ייחוד. דער סידור ווערט גענוצט אלס כלי פאר דעם. א גרויסע חלק פון דעם בעש״ט׳ס חכמה איז וויאזוי צו נוצן דעם סידור פאר דעם וואס מ׳דארף אויפטון — דורך צירופי אותיות, כוונות, און אנדערע וועגן.
הארות אינמיטן תפילה
דער בעש״ט האט ביים דאווענען געזען וואס ער דארף טון — ער האט אינמיטן תפילה באקומען הארות. א קשיא: וויאזוי קען דאס זיין? ער האט דאך געדארפט האבן פירוש המילות! ווי קומט אליהו הנביא צו איינעם מיטן דאווענען?
דער תירוץ: אזוי ווי א מענטש וואס רעדט איבער זיין פראבלעם — מ׳גייט אביסל ארויס, מ׳פארדרייט זיך, מ׳טרעפט זיך ארום — אזוי אויך אין תפילה. אין תפילה ברענגט מען מיט דעם גאנצן מציאות צום אייבערשטן — נישט נאר “מיינע פראבלעמען”, נאר מעלה זיין אין קדושה דעם גאנצן זיין.
מ׳קען נישט דאווענען מיט א “ליסט”
א הויפט יסוד: מ׳קען נישט קומען צו תפילה מיט א לאנגע ליסט פון בקשות. “אין הימל ארבעט נישט Excel sheets.” דער אייבערשטער ווייסט שוין די ליסט — ער דארף נישט דעם. תפילה איז עפעס טון — א תיקון, א ייחוד. יעדע ברכה אין שמונה עשרה האט איין נקודה, און בכלליות דרייט זיך אלעס ארום איין נקודה. מ׳דארף טרעפן אחדות.
מקור: די גמרא זאגט מ׳קען נישט דאווענען אויף צוויי זאכן אויף איינמאל. א תענית מאכט מען נאר אויף איין זאך.
מקור: מדרש הנעלם — די משנה זאגט „בעשרה מאמרות נברא העולם,” אבער א תנא זאגט „באות אחת נברא העולם.” אפילו דער אייבערשטער׳ס בריאה גייט דורך איין זאך.
די מעשה פון רבי ברוך שלום אשלג אין מירון
רבי ברוך שלום אשלג (דער בעל הסולם׳ס זון) פלעגט פארן קיין מירון, זיין ביים מערה פאר א מינוט-צוויי, און אהיימגיין. מ׳האט אים געפרעגט: מ׳פארט אפאר שעה, און מ׳איז דארט נאר א מינוט?
ער האט געענטפערט: רוב מענטשן הייבן אן צו דאווענען ביים ציון, און ביים דאווענען דערמאנען זיי זיך מער און מער זאכן — די ליסט ווערט לענגער. ביי אים איז פארקערט: פאר׳ן פארן ווייסט ער אז ער דארף אסאך זאכן. ווי ער פארט נענטער, דערמאנט ער זיך אז ער דארף ווייניגער. ביז ער קומט אן צום קבר — כאפט ער אז ער דארף נאר איין זאך (דביקות), ער בעט אויף דעם, און ער גייט אהיים.
“שעה אחת לפני התפילה” — הכנה צו תפילה
מ׳דארף פאר דער תפילה אויספרעגן וואס מ׳וויל — וואס מ׳וויל לגבי דעם נושא, לגבי דעם טאג. אין סידור הרש״ש שטייט ביי יעדע תפילה וועלכע פרצוף ווערט מתוקן. מנחה האט צו טון מיט א ספירה, א סארט ייחוד, א סארט לעוועל. מנחה פון היינט איז מער ספעציפיש. אבער יעדע נקודה אין דער וועלט איז כלול פון דער גאנצער וועלט — מ׳דארף נאר אביסל מרחיב זיין, אנהייבן צו טרעפן. און אין איינע פון די עולמות וועט מען טרעפן א וועג צו סאלוון דעם פראבלעם — דאס איז אן הארה.
—
תפילה ווי א שמועס מיט דעם אייבערשטן
דער פסיכאלאגישער משל
גוטע פסיכאלאגן און גוטע רבי׳ס ווייסן: די דזשאב איז נישט צו זאגן אן עצה — נאר זיך גוט דורכצושמועסן ביז דער מענטש כאפט אליין. אזוי אויך תפילה: מ׳רעדט מיטן אייבערשטן, מ׳גיט ארויס זיינע פראבלעמען, און אינמיטן דעם שמועס פאלט אריין א עצה.
דער חילוק פון רעדן צום אייבערשטן vs. רעדן צו א מענטש
ביי א מענטש — א חבר, א רבי — באהאלט מען, מ׳פארשענערט, מ׳נארט אויס. אבער ביים אייבערשטן קען מען גארנישט באהאלטן — ער ווייסט שוין אלעס. דערפאר איז דאס דער קלארסטער דורכשמועס וואס קען זיין — „שופך שיחה לפני ה׳.” מ׳קען נישט פארדרייען א קאפ פאר דער שכינה, און מתוך דעם וואס מ׳רעדט אמת פאר׳ן אייבערשטן, כאפט מען אליין אז מ׳האט די זאך “ראנג” געזאגט — און דאס אליין איז שוין דער אייבערשטער׳ס תשובה אויף דער תפילה.
דער בעש״ט׳ס עצה אויף ספיקות
דער בעש״ט׳ס תורה (פאר די תולדות): ווי ווייסט א מענטש וואס צו טון? ער זאל מסלק זיין זיינע נגיעות פון דער חקירה, און נאכדעם וועט ער אליין וויסן וואס צו טון. ביאור: הער אויף צו טראכטן פון זיך — טראכט וואס דער אמת איז, און דו וועסט אויסגעפינען.
—
מחשבות זרות בשעת תפילה — דער מהלך פון צמצום
דער ענין
תפילה קען נישט זיין אז מ׳טראכט נאר די עקזאקטע ווערטער וואס שטייען. אויב תפילה איז וועגן עפעס — וועגן דעם מענטש׳ס לעבן, זיינע פראבלעמען — מוז זיין אז ס׳קומען מער מחשבות. דאס איז נאטירלעך, ווייל יעדע זאך איז פארבונדן מיט נאך זאכן.
משל: א מענטש דאוונט פאר הצלחה אין חינוך פון זיינע קינדער, און אינמיטן הייבט ער אן טראכטן וועגן וואס דער קוזינ׳ס מלמד טוט — ווייל דאס איז פארבונדן מיט דעם נושא.
דער מהלך פון צמצום
ווען די מחשבות גייען צו ווייט — ווען מ׳הייבט שוין אן “צו רעגן אויף יענעם” — דעמאלט דארף מען מהלל זיין (צוריקברענגען) די מחשבה. “וועיט, איך בין געקומען דא צו סאלוון די פראבלעם.” דאס איז דער צמצום — מ׳ברענגט עס צוריק מיט א געוויסע מהלך, נישט סתם. און מתוך דעם וואס מ׳האט עס מחלק געווען (אויסגעברייטערט) און צוריקגעבראכט, האט מען יעצט א קלארקייט, א וועג.
—
חכמתו מרובה ממעשיו — א הויפט געפאר
דער ענין
ס׳איז דא א טבע ביי חכמים — ווען א מענטש האט א פראבלעם, דרייט ער די סיבות (גלגולי סיבות, ווי רש״י זאגט אין פרשת ויקהל) ביז ער קומט אן צו א פלאץ וואו ער קען גארנישט טון. ער זוכט אזויפיל חכמות ביז ער איז ווייטסט אוועק פון א לעזונג.
ביישפילן
– א מענטש איז צוקריגט מיט זיין ווייב — ער דרייט עס ביז “די שיטה פון שידוכים איז שלעכט.” אפשר איז עס אפילו אמת בעומק, אבער למעשה איז די פראבלעם אנדערש, און מ׳קען עס געווענלעך סאלוון.
– א מענטש מאכט א ספעציפישע טעות אין חינוך — ער ענטפערט “די סיסטעם איז קאראפט.” ער האט שוין א “גאנצע טיפע מהלך” וואס מאכט אז מ׳קען גארנישט טון.
דער כלל
ווען מ׳טראכט אריין ברייטער אין עילה ועלול, איז די טבע (דער יצר הרע, די גבורות/דינים וואס ווערן מתעורר) אז ס׳ווערט נישט נאר “חכמתו מרובה ממעשיו” — ס׳ווערט “חכמתו הורסתו למעשיו” — די חכמה הרס׳ט דעם מעשה, ווייל מ׳כאפט שוין ווי טיף די פראבלעם איז, ביז “נאר דער אייבערשטער קען סאלוון.”
ר׳ מענדעלע (מוויטעבסק): די דינים פון בינה איז אז מ׳טראכט צו פיל (שטייט אין פרי עץ חיים).
דער כלל: מ׳זאגט נישט פאר א מענטש א זאך אויב ס׳איז נישטא וואס צו טון
מקור: א כלל פון קבלה/חסידישע ספרים — מ׳זאגט נישט פאר א מענטש א זאך נאר אויב ס׳איז דא עפעס וואס צו טון וועגן דעם.
—
נח און משה רבינו — דער אחריות פון דעם וואס פארשטייט טיפער
דער מדרש
ווען דער אייבערשטער האט געזאגט צו נח “קץ כל בשר בא לפני” — האט נח אנגענומען דעם דין ווי עס איז, ער האט געפרעגט “וואס זאל איך טון?” אבער נישט געטראפן וואס צו טון. אבער ווען דער אייבערשטער האט געזאגט צו משה רבינו אז ער גייט מכלה זיין די אידן — “הניחה לי… לכלותם” — האט משה רבינו געטראפן א רמז אז דער אייבערשטער מיינט אים צו זאגן: דאווען! רש״י און מדרשים זאגן “היה לו להתפלל” — דער אייבערשטער האט אים דערציילט די צרה ווייל ער איז א נביא, א מתפלל, ער זאל סאלוון די פראבלעם.
דער עיקר פרינציפ
ס׳קען נישט זיין אז ווען א מענטש פארשטייט ברייטער, ווערט דער פראבלעם ערגער. ס׳מוז זיין אז ס׳ווערט בעסער — ווייל ווען מ׳ווייסט די סיבות פון א זאך, ווייסט מען בעסער וויאזוי צו מטפל זיין. דער גרעסערער דאקטאר וואס פארשטייט בעסער די שורש המחלה, קען נישט ווייניגער אויסהיילן — מ׳לערנט זיך די שורש דוקא כדי בעסער אויסצוהיילן.
—
צמצום פון מחשבות — דער בעש״ט׳ס אמונה
דער בעל התניא און אנדערע זאגן אז ס׳איז דא מחשבות וואס מ׳דארף אוועקשטופן. אבער וואס מיינט דאס באמת? נישט ווייל דיינע מחשבות זענען נישט ווערט צו מעלה זיין — יעדע איינעמ׳ס מחשבות זענען צו מעלה זיין, דאס איז די אמונה פון בעל שם טוב. דער טעם פון אוועקשטופן איז: איך האב נישט יעצט אויף דעם מינוט די ריכטיגע כלים זיך מתמודד צו זיין מיט דער ידיעה. “אוועקשטופן” מיינט נישט דחיה לגמרי — עס מיינט: קום צוריק מארגן, מיר וועלן טרעפן אן אנדערע וועג צו רעדן מיט דיר.
צמצום איז נישט דחיה — עס איז מתוך ענווה, מתוך וויסן וואס צו טון. אויב איך ווייס נאר אז איך דאווען און דער אייבערשטער זאל העלפן — איז דאס גענוג פאר יעצט. אן דעם צמצום, קען דאס קאזן אז די תפילה זאל נישט געלונגען, אדער מ׳זאל האבן הרהורים אסורים, אדער מ׳זאל נישט טרעפן א וועג ארויס.
—
דער צווייטער לעוועל: נשמות
עולמות איז דער מקום פאר פסיכאלאגיע — פארשטיין די וועלט, די סיבות, די סיסטעם. אבער נשמות איז א גאנצע אנדערע לעוועל. משנה איז אותיות נשמה — נשמות מיינט כפשוטו: נשמות פון מענטשן, פון צדיקים, פון מענטשן וואס לעבן, וואס לעבן נאכנישט, וואס האבן שוין געלעבט.
ווען אין דעם לעוועל פון עולמות טרעפט מען נישט קיין וועג ארויס, גייט מען צו דעם נעקסטן לעוועל — נשמות. דא רעדט מען שוין וועגן גלגולים, תיקונים — פארוואס האט דוקא דער מענטש דוקא די נקודה, דוקא דעם ביאור. עולמות איז נישט קיין תפילה בכלל — ביי נשמות ווערט עס שוין ווי קבלה.
—
דער דריטער לעוועל: אלוקות
אלוקות איז למעלה מן הדעת. עס האט צו טון מיט ספירות, הנהגות השם, מציאות אלוקות, חכמה אלוקות — דער געטליכער פלאן פון דער וועלט. ווי דער רמב״ם זאגט: עולם האצילות חכמה, וואס ליגט אין אלעס.
מ׳דארף זיך אויסשמועסן מיט נשמות און מיט׳ן אייבערשטן — דאס איז דער טייטש פון נשמות אלוקות. ביי נשמות אלוקות שמועסט מען שוין נישט פאליטיק — זיי האבן אן אנדערע וועג פון רעדן וועגן אלע זאכן. מ׳דארף זיך פון זיי אויסלערנען.
—
אמונה — דער פאסיק וואס פארבינדט אלעס
דער ענין ענדיגט זיך מיט אמונה שלימה — אז אין יעדן דיבור איז דא תחתים שנים ושלישים. אמונה מיינט זיך דערמאנען — ווייל אמאל איז א מענטש אין עולם הצמצום און ער ווייסט נישט אז א פשוט׳ע זאך איז קאנעקטעד מיט אלעס. אמונה איז צו וויסן אז עס איז קאנעקטעד מיט אלעס.
—
דער סדר — א תמידי׳גער פראצעס
דער גאנצער סדר הייבט זיך אן נאכאמאל יעדן טאג — ווייל מענטשן גייען שלאפן, פארגעסן, עסן, צוקריגן זיך, קוקן נייעס. מ׳דארף יעדע מאל נאכאמאל נעמען פון דעם. אבער מ׳ווערט נישט פארלוירן, ווייל מ׳ווייסט שוין אז דאס איז דער סדר.
תמלול מלא 📝
תורת הבעש״ט: “ועשית לך תיבה” — עולמות, נשמות, אלוקות אין יעדן דיבור
דער בעש״ט׳ס תורה: תיבה מיינט דיבור
“ועשית לך תיבה” — דער בעש״ט האט באלייכט אז תיבה מרמז אויף א מילה, וואס ווערט גערופן תיבה. דאס איז דער מאמר ה׳: “ועשית לך תיבה”, און ער זאגט אים: זיי זהיר אז די תיבה וואס גייט ארויס פון דיין מויל זאל זיין להורות — עס זאל זיין ריכטיג.
דכתיב “שנים ושלישים תעשה” — דאס מרמז אויף וואס דער בעש״ט האט געזאגט: אין יעדן דיבור ודיבור זענען דא עולמות, נשמות, אלוקות.
דער רמז אין “תחתים שנים ושלישים”
“ועשית לך תיבה” — תיבה איז דער פירוש פון דיבור.
“תחתים” — דאס מיינט עולמות, וואס זענען די מדרגה התחתונה.
“שנים” — דאס איז מלשון משנה. פשיטא, נשמה — דאס מיינט נשמות. ווייל שנים איז לשון משנה, און משנה איז אותיות נשמה.
“ושלישים” — דאס מיינט אלוקות, וואס איז משולש, וואס איז שליש מהקולות. דאס איז וואס זיי זאגן “מושלים הנהיג את ענקל” — שלישים איז לשון מושלים, מנהיגים.
“בכל עילה תעשה” — “תעשה” מיינט: די תיבה והדיבור וואס גייט ארויס פון דיין מויל זאל זיין מיט דער כוונה, מיט אמונה שלימה, אז ס׳איז דא אין יעדן דיבור תחתים שנים ושלישים — דאס הייסט עולמות ונשמות ואלוקות הקדוש ברוך הוא.
פארגלייך מיט דעם מגיד׳ס ווערזשאן
מגיד שיעור: דאס איז א ווערזשאן פון די פריערדיגע תורה, יא, פון די ערשטע.
ס׳איז דא א חלק ל״ז. ער זאגט אז זיין זיידע האט באלייכט, ער האט געזאגט באלייכטענע ווערטער. ס׳איז דא א ברעקלי דא וואס שטייט נישט וואס די ברעקלי איז.
נאכדעם, תחתים שנים ושלישים — אינטערעסאנט, ער זאגט עס פון זיך אליין, “יש לומר” אז דאס מרמז וואס זיין זיידע האט געזאגט אז ס׳איז דא דריי לעוועלס: עולמות, נשמות, אלוקות.
אין די פריערדיגע תורה איז געשטאנען כאילו איין זאך — ער האט געברענגט א זוהר, “תלת עלמין אתליין” אין פרשת שלח. ער האט זיין אייגענע וועג פון מאכן די רמזים.
די פריערדיגע תורה, וואס איז געווען די מגיד׳ס ווערזשאן, האט נישט געזאגט — ער האט נישט מסביר געווען פארוואס תחתיים, שנים, ושלישים. דא איז ער מסביר א פשוט׳ע פשט אז תחתיים איז מלשון תחתון, איז א פשוט׳ע פשט, עולמות. שנים מאכט ער א דרש אז ס׳איז לשון משנה, ווייל שני איז משנה, און ס׳איז די צווייטע. און משנה איז אותיות נשמה, קומט אויס אז ס׳איז אותיות נשמה. ס׳איז אן אינטערעסאנטע תורה.
און שלישים זאגט ער אויך — מ׳קען זאגן א פשוט׳ע זאך, ס׳איז דריי: די ערשטע, די נידריגסטע, די צווייטע, און די דריטע. אבער ער מאכט א פשט אז שלישים איז לשון אלוקות, ווייל שלישים על כל איז טייטש מנהיגים, אזוי ווי מושלים.
נאכדעם טייטשט ער “תעשה” אז מ׳זאל מכוון זיין ביי יעדע דיבור די אלע דריי לעוועלס. וויאזוי זאל מען עס מכוון זיין? מיט אמונה — דורכדעם וואס ער גלייבט אז ס׳איז דא אין דעם די עולמות, נשמות, אלוקות. אינטערעסאנט.
דער צוזאמענהאנג מיט דעם מגיד׳ס תורה
זעסט אז די מגיד׳ס תורה איז זייער ענליך, ס׳גייט אין די זעלבע סטרוקטור. ער רעדט נישט פון “על עמל תעלה למעלה” — די נעקסטע שטיקל רעדט נאכאמאל וועגן דעם. אבער ער האט אויך פריער גערעדט וועגן אמונה, יא, “וצריך אמונה”.
ס׳איז טאקע מסתמא אזוי געווען אזא שמועה פון בעל שם טוב צו גיין אויף די סדר. “תעשה” איז מלשון עשיה, יא, וואס ס׳ווייזט אויף די אמונה, אויף די עולם העשיה, די שכינה אויך. אבער מ׳דארף חזר׳ן אז ס׳איז דא עולמות, נשמות, אלוקות אין יעדע עשיה. יעדע ווארט. מ׳גייט פארגעסן א נישט.
דיסקוסיע: וואס מיינט “עולמות” אין א דיבור?
שאלה: עס איז דא די נידריגסטע מדרגה מיינט עולמות, יא? סאו וואס איז דער חידוש? דארף מען אויך גלייבן? אדער איז דא יעדע הויז פארקערט?
תשובה: יא.
שאלה: וועלכע עולם איז? איין עולם איז זיכער דא. דאס איז דאך א ווארט, איז א עולם. וואס מיינט א עולם?
מגיד שיעור: ס׳איז דא אסאך פשוטים, אסאך אזוי ווי הערות אין די זעלבע סטרוקטור, אין די זעלבע מהלך. איך מיין אז עולמות איז אז מער ווי איינס — מיינט צו זאגן ווייל דאס איז קאנעקשאנס וואס זענען דא. אין איין ווארט איז אלעס פשוט נאר דא איין זאך. דו מיינסט אז ס׳איז נאר דא איין זאך ווייל דו טראכסט נישט גוט. באמת וועקט יעדע ווארט דא גאנצע עולמות. ס׳קאנעקט זיך דא וויפיל זאכן באמת.
שאלה: ווייל וואס? ווייל דיבור איז העכערע לעוועלס?
מגיד שיעור: ס׳איז נישט גוט.
שאלה: ווייל דיבור איז העכערע לעוועלס, אז ס׳אינקלודט מער ווי די זאכן וואס עקזיסט…
מגיד שיעור: לאמיר ארויסנעמען די בעש״ט. ווייל שמ׳טאט מיט א געוויסע דיוק וועגן ווען מ׳רעדט ממש און די אותיות התפלה וכדומה. אקעי. אבער לאמיר רעדן ברייטער פון דעם. לאמיר רעדן סתם.
א פראקטישע משל: “מזל טוב, יענער האט געהאט א בעיבי”
אז איר רעדט מיט א מענטש, און ער זאגט דיר עפעס א ווארט. ער זאגט דיר גוט מארגן. ער זאגט דיר, איך האב געהערט מזל טוב, יענער האט געהאט א בעיבי. מ׳דארף דאווענען פאר יענער וואס דארף האבן א בעיבי. יא.
סאו דא איז דא א ווארט. ס׳איז נאר איין ווארט. לאמיר עס רופן איין ווארט, אקעי. עס איז מצורף פון אסאך ווערטער, אבער מ׳קען נישט אריין אין דעם לעוועל פון דעטעיל. ס׳איז נאר איין ווארט.
אבער למעשה, איז דא איין ווארט — איז דא זייער אסאך עולמות. ס׳טוט זיך א גאנצע וועלט. יא. ס׳איז דא א מענטש. ס׳איז דא אזא זאך ווי זיין א מענטש. ס׳איז דא א זאך ווי האבן בעיבי׳ס. ס׳איז דא א זאך ווי… עס איז דא פארדעם הייבט מען דאך אן צו דיי-דרימ׳ען וועמען דאווענט, עמעס?
שאלה: פארוואס?
מגיד שיעור: סאו דער בכלל, ווען מענטש טראכט — ווייל יעדער וועלכע קאנעקט זיך מיט זייער אסאך זאכן. יא, חלום, ס׳איז חלום. אבער… סאו דאס דערמאנט מיך פון דעם — וואס עס איז נישט אן דערמאנט מיך, עס איז עפעס כאלט, עפעס איז קאנעקטעד. און דאס מייבט מיך פון יענץ, און דאס מייבט מיך פון יענץ. סאו אקעי. ס׳איז דער גאנצער עולמות אין יעדע דיבור.
דער פראבלעם פון דיסטראקציע
איך האב נישט געווארן דיסטראקטעד פון דער עולמות. ס׳איז א גאנצע נייע פראבלעם. די האסט געמיינט אז דער בעל שם טוב פארמאכט א ניו ווין גרינגער. און ער זאגט אים, יעדער האסט אזוי פיל זאכן. אבער יעצט ווער איך אינגאנצן זייער דיסטראקטינג. איך האב געמיינט אז ס׳שטייט נאר איין זאך אין דער ווארט. יעצט ס׳שטייט טויזנטער זאכן. און עס איז אן אמת.
מ׳פארשטייט נישט אמת׳דיג איין ווארט אן אלע עולמות הכלולים ביי. אלע עולמות וואס ס׳אינקלודט. אמת, פשוט פשט. ס׳קלערט אזויפיל זאכן.
פראקטישע משמעות: מבין דבר מתוך דבר
וואס פארשטייט אמת׳דיג א מענטש? וואס פארשטייט אמת׳דיג איין ווארט וואס א מענטש האט דיר געזאגט? דו דארפסט פארשטיין א בענטש פון עולמות, עט ליסט. א מענטש האט א עולם הפסיכאלאגיע, און א עולם השכל, און א עולם הנשמה, און א עולם המעשה, וכו׳ וכו׳. מ׳דארף פארשטיין די אלע עולמות, אמת?
שאלה: מ׳דארף דאס פארשטיין?
מגיד שיעור: דו דארפסט פארשטיין.
שאלה: וואס ווען יעדער זאגט א ווארט, דארפסטו פארשטיין פון וועלכע עולם ער זאגט דאס.
מגיד שיעור: יא.
שאלה: אבער דו ווילסט עס מעלה זיין.
מגיד שיעור: ניין, פאר מעלה זיין, ווייט. איך זאג קודם דארף זיין אמת, פשוט פשט. דו ווילסט מעלה זיין? פארוואס ווילסטו עס מעלה זיין? דו ווילסט פיקסן, דו ווילסט עפעס טון מיט דעם. ס׳איז נישט קיין חילוק.
משל: א חכם און א נער
א קלוגער מענטש ווען ער רעדט מיט א מענטש, אויב איך רעד מיט דיר, יא, איז אזוי ווי מבין דבר מתוך דבר.
אויב דו רעדסט מיט א נער און דו זאגסט אים, “איך האב געהאט א שאלה אין הלכה און איך ווייס נישט וואס מ׳טוט,” ענטפערט ער דיר נאר אויף וואס דו האסט געזאגט.
אויב דו רעדסט מיט א חכם, איז ער מבין דבר מתוך דבר. “אה, סאו אויב דו האסט אזא שאלה, איז פשט אז דאס איז דיין מציאות, אז דו האסט למשל נישט קיין שלום בית, אדער דו האסט דוקא יא, און ס׳איז דא א געוויסע סארט פראבלעם.” און אפשר ווען ער ענטפערט דיר, טראכט ער אויך פון דעם — ער נעמט אין באטראכט דעם פראבלעם אויכעט.
ער הייבט אן צו טראכטן ברייטער. דו דארפסט קענען מיטהאלטן אין די קאנווערסעישאן, אבער ער הייבט אן צו וויסן אסאך מער עולמות וואס ליגן אין איין ווארט, אמת? איין ווארט — לאמיר זאגן די ווארט איז זייער א קליינע מעזשור — אבער איין סענטענס און איין זאך וואס א מענטש זאגט דיר, ליגט אין דעם גאנצע עולמות, ניין?
קהל: יא.
מגיד שיעור: און א חכם, איינער וואס איז אן אמת׳דיגער פארשטייער, ער ווייסט, און ער ווייסט אויך פונקטליך די אדרעס וואו פון יענע עולמות וואס דער דיבור גייט ארויס, און וואס מ׳דארף טון מיט דעם, און וויאזוי צו לעבן מיט דעם.
באט ס׳איז נאך אלץ טרו. מ׳קען טאקע ווערן דיסטראקטעד, ווייל דא ווערט א פראבלעם, ניין?
בכל דיבור ודיבור — אין יעדן ווארט ליגט א גאנצע וועלט
דער בעש״ט׳ס תורה: גאנצע עולמות אין יעדע ווארט
מגיד שיעור: נכון. מ׳דארף נישט די בריוו פונעם בעל שם טוב צו וויסן אז אין יעדע ווארט איז דא גאנצע עולמות. מ׳דארף נאר אביסל טראכטן. מ׳דארף טראכטן וועגן נשמות.
ווייל די ערשטע לעוועל איז תחתיים, יא? ס׳איז דא נידריגערע זאכן, יא? ווען א מענטש רעדט מיט דיר, מיינט ער האט ער עפעס אן עגא, און עפעס א יצר הרע, וואס בכלל איז ער אן אמת׳דיגער. נישט נאר אמת׳דיג, אויך. ס׳איז דא אנדערע לעוועלס. ס׳איז דא זייער אסאך זאכן. ס׳איז זייער שווער צו האלטן קאפ פון אלע לעוועלס.
איך ווייס נישט צו מ׳דארף טראכטן. אבער עט ליעסט צו זיין, צו כאפן אז ס׳איז מער ווי די איין סענטענס, די איין ווארט וואס ער זאגט. זייער בעיסיק, און דאס באלייכטן. נישט זיין סטאק, נישט זיין א נאר. ער האט מיר דאס געזאגט, ער האט מיר דאס געזאגט. אקעי, אבער פארוואס זאגט ער דאס? פארוואס זאגט ער דאס אויף דעם אופן? און וואס מיינט דאס? ס׳איז א גאנצע עולם, אמת?
ווען איינער איז זייער קלוג, קען ער עס באקומען פון איין ווארט. ער איז ווייניגער מבין דבי פון א גאנצע שמועס, פון אפאר שעה שמועסן.
דער משל פון שמועס צווישן מענטשן
אזוי ווי צווישן איין מענטש רעדט מיט די אנדערע, איז אזוי ווי דער וואס ענטפערט דארף פארשטיין וואס דער וואס פרעגט — די גאנצע ענין איז דאך אז דו ביסט דא אונטן, און דער אייבערשטער איז אויבן, און דו דארפסט מכוון זיין דיינע פראבלעמען? ניין, דו דארפסט עס מעלה זיין אין קדושה, דו דארפסט כולל זיין דיין גאנצע מציאות צום אייבערשטן. אזוי ווי דער וואס ענטפערט אים דארף וויסן די גאנצע מציאות, אזוי דארפסטו עס מיטברענגען צו די תפילה.
דער לשון פון די בריוו פונעם בעל שם טוב
איך ווייס, ווען ער זאגט “בכל עת”, וואס טראכט ער? ער טראכט פון די ווערטער וואס שטייט אין די פסוק, וואס שטייט אין די סידור? איך מיין אז ס׳שטייט בפירוש אפילו כשמדבר עם בני אדם ממש, אין מגיד. “בכל דיבור ודיבור בעת תפלתך ולימודך”, דאס איז די לשון פון די בריוו פון בעל שם טוב, ווען דו דאוונסט און ווען דו לערנסט. און אן אנדערע פלאץ שטייט אפילו ווען מ׳רעדט מיט מענטשן.
ניין, לעצטע וואך האבן מיר געברענגט א שטיקל פון די מגיד וואס זאגט אז מ׳קען גיין אין די עולם אפילו אינמיטן די טאג, אז מ׳איז נישט דייקא ביים דאווענען. אבער יא.
פארוואס מ׳רעדט פאר א מענטש
סאו לאמיר זען וועגן דעם, דא איז יעדער אויס די גאנצע עולם. ווילסטו וויסן וועגן… ניין, איך זאג ווען מ׳רעדט פאר א מענטש, ווייל דעמאלטס וועט אונזער דאווענען געווענליך זיין סתם א מצוה פון תפילה. אויב איינער…איך וויל אריינגיין אין די זאך.
ביישפיל: “הללו את ה׳ מן השמים” — א גאנצע עולם אין יעדן ווארט
“הללו את ה׳ מן השמים”, איז דא א גאנצע שמים, יא? ס׳איז א גרויסע הימל. און שמים איז קאנעקטעד מיט אזויפיל זאכן. און ס׳איז דא נאך פירושים אפילו, ס׳מיינט שמי מים, איך ווייס וואס. ס׳איז שוין א גאנצע זאך. ס׳איז דא יעדער ווארט, די גאנצע עולם איז, כפשוטו.
דער באלאנס: הרחבה און צמצום
איך מיין אז ס׳איז דא אזוי ווי א הרחבה און א צמצום ביידע. אין אנדערע ווערטער, קיין שום ריכטיגע הבנה פון גארנישט איז נישט צו פארשטיין ווי “כל העולם תלוי בה”, און נישט צו זיין א תם און א נער.
דיסקוסיע: דער “failure mode” — ווען מ׳איז צו נארא
דו מיינסט מיר פון סאושעל סקול? דו הייבסט אונז אן צו לערנען התפתחות? דו הייבסט אונז אן צו לערנען וויאזוי א קינד וואקסט אויף?
די ישיבה בחורים לאזן נישט דעם פרעמדן מרצה רעדן. ער זאגט, “אויב אזוי קומט אויס אז ס׳איז דא אן אישו וואס מ׳קען האבן א שייכות צו טון מיט דעם.” ער זאגט, “העלאו, איך האב נישט געוואוסט אז ס׳איז דא אן אישו וואס דו זאגסט וויאזוי א קינד וואקסט אויף. וואס דארף איך דאס לערנען?” ער זאגט, “ווייט, העלאו, איך פארצייל דיר אן אמת. ס׳גייט נישט אזוי. דאס איז נוגע פאר מיר.” דו וועסט זאגן, “דער דאווענען האט אסאך פרטים.” אקעי, זייער פיין, דאס איז נוגע פאר מיר.”
מגיד שיעור: איך מיין אז דאס איז עקזעקטלי וואס דו רעדסט וועגן, דאס איז די failure mode, די פראבלעם. דאס הייסט, קודם דארף מען וויסן אז די זאך, אלעס איז אסאך ברייטער. מ׳דארף אביסל עקספלארן. מ׳דארף אפילו אביסל חלומ׳ען, ווייל אנדערש איז מען אזוי סטאק.
לאמיר טראכטן, לאמיר עס בלייבן דא.
די צווייטע פראבלעם: ווען מ׳פארגעסט פארוואס מ׳איז געקומען
און יעצט, אבער דאס איז נישט קיין… דא איז דא נאך אזוי ווי א פראבלעם, רייט? אויב מ׳הייבט אן צו עקספלארן אלע עולמות, סאו מ׳פארגעסט, פארגעסט ווי פארוואס מ׳איז געקומען דא, יא? ס׳איז איינע פון די…
משל פונעם בעל שם טוב: פארוואס קענען גוים בעסער סייענס?
דיסקוסיע: וואס איז די קשיא?
דער בעל שם טוב, מיינעך, האט געזאגט דעם משל? מיינעך עס איז א משל פון בעל שם טוב, אז מ׳פרעגט פארוואס די… פארוואס די גוים קענען בעסער סייענס ווי די אידן. געדענקסט אזא קשיא?
קהל: ניין.
מגיד שיעור: ניין. אפשר פארקערט? בעסערע פרומער? וואס? איך בין כמעט זיכער… הלכות סייענס.
קהל: וואס?
מגיד שיעור: אן אנדערער האט געזאגט דעם משל? איך קען נישט… איך קען נישט די קשיא.
קהל: אה, ס׳איז דא א קשיא, יא.
זוכן דעם מקור אין תולדות יעקב יוסף
מגיד שיעור: איך מיין אז עס שטייט אין תולדות, תולדות יעקב יוסף, לאמיך זען אויב איך קען דא טרעפן גרינגערהייט. שמעתי ממורי… משלים. איך גיי זען אויב איך טרעף, 496. איך וועל פארציילן א משל, דא רעדט זיך וועגן די פראבלעם. דא רעדט מען א סך אנדערע זאכן, אבער דאס רעדט זיך וועגן די פראבלעם. יא. דא האב איך עס געזען… ניין… אממ… אממ… איך דעמיין? וויאזוי קען זיין אז איך דמיון? ווי ווירקט מיר דעם דמיון?
ניין, ניין, איך געדענק איך דארף עס. ס׳איז מיר נאר שווער צו טרעפן זאכן אינמיטן א שיעור. ס׳איז קיינמאל נישט מיין מסוגל׳דיגע צייט צו טרעפן זאכן. דאס איז די פראבלעם.
די קשיא: אויב אלע חכמות ליגן אין תורה
ער זאגט אזוי, ער פרעגט אים, איך בין כמעט זיכער אז ס׳איז א משל פונעם בעל שם טוב, איך וועל עס נישט טרעפן אויף די סעקונדע. ער פרעגט א קשיא, וויאזוי קען זיין… 484, אפשר דאס? ניין, ס׳איז עפעס אנדערש.
קהל: יאסל, what are you making over there?
מגיד שיעור: אפשר איז עס געווען א צווייטער חסידישער צדיק וואס האט געפרעגט די קשיא. Anyway, ער האט געפרעגט א קשיא, וויאזוי קען זיין אז די גוים קענען פארשטיין אסאך בעסער די וועלט ווי די אידן? וויאזוי קען זיין? פארשטייט דאך אז אלע חכמות ליגן אין די תורה, יא? זאגט דער רמב״ן. סאו אויב מ׳לערנט תורה, פארוואס טרעפט מען נישט אין די תורה אלע חכמות העולם? פארוואס טרעפט מען נישט נאר אפאר זאכן?
דער תירוץ: דער משל פון א מיללער
דער תירוץ איז basically אז ס׳איז אזוי ווי א מיללער,
אלע חכמות אין דער תורה — דער משל פונעם מלך
די קשיא: פארוואס טרעפט מען נישט די חכמות?
וויאזוי קען זיין? שטייט דאך אז אלע חכמות ליגן אין די תורה, יא? זאגט דער רמב״ם. אז אויב מ׳לערנט תורה, פארוואס טרעפט מען נישט אין די תורה אלע חכמות העולם? פארוואס טרעפט מען נישט נאר אפאר זאכן?
דער משל פונעם מלך און זיינע אוצרות
די תורה איז בעיסיקלי אזויווי א משל פון דער מלך וואס האט געוויזן פאר מענטשן זיינע אוצרות, און אסאך מענטשן האבן זיך פארקוקט אויף פארשידענע שיינע זאכן וואס ער האט געהאט, און נאר דער חכם איז געקומען קוקן אויף דעם מלך אליינס, ער האט נישט געקוקט אויף די אלע שטותים.
סאו ער האט געזאגט אז די… יאסל, יאסל, יאסל, פליז, לעט מי העוו מיי קלעסס. ענד דאונט… וואט אר יו דואינג וויט די וואטער אווער דער?
ער האט געזאגט אז די חכמים וואס זיי קוקן אויף אלע מיני חכמת הטבע און זאכן אזוי, אזוי זיי פארקוקן זיך אויף שיינע זאכן. די חכמי ישראל, די צדיקים, זיי האבן נאר געוואלט קוקן אויף דעם רבונו של עולם, זיי האבן נישט געוואלט וויסן אויף די אלע חיצוניות׳דיגע זאכן. וועגן דעם האבן זיי געקענט, זיי זענען מער פאוקוסד. אזוי שטייט א תורה. אקעי, איך טרעף עס נישט. אפשר דער ראדזינער האט געזאגט די תורה. איין עפעס א צדיק.
דער אמת׳דיגער פראבלעם: צווישן פאקוס און הרחבה
סאו, סאו, די ווארט איז אזוי, וואס איך זאג איז אז, אבער דאס איז דאך אן אמת׳דיגע פראבלעם, דאס איז וואס איך רעד וועגן. דו זאגסט אז אונז האבן א טבע צו נישט האבן נערוון צו אויספיגורן זאכן. מ׳דארף וויסן וויאזוי די אלע עולמות… אסאך עולמות איז דא אין אן ארץ. אבער דו ביסט דאך געקומען דא עפעס צו טון. טאמער דו גייסט נאר זיין פאוקוסד אויף די זאכן וואס דו ביסט געקומען צו טון, גייסטו נישט טאן די זאכן וואס דו ביסט געקומען צו טון אויך נישט, ווייל דו פארשטייסט דאך נישט די סיבות דערפאר, דו פארשטייסט דאך נישט וויאזוי ס׳איז, ווי ס׳קומט, ווי ס׳גייט. מ׳קען דאך נישט טון אזוי.
דער סדר פון כוונה: נקודה, צמצום, און הרחבה
סאו וועגן דעם איז דא אזויווי א התחברות, צמצום, און די אלע זאכן. ס׳איז דא פשיטות און צמצום, יא? קודם איז דא א סדר הדבר איז אלעמאל אזוי ווי… לאמיר נישט זאגן קיין סדרים… אזוי ווי די אותיות השם אין מסדר, אז א מענטש טוט אין תפילה אדער אין עני קיינד אף התבוננות, אפילו ווען מ׳רעדט מיט א מענטש, איך זאג א הסבר, קודם איז דא א אותיות. דער איד מיינט כוונה אדער נקודה, ס׳הייסט אז ער ווייסט וואס ער וויל יעצט אויפטון, דא איז דא די נקודה, דאס וואס מ׳גייט אויפטון, דאס וואס מ׳גייט… דאס וואס ער איז געקומען דא צו רעדן וועגן די איין זאך, יעצט, און כדי צו רעדן וועגן די איין זאך, וויבאלד ער דארף עס פארשטיין, דארף עס זיך מאכן זיין, דארף עס נאך פשוט זיין, דארף ער אביסל חלומ׳ען.
די פראבלעם פון צופיל כוונה
אויב איינער האט דערצו גוט מכוון בתפילה, לכאורה גייט ער נישט קיינמאל נישט דאווענען, לרחבי ה׳ איז אז אינמיטן דאווענען ווערט עס אביסל פארלוירן, ווייל עס דארף ארומקוקן אויף אלע פארספעקטיוו פון די זאך, עליונים ותחתונים, און קיין חילוק וויאזוי די פארספעקטיוו זענען, יא?
דער בעל שם טוב האט געוויסע וועגן וויאזוי ער פארשטייט עס אידערע זאך, פארספעקטיוו מיט צירופי אותיות מיט זאכן, ווייל עס דארף אביסל ארומקוקן דערויף, יא?
דער בעש״ט׳ס שיטה אין תפילה
דער בעש״ט האט געזען ביים דאווענען
דער בעל שם טוב האט געהאט אזא, דער בעל שם טוב און אנדערע חסידישע צדיקים וואס זיי רעדן אז ער איז בשעת׳ן דאווענען, האט ער געזען אז ער דארף טון אזוי און אזוי.
דיסקוסיע: וויאזוי קען דאס זיין?
איך ביי מיר האבן א ליטוואישע פארספעקטיוו קיין נישט פארשטיין, וואס הייסט ער ווען ער האט עס געזען, ביי וועלכע תפילה נישט מענעסטער, ער האט פארגעסן איר זון האבן די פירוש המילות, און דעמאל צו קומען אליהו הנביא צו איינער מיט׳ן דאווענען, וויאזוי ארבעט דארף? פארשטעיסט מיין קושיא? איך גיט אמאל אזוי חמות ס׳איז? דער רבי האט געזען ביים דאווענען… אז… וואס?
קהל: יא יא. ס׳איז ווענענט ער עס געזען? ער האט דיך געווען אינמיט׳ן דאווענען.
וואס דאס איז זייער פאני. דאס איז כמעט אזוי ווי איינער זאגט, איך בין געקומען צוליב שמועסן וועגן… יא, לאמיר זאגן איך בין געקומען צו שמועסן וועגן מיין פראבלעם, לאמיר זאגן איך וויל אנגעהויבן צו רעדן וועגן מיין childhood, לאמיר זאגן דאס האט עפעס צו טון, און איך בין געקומען שמועסן וועגן דעם פראבלעם. יא, אזוי רעדט מען וועגן דעם פראבלעם. מ׳גייט אביסל ארויס, מ׳פארדרייט זיך, מ׳טרעפט זיך ארום.
תפילה איז געקומען עפעס אויפצוטון
אויב תפילה איז געקומען עפעס אויפצוטון, דאס איז דער בעל שם טוב׳ס שיטה זיכער, אז ס׳איז נישט געקומען צו אפזאגן דעם סידור און אהיימגיין, ס׳איז געקומען עפעס אויפצוטון. נאר ווי א מענטש האט א געוויסע כוונה, ס׳מיינט נישט אז ער גייט נישט זאגן דעם סידור, ער גייט נוצן דעם סידור.
א גרויסע חלק פון די חכמה פון בעל שם איז וויאזוי צו נוצן דעם סידור פאר דעם. ס׳איז טאקע א פראבלעם, ס׳שטייט לכאורה אנדערע זאכן אין סידור. מ׳דארף וויסן וויאזוי צו פארדרייען אביסל דעם סידור, ס׳זאל קומען צוניץ פאר וואס אונז דארפן עס. דאס איז די כוונות האר״י, כוונות בעל שם טוב, אלע אונז קומען אויסלערנען דאס. אבער somehow ער נוצט דעם סידור, און ערגעצווי באיזה אופן הייבט ער אן אריינצוזען די אלע עולמות איז תלוי אין זיין בקשה.
מ׳קען נישט דאווענען מיט א ליסט
יעדע ברכה האט איין נקודה
אויכעט, א מענטש טאר נישט האבן צופיל בקשות, צופיל זאכן, אדער דאס אין יעדע נקודה, רייט? אין יעדע, איך זאג נאר פראקטיש, אין יעדע פארט פון דאווענען, אדער יעדע ברכה פון שמונה עשרה, אויב ער ווייסט נישט וואס ער וויל, ווערט ער מורא׳דיג צעמישט. סאו קודם דארף מען זיין ריכוז, אזוי ווי איין נקודה. דאס איז ביי איין כוונה, דאס איז אין יעדע זאך. דאס איז די אמת׳דיגע דרך פון תפילה.
א מענטש וויל… ס׳שטייט אין די גמרא, מ׳קען נישט דאווענען אויף צוויי זאכן אויף איינמאל, יא? מ׳מאכט א תענית, מאכט מען עס נאר אויף איין זאך, נישט אויף ביידע. ס׳איז געווען א שאלה צו מ׳זאל מאכן פאר די רוח אדער פאר די, יא, פאר די… וואס הייסט עס? פאר די דבר. וואטעווער. מ׳קען נישט מאכן א תענית תפילה מיט א ליסט.
אין הימל ארבעט נישט Excel sheets
פארדעם זאג איך אז אין הימל ארבעט נישט Excel sheets. ס׳איז א גרויסע פראבלעם דאס, ווייל Excel sheet איז א ליסט, א לאנגע ליסט. אקעי, דער אייבערשטער ווייסט שוין די ליסט, ער דארף נישט דעם ווארט. תפילה טוט מען עפעס, עפעס טוט מען אויף, עפעס א תיקון, עפעס א ייחוד, עפעס טוט מען אויף. מ׳קען נישט קומען מיט א ליסט, ס׳איז נישט געמאכט דאס צו טון.
מ׳קען, אין א געוויסע שמונה עשרה איז א לאנגע ליסט, אבער ס׳מוז האבן יעדע ברכה האט עפעס איין נקודה, און בכלליות דרייט זיך עס ארום איין נקודה. מ׳דארף טרעפן עפעס אחדות. סאו מ׳קען נישט קומען מיט א ליסט.
די מעשה פון רבי ברוך שלום אשלג אין מירון
פארדעם, אויב איינער האט א ליסט, ער דאוונט איבער די ליסט, געפינט ער אויס אז ס׳איז נישט קיין ליסט. איך האב דיר געזאגט די מעשה פון דעם רב אשלג?
קהל: אין מירון?
יא. דו קענסט די מעשה?
רבי אשלג, מיין איך רבי ברוך שלום, האט געזאגט, ער פלעגט פארן אויף מירון. זיי זענען געווען מקובלים, זיי פלעגן גיין פארן אויף מירון מפעם לפעם. און ער פלעגט פארן דארטן, און דער רבי איז געגאנגען, ער איז געווען ביים מערה פאר איין סעקונדע, צוויי מינוט, און אהיימגעגאנגען. אדער ער איז געגאנגען מאכן א סעודה אונטן, איך ווייס וואס.
קהל: קיין לאנגע מעשיות.
האט אים איינער געפרעגט, וואס, איך מיין, מען פארט אזוי אפאר שעה, און נאכדעם איז מען דארט פאר א מינוט? איך מיין, ס׳איז זייער פאני. נארמאלע מענטשן, זיי פארן, און נאכדעם זענען זיי דארט פאר אביסל צייט, אפאר שעה, איך ווייס.
זאגט ער אזוי, אז רוב מענטשן קומען צום ציון, הייבן זיי אן צו דאווענען. און ביים דאווענען דערמאנט ער זיך, ער דארף דאס, און ער דארף יענץ, און ער דארף יענץ, און ער דארף יענץ, און ער דארף יענץ. די ליסט ווערט לענגער און לענגער ווי לאנג ער דאווענט. נעמט אים א לאנגע צייט.
ער הייבט זיך אן אנהייבן, פאר ער פארט ארויס ווייסט ער אז ער דארף אסאך זאכן. ווי ער פארט נענטער צו די ציון, דערמאנט ער זיך אז ער דארף ווייניגער זאכן. ביז ווען ער קומט דארט אן צום קבר, כאפט ער אז ער דארף נאר איין זאך, וואס מיינט דביקות, אדער וואטעווער, און ער בעט אויף דעם און ער גייט אהיים. שוין.
די אמת׳דיגע דרך התפילה
סאו, דאס איז די אמת׳דיגע דרך התפילה, רייט? דאס הייסט, איך מיין אמת׳דיג אז ווער ס׳שרייבט תפילות, די מענטשן וואס האבן געמאכט די תפילות, די אנשי כנסת הגדולה, אדער פילע אנדערע תפילות וואס דו קענסט זען, אז זיי טרייען זייער שטארק צו טרעפן א קאהירענס, צו טרעפן א וועג וויאזוי אלעס איז אינקלודעד אין איין זאך. אפילו בדרך משל, בדרך מליצה, בדרך גימטריא, זיי טרעפן פארשידענע וועגן. אבער ס׳קען נישט זיין אז מיר ווילן טויזנט זאכן. די טויזנט זאכן איז נישט די וויל.
אפילו די בריאה איז דורך איין זאך
אפילו דער אייבערשטער האט באשאפן די וועלט, איז עס אבער דורך איין זאך, יא? ס׳שטייט אין מדרש רבה, נישט אין מדרש רבה, אין מדרש הנעלם שטייט אז די משנה שטייט “בעשרה מאמרות נברא העולם”, און אן אנדערער זאגט דארט, א תנא, זאגט, איך מיין אז “באות אחת נברא העולם”.
דער סדר: נקודה, הרחבה, און תיקון
סאו, וואס איך זאג איז אז ס׳מוז אבער גיין די ביידע זאכן. די כוונה איז אז ער וויל אז ס׳זאל זיין א סגולה. ס׳איז איין נקודה, און ער וויל דאס. אויב ער האלט נאכנישט דארט, דארף ער מאכן אן עבודה אנצוקומען דארט. ווייל אנשטאט איז עס אזויווי דו זאגסט, ס׳שטייט שוין “שעה אחת לפני התפילה”. ער דארף אויספרעגן וואס ער וויל. אדער וואס ער וויל לגבי די נושא אפילו. לאמיר שוין זאגן אזויווי איך זאג, יעדע ברכה אין שמונה עשרה איז דא איין נקודה. וואס ער וויל לגבי די נושא, לגבי די טאג.
יעדע נקודה איז כלול פון דער גאנצער וועלט
יא, אין סידור הרש״ש שטייט ביי יעדע תפילה וועלכע פרצוף איז מתקן די תפילה. ס׳איז דא א כוונה כללית, אזויווי מנחה האט צו טון מיט די ספירה וכו׳, מיט די סארט ייחוד, די סארט לעוועל. מנחה פון היינט איז מער ספעציפיש וכו׳.
אבער ס׳איז נישטא קיין שום נקודה אין די וועלט וואס איז נישט כלול פון די גאנצע וועלט. מ׳דארף נאר אביסל מרחיב זיין, מ׳דארף אנהייבן צו טרעפן. און סאמטיים׳ס אין איינע פון די עולמות, אין איינע פון די נקודות, וועט ער טרעפן א וועג וויאזוי צו סאלוון די פראבלעם, אדער וויאזוי ער באקומט אן הארה איז דאס, יא? ער האט געטראפן א סעלושן.
תפילה ווי א שמועס — דער פסיכאלאגישער משל
ס׳קען דאך נישט זיין, דו ווייסט דאך אז ס׳מאכט נישט סענס. מענטשן, ווען מ׳שמועסט זיך דורך מיט א מענטש, אסאך מאל פאלט אריין עצות אינמיטן די שמועס, יא? אפילו ער רעדט וועגן זיין אייגענע פראבלעם. די גוטע פסיכאלאגן און די גוטע רבי׳ס, זיי ווייסן אז די דזשאב איז נישט פאר די רבי צו זאגן אן עצה. די דזשאב איז זיך גוט דורכצושמועסן אז יענער כאפט אליינס די עצה, מער ווייניגער.
ס׳קען דאך נישט זיין אז אויב תפילה טייטשט אז מ׳רעדט מיט׳ן אייבערשטן, אז ס׳זאל נישט ארבעטן די זעלבע וועג, אמת?
דער חילוק: רעדן צום אייבערשטן vs. רעדן צו א מענטש
וואס מיינט אז א מענטש שמועסט זיך מיט׳ן אייבערשטן? ס׳מיינט אז ער געט ארויס זיינע פראבלעמען, זיינע צומישעניש, וואטעווער ס׳איז, פאר די זאך וואס איז די מערסטע אמת, יא?
ווען איך שמועס מיט מיין חבר אדער מיט מיין רבי, אביסל זאג איך נישט די אמת, ווייל ער איז דאך א מענטש, איך קען אים אויסנארן. איך וועל פארציילן די מעשה וויאזוי איך וואלט געוואלט ס׳זאל אויסזען מיין פראבלעם, וואס איז נישט אמת׳דיג מיין פראבלעם, רייט? ס׳איז נאר וויאזוי ס׳זעט אויס, וויאזוי ס׳וועט סאונדן גוט. איך באהאלט געוויסע זאכן, איך טריי מיר צו פארשענערן, וכדומה.
אבער אז א מענטש רעדט צו די אייבערשטער, איך האב נישט קיין שום ענין צו באהאלטן. ער ווייסט דאך שוין עניוועיס, רייט? וואס וועל איך באהאלטן פון אים? איך קען נישט.
שופך שיחה לפני ה׳ — דער קלארסטער דורכשמועס
סאו דאס איז די מערסטע קלארע דורכשמועסן וואס קען זיין. און אויב איך שמועס דאך אזוי קלאר “לפני ה'”, “שופך שיחה לפני ה'”, איז מוז זיין אז עס זאל סאמטיים׳ס כאפן.
ווייט, איך זאג עס ראנג. עס הייבט זיך בכלל נישט אן דא. דעמאלטס טוישט ער זיין תפילה, ער רעדט וועגן פראבלעמען, בכלל נישט דאס. די פראבלעם איז ערגעץ אנדערש. אבער דאס איז שוין אן ענטפער פאר זיין תפילה.
תפילה כשמועס מיט דעם אייבערשטן — הרחבה און צמצום
תשובות דורך רעדן — אפילו מיט זיך אליינס
אפילו ווען איך רעד מיט זיך אליינס באקום איך תשובות, על אחת כמה וכמה ווען מ׳רעדט מיט דער אייבערשטער. ווען א מענטש רעדט מיט זיין רבי׳ן, מיט א חכם, און מתוך דעם וואס ער רעדט מיט דעם חכם, דער חכם ווייסט וויאזוי אים צו אראפלייגן די זאך דורך זיינע שאלות, אפילו דורך זיינע שיחות, און דו כאפסט אליינס בעסער. אפשר האט דאס דיר געענטפערט, יא, אפשר האסטו אליינס אויסגעפיגערט, אבער דאס האט דיר דער רבי געזאגט, דאס האט דיר דער יועץ געזאגט.
אויב איך רעד מיט דער אייבערשטער, און מתוך דעם כאפ איך אז איך האב בכלל געזאגט די זאך ראנג, ווייל איך רעד דאך פאר׳ן אייבערשטן, איך רעד דאך פאר דער אמונה, איך רעד דאך לפני השכינה, איך קען דאך נישט פארדרייען א קאפ — איז דאס טייטש דער אייבערשטער האט דיר געענטפערט אמת.
דער בעל שם טוב׳ס עצה: הסרת נגיעות
ס׳איז דא אזא סגולה פון בעל שם טוב וואס שטייט אין… איך דארף מאכן מיין אייגענע סדר, ווייל איך פארגעס אלעס וואו ס׳שטייט. דער בעל שם טוב זאגט פאר די תולדות, וויאזוי ווייסט א מענטש וואס צו טון? ער איז מסלק זיינע נגיעות פון די חקירה, און נאכדעם ווייסט ער אליינס וואס צו טון.
קהל: יא, דו געדענקסט אזוי?
מגיד שיעור: עצה פון בעל שם טוב, סאלוינג ספיקות. הער אויף צו טראכטן פון זיך, און טראכט וואס דער אמת איז, וועסטו אויסגעפינען.
עניוועיס, דאס איז טייטש תפילה.
קהל: שטייט אזוי? ס׳איז דא אזא לשון?
מגיד שיעור: עניוועיס, די אלע עולמות זענען די אלע הרחבות, די אלע הרחבות. אזוי מיין איך. נאר מ׳דארף האבן א צמצום, מ׳דארף נאכדעם נישט ווערן דיסטרעקטעד פון זיי.
מחשבות זרות בשעת תפילה — דער מהלך
און פון דעם, דאס זאגט דיר דער בעל שם טוב, פון דעם ווערט א מענטש בשעת׳ן דאווענען און ס׳קומען אים מחשבות זרות.
קהל: ס׳שטייט נישט דא, ס׳שטייט באלד, יא?
מגיד שיעור: ווייל דאס איז וואס ער טוט. ס׳קען נישט זיין, וויאזוי קענסטו זיין דו דאווענסט און דו געדענקסט, דו זאגסט… נאר שטעל דיר פאר אז א מענטש האט א פראבלעם און ער שרייבט זיך אפ נאוטס, נקודות צו שמועסן מיט זיין חבר און מיט זיין חכם וואס וועגן זיין נושא, און ער שמועסט מיט אים נאר די עגזעקט אותיות וואס ער האט זיך צוגעגרייט, ווייל נישט איז דאך ארויס פון די כוונות. כאטש ער דרייט, ס׳איז דאך געמאכט צו עפענען אביסל אמת. נו, ס׳קען דאך נישט זיין.
פארוואס מוז קומען מער מחשבות
ס׳קען נישט זיין אז ביי תפילה זאל מען נאר טראכטן די ווערטער וואס ס׳שטייט. אויב ס׳איז וועגן עפעס, אויב ס׳איז וועגן גארנישט, דעמאלטס איז נא פראבלעם. אויב ס׳איז וועגן עפעס, מוז זיין אז ס׳גייט ווערן מער ווערטער און מער זאכן, און סאם אוו דעם אר גאנא בי ראנג, סאם אוו דעם אר גאנא בי סתם דיסטרעקשנס, ווייל דאס איז דאך, יעדע זאך איז קאנעקטעד מיט נאך זאכן.
משל: חינוך פון קינדער
און דו הייבסט אן צו טראכטן, אקעי, וויאזוי איך וויל מצליח זיין מיט די חינוך פון מיינע קינדער, און דו הייבסט אן צו האבן טענות אויף וואס די קוזינס מלמד טוט אינמיטן דאווענען, ווייל דאס איז דאך די נושא. אמת? ס׳מאכט סענס.
דער צמצום — צוריקברענגען די מחשבה
און נאכדעם וואס איך הייב שוין אן צוזאמצושטעלן זיך צו רעגן אויף יענעם, וואס ס׳גייט מיר גארנישט העלפן, דעמאלטס דארף מען מהלל זיין יענע מחשבה, דעמאלטס דארף איך סטאפן, “וועיט, איך בין געקומען דא צו סאלוון די פראבלעם, אקעי, תפילה גייט עס העלפן, אדער איך וועל מתפלל זיין אז איך זאל טרעפן א וועג.”
און ווערט עס צוריק א צמצום, ער ווערט צוריק, איך רוף עס צמצום, ווייל דו קענסט עס רופן מהלל זיין. ער ווערט צוריק, ער ברענגט צוריק דאס צו די פלאץ ווי מיר האבן גערעדט, רייט? ווי אן עזות, ער ברענגט עס צוריק מיט א, דאס איז די עזות, ער ברענגט עס צוריק מיט א געוויסע מהלך, נישט סתם. אבער מתוך דעם וואס ער האט עס מחלק געווען, און ער ברענגט עס צוריק, האט ער יעצט עפעס א קלארקייט, עפעס א וועג וועגן דעם. און אזוי יעדע זאך.
חכמת אומות העולם — די געפאר פון צופיל חכמה
א טאמער נישט, דו האסט דא א פראבלעם, און פון דעם… איך האב דיר געזאגט, איך גיי עס זאגן אין מיין שיעור, ווייל סתם שטייט עס דא אויך. ס׳איז דא א זאך וואס הייסט חכמת אומות העולם. וואס? און דאס איז די הייליגע זאכן וואס מ׳נוצט, מ׳פאלט אריין אין די וועלט און אין די וועלט׳ס תאוות.
יא, מ׳דארף נישט ארויספאלן, נאטורליך זאלסטו ארויספאלן. דו קענסט ארויספאלן, פון דאהי קענסטו ארויספאלן, דו מוזט קענען ארויספאלן. נישט אז ס׳קען נישט זיין, אויב א מענטש דאוונט און ער איז אזוי גוט מרוכז, ס׳קען אים נישט איינפאלן עפעס אנדערש, וואס דאוונסטו פאר א גוט יאר?
משל: טראכטן וועגן עולמות
תפילה, לאמיר זאגן ער טראכט נאר פון דעם אייבערשטן. אקעי, דער אייבערשטער האט געמאכט אלע מיני עולמות, און איך פארשטיי נישט פארוואס דער אייבערשטער האט געמאכט כאמאס, ער האט פונקט דאס געדארפט מאכן, ס׳איז נישט קיין צייט. אקעי, סאו דו כאפסט, הייבסטו שוין אן תרעומות טענות, פארוואס איז ביבי און טראמפ? אבער ס׳איז אויך גוט, מעשה השם, וואס די גמרא זאגט, ס׳איז. פאר דעם דאוונט מען, אמת.
נאר וואס, דו זאגסט אקעי, אבער תפילה האט א געוויסע מטרה, ס׳האט א געוויסע תפקיד. יעצט איז נישט די צייט פון מאכן עצות, געבן עצות פאר די ראשי ממשלות. אויב איך האב טאקע אויסגעקומען מיט א געוואלדיגע עצה, וועל איך אים טאקע שיקן, אבער ווייל דער תפקיד איז עפעס אנדערש. אקעי, לאמיר זען וואס דער תפקיד איז, וואס ס׳העלפט, וואס ס׳העלפט פאר מיר, וואס ס׳העלפט פאר יענעם.
יא, אבער דאס איז די זאך. טאמער נישט, דו ביסט עפעס גערעכט, דאס מעג מען דיר שוין אויסזאגן, אמת. מיר האבן אסאך חסידישע ספרים וואס זענען זייער אפסעט מיט פארציילן דאס פאר מענטשן, ווייל זיי זאלן נאר נישט טראכטן אז תפילה מיינט טאקע צו טראכטן וועגן אלע נייעס. וואס דאס איז אמת, איך מיין, וואס זאלן זיי ענטפערן? דאס איז דא א פראבלעם, וואס הייסט חכמים רובו ממעשיו.
חכמתו מרובה ממעשיו — דער טבע פון חכמים
ר׳ מענדעלע׳ס תורה
דאס איז די… ר׳ מענדעלע זאגט אז די דינים פון בינה איז אז מ׳טראכט צו פיל. האסט געוואוסט פון דעם? ס׳שטייט אין פרי עץ חיים. ס׳שטייט אין זייער אסאך ספרים.
קהל: אלא אי חכמים, קען מען אים פרעגן אז ער לאזט נישט לערנען די שבתי צבי ספרים.
מגיד שיעור: יא, ס׳איז נישט געווען אז מען מעג לערנען. חסידא וניסא, חסידא וניסא. ער זאגט אז סתם אז מ׳האט נישט געטראכט, א מורה לחכמים רובו ממעשיו.
קהל: יא יא, דאס איז כביכול די קבלה פון…
מגיד שיעור: אבער מ׳דארף… דאס איז, וואטעווער, ס׳איז נישט הלכה למעשה. א מענטש דארף טראכטן, און אויך לערנען אלעס. אבער די פוינט איז, ס׳איז דא אזא זאך וואס הייסט חכמתו מרובה ממעשיו. איך וועל דיר זאגן וואס ס׳מיינט. יא? ס׳מיינט זיכער ליינען די צייטונג. ס׳קען נישט זיין. דאס איז דאך א… יא.
וואס מיין איך צו זאגן
דאס הייסט, וואס מיין איך צו זאגן? וואס איך מיין צו זאגן איז, ווען איך זאג אויסברייטערן א זאך, ס׳איז דא אסאך עולמות, תחתיהם, ס׳איז דא גאנצע עולמות אין יעדע ווארט. אבער ווערט דא א פראבלעם, וואס גייט מיך אן? ער פרעגט דאך די קשיא, א מענטש זאגט, וואס האב איך פון די גאנצע שטיקל תורה? וואס זאל איך טון וועגן דעם?
אקעי, סאו אויב דו האסט נישט, ס׳איז מיר נישט אויף די ערשטע סעקונדע. אבער א מענטש, ווען ער הייבט אן צו טראכטן, ס׳איז אזויווי א באד האביט אויף טאטש, ער הייבט אן צו טראכטן וועגן זאכן, און ער טראכט, ער וויל דאך טאקע פארשטיין, פארוואס האב איך די פראבלעם? ווייל ס׳איז וועגן יענץ, וועגן יענץ, וועגן יענץ.
גלגולי סיבות — דער טבע פון מגלגל זיין
און ס׳איז דא א באזונדערע אינטערעסאנטע בעיה, אז מענטשן האבן א טבע צו מגלגל זיין. יא, ס׳איז דאך מגלגל, גלגולי, וויאזוי רופט עס רש״י דארטן? פרשת ויקהל? גלגולי סיבותם. יא, די גלגולי סיבות וואס ס׳דרייט זיך יעדע זאך.
און די טבע פון א מענטש איז, ער דרייט די סיבה, ווען ער האט עפעס א בעיה, דרייט ער עס ביז א פלאץ וואו ער קען גארנישט טון דערוועגן. דאס טרעפט מען ביי די חכמים, איך רעד דאך נאר מיט חכמים. דאס איז זייער טבע.
ביישפילן פון די געפאר
איך רעד מיט אים וועגן א געוויסע זאך. יעצט, אויב איך בין א פשוט׳ער, וואלט איך געווען א תמים, א מצומצם, וואלט איך געזאגט, דא איז דא א פראבלעם, אקעי, גיי מארגן רעדן מיט יענעם, און ס׳וועט זיין מסודר. מ׳דארף האבן עזרת ה׳, מ׳דארף טאקע פארשטיין.
יענער האט זיך געקריגט מיט מיר, יענער האט געזאגט עפעס א שטות, איך ווייס נישט, ער האט זיך געקריגט מיט מיר. אקעי, זיי מיר פייס צו קריג, שריי אן, שריי צוריק, רעד מיט אים.
קומט ער צו מיר, דער חכם, און ער זאגט, יא, איך דארף נאך אבער פארשטיין פארוואס זאגט יענער אזוי. ער וואלט זיין זיידע געווען א קרעסטירער חסיד, און אין קרעסטיר איז אזוי איינגעפירט, און ממילא איז שוין א גאנצע סטרוקטור, א גאנצע מבנה, פארוואס ער מוז אזוי זאגן. און דו גייסט אים מסביר זיין, ער גייט נישט פארשטיין. און בקיצור, די גאנצע חכמה האט אויפגעטון אז מ׳קען גארנישט טון. די חכמה איז מטפיה, ליטערעלי, ער האט נישט קיין צייט צו פארשטיין די משנה.
וואס זאגט די משנה איז, יא, אזויווי דער קאליסקער האט געזאגט, “שומר פתאים ה'”, און איז מחבר ספרי נהר. יא, איך מיין, אבער מ׳דארף אויך נישט שרייען ווען ס׳ברענט.
דער טבע — דרייען ביז מ׳קען גארנישט טון
אבער דו זעסט אז די טבע פון א מענטש איז, ער זוכט אזויפיל חכמות ביז ער קומט אן אז מ׳איז ווייטסט אוועק. ער דרייט אים זיין קאפ גענוג ביז ס׳איז זיכער נישט דא וואס צו טון. ווייל ס׳איז דאך אזא, יא, אוודאי, אין יעדע פראבלעם אין די וועלט קען מען ווערן א זיידע. יעדע זאך וואס מענטשן רעדן ווען מ׳שמועסט מיט די חכמים, אלעמאל טרעפן זיי א וועג, אזוי איז עס א טיפערע פראבלעם ווי דו האסט געמיינט. און ס׳איז אלעמאל אמת, מען פארשטייט די וועלט טיפער. פארשטייט מען?
משל: צוקריגט מיט די ווייב
אז יא, דאס וואס איך בין צוקריגט מיט מיין ווייב איז בעצם ווייל ס׳איז דא א רעינדזשד אין אונזער שיטה פון שידוכים איז א שלעכטע שיטה. זייער קיוט. קען זיין. אבער וואס גייט מען קענען טון? ס׳גייט נישט נאר נישט העלפן, ס׳גייט עס מאכן נישט העלפן.
דער אמת איז, אפילו לאמיר שוין זאגן אז ס׳איז אמת אז ס׳איז א שלעכטע שיטה, ס׳האט גארנישט צו טון וואס איך רעד מיט דיר. די פראבלעם קען מען סאלוון געווענליך. ס׳איז נישט אלעמאל, אבער געווענליך איז נישט די שיטה איז שולדיג. בעומק בעומק על גילוי סיבות איז עס אפשר שולדיג, זאל זיין אזוי. אבער למעשה, דאס איז נישט די פראבלעם. די פראבלעם איז אז דו ביסט סתם אן אוממענטש, און זי איז אויך סתם אן אוממענטש. יא? למשל, איך ווייס נישט.
משל: פראבלעם אין חינוך
אדער איך רעד מיט… מענטשן נוצן דאס א גאנצע צייט. איך האב גערעדט מיט עפעס א מענטש עפעס א פראבלעם וואס ער מאכט אין חינוך, זייער א ספעציפישע זאך. זאגט ער, “יא, דו ווייסט דאך אז די סיסטעם איז קאראפט,” און וואס קומט אריין? איך האב נישט גערעדט מיט דיר וועגן א סיסטעם. איך האב דיר געזאגט, “דו, ר׳ פלוני פלוני, דו טוסט א זאך וואס איך האלט אז ס׳איז נישט ריכטיג.” ער זאגט, “שפיל נישט קיין תורות,” ווייל ער האט שוין א גאנצע טיפע מהלך. וואס קען מען שוין טון? מ׳קען שוין גארנישט טון. מ׳קען אלעמאל טון.
דער עיקר: חכמתו הורסתו למעשיו
וואס איך וויל זאגן איז נאר דאס, אז ווען מ׳טראכט אריין ברייטער אין די עילה ועלול וואס איז דא אין א זאך, איז די טבע הענין, אדער די יצר הרע פון עס, די גבורות אדער די דינים וואס זענען מתעורר פון אינעווייניג, ווי אזוי הייסט עס אין די חסידישע ספרים, אין געוויסע חסידישע ספרים, איז זענען אז ס׳ווערט אלעמאל חכמתו מרובה ממעשיו.
און נישט נאר חכמתו מרובה ממעשיו, חכמתו הורסתו למעשיו, ווייל ער כאפט שוין ווי טיף די פראבלעם איז, און נאר דער אייבערשטער קען סאלוון. ס׳וואלט געדארפט זיין א גאנצע אנדערע וועלט כדי ס׳זאל זיין. דאס איז א פראבלעם.
דער כלל: מ׳זאגט נישט אויב ס׳איז נישטא וואס צו טון
ס׳איז דא א כלל אז אויב מ׳זאגט פאר א מענטש עפעס, יא? אויב א מענטש ווייסט עפעס, ס׳איז זייער אינטערעסאנט, ס׳איז דא אזא כלל, איך געדענק נישט וואו ס׳שטייט, איך מיין אז מ׳זאגט עס אין חסידישע ספרים, שטייט אזא כלל אז מ׳זאגט נישט פאר א מענטש א זאך נאר אויב ס׳איז דא עפעס וואס צו טון וועגן דעם. אמת? דו ווייסט פון אזא כלל? ס׳איז דא אזא כלל, ס׳שטייט אין קבלה, איך ווייס נישט.
משל פון נח הנביא
דאס הייסט, אלע נביאים, יא? ס׳שטייט, ס׳שטייט אזא כלל, יא? אז דער אייבערשטער קומט צו ירמיהו הנביא, צו הילולא דנח, יא? ס׳שטייט אין מדרש אויף נח, אדער אנדערע נביאים. דער אייבערשטער קומט צו נח און ער זאגט אים, “קץ כל בשר בא לפני.” זאגט נח, “נו, און וואס זאל איך טון?” ער זאגט נישט דא וואס צו טון. דער אייבערשטער האט געזאגט קלאר “קץ” איז די ענד.
יא, זאגט דער מדרש, ווערט דאך געהייסן, משה רבינו איז דער אייבערשטער געקומען און געזאגט ער גייט הרג׳ענען אלע אידן, האט משה רבינו געזאגט, ער האט געטראפן עפעס א רמז אז ס׳איז מרומז אז איך האב געזאגט…
נשמות אלוקות — דער דריטער לעוועל
דער אייבערשטער׳ס רמז צו משה רבינו
ס׳שטייט אין חז״ל: דער אייבערשטער איז געקומען צו ירמיה הנביא, צו נח. ס׳שטייט אין מדרש אויף נח, און די אנדערע נביאים. דער אייבערשטער איז געקומען צו נח און ער זאגט אים: “קץ כל בשר בא לפני”. זאגט נח, נו, דער אייבערשטער זאגט ס׳איז א דין. דער אייבערשטער האט געזאגט קלאר, קץ, ס׳איז אן ענד.
זאגט דער מדרש: משה רבינו, דער אייבערשטער איז געקומען און געזאגט ער גייט הרגענען אלע אידן, האט משה רבינו געזאגט — ער האט געטראפן אפשר א רמז אז ער מיינט צו זאגן דאווען. “הניחה לי” — לאז מיך נישט. “לכלותם”. ס׳איז דא אפאר מאל וואס ס׳שטייט אין רש״י און מדרשים: “היה לו להתפלל”. איך האב דיר דאס געזאגט פאר א רמז. מיין איך האב דיר געזאגט אז איך האב מיט דיר די צרה? פארדעם ווייסטו דאס, ווייל דו ביסט א מתפלל, דו ווייסט וואס צו טאן, דו ביסט א נביא, דו ביסט א מתפלל — סאלוו די פראבלעם.
ווען מען פארשטייט טיפער, מוז מען קענען העלפן
און דו דארפסט צוריקקומען צו די וועלט און נישט בלייבן ביי דיר אינדערהיים. סאו אויף, דאס איז וואס איך זאג: אויב א מענטש דיסקאווערט ס׳איז דא א טיפערע פראבלעם, מוז זיין אז ביי אים איז דא א וועג, ער האט עפעס צו טאן מיט דעם טיפערן לעוועל.
וואס אינגאנצן? דארף מען וויסן וואס — מ׳דארף עס נישט מצמצם זיין. איך קען נישט טוישן די גאנצע סיסטעם, אבער איך קען ביי מיר אינדערהיים טוישן די סיסטעם, איך ווייס נישט, איך קען טרעפן א וועג דורך עס.
ס׳קען נישט זיין אז ווייל איך פארשטיי ברייטער, ווערט ערגער דער פראבלעם. ס׳מוז זיין אז ס׳ווערט בעסער, ווייל ווען מ׳ווייסט די סיבות פון א זאך, ווייסט מען בעסער וויאזוי צו מטפל זיין. אדער מ׳ווייסט דמיונות באטלעס, קען זיין איך ווייס ווי פונקטליך איך קען עפעס טאן.
ס׳קען נישט זיין אז די גרעסערע דאקטאר וואס פארשטייט בעסער די שורש המחלה, קען ווייניגער אויסהיילן. מ׳לערנט זיך נאר די שורש המחלה כדי מ׳זאל קענען בעסער אויסהיילן, נישט ווייניגער.
וועגן דעם, מוז זיין אז ס׳איז דא א וועג ארויס דא. ס׳מוז זיין אז ס׳איז דא א וועג ארויס.
מחשבות וואס מ׳דארף אוועקשטופן
סאו ווען ס׳איז דא די אלע סארט זאכן, ס׳קען זיין אז ס׳איז דא זאכן וואס מ׳דארף פשוט נישט טראכטן. פארדעם זאגט דער בעל התניא אדער די אנדערע אז ס׳איז דא מחשבות וואס מ׳דארף אוועקשטופן.
וואס מיינט א מחשבה וואס מ׳דארף אוועקשטופן? מענטשן מיינען אז יא, ס׳שטייט אין ערשטע ברעמען, די אלע ספרים, אז מ׳קען נישט אלעמאל מעיין זיין אין די מחשבות. אמאל דארף מען זיי אפילו אוועקשטופן.
אבער וואס מיינט דאס צו זאגן? ווייל דו ביסט נישט א צדיק, דיינע מחשבות זענען נישט סתם צו מעלה זיין? ניין, ס׳איז נישט די טעמע. ווייל יעדע איינעמ׳ס מחשבות זענען צו מעלה זיין. דאס איז די אמונה פון בעל שם טוב. נישט ווייל ס׳איז עפעס אנדערש.
די ריזען איז ווייל דו זאגסט אז איך האב נישט יעצט אויף דעם מינוט די ריכטיגע כלים זיך מתמודד צו זיין מיט די ידיעה. סאו, איך גיי עס אוועקשטופן. נישט אוועקשטופן מיינט צו זאגן, קום צוריק מארגן, איך ווייס נישט, קום צוריק שפעטער, מיר וועלן טרעפן אן אנדערע וועג צו רעדן מיט דיר.
צמצום איז נישט דחיה
אזוי ווי — מ׳דארף האבן די צמצום אינמיטן. ס׳קען נישט נאר זיין די ריכטיגע. אבער איך זאג, צמצום איז נישט קיין דחיה, ווייל א דחיה איז זמני, אפשר קענסטו זאגן. אדער איז עס מתוך ענווה, מתוך איך ווייס וואס צו טון מיט דעם.
אויב איך ווייס וואס צו טון מיט די חכמה, גיי איך זיך מתעלם זיין דערפון, גיי איך זיך צמצם׳ען. איך ווייס נישט יעצט. יעצט ווייס איך נאר איך דאווען און דער אייבערשטער זאל העלפן. אקעי, איך ווייס נאר עפעס א ווייניגער זאך, ווייל דאס גייט מיך סתם קאזן נישט צו טון גארנישט.
ס׳גייט קאזן אז די תפילה זאל נישט געלונגען. ס׳גייט קאזן ער גייט טון האבן הרהורים אסורים, איך ווייס נישט וואס. ער גייט נישט קענען טרעפן א וועג ארויס. דאס איז אלעס די פשט פון עולמות.
עולמות, נשמות, אלוקות — די דריי לעוועלס
ווי האלט איך דא? אזוי מיין איך. דאס שטייט נישט אין די תורה. דאס איז נאר ווייל איך האב אנגעהויבן צו מרחיב זיין די נושא פון עולמות. איך האב געטרייט צו פארשטעלן וויאזוי מ׳טוט עס.
שאלה: זאגסט אז איך געב א שיעור אין פסיכאלאגיע. נישט פסיכאלאגיע.
מגיד שיעור: ניין, זייער גוט. פאר דעם, אין עולמות איז דא די מקום פאר פסיכאלאגיע. באט נשמות אלוקות, דאס איז וואס איך וועל ענדיגן.
משנה איז אותיות נשמה
איך וויל איין מינוט רעדן וועגן נשמות אלוקות, ווייל ס׳איז נישט אמת׳דיג נאר — דאס איז דאך אויך אמת. אין יעדע זאך איז דאך אויך נשמות.
וואס מיינט נשמות? וואס הייסט אז ס׳איז מלשון משנה, און משנה איז אותיות נשמה? וואס מיינט דאס? האסט געהערט אז משנה איז אותיות נשמה? וואס זאגט מען, משנה איז לעילוי נשמת? וואס טייטש אז משנה איז אותיות נשמה? איך מיין אז ס׳מיינט עפעס.
יעצט הייבסטו אן צו רעדן פון צמצום. דאס איז שוין יעצט זאגן די רחובות. אויב עס וואלט געווען א רחובות, וואלט מען עפעס געזאגט א רעשענעל ליובאוויטשער פשט. אבער ביי די צמצום, ביי די מיסטישע פארקוקונגען…
וואס ער מיינט איז, אז די סארט פראבלעם וואס איך האב, אדער די סארט נושא וואס אונז רעדן וועגן אין די נושא פון עולמות, איז קיינמאל נישט גענוג. ס׳קען זיין אז דא איז אויך די תירוץ פאר די קשיא, אויב ס׳איז דא זאכן וואס מען געפינט ארויס אז ס׳איז נישטא קיין וועג זיי צו סאלוון, אדער נישט אין מיין לעוועל, דעמאלטס איז די תירוץ אז מען דארף גיין צו די נעקסטע אות, צו די נשמות, צו די נעקסטע לעוועל, די תחתונים, משנה.
איך ווייס נישט פארוואס ס׳הייסט משנה, אבער נשמות מיינט כפשוטו, אזוי ווי ס׳זאגט נשמות. נשמות פון מענטשן, פון צדיקים, פון מענטשן וואס לעבן, וואס לעבן נאכנישט, וואס האבן שוין געלעבט.
גלגולים און תיקונים
און דא איז דא נאך א גאנצע לעוועל. א מענטש קען זאגן אין אנדערע ווערטער אזוי ווי, פארוואס איז דא די נקודה? פארוואס איז דא די ביאור? ווייל ער איז א גלגול פון אזא מענטש וואס האט געדארפט די נשמה, געדארפט א תיקון. דאס איז מיסטי. ניין, מ׳קען עס פארשטיין, אבער יעצט פארשטייען מיר עס נאכנישט. און ס׳טייטשט נשמות.
און מ׳דארף רעדן וועגן די לעוועל אויך. מ׳דארף וויסן אויב אין די לעוועל האט ער נישט געדארפט דאווענען, אדער ס׳איז נאך געווען א פסיכאלאגישע. ס׳מוז דאך זיין תפילה, האסטו פארשטאנען? עולמות איז דאך נישט קיין תפילה בכלל. נשמות ווערט עס אזוי ווי קבלה.
אלוקות — למעלה מן הדעת
און שלישית, וואס איז אלוקות, דאס איז שוין א — דאס איז דעמאלטס זיכער למעלה מן הדעת. ס׳איז למעלה מן הדעת. ס׳האט צו טון מיט די חקירה צו אלוקות, צו די עק, צו די אצילות, געדענקסט?
אבער אלוקות מיינט ספירות, אדער מיינט הנהגות השם, מיינט די מציאות אלוקות, אדער די חכמה אלוקות. אזוי ווי די רמב״ם זאגט, פריער איז געשטאנען חכמה, עולם האצילות חכמה, וואס ליגט אין אלעס. און דאס איז אזוי ווי — אלוקות איז דער געטליכער פלאן פון די וועלט.
נאכדעם וואס איז דא אלוקות, איז אויך דא אלוקים. נישט די זעלבע זאך. און אויף דעם איז אויך דא אסאך פרטים, אדער אסאך — און יעדע ווארט איז דא נחמות, “מי יחד ומי יערך ומי ידמה לי באלוקות”. דאס איז די וועג צו דאווענען, איין וועג צו דאווענען.
זיך אויסשמועסן מיט נשמות אלוקות
קען זיין אז אלוקות גייט דיך העלפן, גייט העלפן די פראבלעם. אויב אלע נשמות האבן נישט געהאלפן, און אלע נשמות וואס מ׳האט נישט געהאלפן, גייט אפשר די אלוקות העלפן.
די ערשטע דרגה איז צו פארשטיין אז מ׳דארף זיך אויסשמועסן מיט נשמות אלוקות. אויב דו זעסט אז ס׳העלפט נישט, גייסטו צוריק צו — ניין, מ׳גלייבט אז ס׳העלפט, אזוי ווי מיין טיטשער האט געזאגט נישט. ניין, מ׳דארף זיך אויסשמועסן מיט די צדיקים און מיט׳ן אייבערשטן, דאס איז די טייטש.
נשמות אלוקות, און ביי זיי שמועסט מען שוין נישט פאליטיק, ביי זיי שמועסט מען שוין נישט — די נשמות אלוקות האבן אן אנדערע וועג פון רעדן וועגן די אלע זאכן, ניין? אפשר קענען זיי נישט דיין שפראך, ווייל מ׳דארף זיך פון זיי אויסלערנען.
אמונה שלימה — אלעס איז פארבונדן
דא זאגט ער דעם ווארט, און די פריערדיגע מאל איז עס געשטאנען. ס׳ענדיגט זיך מיט אמונה, אמונה שלימה, “שיש בכל דיבור ודיבור תכ״ו שנים ושלשים”.
ניין, אמונה האב איך שוין געזאגט, אמונה מיינט זיך דערמאנען, ס׳איז פשוט. ווייל סאמטיים א מענטש ווייסט נישט, ער זאגט אזוי, ס׳איז א פשוט׳ע זאך, און ער איז אין עולם הצמצום, ער ווייסט נישט אז ס׳איז קאנעקטעד מיט אלעס. האט ער אמונה אז ס׳איז קאנעקטעד מיט אלעס.
דער סדר הייבט זיך אן נאכאמאל
דאס איז די תסעו, און דאס דארף איך אנהייבן. און איך ווייס אז איך וועל אנהייבן, און איך וועל נישט אנהייבן. איך וועל דיר חייב זיין צו זאגן אז איך ווייס וואס איך בין. די גאנצע דרשה איז נאכדעם.
און יעדע מאל הייבט זיך עס אן נאכאמאל דארט, ווייל מענטשן גייען שלאפן און זיי פארגעסן, און זיי עסן, און זיי צוקריגן זיך, און זיי שמועסן, און זיי קוקן די נייעס, וואטעווער. זיי דארפן יעדע מאל נאכאמאל נעמען פון דאס. אבער מ׳ווערט נישט פארלוירן, ווייל מ׳ווייסט שוין אז דאס איז די סדר.
מיר איז נישט קיין יעצט פארלוירן דארטן. אקעי.
סיכום השיעור 📋
תורת הבעש״ט: “ועשית לך תיבה” — עולמות, נשמות, אלוקות אין יעדן דיבור
—
דער בעש״ט׳ס תורה: תיבה = דיבור
דער בעש״ט לערנט אויפ׳ן פסוק “ועשית לך תיבה” אז “תיבה” מיינט א ווארט (דיבור). דער אויבערשטער זאגט: זיי זהיר אויף יעדע ווארט וואס גייט ארויס פון דיין מויל. אין יעדן דיבור ודיבור זענען דא עולמות, נשמות, און אלוקות.
דאס ווערט אריינגעלייענט אין דעם פסוק “תחתים שנים ושלישים תעשה”:
– תחתים = עולמות (לשון תחתון — די נידריגסטע מדרגה)
– שנים = נשמות (לשון “משנה”, וואס איז אותיות נשמה)
– שלישים = אלוקות (לשון מושלים/מנהיגים — דער דריטער און העכסטער לעוועל)
“תעשה” מיינט: מען זאל מכוון זיין ביי יעדן דיבור אויף אלע דריי לעוועלס, מיט אמונה שלימה אז אין יעדן ווארט ליגן עולמות, נשמות, און אלוקות.
פארגלייך מיט דעם מגיד׳ס ווערזשאן
דאס איז א ווערזשאן פון דער זעלבער תורה וואס איז פריער געבראכט געווארן אין דעם מגיד׳ס נוסח. דער חילוק: דער מגיד׳ס ווערזשאן האט נישט מסביר געווען פארוואס תחתים/שנים/שלישים רמז׳ט אויף עולמות/נשמות/אלוקות — ער האט געבראכט א זוהר (“תלת עלמין אתליין” אין פרשת שלח). דא, אין דעם דגל מחנה אפרים׳ס ווערזשאן, ווערט עס מסביר׳ט מיט אייגענע דרשות אויף די ווערטער גופא. ער זאגט אויך בפירוש “יש לומר” — ער מאכט קלאר אז דער רמז איז זיין חידוש, בעת דער יסוד (עולמות/נשמות/אלוקות) קומט פון זיין זיידע דעם בעש״ט.
אויך דער מגיד׳ס ווערזשאן האט גערעדט וועגן אמונה (“וצריך אמונה”), וואס ווייזט אז דאס איז געווען א שמועה פונעם בעש״ט מיט אן אלגעמיינער סדר: תיבה = דיבור, דריי לעוועלס, און אמונה.
מקורות: תולדות יעקב יוסף, דער מגיד, זוהר פרשת שלח, דגל מחנה אפרים.
—
דער ערשטער לעוועל: עולמות — גאנצע וועלטן אין יעדן ווארט
וואס מיינט “עולמות” אין א דיבור?
א קשיא: וואס איז דער חידוש פון “עולמות”? איין ווארט איז דאך שוין איין עולם — וואס מיינט מען אז ס׳איז דא מערערע עולמות?
דער ביאור: א מענטש מיינט אז א ווארט איז “נאר איין זאך” — אבער דאס איז ווייל ער טראכט נישט גוט. באמת וועקט יעדע ווארט אויף גאנצע וועלטן — עס קאנעקט זיך מיט אומצאליגע זאכן. ווען איינער זאגט דיר “מזל טוב, יענער האט געהאט א בעיבי” — ליגט אין דעם א גאנצע וועלט: וואס מיינט עס צו זיין א מענטש, וואס מיינט עס צו האבן קינדער, פארוואס דאווענט מען פאר יענעם, א.א.וו. מ׳דארף נישט דעם בעש״ט׳ס בריוו כדי דאס צו וויסן — מ׳דארף נאר אביסל טראכטן.
פראקטישע משמעות: “מבין דבר מתוך דבר”
דאס איז נישט נאר א רוחניות׳דיגער ענין — עס איז אויך פשוט׳ער אמת: א חכם, ווען ער הערט איין ווארט פון א מענטש, פארשטייט ער פון וועלכע עולם דער דיבור קומט. א מענטש האט אן עולם הפסיכאלאגיע, אן עולם השכל, אן עולם הנשמה, אן עולם המעשה — און מען דארף פארשטיין אלע עולמות כדי אמת׳דיג צו פארשטיין איין ווארט. א נער ענטפערט נאר אויף וואס מ׳האט געזאגט; א חכם איז מבין דבר מתוך דבר — ער פארשטייט די ברייטערע מציאות הינטער דעם דיבור.
ווען א מענטש רעדט מיט דיר, איז דא מערערע לעוועלס — נישט נאר דאס פשוט׳ע ווארט. ער האט אן עגא, א יצר הרע, אן אמת׳דיגקייט — אלעס צוזאמען. א קלוגער מענטש קען פון איין ווארט כאפן א גאנצע וועלט; א ווייניגער מבין דארף אפאר שעה שמועסן.
דער לשון פונעם בעש״ט׳ס בריוו
דער לשון פון דעם בריוו פונעם בעש״ט איז: “בכל דיבור ודיבור בעת תפלתך ולימודך” — ווען דו דאוונסט און ווען דו לערנסט. און אן אנדערע פלאץ שטייט אז דאס גילט אפילו ווען מ׳רעדט מיט מענטשן (“אפילו כשמדבר עם בני אדם ממש” — ווי עס שטייט אין מגיד).
ביישפיל פון דאווענען
“הללו את ה׳ מן השמים” — “שמים” אליין איז א גאנצע וועלט, קאנעקטעד מיט אזויפיל זאכן (שמי מים, א.א.וו.). יעדער ווארט אין דאווענען איז כפשוטו א גאנצע עולם.
דער “failure mode” פון עולמות
מ׳דארף פריער וויסן אז אלעס איז אסאך ברייטער ווי מ׳מיינט. מ׳דארף אביסל עקספלארן, אפילו אביסל חלומ׳ען — ווייל אנדערש איז מען “stuck”. מ׳זאל נישט זיין א תם און א נער וואס נעמט אלעס ביים פשוט׳ן פנים. “כל העולם תלוי בה” — אן ריכטיגע הבנה פון גארנישט איז מעגלעך אן דעם.
אבער דא ליגט אויך א פראבלעם: אויב מ׳הייבט אן צו עקספלארן אלע עולמות, קען מען פארגעסן פארוואס מ׳איז געקומען — מ׳פארלירט דעם פאקוס.
—
דער משל פונעם בעש״ט: פארוואס קענען גוים בעסער וועלטלעכע חכמות?
די קשיא
אויב אלע חכמות ליגן אין דער תורה (ווי דער רמב״ן זאגט), פארוואס טרעפן אידן וואס לערנען תורה נישט אלע חכמות העולם? פארוואס קענען דווקא גוים בעסער פארשטיין די וועלט?
דער משל
דער בעש״ט (ווי עס שטייט אין תולדות יעקב יוסף) ברענגט א משל פון א מלך וואס האט געוויזן זיינע אוצרות פאר מענטשן — רוב מענטשן האבן זיך פארקוקט אויף די שיינע זאכן, אבער דער חכם האט נאר געקוקט אויפן מלך אליין.
דער נמשל
חכמי אומות העולם פארקוקן זיך אויף חכמת הטבע — די „שיינע זאכן.” חכמי ישראל, די צדיקים, האבן נאר געוואלט קוקן אויפן רבונו של עולם, נישט אויף חיצוניות׳דיגע זאכן. דערפאר זענען זיי מער פאוקוסד געווען אויפן עיקר.
מקורות: תולדות יעקב יוסף, דער רמב״ן.
—
דער סדר פון כוונה: נקודה, הרחבה, און צמצום
דער יסוד
א מענטש קומט אויף דער וועלט עפעס אויפצוטון. אבער אויב ער איז נאר פאוקוסד אויף זיין ספעציפישע אויפגאבע אן צו פארשטיין דעם ברייטערן בילד — די עולמות, די סיבות — וועט ער אויך נישט מצליח זיין. דערפאר איז דא א סדר:
1. נקודה/כוונה — קודם דארף מען וויסן וואס מ׳וויל אויפטון, איין קלארע נקודה
2. הרחבה — דערנאך דארף מען „אביסל חלומ׳ען,” ארומקוקן אויף אלע פארספעקטיוון — עליונים ותחתונים
3. צוריק צו דער נקודה — אלעס דרייט זיך אבער ארום דער איין נקודה
—
דער בעש״ט׳ס שיטה אין תפילה
תפילה איז עפעס אויפצוטון
תפילה איז נישט געקומען בלויז אפצוזאגן דעם סידור — תפילה איז געקומען עפעס אויפצוטון, א תיקון, א ייחוד. דער סידור ווערט גענוצט אלס כלי פאר דעם. א גרויסע חלק פון דעם בעש״ט׳ס חכמה איז וויאזוי צו נוצן דעם סידור פאר דעם וואס מ׳דארף אויפטון — דורך צירופי אותיות, כוונות, און אנדערע וועגן.
הארות אינמיטן תפילה
דער בעש״ט האט ביים דאווענען געזען וואס ער דארף טון — ער האט אינמיטן תפילה באקומען הארות. א קשיא: וויאזוי קען דאס זיין? ער האט דאך געדארפט האבן פירוש המילות! ווי קומט אליהו הנביא צו איינעם מיטן דאווענען?
דער תירוץ: אזוי ווי א מענטש וואס רעדט איבער זיין פראבלעם — מ׳גייט אביסל ארויס, מ׳פארדרייט זיך, מ׳טרעפט זיך ארום — אזוי אויך אין תפילה. אין תפילה ברענגט מען מיט דעם גאנצן מציאות צום אייבערשטן — נישט נאר “מיינע פראבלעמען”, נאר מעלה זיין אין קדושה דעם גאנצן זיין.
מ׳קען נישט דאווענען מיט א “ליסט”
א הויפט יסוד: מ׳קען נישט קומען צו תפילה מיט א לאנגע ליסט פון בקשות. “אין הימל ארבעט נישט Excel sheets.” דער אייבערשטער ווייסט שוין די ליסט — ער דארף נישט דעם. תפילה איז עפעס טון — א תיקון, א ייחוד. יעדע ברכה אין שמונה עשרה האט איין נקודה, און בכלליות דרייט זיך אלעס ארום איין נקודה. מ׳דארף טרעפן אחדות.
מקור: די גמרא זאגט מ׳קען נישט דאווענען אויף צוויי זאכן אויף איינמאל. א תענית מאכט מען נאר אויף איין זאך.
מקור: מדרש הנעלם — די משנה זאגט „בעשרה מאמרות נברא העולם,” אבער א תנא זאגט „באות אחת נברא העולם.” אפילו דער אייבערשטער׳ס בריאה גייט דורך איין זאך.
די מעשה פון רבי ברוך שלום אשלג אין מירון
רבי ברוך שלום אשלג (דער בעל הסולם׳ס זון) פלעגט פארן קיין מירון, זיין ביים מערה פאר א מינוט-צוויי, און אהיימגיין. מ׳האט אים געפרעגט: מ׳פארט אפאר שעה, און מ׳איז דארט נאר א מינוט?
ער האט געענטפערט: רוב מענטשן הייבן אן צו דאווענען ביים ציון, און ביים דאווענען דערמאנען זיי זיך מער און מער זאכן — די ליסט ווערט לענגער. ביי אים איז פארקערט: פאר׳ן פארן ווייסט ער אז ער דארף אסאך זאכן. ווי ער פארט נענטער, דערמאנט ער זיך אז ער דארף ווייניגער. ביז ער קומט אן צום קבר — כאפט ער אז ער דארף נאר איין זאך (דביקות), ער בעט אויף דעם, און ער גייט אהיים.
“שעה אחת לפני התפילה” — הכנה צו תפילה
מ׳דארף פאר דער תפילה אויספרעגן וואס מ׳וויל — וואס מ׳וויל לגבי דעם נושא, לגבי דעם טאג. אין סידור הרש״ש שטייט ביי יעדע תפילה וועלכע פרצוף ווערט מתוקן. מנחה האט צו טון מיט א ספירה, א סארט ייחוד, א סארט לעוועל. מנחה פון היינט איז מער ספעציפיש. אבער יעדע נקודה אין דער וועלט איז כלול פון דער גאנצער וועלט — מ׳דארף נאר אביסל מרחיב זיין, אנהייבן צו טרעפן. און אין איינע פון די עולמות וועט מען טרעפן א וועג צו סאלוון דעם פראבלעם — דאס איז אן הארה.
—
תפילה ווי א שמועס מיט דעם אייבערשטן
דער פסיכאלאגישער משל
גוטע פסיכאלאגן און גוטע רבי׳ס ווייסן: די דזשאב איז נישט צו זאגן אן עצה — נאר זיך גוט דורכצושמועסן ביז דער מענטש כאפט אליין. אזוי אויך תפילה: מ׳רעדט מיטן אייבערשטן, מ׳גיט ארויס זיינע פראבלעמען, און אינמיטן דעם שמועס פאלט אריין א עצה.
דער חילוק פון רעדן צום אייבערשטן vs. רעדן צו א מענטש
ביי א מענטש — א חבר, א רבי — באהאלט מען, מ׳פארשענערט, מ׳נארט אויס. אבער ביים אייבערשטן קען מען גארנישט באהאלטן — ער ווייסט שוין אלעס. דערפאר איז דאס דער קלארסטער דורכשמועס וואס קען זיין — „שופך שיחה לפני ה׳.” מ׳קען נישט פארדרייען א קאפ פאר דער שכינה, און מתוך דעם וואס מ׳רעדט אמת פאר׳ן אייבערשטן, כאפט מען אליין אז מ׳האט די זאך “ראנג” געזאגט — און דאס אליין איז שוין דער אייבערשטער׳ס תשובה אויף דער תפילה.
דער בעש״ט׳ס עצה אויף ספיקות
דער בעש״ט׳ס תורה (פאר די תולדות): ווי ווייסט א מענטש וואס צו טון? ער זאל מסלק זיין זיינע נגיעות פון דער חקירה, און נאכדעם וועט ער אליין וויסן וואס צו טון. ביאור: הער אויף צו טראכטן פון זיך — טראכט וואס דער אמת איז, און דו וועסט אויסגעפינען.
—
מחשבות זרות בשעת תפילה — דער מהלך פון צמצום
דער ענין
תפילה קען נישט זיין אז מ׳טראכט נאר די עקזאקטע ווערטער וואס שטייען. אויב תפילה איז וועגן עפעס — וועגן דעם מענטש׳ס לעבן, זיינע פראבלעמען — מוז זיין אז ס׳קומען מער מחשבות. דאס איז נאטירלעך, ווייל יעדע זאך איז פארבונדן מיט נאך זאכן.
משל: א מענטש דאוונט פאר הצלחה אין חינוך פון זיינע קינדער, און אינמיטן הייבט ער אן טראכטן וועגן וואס דער קוזינ׳ס מלמד טוט — ווייל דאס איז פארבונדן מיט דעם נושא.
דער מהלך פון צמצום
ווען די מחשבות גייען צו ווייט — ווען מ׳הייבט שוין אן “צו רעגן אויף יענעם” — דעמאלט דארף מען מהלל זיין (צוריקברענגען) די מחשבה. “וועיט, איך בין געקומען דא צו סאלוון די פראבלעם.” דאס איז דער צמצום — מ׳ברענגט עס צוריק מיט א געוויסע מהלך, נישט סתם. און מתוך דעם וואס מ׳האט עס מחלק געווען (אויסגעברייטערט) און צוריקגעבראכט, האט מען יעצט א קלארקייט, א וועג.
—
חכמתו מרובה ממעשיו — א הויפט געפאר
דער ענין
ס׳איז דא א טבע ביי חכמים — ווען א מענטש האט א פראבלעם, דרייט ער די סיבות (גלגולי סיבות, ווי רש״י זאגט אין פרשת ויקהל) ביז ער קומט אן צו א פלאץ וואו ער קען גארנישט טון. ער זוכט אזויפיל חכמות ביז ער איז ווייטסט אוועק פון א לעזונג.
ביישפילן
– א מענטש איז צוקריגט מיט זיין ווייב — ער דרייט עס ביז “די שיטה פון שידוכים איז שלעכט.” אפשר איז עס אפילו אמת בעומק, אבער למעשה איז די פראבלעם אנדערש, און מ׳קען עס געווענלעך סאלוון.
– א מענטש מאכט א ספעציפישע טעות אין חינוך — ער ענטפערט “די סיסטעם איז קאראפט.” ער האט שוין א “גאנצע טיפע מהלך” וואס מאכט אז מ׳קען גארנישט טון.
דער כלל
ווען מ׳טראכט אריין ברייטער אין עילה ועלול, איז די טבע (דער יצר הרע, די גבורות/דינים וואס ווערן מתעורר) אז ס׳ווערט נישט נאר “חכמתו מרובה ממעשיו” — ס׳ווערט “חכמתו הורסתו למעשיו” — די חכמה הרס׳ט דעם מעשה, ווייל מ׳כאפט שוין ווי טיף די פראבלעם איז, ביז “נאר דער אייבערשטער קען סאלוון.”
ר׳ מענדעלע (מוויטעבסק): די דינים פון בינה איז אז מ׳טראכט צו פיל (שטייט אין פרי עץ חיים).
דער כלל: מ׳זאגט נישט פאר א מענטש א זאך אויב ס׳איז נישטא וואס צו טון
מקור: א כלל פון קבלה/חסידישע ספרים — מ׳זאגט נישט פאר א מענטש א זאך נאר אויב ס׳איז דא עפעס וואס צו טון וועגן דעם.
—
נח און משה רבינו — דער אחריות פון דעם וואס פארשטייט טיפער
דער מדרש
ווען דער אייבערשטער האט געזאגט צו נח “קץ כל בשר בא לפני” — האט נח אנגענומען דעם דין ווי עס איז, ער האט געפרעגט “וואס זאל איך טון?” אבער נישט געטראפן וואס צו טון. אבער ווען דער אייבערשטער האט געזאגט צו משה רבינו אז ער גייט מכלה זיין די אידן — “הניחה לי… לכלותם” — האט משה רבינו געטראפן א רמז אז דער אייבערשטער מיינט אים צו זאגן: דאווען! רש״י און מדרשים זאגן “היה לו להתפלל” — דער אייבערשטער האט אים דערציילט די צרה ווייל ער איז א נביא, א מתפלל, ער זאל סאלוון די פראבלעם.
דער עיקר פרינציפ
ס׳קען נישט זיין אז ווען א מענטש פארשטייט ברייטער, ווערט דער פראבלעם ערגער. ס׳מוז זיין אז ס׳ווערט בעסער — ווייל ווען מ׳ווייסט די סיבות פון א זאך, ווייסט מען בעסער וויאזוי צו מטפל זיין. דער גרעסערער דאקטאר וואס פארשטייט בעסער די שורש המחלה, קען נישט ווייניגער אויסהיילן — מ׳לערנט זיך די שורש דוקא כדי בעסער אויסצוהיילן.
—
צמצום פון מחשבות — דער בעש״ט׳ס אמונה
דער בעל התניא און אנדערע זאגן אז ס׳איז דא מחשבות וואס מ׳דארף אוועקשטופן. אבער וואס מיינט דאס באמת? נישט ווייל דיינע מחשבות זענען נישט ווערט צו מעלה זיין — יעדע איינעמ׳ס מחשבות זענען צו מעלה זיין, דאס איז די אמונה פון בעל שם טוב. דער טעם פון אוועקשטופן איז: איך האב נישט יעצט אויף דעם מינוט די ריכטיגע כלים זיך מתמודד צו זיין מיט דער ידיעה. “אוועקשטופן” מיינט נישט דחיה לגמרי — עס מיינט: קום צוריק מארגן, מיר וועלן טרעפן אן אנדערע וועג צו רעדן מיט דיר.
צמצום איז נישט דחיה — עס איז מתוך ענווה, מתוך וויסן וואס צו טון. אויב איך ווייס נאר אז איך דאווען און דער אייבערשטער זאל העלפן — איז דאס גענוג פאר יעצט. אן דעם צמצום, קען דאס קאזן אז די תפילה זאל נישט געלונגען, אדער מ׳זאל האבן הרהורים אסורים, אדער מ׳זאל נישט טרעפן א וועג ארויס.
—
דער צווייטער לעוועל: נשמות
עולמות איז דער מקום פאר פסיכאלאגיע — פארשטיין די וועלט, די סיבות, די סיסטעם. אבער נשמות איז א גאנצע אנדערע לעוועל. משנה איז אותיות נשמה — נשמות מיינט כפשוטו: נשמות פון מענטשן, פון צדיקים, פון מענטשן וואס לעבן, וואס לעבן נאכנישט, וואס האבן שוין געלעבט.
ווען אין דעם לעוועל פון עולמות טרעפט מען נישט קיין וועג ארויס, גייט מען צו דעם נעקסטן לעוועל — נשמות. דא רעדט מען שוין וועגן גלגולים, תיקונים — פארוואס האט דוקא דער מענטש דוקא די נקודה, דוקא דעם ביאור. עולמות איז נישט קיין תפילה בכלל — ביי נשמות ווערט עס שוין ווי קבלה.
—
דער דריטער לעוועל: אלוקות
אלוקות איז למעלה מן הדעת. עס האט צו טון מיט ספירות, הנהגות השם, מציאות אלוקות, חכמה אלוקות — דער געטליכער פלאן פון דער וועלט. ווי דער רמב״ם זאגט: עולם האצילות חכמה, וואס ליגט אין אלעס.
מ׳דארף זיך אויסשמועסן מיט נשמות און מיט׳ן אייבערשטן — דאס איז דער טייטש פון נשמות אלוקות. ביי נשמות אלוקות שמועסט מען שוין נישט פאליטיק — זיי האבן אן אנדערע וועג פון רעדן וועגן אלע זאכן. מ׳דארף זיך פון זיי אויסלערנען.
—
אמונה — דער פאסיק וואס פארבינדט אלעס
דער ענין ענדיגט זיך מיט אמונה שלימה — אז אין יעדן דיבור איז דא תחתים שנים ושלישים. אמונה מיינט זיך דערמאנען — ווייל אמאל איז א מענטש אין עולם הצמצום און ער ווייסט נישט אז א פשוט׳ע זאך איז קאנעקטעד מיט אלעס. אמונה איז צו וויסן אז עס איז קאנעקטעד מיט אלעס.
—
דער סדר — א תמידי׳גער פראצעס
דער גאנצער סדר הייבט זיך אן נאכאמאל יעדן טאג — ווייל מענטשן גייען שלאפן, פארגעסן, עסן, צוקריגן זיך, קוקן נייעס. מ׳דארף יעדע מאל נאכאמאל נעמען פון דעם. אבער מ׳ווערט נישט פארלוירן, ווייל מ׳ווייסט שוין אז דאס איז דער סדר.
תמלול מלא 📝
תורת הבעש״ט: “ועשית לך תיבה” — עולמות, נשמות, אלוקות אין יעדן דיבור
דער בעש״ט׳ס תורה: תיבה מיינט דיבור
“ועשית לך תיבה” — דער בעש״ט האט באלייכט אז תיבה מרמז אויף א מילה, וואס ווערט גערופן תיבה. דאס איז דער מאמר ה׳: “ועשית לך תיבה”, און ער זאגט אים: זיי זהיר אז די תיבה וואס גייט ארויס פון דיין מויל זאל זיין להורות — עס זאל זיין ריכטיג.
דכתיב “שנים ושלישים תעשה” — דאס מרמז אויף וואס דער בעש״ט האט געזאגט: אין יעדן דיבור ודיבור זענען דא עולמות, נשמות, אלוקות.
דער רמז אין “תחתים שנים ושלישים”
“ועשית לך תיבה” — תיבה איז דער פירוש פון דיבור.
“תחתים” — דאס מיינט עולמות, וואס זענען די מדרגה התחתונה.
“שנים” — דאס איז מלשון משנה. פשיטא, נשמה — דאס מיינט נשמות. ווייל שנים איז לשון משנה, און משנה איז אותיות נשמה.
“ושלישים” — דאס מיינט אלוקות, וואס איז משולש, וואס איז שליש מהקולות. דאס איז וואס זיי זאגן “מושלים הנהיג את ענקל” — שלישים איז לשון מושלים, מנהיגים.
“בכל עילה תעשה” — “תעשה” מיינט: די תיבה והדיבור וואס גייט ארויס פון דיין מויל זאל זיין מיט דער כוונה, מיט אמונה שלימה, אז ס׳איז דא אין יעדן דיבור תחתים שנים ושלישים — דאס הייסט עולמות ונשמות ואלוקות הקדוש ברוך הוא.
פארגלייך מיט דעם מגיד׳ס ווערזשאן
מגיד שיעור: דאס איז א ווערזשאן פון די פריערדיגע תורה, יא, פון די ערשטע.
ס׳איז דא א חלק ל״ז. ער זאגט אז זיין זיידע האט באלייכט, ער האט געזאגט באלייכטענע ווערטער. ס׳איז דא א ברעקלי דא וואס שטייט נישט וואס די ברעקלי איז.
נאכדעם, תחתים שנים ושלישים — אינטערעסאנט, ער זאגט עס פון זיך אליין, “יש לומר” אז דאס מרמז וואס זיין זיידע האט געזאגט אז ס׳איז דא דריי לעוועלס: עולמות, נשמות, אלוקות.
אין די פריערדיגע תורה איז געשטאנען כאילו איין זאך — ער האט געברענגט א זוהר, “תלת עלמין אתליין” אין פרשת שלח. ער האט זיין אייגענע וועג פון מאכן די רמזים.
די פריערדיגע תורה, וואס איז געווען די מגיד׳ס ווערזשאן, האט נישט געזאגט — ער האט נישט מסביר געווען פארוואס תחתיים, שנים, ושלישים. דא איז ער מסביר א פשוט׳ע פשט אז תחתיים איז מלשון תחתון, איז א פשוט׳ע פשט, עולמות. שנים מאכט ער א דרש אז ס׳איז לשון משנה, ווייל שני איז משנה, און ס׳איז די צווייטע. און משנה איז אותיות נשמה, קומט אויס אז ס׳איז אותיות נשמה. ס׳איז אן אינטערעסאנטע תורה.
און שלישים זאגט ער אויך — מ׳קען זאגן א פשוט׳ע זאך, ס׳איז דריי: די ערשטע, די נידריגסטע, די צווייטע, און די דריטע. אבער ער מאכט א פשט אז שלישים איז לשון אלוקות, ווייל שלישים על כל איז טייטש מנהיגים, אזוי ווי מושלים.
נאכדעם טייטשט ער “תעשה” אז מ׳זאל מכוון זיין ביי יעדע דיבור די אלע דריי לעוועלס. וויאזוי זאל מען עס מכוון זיין? מיט אמונה — דורכדעם וואס ער גלייבט אז ס׳איז דא אין דעם די עולמות, נשמות, אלוקות. אינטערעסאנט.
דער צוזאמענהאנג מיט דעם מגיד׳ס תורה
זעסט אז די מגיד׳ס תורה איז זייער ענליך, ס׳גייט אין די זעלבע סטרוקטור. ער רעדט נישט פון “על עמל תעלה למעלה” — די נעקסטע שטיקל רעדט נאכאמאל וועגן דעם. אבער ער האט אויך פריער גערעדט וועגן אמונה, יא, “וצריך אמונה”.
ס׳איז טאקע מסתמא אזוי געווען אזא שמועה פון בעל שם טוב צו גיין אויף די סדר. “תעשה” איז מלשון עשיה, יא, וואס ס׳ווייזט אויף די אמונה, אויף די עולם העשיה, די שכינה אויך. אבער מ׳דארף חזר׳ן אז ס׳איז דא עולמות, נשמות, אלוקות אין יעדע עשיה. יעדע ווארט. מ׳גייט פארגעסן א נישט.
דיסקוסיע: וואס מיינט “עולמות” אין א דיבור?
שאלה: עס איז דא די נידריגסטע מדרגה מיינט עולמות, יא? סאו וואס איז דער חידוש? דארף מען אויך גלייבן? אדער איז דא יעדע הויז פארקערט?
תשובה: יא.
שאלה: וועלכע עולם איז? איין עולם איז זיכער דא. דאס איז דאך א ווארט, איז א עולם. וואס מיינט א עולם?
מגיד שיעור: ס׳איז דא אסאך פשוטים, אסאך אזוי ווי הערות אין די זעלבע סטרוקטור, אין די זעלבע מהלך. איך מיין אז עולמות איז אז מער ווי איינס — מיינט צו זאגן ווייל דאס איז קאנעקשאנס וואס זענען דא. אין איין ווארט איז אלעס פשוט נאר דא איין זאך. דו מיינסט אז ס׳איז נאר דא איין זאך ווייל דו טראכסט נישט גוט. באמת וועקט יעדע ווארט דא גאנצע עולמות. ס׳קאנעקט זיך דא וויפיל זאכן באמת.
שאלה: ווייל וואס? ווייל דיבור איז העכערע לעוועלס?
מגיד שיעור: ס׳איז נישט גוט.
שאלה: ווייל דיבור איז העכערע לעוועלס, אז ס׳אינקלודט מער ווי די זאכן וואס עקזיסט…
מגיד שיעור: לאמיר ארויסנעמען די בעש״ט. ווייל שמ׳טאט מיט א געוויסע דיוק וועגן ווען מ׳רעדט ממש און די אותיות התפלה וכדומה. אקעי. אבער לאמיר רעדן ברייטער פון דעם. לאמיר רעדן סתם.
א פראקטישע משל: “מזל טוב, יענער האט געהאט א בעיבי”
אז איר רעדט מיט א מענטש, און ער זאגט דיר עפעס א ווארט. ער זאגט דיר גוט מארגן. ער זאגט דיר, איך האב געהערט מזל טוב, יענער האט געהאט א בעיבי. מ׳דארף דאווענען פאר יענער וואס דארף האבן א בעיבי. יא.
סאו דא איז דא א ווארט. ס׳איז נאר איין ווארט. לאמיר עס רופן איין ווארט, אקעי. עס איז מצורף פון אסאך ווערטער, אבער מ׳קען נישט אריין אין דעם לעוועל פון דעטעיל. ס׳איז נאר איין ווארט.
אבער למעשה, איז דא איין ווארט — איז דא זייער אסאך עולמות. ס׳טוט זיך א גאנצע וועלט. יא. ס׳איז דא א מענטש. ס׳איז דא אזא זאך ווי זיין א מענטש. ס׳איז דא א זאך ווי האבן בעיבי׳ס. ס׳איז דא א זאך ווי… עס איז דא פארדעם הייבט מען דאך אן צו דיי-דרימ׳ען וועמען דאווענט, עמעס?
שאלה: פארוואס?
מגיד שיעור: סאו דער בכלל, ווען מענטש טראכט — ווייל יעדער וועלכע קאנעקט זיך מיט זייער אסאך זאכן. יא, חלום, ס׳איז חלום. אבער… סאו דאס דערמאנט מיך פון דעם — וואס עס איז נישט אן דערמאנט מיך, עס איז עפעס כאלט, עפעס איז קאנעקטעד. און דאס מייבט מיך פון יענץ, און דאס מייבט מיך פון יענץ. סאו אקעי. ס׳איז דער גאנצער עולמות אין יעדע דיבור.
דער פראבלעם פון דיסטראקציע
איך האב נישט געווארן דיסטראקטעד פון דער עולמות. ס׳איז א גאנצע נייע פראבלעם. די האסט געמיינט אז דער בעל שם טוב פארמאכט א ניו ווין גרינגער. און ער זאגט אים, יעדער האסט אזוי פיל זאכן. אבער יעצט ווער איך אינגאנצן זייער דיסטראקטינג. איך האב געמיינט אז ס׳שטייט נאר איין זאך אין דער ווארט. יעצט ס׳שטייט טויזנטער זאכן. און עס איז אן אמת.
מ׳פארשטייט נישט אמת׳דיג איין ווארט אן אלע עולמות הכלולים ביי. אלע עולמות וואס ס׳אינקלודט. אמת, פשוט פשט. ס׳קלערט אזויפיל זאכן.
פראקטישע משמעות: מבין דבר מתוך דבר
וואס פארשטייט אמת׳דיג א מענטש? וואס פארשטייט אמת׳דיג איין ווארט וואס א מענטש האט דיר געזאגט? דו דארפסט פארשטיין א בענטש פון עולמות, עט ליסט. א מענטש האט א עולם הפסיכאלאגיע, און א עולם השכל, און א עולם הנשמה, און א עולם המעשה, וכו׳ וכו׳. מ׳דארף פארשטיין די אלע עולמות, אמת?
שאלה: מ׳דארף דאס פארשטיין?
מגיד שיעור: דו דארפסט פארשטיין.
שאלה: וואס ווען יעדער זאגט א ווארט, דארפסטו פארשטיין פון וועלכע עולם ער זאגט דאס.
מגיד שיעור: יא.
שאלה: אבער דו ווילסט עס מעלה זיין.
מגיד שיעור: ניין, פאר מעלה זיין, ווייט. איך זאג קודם דארף זיין אמת, פשוט פשט. דו ווילסט מעלה זיין? פארוואס ווילסטו עס מעלה זיין? דו ווילסט פיקסן, דו ווילסט עפעס טון מיט דעם. ס׳איז נישט קיין חילוק.
משל: א חכם און א נער
א קלוגער מענטש ווען ער רעדט מיט א מענטש, אויב איך רעד מיט דיר, יא, איז אזוי ווי מבין דבר מתוך דבר.
אויב דו רעדסט מיט א נער און דו זאגסט אים, “איך האב געהאט א שאלה אין הלכה און איך ווייס נישט וואס מ׳טוט,” ענטפערט ער דיר נאר אויף וואס דו האסט געזאגט.
אויב דו רעדסט מיט א חכם, איז ער מבין דבר מתוך דבר. “אה, סאו אויב דו האסט אזא שאלה, איז פשט אז דאס איז דיין מציאות, אז דו האסט למשל נישט קיין שלום בית, אדער דו האסט דוקא יא, און ס׳איז דא א געוויסע סארט פראבלעם.” און אפשר ווען ער ענטפערט דיר, טראכט ער אויך פון דעם — ער נעמט אין באטראכט דעם פראבלעם אויכעט.
ער הייבט אן צו טראכטן ברייטער. דו דארפסט קענען מיטהאלטן אין די קאנווערסעישאן, אבער ער הייבט אן צו וויסן אסאך מער עולמות וואס ליגן אין איין ווארט, אמת? איין ווארט — לאמיר זאגן די ווארט איז זייער א קליינע מעזשור — אבער איין סענטענס און איין זאך וואס א מענטש זאגט דיר, ליגט אין דעם גאנצע עולמות, ניין?
קהל: יא.
מגיד שיעור: און א חכם, איינער וואס איז אן אמת׳דיגער פארשטייער, ער ווייסט, און ער ווייסט אויך פונקטליך די אדרעס וואו פון יענע עולמות וואס דער דיבור גייט ארויס, און וואס מ׳דארף טון מיט דעם, און וויאזוי צו לעבן מיט דעם.
באט ס׳איז נאך אלץ טרו. מ׳קען טאקע ווערן דיסטראקטעד, ווייל דא ווערט א פראבלעם, ניין?
בכל דיבור ודיבור — אין יעדן ווארט ליגט א גאנצע וועלט
דער בעש״ט׳ס תורה: גאנצע עולמות אין יעדע ווארט
מגיד שיעור: נכון. מ׳דארף נישט די בריוו פונעם בעל שם טוב צו וויסן אז אין יעדע ווארט איז דא גאנצע עולמות. מ׳דארף נאר אביסל טראכטן. מ׳דארף טראכטן וועגן נשמות.
ווייל די ערשטע לעוועל איז תחתיים, יא? ס׳איז דא נידריגערע זאכן, יא? ווען א מענטש רעדט מיט דיר, מיינט ער האט ער עפעס אן עגא, און עפעס א יצר הרע, וואס בכלל איז ער אן אמת׳דיגער. נישט נאר אמת׳דיג, אויך. ס׳איז דא אנדערע לעוועלס. ס׳איז דא זייער אסאך זאכן. ס׳איז זייער שווער צו האלטן קאפ פון אלע לעוועלס.
איך ווייס נישט צו מ׳דארף טראכטן. אבער עט ליעסט צו זיין, צו כאפן אז ס׳איז מער ווי די איין סענטענס, די איין ווארט וואס ער זאגט. זייער בעיסיק, און דאס באלייכטן. נישט זיין סטאק, נישט זיין א נאר. ער האט מיר דאס געזאגט, ער האט מיר דאס געזאגט. אקעי, אבער פארוואס זאגט ער דאס? פארוואס זאגט ער דאס אויף דעם אופן? און וואס מיינט דאס? ס׳איז א גאנצע עולם, אמת?
ווען איינער איז זייער קלוג, קען ער עס באקומען פון איין ווארט. ער איז ווייניגער מבין דבי פון א גאנצע שמועס, פון אפאר שעה שמועסן.
דער משל פון שמועס צווישן מענטשן
אזוי ווי צווישן איין מענטש רעדט מיט די אנדערע, איז אזוי ווי דער וואס ענטפערט דארף פארשטיין וואס דער וואס פרעגט — די גאנצע ענין איז דאך אז דו ביסט דא אונטן, און דער אייבערשטער איז אויבן, און דו דארפסט מכוון זיין דיינע פראבלעמען? ניין, דו דארפסט עס מעלה זיין אין קדושה, דו דארפסט כולל זיין דיין גאנצע מציאות צום אייבערשטן. אזוי ווי דער וואס ענטפערט אים דארף וויסן די גאנצע מציאות, אזוי דארפסטו עס מיטברענגען צו די תפילה.
דער לשון פון די בריוו פונעם בעל שם טוב
איך ווייס, ווען ער זאגט “בכל עת”, וואס טראכט ער? ער טראכט פון די ווערטער וואס שטייט אין די פסוק, וואס שטייט אין די סידור? איך מיין אז ס׳שטייט בפירוש אפילו כשמדבר עם בני אדם ממש, אין מגיד. “בכל דיבור ודיבור בעת תפלתך ולימודך”, דאס איז די לשון פון די בריוו פון בעל שם טוב, ווען דו דאוונסט און ווען דו לערנסט. און אן אנדערע פלאץ שטייט אפילו ווען מ׳רעדט מיט מענטשן.
ניין, לעצטע וואך האבן מיר געברענגט א שטיקל פון די מגיד וואס זאגט אז מ׳קען גיין אין די עולם אפילו אינמיטן די טאג, אז מ׳איז נישט דייקא ביים דאווענען. אבער יא.
פארוואס מ׳רעדט פאר א מענטש
סאו לאמיר זען וועגן דעם, דא איז יעדער אויס די גאנצע עולם. ווילסטו וויסן וועגן… ניין, איך זאג ווען מ׳רעדט פאר א מענטש, ווייל דעמאלטס וועט אונזער דאווענען געווענליך זיין סתם א מצוה פון תפילה. אויב איינער…איך וויל אריינגיין אין די זאך.
ביישפיל: “הללו את ה׳ מן השמים” — א גאנצע עולם אין יעדן ווארט
“הללו את ה׳ מן השמים”, איז דא א גאנצע שמים, יא? ס׳איז א גרויסע הימל. און שמים איז קאנעקטעד מיט אזויפיל זאכן. און ס׳איז דא נאך פירושים אפילו, ס׳מיינט שמי מים, איך ווייס וואס. ס׳איז שוין א גאנצע זאך. ס׳איז דא יעדער ווארט, די גאנצע עולם איז, כפשוטו.
דער באלאנס: הרחבה און צמצום
איך מיין אז ס׳איז דא אזוי ווי א הרחבה און א צמצום ביידע. אין אנדערע ווערטער, קיין שום ריכטיגע הבנה פון גארנישט איז נישט צו פארשטיין ווי “כל העולם תלוי בה”, און נישט צו זיין א תם און א נער.
דיסקוסיע: דער “failure mode” — ווען מ׳איז צו נארא
דו מיינסט מיר פון סאושעל סקול? דו הייבסט אונז אן צו לערנען התפתחות? דו הייבסט אונז אן צו לערנען וויאזוי א קינד וואקסט אויף?
די ישיבה בחורים לאזן נישט דעם פרעמדן מרצה רעדן. ער זאגט, “אויב אזוי קומט אויס אז ס׳איז דא אן אישו וואס מ׳קען האבן א שייכות צו טון מיט דעם.” ער זאגט, “העלאו, איך האב נישט געוואוסט אז ס׳איז דא אן אישו וואס דו זאגסט וויאזוי א קינד וואקסט אויף. וואס דארף איך דאס לערנען?” ער זאגט, “ווייט, העלאו, איך פארצייל דיר אן אמת. ס׳גייט נישט אזוי. דאס איז נוגע פאר מיר.” דו וועסט זאגן, “דער דאווענען האט אסאך פרטים.” אקעי, זייער פיין, דאס איז נוגע פאר מיר.”
מגיד שיעור: איך מיין אז דאס איז עקזעקטלי וואס דו רעדסט וועגן, דאס איז די failure mode, די פראבלעם. דאס הייסט, קודם דארף מען וויסן אז די זאך, אלעס איז אסאך ברייטער. מ׳דארף אביסל עקספלארן. מ׳דארף אפילו אביסל חלומ׳ען, ווייל אנדערש איז מען אזוי סטאק.
לאמיר טראכטן, לאמיר עס בלייבן דא.
די צווייטע פראבלעם: ווען מ׳פארגעסט פארוואס מ׳איז געקומען
און יעצט, אבער דאס איז נישט קיין… דא איז דא נאך אזוי ווי א פראבלעם, רייט? אויב מ׳הייבט אן צו עקספלארן אלע עולמות, סאו מ׳פארגעסט, פארגעסט ווי פארוואס מ׳איז געקומען דא, יא? ס׳איז איינע פון די…
משל פונעם בעל שם טוב: פארוואס קענען גוים בעסער סייענס?
דיסקוסיע: וואס איז די קשיא?
דער בעל שם טוב, מיינעך, האט געזאגט דעם משל? מיינעך עס איז א משל פון בעל שם טוב, אז מ׳פרעגט פארוואס די… פארוואס די גוים קענען בעסער סייענס ווי די אידן. געדענקסט אזא קשיא?
קהל: ניין.
מגיד שיעור: ניין. אפשר פארקערט? בעסערע פרומער? וואס? איך בין כמעט זיכער… הלכות סייענס.
קהל: וואס?
מגיד שיעור: אן אנדערער האט געזאגט דעם משל? איך קען נישט… איך קען נישט די קשיא.
קהל: אה, ס׳איז דא א קשיא, יא.
זוכן דעם מקור אין תולדות יעקב יוסף
מגיד שיעור: איך מיין אז עס שטייט אין תולדות, תולדות יעקב יוסף, לאמיך זען אויב איך קען דא טרעפן גרינגערהייט. שמעתי ממורי… משלים. איך גיי זען אויב איך טרעף, 496. איך וועל פארציילן א משל, דא רעדט זיך וועגן די פראבלעם. דא רעדט מען א סך אנדערע זאכן, אבער דאס רעדט זיך וועגן די פראבלעם. יא. דא האב איך עס געזען… ניין… אממ… אממ… איך דעמיין? וויאזוי קען זיין אז איך דמיון? ווי ווירקט מיר דעם דמיון?
ניין, ניין, איך געדענק איך דארף עס. ס׳איז מיר נאר שווער צו טרעפן זאכן אינמיטן א שיעור. ס׳איז קיינמאל נישט מיין מסוגל׳דיגע צייט צו טרעפן זאכן. דאס איז די פראבלעם.
די קשיא: אויב אלע חכמות ליגן אין תורה
ער זאגט אזוי, ער פרעגט אים, איך בין כמעט זיכער אז ס׳איז א משל פונעם בעל שם טוב, איך וועל עס נישט טרעפן אויף די סעקונדע. ער פרעגט א קשיא, וויאזוי קען זיין… 484, אפשר דאס? ניין, ס׳איז עפעס אנדערש.
קהל: יאסל, what are you making over there?
מגיד שיעור: אפשר איז עס געווען א צווייטער חסידישער צדיק וואס האט געפרעגט די קשיא. Anyway, ער האט געפרעגט א קשיא, וויאזוי קען זיין אז די גוים קענען פארשטיין אסאך בעסער די וועלט ווי די אידן? וויאזוי קען זיין? פארשטייט דאך אז אלע חכמות ליגן אין די תורה, יא? זאגט דער רמב״ן. סאו אויב מ׳לערנט תורה, פארוואס טרעפט מען נישט אין די תורה אלע חכמות העולם? פארוואס טרעפט מען נישט נאר אפאר זאכן?
דער תירוץ: דער משל פון א מיללער
דער תירוץ איז basically אז ס׳איז אזוי ווי א מיללער,
אלע חכמות אין דער תורה — דער משל פונעם מלך
די קשיא: פארוואס טרעפט מען נישט די חכמות?
וויאזוי קען זיין? שטייט דאך אז אלע חכמות ליגן אין די תורה, יא? זאגט דער רמב״ם. אז אויב מ׳לערנט תורה, פארוואס טרעפט מען נישט אין די תורה אלע חכמות העולם? פארוואס טרעפט מען נישט נאר אפאר זאכן?
דער משל פונעם מלך און זיינע אוצרות
די תורה איז בעיסיקלי אזויווי א משל פון דער מלך וואס האט געוויזן פאר מענטשן זיינע אוצרות, און אסאך מענטשן האבן זיך פארקוקט אויף פארשידענע שיינע זאכן וואס ער האט געהאט, און נאר דער חכם איז געקומען קוקן אויף דעם מלך אליינס, ער האט נישט געקוקט אויף די אלע שטותים.
סאו ער האט געזאגט אז די… יאסל, יאסל, יאסל, פליז, לעט מי העוו מיי קלעסס. ענד דאונט… וואט אר יו דואינג וויט די וואטער אווער דער?
ער האט געזאגט אז די חכמים וואס זיי קוקן אויף אלע מיני חכמת הטבע און זאכן אזוי, אזוי זיי פארקוקן זיך אויף שיינע זאכן. די חכמי ישראל, די צדיקים, זיי האבן נאר געוואלט קוקן אויף דעם רבונו של עולם, זיי האבן נישט געוואלט וויסן אויף די אלע חיצוניות׳דיגע זאכן. וועגן דעם האבן זיי געקענט, זיי זענען מער פאוקוסד. אזוי שטייט א תורה. אקעי, איך טרעף עס נישט. אפשר דער ראדזינער האט געזאגט די תורה. איין עפעס א צדיק.
דער אמת׳דיגער פראבלעם: צווישן פאקוס און הרחבה
סאו, סאו, די ווארט איז אזוי, וואס איך זאג איז אז, אבער דאס איז דאך אן אמת׳דיגע פראבלעם, דאס איז וואס איך רעד וועגן. דו זאגסט אז אונז האבן א טבע צו נישט האבן נערוון צו אויספיגורן זאכן. מ׳דארף וויסן וויאזוי די אלע עולמות… אסאך עולמות איז דא אין אן ארץ. אבער דו ביסט דאך געקומען דא עפעס צו טון. טאמער דו גייסט נאר זיין פאוקוסד אויף די זאכן וואס דו ביסט געקומען צו טון, גייסטו נישט טאן די זאכן וואס דו ביסט געקומען צו טון אויך נישט, ווייל דו פארשטייסט דאך נישט די סיבות דערפאר, דו פארשטייסט דאך נישט וויאזוי ס׳איז, ווי ס׳קומט, ווי ס׳גייט. מ׳קען דאך נישט טון אזוי.
דער סדר פון כוונה: נקודה, צמצום, און הרחבה
סאו וועגן דעם איז דא אזויווי א התחברות, צמצום, און די אלע זאכן. ס׳איז דא פשיטות און צמצום, יא? קודם איז דא א סדר הדבר איז אלעמאל אזוי ווי… לאמיר נישט זאגן קיין סדרים… אזוי ווי די אותיות השם אין מסדר, אז א מענטש טוט אין תפילה אדער אין עני קיינד אף התבוננות, אפילו ווען מ׳רעדט מיט א מענטש, איך זאג א הסבר, קודם איז דא א אותיות. דער איד מיינט כוונה אדער נקודה, ס׳הייסט אז ער ווייסט וואס ער וויל יעצט אויפטון, דא איז דא די נקודה, דאס וואס מ׳גייט אויפטון, דאס וואס מ׳גייט… דאס וואס ער איז געקומען דא צו רעדן וועגן די איין זאך, יעצט, און כדי צו רעדן וועגן די איין זאך, וויבאלד ער דארף עס פארשטיין, דארף עס זיך מאכן זיין, דארף עס נאך פשוט זיין, דארף ער אביסל חלומ׳ען.
די פראבלעם פון צופיל כוונה
אויב איינער האט דערצו גוט מכוון בתפילה, לכאורה גייט ער נישט קיינמאל נישט דאווענען, לרחבי ה׳ איז אז אינמיטן דאווענען ווערט עס אביסל פארלוירן, ווייל עס דארף ארומקוקן אויף אלע פארספעקטיוו פון די זאך, עליונים ותחתונים, און קיין חילוק וויאזוי די פארספעקטיוו זענען, יא?
דער בעל שם טוב האט געוויסע וועגן וויאזוי ער פארשטייט עס אידערע זאך, פארספעקטיוו מיט צירופי אותיות מיט זאכן, ווייל עס דארף אביסל ארומקוקן דערויף, יא?
דער בעש״ט׳ס שיטה אין תפילה
דער בעש״ט האט געזען ביים דאווענען
דער בעל שם טוב האט געהאט אזא, דער בעל שם טוב און אנדערע חסידישע צדיקים וואס זיי רעדן אז ער איז בשעת׳ן דאווענען, האט ער געזען אז ער דארף טון אזוי און אזוי.
דיסקוסיע: וויאזוי קען דאס זיין?
איך ביי מיר האבן א ליטוואישע פארספעקטיוו קיין נישט פארשטיין, וואס הייסט ער ווען ער האט עס געזען, ביי וועלכע תפילה נישט מענעסטער, ער האט פארגעסן איר זון האבן די פירוש המילות, און דעמאל צו קומען אליהו הנביא צו איינער מיט׳ן דאווענען, וויאזוי ארבעט דארף? פארשטעיסט מיין קושיא? איך גיט אמאל אזוי חמות ס׳איז? דער רבי האט געזען ביים דאווענען… אז… וואס?
קהל: יא יא. ס׳איז ווענענט ער עס געזען? ער האט דיך געווען אינמיט׳ן דאווענען.
וואס דאס איז זייער פאני. דאס איז כמעט אזוי ווי איינער זאגט, איך בין געקומען צוליב שמועסן וועגן… יא, לאמיר זאגן איך בין געקומען צו שמועסן וועגן מיין פראבלעם, לאמיר זאגן איך וויל אנגעהויבן צו רעדן וועגן מיין childhood, לאמיר זאגן דאס האט עפעס צו טון, און איך בין געקומען שמועסן וועגן דעם פראבלעם. יא, אזוי רעדט מען וועגן דעם פראבלעם. מ׳גייט אביסל ארויס, מ׳פארדרייט זיך, מ׳טרעפט זיך ארום.
תפילה איז געקומען עפעס אויפצוטון
אויב תפילה איז געקומען עפעס אויפצוטון, דאס איז דער בעל שם טוב׳ס שיטה זיכער, אז ס׳איז נישט געקומען צו אפזאגן דעם סידור און אהיימגיין, ס׳איז געקומען עפעס אויפצוטון. נאר ווי א מענטש האט א געוויסע כוונה, ס׳מיינט נישט אז ער גייט נישט זאגן דעם סידור, ער גייט נוצן דעם סידור.
א גרויסע חלק פון די חכמה פון בעל שם איז וויאזוי צו נוצן דעם סידור פאר דעם. ס׳איז טאקע א פראבלעם, ס׳שטייט לכאורה אנדערע זאכן אין סידור. מ׳דארף וויסן וויאזוי צו פארדרייען אביסל דעם סידור, ס׳זאל קומען צוניץ פאר וואס אונז דארפן עס. דאס איז די כוונות האר״י, כוונות בעל שם טוב, אלע אונז קומען אויסלערנען דאס. אבער somehow ער נוצט דעם סידור, און ערגעצווי באיזה אופן הייבט ער אן אריינצוזען די אלע עולמות איז תלוי אין זיין בקשה.
מ׳קען נישט דאווענען מיט א ליסט
יעדע ברכה האט איין נקודה
אויכעט, א מענטש טאר נישט האבן צופיל בקשות, צופיל זאכן, אדער דאס אין יעדע נקודה, רייט? אין יעדע, איך זאג נאר פראקטיש, אין יעדע פארט פון דאווענען, אדער יעדע ברכה פון שמונה עשרה, אויב ער ווייסט נישט וואס ער וויל, ווערט ער מורא׳דיג צעמישט. סאו קודם דארף מען זיין ריכוז, אזוי ווי איין נקודה. דאס איז ביי איין כוונה, דאס איז אין יעדע זאך. דאס איז די אמת׳דיגע דרך פון תפילה.
א מענטש וויל… ס׳שטייט אין די גמרא, מ׳קען נישט דאווענען אויף צוויי זאכן אויף איינמאל, יא? מ׳מאכט א תענית, מאכט מען עס נאר אויף איין זאך, נישט אויף ביידע. ס׳איז געווען א שאלה צו מ׳זאל מאכן פאר די רוח אדער פאר די, יא, פאר די… וואס הייסט עס? פאר די דבר. וואטעווער. מ׳קען נישט מאכן א תענית תפילה מיט א ליסט.
אין הימל ארבעט נישט Excel sheets
פארדעם זאג איך אז אין הימל ארבעט נישט Excel sheets. ס׳איז א גרויסע פראבלעם דאס, ווייל Excel sheet איז א ליסט, א לאנגע ליסט. אקעי, דער אייבערשטער ווייסט שוין די ליסט, ער דארף נישט דעם ווארט. תפילה טוט מען עפעס, עפעס טוט מען אויף, עפעס א תיקון, עפעס א ייחוד, עפעס טוט מען אויף. מ׳קען נישט קומען מיט א ליסט, ס׳איז נישט געמאכט דאס צו טון.
מ׳קען, אין א געוויסע שמונה עשרה איז א לאנגע ליסט, אבער ס׳מוז האבן יעדע ברכה האט עפעס איין נקודה, און בכלליות דרייט זיך עס ארום איין נקודה. מ׳דארף טרעפן עפעס אחדות. סאו מ׳קען נישט קומען מיט א ליסט.
די מעשה פון רבי ברוך שלום אשלג אין מירון
פארדעם, אויב איינער האט א ליסט, ער דאוונט איבער די ליסט, געפינט ער אויס אז ס׳איז נישט קיין ליסט. איך האב דיר געזאגט די מעשה פון דעם רב אשלג?
קהל: אין מירון?
יא. דו קענסט די מעשה?
רבי אשלג, מיין איך רבי ברוך שלום, האט געזאגט, ער פלעגט פארן אויף מירון. זיי זענען געווען מקובלים, זיי פלעגן גיין פארן אויף מירון מפעם לפעם. און ער פלעגט פארן דארטן, און דער רבי איז געגאנגען, ער איז געווען ביים מערה פאר איין סעקונדע, צוויי מינוט, און אהיימגעגאנגען. אדער ער איז געגאנגען מאכן א סעודה אונטן, איך ווייס וואס.
קהל: קיין לאנגע מעשיות.
האט אים איינער געפרעגט, וואס, איך מיין, מען פארט אזוי אפאר שעה, און נאכדעם איז מען דארט פאר א מינוט? איך מיין, ס׳איז זייער פאני. נארמאלע מענטשן, זיי פארן, און נאכדעם זענען זיי דארט פאר אביסל צייט, אפאר שעה, איך ווייס.
זאגט ער אזוי, אז רוב מענטשן קומען צום ציון, הייבן זיי אן צו דאווענען. און ביים דאווענען דערמאנט ער זיך, ער דארף דאס, און ער דארף יענץ, און ער דארף יענץ, און ער דארף יענץ, און ער דארף יענץ. די ליסט ווערט לענגער און לענגער ווי לאנג ער דאווענט. נעמט אים א לאנגע צייט.
ער הייבט זיך אן אנהייבן, פאר ער פארט ארויס ווייסט ער אז ער דארף אסאך זאכן. ווי ער פארט נענטער צו די ציון, דערמאנט ער זיך אז ער דארף ווייניגער זאכן. ביז ווען ער קומט דארט אן צום קבר, כאפט ער אז ער דארף נאר איין זאך, וואס מיינט דביקות, אדער וואטעווער, און ער בעט אויף דעם און ער גייט אהיים. שוין.
די אמת׳דיגע דרך התפילה
סאו, דאס איז די אמת׳דיגע דרך התפילה, רייט? דאס הייסט, איך מיין אמת׳דיג אז ווער ס׳שרייבט תפילות, די מענטשן וואס האבן געמאכט די תפילות, די אנשי כנסת הגדולה, אדער פילע אנדערע תפילות וואס דו קענסט זען, אז זיי טרייען זייער שטארק צו טרעפן א קאהירענס, צו טרעפן א וועג וויאזוי אלעס איז אינקלודעד אין איין זאך. אפילו בדרך משל, בדרך מליצה, בדרך גימטריא, זיי טרעפן פארשידענע וועגן. אבער ס׳קען נישט זיין אז מיר ווילן טויזנט זאכן. די טויזנט זאכן איז נישט די וויל.
אפילו די בריאה איז דורך איין זאך
אפילו דער אייבערשטער האט באשאפן די וועלט, איז עס אבער דורך איין זאך, יא? ס׳שטייט אין מדרש רבה, נישט אין מדרש רבה, אין מדרש הנעלם שטייט אז די משנה שטייט “בעשרה מאמרות נברא העולם”, און אן אנדערער זאגט דארט, א תנא, זאגט, איך מיין אז “באות אחת נברא העולם”.
דער סדר: נקודה, הרחבה, און תיקון
סאו, וואס איך זאג איז אז ס׳מוז אבער גיין די ביידע זאכן. די כוונה איז אז ער וויל אז ס׳זאל זיין א סגולה. ס׳איז איין נקודה, און ער וויל דאס. אויב ער האלט נאכנישט דארט, דארף ער מאכן אן עבודה אנצוקומען דארט. ווייל אנשטאט איז עס אזויווי דו זאגסט, ס׳שטייט שוין “שעה אחת לפני התפילה”. ער דארף אויספרעגן וואס ער וויל. אדער וואס ער וויל לגבי די נושא אפילו. לאמיר שוין זאגן אזויווי איך זאג, יעדע ברכה אין שמונה עשרה איז דא איין נקודה. וואס ער וויל לגבי די נושא, לגבי די טאג.
יעדע נקודה איז כלול פון דער גאנצער וועלט
יא, אין סידור הרש״ש שטייט ביי יעדע תפילה וועלכע פרצוף איז מתקן די תפילה. ס׳איז דא א כוונה כללית, אזויווי מנחה האט צו טון מיט די ספירה וכו׳, מיט די סארט ייחוד, די סארט לעוועל. מנחה פון היינט איז מער ספעציפיש וכו׳.
אבער ס׳איז נישטא קיין שום נקודה אין די וועלט וואס איז נישט כלול פון די גאנצע וועלט. מ׳דארף נאר אביסל מרחיב זיין, מ׳דארף אנהייבן צו טרעפן. און סאמטיים׳ס אין איינע פון די עולמות, אין איינע פון די נקודות, וועט ער טרעפן א וועג וויאזוי צו סאלוון די פראבלעם, אדער וויאזוי ער באקומט אן הארה איז דאס, יא? ער האט געטראפן א סעלושן.
תפילה ווי א שמועס — דער פסיכאלאגישער משל
ס׳קען דאך נישט זיין, דו ווייסט דאך אז ס׳מאכט נישט סענס. מענטשן, ווען מ׳שמועסט זיך דורך מיט א מענטש, אסאך מאל פאלט אריין עצות אינמיטן די שמועס, יא? אפילו ער רעדט וועגן זיין אייגענע פראבלעם. די גוטע פסיכאלאגן און די גוטע רבי׳ס, זיי ווייסן אז די דזשאב איז נישט פאר די רבי צו זאגן אן עצה. די דזשאב איז זיך גוט דורכצושמועסן אז יענער כאפט אליינס די עצה, מער ווייניגער.
ס׳קען דאך נישט זיין אז אויב תפילה טייטשט אז מ׳רעדט מיט׳ן אייבערשטן, אז ס׳זאל נישט ארבעטן די זעלבע וועג, אמת?
דער חילוק: רעדן צום אייבערשטן vs. רעדן צו א מענטש
וואס מיינט אז א מענטש שמועסט זיך מיט׳ן אייבערשטן? ס׳מיינט אז ער געט ארויס זיינע פראבלעמען, זיינע צומישעניש, וואטעווער ס׳איז, פאר די זאך וואס איז די מערסטע אמת, יא?
ווען איך שמועס מיט מיין חבר אדער מיט מיין רבי, אביסל זאג איך נישט די אמת, ווייל ער איז דאך א מענטש, איך קען אים אויסנארן. איך וועל פארציילן די מעשה וויאזוי איך וואלט געוואלט ס׳זאל אויסזען מיין פראבלעם, וואס איז נישט אמת׳דיג מיין פראבלעם, רייט? ס׳איז נאר וויאזוי ס׳זעט אויס, וויאזוי ס׳וועט סאונדן גוט. איך באהאלט געוויסע זאכן, איך טריי מיר צו פארשענערן, וכדומה.
אבער אז א מענטש רעדט צו די אייבערשטער, איך האב נישט קיין שום ענין צו באהאלטן. ער ווייסט דאך שוין עניוועיס, רייט? וואס וועל איך באהאלטן פון אים? איך קען נישט.
שופך שיחה לפני ה׳ — דער קלארסטער דורכשמועס
סאו דאס איז די מערסטע קלארע דורכשמועסן וואס קען זיין. און אויב איך שמועס דאך אזוי קלאר “לפני ה'”, “שופך שיחה לפני ה'”, איז מוז זיין אז עס זאל סאמטיים׳ס כאפן.
ווייט, איך זאג עס ראנג. עס הייבט זיך בכלל נישט אן דא. דעמאלטס טוישט ער זיין תפילה, ער רעדט וועגן פראבלעמען, בכלל נישט דאס. די פראבלעם איז ערגעץ אנדערש. אבער דאס איז שוין אן ענטפער פאר זיין תפילה.
תפילה כשמועס מיט דעם אייבערשטן — הרחבה און צמצום
תשובות דורך רעדן — אפילו מיט זיך אליינס
אפילו ווען איך רעד מיט זיך אליינס באקום איך תשובות, על אחת כמה וכמה ווען מ׳רעדט מיט דער אייבערשטער. ווען א מענטש רעדט מיט זיין רבי׳ן, מיט א חכם, און מתוך דעם וואס ער רעדט מיט דעם חכם, דער חכם ווייסט וויאזוי אים צו אראפלייגן די זאך דורך זיינע שאלות, אפילו דורך זיינע שיחות, און דו כאפסט אליינס בעסער. אפשר האט דאס דיר געענטפערט, יא, אפשר האסטו אליינס אויסגעפיגערט, אבער דאס האט דיר דער רבי געזאגט, דאס האט דיר דער יועץ געזאגט.
אויב איך רעד מיט דער אייבערשטער, און מתוך דעם כאפ איך אז איך האב בכלל געזאגט די זאך ראנג, ווייל איך רעד דאך פאר׳ן אייבערשטן, איך רעד דאך פאר דער אמונה, איך רעד דאך לפני השכינה, איך קען דאך נישט פארדרייען א קאפ — איז דאס טייטש דער אייבערשטער האט דיר געענטפערט אמת.
דער בעל שם טוב׳ס עצה: הסרת נגיעות
ס׳איז דא אזא סגולה פון בעל שם טוב וואס שטייט אין… איך דארף מאכן מיין אייגענע סדר, ווייל איך פארגעס אלעס וואו ס׳שטייט. דער בעל שם טוב זאגט פאר די תולדות, וויאזוי ווייסט א מענטש וואס צו טון? ער איז מסלק זיינע נגיעות פון די חקירה, און נאכדעם ווייסט ער אליינס וואס צו טון.
קהל: יא, דו געדענקסט אזוי?
מגיד שיעור: עצה פון בעל שם טוב, סאלוינג ספיקות. הער אויף צו טראכטן פון זיך, און טראכט וואס דער אמת איז, וועסטו אויסגעפינען.
עניוועיס, דאס איז טייטש תפילה.
קהל: שטייט אזוי? ס׳איז דא אזא לשון?
מגיד שיעור: עניוועיס, די אלע עולמות זענען די אלע הרחבות, די אלע הרחבות. אזוי מיין איך. נאר מ׳דארף האבן א צמצום, מ׳דארף נאכדעם נישט ווערן דיסטרעקטעד פון זיי.
מחשבות זרות בשעת תפילה — דער מהלך
און פון דעם, דאס זאגט דיר דער בעל שם טוב, פון דעם ווערט א מענטש בשעת׳ן דאווענען און ס׳קומען אים מחשבות זרות.
קהל: ס׳שטייט נישט דא, ס׳שטייט באלד, יא?
מגיד שיעור: ווייל דאס איז וואס ער טוט. ס׳קען נישט זיין, וויאזוי קענסטו זיין דו דאווענסט און דו געדענקסט, דו זאגסט… נאר שטעל דיר פאר אז א מענטש האט א פראבלעם און ער שרייבט זיך אפ נאוטס, נקודות צו שמועסן מיט זיין חבר און מיט זיין חכם וואס וועגן זיין נושא, און ער שמועסט מיט אים נאר די עגזעקט אותיות וואס ער האט זיך צוגעגרייט, ווייל נישט איז דאך ארויס פון די כוונות. כאטש ער דרייט, ס׳איז דאך געמאכט צו עפענען אביסל אמת. נו, ס׳קען דאך נישט זיין.
פארוואס מוז קומען מער מחשבות
ס׳קען נישט זיין אז ביי תפילה זאל מען נאר טראכטן די ווערטער וואס ס׳שטייט. אויב ס׳איז וועגן עפעס, אויב ס׳איז וועגן גארנישט, דעמאלטס איז נא פראבלעם. אויב ס׳איז וועגן עפעס, מוז זיין אז ס׳גייט ווערן מער ווערטער און מער זאכן, און סאם אוו דעם אר גאנא בי ראנג, סאם אוו דעם אר גאנא בי סתם דיסטרעקשנס, ווייל דאס איז דאך, יעדע זאך איז קאנעקטעד מיט נאך זאכן.
משל: חינוך פון קינדער
און דו הייבסט אן צו טראכטן, אקעי, וויאזוי איך וויל מצליח זיין מיט די חינוך פון מיינע קינדער, און דו הייבסט אן צו האבן טענות אויף וואס די קוזינס מלמד טוט אינמיטן דאווענען, ווייל דאס איז דאך די נושא. אמת? ס׳מאכט סענס.
דער צמצום — צוריקברענגען די מחשבה
און נאכדעם וואס איך הייב שוין אן צוזאמצושטעלן זיך צו רעגן אויף יענעם, וואס ס׳גייט מיר גארנישט העלפן, דעמאלטס דארף מען מהלל זיין יענע מחשבה, דעמאלטס דארף איך סטאפן, “וועיט, איך בין געקומען דא צו סאלוון די פראבלעם, אקעי, תפילה גייט עס העלפן, אדער איך וועל מתפלל זיין אז איך זאל טרעפן א וועג.”
און ווערט עס צוריק א צמצום, ער ווערט צוריק, איך רוף עס צמצום, ווייל דו קענסט עס רופן מהלל זיין. ער ווערט צוריק, ער ברענגט צוריק דאס צו די פלאץ ווי מיר האבן גערעדט, רייט? ווי אן עזות, ער ברענגט עס צוריק מיט א, דאס איז די עזות, ער ברענגט עס צוריק מיט א געוויסע מהלך, נישט סתם. אבער מתוך דעם וואס ער האט עס מחלק געווען, און ער ברענגט עס צוריק, האט ער יעצט עפעס א קלארקייט, עפעס א וועג וועגן דעם. און אזוי יעדע זאך.
חכמת אומות העולם — די געפאר פון צופיל חכמה
א טאמער נישט, דו האסט דא א פראבלעם, און פון דעם… איך האב דיר געזאגט, איך גיי עס זאגן אין מיין שיעור, ווייל סתם שטייט עס דא אויך. ס׳איז דא א זאך וואס הייסט חכמת אומות העולם. וואס? און דאס איז די הייליגע זאכן וואס מ׳נוצט, מ׳פאלט אריין אין די וועלט און אין די וועלט׳ס תאוות.
יא, מ׳דארף נישט ארויספאלן, נאטורליך זאלסטו ארויספאלן. דו קענסט ארויספאלן, פון דאהי קענסטו ארויספאלן, דו מוזט קענען ארויספאלן. נישט אז ס׳קען נישט זיין, אויב א מענטש דאוונט און ער איז אזוי גוט מרוכז, ס׳קען אים נישט איינפאלן עפעס אנדערש, וואס דאוונסטו פאר א גוט יאר?
משל: טראכטן וועגן עולמות
תפילה, לאמיר זאגן ער טראכט נאר פון דעם אייבערשטן. אקעי, דער אייבערשטער האט געמאכט אלע מיני עולמות, און איך פארשטיי נישט פארוואס דער אייבערשטער האט געמאכט כאמאס, ער האט פונקט דאס געדארפט מאכן, ס׳איז נישט קיין צייט. אקעי, סאו דו כאפסט, הייבסטו שוין אן תרעומות טענות, פארוואס איז ביבי און טראמפ? אבער ס׳איז אויך גוט, מעשה השם, וואס די גמרא זאגט, ס׳איז. פאר דעם דאוונט מען, אמת.
נאר וואס, דו זאגסט אקעי, אבער תפילה האט א געוויסע מטרה, ס׳האט א געוויסע תפקיד. יעצט איז נישט די צייט פון מאכן עצות, געבן עצות פאר די ראשי ממשלות. אויב איך האב טאקע אויסגעקומען מיט א געוואלדיגע עצה, וועל איך אים טאקע שיקן, אבער ווייל דער תפקיד איז עפעס אנדערש. אקעי, לאמיר זען וואס דער תפקיד איז, וואס ס׳העלפט, וואס ס׳העלפט פאר מיר, וואס ס׳העלפט פאר יענעם.
יא, אבער דאס איז די זאך. טאמער נישט, דו ביסט עפעס גערעכט, דאס מעג מען דיר שוין אויסזאגן, אמת. מיר האבן אסאך חסידישע ספרים וואס זענען זייער אפסעט מיט פארציילן דאס פאר מענטשן, ווייל זיי זאלן נאר נישט טראכטן אז תפילה מיינט טאקע צו טראכטן וועגן אלע נייעס. וואס דאס איז אמת, איך מיין, וואס זאלן זיי ענטפערן? דאס איז דא א פראבלעם, וואס הייסט חכמים רובו ממעשיו.
חכמתו מרובה ממעשיו — דער טבע פון חכמים
ר׳ מענדעלע׳ס תורה
דאס איז די… ר׳ מענדעלע זאגט אז די דינים פון בינה איז אז מ׳טראכט צו פיל. האסט געוואוסט פון דעם? ס׳שטייט אין פרי עץ חיים. ס׳שטייט אין זייער אסאך ספרים.
קהל: אלא אי חכמים, קען מען אים פרעגן אז ער לאזט נישט לערנען די שבתי צבי ספרים.
מגיד שיעור: יא, ס׳איז נישט געווען אז מען מעג לערנען. חסידא וניסא, חסידא וניסא. ער זאגט אז סתם אז מ׳האט נישט געטראכט, א מורה לחכמים רובו ממעשיו.
קהל: יא יא, דאס איז כביכול די קבלה פון…
מגיד שיעור: אבער מ׳דארף… דאס איז, וואטעווער, ס׳איז נישט הלכה למעשה. א מענטש דארף טראכטן, און אויך לערנען אלעס. אבער די פוינט איז, ס׳איז דא אזא זאך וואס הייסט חכמתו מרובה ממעשיו. איך וועל דיר זאגן וואס ס׳מיינט. יא? ס׳מיינט זיכער ליינען די צייטונג. ס׳קען נישט זיין. דאס איז דאך א… יא.
וואס מיין איך צו זאגן
דאס הייסט, וואס מיין איך צו זאגן? וואס איך מיין צו זאגן איז, ווען איך זאג אויסברייטערן א זאך, ס׳איז דא אסאך עולמות, תחתיהם, ס׳איז דא גאנצע עולמות אין יעדע ווארט. אבער ווערט דא א פראבלעם, וואס גייט מיך אן? ער פרעגט דאך די קשיא, א מענטש זאגט, וואס האב איך פון די גאנצע שטיקל תורה? וואס זאל איך טון וועגן דעם?
אקעי, סאו אויב דו האסט נישט, ס׳איז מיר נישט אויף די ערשטע סעקונדע. אבער א מענטש, ווען ער הייבט אן צו טראכטן, ס׳איז אזויווי א באד האביט אויף טאטש, ער הייבט אן צו טראכטן וועגן זאכן, און ער טראכט, ער וויל דאך טאקע פארשטיין, פארוואס האב איך די פראבלעם? ווייל ס׳איז וועגן יענץ, וועגן יענץ, וועגן יענץ.
גלגולי סיבות — דער טבע פון מגלגל זיין
און ס׳איז דא א באזונדערע אינטערעסאנטע בעיה, אז מענטשן האבן א טבע צו מגלגל זיין. יא, ס׳איז דאך מגלגל, גלגולי, וויאזוי רופט עס רש״י דארטן? פרשת ויקהל? גלגולי סיבותם. יא, די גלגולי סיבות וואס ס׳דרייט זיך יעדע זאך.
און די טבע פון א מענטש איז, ער דרייט די סיבה, ווען ער האט עפעס א בעיה, דרייט ער עס ביז א פלאץ וואו ער קען גארנישט טון דערוועגן. דאס טרעפט מען ביי די חכמים, איך רעד דאך נאר מיט חכמים. דאס איז זייער טבע.
ביישפילן פון די געפאר
איך רעד מיט אים וועגן א געוויסע זאך. יעצט, אויב איך בין א פשוט׳ער, וואלט איך געווען א תמים, א מצומצם, וואלט איך געזאגט, דא איז דא א פראבלעם, אקעי, גיי מארגן רעדן מיט יענעם, און ס׳וועט זיין מסודר. מ׳דארף האבן עזרת ה׳, מ׳דארף טאקע פארשטיין.
יענער האט זיך געקריגט מיט מיר, יענער האט געזאגט עפעס א שטות, איך ווייס נישט, ער האט זיך געקריגט מיט מיר. אקעי, זיי מיר פייס צו קריג, שריי אן, שריי צוריק, רעד מיט אים.
קומט ער צו מיר, דער חכם, און ער זאגט, יא, איך דארף נאך אבער פארשטיין פארוואס זאגט יענער אזוי. ער וואלט זיין זיידע געווען א קרעסטירער חסיד, און אין קרעסטיר איז אזוי איינגעפירט, און ממילא איז שוין א גאנצע סטרוקטור, א גאנצע מבנה, פארוואס ער מוז אזוי זאגן. און דו גייסט אים מסביר זיין, ער גייט נישט פארשטיין. און בקיצור, די גאנצע חכמה האט אויפגעטון אז מ׳קען גארנישט טון. די חכמה איז מטפיה, ליטערעלי, ער האט נישט קיין צייט צו פארשטיין די משנה.
וואס זאגט די משנה איז, יא, אזויווי דער קאליסקער האט געזאגט, “שומר פתאים ה'”, און איז מחבר ספרי נהר. יא, איך מיין, אבער מ׳דארף אויך נישט שרייען ווען ס׳ברענט.
דער טבע — דרייען ביז מ׳קען גארנישט טון
אבער דו זעסט אז די טבע פון א מענטש איז, ער זוכט אזויפיל חכמות ביז ער קומט אן אז מ׳איז ווייטסט אוועק. ער דרייט אים זיין קאפ גענוג ביז ס׳איז זיכער נישט דא וואס צו טון. ווייל ס׳איז דאך אזא, יא, אוודאי, אין יעדע פראבלעם אין די וועלט קען מען ווערן א זיידע. יעדע זאך וואס מענטשן רעדן ווען מ׳שמועסט מיט די חכמים, אלעמאל טרעפן זיי א וועג, אזוי איז עס א טיפערע פראבלעם ווי דו האסט געמיינט. און ס׳איז אלעמאל אמת, מען פארשטייט די וועלט טיפער. פארשטייט מען?
משל: צוקריגט מיט די ווייב
אז יא, דאס וואס איך בין צוקריגט מיט מיין ווייב איז בעצם ווייל ס׳איז דא א רעינדזשד אין אונזער שיטה פון שידוכים איז א שלעכטע שיטה. זייער קיוט. קען זיין. אבער וואס גייט מען קענען טון? ס׳גייט נישט נאר נישט העלפן, ס׳גייט עס מאכן נישט העלפן.
דער אמת איז, אפילו לאמיר שוין זאגן אז ס׳איז אמת אז ס׳איז א שלעכטע שיטה, ס׳האט גארנישט צו טון וואס איך רעד מיט דיר. די פראבלעם קען מען סאלוון געווענליך. ס׳איז נישט אלעמאל, אבער געווענליך איז נישט די שיטה איז שולדיג. בעומק בעומק על גילוי סיבות איז עס אפשר שולדיג, זאל זיין אזוי. אבער למעשה, דאס איז נישט די פראבלעם. די פראבלעם איז אז דו ביסט סתם אן אוממענטש, און זי איז אויך סתם אן אוממענטש. יא? למשל, איך ווייס נישט.
משל: פראבלעם אין חינוך
אדער איך רעד מיט… מענטשן נוצן דאס א גאנצע צייט. איך האב גערעדט מיט עפעס א מענטש עפעס א פראבלעם וואס ער מאכט אין חינוך, זייער א ספעציפישע זאך. זאגט ער, “יא, דו ווייסט דאך אז די סיסטעם איז קאראפט,” און וואס קומט אריין? איך האב נישט גערעדט מיט דיר וועגן א סיסטעם. איך האב דיר געזאגט, “דו, ר׳ פלוני פלוני, דו טוסט א זאך וואס איך האלט אז ס׳איז נישט ריכטיג.” ער זאגט, “שפיל נישט קיין תורות,” ווייל ער האט שוין א גאנצע טיפע מהלך. וואס קען מען שוין טון? מ׳קען שוין גארנישט טון. מ׳קען אלעמאל טון.
דער עיקר: חכמתו הורסתו למעשיו
וואס איך וויל זאגן איז נאר דאס, אז ווען מ׳טראכט אריין ברייטער אין די עילה ועלול וואס איז דא אין א זאך, איז די טבע הענין, אדער די יצר הרע פון עס, די גבורות אדער די דינים וואס זענען מתעורר פון אינעווייניג, ווי אזוי הייסט עס אין די חסידישע ספרים, אין געוויסע חסידישע ספרים, איז זענען אז ס׳ווערט אלעמאל חכמתו מרובה ממעשיו.
און נישט נאר חכמתו מרובה ממעשיו, חכמתו הורסתו למעשיו, ווייל ער כאפט שוין ווי טיף די פראבלעם איז, און נאר דער אייבערשטער קען סאלוון. ס׳וואלט געדארפט זיין א גאנצע אנדערע וועלט כדי ס׳זאל זיין. דאס איז א פראבלעם.
דער כלל: מ׳זאגט נישט אויב ס׳איז נישטא וואס צו טון
ס׳איז דא א כלל אז אויב מ׳זאגט פאר א מענטש עפעס, יא? אויב א מענטש ווייסט עפעס, ס׳איז זייער אינטערעסאנט, ס׳איז דא אזא כלל, איך געדענק נישט וואו ס׳שטייט, איך מיין אז מ׳זאגט עס אין חסידישע ספרים, שטייט אזא כלל אז מ׳זאגט נישט פאר א מענטש א זאך נאר אויב ס׳איז דא עפעס וואס צו טון וועגן דעם. אמת? דו ווייסט פון אזא כלל? ס׳איז דא אזא כלל, ס׳שטייט אין קבלה, איך ווייס נישט.
משל פון נח הנביא
דאס הייסט, אלע נביאים, יא? ס׳שטייט, ס׳שטייט אזא כלל, יא? אז דער אייבערשטער קומט צו ירמיהו הנביא, צו הילולא דנח, יא? ס׳שטייט אין מדרש אויף נח, אדער אנדערע נביאים. דער אייבערשטער קומט צו נח און ער זאגט אים, “קץ כל בשר בא לפני.” זאגט נח, “נו, און וואס זאל איך טון?” ער זאגט נישט דא וואס צו טון. דער אייבערשטער האט געזאגט קלאר “קץ” איז די ענד.
יא, זאגט דער מדרש, ווערט דאך געהייסן, משה רבינו איז דער אייבערשטער געקומען און געזאגט ער גייט הרג׳ענען אלע אידן, האט משה רבינו געזאגט, ער האט געטראפן עפעס א רמז אז ס׳איז מרומז אז איך האב געזאגט…
נשמות אלוקות — דער דריטער לעוועל
דער אייבערשטער׳ס רמז צו משה רבינו
ס׳שטייט אין חז״ל: דער אייבערשטער איז געקומען צו ירמיה הנביא, צו נח. ס׳שטייט אין מדרש אויף נח, און די אנדערע נביאים. דער אייבערשטער איז געקומען צו נח און ער זאגט אים: “קץ כל בשר בא לפני”. זאגט נח, נו, דער אייבערשטער זאגט ס׳איז א דין. דער אייבערשטער האט געזאגט קלאר, קץ, ס׳איז אן ענד.
זאגט דער מדרש: משה רבינו, דער אייבערשטער איז געקומען און געזאגט ער גייט הרגענען אלע אידן, האט משה רבינו געזאגט — ער האט געטראפן אפשר א רמז אז ער מיינט צו זאגן דאווען. “הניחה לי” — לאז מיך נישט. “לכלותם”. ס׳איז דא אפאר מאל וואס ס׳שטייט אין רש״י און מדרשים: “היה לו להתפלל”. איך האב דיר דאס געזאגט פאר א רמז. מיין איך האב דיר געזאגט אז איך האב מיט דיר די צרה? פארדעם ווייסטו דאס, ווייל דו ביסט א מתפלל, דו ווייסט וואס צו טאן, דו ביסט א נביא, דו ביסט א מתפלל — סאלוו די פראבלעם.
ווען מען פארשטייט טיפער, מוז מען קענען העלפן
און דו דארפסט צוריקקומען צו די וועלט און נישט בלייבן ביי דיר אינדערהיים. סאו אויף, דאס איז וואס איך זאג: אויב א מענטש דיסקאווערט ס׳איז דא א טיפערע פראבלעם, מוז זיין אז ביי אים איז דא א וועג, ער האט עפעס צו טאן מיט דעם טיפערן לעוועל.
וואס אינגאנצן? דארף מען וויסן וואס — מ׳דארף עס נישט מצמצם זיין. איך קען נישט טוישן די גאנצע סיסטעם, אבער איך קען ביי מיר אינדערהיים טוישן די סיסטעם, איך ווייס נישט, איך קען טרעפן א וועג דורך עס.
ס׳קען נישט זיין אז ווייל איך פארשטיי ברייטער, ווערט ערגער דער פראבלעם. ס׳מוז זיין אז ס׳ווערט בעסער, ווייל ווען מ׳ווייסט די סיבות פון א זאך, ווייסט מען בעסער וויאזוי צו מטפל זיין. אדער מ׳ווייסט דמיונות באטלעס, קען זיין איך ווייס ווי פונקטליך איך קען עפעס טאן.
ס׳קען נישט זיין אז די גרעסערע דאקטאר וואס פארשטייט בעסער די שורש המחלה, קען ווייניגער אויסהיילן. מ׳לערנט זיך נאר די שורש המחלה כדי מ׳זאל קענען בעסער אויסהיילן, נישט ווייניגער.
וועגן דעם, מוז זיין אז ס׳איז דא א וועג ארויס דא. ס׳מוז זיין אז ס׳איז דא א וועג ארויס.
מחשבות וואס מ׳דארף אוועקשטופן
סאו ווען ס׳איז דא די אלע סארט זאכן, ס׳קען זיין אז ס׳איז דא זאכן וואס מ׳דארף פשוט נישט טראכטן. פארדעם זאגט דער בעל התניא אדער די אנדערע אז ס׳איז דא מחשבות וואס מ׳דארף אוועקשטופן.
וואס מיינט א מחשבה וואס מ׳דארף אוועקשטופן? מענטשן מיינען אז יא, ס׳שטייט אין ערשטע ברעמען, די אלע ספרים, אז מ׳קען נישט אלעמאל מעיין זיין אין די מחשבות. אמאל דארף מען זיי אפילו אוועקשטופן.
אבער וואס מיינט דאס צו זאגן? ווייל דו ביסט נישט א צדיק, דיינע מחשבות זענען נישט סתם צו מעלה זיין? ניין, ס׳איז נישט די טעמע. ווייל יעדע איינעמ׳ס מחשבות זענען צו מעלה זיין. דאס איז די אמונה פון בעל שם טוב. נישט ווייל ס׳איז עפעס אנדערש.
די ריזען איז ווייל דו זאגסט אז איך האב נישט יעצט אויף דעם מינוט די ריכטיגע כלים זיך מתמודד צו זיין מיט די ידיעה. סאו, איך גיי עס אוועקשטופן. נישט אוועקשטופן מיינט צו זאגן, קום צוריק מארגן, איך ווייס נישט, קום צוריק שפעטער, מיר וועלן טרעפן אן אנדערע וועג צו רעדן מיט דיר.
צמצום איז נישט דחיה
אזוי ווי — מ׳דארף האבן די צמצום אינמיטן. ס׳קען נישט נאר זיין די ריכטיגע. אבער איך זאג, צמצום איז נישט קיין דחיה, ווייל א דחיה איז זמני, אפשר קענסטו זאגן. אדער איז עס מתוך ענווה, מתוך איך ווייס וואס צו טון מיט דעם.
אויב איך ווייס וואס צו טון מיט די חכמה, גיי איך זיך מתעלם זיין דערפון, גיי איך זיך צמצם׳ען. איך ווייס נישט יעצט. יעצט ווייס איך נאר איך דאווען און דער אייבערשטער זאל העלפן. אקעי, איך ווייס נאר עפעס א ווייניגער זאך, ווייל דאס גייט מיך סתם קאזן נישט צו טון גארנישט.
ס׳גייט קאזן אז די תפילה זאל נישט געלונגען. ס׳גייט קאזן ער גייט טון האבן הרהורים אסורים, איך ווייס נישט וואס. ער גייט נישט קענען טרעפן א וועג ארויס. דאס איז אלעס די פשט פון עולמות.
עולמות, נשמות, אלוקות — די דריי לעוועלס
ווי האלט איך דא? אזוי מיין איך. דאס שטייט נישט אין די תורה. דאס איז נאר ווייל איך האב אנגעהויבן צו מרחיב זיין די נושא פון עולמות. איך האב געטרייט צו פארשטעלן וויאזוי מ׳טוט עס.
שאלה: זאגסט אז איך געב א שיעור אין פסיכאלאגיע. נישט פסיכאלאגיע.
מגיד שיעור: ניין, זייער גוט. פאר דעם, אין עולמות איז דא די מקום פאר פסיכאלאגיע. באט נשמות אלוקות, דאס איז וואס איך וועל ענדיגן.
משנה איז אותיות נשמה
איך וויל איין מינוט רעדן וועגן נשמות אלוקות, ווייל ס׳איז נישט אמת׳דיג נאר — דאס איז דאך אויך אמת. אין יעדע זאך איז דאך אויך נשמות.
וואס מיינט נשמות? וואס הייסט אז ס׳איז מלשון משנה, און משנה איז אותיות נשמה? וואס מיינט דאס? האסט געהערט אז משנה איז אותיות נשמה? וואס זאגט מען, משנה איז לעילוי נשמת? וואס טייטש אז משנה איז אותיות נשמה? איך מיין אז ס׳מיינט עפעס.
יעצט הייבסטו אן צו רעדן פון צמצום. דאס איז שוין יעצט זאגן די רחובות. אויב עס וואלט געווען א רחובות, וואלט מען עפעס געזאגט א רעשענעל ליובאוויטשער פשט. אבער ביי די צמצום, ביי די מיסטישע פארקוקונגען…
וואס ער מיינט איז, אז די סארט פראבלעם וואס איך האב, אדער די סארט נושא וואס אונז רעדן וועגן אין די נושא פון עולמות, איז קיינמאל נישט גענוג. ס׳קען זיין אז דא איז אויך די תירוץ פאר די קשיא, אויב ס׳איז דא זאכן וואס מען געפינט ארויס אז ס׳איז נישטא קיין וועג זיי צו סאלוון, אדער נישט אין מיין לעוועל, דעמאלטס איז די תירוץ אז מען דארף גיין צו די נעקסטע אות, צו די נשמות, צו די נעקסטע לעוועל, די תחתונים, משנה.
איך ווייס נישט פארוואס ס׳הייסט משנה, אבער נשמות מיינט כפשוטו, אזוי ווי ס׳זאגט נשמות. נשמות פון מענטשן, פון צדיקים, פון מענטשן וואס לעבן, וואס לעבן נאכנישט, וואס האבן שוין געלעבט.
גלגולים און תיקונים
און דא איז דא נאך א גאנצע לעוועל. א מענטש קען זאגן אין אנדערע ווערטער אזוי ווי, פארוואס איז דא די נקודה? פארוואס איז דא די ביאור? ווייל ער איז א גלגול פון אזא מענטש וואס האט געדארפט די נשמה, געדארפט א תיקון. דאס איז מיסטי. ניין, מ׳קען עס פארשטיין, אבער יעצט פארשטייען מיר עס נאכנישט. און ס׳טייטשט נשמות.
און מ׳דארף רעדן וועגן די לעוועל אויך. מ׳דארף וויסן אויב אין די לעוועל האט ער נישט געדארפט דאווענען, אדער ס׳איז נאך געווען א פסיכאלאגישע. ס׳מוז דאך זיין תפילה, האסטו פארשטאנען? עולמות איז דאך נישט קיין תפילה בכלל. נשמות ווערט עס אזוי ווי קבלה.
אלוקות — למעלה מן הדעת
און שלישית, וואס איז אלוקות, דאס איז שוין א — דאס איז דעמאלטס זיכער למעלה מן הדעת. ס׳איז למעלה מן הדעת. ס׳האט צו טון מיט די חקירה צו אלוקות, צו די עק, צו די אצילות, געדענקסט?
אבער אלוקות מיינט ספירות, אדער מיינט הנהגות השם, מיינט די מציאות אלוקות, אדער די חכמה אלוקות. אזוי ווי די רמב״ם זאגט, פריער איז געשטאנען חכמה, עולם האצילות חכמה, וואס ליגט אין אלעס. און דאס איז אזוי ווי — אלוקות איז דער געטליכער פלאן פון די וועלט.
נאכדעם וואס איז דא אלוקות, איז אויך דא אלוקים. נישט די זעלבע זאך. און אויף דעם איז אויך דא אסאך פרטים, אדער אסאך — און יעדע ווארט איז דא נחמות, “מי יחד ומי יערך ומי ידמה לי באלוקות”. דאס איז די וועג צו דאווענען, איין וועג צו דאווענען.
זיך אויסשמועסן מיט נשמות אלוקות
קען זיין אז אלוקות גייט דיך העלפן, גייט העלפן די פראבלעם. אויב אלע נשמות האבן נישט געהאלפן, און אלע נשמות וואס מ׳האט נישט געהאלפן, גייט אפשר די אלוקות העלפן.
די ערשטע דרגה איז צו פארשטיין אז מ׳דארף זיך אויסשמועסן מיט נשמות אלוקות. אויב דו זעסט אז ס׳העלפט נישט, גייסטו צוריק צו — ניין, מ׳גלייבט אז ס׳העלפט, אזוי ווי מיין טיטשער האט געזאגט נישט. ניין, מ׳דארף זיך אויסשמועסן מיט די צדיקים און מיט׳ן אייבערשטן, דאס איז די טייטש.
נשמות אלוקות, און ביי זיי שמועסט מען שוין נישט פאליטיק, ביי זיי שמועסט מען שוין נישט — די נשמות אלוקות האבן אן אנדערע וועג פון רעדן וועגן די אלע זאכן, ניין? אפשר קענען זיי נישט דיין שפראך, ווייל מ׳דארף זיך פון זיי אויסלערנען.
אמונה שלימה — אלעס איז פארבונדן
דא זאגט ער דעם ווארט, און די פריערדיגע מאל איז עס געשטאנען. ס׳ענדיגט זיך מיט אמונה, אמונה שלימה, “שיש בכל דיבור ודיבור תכ״ו שנים ושלשים”.
ניין, אמונה האב איך שוין געזאגט, אמונה מיינט זיך דערמאנען, ס׳איז פשוט. ווייל סאמטיים א מענטש ווייסט נישט, ער זאגט אזוי, ס׳איז א פשוט׳ע זאך, און ער איז אין עולם הצמצום, ער ווייסט נישט אז ס׳איז קאנעקטעד מיט אלעס. האט ער אמונה אז ס׳איז קאנעקטעד מיט אלעס.
דער סדר הייבט זיך אן נאכאמאל
דאס איז די תסעו, און דאס דארף איך אנהייבן. און איך ווייס אז איך וועל אנהייבן, און איך וועל נישט אנהייבן. איך וועל דיר חייב זיין צו זאגן אז איך ווייס וואס איך בין. די גאנצע דרשה איז נאכדעם.
און יעדע מאל הייבט זיך עס אן נאכאמאל דארט, ווייל מענטשן גייען שלאפן און זיי פארגעסן, און זיי עסן, און זיי צוקריגן זיך, און זיי שמועסן, און זיי קוקן די נייעס, וואטעווער. זיי דארפן יעדע מאל נאכאמאל נעמען פון דאס. אבער מ׳ווערט נישט פארלוירן, ווייל מ׳ווייסט שוין אז דאס איז די סדר.
מיר איז נישט קיין יעצט פארלוירן דארטן. אקעי.
דער בעש"ט לערנט אז מ'פאלגט נישט דעם רב ווייל ער איז א גרויסער חכם, נאר ווייל משה רבינו האט געהייסן פאלגן די בית דין אשר בימיך — אפילו יפתח בדורו. ס'איז דא צוויי וועגן אין עבודת השם: דער ערשטער וועג איז מלמטה למעלה, ווען א מענטש וויל ארויפגיין פון עולם השכחה צו עולמות עליונים דורך אותיות און כוונות. אבער דער העכערער וועג איז מלמעלה למטה — צו ווערן דומה לבורא דורך זיין א משפיע, ווייל דער אמת'דיגער תכלית איז נישט נאר צוריקצוגיין צום שורש, נאר צו ברענגען שפע אראפ פאר די תחתונים. ווען א מענטש דאוונט אדער עסט לשם שמים, איז ער נישט נאר מעלה ניצוצות, נאר ער מאכט כלים צו מקבל זיין שפע, און דורך דעם ברענגט ער אמת'דיג מער שפע אפילו אין די שכינה און אין די עולמות עליונים.
דער בעש"ט לערנט אז מ'פאלגט נישט דעם רב ווייל ער איז א גרויסער חכם, נאר ווייל משה רבינו האט געהייסן פאלגן די בית דין אשר בימיך — אפילו יפתח בדורו. ס'איז דא צוויי וועגן אין עבודת השם: דער ערשטער וועג איז מלמטה למעלה, ווען א מענטש וויל ארויפגיין פון עולם השכחה צו עולמות עליונים דורך אותיות און כוונות. אבער דער העכערער וועג איז מלמעלה למטה — צו ווערן דומה לבורא דורך זיין א משפיע, ווייל דער אמת'דיגער תכלית איז נישט נאר צוריקצוגיין צום שורש, נאר צו ברענגען שפע אראפ פאר די תחתונים. ווען א מענטש דאוונט אדער עסט לשם שמים, איז ער נישט נאר מעלה ניצוצות, נאר ער מאכט כלים צו מקבל זיין שפע, און דורך דעם ברענגט ער אמת'דיג מער שפע אפילו אין די שכינה און אין די עולמות עליונים.
HE עברית ›
סיכום השיעור 📋
דער מערכת פון הנהגה, שפע, און דער תכלית פון בריאה — א שיעור אויפן בעש"ט'ס תורה
---
א. דער מערכת פון הנהגה — רב, רבי, מלך — און "יפתח בדורו"
דער יסוד פון דעם רמב"ם
דער רמב"ם זאגט אין דער הקדמה צו פרק חלק: מ'פאלגט נישט דעם רב ווייל ער איז א גרויסער חכם — מ'פאלגט משה רבינו. משה רבינו האט געהייסן מ'זאל פאלגן די בית דין אשר בימיך. אפילו אויב דער דיין איז נישט אויף דעם גרעסטן מדריגה — "יפתח בדורו כשמואל בדורו."
דער "פאליטישער" פשט — הנהגת העולם
אויף א פשוט'ן אופן: עס דארף זיין תורה אחת לכולם. מ'קען נישט לאזן יעדן מאכן זיין אייגענע הלכה. דערפאר דארף מען איין אויטאריטעט וואס מ'פאלגט, אפילו ווען ער איז נישט דער גרעסטער.
דער חסידישער / קבלה'דיגער פשט — מערכת השפע
עס איז דא א מערכת פון שפע — וויאזוי אלוקות ווערט נמשך אויף דער וועלט. די שפע קומט דורך דעם וואס שטייט בראש, אפילו ווען ער איז פערזענלעך נישט אויפן העכסטן מדריגה. אזוי ווי ביי א מלך גוי — "לב מלכים ביד ה'" — די שפע פון דער אומה קומט דורך אים, אפילו ווען ער איז א נידריגער מענטש. דאס קען זיין אן עונש פאר דער אומה אז זיי האבן א שוואכן מנהיג, אבער דער מערכת ארבעט נאך אלץ דורך אים.
דער עיקר חידוש: עס רעכנט זיך נישט דווקא מיט דער מדריגה פרטית פון דעם מענטש — עס גייט אום דער מערכת הכללית. אפילו יפתח — רוח הקודש איז צו אים געקומען, נישט ווייל ער האט אלע תנאים, נאר ווייל בהתאם למצב הדור איז ער געווען וואס מ'האט געקענט טרעפן, און גענוג מינימאלע תנאים זענען דא געווען.
דער משל פון ניגונים — דער רבי און דער כלי
א מעשה מיטן באבוב'ער רב: איינער האט געזאגט ער גייט צום באבוב'ער רבי'ן נישט ווייל ער האלט אז ער איז דער גרעסטער צדיק, נאר ווייל ער דארף זינגען די באבוב'ער ניגונים — דאס איז זיין וועג וויאזוי ער קאנעקט זיך מיט שבת. ער קען נישט גיין אין סקווירא אדער בעלזא ווייל דארט זינגט מען אנדערע ניגונים.
דער טיפערער פונקט: דער ניגון איז א כלי — נישט דער עצם, נישט דער אור, אבער א נויטיגער כלי. א וויזשניצער חסיד דארף די וויזשניצע ניגונים כדי ממשיך צו זיין אויף זיך קדושת שבת. און עס דארף זיין א לעבעדיגער רבי וואס ברענגט אראפ דעם ניגון אויף דער וועלט — ער מאכט אז דער ניגון זאל זיך זינגען. דער רבי ברענגט די סיגנאלן, דער מסגרת וואס מאכט עס ארבעטן.
דיסקוסיע: גשמיות און רוחניות
עס איז אויפגעקומען א קשיא: האט דאס גשמיות'דיגע (ניגון, בית המדרש) טאקע א שייכות מיט רוחניות? דער תשובה: יא — אזוי ווי א מצוה, וואס איז אויך גשמיות און רוחניות צוזאמען. עס ווענדט זיך וויאזוי מ'קוקט עס אן.
---
ב. דער בעש"ט'ס תורה אויף "תעשה לך תיבה" — צוויי מדריגות אין עבודת השם
דער ערשטער פשט: "חלונות מלמעלה" — שפע פאר די שכינה
דער אור האמת (פונעם מגיד ממעזריטש) ברענגט בשם דער בעש"ט: "תיבה" איז די שכינה (עולם הדיבור), און "חלונות מלמעלה" מיינט ברענגען מזון/שפע פאר די שכינה פון העכערע מדריגות — פון בינה (די ה' עילאה). דאס איז א באוועגונג פון למעלה למטה — אראפברענגען שפע.
פילע מהלכים
עס זענען פאראן פילע מהלכים אויף דעם בעש"ט'ס תורה פון "תעשה לך תיבה" — מחשבות זרות, ניתוח, פארשידענע וועגן. יעדער תלמיד האט דעם ענין גענומען אויף זיין אייגענעם וועג, כאטש אין יסוד איז עס דאס זעלבע. דאס ווערט אויך געפונען אין קדושת לוי, פרי הארץ, און ר' אהרן מזיטאמיר.
מדריגה א׳ — מלמטה למעלה (מצד הנברא)
דער מענטש איז אין עולם השכחה — וואס דער בעש"ט רופט בחינת אחוריים — ער פארגעסט וואו ער שטייט. ער דארף א התעוררות — אריינקריכן אין עולמות עליונים, דערגרייכן דעם אמת פון וואו די וועלט שטאמט.
דער בעש"ט'ס טעכניק: אריינלייגן אלע כוחות (אווערנעס, כוונה, דעת) אין די אותיות פון דאוונען/תורה. דורך דעם פארגעסט מען פון עולם הזה, מען הייבט אן צו זען אז די געוויינטלעכע לעבן איז "פיקטיוו." אין דעם וועג אריין זענען דא אסאך מדריגות — ביז עולם אצילות, תחתים, שניים ושלישים, עולמות ושמות.
חסידות באכלל איז געוויינטלעך מלמטה למעלה — וויאזוי נוצט מען מצוות, שבת, קדושה כדי זיך מדבק צו זיין בעליונים. "תשוקת הנשמה לחזור לשורשה", "מים התחתונים בוכים, אנן בעינן למהוי קמי מלכא." דאס איז וואס פאסט פאר א נברא — ער איז נישט דער מקור, ער איז חסר, ער וויל צוריק.
מדריגה ב׳ — מלמעלה למטה (מצד הבורא)
אין קבלה (אריז"ל, זוהר) איז כמעט מפורש אז מלמטה למעלה איז נישט די תכלית — עס איז נאר דער ערשטער שלב. די אמת'ע מטרה איז ממשיך זיין נייע שפע למטה — נייע אורות, מוחין, המשכות אראפברענגען אין דער וועלט.
מצד הבורא איז די כוונת הבריאה: בורא זיין, משגיח זיין, משפיע זיין, מחיה זיין, מטיב זיין — אראפברענגען אין דער וועלט, נישט צוריקנעמען. אין א געוויסע זין, דאס וואס נבראים ווילן — צוריקגיין צום מקור, "מחזיר עולם לתוהו ובוהו" — איז מצד הבורא א חורבן. (שבת איז "שביתה" נישט "השבתה".)
---
ג. טבע הטוב להיטיב — דער יסוד פון השפעה
דער אייבערשטער'ס מהות: צו געבן
דער אייבערשטער'ס מהות איז "מהיטיב" — צו געבן. ווי דער רמב"ם און קבלה ספרים ברענגען: יעדע זאך וואס האט שלימות האלט נישט נאר פאר זיך, נאר גיט ווייטער. אין רוחניות איז דאס ווי "מדליק מנר לנר" — ווי רש"י זאגט אויף "ואצלתי מן הרוח" (און דער רמב"ן): "כמדליק מנר לנר ואין זה חסר כלום" — עס ווערט נאר מער און מער. גשמיות'דיגע זאכן ווי געלט זענען אדער פאר מיר אדער פאר דיר, אבער דברים רוחניים — א דבר תורה למשל — וויל מען טבע'דיג ווייטערגעבן, ווייל "שאין די באוצרותיו לכל בריותיו" — דער אייבערשטער האט גענוג אלקות נישט נאר פאר זיך, נאר פאר אלעס, און נאך פיל מער.
תענוג הבורא vs. תענוג הנברא
דער תענוג פון דעם בורא איז צו געבן, צו משפיע זיין — א תנועה פון ירידה ("וירד ה'"). דער תענוג פון דעם נברא איז צו באקומען, צו עולה זיין — א תנועה פון עליה, ווי שלהבת (פלאם) וואס שטרעבט ארויף. דאס איז דער חילוק צווישן זכר (משפיע — ירידה) און נקבה (מקבל — עליה).
קירוב און ריחוק ברוחניות — דער בעל הסולם'ס לשון
ווייט זיין פון דעם אייבערשטער מיינט נישט ווייט אין מקום, נאר אנדערש זיין פון אים. אין רוחניות: צוויי זאכן וואס זענען ענליך זענען די זעלבע זאך; צוויי זאכן וואס זענען אנדערש זענען ווייט. דער אייבערשטער איז דער אבסאלוטער משפיע — אים פעלט גארנישט, ער קען נאר געבן. מיר זענען דער אבסאלוטער מקבל — אונז פעלט אלעס. דאס מאכט אונז די ווייטסטע פון אים — מער ווייט אפילו ווי א מלאך.
---
ד. ביטול איז נאר דער ערשטער שטאפל — דער וועג צו דומה לבוראו
ביטול = מידת המלכות — דער אנהייב
א מענטש וואס ווייסט נישט אז עס איז דא א בורא לעבט "בבחינת אחוריים" — ער באקומט חיות אבער ווייסט נישט דערפון. ער איז ווי "כמוץ אשר תדפנו רוח" — נישט קיין זאך. דורך דאוונען, קבלת עול מלכות שמים, ווערט ער א נברא — ער כאפט אז ער באקומט פון א מקור. אבער דעמאלטס כאפט ער ערשט ווי ווייט ער איז — ער איז פונקטליך דער היפך פון דעם אייבערשטער.
דער אמת'דיגער ציל: ווערן דומה לבוראו
דער אייבערשטער וויל נישט אז א מענטש זאל בלייבן נאר א מקבל. "קדושים תהיו כי קדוש אני" — מען קען נישט ווערן דער זעלבער ווי גאט (נישט שווה, נישט זהה), אבער מען קען זיין דומה — ענליך. וואס הייסט דומה? ווערן א משפיע — א זאך וואס גיט, נישט נאר נעמט.
אמת'דיגע דביקות איז נישט בלויז עולה זיין און מקבל זיין פון עולמות עליונים. דאס איז נאר דביקות רעלאטיוו צו פריער. אמת'דיגע דביקות איז ווען מען ווערט ענליך צום אייבערשטער — און מען גיט אויך. מען ווערט א משפיע, מען האט הנאה נאר פון געבן — מזון, שפע, תורה פאר זאכן וואס זענען אונטער אים.
דער פאראדאקס פון צדיק — דער רבי ר' אלימלך'ס ענין
א מענטש ארבעט זיין גאנצע לעבן צו ווערן א צדיק — ער וויל זיך גארנישט גשמיות, נאר דבוק זיין בה' און פארשטיין דברים עליונים. אבער ווען ער הייבט אן אמת צו פארשטיין דעם אייבערשטער, פארשטייט ער אז דעם אייבערשטער'ס כוונה איז פארקערט — ער ווערט א רבי, מתפלל פאר אידן, משפיע שפע, זארגט פאר פרנסה, געזונט, קינדער.
דער ר' יוד הקדוש האט געפרעגט: צו טיילן געלט דארף מען זיין א צדיק? אבער דער אמת איז: דאס קומט פון אן אמת'דיגע השגה אין אלקות — אז דער אייבערשטער האט געמאכט די וועלט "לא תוהו בראה לשבת יצרה" — נישט כדי אלע מדרגות זאלן פאניען למעלה, נאר כדי עליונים זאלן משפיע זיין פאר תחתונים.
---
ה. צוויי מדרגות אין כוונת אכילה: מנוח vs. אברהם אבינו
מנוח'ס מדרגה — בירור ניצוצות (מלמטה למעלה)
מנוח איז געווען אן עם הארץ וואס האט נאר געוואוסט איין כוונה פון אכילה: מעלה זיין די דברים תחתונים לעליונים — אין עסן זענען דא ניצוצות קדושה, און מ'דארף זיי מברר זיין און אויפהייבן. דערפאר שטייט ביי מנוח „והעליתיו" — ער האט געמיינט ער גייט מעלה זיין דעם עסן. ביי מנוח האט דער מלאך נישט געגעסן, נאר ער איז עולה געווען. אבער דאס איז נישט די אמת'דיגע כוונת אכילה.
אברהם אבינו'ס מדרגה — חפץ חסד (מלמעלה למטה)
אברהם אבינו האט געוואוסט די העכערע כוונה. ביי אברהם שטייט „ויאמר אלי מהר שלוש סאים קמח סולת לושי ועשי עוגות" — ער האט געגעבן צו עסן פאר די מלאכים, און זיי האבן טאקע געגעסן. אלס ראש החסידים איז זיין גאנצע דרך געווען: דער אייבערשטער איז חפץ חסד. ער האט ממשיך געווען פון דער העכסטער מדרגה פון חפץ חסד — ביז די מלאכים, ביז שרה, ביז איבעראל, ביז סדום אפילו.
ר' הערשעלע'ס ביאור (דרך עבודה)
כוונת אכילה איז צו געדענקען אז דער אייבערשטער איז חפץ חסד — ער וויל גומל חסדים זיין פאר נבראים — און דער מענטש איז מקבל די הטבה. דאס ווערט געבראכט אין ילקוט תורת צבי (ליקוטי תורת צבי).
טעם אין עסן — א תנאי פאר כוונה
איינער האט געבעטן דעם רבי'ן ער זאל צולייגן זאלץ צום עסן כדי עס זאל האבן א בעסערן טעם. א חכם (דער מנורת המאור) האט נישט פארשטאנען און געמיינט דער רבי עסט פאר תאוות. דער תירוץ: אין כתבי האריז"ל שטייט אז מ'קען נישט מכוון זיין כוונת אכילה אויב דער עסן האט נישט קיין טעם. דער טעם איז א כלי פאר דער כוונה — „ספירת תענוג."
---
ו. מקבל על מנת להשפיע — דער משל פון דער באבע'ס קוגל
דער ערשטער וועג: מקבל לשם ההשפעה
ר' אשר'ל רופט דאס „מקבל על מנת להשפיע." דער אייבערשטער וויל משפיע זיין, און דער מענטש קען זיך אריינטראכטן: פארוואס האב איך ליב צו עסן? ווייל דער אייבערשטער האט ליב צו געבן צו עסן. ווען איך עס און האב הנאה — פון געזונט, פון כח, אפילו פון טעם — איז מיין הנאה נישט ווייל איך בין הונגעריג, נאר ווייל איך בין דער מקבל פון דעם אייבערשטן'ס שפע.
דער משל
איינער גייט צו זיין באבע, און זי האט א „משוגעת" אז זי מוז געבן יעדן אייניקל קוגל. ער עסט די קוגל כדי די באבע זאל האבן הנאה פון געבן. ער האט הנאה פון דער קוגל — און אויב ער האט נישט הנאה, קען ער נישט מהנה זיין די באבע אויך נישט. ער איז נאך אלץ א מקבל, אבער ער איז מקבל לשם ההשפעה — ער כאפט אן דעם נקודת מבט פון דעם נותן, ער איז זיך משתתף אין דער הנאה פון דעם נותן. דאס איז אן אנדערע סארט אכילה, אן אנדערע סארט קבלת התענוג.
---
ז. דער רמ"ק'ס העכערע מדרגה — נושא מזון לשכינה
דער פאראדאקס: געבן פאר עמיצן וואס איז העכער פון דיר
די שכינה איז אוודאי העכער פון דיר — די שכינה פון אצילות איז העכער פון יעדן איד, פון כלל ישראל. אבער ווען דו דאוונסט, טוסט א מצוה, אדער עסט לשם שמים — ברענגסטו א שפע פאר די שכינה. אויב די שכינה איז העכער פון דיר, דארפסטו דאך ווערן דבוק אין איר, נישט געבן פאר איר — דאס איז דער פאראדאקס.
דער רמ"ק'ס משל: רבי און תלמיד
דער רמ"ק (ר' משה קארדאווערא) לערנט אז אין סדר ההשתלשלות איז יעדע מדרגה א ממוצע — ווי א רבי וואס איז ממוצע צווישן זיין רבי (פון וואו ער איז מקבל) און זיינע תלמידים (פאר וועמען ער איז משפיע). אונז זענען אלע תלמידי השכינה — ווי דער פסוק זאגט „וכל בניך למודי ה'" — א נביא איז א תלמיד פון דעם אייבערשטן, א פשוט'ער איד איז א תלמיד פון א נביא.
דער תלמיד העלפט דעם רבי
דער בעש"ט'ס תורה ברענגט ארויס אן אינטערעסאנטן חידוש: דער תכלית פון א תלמיד איז נישט בלויז צו זיין א מקבל — דער תכלית איז צו ווערן א משפיע. דער רבי קען נאר רעדן תורה ווען עמיצער איז דא צו הערן. אין א געוויסן זין העלפט דער תלמיד דעם רבי זיין א רבי. דער תלמיד איז אין א געוויסן אספעקט „העכער" פון דעם רבי'ס אייגענעם צורך.
שפע לצורך עצמו און שפע לצורך השפעה
דער רמ"ק גיט א טיפן הסבר: דער רבי (און כל דבר עליון) באקומט שפע פון אויבן. אבער שפע האט צוויי בחינות:
- שפע לצורך עצמו (ייחוד אבא ואמא)
- שפע לצורך השפעה — צו געבן ווייטער
די שפע וואס איז בשביל השפעה קען נאר קומען ווען עס איז דא א מקבל אונטן. אן א מקבל, באקומט דער עליון אויך נישט דעם חלק שפע. דער רבי באקומט נאר תורה (אין דער פולער מאס) ווען תלמידים/חסידים זענען דא צו מקבל זיין. פאר זיך אליין באקומט ער א באגרענעצטע שיעור.
דער משל פון אלישע'ס כלים (זוהר, פרשת לך לך)
אלישע האט געזאגט פאר דער אשה זי זאל צוגרייטן כלים — וויפיל כלים, אזויפיל שמן. דער שמן (שפע) איז אין אמת'ן אין סוף, עס פעלט קיינמאל נישט. דער גבול איז נאר וויפיל מ'קען מקבל זיין. די כלים אונטן מאכן אז דער שמן אויבן זאל זיך מתרבה זיין.
---
ח. סתימות זענען אלעמאל פון אונטן
א וויכטיגער חידוש: ווען מקובלים רעדן פון „מתקן זיין סתימות אין די צינורות אויבן" — איז דאס נאר בדרך השאלה. אין אמת'ן זענען די סתימות אלעמאל אונטן. אויבן איז אלעמאל גוט. אבער וויבאלד עס איז עין מערכת (איין סיסטעם), א סתימה אונטן מאכט אז אויבן ווערט אויך מצומצם — נישט פאר זיך, אבער פאר דעם צו זיין א משפיע.
---
ט. יעדער נברא וויל זיין דומה ליוצרו
דער גאנצער תענוג פון יעדער דבר נברא — אפילו ספירות, מלאכים — איז צו געבן ווייטער. ווען א נברא האט נאר גענוג פאר זיך אבער קען נישט משפיע זיין, איז ער נפרד, ער איז נישט דומה ליוצרו. דאס איז דער טייטש פון „קרוב לה'" — צו זיין אזוי ווי אים, צו זיין א משפיע.
---
י. עמלק און פירוד — "אין השם שלם"
אפילו איין מענטש וואס לאזט נישט מקבל זיין די שפע, איז ער מפריד די גאנצע שרשרת ביז אויבן. דאס איז דער טייטש פון „אין השם שלם עד שימחה זרעו של עמלק" — עמלק איז מעכב בעד השפע, און ממילא ווערט נסתם די שפע דורך דער גאנצער קייט, און די עליונים ווערן כביכול נפרד.
---
יא. דער בעש"ט'ס תורה וועגן תפילה — נישט פאר זיך אליין
דער בעש"ט'ס יסוד
דער בעש"ט האט געזאגט (שטייט אין תולדות): ווען א מענטש איז מתפלל נאר פאר זיך אליין, מאכט ער א גרעסערע פירוד אין אנדערע פלעצער. אפילו ווען איינער האט אין זין נאר יחודים עליונים אבער נישט אז עס זאל אויך זיין השפעה אונטן — איז ער מפריד, ווייל ער שניידט אפ „כלי זנו" פון די עליונים צו די תחתונים.
דער משל פון „כל חמירא" (הומאריסטיש)
עמיצער האט מכוון געווען ביי „כל חמירא" אויף יציאת מצרים — א שיינע כוונה, אבער מ'איז נישט יוצא, מ'האט נאך אלץ חמץ אויף פסח! אזוי אויך — מ'קען נישט מתפלל זיין נאר אויף יחודים עליונים און פארגעסן דעם פשוט'ן צורך.
דער ריכטיגער וועג: לשם השכינה
מ'מוז מתפלל זיין נישט לשם עצמו, נאר לשם השכינה — דאס מיינט: מאכן די תחתונים מוכן צו מקבל זיין די השפעה, און דורך דעם ווערט די גאנצע מערכה שלם. דאס איז דער טייטש פון „לשם יחוד קודשא בריך הוא ושכינתיה" — לשם דעם זיווג, לשם די שכינה, לשם די עליונים — אז די גאנצע קייט פון השפעה זאל ארבעטן ווי עס דארף.
תמלול מלא 📝
דער מערכת פון הנהגה — רב, רבי, מלך — און דער ענין פון "יפתח בדורו"
דער יסוד פון דעם רמב"ם: מ'פאלגט משה רבינו, נישט דעם רב
דער רמב"ם זאגט אין די הקדמה צו פרק חלק אז ער פארשטייט די גאנצע מסורה פון משה. מענטשן זאגן: איך פאלג די היינטיגע בית דין, צו די היינטיגע רב — ער איז אפשר אזא גרויסע חכם, אבער ער איז נישט אזא גרויסע חכם ווי איך קען אים. דארף מען וויסן אז מ'פאלגט נישט דעם רב — מ'פאלגט משה רבינו. משה רבינו האט געהייסן מ'זאל פאלגן די בית דין אשר בימיך. ס'קען זיין אז ער איז א שוטה, ווי זיי הייסן, אז יפתח בדורו.
צוויי אופנים צו פארשטיין דעם ענין: פאליטיש און חסידיש
סאו יא, דאס איז — חסידים ווייס איך נישט ווי זיי קענען מקבל זיין אזא זאך, ווייל זיי דארפן יא אדער רעכטס אדער לינקס, אבער מ'קען עס זאגן אויף א חסידישע וועג אויכעט.
ס'איז אן ענין פון די מערכת. ס'איז דא גרעסערע זאכן פון דיין מדריגה אדער די רבי'ס מדריגה פערזענליך. ס'איז איין זאך, אוודאי א גוטע זאך אז דער רבי איז א צדיק, אבער נאכדעם איז דא דער נושא פון די מערכת הכללית.
דער פאליטישער פשט
ס'איז דא — על פי דער רמב"ם וואלט געזאגט פאליטיש — כדי פשוט זאל ארויסקומען אז תורה אחת יהיה לכם. ס'קען נישט זיין אז יעדער איינער זאל זיך מאכן זיין אייגענע הלכה, אזויווי רבי עקיבא האט געזאגט.
יא, דאס איז דער פשט. דאס איז א פשוטע פשט. דאס איז א פשט על דרך א פשט, אדער אזויווי איך רוף פאליטיש — פאליטיש מיין איך הנהגת העולם.
דער חסידישער פשט: די מערכת פון שפע
אבער ס'קען אויך זיין א חסידישע פשט. א חסידישע פשט וואלט געווען, קבלה'דיג, חסידיש, איך ווייס נישט — אז ס'איז דא א געוויסע וועג וויאזוי די שפע גייט, וויאזוי די המשכות אלוקות, וויאזוי מ'ווילסט עס רופן, ארבעט אויף די וועלט.
און אפילו ווען ס'איז דא א מלך, יא, אפילו לב מלכים ביד ה' — אפילו ס'איז דא א מלך א גוי, און פשטות למעשה די שפע פון דער אומה קומט דורך אים — קען זיין אז ער איז גראדע א נידריגער גוי. ס'רעכנט זיך נישט דווקא מיט די מדריגה פרטית פון דעם מענטש.
פארוואס איז דאס אזוי? קען זיין אז ס'איז אן עונש פאר די אומה אז זיי האבן א מלך א רשע. אבער מ'האלט זיך חייב בכבוד המלכות — נישט נאר גשמיות ווייל ער גייט דיך הרג'ענען, ס'קען זיין אז ס'איז א רוחניות'דיגע זאך אויכעט. ווייל אמת'דיג, אויב דו ווילסט אנקומען צו די שפע וואס קומט אין דעם וועג, דארפסטו גיין דורך אים.
דער משל פון משה רבינו און יהושע
אויב איז כלל ישראל — לאמיר זאגן מ'רעדט פון גאנץ כלל ישראל, ס'איז מיר גרינגער צו רעדן ווי איינער, אזוי ווי חסידות. אויב משה רבינו, ער איז דער רבי — לאמיר זאגן ער האט עפעס א חסרון, איך ווייס, יהושע קען בעסער לערנען פון אים, עפעס קען ער בעסער, אז ער קען בעסער מאכן די חידושים — ס'איז נישט קיין חילוק.
אבער דער שפע הכללי וואס געשעט דארף קומען דורך אים, און ס'ארבעט אזוי אויך. אין אנדערע ווערטער, ס'איז דא א געוויסע חסידישע ווארט צו זאגן אז דאס איז א חסידישע ווארט — אז א איד זאל גלייבן אין א שטעקן און ער וועט האבן א מדריגה. ס'איז דא אזא זאך, ווייל א גרויסער חלק פון די...
זיי האלטן ווי א שטעקן, אמת, טאקע — ווייל דער ענין פון די סיסטעם, די מערכה ארבעט מיט דעם, אז ס'איז דא איינער וואס שטעלט זיך בראש, און דורך אים קומט די השפעה פאר די אנדערע מענטשן.
די מינימאלע תנאים פאר א מנהיג
ס'איז דא געוויסע תנאים — איך ווייס, ער קען נישט זיין ממש א רשע, א חזיר, קען זיין — אבער אויף וויפיל ס'איז דא געוויסע מינימאלע תנאים, איז דא אין דעם אפילו אן ענין רוחני.
ס'איז שווער פון אים צו זאגן, ווייל יפתח בדורו, יפתח בדורו — אז ס'גייט רוח הקודש צו יפתח. וואס? נישט אלע תנאים, אבער גענוג תנאים. ער איז בסדר, ס'איז א בהתאם למצב הדור — דאס איז געווען וואס מ'האט געקענט טרעפן, מאיזה שהיא סיבה.
קען זיין ס'איז טאקע א חסרון — ס'זאגט נישט אז ס'איז א חסרון — אז ס'איז אזוי ווי אן עונש פאר די כלל אז זיי זאלן האבן א רבי אדער א מלך אדער עפעס וואס טויג נישט אזוי שטארק. אבער ס'איז נכלל נישט דא קיין סאך אנדערע וועגן לגבי דער וועג פון די זאך, פון די געוויסע ספעציפישע שפע וואס דער מענטש...
משל פון ניגונים: דער רבי אלס כלי פאר די שפע
לאמיר זאגן, איך קען נישט זאגן אז ס'איז דא א נארישע וועג, יא? לאמיר זאגן ס'איז דא איינער — איך קען אים, איך געדענק זיך געשטאנען מיט דעם באבוב'ער רב. ער האט געפרעגט איינעם וועלכע רבי גייט ער גיין, ער זאגט ער ווייסט נישט.
ביי אים פרייטאג צונאכטס דארף מען זינגען געוויסע ניגונים און זיך שאקלען ביי א געוויסע טיש אויף א געוויסע וועג, און ער זעט אז דער ברענגט דאס. ער קען נישט גיין אין בעלזא, איך ווייס שוין וואו, אין סקווירא — ווייל דארט איז דא א צדיק, ער קען נישט די סקווירא'ער ניגון, ער דארף זינגען די באבוב'ער ניגון. דא זינגט מען די באבוב'ער ניגון, ער גייט דארט.
דו קענסט זאגן זייער ציניש, אבער דו קענסט זאגן אז איך האב א געוויסע וועג וויאזוי איך קאנעקט זיך מיט שבת, וויאזוי איך פראווע א שבת. קודם דארף עס זיין מיט די מסגרת, מיט די ניגון. אויב דער רבי פירט עס, אן א רבי ארבעט עס נישט.
ס'מיינט אז איך האלט אז דער רבי איז א גרעסערע צדיק ווי זיין פלימעניק? ס'האט נישט צו טון, איך בין נישט אזוי האלטן. איך האלט אז ער מאכט בעסער די שפיל — נישט די שפיל — ער ברענגט די סיגנאלן טוט ער.
אויב א צווייטער וועט מאכן די זעלבע סיגנאלן, דעמאלטס הייבט זיך אן טאקע א גרעסערע פראבלעם. אבער ביז דערווייל, ער האט נישט אזא שיינע בית המדרש, ער קען נישט זיין באבוב אן א שיינע בית המדרש, איך ווייס נישט! ס'איז דא געוויסע הלכות וויאזוי ס'ארבעט די סיגנאלן. ס'איז נישט אזוי שוין.
דיסקוסיע: גשמיות און רוחניות
קהל: די גשמיות'דיגע האט נישט קיין שייכות מיט די רוחניות'דיגע.
מגיד שיעור: ס'האט יא, ווייל דאס איז אזוי ווי א זאך וואס איז א מצוה, אזוי ווי א ניגון. וואס הייסט? ס'איז גשמיות אדער רוחניות? איך ווייס נישט וועלכע ס'איז. ס'ווענדט זיך וויאזוי דו קוקסט עס אן.
קהל: דער זאגט אז זיי האבן געשעפט כח אז ער איז דער...
מגיד שיעור: ס'האט יא, ווייל דאס איז אזוי ווי... ניין, ס'איז ווייל דאס וואלט געווען אזוי ווי... קענסט זאגן ס'איז געווען א מצוה? ס'איז נישט די רוחניות באמת. איך ווייס נישט. ווייל דאס איז א חלק פון די חלק...
קהל: וואס איז געשען?
מגיד שיעור: איך זאג, אז דאס וואס איך האב גערעדט וועגן די ניגון, ענק דארפן ברענגען בעסערע טעלעפאנס מיט... איך ווייס נישט, איראן האט באמבארדירט ענקער טעלעפאן אדער עפעס...
ניין... נישט איך בין שולדיג, אמת? אונז זענען שולדיג. ער ווייסט, ער ווייסט. גיי אויפן טעלעפאן. לייג אריין די קאלער אויפן טעלעפאן, ס'קען ארבעטן בעסער. ניין, דו ווייסט וואס מאכן אויף א טעלעפאן? פשוט א טעלעפאן, אה, וואס מען קאלט מיט א פאון נאמבער. שטעסט איך מיין?
איך זעה מיך אליין די גאנצע צייט. ענק ווייס איך נישט.
צוזאמענפאסונג: פאליטיש און חסידיש
איך זאג אן ענק, ווייל ס'קען יא זיין אז ס'איז א משל וואס עס איז געטונג געטו פארשטיין. ווייל מ'רוצט שפע רוחני קיינע זיי לאסן דרייבן. ווייס איך נישט.
אבער, זאג אין ענק, ווייל דעיס איז עפעס א... קענסטו נישט זאגן? ס'איז דא פאליטיש פשט. ס'דארף זיין איין רבי, איינער דארף מחלט זיין ווען מ'דאווענט מנחה. אקע, דאס איז דא א דזשאב פון א גבאי. באט... ס'איז די קיצור. נישט זיין צו מיש. ס'איז נישט קומען איינער אין די פריען איינער נאכמיטאג. מ'עדטש קענען דאווענען מסיבה. ס'איז נישט זיין איינער וואס איז מחלט. יא... ס'איז טאטש פאליטיש, און די פשוט'סטע וועג.
אויב איך זאל, א גרחמי ס'דיג. ער טאטש. ער דארף פון איין איינער, וואס ער קען זינגען די ניגון וואס ער קען פירן... ער קען זינגען די ניגון וואס מען זינגט ביי אונז. דער געוויסער סארט ניגונ'ס.
ער קען זיין אז א צווייטער רבי איז א גרעסערער צדיק, אבער ער זינגט אן אנדערע ניגון, אסאך מענטשן. עס איז נישט א שדר איינעס, איך האב נישט די פריון, מיך איז נישט קיין חילוק וועלכער ניגון מ'זינגט. אבער איך זע אז אסאך מענטשן איז יא א חילוק, און א א געוויסער ליב דער בער יא, עס איז עס דארף זיין א אידיש אין אידיגון. איך ווייס נישט, אבער איך קען נישט, איך דארף אלס זיין אויף אידיש, און נפחס לישן הקודש. מ'קעלט דעם רבי און מ'ציילט דעם חסיד. ס'איז אן דעם רבי ניגון. אבער די מאפסים דארף א רבי צו פירן די ניגון, שטימט?
דער רבי אלס דער וואס ברענגט אראפ דעם ניגון
סאו... עמ... דער ניגון קומט דאך אבער, כמעט קענסטו זען עס וועט דאך נישט. אמת, בסך הכל אונז ווילן סך הכל גיין מיט אונזער סיגנאל, מיט אונזער מהלך, אבער א חלק פון אונזער מהלך איז אז ס'איז דא א רבי, איך ווייס נישט, אדער דער רבי ברענגט...
איך מיין אז דער רבי מאכט אז דער ניגון זאל זיך זינגען, נישט ער וועט זינגען דעם ניגון — ער קען זינגען אן אנדערע ניגון, הכי נמי. אבער דעמאלטס ווערט אויס די געוויסע זאך, ווערט אויס. נישט שלעכט, ער קען נישט נישט זיין אן אבל אז ער וועט ווערן א סאטמארער, אבער ער וועט שוין מער נישט זינגען די וויזשניצע ניגונים, וואס זאל מען טון?
אין אין דע איז אייגענטליך א געוויסע דאך א כלי — ס'איז נישט די אור, ס'איז נישט די עצם, יא? דער עצם איז למעלה פון דעם, אבער ביי וויזשניץ אחוץ, כדי ער זאל זיך, כדי ער זאל זיך ממשיך זיין אויף זיך די קדושת שבת דארף ער זינגען די וויזשניצע ניגונים.
אין וויזשניצע ניגון מיין איך מער ברחוב, מיין איך דווקא דעם ניגון — ער קען זינגען דעם ניגון אינדערהיים, אמת, אבער עס דארף צו זיין א רבי וואס ברענגט אראפ דעם ניגון אויף די וועלט, א לעבעדיגער מענטש וואס ער מאכט אז דער ניגון זאל זינגען.
עניוועיס...
איך מיין אז מצד הרבי, דארף דער רבי אויך ביטול, דאס איז אמת, פאר וואס רעדן אונז יעצט וועגן די רבי'ס? ווייל זיי האבן אונז ווייטער אפגעהאקט.
אלווער? יא. אבער הערסט אונז? יא, אבער קענסט אונז רעדן וועגן בעל שם? וועגן בעל שם, שוין, קען רעדן וועגן בעל שם.
איך הער, איך הער יעצט.
איבערגאנג צום בעש"ט: צער על הטבע
בקיצור מען דארף מאכן א צער על הטבע, דאס איז די עיקר. יא, דא מאכן א צער על הטבע.
אבער איך בין געווען אז איך קען... צוריק... איך האב נאך געהאט די טענות אז... מען האט זיך אביסל געריקט. ניין, ס'הייבט זיך אן ט"ז. די ערשטע אות איז ט"ז. ס'שטייט די זעלבע זאך אבער א גאנצע ציילן.
פילע פשטים אויף "תעשה לך תיבה" — פון אור האמת בשם דער בעש"ט
דער פשט פון "ועמוד חלונות מלמעלה" — תיבה איז די שכינה
מגיד שיעור:
דער... דער... ס'איז אנדערש ווי פריער. פריער האט מען עס געטייטשט, "ועמוד חלונות מלמעלה", ס'איז שוין געווען צוויי פשטים עובדים, אדער איין פשט. דאס ברענגט ער פון אור האמת. איך ווייס נישט. אור האמת איז פון די מגיד ממעזריטש. אהם... אבער השם בשם דער בעל שם טוב. אפשר דאס איז אויך געווען דער פריערדיגער פשט. פריער איז געשטאנען "ועמוד חלונות מלמעלה", היינו אמא. סחר של סביב אש, ועי' בספר אור תורה. און די אות ט"ו. די אנדערע שטיקלעך האבן נישט געזאגט פשט ל"עמוד חלונות מלמעלה".
אממ... ער גיבט דא צוויי פשטים, אבער נאכדעם גיבט ער צוויי פשטים. אבער די ערשטע פשט איז געווען אמא. און דא טייטשט ער "עמוד חלונות מלמעלה", אז די תיבה איז די שכינה, אזוי קומט דא אויס, יא? "שהשכינה עולם הדיבור", אזוי ווי ס'שטייט פריער. תיבה ווייזט אויף די שכינה. און אזל ברענגען נחלה זיין, מאכל זיין, כאילו, יא? ומזון. אשר חלונות מלשון מאכל? ווייס איך נישט. ברענגען מזון פאר די שכינה פון העכערע מדריגה. זיינו פון בינה, רייט? געווענליך מיינט די ה' דארט פון בינה. עס ענדיגט זיך דארט. עס פארקערט מי למעלה למטה.
די שאלה פון למעלה למטה און למטה למעלה
קהל:
יא, עס איז אזוי ווי דו האסט געזאגט. סאו מ'דארף דא, דו ווייסט וואס אונז ווילן רעדן וועגן.
מגיד שיעור:
איך מיין נישט מלשון רעדן, נאר אזוי ווי מ'זאגט לעצטע וואך, איך זאג זאכן וואס איך לערן די גאנצע וואך, נאכדעם טרעפן מיר זיך דא. דאס איז אויך געווען א למעלה למטה, למטה למעלה שאלה, יא, אין וועלכע וועג גייט מען.
ס'הייסט דא, קוק ממש די נעקסטע שטיקל, יא, די נעקסטע שטיקל שטייט, זאג די נעקסטע שטיקל אויך. מ'דארף מאכן א רשימה פון וויפיל טייטשן ס'איז דא אויף "תעשה לך תיבה", אלע סארט מהלכים, מחשבות זרות ניתוח. יא, יעדער איינער האט עס גענומען אויף אזא וועג. נישט קיין חילוק, ס'איז גענוג אז ער זאגט עס איינמאל, און יעדער איינער האט מפרש געווען אסאך מאל די זעלבע זאך.
די צוויי מדריגות אין עבודת השם
דער יסוד — צוויי לעוועלס אין חסידישע ספרים
מגיד שיעור:
איך זאג אז ס'איז דא, איך וועל דיר ווייזן וואס איך מיין. ס'איז דא די צוויי מדריגות וואס ער רעדט דא זייער קלאר. דער בעל שם טוב, איך ווייס נישט ווי קלאר דער בעל שם טוב זאגט דאס. ס'איז דא פלעצער אין די חסיד'ישע ספרים וואס רעדן קלאר די יחידה, די קדושת לוי און די פרי הארץ, דער תלמיד פון קדושת לוי, דער רבי אהרן מזיטאמיר, ער רעדט דארט אז ס'איז דא די צוויי לעוועלס. ער זאגט אז ס'איז דא צוויי, אפשר ברענגט ער דא אפילו פון אים שפעטער, איך זע דא די סארן.
מדריגה א׳ — מלמטה למעלה: דער וועג פון עולם השכחה צו עולמות עליונים
דער מצב פון עולם השכחה — בחינת אחוריים
מגיד שיעור:
ס'איז דא א מענטש וואס דאס האבן מיר אנגערירט לכתחילה, אזוי ווי די ערשטע נקודה. די ערשטע נקודה איז, די ערשטע אזוי ווי תנועה, דאס איז ווען א מענטש איז אין די עולם השכחה, וואס דער בעל שם טוב רופט עס בחינת אחוריים, יא, ער פארגעסט, ער ווייסט נישט וואו ער שטייט זיך מיט זיך. ער דארף עפעס א וועג אריין, ער דארף עפעס א התעוררות, קענסט עס רופן, אבער ס'איז התעוררות מיט א אלף.א. עולה צו זיין, באלייכטן עפעס, ער דארף עפעס אריינקריכן אין עולמות עליונים. עולמות עליונים מיינט די אמת, פון וואו די וועלט איז אמת, ער גייט נישט העכער ערגעץ.
דער בעש"ט'ס טעכניק — אריינלייגן די כוחות אין די אותיות
און ער נוצט, דער בעל שם טוב'ס וועג איז געווען צו נוצן די אותיות. דאס איז א טעכניק, א טעכניקא וויאזוי ער גייט אריין אין רוחניות. וויאזוי ער גייט אריין אין רוחניות? למשל'דיג, זאגט ער פריער, ער לייגט אריין אלע זיינע כוחות אין די אות. כוחות מיינט ער זאגן זיין אווערנעס, יא, זיין כוונה, זיין דעת, נישט כוחות גשמיים. ער גייט אריין אין דעם, און אזוי האט מען גערעדט אין די אות ת' פון מגיד, ער פארגעסט פון די עולם הזה, ער פארגעסט פון די זאכן וואס ער האט געזען, ווייל ער הייבט אן צו זען אז די וועג וואס ער לעבט איז פיקטיוו, ס'איז נישט עכטע זאכן, וכדומה. דאס איז די וועג אריין.
אסאך מדרגות אין די וועג אריין
אין די וועג אריין איז דא אסאך מדרגות, דו קענסט ארויפגיין ביז עולם אצילות, און אסאך לעוועלס וואס מיר האבן געלערנט פון דעם מגיד, אדער די תחתים, שניים ושלישים, עולמות ושמות אלוקים, וכו'. דאס איז די וועג אריין, יא? אדער ארויס, קענסט עס רופן ארויס פון די וועלט, דרך למעלה.
חסידות איז באופן כללי מלמטה למעלה
די זאך איז, און דער בעל שם טוב רעדט זייער אסאך וועגן דעם, און דער בעל שם טוב איז באופן כללי, אויך חסידות איז מלמטה למעלה געווענליך. חסידות טרייט אלעס צו מסביר זיין אויף די זאך. וויאזוי נוצט מען די מצוות, אדער שבת, אדער קדושה, נישט קיין חילוק? וויאזוי נוצט מען זאכן כדי עולה צו זיין, כדי זיך מדבק צו זיין צוריק בעליונים, און צוריקברענגען אין תשובה, יא, צוריקברענגען די נשמה צו וואו זי איז געקומען פון, אזעלכע סארט זאכן.
מדריגה ב׳ — מלמעלה למטה: די אמת'ע כוונת הבריאה
אין קבלה איז מלמטה למעלה נישט די תכלית
מגיד שיעור:
די זאך איז...
קהל:
וואס?
מגיד שיעור:
דאס איז פארקערט, יא. אין מקובלים למשל איז כמעט מפורש אין די אריז"ל אז דאס איז נישט די תכלית, אויך אין זוהר. דער אריז"ל האט אפילו א תורה וועגן דעם, וועגן מנוחה און די כוונת אכילה. אין קבלה, די מטרה פון תורה ומצוות איז נישט צוריקצוגיין, דאס איז א וועג, ס'איז נאר די ערשטע שלב. די מטרה איז ממשיך צו זיין נייע שפע, נייע המשכה, צו דעם אורות, מוחין, און אלע מיני אזעלכע זאכן, צוריק למטה, צו ברענגען שפע למטה.
מצד הבורא און מצד הנברא — צוויי פארקערטע כיוונים
דאס הייסט, אין אנדערע ווערטער, כביכול, מצד הבורא, נישט מצד הנברא. דאס הייסט, וויבאלד ס'איז דא נבראים — א גרויסע חידוש אז ס'איז דא נבראים, מסתמא ס'איז דא א תכלית און גאולה וויאזוי ס'קען זיין, אבער אזוי זעט אויס אז ס'איז דא נבראים — און די נבראים לעבן אין די עולם הפירוד ווי מ'רופט עס, יא, זיי זענען נישט בשורשם, זיי ווייסן אפילו נישט פון זייער שורש, זיי זענען אינגאנצן אין גלות מצרים. אבער זיי ווייסן יא, זיי האבן פארגעסן, זיי זענען שוין ארויס פון גלות מצרים אבער זיי האלטן נישט אין די גאולה, "קרבה אל נפשי".
תשוקת הנשמה לחזור לשורשה — דאס איז מצד הנברא
און זיי ווילן זיך דערמאנען, זיי ווילן זיך עולה זיין לשורשם, "תשוקת הנשמה לחזור לשורשה". דו קענסט זאגן נישט נאר די נשמה, די עולמות אליינס, "מים התחתונים בוכים, אנחנו רוצים להיות לפני המלך", אפילו די מלכים, די נשמות, אלעס, אלעס ציט אויף ארויף, ציט אויף ארויף צוריק צו זיך דערמאנען דעם מקור.
יעצט, דאס איז וואס נבראים טוען מצד הנברא, ווייל דאס איז וואס ס'פאסט צו זיין א נברא. ער איז נישט דער מקור, ער איז נישט דער בורא, ער איז נישט דער מאציל, וויאזוי דו ווילסט אים רופן. ממילא, אבער ער ווייסט אז ער קומט פון דארט, ס'פעלט אים, ער איז אלעמאל חסר, ער וויל אלעמאל צוריק עולה זיין.
מצד הבורא איז די כוונה צו ברענגען שפע למטה
מצד הבורא אבער איז עס פארקערט, אמת. מצד הבורא, די כוונת הבריאה איז — איך קען נישט זאגן כוונת הבריאה, נישט די בורא אליינס, כביכול, אבער מצד הבורא, מצד העליון, איז די גאנצע כוונת השם, די כוונת הבריאה, איז צו מאכן די וועלט, בורא זיין די וועלט, משגיח זיין אויף די וועלט, משפיע זיין שפע אויף די וועלט. דאס הייסט, ווייטער מחיה זיין, ווייטער מהנה זיין, לטוב וכו'.
עבודת השם פון נבראים איז מצד הבורא א חורבן
סאו מצד הבורא איז אין א געוויסע זין דאס וואס מ'רופט עבודת השם איז א חורבן. יא, שבת, שבת איז שביתה, נישט השבתה, ס'איז בעצם א חורבן. דאס הייסט, מחזיר זיין עולם לתוהו ובוהו, וואס אלע צדיקים ווילן טון, איז נישט קיין וועג. דאס איז מצד דער אייבערשטער. מצד הנברא איז דאס וואס ער וויל, ווייל ער איז זייער ווייט. אבער מצד הבורא איז עס אמת'דיג פארקערט. מצד הבורא איז די כוונה איז אז הקב"ה איז מטיב, און וויאזוי מ'איז עס מסביר אין רמב"ם און אין קבלה. איך האב געטראכט אז דאס איז די לשון אין רמב"ם, אבער איך מיין אז ס'איז נישט קיין אידע.
טבע הטוב להיטיב — דער יסוד פון השפעה
עס איז בעצם א חורבן, וואס הייסט "מחזרת על הפתחים", וואס אלע צדיקים ווילן טון איז נישט קיין וועג. מצד די נברא איז דאס וואס ער וויל, ווייל ער איז זייער ווייט. אבער מצד די בורא איז עס אמת'דיג פונקט פארקערט.
מצד די בורא איז פארקערט, איז די כוונות התפילות "מהיטיב", און וויאזוי מ'איז עס מסביר אין רמב"ם, אין קבלה, שטייט אז די לשון הרמב"ם, אבער איך מיין אז אין יעדע חסיד'ישע ספר שטייט אויך אזוי: יעדע זאך וואס האט שלימות, יעדע זאך וואס האט שלימות מיט מציאות — די אייבערשטער איז די מערסטע מוצא, ער האט א מציאות מעצמו — און יעדע זאך וואס האט שלימות, פחות בעולם הרוחני, נישט נאר אין גשמיות, ס'איז נישט אינגאנצן אזוי סאמטיימס ווייל ס'איז טאקע דא א צמצום, אבער אין רוחניות, יעדע זאך וואס האט שלימות האלט נישט נאר פאר זיך, נאר ס'געבט ווייטער.
דאס טייטשט "טבע הטוב להיטיב", ווי אויב איינער קען האט עפעס א דבר תורה, וויל ער עס נישט האלטן פאר זיך, ער וויל עס געבן פאר יענעם. געלט איז א פראבלעם, ווייל ס'איז אדער פאר מיר אדער פאר יענעם. אבער דברים מושכלים, דברים רוחניים, איז אלעמאל ווי די "מדליק מנר לנר" ווי רש"י זאגט אויף די לשון "ואצלתי מן הרוח", וואס דארט קומט די לשון אצילות, ווי ס'שטייט אין רמב"ן, "כמדליק מנר לנר ואין זה חסר כלום", ס'ווערט נאר מער און מער, ווייל דאס איז די טבע הטוב, וואס ס'וויל ארויסגיין, ס'וויל געבן מער, ווייל ס'האט מער, ס'האט נישט נאר גענוג פאר זיך. "שאין די באוצרותיו לכל בריותיו", די אייבערשטער האט גענוג עקזיסטענץ, גענוג אלקות, נישט נאר פאר זיך אליין, נאר אויך פאר אלעס אנדערש, און פאר נאך אפאר זאכן, פאר אלעס, און ער קען זיך אלעמאל מאכן נאך, יא, ס'איז פאר אלעס און פאר נאך פיל מער.
תענוג הבורא vs. תענוג הנברא
איז טייטש אז כביכול די תענוג, די תענוג פון די בורא איז זייער אנדערש פון די תענוג פון די נברא. וואס איז די לשון תענוג דא? ס'איז א משל, די אייבערשטער האט נישט קיין תענוג, אבער די תענוג פון די בורא איז צו געבן, צו משפיע זיין. די תענוג פון די נברא, אז איינער ווערט, ער וויל זיין א נברא, ער וויל ווערן, איז צו געבן אראפ, אראפצוגיין.
די תענוג הבורא איז ירידה, "וירד ה'", אראפצוגיין, ווי ירידות איז יא, ירידה שטייט אויך אין פרשת וישלח. אונז האלטן נאך שלעכט, איך האב געוואוסט, איך האלט נאך וישלח פון לעצטע וואך געלערנט. ירידה, מען גייט אראפ, דאס איז די תנועה פון די בורא. די תנועה פון די נברא איז עליה. די תנועה פון טשיקא אדער אייש, שלהבת קא, די אלע זאכן איז עליה. די תנועה פון א נקבה, די תנועה פון א נקבה איז עולה צו זיין, זיך מחבר זיין מיט די משפיע. אבער די תנועה פון א זכר איז פארקערט, איז צו געבן, צו משפיע זיין, להוריד את השפע לתחתונים. פארשטייט זיך אז ס'איז נישט קיין סתירה, ווייל מיר דארפן רעדן עקסטער. על כל פנים, וועיט.
קירוב און ריחוק ברוחניות — דער בעל הסולם'ס לשון
סאו, די צדיקים זענען דומים לבוראם. דאס הייסט, צו זיין א שלימות פון א מענטש, לאמיר טראכטן, דא ווערט ממש א פאראדאקס, אבער צו זיין א ריכטיגער מענטש, א מענטש וואס איז א ריכטיגער צדיק, א נשמה, וואס טייטש בכלל אז די נשמה איז ווייט, איז ירדה? ס'איז נישט פשט אז די אייבערשטער איז עפעס א פארלייטער און מ'קען ארויפקריכן אין די זיבעטע הימל. ס'הייסט מ'מיינט מדרגות רוחניות, יא? און וואס מיינט... ווי איך האלט נאר אינמיטן זאגן, יא, וואס מיינט... דאס איז די לשון פון בעל הסולם, רייט?
וואס מיינט צו זיין ווייט פון די אייבערשטער? ס'מיינט צו זיין אנדערש פון אים, יא? ווייל אין רוחניות, צוויי זאכן וואס זענען ענליך זענען די זעלבע זאך. אין גשמיות, צוויי גופים זענען מחלק. איך מיט מיין חבר, אפילו אונז זענען זייער ענליך און אונז האבן ליב די זעלבע זאך, אבער אונז זענען צוויי אנדערע גופים, אונז זענען נישט די זעלבע. אבער אין רוחניות, אין מושכל, אין די נשמה, צוויי זאכן וואס זענען די זעלבע זענען די זעלבע זאך. און וויפיל זיי זענען די זעלבע, זענען זיי קרוב.
סאו קירוב און ריחוק ברוחניות מיינט נישט ווייט און נאנט במקום, ס'איז נישטא קיין מקום וואס זאל מחלק זיין. די אייבערשטער איז מלא כל הארץ כבודו, מקומו של עולם. קירוב און ריחוק ברוחניות מיינט זיין אנדערש. ווען דו זאגסט אז אונז זענען ווייט פון די אייבערשטער, מיינט עס אז אונז זענען אנדערש פון אים.
די אייבערשטער איז, קענסט זאגן, די סיבה ראשונה, די אייבערשטער איז די ערשטע, ער איז א צד המשפיע, אים פעלט גארנישט, ער קען נאר געבן, ער געט נאר. און אונז פעלט אלעס. אונז זענען די גאנצע... דאס טייטשט צו זיין די ווייטסטע. אונז זענען די מערסטע נקבה, אונז זענען די מערסטע מקבל, ווייל אונז פעלט אלעס. אפילו א מלאך האט אויך מער מציאות ווי אונז, לאמיר זאגן. אונז זענען די ווייטסטע. דאס טייטשט זיין ווייט.
ביטול איז נאר דער ערשטער שטאפל
קומט אויס א זייער אינטערסאנטע זאך, אז ס'הייסט אלעס וואס חסידישע ספרים רעדן וועגן ביטול איז נאר א סטעפ. אין א געוויסן זין, ווייל דו זאגסט אז איך בין ווייט פון דער אייבערשטער. סאו וואס מיינט איך בין ווייט פון דער אייבערשטער? איינער וואס איז אינגאנצן אזוי ווייט... ביטול מיינט מידת המלכות, יא, ביטול מלכות איז נאר די ערשטע שטאפל. ער קען זיין איינער אזוי ווייט אז ער ווייסט אפילו נישט אז ס'איז דא א משפיע, ער ווייסט אפילו נישט אז ס'איז דא א מקור, אז ער איז מנותק. וויאזוי ער קען לעבן? ער לעבט בבחינת אחוריים, יא, דער אייבערשטער גיבט אים אויך דעם חיות, אבער ער ווייסט נישט דערפון.
דאס איז די פראבלעם וואס אונז רוב מענטשן האלטן, פארדעם דארף מען עס אנהייבן פון "סור מרע ועשה טוב", פון די מידת המלכות, פון אנהייבן צו הייבן צו כאפן בכלל אז דו ביסט א מקבל, אז דו ביסט א נברא. דו ביסט נאך נישט קיין נברא אפילו, פאר דעם דארפסטו אפילו נישט קיין נברא, ס'איז נישט בחינת בריאה, ס'איז נישט בחינת עפעס, ס'איז בחינת עפעס סתם א... וויאזוי הייסט עס? ס'איז אזוי ווי "כמוץ אשר תדפנו רוח", יא, ס'איז נישט קיין זאך.
ער דאוונט, ער איז מקבל עול מלכות שמים, יא, קבלה, ווערט ער א נברא. יעצט איז ער א נברא. יעצט, די בעיה איז אז דאס איז נישט גענוג, דאס איז נישט די תכלית, נישט אין דעם שטאפל. דאס איז נישט גענוג, ווייל וואס מיינט זיין א נברא? דאס הייסט דו ביסט געווען זייער ווייט פון דער אייבערשטער, דו האסט בכלל נישט געוואוסט אז ער האט דיך געמאכט. אקעי, יעצט ווייסטו, יעצט ביסטו א נברא. יעצט כאפסטו ערשט ווי ווייט דו ביסט, ווייל יעצט כאפסטו אז דו ביסט דער העפך פון אים, פונקטליך דער העפך. ווי ווייט עס קען זיין, כל עולם מעבר אחד ומעבר שני. דער אייבערשטער איז מעבר אחד, ער גיבט נאר, און דו ביסט מעבר שני, דו נעמסט נאר. דאס איז דאך די טייטש ביטול, דו כאפסט אז דו ביסט סתם א... "לשמה אין לו מגרמו כלום", דו נעמסט נאר.
דער אמת'דיגער ציל: ווערן דומה לבוראו
און דא, אין חסידישע ספרים און אין מקובלים איז דאס נישט קיין חידוש וואס דער אייבערשטער האט געמאכט, דער אייבערשטער וויל נישט אז ס'זאל בלייבן אזוי. ס'איז נישט קיין וועג אז א מענטש זאל בלייבן א נברא, ער זאל בלייבן נאר א מקבל, נאר בחינת נוקבא, נישט משפיע, ווייל דעמאלטס איז ער אמת'דיג ווייט.
אגב, ליבא דאמת לאמיתו, פארדעם איך זאג אז ביטול איז מלכות, דו קענסט זאגן ביטול איז כתר, ווייל ליבא דאמת לאמיתו בלייבט ער אלעמאל אזוי, ס'איז נישטא קיין וועג ארויס פון דעם, ווייל דו קענסט נישט ווערן קיין אמת'דיגער בורא, קיין מענטש ווערט נישט קיין גאט. ליבא דאמת לאמיתו. אבער דו קענסט זיין דומה, פארדעם איז דא "קדושים תהיו כי קדוש אני", דו קענסט זיין דומה, נישט שווה, נישט זהה, נישט די זעלבע, אבער דו קענסט זיין דומה.
און וואס טייטש אז ער איז דומה? דומה איז דער טייטש אז די יכולת פון נברא, דאס איז דאך די גאנצע סוגיא פון די עמידה חסיפה וכו'. די אמת'דיגע הטבה, דאס הייסט, קען מען זאגן די אנדערע וועג על דרך אגב, ווען א מענטש גייט ער וויל ארויפגיין, די תשוקת עליה איז זיך מספק ווען ער איז עולה וויפיל ער קען, ער איז א בורא, ער איז א נברא, ער איז א נברא, ער איז א נברא, צום סוף זעט ער, ער וויל נישט זיין א נברא. פארוואס זאל איך זיין א נברא? א נברא איז נישט קיין גוטע זאך, א נברא איז חסר, א נברא איז וואס קען נישט אפילו עקזיסטירן אליינס.
וויל ער זיין אזויווי א בורא, וויל ער זיין אזא סארט זאך, ער וויל, נישט נאר ער וויל, ער וויל זיין א זאך וואס געבט. סאו למשל, כלפי די וועלט איז א מענטש, לאמיר קענען זאגן באופן הכי פשוט, וויבאלד אז א מענטש איז כלפי די האט קינדער, יעדער מענטש האט קינדער, אדער בניך אלו תלמידיך, אדער מענטשן וואס זענען מושפעים פון אים, אפילו אין א געוויסע זין א נשמה מיט א גוף, יא?
פארוואס קומט אראפ די נשמה אין א גוף? ס'איז בעצם די זעלבע שאלה פארוואס דער אייבערשטער האט געמאכט די וועלט, יא? פארוואס דער אייבערשטער מאכט די וועלט? ווייל ער וויל געבן. ער וויל געבן, דארף כאטש זיין עפעס, ער וויל געבן, דאס איז די תכלית פון די נתינה. און די נשמה קומט אראפ אין א גוף ווייל ער וויל משפיע זיין לתחתונים. ווען א מענטש איז מחיה זיין גוף, טוט ער וואס, איך וועל אנקומען צו דעם אין א מינוט וועגן כוונות אכילה.
אמת'דיגע דביקות דורך השפעה
אבער ווען א מענטש לערנט אויס פאר אנדערע, איז א מענטש זאגט, אהא, איך וויל דאך עולה זיין, איך וויל אליינס נדבק זיין בעולמות העליונים און מקבל זיין אמת'דיג מער. אבער דעמאלטס איז ער כמעט הפוך, דביקות רעלאטיוו צו וואס איז געווען פארדעם, רעלאטיוו צו יאכען צו זיין בבחינת אחוריים, אבער ס'איז נישט קיין דביקות אמת'דיג.
אמת'דיגע דביקות איז ווען ער ווערט ענליך צו די גאט, ענליך צו די אייבערשטער, און ער געבט אויך. ער ווערט א משפיע, ער ווערט אזא סארט זאך וואס האט הנאה צו באקומען נאר צו געבן, נאר צו געבן מזון צו זאכן וואס זענען אונטער אים, לאמיר זאגן קודם כל זאכן וואס זענען אונטער אים. ער איז משפיע, מיט דעם איז ער מער דבוק, דאס איז דער טייטש.
יוסף מקבל את השכינה. וואס הייסט ער מקבל את השכינה? דו ביסט מקבל, דו ביסט מקבל זייער א גרויסע אור, אבער "ומחדש בטובו בכל יום תמיד" טייטש דו ביסט משפיע, ער גיט. יעצט ביסטו דומה לשכינה, דו ביסט נישט אמת'דיג, כאילו עס שטייט "על נא תעזבנו", אבער נישט אמת'דיג אוועק, ס'זעט אויס, דו ווייסט, דו פילסט עס אנדערש וכו', אבער למעשה איז ער א געבער. איז ער א געבער, דעמאלטס איז ער אמת'דיג דומה לשכינה.
דער רבי ר' אלימלך'ס ענין — דער פאראדאקס פון צדיק
און דעמאלטס ווערט דאס ממש א פאראדאקס, ווייל כאילו, און דאס איז דאך דער רבי ר' אלימלך וואס ער שרייבט דארט, אז א מענטש קען זיין ארבעטן זיין גאנצע לעבן צו זיין א צדיק, און א צדיק טייטש ער וויל זיך גארנישט גשמיות, ער וויל זיך זיין דבוק להשם, ער וויל זיך פארשטיין דברים עליונים. נאכדעם, ווען ער הייבט אן צו פארשטיין דעם אייבערשטן, פארשטייט ער אז דער אייבערשטער'ס כוונה איז פארקערט, ווייל ער ווערט א רבי און ער הייבט אן צו מתפלל זיין און משפיע זיין שפע אויף אידן, און מאכן זיכער זיי האבן פרנסה, און זיי געבן זייערע קינדער, און זיי האבן געזונט, און אזעלכע סארט זאכן.
און ס'איז געווען מענטשן וואס האבן געפרעגט, ר' יוד הקדוש האט נישט ליב געהאט דאס. ער איז געווען עפעס א צדיק, ווייל דאס איז א צדיק, און נאכדעם טיילט ער געלט. איך פארשטיי נישט, צו טיילן געלט דארף מען זיין א צדיק? יעדער איינער האט ליב צו טיילן געלט פאר דעם אנדערן. יא, ענק האבן זיך אפגעהאקט נאכאמאל.
אבער דער אמת איז אז דאס קומט פון אן אמת'דיגע השגה אין וואס טייטש אלקות. וואס? דאס איז אז דער רבי ר' אלימלך... יא, די אמת'דיגע השגה, א געוויסע אמת'דיגע השגה אין אלקות, אז דער אייבערשטער האט נישט חורבן געמאכט די וועלט, "לא תוהו בראה לשבת יצרה". דער אייבערשטער האט געמאכט די וועלט כדי נישט לשבת, כדי ס'זאל זיין גראבע מענטשן אפגעהאקט פון דעם, יא, אבער ווי לאנג זיי זענען מקבל, זיי ווייסן אז זיי באקומען פון דעם. דער אייבערשטער'ס מטרה איז אז ס'זאל זיין א וועלט, אז א מענטש זאל משפיע זיין, אז די מדרגת עליונים זאלן געבן פאר די תחתונים, נישט אז אלע מדרגות עליונים זאלן פאניען זיין למעלה און נישט משפיע זיין.
כוונות אכילה — אריז"ל
סאו, דאס איז א גרויסע ענין. וועגן דעם, למשל, דאס האב איך געוואלט אנקומען, און אין אריז"ל שטייט אז ס'איז דא צוויי כוונות פון אכילה, ס'איז דא כוונות פון בירורים און ס'איז דא כוונות פון המשכת שפע, יא?
דער אריז"ל זאגט אז מ'האט הנאה, איך בין געווען א מעורר, ווייל... יא, דו ביסט אנגעקומען אז דו ביסט מער ווי ס'איז געווען פריער. איך דארף נאך רעדן פון די... יא, יא. מ'דארף רעדן וועגן די חילוק פון די מקובלים אין א מינוט. יא, יא, יא. די רעזולטאט איז דא אריך. איך האב עס געזען די וואך נאכאמאל. יא, יא. מ'דארף רעדן די א נייע זאך. ס'איז דא אז די מקובלים אז ס'וועט ברענגען פון דעם פונקט. אבער ס'איז אנדערש ווי די מקובלים אז ס'וועט ברענגען פון דעם פונקט.
צוויי מדרגות אין כוונת אכילה: מנוח און אברהם אבינו
מנוח'ס מדרגה — בירור ניצוצות
אונזער איזל זאגט דא צוויי כוונות אכילה. עס איז דא מנוח געווען עם הארץ. עס האט נאר געוואוסט איין כוונה. אבער אברהם אבינו האט געוואוסט די ערשטע כוונה.
מנוח איז א רמז פאר אמונה, ס'איז שייך מ"א זאכן וואס מאכט די בירור פון די עסן, אז אכילה איז טאקע אז ס'איז דא די אלע דברים תחתונים און ס'זענען דא ניצוצות און מ'דארף זיי מעלה זיין, און מנוח האט אויך געזאגט "והעליתיו", ער האט געמיינט אז ער גייט מעלה זיין די עסן, די דברים תחתונים לעליונים. אבער דאס איז נישט די אמת'דיגע כוונת אכילה, ווער ס'קען ווייסט אז די כוונה איז נאך א מדרגה.
אברהם אבינו'ס העכערע כוונה — חפץ חסד
די אמת'דיגע כוונה איז ווי ס'שטייט "ויאמר אלי מהר שלוש סאים קמח סולת לושי ועשי עוגות", און וואס דאס מיינט, אברהם אבינו — וואס איז די חילוק?
אברהם אבינו האט געגעבן צו עסן פאר די מלאכים. ביי מנוח האבן די מלאכים נישט געגעסן, דער מלאך איז עולה געווען. אברהם אבינו האט געגעבן צו עסן פאר די מלאכים.
די טייטש איז אז אברהם אבינו'ס כוונת אכילה איז נישט געווען אז ס'איז שטאקעס למעלה, אז ער איז מעלה די דברים תחתונים לעליונים. זיין כוונת אכילה איז געווען, אדער זיין כוונה באופן כללי, ראש החסידים, איז געווען אז דער אייבערשטער איז חפץ חסד, דאס איז געווען זיין אלטע דרך — דער אייבערשטער איז חפץ חסד, און ער איז ממשיך געווען פון די העכסטע מדרגה פון וואס דער אייבערשטער איז חפץ חסד ביז די מלאכים, און נאכדעם ביז שרה, ביז איבעראל, ביז סדום אפילו, ער האט פרובירט. דאס איז די טייטש אן אנדערע כוונת אכילה.
ר' הערשעלע'ס ביאור — דרך עבודה
איך האב געזען, דו ווילסט זאגן דרך עבודה, סאו איך האב געזען די ר' הערשעלע תשובה, איינער שרייבט, ער האט מקבל געווען משמו, אבער ער זאגט עס אויך אליינס, אז וואס איז די טייטש כוונת אכילה?
כוונת אכילה איז צו געדענקען האבן אז דער אייבערשטער איז חפץ חסד, דער אייבערשטער וויל גומל חסדים זיין פאר נבראים, און ער איז מקבל די הטבה. כוונת אכילה, דאס איז, ער מיינט די העכערע הטבה.
די מעשה מיט זאלץ — טעם אלס תנאי פאר כוונה
און דערפאר שטייט דארט, ס'איז ארויסגעקומען א נייע מאל די ליקוטי תורת צבי, דארט האב איך עס געזען, ילקוט תורת צבי הייסט עס, דארט שטייט אז איינער האט אים געפרעגט, איינער האט געבעטן ער זאל צולייגן זאלץ צום עסן, ער זאל מאכן א בעסערן טעם, איז דער חכם, דער מנורת המאור האט נישט פארשטאנען, ער האט געזאגט אז דער רבי עסט פאר תאוות.
זאגט ער, דו ווייסט נישט אז ס'שטייט אין כתבי האריז"ל אז מ'קען מכוון זיין כוונת אכילה אויב די עסן האט נישט קיין טעם? איך ווייס נישט וואו ס'שטייט, איך מיין אז ס'שטייט, ס'שטייט, קען זיין ס'שטייט, אין בעל שם טוב שטייט עס זיכער, אין מגיד, אבער ס'שטייט אין די כוונה האבן מיר געזען אז ער רעדט פון די כוונה פון גבורות חסד, די כוונה פון גבורות חסד, די פשט איז אז דער אייבערשטער האט ליב משפיע צו זיין, אבער דא שטייט עפעס אנדערש, דא איז די פשט אז דער מענטש איז מקבל די שפע.
מקבל על מנת להשפיע — דער משל פון דער באבע'ס קוגל
אבער דארפסט פארשטיין, ס'איז דא אזוי ווי, רבי אשר'ל רופט דאס מקבל על מנת להשפיע, דא הייסט אז אויב דער אייבערשטער האט ליב צו זיין משפיע, די כח הרצון, דו ביסט מקבל פון דער אייבערשטער'ס שפע וואס ער האט מיר צוגעגעבן.
דער ערשטער וועג — מקבל לשם ההשפעה
ס'איז דא איין זאך אז אויב די עליונים, דער אייבערשטער וויל משפיע זיין, איז צו זיין א חלק פון דעם, מיט אנדערע ווערטער, צו זיין דער מקבל פון דעם, איז קענסט זיין א מקבל לשם עצמו, אזויווי פשוט איך פעלט עפעס, איך האב ליב צו עסן, איך ווייס נישט, איז עס איך.
און נאכדעם איז דא איינער וואס ער טראכט אריין, ניין, פארוואס האסטו ליב צו עסן? דו האסט ליב צו עסן ווייל דער אייבערשטער האט ליב צו געבן צו עסן. איז יעצט וואס איך עס און איך האב הנאה דערפון, צו איך האב הנאה פון די געזונט, עס געבט מיר כח, צו איך האב הנאה פון די טעם אפילו, די טעם איז די ספירת תענוג, על כל פנים איך האב הנאה דערפון, נישט ווייל איך בין הונגעריג, איך האב הנאה אז איך בין דער וואס איז מקבל פון דער אייבערשטער'ס שפע וואס ער האט מיר צוגעגעבן.
דער משל פון דער באבע'ס קוגל
אזוי ווי א משל, דאס איז נישט... ס'איז דא ספרים וואס זאגן כמעט אזוי, למשל אזויווי א חילוק פון איינער וואס עסט ווייל ער איז הונגעריג, אדער איינער וואס ער גייט צו זיין באבע און זי האט א משוגעת אז זי דארף געבן פאר יעדן אייניקל קוגל, און ער עסט די קוגל כדי אז די באבע זאל האבן די הנאה פון געבן פאר די אייניקלעך קוגל. ס'איז אזא זאך.
ער האט הנאה פון די קוגל, און אויב ער האט נישט הנאה דערפון האט ער נישט צוגעשטעלט די רצון פון די... ער האט נישט געקענט מהנה זיין די באבע אויך נישט. אבער וואס ער טוט איז, ער איז נאך אלץ א מקבל, אבער ער איז מקבל לשם ההשפעה, דאס הייסט ער איז מקבל מצד... ער קען אנקומען צו זיין אזוי, ער קען תופס זיין די נקודת מבט פון דער עליון, ער קען מקבל זיין כאילו ער קען זיך משתתף זיין אין די הנאה, נישט ווייל מיר, ער קען זיך משתתף זיין אין די הנאה פון דער נותן וואס ער וויל עס געבן. ס'איז אן אנדערע סארט אכילה, אן אנדערע סארט קבלה, אן אנדערע סארט קבלת התענוג. דאס איז איין זאך וואס מ'קען זאגן.
דער רמ"ק'ס העכערע מדרגה — נושא מזון לשכינה
דער פאראדאקס פון שכינה
אבער דאס איז נישט גענוג. די מקובלים ווילן זאגן מער פון דעם, און דא שטייט זיכער מער פון דעם. דא שטייט, דא איז דא א ממש ווי א פאראדאקס, איך קען עס זאגן ווי אזוי דער רמ"ק איז עס מסביר, איך ווייס נישט ווי אזוי דער אריז"ל וואלט עס פארשטאנען.
דא שטייט א גרעסערע זאך. זעסטו דא די שכינה. די שכינה איז העכער פון דיר אדער נידריגער פון דיר? וועלכע? די שכינה איז אוודאי העכער פון דיר. די שכינה פון אצילות איז העכער פון יעדן איד, פון יעדע זאך, פון כלל ישראל. אבער ווען דו דאוונסט, אדער ווען דו טוסט א מצוה, אדער ווען דו עסט לשם שמים, ברענגסטו א שפע פאר די שכינה. דו ברענגסט ארויף א שפע, נישט נאר פאר דיר אליינס.
דא איז ממש אזויווי דו זאגסט, די למעלה בינה. אויב די שכינה איז העכער פון דיר, דארפסטו ווערן דבוק אין די שכינה, און נישט געבן פאר איר. שטימט? פארשטייסט מיין קשיא? דא איז עס באמת אזוי. די כוונה איז... קען זיין.
דיסקוסיע: שכינה אלס אספעקט פון השפעה
קהל: דאס איז איין וועג ווי מ'קען עס זאגן. דו מיינסט צו זאגן אז על ידי וואס... שכינה איז די טייטש, לאמיר זאגן, שכינה איז דער אספעקט פון דאס אז דער אייבערשטער אליינס דארף וועמען צו געבן, כביכול ער דארף זיין א צווייטער זאלסט קענען געבן, און דאס הייסט שכינה. און ווען איך בין מקבל זיין השפעה, האט די שכינה... פארשטייסט וואס איך זאג?
מגיד שיעור: בסדר, מ'קען אזוי זאגן. אבער איך מיין אז דער רמ"ק זאגט אנדערש. לאמיר זאגן וואס דער רמ"ק זאגט וועגן דעם. איך ווייס נישט צו דאס שטימט אין אלע לשונות.
דער רמ"ק'ס משל — רבי און תלמיד
דער רמ"ק לערנט אזוי, בדרך משל, ער לערנט אזוי. דער רמ"ק לערנט אז די סדר ההשתלשלות איז דא א וועג וויאזוי עולמות... דו קענסט זאגן א משל פון א רבי און א תלמיד אפילו. אויב ביסטו א רבי, איז ער ממוצע צווישן די תורה אליינס, כביכול פון זיין רבי פון וואו ער איז מקבל זיין דאס, מיט די תלמידים, מיט וועמען ער איז משפיע צו. און דאס בלייבט.
דאס הייסט, מ'זאגט אז דער תלמיד... לאמיר זאגן, אונז זענען אלע תלמידי השכינה, "וכל בניך למודי ה'". טייטש, אונז זענען תלמידים פון דער אייבערשטער. ענק ווייסן אז ס'איז דא אזא פסוק? "וכל בניך למודי ה'". דאס מיינט א נביא. א נביא איז א תלמיד פון דער אייבערשטער. א פשוט'ער איד איז א תלמיד פון א נביא. א נביא איז א תלמיד פון אייבערשטן.
Anyway, לאמיר זאגן דו ביסט דער תלמיד פון דעם רבי'ן.
דער רבי און דער תלמיד — ווער דארף וועמען?
דער בעש"ט'ס חידוש: דער תלמיד מאכט דעם רבי
מגיד שיעור:
ווייסן אז ס'איז א פסוק? "וכל בניך למודי ה'". וואס מיינט א נביא? א נביא איז א תלמיד פון דער אייבערשטער. א פשוט'ער איד איז א תלמיד פון א נביא, און א נביא איז א תלמיד פון דער אייבערשטער.
עניוועיס, לאמיר זאגן דער ליבסטער תלמיד פון די... ער זאגט אבער, תכלית איז נישט צו זיין א תלמיד, תכלית איז צו זיין א משפיע. ער זאגט אבער, דער רבי — דאס איז דער ערשטער פשט וואס ער זאגט — דער רבי קען נאר רעדן ווען איינער רעדט. דער רבי האט ליב צו זיין א רבי, און איך העלף בעצם דער רבי זיין א רבי. נישט איך בין דער תלמיד וואס דארף, איך בין פשוט דער רבי'ס... אין א געוויסן זין העכער פון דער רבי'ס. ס'איז זייער מאדנע. איך זאג דיר, א תורת בעל.
קהל:
וואס? דאס איז וואס ער האט געזאגט פריער.
מגיד שיעור:
מ'קען עס זאגן אביסל אנדערש.
קהל:
וואס? איך וויל זאגן אביסל אנדערש.
דער רמ"ק'ס ביאור: שפע לצורך השפעה
מגיד שיעור:
אבער די בעיה איז דאס אז קודם כל, אין א געוויסן זין איז עס אמת, ס'איז נישט אמת, ס'קען זיין אז ס'איז א געוויסע כוונה. אבער ס'שטימט נישט אזוי גוט מיט די לשונות וואס מקובלים זאגן, אדער אפילו וואס שטייט דא אז ער גיט מזון לשכינה.
די לשון פון... דער רמ"ק איז מסביר אזוי. דער רמ"ק איז מסביר אז דער רבי, ער איז מקבל שפע פון מלמעלה למטה, וויאזוי זאלן באקומען די עליונים, די שכינה, די ספירות, אפילו די ספירות דאצילות. אבער די שפע וואס זיי באקומען, ס'איז דא א געוויסע אספעקט פון די שפע, דו קענסט רופן די מידת המלכות של השפע, נישט וואס איז פאר זיי. זיי באקומען שפע לצורך עצמם, האט נישט מיט דיר גארנישט. יא, מ'רופט דאס בכלל ייחוד אבא ואמא. אבער די ייחוד וואס איז נישט לצורך עצמם, וואס איז לצורך השפעה, דארף זיין איינער אונטער דעם וואס זאל עס קענען מקבל זיין. ווייל אויב ס'איז נישט דא איינער וואס קען מקבל זיין די השפעה, האט נישט דער טאטע אויך, און ס'האט נישט דער רבי אויך נישט. דער רבי באקומט, אין אנדערע ווערטער קען מען זאגן אז דער רבי באקומט נאר תורה ווען די חסידים זענען דארט, די תלמידים זענען דארט כדי מקבל צו זיין די תורה. פאר זיך אליין דארף ער אויך באקומען תורה, אבער נישט אזוי פיל. ס'איז א געוויסע שיעור, מיט א גבול, וויפיל ס'פעלט אים אויס פאר זיין אייגענעם צורך.
אבער די תוספת שפע, יא, דער אריז"ל רופט דאס ייחוד הנשמות, ייחוד זו"ן. די תוספת שפע וואס איז דא, דאס באקומט נאר דער רבי, דאס באקומט נאר דער עליון, בשעת ער קומט נישט נאר עס אין חדש אליין, באקומט עס אויך פון אין סוף, אבער עס באקומט נאר בשעת ווען ס'איז דא ווער ס'זאל עס נעמען.
דער משל פון אלישע'ס כלים
סאו דער רמ"ק, דער זוהר זאגט אין פרשת לך לך, ס'איז דא אזא מין משל פון די כלים פון אלישע, יא? אלישע האט געזאגט פאר די אשה אז זי זאל צוגרייטן אסאך כלים, וויפיל כלים ס'וועט זיין אזויפיל שמן וועט זיין. יעצט קען מען פרעגן, ווער מאכט דער שמן זאל זיך מתרבה זיין? אין א געוויסע וועג, די כלים מאכן אז דער שמן זאל נאך מתרבה זיין. ווייל שמן באמת'דיג שפע איז דא עד אין סוף, ס'פעלט נישט שמן. אין די עליונים, אין די אין סוף איז דא עד אין סוף שפע, ס'פעלט חס ושלום נישט, ס'איז נישט דא צו ווייניג. די גבול איז נאר די גבול וויפיל מ'קען מקבל זיין, וויפיל איינער קען מקבל זיין.
דער יסוד: סתימות זענען אלעמאל פון אונטן
סאו אויב דו שטייסט דא אין די עולם התחתון און דו מאכסט כלים צו מקבל זיין שפע, אדער א בעסערע לשון, שפע, דו ביסט מתקן זיך אליין, דו ביסט מתקן די וועלט, ביסטו מרבה שפע בשכינה. נישט נאר דו זאגסט איך בין א גוטער, איך לאז די שכינה, ס'קען זיין אז ס'איז נישט קיין סתירה וואס איך האב פריער געזאגט, אבער דו ביסט אמת'דיג מרבה שפע בשכינה בעליונים. נישט ווייל דו שטייסט העכער פון דעם, זי בלייבט העכער פון דיר, ס'איז נישט די שאלה. אבער וויבאלד אז די תכלית פון די שפע, מ'רעדט פון די בחינת שפע, יא יא, ס'איז נאר כדי צו קענען געבן ווייטער, אהא, סאו די שכינה באקומט, וויפיל מער ס'איז דא איינער וואס קען מקבל זיין די שפע השכינה, באקומט די שכינה אמת'דיג מער שפע. ס'איז נישט פאר איר אליינס, ס'איז פאר דיר, אבער זי באקומט אמת'דיג מער שפע, וויבאלד ס'איז אזוי ווי א, נישט די סתימה איז אלעמאל פון אונטן, נישט פון אויבן, יא?
אין אנדערע ווערטער, די מקובלים זאגן אז אונז זענען מתקן די סתימות פון די צינורות אויבן. ס'איז נישט אמת'דיג, ס'איז נאר אמת בדרך השאלה. די סתימות זענען אלעמאל אונטן, אויבן איז אלעמאל גוט. די סתימות זענען אלעמאל דא. די בעיה איז אז וויבאלד ס'איז נישט קיין חילוק, ס'איז עין מערכת, אויב ס'איז דא א סתימה דא, ווערט עס סטאק דארט אויך, אויך ווערט עס מצומצם, ס'ווערט גענוג פאר זיי אבער נישט גענוג צו זיין א משפיע.
יעדער נברא וויל זיין דומה ליוצרו
און די גאנצע תענוג פון די שכינה איז צו געבן ווייטער. די אמת'דיגע תענוג, אזוי ווי יעדער דבר עליון, אויב ער האט נאר גענוג שפע שלמות פאר זיך און ער האט נישט פאר וועם צו געבן ווייטער, פילט ער זיך שלעכט, יא? ס'איז א גרויסע חסרון, ער איז נישט דומה ליוצר, ער ווערט א דבר נפרד. סאו ווען מ'זאגט אז אונז זענען מפריד די מדרגות עליונות, מיינט נישט אז די מדרגות עליונות דארפן אונז. מצד עצמם, אויף וויפיל די עולם האצילות אדער מלאכים, נישט קיין חילוק אין וועלכע מדרגה ער רעדט, וויפיל ער דארף עפעס פאר זיך, וויפיל ער איז א נברא, וויפיל ער איז א מקבל, ער איז פערפעקט, עס פעלט אים גארנישט. מ'דארף זיין זיכער אז די עולמות העליונים דארפן אונז נישט פאר זיך אליינס.
אבער וויבאלד אז צו זיין פאר זיך אליינס איז נישט גענוג פאר קיין שום דבר נברא, יעדע זאך, יעדע דבר נברא אין דער וועלט וויל דאס זיין א משפיע, ער וויל דיר געבן ווייטער, ער פארשטייט זיך ער איז נישט דער ערשטער, ער איז א בחינה צווייטע בורא, ער באקומט די שפע פון דער אויבערשטער און ער גיבט עס ווייטער, ער וויל זיין, דאס איז דער נענסטער וואס א נברא קען זיין, ער וויל זיין נאה דומא ליוצרו, ער וויל געבן, און אויב איז נישט דא וועמען צו געבן, און דאס איז דער טייטש צו זיין מחובר לעליון, דאס איז דער טייטש צו זיין קרוב לה', מיינט צו זיין אזוי ווי אים, צו זיין איינער וואס קען משפיע זיין.
עמלק און פירוד — "אין השם שלם"
אויב דו האסט נישט צום סוף, אין דער סוף פון דער גאנצער תהליך איז דא א גוי, נישט קיין חילוק, א איד, א גרעסערע מדרגה, נישט קיין חילוק, איז דא עפעס איין מענטש וואס ער קען נישט מקבל זיין די שפע, איז ער מפריד די גאנצע שרשרת ביז אויבן, ווייל ער מאכט אז עס איז קלענערע שפע, נישט קלענער מצד עצמן נאר וואס זיי קענען געבן, און זיין קלענער פשט אז זיי זענען ווייניגער דומה לבוראם, זיי ווערן בחינת אחבא"ח, עס ווערט קלענער די יחוד קוב"ה ושכינתיה וכו' וכו'. דאס הייסט אז על שמו אז ער האט מפריד געווען די ספירות העליונות, א מענטש קען נישט מפריד זיין די ספירות העליונות מצד עצמן, אבער וויפיל די ספירות העליונות קענען נאר זיין אמת'דיג מחובר לבוראם ווען זיי געבן פאר די תחתונים, איז אויב א מענטש איז נישט מוכן, אויב די עולמות התחתונים איז נישט מוכן צו מקבל זיין, אפילו די לעצטע עולם, איז דא א געוויסע פירוד, "אין השם שלם עד שימחה זרעו של עמלק", יא, אפילו עמלק איז דא אין דער עולם הזה, רעדסטו שוין פון דער עמלק של עולם העליון, וועגן דעם איז דא עמלק של עולם העליון.
און דער אייבערשטער קען נישט דורכגיין עמלק, איז דא שמו של השם, וואס שמו איז מהווה כל ההוויות, ער קען נישט מהווה זיין, דא איז דא עפעס א זאך וואס לאזט זיך נישט מהווה זיין, ער האט א בחירה, אקעי, מ'דארף פארשטיין וויאזוי עס קען זיין, אבער עס קען זיין עפעס א זאך וואס ער לאזט זיך נישט, ער לאזט נישט באקומען די שפע, ער איז מעכב בעד השפע, און ממילא די גאנצע שרשרת ביז אויבן כמעט, אדער ווי הויך מ'קען רעדן, ווערט נסתם די שפע, און ממילא ווערן זיי נפרד כביכול.
דער בעש"ט וועגן תפילה — נישט פאר זיך אליין
ממילא ווען א מענטש דאוונט, און דאס איז א כוונה וואס ער מעג האבן. ווייטער איז דא די שאלה וויאזוי דו ביסט מודע צו דעם, יעדער איינער וואס טוט דאס געשעט דאס, אזוי איז די וועלט, אבער נאכדעם איז דא א צדיק אדער א בעל דעת, ער ווייסט דערפון, ער קען וויסן פון דעם, דאס איז מכוון זיין יחידים. ער ווייסט, און דאס איז די "לשמה". ווען דו ווייסט אז דו ביסט נישט מתפלל פאר זיך אליינס — דער בעל שם טוב האט געזאגט, אז ווען דו ביסט מתפלל פאר זיך אליינס, מאכסטו א גרעסערע פירור אין אנדערע פלעצער. דו ביסט מתפלל פאר זיך אליינס, פאר דיין אייגענע תפילה, דו ביסט נישט מתפלל פאר די... ווי יענער האט געזאגט, ער האט געזען איינער, עפעס א... ער האט מכוון געווען ביי די "כל חמירא" אויף די "יציאת מצרים". דאס איז זייער א שיינע כוונה, אבער דו ביסט נישט יוצא, דו האסט נאך אלץ חמץ אויף פסח.
איך מיין צו זאגן, תפילה איז די פשט אז דו ביסט מתפלל, דו ביסט נישט יוצא די תפילה, דו מוזט מתפלל זיין נאר אויף די יחודים עליונים. דאס איז א פירור. נאר דאס זאגט דער בעל שם טוב, אז ער איז מתפלל, דאס איז דאך די... דער בעל שם טוב האט דאך דאס געזאגט, שטייט אין תולדות. ער איז מתפלל, ער האט אין זין די יחודים עליונים, און ער האט נישט אין זין אז עס זאל זיין דא אויך די השפעה. ער מיינט אים, ער איז מפריד, ווייל ער זאגט "כלי זנו" פון די עליונים צו די תחתונים. אבער די גאנצע תפקיד פון די עליונים איז צו געבן פאר די תחתונים. דאס איז בבחינת דעם, בבחינת השפעותיהם.
דער פשט פון "לשם יחוד קודשא בריך הוא ושכינתיה"
סאו ער מוז מתפלל זיין, אבער נישט לשם עצמו, נאר לשם התאווה, לשם השכינה. וואס שכינה דייטשט אז ער מאכט זיך גרייט צו זיין, ער מאכט די תחתונים מוכן צו מקבל זיין די השפעה, און דורך דעם ווערט... און ער האט דאס אין זין, ער האט אין זין אז ער מיינט באמת דאס, ווייל וואס ס'גייט אים אן איז אז די שכינה זאל איך ארבעטן, נישט אז ער זאל האבן. פארקערט, די גאנצע מערכה איז דא כדי עס זאל ארבעטן. שוין, דאס איז דער פשט וואס דער רמ"ק האט מיר אויסגעלערנט.
קהל:
דאס איז די פשט פון "לשם יחוד קודשא בריך הוא ושכינתיה"?
מגיד שיעור:
פון?
קהל:
"לשם יחוד קודשא בריך הוא ושכינתיה"?
מגיד שיעור:
יא, לשם השכינה, לשם הזיווג, לשם העליונים.
שוין, יישר כח.
קהל:
שוין, יישר כח.
מגיד שיעור:
קומט א גוטע וואך.
קהל:
א גוטע וואך. דערשט. דא בלייבט דיר לעבן טעג נאך א גאנצע סיבה צו וואס פאראוועט טו מיט פאראוועט.
סיכום השיעור 📋
דער מערכת פון הנהגה, שפע, און דער תכלית פון בריאה — א שיעור אויפן בעש"ט'ס תורה
---
א. דער מערכת פון הנהגה — רב, רבי, מלך — און "יפתח בדורו"
דער יסוד פון דעם רמב"ם
דער רמב"ם זאגט אין דער הקדמה צו פרק חלק: מ'פאלגט נישט דעם רב ווייל ער איז א גרויסער חכם — מ'פאלגט משה רבינו. משה רבינו האט געהייסן מ'זאל פאלגן די בית דין אשר בימיך. אפילו אויב דער דיין איז נישט אויף דעם גרעסטן מדריגה — "יפתח בדורו כשמואל בדורו."
דער "פאליטישער" פשט — הנהגת העולם
אויף א פשוט'ן אופן: עס דארף זיין תורה אחת לכולם. מ'קען נישט לאזן יעדן מאכן זיין אייגענע הלכה. דערפאר דארף מען איין אויטאריטעט וואס מ'פאלגט, אפילו ווען ער איז נישט דער גרעסטער.
דער חסידישער / קבלה'דיגער פשט — מערכת השפע
עס איז דא א מערכת פון שפע — וויאזוי אלוקות ווערט נמשך אויף דער וועלט. די שפע קומט דורך דעם וואס שטייט בראש, אפילו ווען ער איז פערזענלעך נישט אויפן העכסטן מדריגה. אזוי ווי ביי א מלך גוי — "לב מלכים ביד ה'" — די שפע פון דער אומה קומט דורך אים, אפילו ווען ער איז א נידריגער מענטש. דאס קען זיין אן עונש פאר דער אומה אז זיי האבן א שוואכן מנהיג, אבער דער מערכת ארבעט נאך אלץ דורך אים.
דער עיקר חידוש: עס רעכנט זיך נישט דווקא מיט דער מדריגה פרטית פון דעם מענטש — עס גייט אום דער מערכת הכללית. אפילו יפתח — רוח הקודש איז צו אים געקומען, נישט ווייל ער האט אלע תנאים, נאר ווייל בהתאם למצב הדור איז ער געווען וואס מ'האט געקענט טרעפן, און גענוג מינימאלע תנאים זענען דא געווען.
דער משל פון ניגונים — דער רבי און דער כלי
א מעשה מיטן באבוב'ער רב: איינער האט געזאגט ער גייט צום באבוב'ער רבי'ן נישט ווייל ער האלט אז ער איז דער גרעסטער צדיק, נאר ווייל ער דארף זינגען די באבוב'ער ניגונים — דאס איז זיין וועג וויאזוי ער קאנעקט זיך מיט שבת. ער קען נישט גיין אין סקווירא אדער בעלזא ווייל דארט זינגט מען אנדערע ניגונים.
דער טיפערער פונקט: דער ניגון איז א כלי — נישט דער עצם, נישט דער אור, אבער א נויטיגער כלי. א וויזשניצער חסיד דארף די וויזשניצע ניגונים כדי ממשיך צו זיין אויף זיך קדושת שבת. און עס דארף זיין א לעבעדיגער רבי וואס ברענגט אראפ דעם ניגון אויף דער וועלט — ער מאכט אז דער ניגון זאל זיך זינגען. דער רבי ברענגט די סיגנאלן, דער מסגרת וואס מאכט עס ארבעטן.
דיסקוסיע: גשמיות און רוחניות
עס איז אויפגעקומען א קשיא: האט דאס גשמיות'דיגע (ניגון, בית המדרש) טאקע א שייכות מיט רוחניות? דער תשובה: יא — אזוי ווי א מצוה, וואס איז אויך גשמיות און רוחניות צוזאמען. עס ווענדט זיך וויאזוי מ'קוקט עס אן.
---
ב. דער בעש"ט'ס תורה אויף "תעשה לך תיבה" — צוויי מדריגות אין עבודת השם
דער ערשטער פשט: "חלונות מלמעלה" — שפע פאר די שכינה
דער אור האמת (פונעם מגיד ממעזריטש) ברענגט בשם דער בעש"ט: "תיבה" איז די שכינה (עולם הדיבור), און "חלונות מלמעלה" מיינט ברענגען מזון/שפע פאר די שכינה פון העכערע מדריגות — פון בינה (די ה' עילאה). דאס איז א באוועגונג פון למעלה למטה — אראפברענגען שפע.
פילע מהלכים
עס זענען פאראן פילע מהלכים אויף דעם בעש"ט'ס תורה פון "תעשה לך תיבה" — מחשבות זרות, ניתוח, פארשידענע וועגן. יעדער תלמיד האט דעם ענין גענומען אויף זיין אייגענעם וועג, כאטש אין יסוד איז עס דאס זעלבע. דאס ווערט אויך געפונען אין קדושת לוי, פרי הארץ, און ר' אהרן מזיטאמיר.
מדריגה א׳ — מלמטה למעלה (מצד הנברא)
דער מענטש איז אין עולם השכחה — וואס דער בעש"ט רופט בחינת אחוריים — ער פארגעסט וואו ער שטייט. ער דארף א התעוררות — אריינקריכן אין עולמות עליונים, דערגרייכן דעם אמת פון וואו די וועלט שטאמט.
דער בעש"ט'ס טעכניק: אריינלייגן אלע כוחות (אווערנעס, כוונה, דעת) אין די אותיות פון דאוונען/תורה. דורך דעם פארגעסט מען פון עולם הזה, מען הייבט אן צו זען אז די געוויינטלעכע לעבן איז "פיקטיוו." אין דעם וועג אריין זענען דא אסאך מדריגות — ביז עולם אצילות, תחתים, שניים ושלישים, עולמות ושמות.
חסידות באכלל איז געוויינטלעך מלמטה למעלה — וויאזוי נוצט מען מצוות, שבת, קדושה כדי זיך מדבק צו זיין בעליונים. "תשוקת הנשמה לחזור לשורשה", "מים התחתונים בוכים, אנן בעינן למהוי קמי מלכא." דאס איז וואס פאסט פאר א נברא — ער איז נישט דער מקור, ער איז חסר, ער וויל צוריק.
מדריגה ב׳ — מלמעלה למטה (מצד הבורא)
אין קבלה (אריז"ל, זוהר) איז כמעט מפורש אז מלמטה למעלה איז נישט די תכלית — עס איז נאר דער ערשטער שלב. די אמת'ע מטרה איז ממשיך זיין נייע שפע למטה — נייע אורות, מוחין, המשכות אראפברענגען אין דער וועלט.
מצד הבורא איז די כוונת הבריאה: בורא זיין, משגיח זיין, משפיע זיין, מחיה זיין, מטיב זיין — אראפברענגען אין דער וועלט, נישט צוריקנעמען. אין א געוויסע זין, דאס וואס נבראים ווילן — צוריקגיין צום מקור, "מחזיר עולם לתוהו ובוהו" — איז מצד הבורא א חורבן. (שבת איז "שביתה" נישט "השבתה".)
---
ג. טבע הטוב להיטיב — דער יסוד פון השפעה
דער אייבערשטער'ס מהות: צו געבן
דער אייבערשטער'ס מהות איז "מהיטיב" — צו געבן. ווי דער רמב"ם און קבלה ספרים ברענגען: יעדע זאך וואס האט שלימות האלט נישט נאר פאר זיך, נאר גיט ווייטער. אין רוחניות איז דאס ווי "מדליק מנר לנר" — ווי רש"י זאגט אויף "ואצלתי מן הרוח" (און דער רמב"ן): "כמדליק מנר לנר ואין זה חסר כלום" — עס ווערט נאר מער און מער. גשמיות'דיגע זאכן ווי געלט זענען אדער פאר מיר אדער פאר דיר, אבער דברים רוחניים — א דבר תורה למשל — וויל מען טבע'דיג ווייטערגעבן, ווייל "שאין די באוצרותיו לכל בריותיו" — דער אייבערשטער האט גענוג אלקות נישט נאר פאר זיך, נאר פאר אלעס, און נאך פיל מער.
תענוג הבורא vs. תענוג הנברא
דער תענוג פון דעם בורא איז צו געבן, צו משפיע זיין — א תנועה פון ירידה ("וירד ה'"). דער תענוג פון דעם נברא איז צו באקומען, צו עולה זיין — א תנועה פון עליה, ווי שלהבת (פלאם) וואס שטרעבט ארויף. דאס איז דער חילוק צווישן זכר (משפיע — ירידה) און נקבה (מקבל — עליה).
קירוב און ריחוק ברוחניות — דער בעל הסולם'ס לשון
ווייט זיין פון דעם אייבערשטער מיינט נישט ווייט אין מקום, נאר אנדערש זיין פון אים. אין רוחניות: צוויי זאכן וואס זענען ענליך זענען די זעלבע זאך; צוויי זאכן וואס זענען אנדערש זענען ווייט. דער אייבערשטער איז דער אבסאלוטער משפיע — אים פעלט גארנישט, ער קען נאר געבן. מיר זענען דער אבסאלוטער מקבל — אונז פעלט אלעס. דאס מאכט אונז די ווייטסטע פון אים — מער ווייט אפילו ווי א מלאך.
---
ד. ביטול איז נאר דער ערשטער שטאפל — דער וועג צו דומה לבוראו
ביטול = מידת המלכות — דער אנהייב
א מענטש וואס ווייסט נישט אז עס איז דא א בורא לעבט "בבחינת אחוריים" — ער באקומט חיות אבער ווייסט נישט דערפון. ער איז ווי "כמוץ אשר תדפנו רוח" — נישט קיין זאך. דורך דאוונען, קבלת עול מלכות שמים, ווערט ער א נברא — ער כאפט אז ער באקומט פון א מקור. אבער דעמאלטס כאפט ער ערשט ווי ווייט ער איז — ער איז פונקטליך דער היפך פון דעם אייבערשטער.
דער אמת'דיגער ציל: ווערן דומה לבוראו
דער אייבערשטער וויל נישט אז א מענטש זאל בלייבן נאר א מקבל. "קדושים תהיו כי קדוש אני" — מען קען נישט ווערן דער זעלבער ווי גאט (נישט שווה, נישט זהה), אבער מען קען זיין דומה — ענליך. וואס הייסט דומה? ווערן א משפיע — א זאך וואס גיט, נישט נאר נעמט.
אמת'דיגע דביקות איז נישט בלויז עולה זיין און מקבל זיין פון עולמות עליונים. דאס איז נאר דביקות רעלאטיוו צו פריער. אמת'דיגע דביקות איז ווען מען ווערט ענליך צום אייבערשטער — און מען גיט אויך. מען ווערט א משפיע, מען האט הנאה נאר פון געבן — מזון, שפע, תורה פאר זאכן וואס זענען אונטער אים.
דער פאראדאקס פון צדיק — דער רבי ר' אלימלך'ס ענין
א מענטש ארבעט זיין גאנצע לעבן צו ווערן א צדיק — ער וויל זיך גארנישט גשמיות, נאר דבוק זיין בה' און פארשטיין דברים עליונים. אבער ווען ער הייבט אן אמת צו פארשטיין דעם אייבערשטער, פארשטייט ער אז דעם אייבערשטער'ס כוונה איז פארקערט — ער ווערט א רבי, מתפלל פאר אידן, משפיע שפע, זארגט פאר פרנסה, געזונט, קינדער.
דער ר' יוד הקדוש האט געפרעגט: צו טיילן געלט דארף מען זיין א צדיק? אבער דער אמת איז: דאס קומט פון אן אמת'דיגע השגה אין אלקות — אז דער אייבערשטער האט געמאכט די וועלט "לא תוהו בראה לשבת יצרה" — נישט כדי אלע מדרגות זאלן פאניען למעלה, נאר כדי עליונים זאלן משפיע זיין פאר תחתונים.
---
ה. צוויי מדרגות אין כוונת אכילה: מנוח vs. אברהם אבינו
מנוח'ס מדרגה — בירור ניצוצות (מלמטה למעלה)
מנוח איז געווען אן עם הארץ וואס האט נאר געוואוסט איין כוונה פון אכילה: מעלה זיין די דברים תחתונים לעליונים — אין עסן זענען דא ניצוצות קדושה, און מ'דארף זיי מברר זיין און אויפהייבן. דערפאר שטייט ביי מנוח „והעליתיו" — ער האט געמיינט ער גייט מעלה זיין דעם עסן. ביי מנוח האט דער מלאך נישט געגעסן, נאר ער איז עולה געווען. אבער דאס איז נישט די אמת'דיגע כוונת אכילה.
אברהם אבינו'ס מדרגה — חפץ חסד (מלמעלה למטה)
אברהם אבינו האט געוואוסט די העכערע כוונה. ביי אברהם שטייט „ויאמר אלי מהר שלוש סאים קמח סולת לושי ועשי עוגות" — ער האט געגעבן צו עסן פאר די מלאכים, און זיי האבן טאקע געגעסן. אלס ראש החסידים איז זיין גאנצע דרך געווען: דער אייבערשטער איז חפץ חסד. ער האט ממשיך געווען פון דער העכסטער מדרגה פון חפץ חסד — ביז די מלאכים, ביז שרה, ביז איבעראל, ביז סדום אפילו.
ר' הערשעלע'ס ביאור (דרך עבודה)
כוונת אכילה איז צו געדענקען אז דער אייבערשטער איז חפץ חסד — ער וויל גומל חסדים זיין פאר נבראים — און דער מענטש איז מקבל די הטבה. דאס ווערט געבראכט אין ילקוט תורת צבי (ליקוטי תורת צבי).
טעם אין עסן — א תנאי פאר כוונה
איינער האט געבעטן דעם רבי'ן ער זאל צולייגן זאלץ צום עסן כדי עס זאל האבן א בעסערן טעם. א חכם (דער מנורת המאור) האט נישט פארשטאנען און געמיינט דער רבי עסט פאר תאוות. דער תירוץ: אין כתבי האריז"ל שטייט אז מ'קען נישט מכוון זיין כוונת אכילה אויב דער עסן האט נישט קיין טעם. דער טעם איז א כלי פאר דער כוונה — „ספירת תענוג."
---
ו. מקבל על מנת להשפיע — דער משל פון דער באבע'ס קוגל
דער ערשטער וועג: מקבל לשם ההשפעה
ר' אשר'ל רופט דאס „מקבל על מנת להשפיע." דער אייבערשטער וויל משפיע זיין, און דער מענטש קען זיך אריינטראכטן: פארוואס האב איך ליב צו עסן? ווייל דער אייבערשטער האט ליב צו געבן צו עסן. ווען איך עס און האב הנאה — פון געזונט, פון כח, אפילו פון טעם — איז מיין הנאה נישט ווייל איך בין הונגעריג, נאר ווייל איך בין דער מקבל פון דעם אייבערשטן'ס שפע.
דער משל
איינער גייט צו זיין באבע, און זי האט א „משוגעת" אז זי מוז געבן יעדן אייניקל קוגל. ער עסט די קוגל כדי די באבע זאל האבן הנאה פון געבן. ער האט הנאה פון דער קוגל — און אויב ער האט נישט הנאה, קען ער נישט מהנה זיין די באבע אויך נישט. ער איז נאך אלץ א מקבל, אבער ער איז מקבל לשם ההשפעה — ער כאפט אן דעם נקודת מבט פון דעם נותן, ער איז זיך משתתף אין דער הנאה פון דעם נותן. דאס איז אן אנדערע סארט אכילה, אן אנדערע סארט קבלת התענוג.
---
ז. דער רמ"ק'ס העכערע מדרגה — נושא מזון לשכינה
דער פאראדאקס: געבן פאר עמיצן וואס איז העכער פון דיר
די שכינה איז אוודאי העכער פון דיר — די שכינה פון אצילות איז העכער פון יעדן איד, פון כלל ישראל. אבער ווען דו דאוונסט, טוסט א מצוה, אדער עסט לשם שמים — ברענגסטו א שפע פאר די שכינה. אויב די שכינה איז העכער פון דיר, דארפסטו דאך ווערן דבוק אין איר, נישט געבן פאר איר — דאס איז דער פאראדאקס.
דער רמ"ק'ס משל: רבי און תלמיד
דער רמ"ק (ר' משה קארדאווערא) לערנט אז אין סדר ההשתלשלות איז יעדע מדרגה א ממוצע — ווי א רבי וואס איז ממוצע צווישן זיין רבי (פון וואו ער איז מקבל) און זיינע תלמידים (פאר וועמען ער איז משפיע). אונז זענען אלע תלמידי השכינה — ווי דער פסוק זאגט „וכל בניך למודי ה'" — א נביא איז א תלמיד פון דעם אייבערשטן, א פשוט'ער איד איז א תלמיד פון א נביא.
דער תלמיד העלפט דעם רבי
דער בעש"ט'ס תורה ברענגט ארויס אן אינטערעסאנטן חידוש: דער תכלית פון א תלמיד איז נישט בלויז צו זיין א מקבל — דער תכלית איז צו ווערן א משפיע. דער רבי קען נאר רעדן תורה ווען עמיצער איז דא צו הערן. אין א געוויסן זין העלפט דער תלמיד דעם רבי זיין א רבי. דער תלמיד איז אין א געוויסן אספעקט „העכער" פון דעם רבי'ס אייגענעם צורך.
שפע לצורך עצמו און שפע לצורך השפעה
דער רמ"ק גיט א טיפן הסבר: דער רבי (און כל דבר עליון) באקומט שפע פון אויבן. אבער שפע האט צוויי בחינות:
- שפע לצורך עצמו (ייחוד אבא ואמא)
- שפע לצורך השפעה — צו געבן ווייטער
די שפע וואס איז בשביל השפעה קען נאר קומען ווען עס איז דא א מקבל אונטן. אן א מקבל, באקומט דער עליון אויך נישט דעם חלק שפע. דער רבי באקומט נאר תורה (אין דער פולער מאס) ווען תלמידים/חסידים זענען דא צו מקבל זיין. פאר זיך אליין באקומט ער א באגרענעצטע שיעור.
דער משל פון אלישע'ס כלים (זוהר, פרשת לך לך)
אלישע האט געזאגט פאר דער אשה זי זאל צוגרייטן כלים — וויפיל כלים, אזויפיל שמן. דער שמן (שפע) איז אין אמת'ן אין סוף, עס פעלט קיינמאל נישט. דער גבול איז נאר וויפיל מ'קען מקבל זיין. די כלים אונטן מאכן אז דער שמן אויבן זאל זיך מתרבה זיין.
---
ח. סתימות זענען אלעמאל פון אונטן
א וויכטיגער חידוש: ווען מקובלים רעדן פון „מתקן זיין סתימות אין די צינורות אויבן" — איז דאס נאר בדרך השאלה. אין אמת'ן זענען די סתימות אלעמאל אונטן. אויבן איז אלעמאל גוט. אבער וויבאלד עס איז עין מערכת (איין סיסטעם), א סתימה אונטן מאכט אז אויבן ווערט אויך מצומצם — נישט פאר זיך, אבער פאר דעם צו זיין א משפיע.
---
ט. יעדער נברא וויל זיין דומה ליוצרו
דער גאנצער תענוג פון יעדער דבר נברא — אפילו ספירות, מלאכים — איז צו געבן ווייטער. ווען א נברא האט נאר גענוג פאר זיך אבער קען נישט משפיע זיין, איז ער נפרד, ער איז נישט דומה ליוצרו. דאס איז דער טייטש פון „קרוב לה'" — צו זיין אזוי ווי אים, צו זיין א משפיע.
---
י. עמלק און פירוד — "אין השם שלם"
אפילו איין מענטש וואס לאזט נישט מקבל זיין די שפע, איז ער מפריד די גאנצע שרשרת ביז אויבן. דאס איז דער טייטש פון „אין השם שלם עד שימחה זרעו של עמלק" — עמלק איז מעכב בעד השפע, און ממילא ווערט נסתם די שפע דורך דער גאנצער קייט, און די עליונים ווערן כביכול נפרד.
---
יא. דער בעש"ט'ס תורה וועגן תפילה — נישט פאר זיך אליין
דער בעש"ט'ס יסוד
דער בעש"ט האט געזאגט (שטייט אין תולדות): ווען א מענטש איז מתפלל נאר פאר זיך אליין, מאכט ער א גרעסערע פירוד אין אנדערע פלעצער. אפילו ווען איינער האט אין זין נאר יחודים עליונים אבער נישט אז עס זאל אויך זיין השפעה אונטן — איז ער מפריד, ווייל ער שניידט אפ „כלי זנו" פון די עליונים צו די תחתונים.
דער משל פון „כל חמירא" (הומאריסטיש)
עמיצער האט מכוון געווען ביי „כל חמירא" אויף יציאת מצרים — א שיינע כוונה, אבער מ'איז נישט יוצא, מ'האט נאך אלץ חמץ אויף פסח! אזוי אויך — מ'קען נישט מתפלל זיין נאר אויף יחודים עליונים און פארגעסן דעם פשוט'ן צורך.
דער ריכטיגער וועג: לשם השכינה
מ'מוז מתפלל זיין נישט לשם עצמו, נאר לשם השכינה — דאס מיינט: מאכן די תחתונים מוכן צו מקבל זיין די השפעה, און דורך דעם ווערט די גאנצע מערכה שלם. דאס איז דער טייטש פון „לשם יחוד קודשא בריך הוא ושכינתיה" — לשם דעם זיווג, לשם די שכינה, לשם די עליונים — אז די גאנצע קייט פון השפעה זאל ארבעטן ווי עס דארף.
תמלול מלא 📝
דער מערכת פון הנהגה — רב, רבי, מלך — און דער ענין פון "יפתח בדורו"
דער יסוד פון דעם רמב"ם: מ'פאלגט משה רבינו, נישט דעם רב
דער רמב"ם זאגט אין די הקדמה צו פרק חלק אז ער פארשטייט די גאנצע מסורה פון משה. מענטשן זאגן: איך פאלג די היינטיגע בית דין, צו די היינטיגע רב — ער איז אפשר אזא גרויסע חכם, אבער ער איז נישט אזא גרויסע חכם ווי איך קען אים. דארף מען וויסן אז מ'פאלגט נישט דעם רב — מ'פאלגט משה רבינו. משה רבינו האט געהייסן מ'זאל פאלגן די בית דין אשר בימיך. ס'קען זיין אז ער איז א שוטה, ווי זיי הייסן, אז יפתח בדורו.
צוויי אופנים צו פארשטיין דעם ענין: פאליטיש און חסידיש
סאו יא, דאס איז — חסידים ווייס איך נישט ווי זיי קענען מקבל זיין אזא זאך, ווייל זיי דארפן יא אדער רעכטס אדער לינקס, אבער מ'קען עס זאגן אויף א חסידישע וועג אויכעט.
ס'איז אן ענין פון די מערכת. ס'איז דא גרעסערע זאכן פון דיין מדריגה אדער די רבי'ס מדריגה פערזענליך. ס'איז איין זאך, אוודאי א גוטע זאך אז דער רבי איז א צדיק, אבער נאכדעם איז דא דער נושא פון די מערכת הכללית.
דער פאליטישער פשט
ס'איז דא — על פי דער רמב"ם וואלט געזאגט פאליטיש — כדי פשוט זאל ארויסקומען אז תורה אחת יהיה לכם. ס'קען נישט זיין אז יעדער איינער זאל זיך מאכן זיין אייגענע הלכה, אזויווי רבי עקיבא האט געזאגט.
יא, דאס איז דער פשט. דאס איז א פשוטע פשט. דאס איז א פשט על דרך א פשט, אדער אזויווי איך רוף פאליטיש — פאליטיש מיין איך הנהגת העולם.
דער חסידישער פשט: די מערכת פון שפע
אבער ס'קען אויך זיין א חסידישע פשט. א חסידישע פשט וואלט געווען, קבלה'דיג, חסידיש, איך ווייס נישט — אז ס'איז דא א געוויסע וועג וויאזוי די שפע גייט, וויאזוי די המשכות אלוקות, וויאזוי מ'ווילסט עס רופן, ארבעט אויף די וועלט.
און אפילו ווען ס'איז דא א מלך, יא, אפילו לב מלכים ביד ה' — אפילו ס'איז דא א מלך א גוי, און פשטות למעשה די שפע פון דער אומה קומט דורך אים — קען זיין אז ער איז גראדע א נידריגער גוי. ס'רעכנט זיך נישט דווקא מיט די מדריגה פרטית פון דעם מענטש.
פארוואס איז דאס אזוי? קען זיין אז ס'איז אן עונש פאר די אומה אז זיי האבן א מלך א רשע. אבער מ'האלט זיך חייב בכבוד המלכות — נישט נאר גשמיות ווייל ער גייט דיך הרג'ענען, ס'קען זיין אז ס'איז א רוחניות'דיגע זאך אויכעט. ווייל אמת'דיג, אויב דו ווילסט אנקומען צו די שפע וואס קומט אין דעם וועג, דארפסטו גיין דורך אים.
דער משל פון משה רבינו און יהושע
אויב איז כלל ישראל — לאמיר זאגן מ'רעדט פון גאנץ כלל ישראל, ס'איז מיר גרינגער צו רעדן ווי איינער, אזוי ווי חסידות. אויב משה רבינו, ער איז דער רבי — לאמיר זאגן ער האט עפעס א חסרון, איך ווייס, יהושע קען בעסער לערנען פון אים, עפעס קען ער בעסער, אז ער קען בעסער מאכן די חידושים — ס'איז נישט קיין חילוק.
אבער דער שפע הכללי וואס געשעט דארף קומען דורך אים, און ס'ארבעט אזוי אויך. אין אנדערע ווערטער, ס'איז דא א געוויסע חסידישע ווארט צו זאגן אז דאס איז א חסידישע ווארט — אז א איד זאל גלייבן אין א שטעקן און ער וועט האבן א מדריגה. ס'איז דא אזא זאך, ווייל א גרויסער חלק פון די...
זיי האלטן ווי א שטעקן, אמת, טאקע — ווייל דער ענין פון די סיסטעם, די מערכה ארבעט מיט דעם, אז ס'איז דא איינער וואס שטעלט זיך בראש, און דורך אים קומט די השפעה פאר די אנדערע מענטשן.
די מינימאלע תנאים פאר א מנהיג
ס'איז דא געוויסע תנאים — איך ווייס, ער קען נישט זיין ממש א רשע, א חזיר, קען זיין — אבער אויף וויפיל ס'איז דא געוויסע מינימאלע תנאים, איז דא אין דעם אפילו אן ענין רוחני.
ס'איז שווער פון אים צו זאגן, ווייל יפתח בדורו, יפתח בדורו — אז ס'גייט רוח הקודש צו יפתח. וואס? נישט אלע תנאים, אבער גענוג תנאים. ער איז בסדר, ס'איז א בהתאם למצב הדור — דאס איז געווען וואס מ'האט געקענט טרעפן, מאיזה שהיא סיבה.
קען זיין ס'איז טאקע א חסרון — ס'זאגט נישט אז ס'איז א חסרון — אז ס'איז אזוי ווי אן עונש פאר די כלל אז זיי זאלן האבן א רבי אדער א מלך אדער עפעס וואס טויג נישט אזוי שטארק. אבער ס'איז נכלל נישט דא קיין סאך אנדערע וועגן לגבי דער וועג פון די זאך, פון די געוויסע ספעציפישע שפע וואס דער מענטש...
משל פון ניגונים: דער רבי אלס כלי פאר די שפע
לאמיר זאגן, איך קען נישט זאגן אז ס'איז דא א נארישע וועג, יא? לאמיר זאגן ס'איז דא איינער — איך קען אים, איך געדענק זיך געשטאנען מיט דעם באבוב'ער רב. ער האט געפרעגט איינעם וועלכע רבי גייט ער גיין, ער זאגט ער ווייסט נישט.
ביי אים פרייטאג צונאכטס דארף מען זינגען געוויסע ניגונים און זיך שאקלען ביי א געוויסע טיש אויף א געוויסע וועג, און ער זעט אז דער ברענגט דאס. ער קען נישט גיין אין בעלזא, איך ווייס שוין וואו, אין סקווירא — ווייל דארט איז דא א צדיק, ער קען נישט די סקווירא'ער ניגון, ער דארף זינגען די באבוב'ער ניגון. דא זינגט מען די באבוב'ער ניגון, ער גייט דארט.
דו קענסט זאגן זייער ציניש, אבער דו קענסט זאגן אז איך האב א געוויסע וועג וויאזוי איך קאנעקט זיך מיט שבת, וויאזוי איך פראווע א שבת. קודם דארף עס זיין מיט די מסגרת, מיט די ניגון. אויב דער רבי פירט עס, אן א רבי ארבעט עס נישט.
ס'מיינט אז איך האלט אז דער רבי איז א גרעסערע צדיק ווי זיין פלימעניק? ס'האט נישט צו טון, איך בין נישט אזוי האלטן. איך האלט אז ער מאכט בעסער די שפיל — נישט די שפיל — ער ברענגט די סיגנאלן טוט ער.
אויב א צווייטער וועט מאכן די זעלבע סיגנאלן, דעמאלטס הייבט זיך אן טאקע א גרעסערע פראבלעם. אבער ביז דערווייל, ער האט נישט אזא שיינע בית המדרש, ער קען נישט זיין באבוב אן א שיינע בית המדרש, איך ווייס נישט! ס'איז דא געוויסע הלכות וויאזוי ס'ארבעט די סיגנאלן. ס'איז נישט אזוי שוין.
דיסקוסיע: גשמיות און רוחניות
קהל: די גשמיות'דיגע האט נישט קיין שייכות מיט די רוחניות'דיגע.
מגיד שיעור: ס'האט יא, ווייל דאס איז אזוי ווי א זאך וואס איז א מצוה, אזוי ווי א ניגון. וואס הייסט? ס'איז גשמיות אדער רוחניות? איך ווייס נישט וועלכע ס'איז. ס'ווענדט זיך וויאזוי דו קוקסט עס אן.
קהל: דער זאגט אז זיי האבן געשעפט כח אז ער איז דער...
מגיד שיעור: ס'האט יא, ווייל דאס איז אזוי ווי... ניין, ס'איז ווייל דאס וואלט געווען אזוי ווי... קענסט זאגן ס'איז געווען א מצוה? ס'איז נישט די רוחניות באמת. איך ווייס נישט. ווייל דאס איז א חלק פון די חלק...
קהל: וואס איז געשען?
מגיד שיעור: איך זאג, אז דאס וואס איך האב גערעדט וועגן די ניגון, ענק דארפן ברענגען בעסערע טעלעפאנס מיט... איך ווייס נישט, איראן האט באמבארדירט ענקער טעלעפאן אדער עפעס...
ניין... נישט איך בין שולדיג, אמת? אונז זענען שולדיג. ער ווייסט, ער ווייסט. גיי אויפן טעלעפאן. לייג אריין די קאלער אויפן טעלעפאן, ס'קען ארבעטן בעסער. ניין, דו ווייסט וואס מאכן אויף א טעלעפאן? פשוט א טעלעפאן, אה, וואס מען קאלט מיט א פאון נאמבער. שטעסט איך מיין?
איך זעה מיך אליין די גאנצע צייט. ענק ווייס איך נישט.
צוזאמענפאסונג: פאליטיש און חסידיש
איך זאג אן ענק, ווייל ס'קען יא זיין אז ס'איז א משל וואס עס איז געטונג געטו פארשטיין. ווייל מ'רוצט שפע רוחני קיינע זיי לאסן דרייבן. ווייס איך נישט.
אבער, זאג אין ענק, ווייל דעיס איז עפעס א... קענסטו נישט זאגן? ס'איז דא פאליטיש פשט. ס'דארף זיין איין רבי, איינער דארף מחלט זיין ווען מ'דאווענט מנחה. אקע, דאס איז דא א דזשאב פון א גבאי. באט... ס'איז די קיצור. נישט זיין צו מיש. ס'איז נישט קומען איינער אין די פריען איינער נאכמיטאג. מ'עדטש קענען דאווענען מסיבה. ס'איז נישט זיין איינער וואס איז מחלט. יא... ס'איז טאטש פאליטיש, און די פשוט'סטע וועג.
אויב איך זאל, א גרחמי ס'דיג. ער טאטש. ער דארף פון איין איינער, וואס ער קען זינגען די ניגון וואס ער קען פירן... ער קען זינגען די ניגון וואס מען זינגט ביי אונז. דער געוויסער סארט ניגונ'ס.
ער קען זיין אז א צווייטער רבי איז א גרעסערער צדיק, אבער ער זינגט אן אנדערע ניגון, אסאך מענטשן. עס איז נישט א שדר איינעס, איך האב נישט די פריון, מיך איז נישט קיין חילוק וועלכער ניגון מ'זינגט. אבער איך זע אז אסאך מענטשן איז יא א חילוק, און א א געוויסער ליב דער בער יא, עס איז עס דארף זיין א אידיש אין אידיגון. איך ווייס נישט, אבער איך קען נישט, איך דארף אלס זיין אויף אידיש, און נפחס לישן הקודש. מ'קעלט דעם רבי און מ'ציילט דעם חסיד. ס'איז אן דעם רבי ניגון. אבער די מאפסים דארף א רבי צו פירן די ניגון, שטימט?
דער רבי אלס דער וואס ברענגט אראפ דעם ניגון
סאו... עמ... דער ניגון קומט דאך אבער, כמעט קענסטו זען עס וועט דאך נישט. אמת, בסך הכל אונז ווילן סך הכל גיין מיט אונזער סיגנאל, מיט אונזער מהלך, אבער א חלק פון אונזער מהלך איז אז ס'איז דא א רבי, איך ווייס נישט, אדער דער רבי ברענגט...
איך מיין אז דער רבי מאכט אז דער ניגון זאל זיך זינגען, נישט ער וועט זינגען דעם ניגון — ער קען זינגען אן אנדערע ניגון, הכי נמי. אבער דעמאלטס ווערט אויס די געוויסע זאך, ווערט אויס. נישט שלעכט, ער קען נישט נישט זיין אן אבל אז ער וועט ווערן א סאטמארער, אבער ער וועט שוין מער נישט זינגען די וויזשניצע ניגונים, וואס זאל מען טון?
אין אין דע איז אייגענטליך א געוויסע דאך א כלי — ס'איז נישט די אור, ס'איז נישט די עצם, יא? דער עצם איז למעלה פון דעם, אבער ביי וויזשניץ אחוץ, כדי ער זאל זיך, כדי ער זאל זיך ממשיך זיין אויף זיך די קדושת שבת דארף ער זינגען די וויזשניצע ניגונים.
אין וויזשניצע ניגון מיין איך מער ברחוב, מיין איך דווקא דעם ניגון — ער קען זינגען דעם ניגון אינדערהיים, אמת, אבער עס דארף צו זיין א רבי וואס ברענגט אראפ דעם ניגון אויף די וועלט, א לעבעדיגער מענטש וואס ער מאכט אז דער ניגון זאל זינגען.
עניוועיס...
איך מיין אז מצד הרבי, דארף דער רבי אויך ביטול, דאס איז אמת, פאר וואס רעדן אונז יעצט וועגן די רבי'ס? ווייל זיי האבן אונז ווייטער אפגעהאקט.
אלווער? יא. אבער הערסט אונז? יא, אבער קענסט אונז רעדן וועגן בעל שם? וועגן בעל שם, שוין, קען רעדן וועגן בעל שם.
איך הער, איך הער יעצט.
איבערגאנג צום בעש"ט: צער על הטבע
בקיצור מען דארף מאכן א צער על הטבע, דאס איז די עיקר. יא, דא מאכן א צער על הטבע.
אבער איך בין געווען אז איך קען... צוריק... איך האב נאך געהאט די טענות אז... מען האט זיך אביסל געריקט. ניין, ס'הייבט זיך אן ט"ז. די ערשטע אות איז ט"ז. ס'שטייט די זעלבע זאך אבער א גאנצע ציילן.
פילע פשטים אויף "תעשה לך תיבה" — פון אור האמת בשם דער בעש"ט
דער פשט פון "ועמוד חלונות מלמעלה" — תיבה איז די שכינה
מגיד שיעור:
דער... דער... ס'איז אנדערש ווי פריער. פריער האט מען עס געטייטשט, "ועמוד חלונות מלמעלה", ס'איז שוין געווען צוויי פשטים עובדים, אדער איין פשט. דאס ברענגט ער פון אור האמת. איך ווייס נישט. אור האמת איז פון די מגיד ממעזריטש. אהם... אבער השם בשם דער בעל שם טוב. אפשר דאס איז אויך געווען דער פריערדיגער פשט. פריער איז געשטאנען "ועמוד חלונות מלמעלה", היינו אמא. סחר של סביב אש, ועי' בספר אור תורה. און די אות ט"ו. די אנדערע שטיקלעך האבן נישט געזאגט פשט ל"עמוד חלונות מלמעלה".
אממ... ער גיבט דא צוויי פשטים, אבער נאכדעם גיבט ער צוויי פשטים. אבער די ערשטע פשט איז געווען אמא. און דא טייטשט ער "עמוד חלונות מלמעלה", אז די תיבה איז די שכינה, אזוי קומט דא אויס, יא? "שהשכינה עולם הדיבור", אזוי ווי ס'שטייט פריער. תיבה ווייזט אויף די שכינה. און אזל ברענגען נחלה זיין, מאכל זיין, כאילו, יא? ומזון. אשר חלונות מלשון מאכל? ווייס איך נישט. ברענגען מזון פאר די שכינה פון העכערע מדריגה. זיינו פון בינה, רייט? געווענליך מיינט די ה' דארט פון בינה. עס ענדיגט זיך דארט. עס פארקערט מי למעלה למטה.
די שאלה פון למעלה למטה און למטה למעלה
קהל:
יא, עס איז אזוי ווי דו האסט געזאגט. סאו מ'דארף דא, דו ווייסט וואס אונז ווילן רעדן וועגן.
מגיד שיעור:
איך מיין נישט מלשון רעדן, נאר אזוי ווי מ'זאגט לעצטע וואך, איך זאג זאכן וואס איך לערן די גאנצע וואך, נאכדעם טרעפן מיר זיך דא. דאס איז אויך געווען א למעלה למטה, למטה למעלה שאלה, יא, אין וועלכע וועג גייט מען.
ס'הייסט דא, קוק ממש די נעקסטע שטיקל, יא, די נעקסטע שטיקל שטייט, זאג די נעקסטע שטיקל אויך. מ'דארף מאכן א רשימה פון וויפיל טייטשן ס'איז דא אויף "תעשה לך תיבה", אלע סארט מהלכים, מחשבות זרות ניתוח. יא, יעדער איינער האט עס גענומען אויף אזא וועג. נישט קיין חילוק, ס'איז גענוג אז ער זאגט עס איינמאל, און יעדער איינער האט מפרש געווען אסאך מאל די זעלבע זאך.
די צוויי מדריגות אין עבודת השם
דער יסוד — צוויי לעוועלס אין חסידישע ספרים
מגיד שיעור:
איך זאג אז ס'איז דא, איך וועל דיר ווייזן וואס איך מיין. ס'איז דא די צוויי מדריגות וואס ער רעדט דא זייער קלאר. דער בעל שם טוב, איך ווייס נישט ווי קלאר דער בעל שם טוב זאגט דאס. ס'איז דא פלעצער אין די חסיד'ישע ספרים וואס רעדן קלאר די יחידה, די קדושת לוי און די פרי הארץ, דער תלמיד פון קדושת לוי, דער רבי אהרן מזיטאמיר, ער רעדט דארט אז ס'איז דא די צוויי לעוועלס. ער זאגט אז ס'איז דא צוויי, אפשר ברענגט ער דא אפילו פון אים שפעטער, איך זע דא די סארן.
מדריגה א׳ — מלמטה למעלה: דער וועג פון עולם השכחה צו עולמות עליונים
דער מצב פון עולם השכחה — בחינת אחוריים
מגיד שיעור:
ס'איז דא א מענטש וואס דאס האבן מיר אנגערירט לכתחילה, אזוי ווי די ערשטע נקודה. די ערשטע נקודה איז, די ערשטע אזוי ווי תנועה, דאס איז ווען א מענטש איז אין די עולם השכחה, וואס דער בעל שם טוב רופט עס בחינת אחוריים, יא, ער פארגעסט, ער ווייסט נישט וואו ער שטייט זיך מיט זיך. ער דארף עפעס א וועג אריין, ער דארף עפעס א התעוררות, קענסט עס רופן, אבער ס'איז התעוררות מיט א אלף.א. עולה צו זיין, באלייכטן עפעס, ער דארף עפעס אריינקריכן אין עולמות עליונים. עולמות עליונים מיינט די אמת, פון וואו די וועלט איז אמת, ער גייט נישט העכער ערגעץ.
דער בעש"ט'ס טעכניק — אריינלייגן די כוחות אין די אותיות
און ער נוצט, דער בעל שם טוב'ס וועג איז געווען צו נוצן די אותיות. דאס איז א טעכניק, א טעכניקא וויאזוי ער גייט אריין אין רוחניות. וויאזוי ער גייט אריין אין רוחניות? למשל'דיג, זאגט ער פריער, ער לייגט אריין אלע זיינע כוחות אין די אות. כוחות מיינט ער זאגן זיין אווערנעס, יא, זיין כוונה, זיין דעת, נישט כוחות גשמיים. ער גייט אריין אין דעם, און אזוי האט מען גערעדט אין די אות ת' פון מגיד, ער פארגעסט פון די עולם הזה, ער פארגעסט פון די זאכן וואס ער האט געזען, ווייל ער הייבט אן צו זען אז די וועג וואס ער לעבט איז פיקטיוו, ס'איז נישט עכטע זאכן, וכדומה. דאס איז די וועג אריין.
אסאך מדרגות אין די וועג אריין
אין די וועג אריין איז דא אסאך מדרגות, דו קענסט ארויפגיין ביז עולם אצילות, און אסאך לעוועלס וואס מיר האבן געלערנט פון דעם מגיד, אדער די תחתים, שניים ושלישים, עולמות ושמות אלוקים, וכו'. דאס איז די וועג אריין, יא? אדער ארויס, קענסט עס רופן ארויס פון די וועלט, דרך למעלה.
חסידות איז באופן כללי מלמטה למעלה
די זאך איז, און דער בעל שם טוב רעדט זייער אסאך וועגן דעם, און דער בעל שם טוב איז באופן כללי, אויך חסידות איז מלמטה למעלה געווענליך. חסידות טרייט אלעס צו מסביר זיין אויף די זאך. וויאזוי נוצט מען די מצוות, אדער שבת, אדער קדושה, נישט קיין חילוק? וויאזוי נוצט מען זאכן כדי עולה צו זיין, כדי זיך מדבק צו זיין צוריק בעליונים, און צוריקברענגען אין תשובה, יא, צוריקברענגען די נשמה צו וואו זי איז געקומען פון, אזעלכע סארט זאכן.
מדריגה ב׳ — מלמעלה למטה: די אמת'ע כוונת הבריאה
אין קבלה איז מלמטה למעלה נישט די תכלית
מגיד שיעור:
די זאך איז...
קהל:
וואס?
מגיד שיעור:
דאס איז פארקערט, יא. אין מקובלים למשל איז כמעט מפורש אין די אריז"ל אז דאס איז נישט די תכלית, אויך אין זוהר. דער אריז"ל האט אפילו א תורה וועגן דעם, וועגן מנוחה און די כוונת אכילה. אין קבלה, די מטרה פון תורה ומצוות איז נישט צוריקצוגיין, דאס איז א וועג, ס'איז נאר די ערשטע שלב. די מטרה איז ממשיך צו זיין נייע שפע, נייע המשכה, צו דעם אורות, מוחין, און אלע מיני אזעלכע זאכן, צוריק למטה, צו ברענגען שפע למטה.
מצד הבורא און מצד הנברא — צוויי פארקערטע כיוונים
דאס הייסט, אין אנדערע ווערטער, כביכול, מצד הבורא, נישט מצד הנברא. דאס הייסט, וויבאלד ס'איז דא נבראים — א גרויסע חידוש אז ס'איז דא נבראים, מסתמא ס'איז דא א תכלית און גאולה וויאזוי ס'קען זיין, אבער אזוי זעט אויס אז ס'איז דא נבראים — און די נבראים לעבן אין די עולם הפירוד ווי מ'רופט עס, יא, זיי זענען נישט בשורשם, זיי ווייסן אפילו נישט פון זייער שורש, זיי זענען אינגאנצן אין גלות מצרים. אבער זיי ווייסן יא, זיי האבן פארגעסן, זיי זענען שוין ארויס פון גלות מצרים אבער זיי האלטן נישט אין די גאולה, "קרבה אל נפשי".
תשוקת הנשמה לחזור לשורשה — דאס איז מצד הנברא
און זיי ווילן זיך דערמאנען, זיי ווילן זיך עולה זיין לשורשם, "תשוקת הנשמה לחזור לשורשה". דו קענסט זאגן נישט נאר די נשמה, די עולמות אליינס, "מים התחתונים בוכים, אנחנו רוצים להיות לפני המלך", אפילו די מלכים, די נשמות, אלעס, אלעס ציט אויף ארויף, ציט אויף ארויף צוריק צו זיך דערמאנען דעם מקור.
יעצט, דאס איז וואס נבראים טוען מצד הנברא, ווייל דאס איז וואס ס'פאסט צו זיין א נברא. ער איז נישט דער מקור, ער איז נישט דער בורא, ער איז נישט דער מאציל, וויאזוי דו ווילסט אים רופן. ממילא, אבער ער ווייסט אז ער קומט פון דארט, ס'פעלט אים, ער איז אלעמאל חסר, ער וויל אלעמאל צוריק עולה זיין.
מצד הבורא איז די כוונה צו ברענגען שפע למטה
מצד הבורא אבער איז עס פארקערט, אמת. מצד הבורא, די כוונת הבריאה איז — איך קען נישט זאגן כוונת הבריאה, נישט די בורא אליינס, כביכול, אבער מצד הבורא, מצד העליון, איז די גאנצע כוונת השם, די כוונת הבריאה, איז צו מאכן די וועלט, בורא זיין די וועלט, משגיח זיין אויף די וועלט, משפיע זיין שפע אויף די וועלט. דאס הייסט, ווייטער מחיה זיין, ווייטער מהנה זיין, לטוב וכו'.
עבודת השם פון נבראים איז מצד הבורא א חורבן
סאו מצד הבורא איז אין א געוויסע זין דאס וואס מ'רופט עבודת השם איז א חורבן. יא, שבת, שבת איז שביתה, נישט השבתה, ס'איז בעצם א חורבן. דאס הייסט, מחזיר זיין עולם לתוהו ובוהו, וואס אלע צדיקים ווילן טון, איז נישט קיין וועג. דאס איז מצד דער אייבערשטער. מצד הנברא איז דאס וואס ער וויל, ווייל ער איז זייער ווייט. אבער מצד הבורא איז עס אמת'דיג פארקערט. מצד הבורא איז די כוונה איז אז הקב"ה איז מטיב, און וויאזוי מ'איז עס מסביר אין רמב"ם און אין קבלה. איך האב געטראכט אז דאס איז די לשון אין רמב"ם, אבער איך מיין אז ס'איז נישט קיין אידע.
טבע הטוב להיטיב — דער יסוד פון השפעה
עס איז בעצם א חורבן, וואס הייסט "מחזרת על הפתחים", וואס אלע צדיקים ווילן טון איז נישט קיין וועג. מצד די נברא איז דאס וואס ער וויל, ווייל ער איז זייער ווייט. אבער מצד די בורא איז עס אמת'דיג פונקט פארקערט.
מצד די בורא איז פארקערט, איז די כוונות התפילות "מהיטיב", און וויאזוי מ'איז עס מסביר אין רמב"ם, אין קבלה, שטייט אז די לשון הרמב"ם, אבער איך מיין אז אין יעדע חסיד'ישע ספר שטייט אויך אזוי: יעדע זאך וואס האט שלימות, יעדע זאך וואס האט שלימות מיט מציאות — די אייבערשטער איז די מערסטע מוצא, ער האט א מציאות מעצמו — און יעדע זאך וואס האט שלימות, פחות בעולם הרוחני, נישט נאר אין גשמיות, ס'איז נישט אינגאנצן אזוי סאמטיימס ווייל ס'איז טאקע דא א צמצום, אבער אין רוחניות, יעדע זאך וואס האט שלימות האלט נישט נאר פאר זיך, נאר ס'געבט ווייטער.
דאס טייטשט "טבע הטוב להיטיב", ווי אויב איינער קען האט עפעס א דבר תורה, וויל ער עס נישט האלטן פאר זיך, ער וויל עס געבן פאר יענעם. געלט איז א פראבלעם, ווייל ס'איז אדער פאר מיר אדער פאר יענעם. אבער דברים מושכלים, דברים רוחניים, איז אלעמאל ווי די "מדליק מנר לנר" ווי רש"י זאגט אויף די לשון "ואצלתי מן הרוח", וואס דארט קומט די לשון אצילות, ווי ס'שטייט אין רמב"ן, "כמדליק מנר לנר ואין זה חסר כלום", ס'ווערט נאר מער און מער, ווייל דאס איז די טבע הטוב, וואס ס'וויל ארויסגיין, ס'וויל געבן מער, ווייל ס'האט מער, ס'האט נישט נאר גענוג פאר זיך. "שאין די באוצרותיו לכל בריותיו", די אייבערשטער האט גענוג עקזיסטענץ, גענוג אלקות, נישט נאר פאר זיך אליין, נאר אויך פאר אלעס אנדערש, און פאר נאך אפאר זאכן, פאר אלעס, און ער קען זיך אלעמאל מאכן נאך, יא, ס'איז פאר אלעס און פאר נאך פיל מער.
תענוג הבורא vs. תענוג הנברא
איז טייטש אז כביכול די תענוג, די תענוג פון די בורא איז זייער אנדערש פון די תענוג פון די נברא. וואס איז די לשון תענוג דא? ס'איז א משל, די אייבערשטער האט נישט קיין תענוג, אבער די תענוג פון די בורא איז צו געבן, צו משפיע זיין. די תענוג פון די נברא, אז איינער ווערט, ער וויל זיין א נברא, ער וויל ווערן, איז צו געבן אראפ, אראפצוגיין.
די תענוג הבורא איז ירידה, "וירד ה'", אראפצוגיין, ווי ירידות איז יא, ירידה שטייט אויך אין פרשת וישלח. אונז האלטן נאך שלעכט, איך האב געוואוסט, איך האלט נאך וישלח פון לעצטע וואך געלערנט. ירידה, מען גייט אראפ, דאס איז די תנועה פון די בורא. די תנועה פון די נברא איז עליה. די תנועה פון טשיקא אדער אייש, שלהבת קא, די אלע זאכן איז עליה. די תנועה פון א נקבה, די תנועה פון א נקבה איז עולה צו זיין, זיך מחבר זיין מיט די משפיע. אבער די תנועה פון א זכר איז פארקערט, איז צו געבן, צו משפיע זיין, להוריד את השפע לתחתונים. פארשטייט זיך אז ס'איז נישט קיין סתירה, ווייל מיר דארפן רעדן עקסטער. על כל פנים, וועיט.
קירוב און ריחוק ברוחניות — דער בעל הסולם'ס לשון
סאו, די צדיקים זענען דומים לבוראם. דאס הייסט, צו זיין א שלימות פון א מענטש, לאמיר טראכטן, דא ווערט ממש א פאראדאקס, אבער צו זיין א ריכטיגער מענטש, א מענטש וואס איז א ריכטיגער צדיק, א נשמה, וואס טייטש בכלל אז די נשמה איז ווייט, איז ירדה? ס'איז נישט פשט אז די אייבערשטער איז עפעס א פארלייטער און מ'קען ארויפקריכן אין די זיבעטע הימל. ס'הייסט מ'מיינט מדרגות רוחניות, יא? און וואס מיינט... ווי איך האלט נאר אינמיטן זאגן, יא, וואס מיינט... דאס איז די לשון פון בעל הסולם, רייט?
וואס מיינט צו זיין ווייט פון די אייבערשטער? ס'מיינט צו זיין אנדערש פון אים, יא? ווייל אין רוחניות, צוויי זאכן וואס זענען ענליך זענען די זעלבע זאך. אין גשמיות, צוויי גופים זענען מחלק. איך מיט מיין חבר, אפילו אונז זענען זייער ענליך און אונז האבן ליב די זעלבע זאך, אבער אונז זענען צוויי אנדערע גופים, אונז זענען נישט די זעלבע. אבער אין רוחניות, אין מושכל, אין די נשמה, צוויי זאכן וואס זענען די זעלבע זענען די זעלבע זאך. און וויפיל זיי זענען די זעלבע, זענען זיי קרוב.
סאו קירוב און ריחוק ברוחניות מיינט נישט ווייט און נאנט במקום, ס'איז נישטא קיין מקום וואס זאל מחלק זיין. די אייבערשטער איז מלא כל הארץ כבודו, מקומו של עולם. קירוב און ריחוק ברוחניות מיינט זיין אנדערש. ווען דו זאגסט אז אונז זענען ווייט פון די אייבערשטער, מיינט עס אז אונז זענען אנדערש פון אים.
די אייבערשטער איז, קענסט זאגן, די סיבה ראשונה, די אייבערשטער איז די ערשטע, ער איז א צד המשפיע, אים פעלט גארנישט, ער קען נאר געבן, ער געט נאר. און אונז פעלט אלעס. אונז זענען די גאנצע... דאס טייטשט צו זיין די ווייטסטע. אונז זענען די מערסטע נקבה, אונז זענען די מערסטע מקבל, ווייל אונז פעלט אלעס. אפילו א מלאך האט אויך מער מציאות ווי אונז, לאמיר זאגן. אונז זענען די ווייטסטע. דאס טייטשט זיין ווייט.
ביטול איז נאר דער ערשטער שטאפל
קומט אויס א זייער אינטערסאנטע זאך, אז ס'הייסט אלעס וואס חסידישע ספרים רעדן וועגן ביטול איז נאר א סטעפ. אין א געוויסן זין, ווייל דו זאגסט אז איך בין ווייט פון דער אייבערשטער. סאו וואס מיינט איך בין ווייט פון דער אייבערשטער? איינער וואס איז אינגאנצן אזוי ווייט... ביטול מיינט מידת המלכות, יא, ביטול מלכות איז נאר די ערשטע שטאפל. ער קען זיין איינער אזוי ווייט אז ער ווייסט אפילו נישט אז ס'איז דא א משפיע, ער ווייסט אפילו נישט אז ס'איז דא א מקור, אז ער איז מנותק. וויאזוי ער קען לעבן? ער לעבט בבחינת אחוריים, יא, דער אייבערשטער גיבט אים אויך דעם חיות, אבער ער ווייסט נישט דערפון.
דאס איז די פראבלעם וואס אונז רוב מענטשן האלטן, פארדעם דארף מען עס אנהייבן פון "סור מרע ועשה טוב", פון די מידת המלכות, פון אנהייבן צו הייבן צו כאפן בכלל אז דו ביסט א מקבל, אז דו ביסט א נברא. דו ביסט נאך נישט קיין נברא אפילו, פאר דעם דארפסטו אפילו נישט קיין נברא, ס'איז נישט בחינת בריאה, ס'איז נישט בחינת עפעס, ס'איז בחינת עפעס סתם א... וויאזוי הייסט עס? ס'איז אזוי ווי "כמוץ אשר תדפנו רוח", יא, ס'איז נישט קיין זאך.
ער דאוונט, ער איז מקבל עול מלכות שמים, יא, קבלה, ווערט ער א נברא. יעצט איז ער א נברא. יעצט, די בעיה איז אז דאס איז נישט גענוג, דאס איז נישט די תכלית, נישט אין דעם שטאפל. דאס איז נישט גענוג, ווייל וואס מיינט זיין א נברא? דאס הייסט דו ביסט געווען זייער ווייט פון דער אייבערשטער, דו האסט בכלל נישט געוואוסט אז ער האט דיך געמאכט. אקעי, יעצט ווייסטו, יעצט ביסטו א נברא. יעצט כאפסטו ערשט ווי ווייט דו ביסט, ווייל יעצט כאפסטו אז דו ביסט דער העפך פון אים, פונקטליך דער העפך. ווי ווייט עס קען זיין, כל עולם מעבר אחד ומעבר שני. דער אייבערשטער איז מעבר אחד, ער גיבט נאר, און דו ביסט מעבר שני, דו נעמסט נאר. דאס איז דאך די טייטש ביטול, דו כאפסט אז דו ביסט סתם א... "לשמה אין לו מגרמו כלום", דו נעמסט נאר.
דער אמת'דיגער ציל: ווערן דומה לבוראו
און דא, אין חסידישע ספרים און אין מקובלים איז דאס נישט קיין חידוש וואס דער אייבערשטער האט געמאכט, דער אייבערשטער וויל נישט אז ס'זאל בלייבן אזוי. ס'איז נישט קיין וועג אז א מענטש זאל בלייבן א נברא, ער זאל בלייבן נאר א מקבל, נאר בחינת נוקבא, נישט משפיע, ווייל דעמאלטס איז ער אמת'דיג ווייט.
אגב, ליבא דאמת לאמיתו, פארדעם איך זאג אז ביטול איז מלכות, דו קענסט זאגן ביטול איז כתר, ווייל ליבא דאמת לאמיתו בלייבט ער אלעמאל אזוי, ס'איז נישטא קיין וועג ארויס פון דעם, ווייל דו קענסט נישט ווערן קיין אמת'דיגער בורא, קיין מענטש ווערט נישט קיין גאט. ליבא דאמת לאמיתו. אבער דו קענסט זיין דומה, פארדעם איז דא "קדושים תהיו כי קדוש אני", דו קענסט זיין דומה, נישט שווה, נישט זהה, נישט די זעלבע, אבער דו קענסט זיין דומה.
און וואס טייטש אז ער איז דומה? דומה איז דער טייטש אז די יכולת פון נברא, דאס איז דאך די גאנצע סוגיא פון די עמידה חסיפה וכו'. די אמת'דיגע הטבה, דאס הייסט, קען מען זאגן די אנדערע וועג על דרך אגב, ווען א מענטש גייט ער וויל ארויפגיין, די תשוקת עליה איז זיך מספק ווען ער איז עולה וויפיל ער קען, ער איז א בורא, ער איז א נברא, ער איז א נברא, ער איז א נברא, צום סוף זעט ער, ער וויל נישט זיין א נברא. פארוואס זאל איך זיין א נברא? א נברא איז נישט קיין גוטע זאך, א נברא איז חסר, א נברא איז וואס קען נישט אפילו עקזיסטירן אליינס.
וויל ער זיין אזויווי א בורא, וויל ער זיין אזא סארט זאך, ער וויל, נישט נאר ער וויל, ער וויל זיין א זאך וואס געבט. סאו למשל, כלפי די וועלט איז א מענטש, לאמיר קענען זאגן באופן הכי פשוט, וויבאלד אז א מענטש איז כלפי די האט קינדער, יעדער מענטש האט קינדער, אדער בניך אלו תלמידיך, אדער מענטשן וואס זענען מושפעים פון אים, אפילו אין א געוויסע זין א נשמה מיט א גוף, יא?
פארוואס קומט אראפ די נשמה אין א גוף? ס'איז בעצם די זעלבע שאלה פארוואס דער אייבערשטער האט געמאכט די וועלט, יא? פארוואס דער אייבערשטער מאכט די וועלט? ווייל ער וויל געבן. ער וויל געבן, דארף כאטש זיין עפעס, ער וויל געבן, דאס איז די תכלית פון די נתינה. און די נשמה קומט אראפ אין א גוף ווייל ער וויל משפיע זיין לתחתונים. ווען א מענטש איז מחיה זיין גוף, טוט ער וואס, איך וועל אנקומען צו דעם אין א מינוט וועגן כוונות אכילה.
אמת'דיגע דביקות דורך השפעה
אבער ווען א מענטש לערנט אויס פאר אנדערע, איז א מענטש זאגט, אהא, איך וויל דאך עולה זיין, איך וויל אליינס נדבק זיין בעולמות העליונים און מקבל זיין אמת'דיג מער. אבער דעמאלטס איז ער כמעט הפוך, דביקות רעלאטיוו צו וואס איז געווען פארדעם, רעלאטיוו צו יאכען צו זיין בבחינת אחוריים, אבער ס'איז נישט קיין דביקות אמת'דיג.
אמת'דיגע דביקות איז ווען ער ווערט ענליך צו די גאט, ענליך צו די אייבערשטער, און ער געבט אויך. ער ווערט א משפיע, ער ווערט אזא סארט זאך וואס האט הנאה צו באקומען נאר צו געבן, נאר צו געבן מזון צו זאכן וואס זענען אונטער אים, לאמיר זאגן קודם כל זאכן וואס זענען אונטער אים. ער איז משפיע, מיט דעם איז ער מער דבוק, דאס איז דער טייטש.
יוסף מקבל את השכינה. וואס הייסט ער מקבל את השכינה? דו ביסט מקבל, דו ביסט מקבל זייער א גרויסע אור, אבער "ומחדש בטובו בכל יום תמיד" טייטש דו ביסט משפיע, ער גיט. יעצט ביסטו דומה לשכינה, דו ביסט נישט אמת'דיג, כאילו עס שטייט "על נא תעזבנו", אבער נישט אמת'דיג אוועק, ס'זעט אויס, דו ווייסט, דו פילסט עס אנדערש וכו', אבער למעשה איז ער א געבער. איז ער א געבער, דעמאלטס איז ער אמת'דיג דומה לשכינה.
דער רבי ר' אלימלך'ס ענין — דער פאראדאקס פון צדיק
און דעמאלטס ווערט דאס ממש א פאראדאקס, ווייל כאילו, און דאס איז דאך דער רבי ר' אלימלך וואס ער שרייבט דארט, אז א מענטש קען זיין ארבעטן זיין גאנצע לעבן צו זיין א צדיק, און א צדיק טייטש ער וויל זיך גארנישט גשמיות, ער וויל זיך זיין דבוק להשם, ער וויל זיך פארשטיין דברים עליונים. נאכדעם, ווען ער הייבט אן צו פארשטיין דעם אייבערשטן, פארשטייט ער אז דער אייבערשטער'ס כוונה איז פארקערט, ווייל ער ווערט א רבי און ער הייבט אן צו מתפלל זיין און משפיע זיין שפע אויף אידן, און מאכן זיכער זיי האבן פרנסה, און זיי געבן זייערע קינדער, און זיי האבן געזונט, און אזעלכע סארט זאכן.
און ס'איז געווען מענטשן וואס האבן געפרעגט, ר' יוד הקדוש האט נישט ליב געהאט דאס. ער איז געווען עפעס א צדיק, ווייל דאס איז א צדיק, און נאכדעם טיילט ער געלט. איך פארשטיי נישט, צו טיילן געלט דארף מען זיין א צדיק? יעדער איינער האט ליב צו טיילן געלט פאר דעם אנדערן. יא, ענק האבן זיך אפגעהאקט נאכאמאל.
אבער דער אמת איז אז דאס קומט פון אן אמת'דיגע השגה אין וואס טייטש אלקות. וואס? דאס איז אז דער רבי ר' אלימלך... יא, די אמת'דיגע השגה, א געוויסע אמת'דיגע השגה אין אלקות, אז דער אייבערשטער האט נישט חורבן געמאכט די וועלט, "לא תוהו בראה לשבת יצרה". דער אייבערשטער האט געמאכט די וועלט כדי נישט לשבת, כדי ס'זאל זיין גראבע מענטשן אפגעהאקט פון דעם, יא, אבער ווי לאנג זיי זענען מקבל, זיי ווייסן אז זיי באקומען פון דעם. דער אייבערשטער'ס מטרה איז אז ס'זאל זיין א וועלט, אז א מענטש זאל משפיע זיין, אז די מדרגת עליונים זאלן געבן פאר די תחתונים, נישט אז אלע מדרגות עליונים זאלן פאניען זיין למעלה און נישט משפיע זיין.
כוונות אכילה — אריז"ל
סאו, דאס איז א גרויסע ענין. וועגן דעם, למשל, דאס האב איך געוואלט אנקומען, און אין אריז"ל שטייט אז ס'איז דא צוויי כוונות פון אכילה, ס'איז דא כוונות פון בירורים און ס'איז דא כוונות פון המשכת שפע, יא?
דער אריז"ל זאגט אז מ'האט הנאה, איך בין געווען א מעורר, ווייל... יא, דו ביסט אנגעקומען אז דו ביסט מער ווי ס'איז געווען פריער. איך דארף נאך רעדן פון די... יא, יא. מ'דארף רעדן וועגן די חילוק פון די מקובלים אין א מינוט. יא, יא, יא. די רעזולטאט איז דא אריך. איך האב עס געזען די וואך נאכאמאל. יא, יא. מ'דארף רעדן די א נייע זאך. ס'איז דא אז די מקובלים אז ס'וועט ברענגען פון דעם פונקט. אבער ס'איז אנדערש ווי די מקובלים אז ס'וועט ברענגען פון דעם פונקט.
צוויי מדרגות אין כוונת אכילה: מנוח און אברהם אבינו
מנוח'ס מדרגה — בירור ניצוצות
אונזער איזל זאגט דא צוויי כוונות אכילה. עס איז דא מנוח געווען עם הארץ. עס האט נאר געוואוסט איין כוונה. אבער אברהם אבינו האט געוואוסט די ערשטע כוונה.
מנוח איז א רמז פאר אמונה, ס'איז שייך מ"א זאכן וואס מאכט די בירור פון די עסן, אז אכילה איז טאקע אז ס'איז דא די אלע דברים תחתונים און ס'זענען דא ניצוצות און מ'דארף זיי מעלה זיין, און מנוח האט אויך געזאגט "והעליתיו", ער האט געמיינט אז ער גייט מעלה זיין די עסן, די דברים תחתונים לעליונים. אבער דאס איז נישט די אמת'דיגע כוונת אכילה, ווער ס'קען ווייסט אז די כוונה איז נאך א מדרגה.
אברהם אבינו'ס העכערע כוונה — חפץ חסד
די אמת'דיגע כוונה איז ווי ס'שטייט "ויאמר אלי מהר שלוש סאים קמח סולת לושי ועשי עוגות", און וואס דאס מיינט, אברהם אבינו — וואס איז די חילוק?
אברהם אבינו האט געגעבן צו עסן פאר די מלאכים. ביי מנוח האבן די מלאכים נישט געגעסן, דער מלאך איז עולה געווען. אברהם אבינו האט געגעבן צו עסן פאר די מלאכים.
די טייטש איז אז אברהם אבינו'ס כוונת אכילה איז נישט געווען אז ס'איז שטאקעס למעלה, אז ער איז מעלה די דברים תחתונים לעליונים. זיין כוונת אכילה איז געווען, אדער זיין כוונה באופן כללי, ראש החסידים, איז געווען אז דער אייבערשטער איז חפץ חסד, דאס איז געווען זיין אלטע דרך — דער אייבערשטער איז חפץ חסד, און ער איז ממשיך געווען פון די העכסטע מדרגה פון וואס דער אייבערשטער איז חפץ חסד ביז די מלאכים, און נאכדעם ביז שרה, ביז איבעראל, ביז סדום אפילו, ער האט פרובירט. דאס איז די טייטש אן אנדערע כוונת אכילה.
ר' הערשעלע'ס ביאור — דרך עבודה
איך האב געזען, דו ווילסט זאגן דרך עבודה, סאו איך האב געזען די ר' הערשעלע תשובה, איינער שרייבט, ער האט מקבל געווען משמו, אבער ער זאגט עס אויך אליינס, אז וואס איז די טייטש כוונת אכילה?
כוונת אכילה איז צו געדענקען האבן אז דער אייבערשטער איז חפץ חסד, דער אייבערשטער וויל גומל חסדים זיין פאר נבראים, און ער איז מקבל די הטבה. כוונת אכילה, דאס איז, ער מיינט די העכערע הטבה.
די מעשה מיט זאלץ — טעם אלס תנאי פאר כוונה
און דערפאר שטייט דארט, ס'איז ארויסגעקומען א נייע מאל די ליקוטי תורת צבי, דארט האב איך עס געזען, ילקוט תורת צבי הייסט עס, דארט שטייט אז איינער האט אים געפרעגט, איינער האט געבעטן ער זאל צולייגן זאלץ צום עסן, ער זאל מאכן א בעסערן טעם, איז דער חכם, דער מנורת המאור האט נישט פארשטאנען, ער האט געזאגט אז דער רבי עסט פאר תאוות.
זאגט ער, דו ווייסט נישט אז ס'שטייט אין כתבי האריז"ל אז מ'קען מכוון זיין כוונת אכילה אויב די עסן האט נישט קיין טעם? איך ווייס נישט וואו ס'שטייט, איך מיין אז ס'שטייט, ס'שטייט, קען זיין ס'שטייט, אין בעל שם טוב שטייט עס זיכער, אין מגיד, אבער ס'שטייט אין די כוונה האבן מיר געזען אז ער רעדט פון די כוונה פון גבורות חסד, די כוונה פון גבורות חסד, די פשט איז אז דער אייבערשטער האט ליב משפיע צו זיין, אבער דא שטייט עפעס אנדערש, דא איז די פשט אז דער מענטש איז מקבל די שפע.
מקבל על מנת להשפיע — דער משל פון דער באבע'ס קוגל
אבער דארפסט פארשטיין, ס'איז דא אזוי ווי, רבי אשר'ל רופט דאס מקבל על מנת להשפיע, דא הייסט אז אויב דער אייבערשטער האט ליב צו זיין משפיע, די כח הרצון, דו ביסט מקבל פון דער אייבערשטער'ס שפע וואס ער האט מיר צוגעגעבן.
דער ערשטער וועג — מקבל לשם ההשפעה
ס'איז דא איין זאך אז אויב די עליונים, דער אייבערשטער וויל משפיע זיין, איז צו זיין א חלק פון דעם, מיט אנדערע ווערטער, צו זיין דער מקבל פון דעם, איז קענסט זיין א מקבל לשם עצמו, אזויווי פשוט איך פעלט עפעס, איך האב ליב צו עסן, איך ווייס נישט, איז עס איך.
און נאכדעם איז דא איינער וואס ער טראכט אריין, ניין, פארוואס האסטו ליב צו עסן? דו האסט ליב צו עסן ווייל דער אייבערשטער האט ליב צו געבן צו עסן. איז יעצט וואס איך עס און איך האב הנאה דערפון, צו איך האב הנאה פון די געזונט, עס געבט מיר כח, צו איך האב הנאה פון די טעם אפילו, די טעם איז די ספירת תענוג, על כל פנים איך האב הנאה דערפון, נישט ווייל איך בין הונגעריג, איך האב הנאה אז איך בין דער וואס איז מקבל פון דער אייבערשטער'ס שפע וואס ער האט מיר צוגעגעבן.
דער משל פון דער באבע'ס קוגל
אזוי ווי א משל, דאס איז נישט... ס'איז דא ספרים וואס זאגן כמעט אזוי, למשל אזויווי א חילוק פון איינער וואס עסט ווייל ער איז הונגעריג, אדער איינער וואס ער גייט צו זיין באבע און זי האט א משוגעת אז זי דארף געבן פאר יעדן אייניקל קוגל, און ער עסט די קוגל כדי אז די באבע זאל האבן די הנאה פון געבן פאר די אייניקלעך קוגל. ס'איז אזא זאך.
ער האט הנאה פון די קוגל, און אויב ער האט נישט הנאה דערפון האט ער נישט צוגעשטעלט די רצון פון די... ער האט נישט געקענט מהנה זיין די באבע אויך נישט. אבער וואס ער טוט איז, ער איז נאך אלץ א מקבל, אבער ער איז מקבל לשם ההשפעה, דאס הייסט ער איז מקבל מצד... ער קען אנקומען צו זיין אזוי, ער קען תופס זיין די נקודת מבט פון דער עליון, ער קען מקבל זיין כאילו ער קען זיך משתתף זיין אין די הנאה, נישט ווייל מיר, ער קען זיך משתתף זיין אין די הנאה פון דער נותן וואס ער וויל עס געבן. ס'איז אן אנדערע סארט אכילה, אן אנדערע סארט קבלה, אן אנדערע סארט קבלת התענוג. דאס איז איין זאך וואס מ'קען זאגן.
דער רמ"ק'ס העכערע מדרגה — נושא מזון לשכינה
דער פאראדאקס פון שכינה
אבער דאס איז נישט גענוג. די מקובלים ווילן זאגן מער פון דעם, און דא שטייט זיכער מער פון דעם. דא שטייט, דא איז דא א ממש ווי א פאראדאקס, איך קען עס זאגן ווי אזוי דער רמ"ק איז עס מסביר, איך ווייס נישט ווי אזוי דער אריז"ל וואלט עס פארשטאנען.
דא שטייט א גרעסערע זאך. זעסטו דא די שכינה. די שכינה איז העכער פון דיר אדער נידריגער פון דיר? וועלכע? די שכינה איז אוודאי העכער פון דיר. די שכינה פון אצילות איז העכער פון יעדן איד, פון יעדע זאך, פון כלל ישראל. אבער ווען דו דאוונסט, אדער ווען דו טוסט א מצוה, אדער ווען דו עסט לשם שמים, ברענגסטו א שפע פאר די שכינה. דו ברענגסט ארויף א שפע, נישט נאר פאר דיר אליינס.
דא איז ממש אזויווי דו זאגסט, די למעלה בינה. אויב די שכינה איז העכער פון דיר, דארפסטו ווערן דבוק אין די שכינה, און נישט געבן פאר איר. שטימט? פארשטייסט מיין קשיא? דא איז עס באמת אזוי. די כוונה איז... קען זיין.
דיסקוסיע: שכינה אלס אספעקט פון השפעה
קהל: דאס איז איין וועג ווי מ'קען עס זאגן. דו מיינסט צו זאגן אז על ידי וואס... שכינה איז די טייטש, לאמיר זאגן, שכינה איז דער אספעקט פון דאס אז דער אייבערשטער אליינס דארף וועמען צו געבן, כביכול ער דארף זיין א צווייטער זאלסט קענען געבן, און דאס הייסט שכינה. און ווען איך בין מקבל זיין השפעה, האט די שכינה... פארשטייסט וואס איך זאג?
מגיד שיעור: בסדר, מ'קען אזוי זאגן. אבער איך מיין אז דער רמ"ק זאגט אנדערש. לאמיר זאגן וואס דער רמ"ק זאגט וועגן דעם. איך ווייס נישט צו דאס שטימט אין אלע לשונות.
דער רמ"ק'ס משל — רבי און תלמיד
דער רמ"ק לערנט אזוי, בדרך משל, ער לערנט אזוי. דער רמ"ק לערנט אז די סדר ההשתלשלות איז דא א וועג וויאזוי עולמות... דו קענסט זאגן א משל פון א רבי און א תלמיד אפילו. אויב ביסטו א רבי, איז ער ממוצע צווישן די תורה אליינס, כביכול פון זיין רבי פון וואו ער איז מקבל זיין דאס, מיט די תלמידים, מיט וועמען ער איז משפיע צו. און דאס בלייבט.
דאס הייסט, מ'זאגט אז דער תלמיד... לאמיר זאגן, אונז זענען אלע תלמידי השכינה, "וכל בניך למודי ה'". טייטש, אונז זענען תלמידים פון דער אייבערשטער. ענק ווייסן אז ס'איז דא אזא פסוק? "וכל בניך למודי ה'". דאס מיינט א נביא. א נביא איז א תלמיד פון דער אייבערשטער. א פשוט'ער איד איז א תלמיד פון א נביא. א נביא איז א תלמיד פון אייבערשטן.
Anyway, לאמיר זאגן דו ביסט דער תלמיד פון דעם רבי'ן.
דער רבי און דער תלמיד — ווער דארף וועמען?
דער בעש"ט'ס חידוש: דער תלמיד מאכט דעם רבי
מגיד שיעור:
ווייסן אז ס'איז א פסוק? "וכל בניך למודי ה'". וואס מיינט א נביא? א נביא איז א תלמיד פון דער אייבערשטער. א פשוט'ער איד איז א תלמיד פון א נביא, און א נביא איז א תלמיד פון דער אייבערשטער.
עניוועיס, לאמיר זאגן דער ליבסטער תלמיד פון די... ער זאגט אבער, תכלית איז נישט צו זיין א תלמיד, תכלית איז צו זיין א משפיע. ער זאגט אבער, דער רבי — דאס איז דער ערשטער פשט וואס ער זאגט — דער רבי קען נאר רעדן ווען איינער רעדט. דער רבי האט ליב צו זיין א רבי, און איך העלף בעצם דער רבי זיין א רבי. נישט איך בין דער תלמיד וואס דארף, איך בין פשוט דער רבי'ס... אין א געוויסן זין העכער פון דער רבי'ס. ס'איז זייער מאדנע. איך זאג דיר, א תורת בעל.
קהל:
וואס? דאס איז וואס ער האט געזאגט פריער.
מגיד שיעור:
מ'קען עס זאגן אביסל אנדערש.
קהל:
וואס? איך וויל זאגן אביסל אנדערש.
דער רמ"ק'ס ביאור: שפע לצורך השפעה
מגיד שיעור:
אבער די בעיה איז דאס אז קודם כל, אין א געוויסן זין איז עס אמת, ס'איז נישט אמת, ס'קען זיין אז ס'איז א געוויסע כוונה. אבער ס'שטימט נישט אזוי גוט מיט די לשונות וואס מקובלים זאגן, אדער אפילו וואס שטייט דא אז ער גיט מזון לשכינה.
די לשון פון... דער רמ"ק איז מסביר אזוי. דער רמ"ק איז מסביר אז דער רבי, ער איז מקבל שפע פון מלמעלה למטה, וויאזוי זאלן באקומען די עליונים, די שכינה, די ספירות, אפילו די ספירות דאצילות. אבער די שפע וואס זיי באקומען, ס'איז דא א געוויסע אספעקט פון די שפע, דו קענסט רופן די מידת המלכות של השפע, נישט וואס איז פאר זיי. זיי באקומען שפע לצורך עצמם, האט נישט מיט דיר גארנישט. יא, מ'רופט דאס בכלל ייחוד אבא ואמא. אבער די ייחוד וואס איז נישט לצורך עצמם, וואס איז לצורך השפעה, דארף זיין איינער אונטער דעם וואס זאל עס קענען מקבל זיין. ווייל אויב ס'איז נישט דא איינער וואס קען מקבל זיין די השפעה, האט נישט דער טאטע אויך, און ס'האט נישט דער רבי אויך נישט. דער רבי באקומט, אין אנדערע ווערטער קען מען זאגן אז דער רבי באקומט נאר תורה ווען די חסידים זענען דארט, די תלמידים זענען דארט כדי מקבל צו זיין די תורה. פאר זיך אליין דארף ער אויך באקומען תורה, אבער נישט אזוי פיל. ס'איז א געוויסע שיעור, מיט א גבול, וויפיל ס'פעלט אים אויס פאר זיין אייגענעם צורך.
אבער די תוספת שפע, יא, דער אריז"ל רופט דאס ייחוד הנשמות, ייחוד זו"ן. די תוספת שפע וואס איז דא, דאס באקומט נאר דער רבי, דאס באקומט נאר דער עליון, בשעת ער קומט נישט נאר עס אין חדש אליין, באקומט עס אויך פון אין סוף, אבער עס באקומט נאר בשעת ווען ס'איז דא ווער ס'זאל עס נעמען.
דער משל פון אלישע'ס כלים
סאו דער רמ"ק, דער זוהר זאגט אין פרשת לך לך, ס'איז דא אזא מין משל פון די כלים פון אלישע, יא? אלישע האט געזאגט פאר די אשה אז זי זאל צוגרייטן אסאך כלים, וויפיל כלים ס'וועט זיין אזויפיל שמן וועט זיין. יעצט קען מען פרעגן, ווער מאכט דער שמן זאל זיך מתרבה זיין? אין א געוויסע וועג, די כלים מאכן אז דער שמן זאל נאך מתרבה זיין. ווייל שמן באמת'דיג שפע איז דא עד אין סוף, ס'פעלט נישט שמן. אין די עליונים, אין די אין סוף איז דא עד אין סוף שפע, ס'פעלט חס ושלום נישט, ס'איז נישט דא צו ווייניג. די גבול איז נאר די גבול וויפיל מ'קען מקבל זיין, וויפיל איינער קען מקבל זיין.
דער יסוד: סתימות זענען אלעמאל פון אונטן
סאו אויב דו שטייסט דא אין די עולם התחתון און דו מאכסט כלים צו מקבל זיין שפע, אדער א בעסערע לשון, שפע, דו ביסט מתקן זיך אליין, דו ביסט מתקן די וועלט, ביסטו מרבה שפע בשכינה. נישט נאר דו זאגסט איך בין א גוטער, איך לאז די שכינה, ס'קען זיין אז ס'איז נישט קיין סתירה וואס איך האב פריער געזאגט, אבער דו ביסט אמת'דיג מרבה שפע בשכינה בעליונים. נישט ווייל דו שטייסט העכער פון דעם, זי בלייבט העכער פון דיר, ס'איז נישט די שאלה. אבער וויבאלד אז די תכלית פון די שפע, מ'רעדט פון די בחינת שפע, יא יא, ס'איז נאר כדי צו קענען געבן ווייטער, אהא, סאו די שכינה באקומט, וויפיל מער ס'איז דא איינער וואס קען מקבל זיין די שפע השכינה, באקומט די שכינה אמת'דיג מער שפע. ס'איז נישט פאר איר אליינס, ס'איז פאר דיר, אבער זי באקומט אמת'דיג מער שפע, וויבאלד ס'איז אזוי ווי א, נישט די סתימה איז אלעמאל פון אונטן, נישט פון אויבן, יא?
אין אנדערע ווערטער, די מקובלים זאגן אז אונז זענען מתקן די סתימות פון די צינורות אויבן. ס'איז נישט אמת'דיג, ס'איז נאר אמת בדרך השאלה. די סתימות זענען אלעמאל אונטן, אויבן איז אלעמאל גוט. די סתימות זענען אלעמאל דא. די בעיה איז אז וויבאלד ס'איז נישט קיין חילוק, ס'איז עין מערכת, אויב ס'איז דא א סתימה דא, ווערט עס סטאק דארט אויך, אויך ווערט עס מצומצם, ס'ווערט גענוג פאר זיי אבער נישט גענוג צו זיין א משפיע.
יעדער נברא וויל זיין דומה ליוצרו
און די גאנצע תענוג פון די שכינה איז צו געבן ווייטער. די אמת'דיגע תענוג, אזוי ווי יעדער דבר עליון, אויב ער האט נאר גענוג שפע שלמות פאר זיך און ער האט נישט פאר וועם צו געבן ווייטער, פילט ער זיך שלעכט, יא? ס'איז א גרויסע חסרון, ער איז נישט דומה ליוצר, ער ווערט א דבר נפרד. סאו ווען מ'זאגט אז אונז זענען מפריד די מדרגות עליונות, מיינט נישט אז די מדרגות עליונות דארפן אונז. מצד עצמם, אויף וויפיל די עולם האצילות אדער מלאכים, נישט קיין חילוק אין וועלכע מדרגה ער רעדט, וויפיל ער דארף עפעס פאר זיך, וויפיל ער איז א נברא, וויפיל ער איז א מקבל, ער איז פערפעקט, עס פעלט אים גארנישט. מ'דארף זיין זיכער אז די עולמות העליונים דארפן אונז נישט פאר זיך אליינס.
אבער וויבאלד אז צו זיין פאר זיך אליינס איז נישט גענוג פאר קיין שום דבר נברא, יעדע זאך, יעדע דבר נברא אין דער וועלט וויל דאס זיין א משפיע, ער וויל דיר געבן ווייטער, ער פארשטייט זיך ער איז נישט דער ערשטער, ער איז א בחינה צווייטע בורא, ער באקומט די שפע פון דער אויבערשטער און ער גיבט עס ווייטער, ער וויל זיין, דאס איז דער נענסטער וואס א נברא קען זיין, ער וויל זיין נאה דומא ליוצרו, ער וויל געבן, און אויב איז נישט דא וועמען צו געבן, און דאס איז דער טייטש צו זיין מחובר לעליון, דאס איז דער טייטש צו זיין קרוב לה', מיינט צו זיין אזוי ווי אים, צו זיין איינער וואס קען משפיע זיין.
עמלק און פירוד — "אין השם שלם"
אויב דו האסט נישט צום סוף, אין דער סוף פון דער גאנצער תהליך איז דא א גוי, נישט קיין חילוק, א איד, א גרעסערע מדרגה, נישט קיין חילוק, איז דא עפעס איין מענטש וואס ער קען נישט מקבל זיין די שפע, איז ער מפריד די גאנצע שרשרת ביז אויבן, ווייל ער מאכט אז עס איז קלענערע שפע, נישט קלענער מצד עצמן נאר וואס זיי קענען געבן, און זיין קלענער פשט אז זיי זענען ווייניגער דומה לבוראם, זיי ווערן בחינת אחבא"ח, עס ווערט קלענער די יחוד קוב"ה ושכינתיה וכו' וכו'. דאס הייסט אז על שמו אז ער האט מפריד געווען די ספירות העליונות, א מענטש קען נישט מפריד זיין די ספירות העליונות מצד עצמן, אבער וויפיל די ספירות העליונות קענען נאר זיין אמת'דיג מחובר לבוראם ווען זיי געבן פאר די תחתונים, איז אויב א מענטש איז נישט מוכן, אויב די עולמות התחתונים איז נישט מוכן צו מקבל זיין, אפילו די לעצטע עולם, איז דא א געוויסע פירוד, "אין השם שלם עד שימחה זרעו של עמלק", יא, אפילו עמלק איז דא אין דער עולם הזה, רעדסטו שוין פון דער עמלק של עולם העליון, וועגן דעם איז דא עמלק של עולם העליון.
און דער אייבערשטער קען נישט דורכגיין עמלק, איז דא שמו של השם, וואס שמו איז מהווה כל ההוויות, ער קען נישט מהווה זיין, דא איז דא עפעס א זאך וואס לאזט זיך נישט מהווה זיין, ער האט א בחירה, אקעי, מ'דארף פארשטיין וויאזוי עס קען זיין, אבער עס קען זיין עפעס א זאך וואס ער לאזט זיך נישט, ער לאזט נישט באקומען די שפע, ער איז מעכב בעד השפע, און ממילא די גאנצע שרשרת ביז אויבן כמעט, אדער ווי הויך מ'קען רעדן, ווערט נסתם די שפע, און ממילא ווערן זיי נפרד כביכול.
דער בעש"ט וועגן תפילה — נישט פאר זיך אליין
ממילא ווען א מענטש דאוונט, און דאס איז א כוונה וואס ער מעג האבן. ווייטער איז דא די שאלה וויאזוי דו ביסט מודע צו דעם, יעדער איינער וואס טוט דאס געשעט דאס, אזוי איז די וועלט, אבער נאכדעם איז דא א צדיק אדער א בעל דעת, ער ווייסט דערפון, ער קען וויסן פון דעם, דאס איז מכוון זיין יחידים. ער ווייסט, און דאס איז די "לשמה". ווען דו ווייסט אז דו ביסט נישט מתפלל פאר זיך אליינס — דער בעל שם טוב האט געזאגט, אז ווען דו ביסט מתפלל פאר זיך אליינס, מאכסטו א גרעסערע פירור אין אנדערע פלעצער. דו ביסט מתפלל פאר זיך אליינס, פאר דיין אייגענע תפילה, דו ביסט נישט מתפלל פאר די... ווי יענער האט געזאגט, ער האט געזען איינער, עפעס א... ער האט מכוון געווען ביי די "כל חמירא" אויף די "יציאת מצרים". דאס איז זייער א שיינע כוונה, אבער דו ביסט נישט יוצא, דו האסט נאך אלץ חמץ אויף פסח.
איך מיין צו זאגן, תפילה איז די פשט אז דו ביסט מתפלל, דו ביסט נישט יוצא די תפילה, דו מוזט מתפלל זיין נאר אויף די יחודים עליונים. דאס איז א פירור. נאר דאס זאגט דער בעל שם טוב, אז ער איז מתפלל, דאס איז דאך די... דער בעל שם טוב האט דאך דאס געזאגט, שטייט אין תולדות. ער איז מתפלל, ער האט אין זין די יחודים עליונים, און ער האט נישט אין זין אז עס זאל זיין דא אויך די השפעה. ער מיינט אים, ער איז מפריד, ווייל ער זאגט "כלי זנו" פון די עליונים צו די תחתונים. אבער די גאנצע תפקיד פון די עליונים איז צו געבן פאר די תחתונים. דאס איז בבחינת דעם, בבחינת השפעותיהם.
דער פשט פון "לשם יחוד קודשא בריך הוא ושכינתיה"
סאו ער מוז מתפלל זיין, אבער נישט לשם עצמו, נאר לשם התאווה, לשם השכינה. וואס שכינה דייטשט אז ער מאכט זיך גרייט צו זיין, ער מאכט די תחתונים מוכן צו מקבל זיין די השפעה, און דורך דעם ווערט... און ער האט דאס אין זין, ער האט אין זין אז ער מיינט באמת דאס, ווייל וואס ס'גייט אים אן איז אז די שכינה זאל איך ארבעטן, נישט אז ער זאל האבן. פארקערט, די גאנצע מערכה איז דא כדי עס זאל ארבעטן. שוין, דאס איז דער פשט וואס דער רמ"ק האט מיר אויסגעלערנט.
קהל:
דאס איז די פשט פון "לשם יחוד קודשא בריך הוא ושכינתיה"?
מגיד שיעור:
פון?
קהל:
"לשם יחוד קודשא בריך הוא ושכינתיה"?
מגיד שיעור:
יא, לשם השכינה, לשם הזיווג, לשם העליונים.
שוין, יישר כח.
קהל:
שוין, יישר כח.
מגיד שיעור:
קומט א גוטע וואך.
קהל:
א גוטע וואך. דערשט. דא בלייבט דיר לעבן טעג נאך א גאנצע סיבה צו וואס פאראוועט טו מיט פאראוועט.
דער בעל שם טוב האט געלערנט אז מ'דארף האבן ביידע וועלטן — עולם הזה און עולם הבא — און נישט זיך מייאש זיין פון קיינעם. די עצה איז צו קוקן אויף דער גאנצע וועלט דורך די אותיות התורה והתפילה, ווי דורך א פענסטער, כדי נישט צו ווערן צומישט. דער בעש"ט האלט אז די וועלט ווערט אלעמאל מער מזוכך דורך די בירורים פון צדיקים, און דעריבער קענען היינטיגע חוקרים בעסער פארשטיין אלוקות ווי אמאליגע. אמת'דיגע עבודה מאהבה מיינט אז מ'האט א געשמאק אין מצוות און רוחניות בפני עצמה, נישט נאר דורך אמונה אליין.
דער בעל שם טוב האט געלערנט אז מ'דארף האבן ביידע וועלטן — עולם הזה און עולם הבא — און נישט זיך מייאש זיין פון קיינעם. די עצה איז צו קוקן אויף דער גאנצע וועלט דורך די אותיות התורה והתפילה, ווי דורך א פענסטער, כדי נישט צו ווערן צומישט. דער בעש"ט האלט אז די וועלט ווערט אלעמאל מער מזוכך דורך די בירורים פון צדיקים, און דעריבער קענען היינטיגע חוקרים בעסער פארשטיין אלוקות ווי אמאליגע. אמת'דיגע עבודה מאהבה מיינט אז מ'האט א געשמאק אין מצוות און רוחניות בפני עצמה, נישט נאר דורך אמונה אליין.
HE עברית ›
סיכום השיעור 📋
דער בעש״ט׳ס תורה: קוקן אויף דער וועלט דורך דער תורה
א. עולם הזה און עולם הבא — דער באלאנס פון לעבן
דער יסוד
א מענטש דארף האבן ביידע — עולם הזה און עולם הבא. עס זענען דא צוויי סארטן מענטשן וואס פארפעלן:
1. דער עם הארץ — ער איז עוסק אין ישובו של עולם, בדרך ארץ. ער האט א ווייב מיט קינדער, פרנסה, א גוט לעבן. ער האט עולם הזה אן עולם הבא.
2. דער ישיבה-מאן וואס לערנט אבער לעבט נישט — ער פארברענגט נישט, ער עסט נישט, ער טרינקט נישט, ער איז נישט מקיים. ער האט נישט קיין געלט, נישט קיין גוט לעבן. אויב ער האט אויך נישט קיין תענוג רוחני — האט ער נישט עולם הזה און נישט עולם הבא. דאס איז א משוגעת.
דער עיקר חידוש — תורה איז געמאכט פאר א גוט לעבן
ווען מ׳איז מקיים די תורה (נישט נאר לערנט וועגן איר), האט מען א גוט לעבן אויף דער וועלט אויך — “למען תחיה וארכת ימים” — תחיה בעולם הזה, וארכת ימים לעולם הבא.
דער משל פון ר׳ שמואל מונקעס
ווען מ׳האט דעם בעל התניא גענומען אין תפיסה, האט ר׳ שמואל מונקעס געזאגט: אדער דער רבי איז א רבי — דעמאלטס דארף ער זיך אליינס באפרייען. אדער ער איז נישט קיין רבי — קומט זיך אים טאקע, ווייל ער האט צוגענומען פון אזויפיל אידן עולם הזה.
דער נמשל: מ׳טאר נישט זאגן פאר א מענטש אז עולם הזה איז שלעכט, סיידן מ׳גיט אים עפעס בעסער אנשטאט. אויב מ׳קען צושטעלן עפעס אנשטאט — איז עס א מחיה. אויב נישט — האט מען נאר אראפגעשטומפט דעם מענטש.
קריטיק אויף בעלי דרשנים
אסאך דרשנים רעדן א גאנצע צייט: “עולם הזה איז גארנישט, מ׳טאר נישט ליב האבן תאוות.” אבער:
– למעשה האט יעדער נאך ליב תאוות — אפילו דער דרשן אליין
– דער מענטש בלייבט אן ביידע וועלטן: די קוגל וואס ער עסט פילט ער זיך שולדיג דערביי (נישט עולם הזה), און תענוג רוחני האט ער אויך נישט (נישט עולם הבא)
– ער ווייסט נישט וואס תענוג רוחני מיינט — ער דארף עס מרגיש זיין, אביסל לימודים, אביסל פארשטיין
—
ב. תענוג רוחני, עובד מאהבה, און עבודה מיט טעם
תענוג רוחני איז א פאקטישע זאך
ס׳איז דא מענטשן וואס האבן תענוג פון לערנען און דאווענען, אן קשר צו אמונה. יעדער מענטש וואס האט אמאל געשמעקט א רוחניות׳דיגן תענוג — ווייסט אז עס איז בעסער ווי תענוגים גשמיים. נישט אז ער טוט נישט קיין עבירות — ער קען זיך נכשל ווערן, ער האט א גוף. אבער אויב מ׳פרעגט אים וועלכע איז מער געשמאק, איז עס פשוט.
עובד מאהבה מיינט עובד בתענוג
עובד מאהבה מיינט: ער האט עס ליב. נישט נאר מאהבת השם, נאר ער וואלט עס געטון אפילו אן מתן תורה, ווייל עס מאכט סענס פאר אים. ער זעט אז עס איז גוט. דאס ווארט “גוט” איז ברייט: גוט אין פארשטיין, גוט אין פילן, גוט אין בעסער מאכן דאס לעבן.
ביי מצוות מעשיות איז שווערער — דער חלק המעשה איז נישט אלעמאל דער חלק התענוג.
אמונה vs. הבנה — דארף מען אמונה פאר׳ן טעם?
שליסל שאלה: מוז מען האבן אמונה כדי צו שמעקן דעם טעם פון שבת (אדער אנדערע מצוות)?
ענטפער: אויב מ׳פארשטייט וואס אלוקות מיינט — חיות, שורש השורשים, מקור המקורות, סיבה ראשונה — דארף מען נישט אמונה, ס׳איז טאקע אזוי, עס איז א פיזישע זאך. אמונה זאגט מען נאר ווען מ׳פארשטייט נישט.
צוויי ריכטונגען צום טעם
דער געוויינטלעכער וועג: מ׳הייבט אן מיט אמונה (עס שטייט אין ספרים הקדושים אז שבת איז הייליג), און פון דעם קומט דער געשמאק.
אבער דאס איז נישט דער איינציגסטער וועג. עס קען זיין פארקערט — איינער וואס האט קיינמאל נישט געהערט פון חומש, באגעגנט שבת, שמעקט דעם טעם, און זאגט: “אה, דאס קומט פון דעם ספר חומש? א גאנץ פיינע ספר!”
—
ג. שבת — על פי חסידות vs. על פי הלכה
אויף פי הלכה
שבת האט ספעציפישע הלכות — נישט ארויסנעמען ביינער פון פיש, א.א.וו.
אויף פי חסידות
שבת מיינט “לחודא אודי” (זינגען צום אייבערשטן) — דער גאנצער מצב: מקוה, שיינע בגדים, שטריימל, רואיגקייט, ניגונים, געפילטע פיש, א דערהויבענע אטמאספערע. דער מצב איז נישט קיין מצוה על פי גדר הלכה, אבער על פי פנימיות איז דאס דער עיקר — “ושמרתם את השבת כי קודש היא לכם”, קדושת השבת, דביקות.
לעוועלס פון “גוט” אין שבת
– גוט פאר׳ן מענטש גופא — מ׳רוט, מ׳לייגט אפ, עונג שבת, כבוד שבת
– גוט פאר צוזאמענקומען — מיט ווייב, מיט אנדערע אידן, מ׳פארברענגט צוזאמען
– גוט אין דביקות — אין דעם טיפסטן מובן פארשטייט מען דעם אייבערשטן בעסער, מ׳פילט עולמות עליונים וואס זענען אפן שבת
אפילו “למען ינוח שורך וחמורך” — דער אייבערשטער האט אריינגעלייגט גוטסקייט אויף אלע לעוועלס, ווייל ער איז א טובה.
דיסקוסיע
ר׳ דוד לאנדא׳ס מחלוקת מיט חסידים: צו שבת איז “לחודא אודי” אדער “מחיה למתים.”
—
ד. שמירה און פנימיות — דער שומר הפתח
דער יסוד
שמירה (ווי שמירת עיניים, ציצית) איז נאר רעלעוואנט ווען ס׳איז דא עפעס אינעווייניג צו באשיצן. אויב א מענטש האט נישט קיין אמת׳דיגע פנימיות׳דיגע געשמאק אין שבת אדער אידישקייט, אויף וואס שטעלט מען א שומר? דער שומר דארף עפעס צו היטן.
יראת העונש אלס שומר הפתח
אפילו נאכ׳ן בויען א שיינע בית המדרש פון פנימיות׳דיגע עבודה, קען נאך אריינקומען “חיות רעות” פון אינדרויסן. יראת העונש איז דער שומר הפתח — נישט א סתירה צו עבודה מאהבה, נאר א נויטיגע שמירה כל זמן דער מענטש האט א גוף. אפילו א צדיק דארף א שמירה, כאטש ער האט נישט דעם זעלבן משיכה ווי א פשוט׳ער מענטש.
ציצית אלס דוגמא
ציצית — “למען תזכרו את כל מצותי” — ס׳איז א שמירה אויף דעם וואס מ׳האט שוין אינעווייניג. פארשידענע פשטים: אזוי ווי א חותם פון עבדים, קבלת עול מלכות שמים, אן אות.
פאר דעם וואס האט נישט דעם פנימיות
ער דארף ערשט חינוך — מ׳דארף אים ווייזן אז ס׳איז דא א מציאות. דאס איז דער דזשאב פון צדיקים — צו זיין א לעבעדיגע דוגמא פון אידישקייט. עס איז זייער שווער צו ווייזן פאר אנדערע פנימיות׳דיגע זאכן — דערפאר דארף מען א רבי וואס זאל פרובירן דאס ארויסצוברענגען.
—
ה. דער בעש״ט׳ס תורה: “צוהר תעשה לתיבה”
דער בעש״ט׳ס תורה (מקור: אור המאיר בשם דעם בעש״ט)
“צוהר תעשה לתיבה” — רש״י ברענגט א מחלוקת: “צוהר” מיינט אדער א פענסטער אדער א לייכטער.
דעם בעש״ט׳ס טייטש: “צוהר” מיינט א פענסטער אין די אותיות/תיבה — דורכדעם קען מען זען פון דא די גאנצע וועלט. ס׳איז א פארקערטע כיוון — נישט מ׳באלייכט די וועלט פון אויבן, נאר מ׳זעט ארויס דורך די תורה אין די וועלט אריין.
אנדערע אידן האבן געהערט פונעם בעש״ט אז מ׳דארף באלייכטן די וועלט דורך די ווארט — פארשידענע אופנים פון באלייכטן.
די תכלית איז צו באלייכטן די וועלט — א מענטש קען נישט זאגן אז ער איז נישט אין די וועלט.
דער חידוש — קוקן דורך דער תורה אויף דער וועלט
דער גרעסערער חכמה איז נישט בלויז צו זעהן אז אלעס איז שוין פארהאנען אין דער תורה (דאס איז דער “סגולה” חלק, און דאס איז נישט אזוי שווער). דער טיפערער ענין איז אז מען זאל דורך דער תורה קוקן אויף דער וועלט — ווי א קאלירטע גלאז וואס פארבט אלעס וואס מען זעט דורך איר. די וועלט ווערט “קאלירט” דורך דער תורה, און דעמאלט קען מען מתקן זיין.
דער פראקטישער צד — ווי אזוי?
מ׳זאל זיך מצמצם אין די אותיות התורה והתפילה — דאס שאפט א דביקות, א מסגרת. און פון דעם מאכט מען א פענסטער — מ׳קוקט אויף דער וועלט נישט דירעקט, נאר דורך דער אספקלריא פון תורה ותפילה.
דיסקוסיע: דאווענען מיט פענסטער
קשיא: אין שולחן ערוך שטייט מ׳דארף דאווענען “עיניו למטה וליבו למעלה” און מ׳טאר נישט דאווענען כנגד א פענסטער — אבער אויך אז מ׳דארף דאווענען אין א שטוב מיט פענסטער (ווי דניאל). אויב מ׳קוקט נישט ארויס, וואס איז דער תכלית פון פענסטער?
א פאראלעל — רבי פנחס מקאריץ: ער האט געפרעגט: מ׳טאר נישט פסיק דיבור זיין פון תפילין (מ׳דארף כסדר געדענקען), אבער בשעת דאווענען דארף מען כוונה האבן אויף די ווערטער. וויאזוי קען מען ביידע? זיין עצה: מ׳שטעלט זיך פאר אז די תפילה פארט ארויף דורך די תפילין — די תפילין זענען ווי אן אנטענע. אזוי ווערן ביידע פאראייניגט אין איין ציור.
—
ו. רוח הקודש, ראיית הצדיק, און “אין כפיה ברוחניות”
צי א צדיק וואס זעט די גאנצע וועלט — פארוואס וויל ער דאס?
קשיא: אויב א צדיק קען זען מסוף העולם ועד סופו, זעט ער דאך אויך אסאך ראיות אסורות?
מעשה מיטן חוזה מלובלין: ער האט געזען ווי א טאטע שלאגט א קינד, האט ער געזאגט “איך קוק נישט מער.”
וואס איז רוח הקודש?
רוח הקודש איז נישט כדי צו וויסן וואס גייט זיין מארגן — “קוק אין צייטונג, זיי רעדן א גאנצע טאג וועגן דעם.” רוח הקודש דארף מען צו וויסן וואס איז אין עולמות עליונים, וואס איז מער אמת.
דער בעל הסולם׳ס כלל: “אין כפיה ברוחניות”
דער בעל הסולם האט געזאגט: “אין כפיה ברוחניות” — רוחניות איז תלוי אין רצון. אויב דו ווילסט עס נישט, האסטו עס נישט.
דער רמב״ם זאגט “אין כפיה בדעת” — דער בעל הסולם גייט ווייטער: אין כפיה ברוחניות בכלל. מ׳קען כופה זיין גשמיות — “כופין אותו עד שיאמר רוצה אני” — ער קען זאגן, אבער ער קען נישט אמת וועלן.
נפקא מינה: אויב א צדיק זעט די גאנצע וועלט, מוז ער עס בוחר זיין — ס׳איז נישט בדרך אגב, ס׳מוז זיין א בחירה.
ר׳ אידעלע פון דזשיקוב׳ס ווארט
ער האט קיינמאל נישט געזען אז מ׳שלעפט איינעם מיט קייטן צו זיין א רבי — אלע רבי׳ס זאגן “הכריחוני,” אבער קיינער ווערט נישט געצוואונגען. אזוי ווי “לומד תורה לשמה זכה לדברים הרבה” — ער לערנט נישט כדי צו באקומען, אבער ער באקומט.
—
ז. דער בעש״ט׳ס שיטה: די וועלט האט א ווערט
אלעס איז באשאפן מיט א תכלית
אפילו דער קלענסטער באשעפעניש אין ים (שלשול קטן שבים) האט דער אויבערשטער באשאפן מיט א טעם און א תכלית. די השתלשלות העולמות איז נישט בלויז א מיטל צו פארשטיין אז דער אויבערשטער איז גרויס — די זאכן אין דער וועלט האבן אן אייגענעם ערך.
דאס וואס געוויסע דרכים זאגן מ׳דארף אוועקגיין פון עולם הזה — דאס איז נאר ווייל מענטשן זענען מוגבל. ווען א מענטש הייבט אן ארומקוקן אויף דער גאנצער וועלט אן א מסגרת, ווערט ער צומישט און קומט נישט אן.
דער בעש״ט vs. פריערדיגע תורות
אין פריערדיגע וואכן איז געלערנט געווארן אז עכטע צדיקים קוקן נישט אויף חיצוניות העולם, דערפאר ווייסן זיי נישט סייענס ווי גוים. אבער דער בעש״ט — ס׳זעט אויס אז ער וואלט יא געוואלט וויסן אלעס — ווייל די גאנצע וועלט איז חשוב, דער אייבערשטער האט אלעס געמאכט. די השתלשלות פון עולמות איז צו פארשטיין די גרויסקייט פון אייבערשטן — נישט סתם אז ער איז גרויס, נאר צו פארשטיין עס דורך סוד אליהו.
—
ח. דער בעש״ט׳ס תורה אויף “אשר בידו מחקרי ארץ” — עליות הדורות
דער בעש״ט׳ס תורה (מקור: תולדות יעקב יוסף פרשת ויגש; בעל שם טוב על התורה פרשת שמות)
דער בעש״ט האט געפרעגט: פארוואס האבן די אמאליגע חוקרים (ווי דער רמב״ם און רמב״ן ברענגען) געגלייבט אין עולם קדמון און געווען אפיקורסים, בעת ער אליין האט נישט געטראפן קיין חוקר וואס גלייבט נישט אין דעם אויבערשטן?
דער בעש״ט׳ס תירוץ: *”סוד הדבר הוא כי בתחילה היה קיום חומר הארץ שהיה אז יותר עב ועצום מה שהוא עתה”* — אמאל איז דער חומר פון דער וועלט געווען גראבער, מער עכור און צומישט. די צדיקים האבן א גאנצע צייט געטון בירורים — מברר געווען דעם חומר העולם. דורכדעם איז די וועלט געווארן מער מזוכך.
“אשר בידו מחקרי ארץ” — ביו״ד מיינט דער סוף, די ענד פון דער בירור-פראצעס. ווען מ׳האט שוין אסאך מברר געווען, קענען אפילו די חוקרים בעסער דערזען אלוקות.
ביאור
דער בעש״ט האלט פון עליות הדורות — די וועלט ווערט בעסער, נישט ערגער. אידן און צדיקים מאכן די וועלט בעסער, און די וועלט אליינס ווערט מער מזוכך. ממילא, ווען מ׳לערנט פון דער וועלט, פארשטייט מען בעסער דעם אויבערשטן. “כל מה שברא הקב״ה לא בראו אלא לכבודו.”
דיסקוסיע
ס׳איז אויפגעקומען דער רמב״ם׳ס שטעלע וועגן “ישובו… וישובו בתשובה” — אז די וועלט קומט נענטער צו ימות המשיח. אבער דער פאקוס איז נישט נאר אויף משיח׳ס צייטן — דער בעש״ט רעדט פון א קאנסטאנטן פראצעס וואס געשעט שוין.
—
ט. דער בעש״ט׳ס עצה: קוקן אויף דער וועלט דורך דער תורה — דער משל פון פענסטער
די קשיא
בשעת תפילה טאר מען נישט קוקן ארויס פון ד׳ אמות, אבער דער בעש״ט זאגט מ׳זאל זיך מתבונן זיין אין דער גאנצער וועלט. וויאזוי גייט דאס צוזאמען?
דער בעש״ט׳ס עצה
מ׳זאל זיך מצמצם אין די אותיות התורה והתפילה — דאס שאפט א דביקות, א מסגרת. און פון דעם מאכט מען א פענסטער — מ׳קוקט אויף דער וועלט נישט דירעקט, נאר דורך דער אספקלריא פון תורה ותפילה. ווי א פענסטער מיט א קאלירטע גלאז — מ׳זעט די וועלט, אבער דורך דער תורה׳ס פריזמע.
דער משל פונעם טשארטקאווער רבי (אדער אן אנדערער רוז׳ינער רבי)
א איד איז געקומען פון פאריז צום רבי׳ן. דער רבי האט אים אויסגעפרעגט איבער א בנין אין פאריז — און האט זיך אויסגעקענט פונקטלעך ווי דער בנין גייט, וועלכע ריכטונג, יעדע פרט. דער איד איז פארוואונדערט געווארן: ווי ווייסט דער רבי פון א בנין אין פאריז?
האט דער רבי געענטפערט: “ווען איך זאג ‘ברוך אתה ה׳ אלקינו מלך העולם׳ — זאג איך דאך דער אייבערשטער איז א קעניג אויף דער גאנצער וועלט. גיב איך א קוק אויף דער גאנצער וועלט — און דערביי האב איך אויך געזעהן דעם בנין אין פאריז!”
דער נמשל און דער עיקר נקודה
דער וויכטיגע פונקט איז נישט דער מופת (וואס דער רבי האט געוואוסט וועגן א בנין אין פאריז). דער חסידות איז נישט דער מופת שבו. דער נקודה איז:
– עס זענען דא מענטשן וואס זאגן “מלך העולם” אבער קענען בכלל נישט דער וועלט — זיי זענען קיינמאל נישט ארויס פון זייערע ד׳ אמות. ביי זיי איז “כל העולם כולו” א ליידיגער באגריף. און יענער איז אין א געוויסן זין גערעכט — ווייל ווען אזא מענטש וואלט טאקע געגאנגען קוקן אויף דער וועלט, וואלט ער געווארן צעמישט. דאס איז טאקע א בעיה.
– אבער א אמת׳דיגער צדיק וואס איז עוסק מברר זיין “כל העולם כולו” — ער קוקט אויף דער וועלט דורך דער תורה. ביי אים לאזט מען אים גיין נענטער צו דער וועלט, ער וועט פארשטיין בעסער, ער וועט באקומען א דביקות. ער זעט ווי די וועלט זעט אויס — און דאס איז א פלא. דער אייבערשטער שטיצט אים און לאזט אים גיין נענטער.
דער פראקטישער צד
עס זענען דא אותיות און וועגן (אפשר בדרך גימטריא, אפשר אנדערע וועגן) וויאזוי מען לייגט אריין יעדע זאך אין דער תורה, אדער וויאזוי מען קוקט דורך דער תורה אויף דער גאנצער וועלט. און דעמאלט איז עס עפעס ווערט — און בדרך אגב קען דער צדיק אויך העלפן א איד וואס דארף עפעס א הכרח.
תמלול מלא 📝
עולם הזה און עולם הבא — דער באלאנס פון לעבן
דער רבי׳ס יסוד: מ׳דארף האבן ביידע וועלטן
דער רבי זאגט אזוי: אויב מ׳גייט אין ישיבה און מ׳טוט מיר, און וואס? און מ׳האט נישט קיין עולם הזה, ווייל מ׳פארברענגט נישט, מ׳עסט נישט, מ׳טרינקט נישט, און מ׳איז נישט מקיים — דעמאלטס וואס? ס׳איז א משוגעת. כאטש עולם הזה זאלסטו האבן. נישט עולם הזה, נישט עולם הבא.
טאמער איינער, וואס איז די אפאזיט? טאמער איינער וואס לערנט גוט, יא, האט ער טאקע אן עדן? ניין, ס׳איז נישט דא א גיהנם און ס׳איז נישט דא קיין עדן, יא. “ולאמך כולם צדיקים”. ווי אזוי האט ער געענטפערט פון נישט עוסק זיין אין דיבורים בטלים? ווייל ווען מ׳איז מקיים די תורה, און נישט נאר מ׳לערנט וועגן — אויב מ׳איז מקיים די תורה, דערפאר האט ער א גוט לעבן. דאס איז די תורה איז געמאכט פאר א גוט לעבן אויף די וועלט אויך. “למען תחיה וארכת ימים” — “תחיה בעולם הזה וארכת ימים לעולם הבא”. דעמאלטס האט ער א גוט לעבן אויף עולם הזה. אויב ער לערנט נאר, ס׳הייסט ער איז יגע בתורה, “התשש כוחו כנקבה”, ער גייט נישט עוסק זיין אין בנין עולם הזה, יא.
צוויי סארט מענטשן: דער עם הארץ און דער תלמיד חכם
ס׳הייסט דא אזוי: ס׳איז דא צוויי סארט מענטשן, ס׳איז דא אן עם הארץ און א תלמיד חכם, יא. עם הארץ זענען עוסק אין יישובו של עולם, יא? “כל מי שאין בו מקרא ולא משנה ולא דרך ארץ” — ער איז בדרך ארץ, ער איז עוסק אין יישובו של עולם, האט ער עולם הזה לפי ענין. ער האט א ווייב מיט קינדער, איך ווייס וואס, ער האט געלט, עפעס האט ער, יא. נישט ער איז א נהנה אין תענוגים, מ׳רעדט נישט יעצט פון דעם, ער איז סתם א פרעסער. א פרעסער איז סתם אן אנדערע נושא. ער האט אן עולם הזה, ער האט א גוטן לעבן, ער איז א פיינער מענטש, האט ער עולם הזה. עולם הבא האט ער נישט, ווייל ער האט נישט קיין — איך מיין ער האט אפאר מצוות, איך ווייס וואס, אבער דאס הייסט עולם הזה אן עולם הבא.
נאכדעם איז דא איינער וואס ער גייט אין ישיבה, און ער איז נישט עוסק אין עולם הזה גענוג, ער גייט נישט האבן קיין סאך געלט, און ער גייט נישט האבן קיין סאך אנדערע זאכן, יא.
דיסקוסיע: וואס מיינט עולם הזה?
שאלה: דו גייסט יעצט אויף א מהלך אז עולם הזה מיינט בין אדם לחבירו עוסק זיין בתורה ובמצוות?
עולם הזה מיינט מ׳האט עוסק געווען אין יישובו של עולם, בדרך ארץ. דו גייסט יעצט אויף א מהלך אז עולם הזה מיינט בין אדם לחבירו עוסק זיין בתורה ובמצוות? ווייל איך ווייס נישט וואס דו מיינסט. ווייל חובת הלבבות איז… איך זאג אז טאמער מען… איך ווייס נישט, אסאך מענטשן וואס זאגן נאך די חובת הלבבות האבן א טעם אין גיהנם. ווייל זיי… איך וועל דיר זאגן פארוואס. ווייל ער רעדט נאר דערפון און ער האט עס נישט. אמת?
משל פון ר׳ שמואל מונקעס: מ׳דארף געבן עפעס בעסער אנשטאט
איך וואלט געזאגט אזוי: מ׳טאר נישט זאגן פאר א מענטש אז עולם הזה איז שלעכט, נאר מ׳געבט אים עפעס בעסער. וואס איז א מוראדיגע זאך. קענסט די מעשה פון ר׳ שמואל מונקעס? ר׳ שמואל מונקעס האט געזאגט פארן בעל התניא, ער איז געווען אויפן וועג מיט אים, גענומען אין תפיסה. האט ער געזאגט אז ער האלט… יא, עקזעקטלי. אדער דער רבי איז א רבי, דעמאלטס דארף ער זיך אליינס ווייטער געבן, אדער איז ער נישט קיין רבי, קומט זיך אים טאקע ווייל ער האט צוגענומען פון אזויפיל אידן עולם הזה.
איך מיין אז דאס איז א זייער טיפע ווארט, דאס איז נישט קיין ווערטל. ער זאגט: טאמער דו קענסט צושטעלן עפעס אנשטאט, דו שטומפסט נישט אראפ עולם הזה, דו געבסט עפעס בעסער. טאמער דו קענסט נישט צושטעלן עפעס אנשטאט… בסדר, וואס איז דער נמשל פון די תפיסה ווייס איך נישט, אבער טאמער דו קענסט צושטעלן עפעס אנשטאט פון דעם, איז עס א מחיה.
קריטיק אויף בעלי דרשנים: ווען מ׳נעמט אוועק עולם הזה אן צושטעלן עפעס אנשטאט
האסט געזאגט פאר מענטשן, מ׳זאגט פאר א יונגערמאן, פאר א בחור, ביי די יונגעלייט דרשות: “יא, עולם הזה איז גארנישט.” אקעי, וואס איז יא עפעס? “מ׳דארף גלייבן.” איך הער, ווייל ער גלייבט האט ער עפעס א טרונק. אבער דו געבסט אים נישט גארנישט אנשטאט. און רוב בעלי דרשנים, איך ווייס נישט, איך ווייס נישט צו איך זאל עס זאגן אויפן רעקארד, אבער אויב מ׳רעדט א גאנצע צייט וועגן מ׳טאר נישט ליב האבן תאוות, און יעדער האט למעשה ליב תאוות. איך האב נאך נישט געטראפן דעם וואס האט געמאכט די מערסטע דרשות פון נישט ליב האבן לייף… איך האב געטראפן אסאך וואס האבן זיך אליינס געפייניגט זיך אליינס, אבער למעשה האט ער עס נאך ליב, אמת? איך רעד נישט פון דעם. ער האט עס נאך אלץ ליב.
און דעמאלטס, נישט ער האט עולם הזה, ווייל אפילו די קוגל וואס ער עסט פילט ער זיך גלייך אז ער האט נישט קיין עולם הזה, און נישט ער האט עולם הבא, ווייל עולם הבא מיינט ער די תענוג רוחני, ער האט נישט קיין תענוג רוחני. איך קען דעם מענטש, ער האט נישט קיין תענוג רוחני. ווייל איך ווייס נישט פארוואס, ווייל ער ווייסט נישט וואס עס מיינט. ער דארף וויסן וואס עס מיינט תענוג רוחני, ער דארף עס עפעס מרגיש זיין. דארף האבן אביסל לימודים, אביסל פארשטיין, נישט קיין סאך, אבער ס׳איז נישט אמת.
מיט אנדערע ווערטער, איך ווייס אז דו זאגסט נישט, איך ווייס אפילו אז דו ווייסט וואס איך מיין, איך מיין אז דו ווייסט דאס זעלבע, אבער ס׳איז נישט אמת, אדער אנדערע רביס זאגן דאס בפירוש, ס׳איז פשוט נישט אמת. ס׳איז נישט אמת אז איינער וואס האט ווייניגער נמשך נאך תאוות א גאנצע וואך האט ער מער טעם אין שבת. איך זע נישט אז ס׳איז אן אמת, איך ווייס נישט, אפשר איז עס ביי אנדערע אנדערש, איך ווייס נישט. ס׳איז אמת אז ער האט טהרה, ס׳איז אמת אז ער האט טהרה, אבער ס׳איז נישט גענוג.
דיסקוסיע: תענוג רוחני, אמונה, און עבודה מאהבה
שאלה: איך האב א שאלה, א טעם רוחני קומט אן אמונה?
וואס מיינט אן אמונה?
קהל: אן אמונה מיין איך די חסידישע סארט אמונה, נישט די אמונה וואס דו זאגסט, א כלליותדיגע, אז דו זאגסט אז ס׳איז נאך מער געווען. דאס הייסט, נאך אלעס איז פארקערט, מ׳שטאמט פון די זעלבע הנאה פון א גשמיותדיגע זאך ווי דאס פון א רוחניותדיגע זאך. ס׳איז פארקערט, אויב מ׳האט יא אמונה אדער נישט.
ניין, ניין, איך מיין אז ס׳איז א פאקט, א פיזישע זאך, א פאקטישע זאך, פיזיש, א פאקט טאקטישע זאך. דאס הייסט, פארקערט, ס׳איז דא מענטשן וואס האבן תענוג פון לערנען, פון דאווענען, וויאזוי מ׳ווילסט מסביר זיין, און כדי עס מסביר צו זיין פאר זיך דארף ער אננעמען צו גלייבן אין עפעס, ווייל ס׳שטימט דיך נישט, על פי שיטת הטבע איז עס נישט, דארף עס נישט קענען זיין. יא, ס׳קען זיין. דאס הייסט, ס׳דארף זיין אז מ׳האט עס ליב אפילו ווען מ׳וואלט נישט געגלייבט.
קהל: אז דו זאגסט אז אמונה קען זיין א וועג פון האבן אביסל תענוג, וכדומה, איינער פילט נישט, ער ווייסט נישט, אבער…
יא.
עבודה מאהבה און הנאה פון מצוות
קהל: דו זאגסט בעצם, יעדער איינער וואס טוט א מצוה האט פון דעם הנאה.
ניין, מ׳דארף וויסן אז ס׳איז עבודה נישט. ווען דו מאכסט א מצוה, נישט יעדע מצוה איז געמאכט פאר הנאה, איך מיין מצות פדיון פטר חמור. נישט קיין הנאה, ס׳איז א מצוה. אבער זאכן וואס ס׳האט מיט איר…
קהל: וואס? יעדע מצוה, יעדע ענין איז דאך א הנאה.
יא, ווייל מ׳מאכט א גרויסע טעקס. אבער אן די טעקס. וואס איך מיין, לאמיר זאגן, וואס הייסט א מצוה?
קהל: ניין, ס׳איז דא, ס׳איז דא, דאס הייסט דאך לשמה, אדער עבודה מיראה, אדער עבודה מאהבה, אדער בתענוג, אהרן בן שלום.
איך בין נישט מסכים מיט וואס דו האסט געזאגט, מיר דארפן זיך אויסטענהן. עובד מאהבה מיינט עובד בתענוג, דאס הייסט ער האט עס ליב. נישט מאהבת השם, ווייל ער האט עס ליב. ווייל ער האט ליב דעם אייבערשטן, וואס האט אים מצווה געווען אויף אלע מצוות וכו׳. אבער ס׳מיינט אויך אז ס׳מאכט סענס, דאס הייסט אז ס׳זעט אים אויס. מיט אנדערע ווערטער, זייער גוט, ס׳איז זייער א שארפע וועג עס צו זאגן, אבער כאילו, טאמער ס׳וואלט נישט געווען קיין מעמד הר סיני מיט קיין מתן תורה, מיט קיין איך ווייס נישט וואס אלץ נאר, אן די מקור האמונה, וואלט ער נאך אלץ געטון דאס. אפשר וואלט ער געדארפט טרעפן אן אנדערע פשט פארוואס צו טון דאס.
ווייטער, ווען מ׳רעדט פון מצוות מעשיות ווערט א שטיקל בעיה, ווייל די חלק המעשה שבו, איך ווייס נישט אויב ס׳איז ממש די חלק התענוג שבו און די חלק המובן שבו. מעשה איז אלעמאל א מעשה, און מעשה גייט אלעמאל פעלן א געוויסע, מעשה איז דאך נאר מעשה.
שבת: על פי הלכה און על פי חסידות
אבער לאמיר זאגן, פון וואס רעדן מיר וועגן? לאמיר זאגן שבת, יא? שבת, און אפילו שבת על פי חסידות, נישט א שבת נאר פון רוען און נישט קוקן אויפן טעלעפאן, וואס ס׳איז פשוט אז אפילו א גוי פארשטייט דאס, אדער ער וואלט געדארפט פארשטיין, ווער ווייסט אויב ער פארשטייט. אבער לאמיר זאגן אפילו שבת בבחינת חסידות, דאס הייסט אז א מענטש, וואס איז די מצוה?
ס׳איז דא דא א בעיה וואס ס׳גייט נישט שטימען מיט די הלכה, ווייל די הלכה זאגט אז אנדערע זאכן זענען וויכטיג, יא? אזוי ווי ר׳ דוד לאנדא זאגט אז ער האט א מחלוקת מיט די חסידים צו שבת איז לחודא אודי, אדער שבת איז מחיה למתים. יא, דו ווייסט וואס איז די חילוק פון דעם? איך האב דאך פארציילט די מעשה, האסטו א ווידעא דערפון אדער עפעס.
לחודא אודי קעגן מחיה למתים
קיצור, על פי חסידות, שבת מיינט זינגען לחודא אודי. און נישט על פי חסידות, על פי יאכד, על פי סייח, על פי יש״ר, לפי דעתי. איי, ס׳איז נישטא קיין שום חיוב פון די זונטאג חדר, די חדר עודי. אבער ס׳איז יא דא א חיוב נישט ארויסצונעמען די, איך גלייב, די ביינער פון די פיש, לויט דער וואס האלט אז ס׳איז דא אזא זאך, ס׳איז א מחלוקת הפוסקים. אבער לאמיר זאגן, ס׳מיינט נאך אלץ נישט אז דאס איז דער עיקר פון שבת. ס׳קען זיין אז ס׳איז מער חמור ווען ס׳איז עבירה אויף די הלכה, ווייל דאס איז דער גדר, וכדומה.
אבער שבת מיינט די “ושמרתם את השבת כי קודש היא לכם”, די קדושת השבת, “אות היא ביני וביניכם”. די… דו קענסט עס רופן דביקות, אדער די חיצוניות פון דביקות, די ניגונים מיט די געפילטע פיש, און מיט די גאנצע מצב, די אניקרא מצב, יא, דער מצב פון שבת. מ׳גייט אין מקוה, און מ׳טוט זיך אן שיין, די שטריימל, און מ׳איז מער רואיג. פארשטייט זיך אז דא ליגט אין דעם א פנימיות אויך, יא, איך זאג נישט דער שטריימל, איך מיין אבער דער מצב. דאס איז נישט קיין שום מצוה, נישט דער מצב און נישט דער שטריימל איז נישט די מצוה, נישט על פי גדר הלכה. אבער על פי פנימיות, דאס וואס ס׳מיינט איז דאס.
דער מצב פון שבת: אריינגיין אין אן אנדערע אטמאספערע
יעצט, דאס איז דא א גאנצע מצב, ער גייט אריין אין עפעס אן אנדערע אטמאספערע, עפעס א… איך ווייס נישט, מ׳רופט עס דערהויבנקייט, מ׳נוצט אלע מיני ווערטער פאר די זאכן. און ווען זיי זענען אנגעקומען די ציפס אינמיטן… ציפס איז א דריטע זאך. ווען זיי זענען אנגעקומען אויפהערן די נסיעה פאוס, מיט דעם שטריימל, מיט דעם בעקיטשע, דאס איז בעצם א עשיה מאהבה.
קהל: ניין, דאס איז א וועג…
איך האב נישט קיין אנדערע ציור, איך זאל זאגן על פי קבלה וואס מ׳איז מעלה די עולמות פון עשיה צו יצירה, איך פארשטיי נישט צו רעדן. אבער דאס איז א וועג פון מצער זיין. איך מיין נישט די נסיעה פאוס, אבער איך מיין יא די נסיעה פאוס, ווייל איך זאג די נסיעה פאוס, אז אין א וואך איז נישטא אזא זאך, אז ווען ס׳איז דא א גאנצע…
קהל: זאגט אז מ׳מוז נישט לערנען שבת. און אין אקסודוס שטייט אז פארקערט, אז שבת איז דא אז מ׳זאל לערנען.
דאס איז א חידוש פאר די מענטש וואס לערנט נישט די גאנצע וואך אריין.
קהל: ניין, איך האב עס נישט געקענט.
דער טעם פון שבת — עבודה מאהבה און פנימיות
דער געשמאק אין שבת: נישט נאר הלכה
מגיד שיעור: ווער ס׳איז אנגעקומען א מעטש פון די נאסע פייעס מיט די שטרויען מיט די בעקעטשער, דאס איז בעצם א עשיה מעובד.
ניין, דאס איז א וועג, איך האב נישט קיין אנדערע ציור. איך וויל זאגן על פי קבלה, ווייל ס׳איז מעלה די עולמות פון עשיה צו יצירה, ס׳איז נישט שייך צו רעדן, אבער דאס איז א וועג פון מצייר זיין. איך מיין נישט די נאסע פייעס, אבער איך מיין יא די נאסע פייעס, ווייל ווען איך זאג די נאסע פייעס, מיין איך נאסע פייעס לגבי די עיקר הלכה אדער די עיקר שביתה על פי גדרי הלכה וכדומה. דאס וואס געבט ארויס די געשמאק, די חיות וואס ס׳איז געשמאק.
דיסקוסיע: חסידות קעגן ליטוואקישע שיטה אין שבת
איך וויל עס פארענטפערן אביסל אנדערש. אין א וואך שטייט אז מ׳זאל לערנען א גאנצע וואך, זאגט ער אז מ׳זאל נישט לערנען שבת. און אין חסידות שטייט אז די פארקלענערטע שבת איז אז מ׳זאל פיל לערנען.
קהל: די חסידות איז פאר די מענטשן וואס לערנען נישט א גאנצע וואך, ר׳ יושע.
מגיד שיעור: ווייסטו וואס איך קען דיר זאגן? נו, וואס איז די תירוץ? וואס איז די תירוץ? אז חסידות האט געגעבן א טעם אין די רעכטע זאך.
קהל: ניין, איך מיין אז ער זאגט אן אנדערע נקודה. ער זאגט אז מ׳זאל פארשטיין, מ׳זאל פארשטיין, ס׳קומט פון די גשמיות, דו זאגסט ניין, דו דארפסט פארשטיין די מצוה פון די אייבערשטער אין שכל, דאס איז די גאנצע זאך.
מגיד שיעור: פארשטיין אז די אייבערשטער האט געגעבן א שבת.
קהל: אפילו נישט דיבור אפילו.
שכל און פנימיות — וואס מיינט “פארשטיין” שבת
מגיד שיעור: איך מיין נישט דוקא שכל, מיט שכל. איך מיין נאר צו זאגן אז שכל איז א גרויסע חלק פון א מענטש, לפחות פון א חלק פון מענטשן. אבער איך מיין אז ס׳דארף זיין בבחינת דער מענטש, אזויווי אז די… איך האב אנגעהויבן אפצולייגן אסאך זאכן וואס זענען נארישקייטן, אבער די ווארט פון די אפלייגן איז אז דאס איז וואס ס׳מיינט שבת.
דו פרעגסט פארוואס זאל מען נישט… וואס מיינט שבת? אמונה, איך מיין אמונה פשוטה פון א איד, זאגט ער, א איד דארף היטן שבת. שטייט אין די תורה אז מען דארף היטן שבת. אזוי. מ׳איז נישט מחייב סקולע וכדומה.
נאכדעם, דאס איז וואס מ׳גרייכט. נאכדעם איז דא א מענטש וואס ער זאגט, שבת מיינט אז מ׳לייגט אפ א שבת, עונג שבת, כבוד שבת, די אלע זאכן וואס זענען אפשר נאר מדרבנן בכלל, ער איז מקיים די דברי קבלה וכו׳ על השבת, איך ווייס וואס. און לאמיר זאגן עונג רוחני פון שבת, נישט נאר עונג. יא, ס׳איז פשוט, אבער קדושת השם און כבוד, איך מיין, וואס איז די טייטש?
עס האט אין דעם אפשר א געוויסע טעם, א געוויסע געשמאק. און פארשטייט זיך, כדי אנצוקומען צו דעם טעם דארף מען, ס׳קען נישט זיין, דארף מען שובת זיין ממלאכה, און מ׳דארף עסן דריי סעודות לויט די סדר, איך ווייס וואס, פארשידענע זאכן וואס מ׳דארף. ס׳קומט נישט פון זיך אליין, ס׳איז נישט סתם דו קענסט קויפן דעם טעם אין עפעס א געשעפט און ס׳מאכן אין דינסטאג. ס׳קומט מיט דעם גאנצן סדר, דעם גאנצן מהלך.
דער טעם איז דער מינינג — עובד מאהבה
אבער די טעם, דאס איז די מינינג, דאס איז וואס ס׳טייטש היטן שבת על פי פנימיות. דאס איז טייטש עובד מאהבה. דאס איז א זאך וואס נאכדעם וואס דער תלמיד האט איינמאל נישט געטאן, ווייסט ער נישט פון וואס מ׳רעדט, נעבעך.
אויב איינער טוט עס, ער פירט זיך אזוי גייט ער, מ׳זינגט זמירות און וואטעווער. איך זאג אלעס די ווערטער וואס מ׳קען זאגן בחיצוניות, אבער ער האט דעם געפיל, האט ער דעם געשמאק. דעמאלטס קענסטו אים אפילו פרעגן, ס׳איז דאך חסידישע ספרים ווערן באזארגט וועגן אזעלכע זאכן, קענסטו פרעגן נאר אז, פארוואס היטסטו שבת? וואס איז זייער געשמאק, אמת? וויאזוי זאגט מען, מ׳צונעמט דעם עונג, וועסטו נאך אלץ היטן שבת? וועט ער דעמאלטס צוריקגיין א ליטוואק וואס היט שבת ווייל ער פאלגט די שולחן ערוך. בסדר, קען מען רעדן וועגן די פראבלעם.
וואס מיינט “גוט” — לעוועלס פון גוטסקייט
אבער די עשיה מאהבה אדער עשיה לשמה איז טייטש אז איך זע אז ס׳איז גוט. די ווארט גוט איז א גוטע ווארט, ווייל ס׳איז כולל אלע מיני סארט גוט. ס׳איז גוט סיי אין פארשטיין, ס׳איז גוט אז ס׳פילט גוט, ס׳איז גוט אז ס׳מאכט בעסער די לעבן, ס׳איז אלע מיני וועגן פון זיין גוט. און וועגן דעם גוט, ס׳איז דא אין דעם א מעלה, ס׳איז דא אין דעם א טוב, ס׳איז דא אין דעם א גוטסקייט כדי עס צו טון.
ממילא פרעגסטו מיך, תיכף ווילסטו… ס׳איז מחבר מיט׳ן אייבערשטן. יא, אוודאי, דער טיפסטער… I’m learning, after, after, איך וועל טון אפאר שטיקלעך.
פארשידענע לעוועלס פון “גוט” אין שבת
אוודאי איז דא אסאך לעוועלס אין גוטס. הייסט, ס׳איז גוט ווייל ס׳מאכט מיך מחבר מיט מיין ווייב, לאמיר זאגן. איך ווייס נישט וואו די ביין, ער זאגט אזא פשט. א חסידיש׳ער איד זאגט נישט דעם פשט אין שבת, אבער ס׳איז מסתמא אויך אמת. ס׳שטייט אין שלחן ערוך.
און ס׳איז גוט ווייל ס׳מאכט מיך מחבר מיט אנדערע אידן. זיכער. דאס נעמט מיר יא אן. יא, מ׳קומט זיך צוזאם, מ׳האט צייט צו פארברענגען. דאס איז איין לעוועל פון גוט. און דער אייבערשטער וויל דאס אויך, ס׳איז א חלק פון די מצוה. יא, ס׳איז נישט נפרד פון דער אייבערשטער. ס׳איז רצון השם.
ער זאגט, דער אייבערשטער האט געגעבן א מצוה, האט ער געגעבן אויך “למען ינוח שורך וחמורך”. אפילו דער שור האט עפעס פון דעם. ער פארשטייט נישט אז ס׳איז ווייל ס׳איז אלוקות, ער פארשטייט אז דער אייבערשטער געט עס אים, מתוך וואס דער אייבערשטער איז א טובה, ער געט דאס.
דער טיפסטער לעוועל — דביקות
אין דעם טיפסטן מובן אוודאי איז דאס וואס שבת פארשטייט ער בעסער דעם אייבערשטן. ווייל ער פילט זיך בעסער, אדער סתם ווייל ס׳איז דא עפעס עולמות עליונים וואס זענען אפן שבת. וואס זאל דאס זיין? דאס איז די דביקות שבו.
אמונה אדער הבנה — דארף מען גלייבן אין דעם טעם?
אבער יעצט, איך וויל נאר צוריקגיין צו ענטפערן דיין שאלה, צו די טעם. מוז מען האבן אמונה פאר די טעם? מוז מען האבן אמונה צו גלייבן אז ס׳איז געשמאק צו טראכטן פון דער אייבערשטן? איך ווייס נישט פונקטליך וויאזוי מ׳ענטפערט די שאלה.
אויב מ׳פארשטייט וואס ס׳מיינט אלוקות, וואס ס׳מיינט א גאט, אדער א מנהיג, א סיבה, א חיות, וויאזוי מ׳וויל עס רופן, חיה חיים, שורש השורשים, מקור המקורות, סיבה ראשונה, וכו׳ וכו׳, די אלע זאכן וואס מ׳רופט דעם אייבערשטן, די אלע שמות, יא, אלע תיקונים, איז טאקע אז דו פארשטייסט אז ס׳איז א גוטע זאך. אמונה זאגט מען ווען מ׳פארשטייט נישט, דארף מען האבן אמונה. אבער אויב מ׳פארשטייט יא, מ׳דארף נישט אמונה, ס׳איז טאקע אזוי.
אויב שבת איז א צייט וואס מ׳קומט אן צו דעם, דער אייבערשטער האט מקדש געווען שבת, יא, ס׳איז זיין טאג, וואס ס׳זאל נאר מיינען, אבער דו פארשטייסט וואס ער מיינט פאר דיר, דארפסטו נישט קיין אמונה פאר דעם. עס איז א פיזישע זאך. אפילו ער זאגט, אויב איך וויל ווערן אן אפיקורס, למשל, אויב איך וויל… עס מאכט דאך נישט קיין סענס, איך קען נישט ווערן קיין אפיקורס. טאקע וועגן דעם קען איך נישט ווערן קיין אפיקורס, ווייל איך פארשטיי אז… וואס? עס איז געווארן סטאק?
קהל: וואס? עס איז געווארן סטאק?
צוויי ריכטונגען צום געשמאק — פון אמונה אדער פון הבנה
מגיד שיעור: יעצט, די תורה… ער זאגט, אז ווען ער וועט דיר מסביר זיין שבת, רעדט ער פון דיין גשמיות׳דיגע מסביר שבת, און אויף דעם קען ער זאגן אז עס ברענגט דיך נאר צום אייבערשטן. אבער ערשט פארשטיי אז ס׳איז גוט צום געשמאק, נאכדעם פארשטייסטו אז ס׳איז גוט, קען עס ברענגען צו שלמות. יא? עס קען ברענגען צו די אייבערשטע רוחניות.
וואס איך וויל דא זאגן איז אז ס׳איז נישט אמת אז א גוי, איינער וואס הייבט נישט אן מיט די הקדמה פון אמונה, יא? דאס הייסט, די הקדמה פון אמונה מיינט אז עס שטייט אין ספר הקדוש אז שבת איז א הייליגע זאך, און מ׳איז נאנט ווייל דער אייבערשטער האט עס ליב, און מ׳איז נאנט צום אייבערשטן, און איך ווייס וואס, ס׳איז א גרויסע ענין צו עסן סעודות שבת און צו זינגען זמירות, און וועגן דעם איז דא געשמאק ווייל דו לייגסט אין דעם.
דאס איז אמת, אז ס׳איז דא מענטשן וואס ס׳איז זייער געשמאק אין אזא אופן ווייל זיי גלייבן אין דעם. אבער זאג נישט אז דאס איז דער איינציגסטער וועג.
דער פארקערטער וועג — פון געשמאק צו אמונה
ס׳קען זיין, און מ׳טרעפט מענטשן דיר אזעלכע זאכן, יא? ס׳קען דיר זיין פארקערט. ס׳קען דיר זיין אז ער ווייסט נישט, ער האט קיינמאל נישט געהערט פון די חומש, ער האט קיינמאל נישט געהערט פון אידן, אבער מ׳באגעגנט אים א שבת, און ער זאגט, “אה, שבת איז א גוטע זאך.” זאגט ער, “אה, דאס קומט פון דעם ספר וואס הייסט חומש? אה, דאס איז א גאנץ א פיינע ספר, עס שטייט נאך גוטע זאכן דארט.”
איך זאג נישט אז דאס איז דער וועג וואס אונז זענען דארט, אונז קומען נישט אין די כיוון געווענליך, אבער די הבנה, די געשמאק וואס א מענטש האט אין א מצוה, אין א שבת, איז אזא סארט געשמאק. נאכדעם קען ער זאגן, “אה, איך דארף עס קענען ווייזן פאר איינער וואס ווייסט נישט.”
וויאזוי ווייזט מען דאס? קומען מיר צוריק צו די בעיא, אז ס׳איז זייער שווער צו ווייזן פאר מענטשן פנימיות׳דיגע זאכן. אויף דעם זאג איך מ׳דארף א רבי וואס זאל טאקע דאס פרובירן צו מאכן, אדער עפעס אנדערע זאכן. ס׳איז זייער שווער ארויסצוברענגען דאס.
וואס זאגסטו שבת איז געשמאק? נאכדעם זענען דא אנדערע קשיות, וואס טו איך דינסטאג? פארשידענע פרטים וואס ווערן שווער, אבער די עצם זאך איז, אז אויב ס׳איז א געשמאק, איז דאס א געשמאק בפני עצמה.
תענוגים רוחניים קעגן תענוגים גשמיים
און נאכדעם פרעגסטו פארוואס, וויאזוי מעסט זיך דאס כלפי די געשמאק פון פארן אויף שווייץ און דארט גיין און איך ווייס נישט וואס, און עסן עפעס א גוטן שטיקל סטעיק דארט. איז מיין איך אז רוב מענטשן וואס האבן געהאט די געשמאק, עקטשועלי אלע, דאס הייסט איך קען אסאך מענטשן, אויך נישט חסיד׳ישע מענטשן, נישט אידן אדער נישט פרומע מענטשן, וואס האבן עפעס אזא געוויסע געשמאק וואס מ׳קען רופן רוחניות אדער עפעס אזא סארט זאך, קיינער פון זיי האט נישט קיין צד אז אפשר איז בעצם בעסער תאוות הגוף.
דאס הייסט, אלע פון זיי טוען תאוות הגוף, און אסאך מאל ער קען נישט לעבן אן אסאך גרויסע עבירות. איך זאג נישט אז ער טוט נישט קיין עבירות ווייל ער האט א גרעסערע געשמאק. אבער אויב דו פרעגסט אים וועלכע איז מער געשמאק, דאס הייסט, נישט למעשה וואס טוט ער רוב פון זיין צייט, יא, ביינאכט כאפט זיך אים אמאל עפעס אן עבירה, איך ווייס נישט. אבער בעצם וואס ער איז מקדיש זיין צייט איז נישט אויף צו כאפן מער און מער געלט.
די אמת׳קייט פון תענוגים רוחניים
מ׳קען זיך טועה זיין, פארשטייט זיך, איך קען ווערן א גורו, און נאכדעם סאמהאו פון די תענוגים רוחניים ווערט עס תענוגים גשמיים. איך ווייס נישט, ס׳איז דא אלע מיני וועגן וויאזוי זיך צו נכשל ווערן. אבער למעשה, אפילו יענער, איך גלייב נישט אז ער איז א בלאפער. דאס הייסט, יעדער איינער וואס האט א געוויסע געפיל אדער א געוויסע השגה אדער א געוויסע פארשטאנד אין תענוגים רוחניים, איז מודה אז ס׳איז בעסער ווי תענוגים גשמיים. נישט אז ער איז מודה, ס׳איז פשוט.
שומר הפתח — יראת העונש
און פארדעם זאג איך אז עם כל זה איז דא א בחינה, אפילו דער מענטש, פארקערט, אפילו דער מענטש איז דא לפעמים רחוקות, אויב ער האט א נסיון, אויב ער האט עפעס א משיכה, ווי לאנג ער האט א גוף. אפילו איך ווייס אז א צדיק האט טאקע נישט דעם געשמאק, ער האט נישט די זעלבע געשמאק ווי א פשוט׳ער מענטש האט, אבער ער דארף נאך אלץ האבן א געוויסע שמירה.
פארדעם זאגט ער, איך דארף א שומר הפתח. איך האב געבויעט אזא שיינע בית המדרש, ס׳קען נאך אלץ אריינקומען פון אינדרויסן אלע מיני חיות רעות בדרך, דארפסטו שטעלן א שומר. די יראת העונש איז דער שומר.
אבער פארדעם, איך בין זיך מתנגד צו זאגן אז ס׳איז א סתירה, כאילו מ׳זאגט אז עכטע שמחה, כאילו נאכדעם וואס איינער פארשטייט די געשמאק פון שבת… א שומר.
דיסקוסיע: דער שומר אויף עבירות
קהל: וואס?
מגיד שיעור: א שומר אויף עבירות.
קהל: אזוי ווי דו האסט א געשמאק אין עבירות, דארפסטו האבן א שומר וואס זאל דיך האלטן נישט צו מאכן קיין עבירות.
מגיד שיעור: איך פארשטיי נישט די דרשה וואס זאגט אז כאילו… ס׳קען זיין, איך מיין די חסידישע דרשה.
שמירה און פנימיות׳דיגע געשמאק
דער יסוד: שמירה דארף עפעס צו היטן
איך פארשטיי נישט די דרשה וואס זאגט אז כאילו… איך מיין די חסיד׳ישע דרשות וואס איך האב אמאל געהערט, אז כאילו ס׳קען זיין איינער וואס איז אים געשמאק שבת, אבער ער טראכט אפשר איז קוגל נאך מער געשמאק. איך זע נישט אז ס׳קען זיין א מענטש וואס איז אים נישט אמת׳דיג געשמאק שבת, ער גלייבט נאך דערין, בסדר. יענער מענטש דארף טאקע אן אנדערע סארט שמירה, אבער איך רעד נישט פון יענעם מענטש. יענער מענטש דארף מען קודם חינוך, דארף מען קודם ווייזן אז ס׳איז דא א מציאות.
דער משל פון ציצית
און וויאזוי זאגט מען אז ציצית איז בעסער ווי נישט דורכגיין אן עבירה? נאר ציצית איז די שמירה. יא. ווייל ציצית איז געשמאק? ציצית איז נישט גארנישט. איך מיין, ס׳איז א גרויסע מצוה צו טון ציצית, אבער ס׳איז א געדאנק פון דעם שטאמט.
תפילין שטייט נישט “למען תזכרו”, קריאת שמע שטייט “למען תזכרו את כל מצותי”.
קהל: אה, פאר ר׳ יצחק, קבלת עול מלכות שמים. ציצית איז קבלת עול מלכות שמים.
ציצית איז? איך געדענק אייביג האט מען געזאגט אז ציצית איז אזוי ווי קבלת עול מלכות שמים. נאר נישט שבת, ניין?
קהל: נאר נישט שבת, ווייל אזוי ווי די עבדים זענען געגאנגען מיט א חותם.
רייט. יא יא, ס׳איז דא נאך פשטים אין ציצית, אמת. יא, ס׳איז דא אזא פשט. קען זיין. ס׳איז דא א פשט אז ציצית איז אזוי ווי א חותם, ס׳איז אן אות. אבער מ׳זאגט נישט אז ציצית איז אן אות.
קהל: שבת גייט מען אויך ציצית, אמת.
ס׳איז פטור, ס׳איז צוויי, אבער פשטות איז נישט.
און יא, איך ווייס נישט, איך זאג אז דו האסט א געדאנק. איך זאג אויך ציצית, ווייל ס׳איז געווען לעצטע וואך פרשת ציצית, אפשר איז דאס דא אנדערש דא. איך מיין שמירת עיניים, איך האב געמיינט די דעות, איך האב געמיינט די זעקס זאכן, יא? פארשטייסט וואס איך זאג? יא, איך גיי פארשטארקן דאס וואס דו זאגסט.
שמירת עיניים איז א שמירה אויף נאכדעם וואס ס׳איז דא עפעס דארף מען שטעלן א שומר. אויב דו האסט נישט גארנישט אינעווייניג, אויף וואס דארפסטו די שומר? איז אויף וואס וועט ער קוקן? פארשטייסט מיר?
צוויי סארטן מענטשן
ניין, מ׳דארף זאגן, ס׳איז דא זיכער מענטשן וואס האבן יא א געשמאק און זיי פאלן נאך אלץ, און קענען אפילו אינגאנצן פארלוירן ווערן, ווייל ס׳איז דא די וואס מ׳רופט די יצר הרע דחיצוניים.
קהל: וואס?
יא, ניין, ס׳איז דאך דא משיכות. זיי האבן וועגן וויאזוי צו נעמען א מענטש און אים געבן זאכן וואס איז אים נישט געשמאק אמת׳דיג, אבער ער זעט עס ווי כאילו ס׳איז יא.
און נאכדעם, דער וואס האט בכלל נישט דעם פנימיות, דער וואס האט נישט בכלל אזא געשמאק, דארף ער זיך כל שכן דארף ער א שמירה. אבער ס׳איז נישט גענוג, מ׳דארף… ס׳איז זייער שווער, איך ווייס נישט די סוד וויאזוי צו… מ׳האט אים זאגן, דאס איז די דזשאב פון צדיקים, צו געבן פאר מענטשן דאס, ער זאל וויסן אז ס׳איז דא אנדערע זאכן אויך אויף די וועלט.
דו קענסט א צדיק אין… איך ווייס נישט, מ׳דארף זיין א לעבעדיגע דוגמא פון אידישקייט פאר א מענטש וואס האט עס נישט. נו, אין א געוויסע וועג וועט אים מער צוציען צו צדיקים.
תורה בשם דעם בעל שם טוב: “צוהר תעשה לתיבה”
נאכדעם, דו ווילסט איך זאל דיר עפעס זאגן פון בעל שם טוב? אויב דו ווילסט. וואו האלט מען? צו ער תאוה לתאוה?
קהל: וואס האסטו געוואלט זאגן פון ר׳ מאיר?
אה, דאס קומט בשם הבעל שם טוב. ס׳איז זייער אינטערעסאנט. שמעתי בשם הבעל שם טוב, זאג עס, זאג עס, זאג פאר.
דער אור המאיר׳ס ווערסיע
קהל: שפיר יש לו תאוה לתורה, דהיינו תאוה של תורה ותפילה, נמשך לו התקללות במאור שבעולם הצפון, שיכול להיות לו גשמיות בגדול, קאלט דעם נאכט אדער לעבן, אדער א קאלט דעם נאכט איז א מדרגה ברוחניות. ברוחניות איז פשוט נישט קאלט דעם נאכט.
מ׳זאגט אז דער בעל שם טוב האט געזאגט אויף א זוהר, ווען מ׳האט אים געפרעגט, האט ער געענטפערט, “יא, יא, יא, ס׳איז קאלט דעם נאכט, אבער אויב ער לערנט נישט מאל, ווערט דערפון ליכטיג די וועלט, ער דארף עס נישט טון כדי עס צו באקומען.”
ס׳איז זייער אינטערעסאנט, ווייל דאס איז נישט די טייטש וואס דער בעל שם טוב האט געזאגט. דער אור המאיר האט געהערט בשם דעם בעל שם טוב א זייער נייע אנדערע טייטש. אלע אנדערע אידן האבן געהערט פון בעל שם טוב, דאס הייסט די וואס האבן טאקע געהערט פון אים, אז מ׳דארף באלייכטן די ווארט, יא? פארשידענע אופנים… באלייכטן די ווארט… די גאנצע וועלט ווערט באלויכטן מיט די ווארט וואס איז נדרש.
דער חילוק צווישן פענסטער און לייכטער
ער זאגט אז “צוהר” מיינט זיך דא… ס׳איז דא א מחלוקת אין רש״י וואס טייטש “צוהר”, יא? אדער א פענסטער אדער א לייכטער. דא שטייט אז די טייטש איז א פענסטער, יא?
קהל: ניין, איך ווייס שוין, איך האב איבערגעטראכט. אז ער מאכט א פענסטער פון די אותיות תיבה, אז דורכדעם זעט ער פון דא די גאנצע וועלט. ניין?
ס׳איז נישט… ס׳איז מחובר מיט די אלע תורות וואס האבן גערעדט פריער. עפעס אנדערש, ס׳איז אזוי א פארקערטע כיוון.
מ׳געפינט אויך אין די וועלט זאכן. די וועלט? א מענטש קען נישט זאגן אז ער איז נישט אין די וועלט. און די וועלט ווערט ליכטיגער דערכאגב. יא, און די תכלית איז צו באלייכטן די וועלט.
דיסקוסיע: וואס האט דער בעש״ט געזען?
איך האב נישט געזען די תולדות. ער זאגט אין אן אנדערע לקוט וואס איך האב געטראפן… עס שטייט אין די משנה אז מ׳האט געקענט זען די פתח מיט ריחוק אויג, ווייל מ׳האט נישט אנגעצינדן די ליכט צו זען די פתח מיט ריחוק אויג, אבער ממילא ווערט ליכטיג, קען מען טון.
קהל: וואס האט ער געזען פון די תולדות?
ער זאגט אויף איינע פון די זאכן, אויף איינע פון די תורות, אז כמו שראינו בעינינו ממורי אז ער האט געזען, דו קענסט זען זאכן, ששמע קרוזים של מעלה, אזא לשון. ער רעדט אלעס די קושיא וואס ער רעדט א גאנצע צייט, וואס העלפט עס די בית הכסא יוצאים, בית חורב. אבער למעשה זאגט ער אז דער וואס האט יא, דער וואס האט יא אויגן און ער הערט א גאנצע צייט זאכן, און ס׳איז עפעס א נארמאלע זאך.
קהל: וואס?
דער בעל שם טוב האט געזאגט, מ׳האט אים געפרעגט, “האסטו געזען די גן עדן?” האט ער געזאגט, “איך האב געזען, נאר איך האב עס ארויסגענומען לצורך.” ער גייט נישט קוקן, ס׳קומט אריין אומגעבעטן.
קהל: דו מיינסט אזוי?
איך ווייס נישט. ניין, איך וויל נישט פארשטיין. ס׳איז דאך א תמיהא קשיא.
דיסקוסיע: פארוואס זעט א צדיק די גאנצע וועלט?
די קשיא פון ראיות אסורות
דער רמב״ן האט געקענט זען אלעס וואס גייט פאר. ניין, איך פרעג דיר א רוחניות׳דיגע, א חסידישע שאלה, יא? נישט צו ס׳קען. לאמיר גלייבן אז א צדיק קען. וואס זאל ער נישט קענען? נישט דאס איז די בעיה. וואס איך וויל זאגן איז, מ׳דארף פארשטיין פארוואס, יא? אויב ס׳איז געווען א רבי וואס האט געקענט זען מסוף העולם ועד סופו, האט ער געזען אסאך ראיות אסורות, אמת? טאר ער נישט קוקן פון גאנץ עולם עד סופו.
דאס איז די מעשה מיט׳ן חוזה, אז איינער האט געזען ווי א טאטע שלאגט א קינד, האט ער געזאגט, “איך קוק נישט מער.”
קהל: אה, בסדר, איז דא דא א שאלה, אזויווי דו פרעגסט. פארוואס זעען זיי דאס? אונז פרובירן צו דאווענען כדי צו אויפהערן צו זען נאר גשמיות.
זאגט ער, “אה, ס׳איז דא אזא צדיק…” איך זאג, איך האב אלעמאל… איך האב קינדער וואס פרעגן מיך א גאנצע צייט, “אויב איינער האט רוח הקודש, אקעי, ער ווייסט וואס גייט זיין מארגן?”
וואס איז רוח הקודש?
זאג איך, “צו וויסן וואס גייט זיין מארגן, ווייסט די וועטער אויך בערך. צו דעם דארף מען נישט רוח הקודש. רוח הקודש דארף מען צו וויסן וואס איז אין עולמות עליונים, וואס איז מער אמת ווי זאכן וואס גייען זיין מארגן. וואס גייט זיין מארגן? איך ווייס, קוק אין צייטונג, זיי רעדן א גאנצע טאג וועגן דעם וואס גייט זיין מארגן. איינער ווייסט יא, איינער ווייסט נישט. איינער איז קלוגער, ווייסט ער בעסער. די רוח הקודש איז דאך נישט…
ס׳קען נישט זיין אז רוח הקודש איז כדי צו וויסן אלע מיני שטותים, ווער גייט געווינען די לאטערי.
קהל: ער טוט עס נישט כדי צו זען, נאר ס׳איז דאך כדי. אויב ער וויל, קען ער עס נוצן.
לוק, דאס איז אן אגענדע. איך ווייס נישט. איך מיין אז דאס איז די ווארט. ער וויל נישט קוקן, אבער ס׳איז אן עוועילעבל.
ניין, ס׳קען נישט זיין. מ׳קומט נישט גארנישט בדרך אגב. ס׳איז נישטא אזא זאך.
כלל גדול: אין כפיה ברוחניות
ר׳ אידעלע פון דזשיקוב׳ס ווארט
ס׳איז דא א כלל. ר׳ אידעלע האט געזאגט, ר׳ אידעלע פון דזשיקוב האט געזאגט אז ער האט קיינמאל נישט געזען אז מ׳שלעפט איינעם צו זיין א רבי מיט קייטן. אלע רבי׳ס זאגן, “הכריחוני,” ער האט נישט קיין קאפ. מ׳האט קיינעם נישט געשלעפט מיט קייטן צו זיין א רבי. ער האט נאכנישט געזען אזאנס.
ס׳איז אזויווי א לומד תורה לשמה, זכה לדברים הרבה. ער לערנט עס נישט כדי צו באקומען די דיבורי מתחיל, עס קען זיין, אבער דאס הייסט עס איז נישט גענוג א תאוה, ווייל עס איז נישטא אזא זאך א מדריגה, זיכער נישט רוחניות, אפשר נישט פיל גשמיות, מענטשן באקומען נישט זאכן וואס זיי ווילן נישט, כלל גדול.
דער בעל הסולם׳ס כלל
דער בעל הסולם האט געזאגט אין כפיה ברוחניות, רוחניות איז תלוי אין רצון, אויב דו ווילסט עס נישט האסטו נישט קיין כפיה ברוחניות, דער בעל הסולם, דאס איז א כלל וואס ער האט געזאגט. דער רמב״ם האט געזאגט אין כפיה בדעת, אבער ער זאגט אין כפיה ברוחניות.
עניוועיס, דו האסט דא נמי אמת, הייסט למשל, מ׳קען נישט כופה זיין א מענטש צו האבן אמונה, מ׳קען אים כופה זיין צו טון זאכן, דברים גשמיים קענסטו כופה זיין, כופין אותו עד שיאמר רוצה אני, ער קען זאגן, אבער ער קען נישט וועלן, יא? אדער וויל ער אדער וויל ער נישט.
נפקא מינה: א צדיק מוז בוחר זיין
חלק הרוחניות פון א מענטש איז נישט ניתן לכפיה, סאו אויב דא איז דא א מדריגה רוחנית פון זען די וועלט, ער מוז עס וועלן. ער קען זאגן ער וויל עס נישט לשם עצמו, אבער ער וויל עס צו העלפן א צווייטע איד, איך מיין נישט, ער וויל עס, אפשר דאס איז אויך נישט די וועג וויאזוי אנצוקומען דערצו, דורך מכוון זיין נאר צו דעם, אבער עס מוז זיין עפעס א בחירה, עס מוז זיין אז אויב איז דא א צדיק וואס ער זעט די גאנצע וועלט, איז ער בוחר דערין, און איך דארף פארשטיין וואס איז די ענין פון דעם, פארוואס ער, פארוואס ער.
דער בעש״ט׳ס שיטה: וויסן די גאנצע וועלט
איך מיין אז עס איז וויכטיג, איך האב שוין געזאגט די תורה אז די עכטע צדיקים קוקן נישט אויף די חיצוניות העולם, און פארדעם ווייסן זיי נישט די אלע סייענס וואס די גוים ווייסן, יא? איך האב שוין גערעדט וועגן דעם לעצטע וואך און די צוויי וואכן צוריק. אבער עס זעט מיר אויס אז דער בעל שם טוב וואלט יא געוואלט וויסן אלעס וואס די אלע גוים ווייסן.
די השתלשלות פון עולמות
ס׳איז מער אזוי ווי קבלה, אזוי ווי מיר האבן גערעדט לעצטע וואך, ס׳איז דא א גאנצע וועלט, דער אייבערשטער האט געמאכט די גאנצע וועלט, יא? פשט די גאנצע וועלט איז זייער חשוב, די גאנצע וועלט איז חשוב, אפילו שלשול קטן שבים ווי עס הייסט דארט אין די ברייתא, האט דער אייבערשטער געמאכט, אמת. אזוי דער אייבערשטער האט עס געמאכט, ער זאגט אז ס׳איז דא א טעם אין דעם, דו האסט א טעם.
די השתלשלות פון עולמות איז צו פארשטיין די גרויסקייט פון אייבערשטן. און נישט סתם אז דער אייבערשטער איז גרויס. איך קען זאגן אזוי יא, איך קען זאגן אז דער אייבערשטער איז גרויס. איך זאג אפילו מער פון דעם, דאס הייסט דו קענסט רעדן מיט סוד אליהו.
די וועלט האט אן אייגענעם ערך — אלעס איז באשאפן מיט א תכלית
די גאנצע וועלט איז חשוב, אפילו שלשל קטן שבים, ווי ס׳הייסט דארט אין די ברייתא, האט דער אויבערשטער געמאכט. אמת, אז דער אויבערשטער האט עס געמאכט, האט עס דאך אן ענין דערין, האט עס א טעם.
דאס הייסט דאך אז די השתלשלות העולמות איז צו פארשטיין די גרויסקייט פון אויבערשטן, און נישט סתם אז דער אויבערשטער איז גרויס. דו קענסט זאגן אזוי, יא, דו קענסט זאגן אז דער אויבערשטער… איך זאג אפילו להיפך פון דעם. דאס הייסט, דו קענסט רעדן מצד די עולמות. דער אויבערשטער האט געמאכט די אלע זאכן, זיי האבן א געוויסע וועליו, א געוויסע ערך. ס׳איז נישט אז נאר דורך דעם קען מען קומען.
פארוואס מענטשן דארפן זיך מצמצם זיין
יא, איך ווייס, לאמיר זאגן אזוי, די וואס זאגן אז מ׳דארף אוועקגיין פון די עולם הזה, יא, מ׳דארף אויפהערן צו זיין חיותא דעלמא, רבנן, אויפהערן צו זען ווי זיי זענען די זאכן אין די עולם הזה — דאס איז נאר, אזוי ווי איך האב גערעדט וועגן פריער, דאס איז נאר ווייל מענטשן זענען זייער מוגבל. מענטשן אין געוויסע חלקי הנפש האבן זיי אן עולם צווישן זיי. אויב דו וועסט אנהייבן צו ארומקוקן אויף די גאנצע וועלט, וועסטו בלייבן דארט, דו וועסט נישט אנקומען. דו וועסט ווערן א צומישטער מענטש, דו וועסט נישט קענען אנקומען.
דער בעל שם טוב׳ס תורה אויף “אשר בידו מחקרי ארץ” — עליות הדורות
די קשיא פונעם בעל שם טוב
דער בעל שם טוב האט געזאגט, ער האט געוואלט וויסן פארוואס די אמאליגע — יא, ס׳שטייט אין תולדות יעקב יוסף. דער בעל שם טוב האט געפרעגט “אשר בידו מחקרי ארץ”, די תורה אויף די פסוק “אשר בידו מחקרי ארץ”, דו געדענקסט? “אשר בידו מחקרי ארץ”, זאגט דער בעל שם טוב אזוי, וואס איז די סוד אז… לאמיר זען וואו איך וועל עס טרעפן. דער בעל שם טוב, וויאזוי הייסט עס… דער בעל שם טוב האט געפרעגט א שאלה, פארוואס אמאל האט מען געקוקט אין פארשידענע, איך ווייס, ספרים — “שמעתי ואמרה פירוש אשר בידו חקרי ארץ”. אין תולדות שטייט אין בעל שם טוב על התורה פרשת שמות. אין תולדות יעקב יוסף פרשת ויגש.
וואס איז די פשט אז אמאליגע צייטן די חוקרים, ווי ס׳שטייט אין רמב״ם, איך ווייס, אין רמב״ן, האבן געגלייבט אין עולם קדמון. און קיין אפיקורסים מאמינים שהי״ת אחד יחיד ומיוחד, אזוי האט ער געוואוסט. אמאל איז געווען סייענטיסטס וואס זענען געווען ערגער פון די היינטיגע סייענטיסטס, אזוי האט דער בעל שם טוב געזאגט. אזוי האט ер געוואוסט. ער האט נישט געטראפן קיין חוקר וואס גלייבט נישט אין דער אויבערשטער. ער האט יא געהערט אז אמאל פלעגט זיין אזא זאך, פרעה איך ווייס זאגט “מי ה'”. און דער רמב״ן זאגט אז ער האט געגלייבט אין עולם הקדמון, דער רמב״ם רעדט וועגן דעם אסאך. סאו וואס איז די פשט? וואס איז געשען?
זאגט ער, דו פארשטייסט די קשיא? דער בעל שם טוב האט געוואלט וויסן וואס איז געשען. וואס? אז היינט איז זיכער… היינט איז פארקערט, איך ווייס נישט וואס מען גלייבט, ווער איז דער חוקר וואס גלייבט אין קדמות העולם? נישט אין קדמות העולם, יא, אבער דאס איז נישט די בעיה. די בעיה איז וואס פעלט איז השגחה אדער אלוקות. קדמות העולם איז אמת אז רוב מענטשן גלייבן נישט, לאמיר זאגן. אבער על כל פנים, איך ווייס נישט, מ׳דארף טראכטן וועגן דעם. על כל פנים, דער בעל שם טוב האט געהאלטן אז היינטיגע צייטן זענען די חוקרים מער פרומער ווי אמאל, אזוי האט ער געהאלטן. איך ווייס נישט. מער… נישט פרומער, מאמינים, יא, זיי גלייבן אין דער אויבערשטער, אלוקות.
דער בעל שם טוב׳ס תירוץ — די וועלט ווערט מער מזוכך
דער בעל שם טוב האט געענטפערט אזוי: “סוד הדבר הוא כי בתחילה היה קיום חומר הארץ, שהיה אז יותר עב ועצום מה שהוא עתה”. ער האט געוואוסט אז די וועלט איז געווארן מער מזוכך, די עליות הדורות. דער בעל שם טוב האלט פון עליות הדורות. דער בעל שם טוב האט געזאגט אז די וועלט פלעגט זיין זבורדיג, דער חומר העולם איז געווען עפעס מער עכור, מער ווייניגער מבורר, יא, מער צומישט, מער שמוציג. שפעטער איז עס געווארן מער… די צדיקים האבן געטון בירורים. וואס טוען דען די אידן א גאנצע צייט? זיי זענען מברר די חומר העולם. איז עס געווארן מער… און דאס איז טייטש “ביודע”, די יודע מיינט די ענד, סוף הלשון, סוף המדרגה. “אשר בידו מחקרי ארץ”, אין סוף, ווען מ׳האט שוין מברר געווען אסאך זאכן, איז די מחקרי ארץ זענען שוין אויך עפעס אזוי. איך ווייס נישט וויאזוי ער וויל טייטשן די פסוק.
סאו וואס זאג איך דא? אפילו די חוקרים זענען אונזער תכלית, אפילו די חוקרים פארשטייען שוין בעסער. יא, ס׳איז א פריערדיגע, איז אויך צו פארשטיין תכלית טוב, תכלית רע. דאס איז זיכער. ער זאגט, ער רעדט פון א פאקט אז די חכמים היינט זענען בעסער ווי די אמאליגע חכמים.
ס׳איז דער אויבערשטער האט נישט באשאפן די וועלט… “כל מה שברא הקדוש ברוך הוא לא בראו אלא לכבודו”.
דיסקוסיע: וואס מיינט א חוקר
קהל: זייער גוט. סא חוקר מיינט לאמיר זאגן א מענטש וואס וויל פארשטיין חכמת הטבע, אפילו ער וויל דירעקט פארשטיין אלוקות, אבער ער גייט פארשטיין דורך די וועלט, ער קוקט ארום אויף די וועלט. ס׳איז דא א צייטן וואס די וועלט איז מער בבחינת חומר, און די וועלט איז עפעס מער בגלות, יא, ער רופט עס בגלות, לאמיר עס רופן, איך מיין אז ס׳קאנעקט זיך מיט די נושא פון גלות. די וועלט איז מער בגלות, דאס הייסט, אויף דעם אופן מענטשן ווייסן נישט וויאזוי צו קוקן אויף די וועלט און טרעפן דעם אויבערשטן דארט. אבער טאמער איז מען מבארר בעסער די וועלט, הייבט מען אן צו זען בעסער דעם אויבערשטן.
סא אין אנדערע ווערטער, וואס איך האב געוואלט לערנען פון דעם היינט, מ׳דארף טראכטן, ס׳איז א זייער אינטערעסאנטע שטיקל דאס, ווייל ס׳מוז דאך זיין אזוי, מ׳מוז דאך אזוי גלייבן באמת, ס׳מוז דאך זיין אז די וועלט ווערט בעסער, ס׳קען נישט זיין אז ס׳ווערט ערגער. שטימט?
קהל: דער רמב״ם, “ישובו במלכותם… וישובו בתשובה”.
מגיד שיעור: יא, אז די וועלט קומט נענטער צו משיח.
קהל: יא, צו ימות המשיח.
מגיד שיעור: יא, ניין, איך מיין אפילו נישט דאס. מענטשן, ס׳קען זיין אז ס׳קען ווערן ערגער, אבער מענטשן טוען דאך א גאנצע צייט עבודה, פארוואס זענען דא אידן און צדיקים און אלע מיני אזעלכע מענטשן וואס מאכן די וועלט בעסער? און די וועלט אליינס ווערט כביכול בעסער, דאס איז וואס דער בעל שם טוב וויל דא טראכטן, די וועלט אליינס ווערט עפעס בעסער. ממילא, אויב די וועלט איז בעסער, דעמאלטס ווען מ׳לערנט אויף די וועלט פארשטייט מען בעסער דעם אויבערשטן. און דער אויבערשטער האט דאך געמאכט פאר דעם, דער אויבערשטער האט דאך געמאכט די אלע זאכן אין די וועלט כדי “אשר ברא אלקים לעשות”, די אלע טיפענישן פון די וועלט וואס מ׳דארף חוקר זיין האט ער דאך געמאכט פאר דעם.
דער בעל שם טוב׳ס עצה — קוקן אויף דער וועלט דורך דער תורה
די קשיא פון ראיות אסורות בשעת תפילה
סאו וואס איך וויל זאגן איז, דאס וואס מענטשן האבן א פראבלעם מיט קוקן, דאס איז בכלל נישט ראיות אסורות. ראיות אסורות איז נאר איין דוגמא דערפון. אבער דאס וואס מענטשן, אויב דו וואלסט ארומגעקוקט, יא, בשעת׳ן דאווענען… איך האב דיר געפרעגט לעצטע וואך די זעלבע קשיא. ווייל בשעת א תפילה טאר מען נישט קוקן ארויס פון ד׳ אמות, און דער בעל שם טוב זאגט מ׳זאל קוקן אויף די גאנצע וועלט. העלאו? וועלכע איז עס? דארף מען קוקן נאר אין סידור אדער אויף די גאנצע וועלט?
די סתירה אין שולחן ערוך — דאווענען מיט פענסטער
די אמת איז, אפילו אין שולחן ערוך, אין שולחן ערוך שטייט אז מ׳דארף דאווענען “תולה עיניו למטה וליבו למעלה”. און ס׳שטייט אויך אז מ׳טאר נישט דאווענען כנגד קיין פענסטער. דניאל האט געדאוונט אין א שטוב מיט פענסטער. ווער? יא, ס׳שטייט אין שולחן ערוך אז מ׳דארף דאווענען אין א שטוב מיט פענסטער. ס׳איז א גמרא, וואטעווער, ס׳ווערט געברענגט אין שולחן ערוך. זייער אינטערעסאנט.
סאו מצד אחד דאווענען, מ׳דארף האבן כוונה, מ׳דארף זיך מצמצם זיין, מ׳טאר נישט ארומקוקן, מ׳דארף שטיין בסדר, יא, חוץ אויב איינער דאוונט אין א ביכל אדער אין א שיך, וואס ס׳איז נישט קיין דרך ארץ, מ׳דארף דאווענען אין א פארמאכטע פלאץ. מצד שני, די פארמאכטע פלאץ דארף האבן פענסטער. סאו בשעת מ׳דאוונט, קוקט מען ארויס פון פענסטער אדער נישט? וועלכע? אויב מ׳דאוונט און מ׳קוקט נישט ארויס פון פענסטער, איז וואס איז די תכלית אז מ׳זאל האבן א פענסטער? סתם אזוי זאל זיין א פענסטער? וואס, די תפילה זאל קענען ארויסגיין דורך די פענסטער? ווייל די תפילה קען נישט ארויסגיין דורך א וואנט? די תפילה קען נישט ארויסגיין דורך א וואנט, זי קען נאר ארויסגיין דורך א פענסטער? ניין, ס׳איז זיכער דא עפעס א מובן.
ס׳מוז זיין אז מ׳קען זאגן, מ׳קוקט ארויס פון פענסטער פאר שמונה עשרה און נישט בשעת שמונה עשרה. מ׳קען זאגן אזא תירוץ.
משל פון רבי פנחס מקאריץ — תפילין און תפילה
איך מיין אז וואס דער בעל שם טוב זאגט, אה, ער זאגט דאך אן עצה, מ׳זאל קוקן דורך די אותיות התורה ותפילה. כאפסט? ער האט אן עצה, כאפסט אז דאס איז אן עצה פאר די בעיה? ער זאגט דא אן עצה.
אזויווי רבי פנחס קאריצער האט געזאגט, ער האט א בעיה, אז ס׳שטייט אז מ׳טאר נישט פסיק דיבור זיין פון תפילין, יא? שטייט אין די גמרא. מ׳טאר נישט, מ׳דארף זיין וואש פנים, נישט פסיק דיבור זיין, אזויווי די ציץ, כביכול מיט ציץ. ער זאגט, אבער בשעת׳ן דאווענען דארף מען דאך אין זינען האבן די ווערטער פון די דאווענען. סאו וויאזוי קען מען סיי אין זינען האבן די תפילין און סיי די תפילה? אהם. א גוטע קשיא, ניין? ס׳איז אן עכט א גוטע קשיא, וואס איז דאס א געוויסע סארט גוטע קשיא.
דאס איז די דיבורים וואס שטייט אויבן פון יעדע בלאט, געדענקען די תפילין, יא? זעסט נאכאמאל? סאו, ווען ער פירט זיך אזוי, קודם כל זעט מען אז ער האט אן עצה. אן עצה, ווען מיר דאווענען, מ׳זעט נאכדעם אז מ׳שיקט די תפילה דורך די תפילין.
דאס איז צוריק נאך אן עבודה. ניין, דער עצה איז אז דאס איז א געוויסע ציור, יא? ס׳איז נישט נאך א זאך צו טראכטן, ס׳איז א מהלך. וויאזוי? ער לייגט אריין אין זיין דאווענען, ער זאגט, איך שיק די תפילה, שיקט מען צום אויבערשטן. וויאזוי? לאמיר זאגן מיט א משל, מ׳זעט זיך, מ׳איז זיך מצייר מיט א דמיון, ס׳פארט, ער זאגט, ס׳פארט פון מיר צו למעלה, דורך די אלע מלאכים, דורך די פענסטער, וכדומה. ס׳איז דא א ציור. און זיין ציור איז אז ס׳פארט ארויף דורך זיין תפילין. תפילין איז זיין אנטענע, יא? ס׳פארט ארויף, און דורכדעם פארט עס ארויף צום אויבערשטן. אזוי מאכט ער ביידע באהאפטן, די תפילה מיט די תפילין.
דער בעל שם טוב׳ס עצה — קוקן דורך די אותיות התורה והתפילה
און איך זאג, דער בעל שם טוב זאגט אז ס׳איז איין זאך. בשעת׳ן דאווענען דארף זיך מען מתבונן זיין אין די גאנצע וועלט. איז דא א בעיה, און די בעיה איז די נקודה פון וואס מ׳דארף האבן א וואנט ווען מ׳דאוונט. ווייל א מענטש ווען ער הייבט אן צו קוקן אויף די גאנצע וועלט, ווערט ער צומישט. די וועלט איז דאך נישט מבורר, ס׳איז אותיות מעורבבות, יא? מ׳דארף עס אבער צורף זיין, מ׳דארף עס לייגן אויף די ריכטיגע סדר. מ׳קען נישט, געווענליך אויב א מענטש הייבט אן פון נאר קוקן אויף די וועלט, וועט ער נישט ווערן קיין גרויסער ערליכער איד, געווענליך. נישט אלעמאל, אבער געווענליך, ווייל רוב מענטשן ווערן צומישט, זיי ווערן נעלם ולא יתעורר.
סאו, זאגט דער בעל שם טוב, איך האב פאר דיר אן עצה, הייב אן מיט די סידור, הייב אן מיט די אותיות התורה והתפלה, דו זאלסט זיך מצמצם זיין, אזויווי מיר האבן געלערנט די צוויי טשי״ר׳ס, דו זאלסט זיך מצמצם זיין אין די אותיות התורה והתפלה, און דאס איז שוין א געוויסע אמונה, אדער שוין א געוויסע דביקות, שוין א געוויסע זאך. און מתוכם, פון דעם מאך א פענסטער. ער קוקט נישט דירעקט אויף די גאנצע וועלט, ער קוקט אויף די וועלט דורך די גלאז, דורך די פענסטער, דורך די אספקלריא פון די תורה ותפלה.
דער חידוש — דורך דער תורה קוקן אויף די וועלט
סאו ס׳איז נישט, כאילו איז א סאלושן פאר די וועלט. ס׳איז נישט נאר א… אקעי, ס׳איז א סגולה. ווילסטו וויסן וואס די גאנצע וועלט… דער חג, אויף די סגולה קען מען טון. איך האב שוין געזאגט, ס׳איז נישט צו שווער צו זען אז אלעס גייט זיין אין די תורה, אבער קען קוקן די תורה אין צו צו. אבער די גרעסערע חכמה איז, אז מ׳זאל נישט צומפן… ס׳איז מ׳זאל דורך די תורה קוקן אויף די וועלט, שטייס? יעמע. ס׳איז די קאלער פון די וועלט, די פען קאלער פון די פענסט. איך ווערט קאלירט דארט.
קוקן דורך דער תורה אויף דער וועלט
דער עיקר חידוש: נישט נאר א סגולה
ס׳איז נישט… כאילו איז א סאלושען פאר די וועלט. ס׳איז נישט נאר א סגולה, ווילסטו וויסן וואס די גאנצע וועלט… דער חלק אויף די סגולה קען מען טון. איך האב שוין געזאגט, ס׳איז נישט צו שווער צו זעהן אז אלעס גייט זיין אין די תורה. מען קען קוקן אין די תורה.
אבער דער גרעסערער חכמה איז, אז מע זאל נישט צומפן… עס הייסט מע זאל דורך די תורה קוקן אויף די וועלט. פארשטייסט?
קהל: יא.
עס זעהן די קאלער פון די וועלט, מ׳איז קיין קאלער פון די פענסטער. עס זעהט… עס ווערט קאלירט אויך די תורה. יא, עס ווערט קאלירט אויך די דורי גלאז, וואסער גלאז ס׳איז. און דעמאלטס… דעמאלטס קען עס דאך מתקן זיין.
משל פונעם טשארטקאווער רבי
וחדוב, אה, איך האב געזאגט א מעשה. דא, איך האב געזען א מעשה פון די טשארטקאווער מיין איך. איך האב זייער ליב די מעשה, אז עס איז געקומען צו אים א איד, א איד געקומען פון פאריז צו זען דער טשארטקאווער רבי, אדער עפעס א אנדערע רוז׳ינער רבי וואס איז א חילוק.
און ער האט אים געפרעגט, און דער צדיק האט אים געפרעגט איבער עפעס א בנין אין פאריז, איך ווייס נישט וואס געבויט, ער האט געוואלט וויסן צו ס׳גייט אזוי, ס׳גייט אזוי, אז ער זאל מסביר זיין. און דער רבי האט זיך אויסגעקענט, ער האט געוואוסט פונקטלעך וויאזוי ס׳גייט דיבה, ער גייט יענער וועג. ער זאגט אז ס׳פארגעסן עפעס א שטיקל, עפעס אזא מעשה.
איז יענער געזאגט, דער רבי איז דער חוסיד און דבארקס. ווי געדענקט, וויאזוי ווייסט אז דער רבי איז געזעהן אויס אויף זיין בנין אין פאריז?
ער זאגט, ס׳פארשטיי נישט. ווען איך זאג, ברוך אתה ה׳ אלקינו, מלך העולם, זאג איך דער אייבערשטער אז עס איז א קעניג אויף די גאנצע וועלט? איך געב עס איך א קוק אויף די גאנצע וועלט! ער ביז טאקע די וועלט, האב איך געזעהן אויך דער בנין אין פאריז!
סאו… דער רוז׳ינער רבי דארף סאך אזא זאכע מעשיות.
דיסקוסיע: וואס האט דער רבי געזעהן?
און וואס, עס האט געזעהן די גאנצע וועלט פון די תורה?
ניין, עס האט געזאגט אויסגעמסילט פאר מענטשן און מיט דעם גאסט וואס עס איז נישט געווען שרייכט. איך גיין דערציילן! עס איז געווען דעם פארמערכטן! די… וואס זאגסטו? איך גיין נישט צו זאגן דעם מופת! איך מיין צו זאגן דעם נקודה!
יא, סייסע מופת אדער נישט! אויף… נאך א שאי שלא! איך ווייז דיר זאגן דער חסידות איז שבו נישט דער מופת שבו.
דער נקודה: אמת׳דיגע מלכות על כל העולם
וואס איך מיין צו זאגן נא אין ערז… וואס איז ווערט? וואס איז ווערט?
דאס איז דא מענטשן וואס זיי זאגן, דער אייבערשטער איז מולך כל העולם כולו, דער מלך מלכי המלכים אויף אים. דו ווייסט בכלל, דו קענסט נישט די וועלט, דו האסט נישט קיין אהנונג פון וואס דו רעדסט. כל העולם כולו? פארוואס נישט? קאסט דיך אפשר א ביסל דעת? דו ווייסט, איך האב נאר געטראפן דריי מענטשן אין דיין לעבן וואס זענען נישט ארויסגעגאנגען פון דיין ד׳ אמות. וואס איז ווערט די המלכה על כל העולם כולו?
ער איז גערעכט יענער, ווייל ער וואלט געגאנגען קוקן אויף די וועלט, וואלט ער געווארן צעמישט. ס׳איז טאקע א בעיה.
דער אמת׳דיגער צדיק
אבער טאמער איז ער אן אמת׳דיגער צדיק וואס ער איז עוסק מברר זיין כל העולם כולו, דעמאלטס איז ער אן אמת׳דיגער. מיט די תורה האט ער א רעכט צו קוקן, און מען לאזט אים אפילו גיין נענטער. ער וועט פארשטיין בעסער, ער וועט באקומען צו דביקות. אה, ווי די וועלט זעט אויס, ווי די וועלט זעט אויס, ווי די וועלט זעט אויס. ס׳איז א פלא, א פלא. ער קוקט מיט אים ווייטער, ער וועט אים לאזן גיין נענטער, שטיצן אים ער זאל אהינקומען.
דער פראקטישער צד
יא, ס׳איז דא אותיות וואס העלפן דיך מחבר זיין, אפשר בדרך גימטריא, וואס איך ווייס. ער מוז האבן עפעס א וועג וויאזוי ער ווייסט וויאזוי אריינצולייגן יעדע זאך אין די תורה, אדער ער ווייסט וויאזוי צו קוקן דורך די תורה אויף די גאנצע וועלט. און דעמאלטס איז עס עפעס ווערט, און מען דארף… אפשר בדרך אגב קען ער העלפן א איד וואס דארף עפעס א הכרח.
סיום השיעור
אונז ווייסן מיר זענען די ברעדים זענען.
קהל: יא.
וואס איז מיט וואס? כאילו איך האב געדולד, זיי קענען בלייבן קומען. איך דארף א בלינקער. וואס איז די בעיה? איך בלינקער וואלט אויס אינגיין.
קהל: אה, עס איז וואלט אין די ברעדים. איך בלינקער?
אמיר ביי יא. יא. אה, די באס פארט פארט. שכויח.
קהל: וואס?
ניין, אמיר ביי יא. די באס פארט, טו ווייסט שוין.
קהל: יא.
וואס. באגעסט דאס א חלק בלייבט דא דער פאל. שכויח. שכויח.
קהל: ניין, ניין. האט זיך געענדיגט.
וואס?
קהל: ענדיג. פארשטיקל.
דאס האבן געענדיגט… דאס איז נאר דאס דאס צו ענדיגן. דאס האבן קרואוינע פארשטארן, איז טשאווע… דאס האט שווען גיין די גאנצע זאך קולטער איבער געטשאווער…
סיכום השיעור 📋
דער בעש״ט׳ס תורה: קוקן אויף דער וועלט דורך דער תורה
א. עולם הזה און עולם הבא — דער באלאנס פון לעבן
דער יסוד
א מענטש דארף האבן ביידע — עולם הזה און עולם הבא. עס זענען דא צוויי סארטן מענטשן וואס פארפעלן:
1. דער עם הארץ — ער איז עוסק אין ישובו של עולם, בדרך ארץ. ער האט א ווייב מיט קינדער, פרנסה, א גוט לעבן. ער האט עולם הזה אן עולם הבא.
2. דער ישיבה-מאן וואס לערנט אבער לעבט נישט — ער פארברענגט נישט, ער עסט נישט, ער טרינקט נישט, ער איז נישט מקיים. ער האט נישט קיין געלט, נישט קיין גוט לעבן. אויב ער האט אויך נישט קיין תענוג רוחני — האט ער נישט עולם הזה און נישט עולם הבא. דאס איז א משוגעת.
דער עיקר חידוש — תורה איז געמאכט פאר א גוט לעבן
ווען מ׳איז מקיים די תורה (נישט נאר לערנט וועגן איר), האט מען א גוט לעבן אויף דער וועלט אויך — “למען תחיה וארכת ימים” — תחיה בעולם הזה, וארכת ימים לעולם הבא.
דער משל פון ר׳ שמואל מונקעס
ווען מ׳האט דעם בעל התניא גענומען אין תפיסה, האט ר׳ שמואל מונקעס געזאגט: אדער דער רבי איז א רבי — דעמאלטס דארף ער זיך אליינס באפרייען. אדער ער איז נישט קיין רבי — קומט זיך אים טאקע, ווייל ער האט צוגענומען פון אזויפיל אידן עולם הזה.
דער נמשל: מ׳טאר נישט זאגן פאר א מענטש אז עולם הזה איז שלעכט, סיידן מ׳גיט אים עפעס בעסער אנשטאט. אויב מ׳קען צושטעלן עפעס אנשטאט — איז עס א מחיה. אויב נישט — האט מען נאר אראפגעשטומפט דעם מענטש.
קריטיק אויף בעלי דרשנים
אסאך דרשנים רעדן א גאנצע צייט: “עולם הזה איז גארנישט, מ׳טאר נישט ליב האבן תאוות.” אבער:
– למעשה האט יעדער נאך ליב תאוות — אפילו דער דרשן אליין
– דער מענטש בלייבט אן ביידע וועלטן: די קוגל וואס ער עסט פילט ער זיך שולדיג דערביי (נישט עולם הזה), און תענוג רוחני האט ער אויך נישט (נישט עולם הבא)
– ער ווייסט נישט וואס תענוג רוחני מיינט — ער דארף עס מרגיש זיין, אביסל לימודים, אביסל פארשטיין
—
ב. תענוג רוחני, עובד מאהבה, און עבודה מיט טעם
תענוג רוחני איז א פאקטישע זאך
ס׳איז דא מענטשן וואס האבן תענוג פון לערנען און דאווענען, אן קשר צו אמונה. יעדער מענטש וואס האט אמאל געשמעקט א רוחניות׳דיגן תענוג — ווייסט אז עס איז בעסער ווי תענוגים גשמיים. נישט אז ער טוט נישט קיין עבירות — ער קען זיך נכשל ווערן, ער האט א גוף. אבער אויב מ׳פרעגט אים וועלכע איז מער געשמאק, איז עס פשוט.
עובד מאהבה מיינט עובד בתענוג
עובד מאהבה מיינט: ער האט עס ליב. נישט נאר מאהבת השם, נאר ער וואלט עס געטון אפילו אן מתן תורה, ווייל עס מאכט סענס פאר אים. ער זעט אז עס איז גוט. דאס ווארט “גוט” איז ברייט: גוט אין פארשטיין, גוט אין פילן, גוט אין בעסער מאכן דאס לעבן.
ביי מצוות מעשיות איז שווערער — דער חלק המעשה איז נישט אלעמאל דער חלק התענוג.
אמונה vs. הבנה — דארף מען אמונה פאר׳ן טעם?
שליסל שאלה: מוז מען האבן אמונה כדי צו שמעקן דעם טעם פון שבת (אדער אנדערע מצוות)?
ענטפער: אויב מ׳פארשטייט וואס אלוקות מיינט — חיות, שורש השורשים, מקור המקורות, סיבה ראשונה — דארף מען נישט אמונה, ס׳איז טאקע אזוי, עס איז א פיזישע זאך. אמונה זאגט מען נאר ווען מ׳פארשטייט נישט.
צוויי ריכטונגען צום טעם
דער געוויינטלעכער וועג: מ׳הייבט אן מיט אמונה (עס שטייט אין ספרים הקדושים אז שבת איז הייליג), און פון דעם קומט דער געשמאק.
אבער דאס איז נישט דער איינציגסטער וועג. עס קען זיין פארקערט — איינער וואס האט קיינמאל נישט געהערט פון חומש, באגעגנט שבת, שמעקט דעם טעם, און זאגט: “אה, דאס קומט פון דעם ספר חומש? א גאנץ פיינע ספר!”
—
ג. שבת — על פי חסידות vs. על פי הלכה
אויף פי הלכה
שבת האט ספעציפישע הלכות — נישט ארויסנעמען ביינער פון פיש, א.א.וו.
אויף פי חסידות
שבת מיינט “לחודא אודי” (זינגען צום אייבערשטן) — דער גאנצער מצב: מקוה, שיינע בגדים, שטריימל, רואיגקייט, ניגונים, געפילטע פיש, א דערהויבענע אטמאספערע. דער מצב איז נישט קיין מצוה על פי גדר הלכה, אבער על פי פנימיות איז דאס דער עיקר — “ושמרתם את השבת כי קודש היא לכם”, קדושת השבת, דביקות.
לעוועלס פון “גוט” אין שבת
– גוט פאר׳ן מענטש גופא — מ׳רוט, מ׳לייגט אפ, עונג שבת, כבוד שבת
– גוט פאר צוזאמענקומען — מיט ווייב, מיט אנדערע אידן, מ׳פארברענגט צוזאמען
– גוט אין דביקות — אין דעם טיפסטן מובן פארשטייט מען דעם אייבערשטן בעסער, מ׳פילט עולמות עליונים וואס זענען אפן שבת
אפילו “למען ינוח שורך וחמורך” — דער אייבערשטער האט אריינגעלייגט גוטסקייט אויף אלע לעוועלס, ווייל ער איז א טובה.
דיסקוסיע
ר׳ דוד לאנדא׳ס מחלוקת מיט חסידים: צו שבת איז “לחודא אודי” אדער “מחיה למתים.”
—
ד. שמירה און פנימיות — דער שומר הפתח
דער יסוד
שמירה (ווי שמירת עיניים, ציצית) איז נאר רעלעוואנט ווען ס׳איז דא עפעס אינעווייניג צו באשיצן. אויב א מענטש האט נישט קיין אמת׳דיגע פנימיות׳דיגע געשמאק אין שבת אדער אידישקייט, אויף וואס שטעלט מען א שומר? דער שומר דארף עפעס צו היטן.
יראת העונש אלס שומר הפתח
אפילו נאכ׳ן בויען א שיינע בית המדרש פון פנימיות׳דיגע עבודה, קען נאך אריינקומען “חיות רעות” פון אינדרויסן. יראת העונש איז דער שומר הפתח — נישט א סתירה צו עבודה מאהבה, נאר א נויטיגע שמירה כל זמן דער מענטש האט א גוף. אפילו א צדיק דארף א שמירה, כאטש ער האט נישט דעם זעלבן משיכה ווי א פשוט׳ער מענטש.
ציצית אלס דוגמא
ציצית — “למען תזכרו את כל מצותי” — ס׳איז א שמירה אויף דעם וואס מ׳האט שוין אינעווייניג. פארשידענע פשטים: אזוי ווי א חותם פון עבדים, קבלת עול מלכות שמים, אן אות.
פאר דעם וואס האט נישט דעם פנימיות
ער דארף ערשט חינוך — מ׳דארף אים ווייזן אז ס׳איז דא א מציאות. דאס איז דער דזשאב פון צדיקים — צו זיין א לעבעדיגע דוגמא פון אידישקייט. עס איז זייער שווער צו ווייזן פאר אנדערע פנימיות׳דיגע זאכן — דערפאר דארף מען א רבי וואס זאל פרובירן דאס ארויסצוברענגען.
—
ה. דער בעש״ט׳ס תורה: “צוהר תעשה לתיבה”
דער בעש״ט׳ס תורה (מקור: אור המאיר בשם דעם בעש״ט)
“צוהר תעשה לתיבה” — רש״י ברענגט א מחלוקת: “צוהר” מיינט אדער א פענסטער אדער א לייכטער.
דעם בעש״ט׳ס טייטש: “צוהר” מיינט א פענסטער אין די אותיות/תיבה — דורכדעם קען מען זען פון דא די גאנצע וועלט. ס׳איז א פארקערטע כיוון — נישט מ׳באלייכט די וועלט פון אויבן, נאר מ׳זעט ארויס דורך די תורה אין די וועלט אריין.
אנדערע אידן האבן געהערט פונעם בעש״ט אז מ׳דארף באלייכטן די וועלט דורך די ווארט — פארשידענע אופנים פון באלייכטן.
די תכלית איז צו באלייכטן די וועלט — א מענטש קען נישט זאגן אז ער איז נישט אין די וועלט.
דער חידוש — קוקן דורך דער תורה אויף דער וועלט
דער גרעסערער חכמה איז נישט בלויז צו זעהן אז אלעס איז שוין פארהאנען אין דער תורה (דאס איז דער “סגולה” חלק, און דאס איז נישט אזוי שווער). דער טיפערער ענין איז אז מען זאל דורך דער תורה קוקן אויף דער וועלט — ווי א קאלירטע גלאז וואס פארבט אלעס וואס מען זעט דורך איר. די וועלט ווערט “קאלירט” דורך דער תורה, און דעמאלט קען מען מתקן זיין.
דער פראקטישער צד — ווי אזוי?
מ׳זאל זיך מצמצם אין די אותיות התורה והתפילה — דאס שאפט א דביקות, א מסגרת. און פון דעם מאכט מען א פענסטער — מ׳קוקט אויף דער וועלט נישט דירעקט, נאר דורך דער אספקלריא פון תורה ותפילה.
דיסקוסיע: דאווענען מיט פענסטער
קשיא: אין שולחן ערוך שטייט מ׳דארף דאווענען “עיניו למטה וליבו למעלה” און מ׳טאר נישט דאווענען כנגד א פענסטער — אבער אויך אז מ׳דארף דאווענען אין א שטוב מיט פענסטער (ווי דניאל). אויב מ׳קוקט נישט ארויס, וואס איז דער תכלית פון פענסטער?
א פאראלעל — רבי פנחס מקאריץ: ער האט געפרעגט: מ׳טאר נישט פסיק דיבור זיין פון תפילין (מ׳דארף כסדר געדענקען), אבער בשעת דאווענען דארף מען כוונה האבן אויף די ווערטער. וויאזוי קען מען ביידע? זיין עצה: מ׳שטעלט זיך פאר אז די תפילה פארט ארויף דורך די תפילין — די תפילין זענען ווי אן אנטענע. אזוי ווערן ביידע פאראייניגט אין איין ציור.
—
ו. רוח הקודש, ראיית הצדיק, און “אין כפיה ברוחניות”
צי א צדיק וואס זעט די גאנצע וועלט — פארוואס וויל ער דאס?
קשיא: אויב א צדיק קען זען מסוף העולם ועד סופו, זעט ער דאך אויך אסאך ראיות אסורות?
מעשה מיטן חוזה מלובלין: ער האט געזען ווי א טאטע שלאגט א קינד, האט ער געזאגט “איך קוק נישט מער.”
וואס איז רוח הקודש?
רוח הקודש איז נישט כדי צו וויסן וואס גייט זיין מארגן — “קוק אין צייטונג, זיי רעדן א גאנצע טאג וועגן דעם.” רוח הקודש דארף מען צו וויסן וואס איז אין עולמות עליונים, וואס איז מער אמת.
דער בעל הסולם׳ס כלל: “אין כפיה ברוחניות”
דער בעל הסולם האט געזאגט: “אין כפיה ברוחניות” — רוחניות איז תלוי אין רצון. אויב דו ווילסט עס נישט, האסטו עס נישט.
דער רמב״ם זאגט “אין כפיה בדעת” — דער בעל הסולם גייט ווייטער: אין כפיה ברוחניות בכלל. מ׳קען כופה זיין גשמיות — “כופין אותו עד שיאמר רוצה אני” — ער קען זאגן, אבער ער קען נישט אמת וועלן.
נפקא מינה: אויב א צדיק זעט די גאנצע וועלט, מוז ער עס בוחר זיין — ס׳איז נישט בדרך אגב, ס׳מוז זיין א בחירה.
ר׳ אידעלע פון דזשיקוב׳ס ווארט
ער האט קיינמאל נישט געזען אז מ׳שלעפט איינעם מיט קייטן צו זיין א רבי — אלע רבי׳ס זאגן “הכריחוני,” אבער קיינער ווערט נישט געצוואונגען. אזוי ווי “לומד תורה לשמה זכה לדברים הרבה” — ער לערנט נישט כדי צו באקומען, אבער ער באקומט.
—
ז. דער בעש״ט׳ס שיטה: די וועלט האט א ווערט
אלעס איז באשאפן מיט א תכלית
אפילו דער קלענסטער באשעפעניש אין ים (שלשול קטן שבים) האט דער אויבערשטער באשאפן מיט א טעם און א תכלית. די השתלשלות העולמות איז נישט בלויז א מיטל צו פארשטיין אז דער אויבערשטער איז גרויס — די זאכן אין דער וועלט האבן אן אייגענעם ערך.
דאס וואס געוויסע דרכים זאגן מ׳דארף אוועקגיין פון עולם הזה — דאס איז נאר ווייל מענטשן זענען מוגבל. ווען א מענטש הייבט אן ארומקוקן אויף דער גאנצער וועלט אן א מסגרת, ווערט ער צומישט און קומט נישט אן.
דער בעש״ט vs. פריערדיגע תורות
אין פריערדיגע וואכן איז געלערנט געווארן אז עכטע צדיקים קוקן נישט אויף חיצוניות העולם, דערפאר ווייסן זיי נישט סייענס ווי גוים. אבער דער בעש״ט — ס׳זעט אויס אז ער וואלט יא געוואלט וויסן אלעס — ווייל די גאנצע וועלט איז חשוב, דער אייבערשטער האט אלעס געמאכט. די השתלשלות פון עולמות איז צו פארשטיין די גרויסקייט פון אייבערשטן — נישט סתם אז ער איז גרויס, נאר צו פארשטיין עס דורך סוד אליהו.
—
ח. דער בעש״ט׳ס תורה אויף “אשר בידו מחקרי ארץ” — עליות הדורות
דער בעש״ט׳ס תורה (מקור: תולדות יעקב יוסף פרשת ויגש; בעל שם טוב על התורה פרשת שמות)
דער בעש״ט האט געפרעגט: פארוואס האבן די אמאליגע חוקרים (ווי דער רמב״ם און רמב״ן ברענגען) געגלייבט אין עולם קדמון און געווען אפיקורסים, בעת ער אליין האט נישט געטראפן קיין חוקר וואס גלייבט נישט אין דעם אויבערשטן?
דער בעש״ט׳ס תירוץ: *”סוד הדבר הוא כי בתחילה היה קיום חומר הארץ שהיה אז יותר עב ועצום מה שהוא עתה”* — אמאל איז דער חומר פון דער וועלט געווען גראבער, מער עכור און צומישט. די צדיקים האבן א גאנצע צייט געטון בירורים — מברר געווען דעם חומר העולם. דורכדעם איז די וועלט געווארן מער מזוכך.
“אשר בידו מחקרי ארץ” — ביו״ד מיינט דער סוף, די ענד פון דער בירור-פראצעס. ווען מ׳האט שוין אסאך מברר געווען, קענען אפילו די חוקרים בעסער דערזען אלוקות.
ביאור
דער בעש״ט האלט פון עליות הדורות — די וועלט ווערט בעסער, נישט ערגער. אידן און צדיקים מאכן די וועלט בעסער, און די וועלט אליינס ווערט מער מזוכך. ממילא, ווען מ׳לערנט פון דער וועלט, פארשטייט מען בעסער דעם אויבערשטן. “כל מה שברא הקב״ה לא בראו אלא לכבודו.”
דיסקוסיע
ס׳איז אויפגעקומען דער רמב״ם׳ס שטעלע וועגן “ישובו… וישובו בתשובה” — אז די וועלט קומט נענטער צו ימות המשיח. אבער דער פאקוס איז נישט נאר אויף משיח׳ס צייטן — דער בעש״ט רעדט פון א קאנסטאנטן פראצעס וואס געשעט שוין.
—
ט. דער בעש״ט׳ס עצה: קוקן אויף דער וועלט דורך דער תורה — דער משל פון פענסטער
די קשיא
בשעת תפילה טאר מען נישט קוקן ארויס פון ד׳ אמות, אבער דער בעש״ט זאגט מ׳זאל זיך מתבונן זיין אין דער גאנצער וועלט. וויאזוי גייט דאס צוזאמען?
דער בעש״ט׳ס עצה
מ׳זאל זיך מצמצם אין די אותיות התורה והתפילה — דאס שאפט א דביקות, א מסגרת. און פון דעם מאכט מען א פענסטער — מ׳קוקט אויף דער וועלט נישט דירעקט, נאר דורך דער אספקלריא פון תורה ותפילה. ווי א פענסטער מיט א קאלירטע גלאז — מ׳זעט די וועלט, אבער דורך דער תורה׳ס פריזמע.
דער משל פונעם טשארטקאווער רבי (אדער אן אנדערער רוז׳ינער רבי)
א איד איז געקומען פון פאריז צום רבי׳ן. דער רבי האט אים אויסגעפרעגט איבער א בנין אין פאריז — און האט זיך אויסגעקענט פונקטלעך ווי דער בנין גייט, וועלכע ריכטונג, יעדע פרט. דער איד איז פארוואונדערט געווארן: ווי ווייסט דער רבי פון א בנין אין פאריז?
האט דער רבי געענטפערט: “ווען איך זאג ‘ברוך אתה ה׳ אלקינו מלך העולם׳ — זאג איך דאך דער אייבערשטער איז א קעניג אויף דער גאנצער וועלט. גיב איך א קוק אויף דער גאנצער וועלט — און דערביי האב איך אויך געזעהן דעם בנין אין פאריז!”
דער נמשל און דער עיקר נקודה
דער וויכטיגע פונקט איז נישט דער מופת (וואס דער רבי האט געוואוסט וועגן א בנין אין פאריז). דער חסידות איז נישט דער מופת שבו. דער נקודה איז:
– עס זענען דא מענטשן וואס זאגן “מלך העולם” אבער קענען בכלל נישט דער וועלט — זיי זענען קיינמאל נישט ארויס פון זייערע ד׳ אמות. ביי זיי איז “כל העולם כולו” א ליידיגער באגריף. און יענער איז אין א געוויסן זין גערעכט — ווייל ווען אזא מענטש וואלט טאקע געגאנגען קוקן אויף דער וועלט, וואלט ער געווארן צעמישט. דאס איז טאקע א בעיה.
– אבער א אמת׳דיגער צדיק וואס איז עוסק מברר זיין “כל העולם כולו” — ער קוקט אויף דער וועלט דורך דער תורה. ביי אים לאזט מען אים גיין נענטער צו דער וועלט, ער וועט פארשטיין בעסער, ער וועט באקומען א דביקות. ער זעט ווי די וועלט זעט אויס — און דאס איז א פלא. דער אייבערשטער שטיצט אים און לאזט אים גיין נענטער.
דער פראקטישער צד
עס זענען דא אותיות און וועגן (אפשר בדרך גימטריא, אפשר אנדערע וועגן) וויאזוי מען לייגט אריין יעדע זאך אין דער תורה, אדער וויאזוי מען קוקט דורך דער תורה אויף דער גאנצער וועלט. און דעמאלט איז עס עפעס ווערט — און בדרך אגב קען דער צדיק אויך העלפן א איד וואס דארף עפעס א הכרח.
תמלול מלא 📝
עולם הזה און עולם הבא — דער באלאנס פון לעבן
דער רבי׳ס יסוד: מ׳דארף האבן ביידע וועלטן
דער רבי זאגט אזוי: אויב מ׳גייט אין ישיבה און מ׳טוט מיר, און וואס? און מ׳האט נישט קיין עולם הזה, ווייל מ׳פארברענגט נישט, מ׳עסט נישט, מ׳טרינקט נישט, און מ׳איז נישט מקיים — דעמאלטס וואס? ס׳איז א משוגעת. כאטש עולם הזה זאלסטו האבן. נישט עולם הזה, נישט עולם הבא.
טאמער איינער, וואס איז די אפאזיט? טאמער איינער וואס לערנט גוט, יא, האט ער טאקע אן עדן? ניין, ס׳איז נישט דא א גיהנם און ס׳איז נישט דא קיין עדן, יא. “ולאמך כולם צדיקים”. ווי אזוי האט ער געענטפערט פון נישט עוסק זיין אין דיבורים בטלים? ווייל ווען מ׳איז מקיים די תורה, און נישט נאר מ׳לערנט וועגן — אויב מ׳איז מקיים די תורה, דערפאר האט ער א גוט לעבן. דאס איז די תורה איז געמאכט פאר א גוט לעבן אויף די וועלט אויך. “למען תחיה וארכת ימים” — “תחיה בעולם הזה וארכת ימים לעולם הבא”. דעמאלטס האט ער א גוט לעבן אויף עולם הזה. אויב ער לערנט נאר, ס׳הייסט ער איז יגע בתורה, “התשש כוחו כנקבה”, ער גייט נישט עוסק זיין אין בנין עולם הזה, יא.
צוויי סארט מענטשן: דער עם הארץ און דער תלמיד חכם
ס׳הייסט דא אזוי: ס׳איז דא צוויי סארט מענטשן, ס׳איז דא אן עם הארץ און א תלמיד חכם, יא. עם הארץ זענען עוסק אין יישובו של עולם, יא? “כל מי שאין בו מקרא ולא משנה ולא דרך ארץ” — ער איז בדרך ארץ, ער איז עוסק אין יישובו של עולם, האט ער עולם הזה לפי ענין. ער האט א ווייב מיט קינדער, איך ווייס וואס, ער האט געלט, עפעס האט ער, יא. נישט ער איז א נהנה אין תענוגים, מ׳רעדט נישט יעצט פון דעם, ער איז סתם א פרעסער. א פרעסער איז סתם אן אנדערע נושא. ער האט אן עולם הזה, ער האט א גוטן לעבן, ער איז א פיינער מענטש, האט ער עולם הזה. עולם הבא האט ער נישט, ווייל ער האט נישט קיין — איך מיין ער האט אפאר מצוות, איך ווייס וואס, אבער דאס הייסט עולם הזה אן עולם הבא.
נאכדעם איז דא איינער וואס ער גייט אין ישיבה, און ער איז נישט עוסק אין עולם הזה גענוג, ער גייט נישט האבן קיין סאך געלט, און ער גייט נישט האבן קיין סאך אנדערע זאכן, יא.
דיסקוסיע: וואס מיינט עולם הזה?
שאלה: דו גייסט יעצט אויף א מהלך אז עולם הזה מיינט בין אדם לחבירו עוסק זיין בתורה ובמצוות?
עולם הזה מיינט מ׳האט עוסק געווען אין יישובו של עולם, בדרך ארץ. דו גייסט יעצט אויף א מהלך אז עולם הזה מיינט בין אדם לחבירו עוסק זיין בתורה ובמצוות? ווייל איך ווייס נישט וואס דו מיינסט. ווייל חובת הלבבות איז… איך זאג אז טאמער מען… איך ווייס נישט, אסאך מענטשן וואס זאגן נאך די חובת הלבבות האבן א טעם אין גיהנם. ווייל זיי… איך וועל דיר זאגן פארוואס. ווייל ער רעדט נאר דערפון און ער האט עס נישט. אמת?
משל פון ר׳ שמואל מונקעס: מ׳דארף געבן עפעס בעסער אנשטאט
איך וואלט געזאגט אזוי: מ׳טאר נישט זאגן פאר א מענטש אז עולם הזה איז שלעכט, נאר מ׳געבט אים עפעס בעסער. וואס איז א מוראדיגע זאך. קענסט די מעשה פון ר׳ שמואל מונקעס? ר׳ שמואל מונקעס האט געזאגט פארן בעל התניא, ער איז געווען אויפן וועג מיט אים, גענומען אין תפיסה. האט ער געזאגט אז ער האלט… יא, עקזעקטלי. אדער דער רבי איז א רבי, דעמאלטס דארף ער זיך אליינס ווייטער געבן, אדער איז ער נישט קיין רבי, קומט זיך אים טאקע ווייל ער האט צוגענומען פון אזויפיל אידן עולם הזה.
איך מיין אז דאס איז א זייער טיפע ווארט, דאס איז נישט קיין ווערטל. ער זאגט: טאמער דו קענסט צושטעלן עפעס אנשטאט, דו שטומפסט נישט אראפ עולם הזה, דו געבסט עפעס בעסער. טאמער דו קענסט נישט צושטעלן עפעס אנשטאט… בסדר, וואס איז דער נמשל פון די תפיסה ווייס איך נישט, אבער טאמער דו קענסט צושטעלן עפעס אנשטאט פון דעם, איז עס א מחיה.
קריטיק אויף בעלי דרשנים: ווען מ׳נעמט אוועק עולם הזה אן צושטעלן עפעס אנשטאט
האסט געזאגט פאר מענטשן, מ׳זאגט פאר א יונגערמאן, פאר א בחור, ביי די יונגעלייט דרשות: “יא, עולם הזה איז גארנישט.” אקעי, וואס איז יא עפעס? “מ׳דארף גלייבן.” איך הער, ווייל ער גלייבט האט ער עפעס א טרונק. אבער דו געבסט אים נישט גארנישט אנשטאט. און רוב בעלי דרשנים, איך ווייס נישט, איך ווייס נישט צו איך זאל עס זאגן אויפן רעקארד, אבער אויב מ׳רעדט א גאנצע צייט וועגן מ׳טאר נישט ליב האבן תאוות, און יעדער האט למעשה ליב תאוות. איך האב נאך נישט געטראפן דעם וואס האט געמאכט די מערסטע דרשות פון נישט ליב האבן לייף… איך האב געטראפן אסאך וואס האבן זיך אליינס געפייניגט זיך אליינס, אבער למעשה האט ער עס נאך ליב, אמת? איך רעד נישט פון דעם. ער האט עס נאך אלץ ליב.
און דעמאלטס, נישט ער האט עולם הזה, ווייל אפילו די קוגל וואס ער עסט פילט ער זיך גלייך אז ער האט נישט קיין עולם הזה, און נישט ער האט עולם הבא, ווייל עולם הבא מיינט ער די תענוג רוחני, ער האט נישט קיין תענוג רוחני. איך קען דעם מענטש, ער האט נישט קיין תענוג רוחני. ווייל איך ווייס נישט פארוואס, ווייל ער ווייסט נישט וואס עס מיינט. ער דארף וויסן וואס עס מיינט תענוג רוחני, ער דארף עס עפעס מרגיש זיין. דארף האבן אביסל לימודים, אביסל פארשטיין, נישט קיין סאך, אבער ס׳איז נישט אמת.
מיט אנדערע ווערטער, איך ווייס אז דו זאגסט נישט, איך ווייס אפילו אז דו ווייסט וואס איך מיין, איך מיין אז דו ווייסט דאס זעלבע, אבער ס׳איז נישט אמת, אדער אנדערע רביס זאגן דאס בפירוש, ס׳איז פשוט נישט אמת. ס׳איז נישט אמת אז איינער וואס האט ווייניגער נמשך נאך תאוות א גאנצע וואך האט ער מער טעם אין שבת. איך זע נישט אז ס׳איז אן אמת, איך ווייס נישט, אפשר איז עס ביי אנדערע אנדערש, איך ווייס נישט. ס׳איז אמת אז ער האט טהרה, ס׳איז אמת אז ער האט טהרה, אבער ס׳איז נישט גענוג.
דיסקוסיע: תענוג רוחני, אמונה, און עבודה מאהבה
שאלה: איך האב א שאלה, א טעם רוחני קומט אן אמונה?
וואס מיינט אן אמונה?
קהל: אן אמונה מיין איך די חסידישע סארט אמונה, נישט די אמונה וואס דו זאגסט, א כלליותדיגע, אז דו זאגסט אז ס׳איז נאך מער געווען. דאס הייסט, נאך אלעס איז פארקערט, מ׳שטאמט פון די זעלבע הנאה פון א גשמיותדיגע זאך ווי דאס פון א רוחניותדיגע זאך. ס׳איז פארקערט, אויב מ׳האט יא אמונה אדער נישט.
ניין, ניין, איך מיין אז ס׳איז א פאקט, א פיזישע זאך, א פאקטישע זאך, פיזיש, א פאקט טאקטישע זאך. דאס הייסט, פארקערט, ס׳איז דא מענטשן וואס האבן תענוג פון לערנען, פון דאווענען, וויאזוי מ׳ווילסט מסביר זיין, און כדי עס מסביר צו זיין פאר זיך דארף ער אננעמען צו גלייבן אין עפעס, ווייל ס׳שטימט דיך נישט, על פי שיטת הטבע איז עס נישט, דארף עס נישט קענען זיין. יא, ס׳קען זיין. דאס הייסט, ס׳דארף זיין אז מ׳האט עס ליב אפילו ווען מ׳וואלט נישט געגלייבט.
קהל: אז דו זאגסט אז אמונה קען זיין א וועג פון האבן אביסל תענוג, וכדומה, איינער פילט נישט, ער ווייסט נישט, אבער…
יא.
עבודה מאהבה און הנאה פון מצוות
קהל: דו זאגסט בעצם, יעדער איינער וואס טוט א מצוה האט פון דעם הנאה.
ניין, מ׳דארף וויסן אז ס׳איז עבודה נישט. ווען דו מאכסט א מצוה, נישט יעדע מצוה איז געמאכט פאר הנאה, איך מיין מצות פדיון פטר חמור. נישט קיין הנאה, ס׳איז א מצוה. אבער זאכן וואס ס׳האט מיט איר…
קהל: וואס? יעדע מצוה, יעדע ענין איז דאך א הנאה.
יא, ווייל מ׳מאכט א גרויסע טעקס. אבער אן די טעקס. וואס איך מיין, לאמיר זאגן, וואס הייסט א מצוה?
קהל: ניין, ס׳איז דא, ס׳איז דא, דאס הייסט דאך לשמה, אדער עבודה מיראה, אדער עבודה מאהבה, אדער בתענוג, אהרן בן שלום.
איך בין נישט מסכים מיט וואס דו האסט געזאגט, מיר דארפן זיך אויסטענהן. עובד מאהבה מיינט עובד בתענוג, דאס הייסט ער האט עס ליב. נישט מאהבת השם, ווייל ער האט עס ליב. ווייל ער האט ליב דעם אייבערשטן, וואס האט אים מצווה געווען אויף אלע מצוות וכו׳. אבער ס׳מיינט אויך אז ס׳מאכט סענס, דאס הייסט אז ס׳זעט אים אויס. מיט אנדערע ווערטער, זייער גוט, ס׳איז זייער א שארפע וועג עס צו זאגן, אבער כאילו, טאמער ס׳וואלט נישט געווען קיין מעמד הר סיני מיט קיין מתן תורה, מיט קיין איך ווייס נישט וואס אלץ נאר, אן די מקור האמונה, וואלט ער נאך אלץ געטון דאס. אפשר וואלט ער געדארפט טרעפן אן אנדערע פשט פארוואס צו טון דאס.
ווייטער, ווען מ׳רעדט פון מצוות מעשיות ווערט א שטיקל בעיה, ווייל די חלק המעשה שבו, איך ווייס נישט אויב ס׳איז ממש די חלק התענוג שבו און די חלק המובן שבו. מעשה איז אלעמאל א מעשה, און מעשה גייט אלעמאל פעלן א געוויסע, מעשה איז דאך נאר מעשה.
שבת: על פי הלכה און על פי חסידות
אבער לאמיר זאגן, פון וואס רעדן מיר וועגן? לאמיר זאגן שבת, יא? שבת, און אפילו שבת על פי חסידות, נישט א שבת נאר פון רוען און נישט קוקן אויפן טעלעפאן, וואס ס׳איז פשוט אז אפילו א גוי פארשטייט דאס, אדער ער וואלט געדארפט פארשטיין, ווער ווייסט אויב ער פארשטייט. אבער לאמיר זאגן אפילו שבת בבחינת חסידות, דאס הייסט אז א מענטש, וואס איז די מצוה?
ס׳איז דא דא א בעיה וואס ס׳גייט נישט שטימען מיט די הלכה, ווייל די הלכה זאגט אז אנדערע זאכן זענען וויכטיג, יא? אזוי ווי ר׳ דוד לאנדא זאגט אז ער האט א מחלוקת מיט די חסידים צו שבת איז לחודא אודי, אדער שבת איז מחיה למתים. יא, דו ווייסט וואס איז די חילוק פון דעם? איך האב דאך פארציילט די מעשה, האסטו א ווידעא דערפון אדער עפעס.
לחודא אודי קעגן מחיה למתים
קיצור, על פי חסידות, שבת מיינט זינגען לחודא אודי. און נישט על פי חסידות, על פי יאכד, על פי סייח, על פי יש״ר, לפי דעתי. איי, ס׳איז נישטא קיין שום חיוב פון די זונטאג חדר, די חדר עודי. אבער ס׳איז יא דא א חיוב נישט ארויסצונעמען די, איך גלייב, די ביינער פון די פיש, לויט דער וואס האלט אז ס׳איז דא אזא זאך, ס׳איז א מחלוקת הפוסקים. אבער לאמיר זאגן, ס׳מיינט נאך אלץ נישט אז דאס איז דער עיקר פון שבת. ס׳קען זיין אז ס׳איז מער חמור ווען ס׳איז עבירה אויף די הלכה, ווייל דאס איז דער גדר, וכדומה.
אבער שבת מיינט די “ושמרתם את השבת כי קודש היא לכם”, די קדושת השבת, “אות היא ביני וביניכם”. די… דו קענסט עס רופן דביקות, אדער די חיצוניות פון דביקות, די ניגונים מיט די געפילטע פיש, און מיט די גאנצע מצב, די אניקרא מצב, יא, דער מצב פון שבת. מ׳גייט אין מקוה, און מ׳טוט זיך אן שיין, די שטריימל, און מ׳איז מער רואיג. פארשטייט זיך אז דא ליגט אין דעם א פנימיות אויך, יא, איך זאג נישט דער שטריימל, איך מיין אבער דער מצב. דאס איז נישט קיין שום מצוה, נישט דער מצב און נישט דער שטריימל איז נישט די מצוה, נישט על פי גדר הלכה. אבער על פי פנימיות, דאס וואס ס׳מיינט איז דאס.
דער מצב פון שבת: אריינגיין אין אן אנדערע אטמאספערע
יעצט, דאס איז דא א גאנצע מצב, ער גייט אריין אין עפעס אן אנדערע אטמאספערע, עפעס א… איך ווייס נישט, מ׳רופט עס דערהויבנקייט, מ׳נוצט אלע מיני ווערטער פאר די זאכן. און ווען זיי זענען אנגעקומען די ציפס אינמיטן… ציפס איז א דריטע זאך. ווען זיי זענען אנגעקומען אויפהערן די נסיעה פאוס, מיט דעם שטריימל, מיט דעם בעקיטשע, דאס איז בעצם א עשיה מאהבה.
קהל: ניין, דאס איז א וועג…
איך האב נישט קיין אנדערע ציור, איך זאל זאגן על פי קבלה וואס מ׳איז מעלה די עולמות פון עשיה צו יצירה, איך פארשטיי נישט צו רעדן. אבער דאס איז א וועג פון מצער זיין. איך מיין נישט די נסיעה פאוס, אבער איך מיין יא די נסיעה פאוס, ווייל איך זאג די נסיעה פאוס, אז אין א וואך איז נישטא אזא זאך, אז ווען ס׳איז דא א גאנצע…
קהל: זאגט אז מ׳מוז נישט לערנען שבת. און אין אקסודוס שטייט אז פארקערט, אז שבת איז דא אז מ׳זאל לערנען.
דאס איז א חידוש פאר די מענטש וואס לערנט נישט די גאנצע וואך אריין.
קהל: ניין, איך האב עס נישט געקענט.
דער טעם פון שבת — עבודה מאהבה און פנימיות
דער געשמאק אין שבת: נישט נאר הלכה
מגיד שיעור: ווער ס׳איז אנגעקומען א מעטש פון די נאסע פייעס מיט די שטרויען מיט די בעקעטשער, דאס איז בעצם א עשיה מעובד.
ניין, דאס איז א וועג, איך האב נישט קיין אנדערע ציור. איך וויל זאגן על פי קבלה, ווייל ס׳איז מעלה די עולמות פון עשיה צו יצירה, ס׳איז נישט שייך צו רעדן, אבער דאס איז א וועג פון מצייר זיין. איך מיין נישט די נאסע פייעס, אבער איך מיין יא די נאסע פייעס, ווייל ווען איך זאג די נאסע פייעס, מיין איך נאסע פייעס לגבי די עיקר הלכה אדער די עיקר שביתה על פי גדרי הלכה וכדומה. דאס וואס געבט ארויס די געשמאק, די חיות וואס ס׳איז געשמאק.
דיסקוסיע: חסידות קעגן ליטוואקישע שיטה אין שבת
איך וויל עס פארענטפערן אביסל אנדערש. אין א וואך שטייט אז מ׳זאל לערנען א גאנצע וואך, זאגט ער אז מ׳זאל נישט לערנען שבת. און אין חסידות שטייט אז די פארקלענערטע שבת איז אז מ׳זאל פיל לערנען.
קהל: די חסידות איז פאר די מענטשן וואס לערנען נישט א גאנצע וואך, ר׳ יושע.
מגיד שיעור: ווייסטו וואס איך קען דיר זאגן? נו, וואס איז די תירוץ? וואס איז די תירוץ? אז חסידות האט געגעבן א טעם אין די רעכטע זאך.
קהל: ניין, איך מיין אז ער זאגט אן אנדערע נקודה. ער זאגט אז מ׳זאל פארשטיין, מ׳זאל פארשטיין, ס׳קומט פון די גשמיות, דו זאגסט ניין, דו דארפסט פארשטיין די מצוה פון די אייבערשטער אין שכל, דאס איז די גאנצע זאך.
מגיד שיעור: פארשטיין אז די אייבערשטער האט געגעבן א שבת.
קהל: אפילו נישט דיבור אפילו.
שכל און פנימיות — וואס מיינט “פארשטיין” שבת
מגיד שיעור: איך מיין נישט דוקא שכל, מיט שכל. איך מיין נאר צו זאגן אז שכל איז א גרויסע חלק פון א מענטש, לפחות פון א חלק פון מענטשן. אבער איך מיין אז ס׳דארף זיין בבחינת דער מענטש, אזויווי אז די… איך האב אנגעהויבן אפצולייגן אסאך זאכן וואס זענען נארישקייטן, אבער די ווארט פון די אפלייגן איז אז דאס איז וואס ס׳מיינט שבת.
דו פרעגסט פארוואס זאל מען נישט… וואס מיינט שבת? אמונה, איך מיין אמונה פשוטה פון א איד, זאגט ער, א איד דארף היטן שבת. שטייט אין די תורה אז מען דארף היטן שבת. אזוי. מ׳איז נישט מחייב סקולע וכדומה.
נאכדעם, דאס איז וואס מ׳גרייכט. נאכדעם איז דא א מענטש וואס ער זאגט, שבת מיינט אז מ׳לייגט אפ א שבת, עונג שבת, כבוד שבת, די אלע זאכן וואס זענען אפשר נאר מדרבנן בכלל, ער איז מקיים די דברי קבלה וכו׳ על השבת, איך ווייס וואס. און לאמיר זאגן עונג רוחני פון שבת, נישט נאר עונג. יא, ס׳איז פשוט, אבער קדושת השם און כבוד, איך מיין, וואס איז די טייטש?
עס האט אין דעם אפשר א געוויסע טעם, א געוויסע געשמאק. און פארשטייט זיך, כדי אנצוקומען צו דעם טעם דארף מען, ס׳קען נישט זיין, דארף מען שובת זיין ממלאכה, און מ׳דארף עסן דריי סעודות לויט די סדר, איך ווייס וואס, פארשידענע זאכן וואס מ׳דארף. ס׳קומט נישט פון זיך אליין, ס׳איז נישט סתם דו קענסט קויפן דעם טעם אין עפעס א געשעפט און ס׳מאכן אין דינסטאג. ס׳קומט מיט דעם גאנצן סדר, דעם גאנצן מהלך.
דער טעם איז דער מינינג — עובד מאהבה
אבער די טעם, דאס איז די מינינג, דאס איז וואס ס׳טייטש היטן שבת על פי פנימיות. דאס איז טייטש עובד מאהבה. דאס איז א זאך וואס נאכדעם וואס דער תלמיד האט איינמאל נישט געטאן, ווייסט ער נישט פון וואס מ׳רעדט, נעבעך.
אויב איינער טוט עס, ער פירט זיך אזוי גייט ער, מ׳זינגט זמירות און וואטעווער. איך זאג אלעס די ווערטער וואס מ׳קען זאגן בחיצוניות, אבער ער האט דעם געפיל, האט ער דעם געשמאק. דעמאלטס קענסטו אים אפילו פרעגן, ס׳איז דאך חסידישע ספרים ווערן באזארגט וועגן אזעלכע זאכן, קענסטו פרעגן נאר אז, פארוואס היטסטו שבת? וואס איז זייער געשמאק, אמת? וויאזוי זאגט מען, מ׳צונעמט דעם עונג, וועסטו נאך אלץ היטן שבת? וועט ער דעמאלטס צוריקגיין א ליטוואק וואס היט שבת ווייל ער פאלגט די שולחן ערוך. בסדר, קען מען רעדן וועגן די פראבלעם.
וואס מיינט “גוט” — לעוועלס פון גוטסקייט
אבער די עשיה מאהבה אדער עשיה לשמה איז טייטש אז איך זע אז ס׳איז גוט. די ווארט גוט איז א גוטע ווארט, ווייל ס׳איז כולל אלע מיני סארט גוט. ס׳איז גוט סיי אין פארשטיין, ס׳איז גוט אז ס׳פילט גוט, ס׳איז גוט אז ס׳מאכט בעסער די לעבן, ס׳איז אלע מיני וועגן פון זיין גוט. און וועגן דעם גוט, ס׳איז דא אין דעם א מעלה, ס׳איז דא אין דעם א טוב, ס׳איז דא אין דעם א גוטסקייט כדי עס צו טון.
ממילא פרעגסטו מיך, תיכף ווילסטו… ס׳איז מחבר מיט׳ן אייבערשטן. יא, אוודאי, דער טיפסטער… I’m learning, after, after, איך וועל טון אפאר שטיקלעך.
פארשידענע לעוועלס פון “גוט” אין שבת
אוודאי איז דא אסאך לעוועלס אין גוטס. הייסט, ס׳איז גוט ווייל ס׳מאכט מיך מחבר מיט מיין ווייב, לאמיר זאגן. איך ווייס נישט וואו די ביין, ער זאגט אזא פשט. א חסידיש׳ער איד זאגט נישט דעם פשט אין שבת, אבער ס׳איז מסתמא אויך אמת. ס׳שטייט אין שלחן ערוך.
און ס׳איז גוט ווייל ס׳מאכט מיך מחבר מיט אנדערע אידן. זיכער. דאס נעמט מיר יא אן. יא, מ׳קומט זיך צוזאם, מ׳האט צייט צו פארברענגען. דאס איז איין לעוועל פון גוט. און דער אייבערשטער וויל דאס אויך, ס׳איז א חלק פון די מצוה. יא, ס׳איז נישט נפרד פון דער אייבערשטער. ס׳איז רצון השם.
ער זאגט, דער אייבערשטער האט געגעבן א מצוה, האט ער געגעבן אויך “למען ינוח שורך וחמורך”. אפילו דער שור האט עפעס פון דעם. ער פארשטייט נישט אז ס׳איז ווייל ס׳איז אלוקות, ער פארשטייט אז דער אייבערשטער געט עס אים, מתוך וואס דער אייבערשטער איז א טובה, ער געט דאס.
דער טיפסטער לעוועל — דביקות
אין דעם טיפסטן מובן אוודאי איז דאס וואס שבת פארשטייט ער בעסער דעם אייבערשטן. ווייל ער פילט זיך בעסער, אדער סתם ווייל ס׳איז דא עפעס עולמות עליונים וואס זענען אפן שבת. וואס זאל דאס זיין? דאס איז די דביקות שבו.
אמונה אדער הבנה — דארף מען גלייבן אין דעם טעם?
אבער יעצט, איך וויל נאר צוריקגיין צו ענטפערן דיין שאלה, צו די טעם. מוז מען האבן אמונה פאר די טעם? מוז מען האבן אמונה צו גלייבן אז ס׳איז געשמאק צו טראכטן פון דער אייבערשטן? איך ווייס נישט פונקטליך וויאזוי מ׳ענטפערט די שאלה.
אויב מ׳פארשטייט וואס ס׳מיינט אלוקות, וואס ס׳מיינט א גאט, אדער א מנהיג, א סיבה, א חיות, וויאזוי מ׳וויל עס רופן, חיה חיים, שורש השורשים, מקור המקורות, סיבה ראשונה, וכו׳ וכו׳, די אלע זאכן וואס מ׳רופט דעם אייבערשטן, די אלע שמות, יא, אלע תיקונים, איז טאקע אז דו פארשטייסט אז ס׳איז א גוטע זאך. אמונה זאגט מען ווען מ׳פארשטייט נישט, דארף מען האבן אמונה. אבער אויב מ׳פארשטייט יא, מ׳דארף נישט אמונה, ס׳איז טאקע אזוי.
אויב שבת איז א צייט וואס מ׳קומט אן צו דעם, דער אייבערשטער האט מקדש געווען שבת, יא, ס׳איז זיין טאג, וואס ס׳זאל נאר מיינען, אבער דו פארשטייסט וואס ער מיינט פאר דיר, דארפסטו נישט קיין אמונה פאר דעם. עס איז א פיזישע זאך. אפילו ער זאגט, אויב איך וויל ווערן אן אפיקורס, למשל, אויב איך וויל… עס מאכט דאך נישט קיין סענס, איך קען נישט ווערן קיין אפיקורס. טאקע וועגן דעם קען איך נישט ווערן קיין אפיקורס, ווייל איך פארשטיי אז… וואס? עס איז געווארן סטאק?
קהל: וואס? עס איז געווארן סטאק?
צוויי ריכטונגען צום געשמאק — פון אמונה אדער פון הבנה
מגיד שיעור: יעצט, די תורה… ער זאגט, אז ווען ער וועט דיר מסביר זיין שבת, רעדט ער פון דיין גשמיות׳דיגע מסביר שבת, און אויף דעם קען ער זאגן אז עס ברענגט דיך נאר צום אייבערשטן. אבער ערשט פארשטיי אז ס׳איז גוט צום געשמאק, נאכדעם פארשטייסטו אז ס׳איז גוט, קען עס ברענגען צו שלמות. יא? עס קען ברענגען צו די אייבערשטע רוחניות.
וואס איך וויל דא זאגן איז אז ס׳איז נישט אמת אז א גוי, איינער וואס הייבט נישט אן מיט די הקדמה פון אמונה, יא? דאס הייסט, די הקדמה פון אמונה מיינט אז עס שטייט אין ספר הקדוש אז שבת איז א הייליגע זאך, און מ׳איז נאנט ווייל דער אייבערשטער האט עס ליב, און מ׳איז נאנט צום אייבערשטן, און איך ווייס וואס, ס׳איז א גרויסע ענין צו עסן סעודות שבת און צו זינגען זמירות, און וועגן דעם איז דא געשמאק ווייל דו לייגסט אין דעם.
דאס איז אמת, אז ס׳איז דא מענטשן וואס ס׳איז זייער געשמאק אין אזא אופן ווייל זיי גלייבן אין דעם. אבער זאג נישט אז דאס איז דער איינציגסטער וועג.
דער פארקערטער וועג — פון געשמאק צו אמונה
ס׳קען זיין, און מ׳טרעפט מענטשן דיר אזעלכע זאכן, יא? ס׳קען דיר זיין פארקערט. ס׳קען דיר זיין אז ער ווייסט נישט, ער האט קיינמאל נישט געהערט פון די חומש, ער האט קיינמאל נישט געהערט פון אידן, אבער מ׳באגעגנט אים א שבת, און ער זאגט, “אה, שבת איז א גוטע זאך.” זאגט ער, “אה, דאס קומט פון דעם ספר וואס הייסט חומש? אה, דאס איז א גאנץ א פיינע ספר, עס שטייט נאך גוטע זאכן דארט.”
איך זאג נישט אז דאס איז דער וועג וואס אונז זענען דארט, אונז קומען נישט אין די כיוון געווענליך, אבער די הבנה, די געשמאק וואס א מענטש האט אין א מצוה, אין א שבת, איז אזא סארט געשמאק. נאכדעם קען ער זאגן, “אה, איך דארף עס קענען ווייזן פאר איינער וואס ווייסט נישט.”
וויאזוי ווייזט מען דאס? קומען מיר צוריק צו די בעיא, אז ס׳איז זייער שווער צו ווייזן פאר מענטשן פנימיות׳דיגע זאכן. אויף דעם זאג איך מ׳דארף א רבי וואס זאל טאקע דאס פרובירן צו מאכן, אדער עפעס אנדערע זאכן. ס׳איז זייער שווער ארויסצוברענגען דאס.
וואס זאגסטו שבת איז געשמאק? נאכדעם זענען דא אנדערע קשיות, וואס טו איך דינסטאג? פארשידענע פרטים וואס ווערן שווער, אבער די עצם זאך איז, אז אויב ס׳איז א געשמאק, איז דאס א געשמאק בפני עצמה.
תענוגים רוחניים קעגן תענוגים גשמיים
און נאכדעם פרעגסטו פארוואס, וויאזוי מעסט זיך דאס כלפי די געשמאק פון פארן אויף שווייץ און דארט גיין און איך ווייס נישט וואס, און עסן עפעס א גוטן שטיקל סטעיק דארט. איז מיין איך אז רוב מענטשן וואס האבן געהאט די געשמאק, עקטשועלי אלע, דאס הייסט איך קען אסאך מענטשן, אויך נישט חסיד׳ישע מענטשן, נישט אידן אדער נישט פרומע מענטשן, וואס האבן עפעס אזא געוויסע געשמאק וואס מ׳קען רופן רוחניות אדער עפעס אזא סארט זאך, קיינער פון זיי האט נישט קיין צד אז אפשר איז בעצם בעסער תאוות הגוף.
דאס הייסט, אלע פון זיי טוען תאוות הגוף, און אסאך מאל ער קען נישט לעבן אן אסאך גרויסע עבירות. איך זאג נישט אז ער טוט נישט קיין עבירות ווייל ער האט א גרעסערע געשמאק. אבער אויב דו פרעגסט אים וועלכע איז מער געשמאק, דאס הייסט, נישט למעשה וואס טוט ער רוב פון זיין צייט, יא, ביינאכט כאפט זיך אים אמאל עפעס אן עבירה, איך ווייס נישט. אבער בעצם וואס ער איז מקדיש זיין צייט איז נישט אויף צו כאפן מער און מער געלט.
די אמת׳קייט פון תענוגים רוחניים
מ׳קען זיך טועה זיין, פארשטייט זיך, איך קען ווערן א גורו, און נאכדעם סאמהאו פון די תענוגים רוחניים ווערט עס תענוגים גשמיים. איך ווייס נישט, ס׳איז דא אלע מיני וועגן וויאזוי זיך צו נכשל ווערן. אבער למעשה, אפילו יענער, איך גלייב נישט אז ער איז א בלאפער. דאס הייסט, יעדער איינער וואס האט א געוויסע געפיל אדער א געוויסע השגה אדער א געוויסע פארשטאנד אין תענוגים רוחניים, איז מודה אז ס׳איז בעסער ווי תענוגים גשמיים. נישט אז ער איז מודה, ס׳איז פשוט.
שומר הפתח — יראת העונש
און פארדעם זאג איך אז עם כל זה איז דא א בחינה, אפילו דער מענטש, פארקערט, אפילו דער מענטש איז דא לפעמים רחוקות, אויב ער האט א נסיון, אויב ער האט עפעס א משיכה, ווי לאנג ער האט א גוף. אפילו איך ווייס אז א צדיק האט טאקע נישט דעם געשמאק, ער האט נישט די זעלבע געשמאק ווי א פשוט׳ער מענטש האט, אבער ער דארף נאך אלץ האבן א געוויסע שמירה.
פארדעם זאגט ער, איך דארף א שומר הפתח. איך האב געבויעט אזא שיינע בית המדרש, ס׳קען נאך אלץ אריינקומען פון אינדרויסן אלע מיני חיות רעות בדרך, דארפסטו שטעלן א שומר. די יראת העונש איז דער שומר.
אבער פארדעם, איך בין זיך מתנגד צו זאגן אז ס׳איז א סתירה, כאילו מ׳זאגט אז עכטע שמחה, כאילו נאכדעם וואס איינער פארשטייט די געשמאק פון שבת… א שומר.
דיסקוסיע: דער שומר אויף עבירות
קהל: וואס?
מגיד שיעור: א שומר אויף עבירות.
קהל: אזוי ווי דו האסט א געשמאק אין עבירות, דארפסטו האבן א שומר וואס זאל דיך האלטן נישט צו מאכן קיין עבירות.
מגיד שיעור: איך פארשטיי נישט די דרשה וואס זאגט אז כאילו… ס׳קען זיין, איך מיין די חסידישע דרשה.
שמירה און פנימיות׳דיגע געשמאק
דער יסוד: שמירה דארף עפעס צו היטן
איך פארשטיי נישט די דרשה וואס זאגט אז כאילו… איך מיין די חסיד׳ישע דרשות וואס איך האב אמאל געהערט, אז כאילו ס׳קען זיין איינער וואס איז אים געשמאק שבת, אבער ער טראכט אפשר איז קוגל נאך מער געשמאק. איך זע נישט אז ס׳קען זיין א מענטש וואס איז אים נישט אמת׳דיג געשמאק שבת, ער גלייבט נאך דערין, בסדר. יענער מענטש דארף טאקע אן אנדערע סארט שמירה, אבער איך רעד נישט פון יענעם מענטש. יענער מענטש דארף מען קודם חינוך, דארף מען קודם ווייזן אז ס׳איז דא א מציאות.
דער משל פון ציצית
און וויאזוי זאגט מען אז ציצית איז בעסער ווי נישט דורכגיין אן עבירה? נאר ציצית איז די שמירה. יא. ווייל ציצית איז געשמאק? ציצית איז נישט גארנישט. איך מיין, ס׳איז א גרויסע מצוה צו טון ציצית, אבער ס׳איז א געדאנק פון דעם שטאמט.
תפילין שטייט נישט “למען תזכרו”, קריאת שמע שטייט “למען תזכרו את כל מצותי”.
קהל: אה, פאר ר׳ יצחק, קבלת עול מלכות שמים. ציצית איז קבלת עול מלכות שמים.
ציצית איז? איך געדענק אייביג האט מען געזאגט אז ציצית איז אזוי ווי קבלת עול מלכות שמים. נאר נישט שבת, ניין?
קהל: נאר נישט שבת, ווייל אזוי ווי די עבדים זענען געגאנגען מיט א חותם.
רייט. יא יא, ס׳איז דא נאך פשטים אין ציצית, אמת. יא, ס׳איז דא אזא פשט. קען זיין. ס׳איז דא א פשט אז ציצית איז אזוי ווי א חותם, ס׳איז אן אות. אבער מ׳זאגט נישט אז ציצית איז אן אות.
קהל: שבת גייט מען אויך ציצית, אמת.
ס׳איז פטור, ס׳איז צוויי, אבער פשטות איז נישט.
און יא, איך ווייס נישט, איך זאג אז דו האסט א געדאנק. איך זאג אויך ציצית, ווייל ס׳איז געווען לעצטע וואך פרשת ציצית, אפשר איז דאס דא אנדערש דא. איך מיין שמירת עיניים, איך האב געמיינט די דעות, איך האב געמיינט די זעקס זאכן, יא? פארשטייסט וואס איך זאג? יא, איך גיי פארשטארקן דאס וואס דו זאגסט.
שמירת עיניים איז א שמירה אויף נאכדעם וואס ס׳איז דא עפעס דארף מען שטעלן א שומר. אויב דו האסט נישט גארנישט אינעווייניג, אויף וואס דארפסטו די שומר? איז אויף וואס וועט ער קוקן? פארשטייסט מיר?
צוויי סארטן מענטשן
ניין, מ׳דארף זאגן, ס׳איז דא זיכער מענטשן וואס האבן יא א געשמאק און זיי פאלן נאך אלץ, און קענען אפילו אינגאנצן פארלוירן ווערן, ווייל ס׳איז דא די וואס מ׳רופט די יצר הרע דחיצוניים.
קהל: וואס?
יא, ניין, ס׳איז דאך דא משיכות. זיי האבן וועגן וויאזוי צו נעמען א מענטש און אים געבן זאכן וואס איז אים נישט געשמאק אמת׳דיג, אבער ער זעט עס ווי כאילו ס׳איז יא.
און נאכדעם, דער וואס האט בכלל נישט דעם פנימיות, דער וואס האט נישט בכלל אזא געשמאק, דארף ער זיך כל שכן דארף ער א שמירה. אבער ס׳איז נישט גענוג, מ׳דארף… ס׳איז זייער שווער, איך ווייס נישט די סוד וויאזוי צו… מ׳האט אים זאגן, דאס איז די דזשאב פון צדיקים, צו געבן פאר מענטשן דאס, ער זאל וויסן אז ס׳איז דא אנדערע זאכן אויך אויף די וועלט.
דו קענסט א צדיק אין… איך ווייס נישט, מ׳דארף זיין א לעבעדיגע דוגמא פון אידישקייט פאר א מענטש וואס האט עס נישט. נו, אין א געוויסע וועג וועט אים מער צוציען צו צדיקים.
תורה בשם דעם בעל שם טוב: “צוהר תעשה לתיבה”
נאכדעם, דו ווילסט איך זאל דיר עפעס זאגן פון בעל שם טוב? אויב דו ווילסט. וואו האלט מען? צו ער תאוה לתאוה?
קהל: וואס האסטו געוואלט זאגן פון ר׳ מאיר?
אה, דאס קומט בשם הבעל שם טוב. ס׳איז זייער אינטערעסאנט. שמעתי בשם הבעל שם טוב, זאג עס, זאג עס, זאג פאר.
דער אור המאיר׳ס ווערסיע
קהל: שפיר יש לו תאוה לתורה, דהיינו תאוה של תורה ותפילה, נמשך לו התקללות במאור שבעולם הצפון, שיכול להיות לו גשמיות בגדול, קאלט דעם נאכט אדער לעבן, אדער א קאלט דעם נאכט איז א מדרגה ברוחניות. ברוחניות איז פשוט נישט קאלט דעם נאכט.
מ׳זאגט אז דער בעל שם טוב האט געזאגט אויף א זוהר, ווען מ׳האט אים געפרעגט, האט ער געענטפערט, “יא, יא, יא, ס׳איז קאלט דעם נאכט, אבער אויב ער לערנט נישט מאל, ווערט דערפון ליכטיג די וועלט, ער דארף עס נישט טון כדי עס צו באקומען.”
ס׳איז זייער אינטערעסאנט, ווייל דאס איז נישט די טייטש וואס דער בעל שם טוב האט געזאגט. דער אור המאיר האט געהערט בשם דעם בעל שם טוב א זייער נייע אנדערע טייטש. אלע אנדערע אידן האבן געהערט פון בעל שם טוב, דאס הייסט די וואס האבן טאקע געהערט פון אים, אז מ׳דארף באלייכטן די ווארט, יא? פארשידענע אופנים… באלייכטן די ווארט… די גאנצע וועלט ווערט באלויכטן מיט די ווארט וואס איז נדרש.
דער חילוק צווישן פענסטער און לייכטער
ער זאגט אז “צוהר” מיינט זיך דא… ס׳איז דא א מחלוקת אין רש״י וואס טייטש “צוהר”, יא? אדער א פענסטער אדער א לייכטער. דא שטייט אז די טייטש איז א פענסטער, יא?
קהל: ניין, איך ווייס שוין, איך האב איבערגעטראכט. אז ער מאכט א פענסטער פון די אותיות תיבה, אז דורכדעם זעט ער פון דא די גאנצע וועלט. ניין?
ס׳איז נישט… ס׳איז מחובר מיט די אלע תורות וואס האבן גערעדט פריער. עפעס אנדערש, ס׳איז אזוי א פארקערטע כיוון.
מ׳געפינט אויך אין די וועלט זאכן. די וועלט? א מענטש קען נישט זאגן אז ער איז נישט אין די וועלט. און די וועלט ווערט ליכטיגער דערכאגב. יא, און די תכלית איז צו באלייכטן די וועלט.
דיסקוסיע: וואס האט דער בעש״ט געזען?
איך האב נישט געזען די תולדות. ער זאגט אין אן אנדערע לקוט וואס איך האב געטראפן… עס שטייט אין די משנה אז מ׳האט געקענט זען די פתח מיט ריחוק אויג, ווייל מ׳האט נישט אנגעצינדן די ליכט צו זען די פתח מיט ריחוק אויג, אבער ממילא ווערט ליכטיג, קען מען טון.
קהל: וואס האט ער געזען פון די תולדות?
ער זאגט אויף איינע פון די זאכן, אויף איינע פון די תורות, אז כמו שראינו בעינינו ממורי אז ער האט געזען, דו קענסט זען זאכן, ששמע קרוזים של מעלה, אזא לשון. ער רעדט אלעס די קושיא וואס ער רעדט א גאנצע צייט, וואס העלפט עס די בית הכסא יוצאים, בית חורב. אבער למעשה זאגט ער אז דער וואס האט יא, דער וואס האט יא אויגן און ער הערט א גאנצע צייט זאכן, און ס׳איז עפעס א נארמאלע זאך.
קהל: וואס?
דער בעל שם טוב האט געזאגט, מ׳האט אים געפרעגט, “האסטו געזען די גן עדן?” האט ער געזאגט, “איך האב געזען, נאר איך האב עס ארויסגענומען לצורך.” ער גייט נישט קוקן, ס׳קומט אריין אומגעבעטן.
קהל: דו מיינסט אזוי?
איך ווייס נישט. ניין, איך וויל נישט פארשטיין. ס׳איז דאך א תמיהא קשיא.
דיסקוסיע: פארוואס זעט א צדיק די גאנצע וועלט?
די קשיא פון ראיות אסורות
דער רמב״ן האט געקענט זען אלעס וואס גייט פאר. ניין, איך פרעג דיר א רוחניות׳דיגע, א חסידישע שאלה, יא? נישט צו ס׳קען. לאמיר גלייבן אז א צדיק קען. וואס זאל ער נישט קענען? נישט דאס איז די בעיה. וואס איך וויל זאגן איז, מ׳דארף פארשטיין פארוואס, יא? אויב ס׳איז געווען א רבי וואס האט געקענט זען מסוף העולם ועד סופו, האט ער געזען אסאך ראיות אסורות, אמת? טאר ער נישט קוקן פון גאנץ עולם עד סופו.
דאס איז די מעשה מיט׳ן חוזה, אז איינער האט געזען ווי א טאטע שלאגט א קינד, האט ער געזאגט, “איך קוק נישט מער.”
קהל: אה, בסדר, איז דא דא א שאלה, אזויווי דו פרעגסט. פארוואס זעען זיי דאס? אונז פרובירן צו דאווענען כדי צו אויפהערן צו זען נאר גשמיות.
זאגט ער, “אה, ס׳איז דא אזא צדיק…” איך זאג, איך האב אלעמאל… איך האב קינדער וואס פרעגן מיך א גאנצע צייט, “אויב איינער האט רוח הקודש, אקעי, ער ווייסט וואס גייט זיין מארגן?”
וואס איז רוח הקודש?
זאג איך, “צו וויסן וואס גייט זיין מארגן, ווייסט די וועטער אויך בערך. צו דעם דארף מען נישט רוח הקודש. רוח הקודש דארף מען צו וויסן וואס איז אין עולמות עליונים, וואס איז מער אמת ווי זאכן וואס גייען זיין מארגן. וואס גייט זיין מארגן? איך ווייס, קוק אין צייטונג, זיי רעדן א גאנצע טאג וועגן דעם וואס גייט זיין מארגן. איינער ווייסט יא, איינער ווייסט נישט. איינער איז קלוגער, ווייסט ער בעסער. די רוח הקודש איז דאך נישט…
ס׳קען נישט זיין אז רוח הקודש איז כדי צו וויסן אלע מיני שטותים, ווער גייט געווינען די לאטערי.
קהל: ער טוט עס נישט כדי צו זען, נאר ס׳איז דאך כדי. אויב ער וויל, קען ער עס נוצן.
לוק, דאס איז אן אגענדע. איך ווייס נישט. איך מיין אז דאס איז די ווארט. ער וויל נישט קוקן, אבער ס׳איז אן עוועילעבל.
ניין, ס׳קען נישט זיין. מ׳קומט נישט גארנישט בדרך אגב. ס׳איז נישטא אזא זאך.
כלל גדול: אין כפיה ברוחניות
ר׳ אידעלע פון דזשיקוב׳ס ווארט
ס׳איז דא א כלל. ר׳ אידעלע האט געזאגט, ר׳ אידעלע פון דזשיקוב האט געזאגט אז ער האט קיינמאל נישט געזען אז מ׳שלעפט איינעם צו זיין א רבי מיט קייטן. אלע רבי׳ס זאגן, “הכריחוני,” ער האט נישט קיין קאפ. מ׳האט קיינעם נישט געשלעפט מיט קייטן צו זיין א רבי. ער האט נאכנישט געזען אזאנס.
ס׳איז אזויווי א לומד תורה לשמה, זכה לדברים הרבה. ער לערנט עס נישט כדי צו באקומען די דיבורי מתחיל, עס קען זיין, אבער דאס הייסט עס איז נישט גענוג א תאוה, ווייל עס איז נישטא אזא זאך א מדריגה, זיכער נישט רוחניות, אפשר נישט פיל גשמיות, מענטשן באקומען נישט זאכן וואס זיי ווילן נישט, כלל גדול.
דער בעל הסולם׳ס כלל
דער בעל הסולם האט געזאגט אין כפיה ברוחניות, רוחניות איז תלוי אין רצון, אויב דו ווילסט עס נישט האסטו נישט קיין כפיה ברוחניות, דער בעל הסולם, דאס איז א כלל וואס ער האט געזאגט. דער רמב״ם האט געזאגט אין כפיה בדעת, אבער ער זאגט אין כפיה ברוחניות.
עניוועיס, דו האסט דא נמי אמת, הייסט למשל, מ׳קען נישט כופה זיין א מענטש צו האבן אמונה, מ׳קען אים כופה זיין צו טון זאכן, דברים גשמיים קענסטו כופה זיין, כופין אותו עד שיאמר רוצה אני, ער קען זאגן, אבער ער קען נישט וועלן, יא? אדער וויל ער אדער וויל ער נישט.
נפקא מינה: א צדיק מוז בוחר זיין
חלק הרוחניות פון א מענטש איז נישט ניתן לכפיה, סאו אויב דא איז דא א מדריגה רוחנית פון זען די וועלט, ער מוז עס וועלן. ער קען זאגן ער וויל עס נישט לשם עצמו, אבער ער וויל עס צו העלפן א צווייטע איד, איך מיין נישט, ער וויל עס, אפשר דאס איז אויך נישט די וועג וויאזוי אנצוקומען דערצו, דורך מכוון זיין נאר צו דעם, אבער עס מוז זיין עפעס א בחירה, עס מוז זיין אז אויב איז דא א צדיק וואס ער זעט די גאנצע וועלט, איז ער בוחר דערין, און איך דארף פארשטיין וואס איז די ענין פון דעם, פארוואס ער, פארוואס ער.
דער בעש״ט׳ס שיטה: וויסן די גאנצע וועלט
איך מיין אז עס איז וויכטיג, איך האב שוין געזאגט די תורה אז די עכטע צדיקים קוקן נישט אויף די חיצוניות העולם, און פארדעם ווייסן זיי נישט די אלע סייענס וואס די גוים ווייסן, יא? איך האב שוין גערעדט וועגן דעם לעצטע וואך און די צוויי וואכן צוריק. אבער עס זעט מיר אויס אז דער בעל שם טוב וואלט יא געוואלט וויסן אלעס וואס די אלע גוים ווייסן.
די השתלשלות פון עולמות
ס׳איז מער אזוי ווי קבלה, אזוי ווי מיר האבן גערעדט לעצטע וואך, ס׳איז דא א גאנצע וועלט, דער אייבערשטער האט געמאכט די גאנצע וועלט, יא? פשט די גאנצע וועלט איז זייער חשוב, די גאנצע וועלט איז חשוב, אפילו שלשול קטן שבים ווי עס הייסט דארט אין די ברייתא, האט דער אייבערשטער געמאכט, אמת. אזוי דער אייבערשטער האט עס געמאכט, ער זאגט אז ס׳איז דא א טעם אין דעם, דו האסט א טעם.
די השתלשלות פון עולמות איז צו פארשטיין די גרויסקייט פון אייבערשטן. און נישט סתם אז דער אייבערשטער איז גרויס. איך קען זאגן אזוי יא, איך קען זאגן אז דער אייבערשטער איז גרויס. איך זאג אפילו מער פון דעם, דאס הייסט דו קענסט רעדן מיט סוד אליהו.
די וועלט האט אן אייגענעם ערך — אלעס איז באשאפן מיט א תכלית
די גאנצע וועלט איז חשוב, אפילו שלשל קטן שבים, ווי ס׳הייסט דארט אין די ברייתא, האט דער אויבערשטער געמאכט. אמת, אז דער אויבערשטער האט עס געמאכט, האט עס דאך אן ענין דערין, האט עס א טעם.
דאס הייסט דאך אז די השתלשלות העולמות איז צו פארשטיין די גרויסקייט פון אויבערשטן, און נישט סתם אז דער אויבערשטער איז גרויס. דו קענסט זאגן אזוי, יא, דו קענסט זאגן אז דער אויבערשטער… איך זאג אפילו להיפך פון דעם. דאס הייסט, דו קענסט רעדן מצד די עולמות. דער אויבערשטער האט געמאכט די אלע זאכן, זיי האבן א געוויסע וועליו, א געוויסע ערך. ס׳איז נישט אז נאר דורך דעם קען מען קומען.
פארוואס מענטשן דארפן זיך מצמצם זיין
יא, איך ווייס, לאמיר זאגן אזוי, די וואס זאגן אז מ׳דארף אוועקגיין פון די עולם הזה, יא, מ׳דארף אויפהערן צו זיין חיותא דעלמא, רבנן, אויפהערן צו זען ווי זיי זענען די זאכן אין די עולם הזה — דאס איז נאר, אזוי ווי איך האב גערעדט וועגן פריער, דאס איז נאר ווייל מענטשן זענען זייער מוגבל. מענטשן אין געוויסע חלקי הנפש האבן זיי אן עולם צווישן זיי. אויב דו וועסט אנהייבן צו ארומקוקן אויף די גאנצע וועלט, וועסטו בלייבן דארט, דו וועסט נישט אנקומען. דו וועסט ווערן א צומישטער מענטש, דו וועסט נישט קענען אנקומען.
דער בעל שם טוב׳ס תורה אויף “אשר בידו מחקרי ארץ” — עליות הדורות
די קשיא פונעם בעל שם טוב
דער בעל שם טוב האט געזאגט, ער האט געוואלט וויסן פארוואס די אמאליגע — יא, ס׳שטייט אין תולדות יעקב יוסף. דער בעל שם טוב האט געפרעגט “אשר בידו מחקרי ארץ”, די תורה אויף די פסוק “אשר בידו מחקרי ארץ”, דו געדענקסט? “אשר בידו מחקרי ארץ”, זאגט דער בעל שם טוב אזוי, וואס איז די סוד אז… לאמיר זען וואו איך וועל עס טרעפן. דער בעל שם טוב, וויאזוי הייסט עס… דער בעל שם טוב האט געפרעגט א שאלה, פארוואס אמאל האט מען געקוקט אין פארשידענע, איך ווייס, ספרים — “שמעתי ואמרה פירוש אשר בידו חקרי ארץ”. אין תולדות שטייט אין בעל שם טוב על התורה פרשת שמות. אין תולדות יעקב יוסף פרשת ויגש.
וואס איז די פשט אז אמאליגע צייטן די חוקרים, ווי ס׳שטייט אין רמב״ם, איך ווייס, אין רמב״ן, האבן געגלייבט אין עולם קדמון. און קיין אפיקורסים מאמינים שהי״ת אחד יחיד ומיוחד, אזוי האט ער געוואוסט. אמאל איז געווען סייענטיסטס וואס זענען געווען ערגער פון די היינטיגע סייענטיסטס, אזוי האט דער בעל שם טוב געזאגט. אזוי האט ер געוואוסט. ער האט נישט געטראפן קיין חוקר וואס גלייבט נישט אין דער אויבערשטער. ער האט יא געהערט אז אמאל פלעגט זיין אזא זאך, פרעה איך ווייס זאגט “מי ה'”. און דער רמב״ן זאגט אז ער האט געגלייבט אין עולם הקדמון, דער רמב״ם רעדט וועגן דעם אסאך. סאו וואס איז די פשט? וואס איז געשען?
זאגט ער, דו פארשטייסט די קשיא? דער בעל שם טוב האט געוואלט וויסן וואס איז געשען. וואס? אז היינט איז זיכער… היינט איז פארקערט, איך ווייס נישט וואס מען גלייבט, ווער איז דער חוקר וואס גלייבט אין קדמות העולם? נישט אין קדמות העולם, יא, אבער דאס איז נישט די בעיה. די בעיה איז וואס פעלט איז השגחה אדער אלוקות. קדמות העולם איז אמת אז רוב מענטשן גלייבן נישט, לאמיר זאגן. אבער על כל פנים, איך ווייס נישט, מ׳דארף טראכטן וועגן דעם. על כל פנים, דער בעל שם טוב האט געהאלטן אז היינטיגע צייטן זענען די חוקרים מער פרומער ווי אמאל, אזוי האט ער געהאלטן. איך ווייס נישט. מער… נישט פרומער, מאמינים, יא, זיי גלייבן אין דער אויבערשטער, אלוקות.
דער בעל שם טוב׳ס תירוץ — די וועלט ווערט מער מזוכך
דער בעל שם טוב האט געענטפערט אזוי: “סוד הדבר הוא כי בתחילה היה קיום חומר הארץ, שהיה אז יותר עב ועצום מה שהוא עתה”. ער האט געוואוסט אז די וועלט איז געווארן מער מזוכך, די עליות הדורות. דער בעל שם טוב האלט פון עליות הדורות. דער בעל שם טוב האט געזאגט אז די וועלט פלעגט זיין זבורדיג, דער חומר העולם איז געווען עפעס מער עכור, מער ווייניגער מבורר, יא, מער צומישט, מער שמוציג. שפעטער איז עס געווארן מער… די צדיקים האבן געטון בירורים. וואס טוען דען די אידן א גאנצע צייט? זיי זענען מברר די חומר העולם. איז עס געווארן מער… און דאס איז טייטש “ביודע”, די יודע מיינט די ענד, סוף הלשון, סוף המדרגה. “אשר בידו מחקרי ארץ”, אין סוף, ווען מ׳האט שוין מברר געווען אסאך זאכן, איז די מחקרי ארץ זענען שוין אויך עפעס אזוי. איך ווייס נישט וויאזוי ער וויל טייטשן די פסוק.
סאו וואס זאג איך דא? אפילו די חוקרים זענען אונזער תכלית, אפילו די חוקרים פארשטייען שוין בעסער. יא, ס׳איז א פריערדיגע, איז אויך צו פארשטיין תכלית טוב, תכלית רע. דאס איז זיכער. ער זאגט, ער רעדט פון א פאקט אז די חכמים היינט זענען בעסער ווי די אמאליגע חכמים.
ס׳איז דער אויבערשטער האט נישט באשאפן די וועלט… “כל מה שברא הקדוש ברוך הוא לא בראו אלא לכבודו”.
דיסקוסיע: וואס מיינט א חוקר
קהל: זייער גוט. סא חוקר מיינט לאמיר זאגן א מענטש וואס וויל פארשטיין חכמת הטבע, אפילו ער וויל דירעקט פארשטיין אלוקות, אבער ער גייט פארשטיין דורך די וועלט, ער קוקט ארום אויף די וועלט. ס׳איז דא א צייטן וואס די וועלט איז מער בבחינת חומר, און די וועלט איז עפעס מער בגלות, יא, ער רופט עס בגלות, לאמיר עס רופן, איך מיין אז ס׳קאנעקט זיך מיט די נושא פון גלות. די וועלט איז מער בגלות, דאס הייסט, אויף דעם אופן מענטשן ווייסן נישט וויאזוי צו קוקן אויף די וועלט און טרעפן דעם אויבערשטן דארט. אבער טאמער איז מען מבארר בעסער די וועלט, הייבט מען אן צו זען בעסער דעם אויבערשטן.
סא אין אנדערע ווערטער, וואס איך האב געוואלט לערנען פון דעם היינט, מ׳דארף טראכטן, ס׳איז א זייער אינטערעסאנטע שטיקל דאס, ווייל ס׳מוז דאך זיין אזוי, מ׳מוז דאך אזוי גלייבן באמת, ס׳מוז דאך זיין אז די וועלט ווערט בעסער, ס׳קען נישט זיין אז ס׳ווערט ערגער. שטימט?
קהל: דער רמב״ם, “ישובו במלכותם… וישובו בתשובה”.
מגיד שיעור: יא, אז די וועלט קומט נענטער צו משיח.
קהל: יא, צו ימות המשיח.
מגיד שיעור: יא, ניין, איך מיין אפילו נישט דאס. מענטשן, ס׳קען זיין אז ס׳קען ווערן ערגער, אבער מענטשן טוען דאך א גאנצע צייט עבודה, פארוואס זענען דא אידן און צדיקים און אלע מיני אזעלכע מענטשן וואס מאכן די וועלט בעסער? און די וועלט אליינס ווערט כביכול בעסער, דאס איז וואס דער בעל שם טוב וויל דא טראכטן, די וועלט אליינס ווערט עפעס בעסער. ממילא, אויב די וועלט איז בעסער, דעמאלטס ווען מ׳לערנט אויף די וועלט פארשטייט מען בעסער דעם אויבערשטן. און דער אויבערשטער האט דאך געמאכט פאר דעם, דער אויבערשטער האט דאך געמאכט די אלע זאכן אין די וועלט כדי “אשר ברא אלקים לעשות”, די אלע טיפענישן פון די וועלט וואס מ׳דארף חוקר זיין האט ער דאך געמאכט פאר דעם.
דער בעל שם טוב׳ס עצה — קוקן אויף דער וועלט דורך דער תורה
די קשיא פון ראיות אסורות בשעת תפילה
סאו וואס איך וויל זאגן איז, דאס וואס מענטשן האבן א פראבלעם מיט קוקן, דאס איז בכלל נישט ראיות אסורות. ראיות אסורות איז נאר איין דוגמא דערפון. אבער דאס וואס מענטשן, אויב דו וואלסט ארומגעקוקט, יא, בשעת׳ן דאווענען… איך האב דיר געפרעגט לעצטע וואך די זעלבע קשיא. ווייל בשעת א תפילה טאר מען נישט קוקן ארויס פון ד׳ אמות, און דער בעל שם טוב זאגט מ׳זאל קוקן אויף די גאנצע וועלט. העלאו? וועלכע איז עס? דארף מען קוקן נאר אין סידור אדער אויף די גאנצע וועלט?
די סתירה אין שולחן ערוך — דאווענען מיט פענסטער
די אמת איז, אפילו אין שולחן ערוך, אין שולחן ערוך שטייט אז מ׳דארף דאווענען “תולה עיניו למטה וליבו למעלה”. און ס׳שטייט אויך אז מ׳טאר נישט דאווענען כנגד קיין פענסטער. דניאל האט געדאוונט אין א שטוב מיט פענסטער. ווער? יא, ס׳שטייט אין שולחן ערוך אז מ׳דארף דאווענען אין א שטוב מיט פענסטער. ס׳איז א גמרא, וואטעווער, ס׳ווערט געברענגט אין שולחן ערוך. זייער אינטערעסאנט.
סאו מצד אחד דאווענען, מ׳דארף האבן כוונה, מ׳דארף זיך מצמצם זיין, מ׳טאר נישט ארומקוקן, מ׳דארף שטיין בסדר, יא, חוץ אויב איינער דאוונט אין א ביכל אדער אין א שיך, וואס ס׳איז נישט קיין דרך ארץ, מ׳דארף דאווענען אין א פארמאכטע פלאץ. מצד שני, די פארמאכטע פלאץ דארף האבן פענסטער. סאו בשעת מ׳דאוונט, קוקט מען ארויס פון פענסטער אדער נישט? וועלכע? אויב מ׳דאוונט און מ׳קוקט נישט ארויס פון פענסטער, איז וואס איז די תכלית אז מ׳זאל האבן א פענסטער? סתם אזוי זאל זיין א פענסטער? וואס, די תפילה זאל קענען ארויסגיין דורך די פענסטער? ווייל די תפילה קען נישט ארויסגיין דורך א וואנט? די תפילה קען נישט ארויסגיין דורך א וואנט, זי קען נאר ארויסגיין דורך א פענסטער? ניין, ס׳איז זיכער דא עפעס א מובן.
ס׳מוז זיין אז מ׳קען זאגן, מ׳קוקט ארויס פון פענסטער פאר שמונה עשרה און נישט בשעת שמונה עשרה. מ׳קען זאגן אזא תירוץ.
משל פון רבי פנחס מקאריץ — תפילין און תפילה
איך מיין אז וואס דער בעל שם טוב זאגט, אה, ער זאגט דאך אן עצה, מ׳זאל קוקן דורך די אותיות התורה ותפילה. כאפסט? ער האט אן עצה, כאפסט אז דאס איז אן עצה פאר די בעיה? ער זאגט דא אן עצה.
אזויווי רבי פנחס קאריצער האט געזאגט, ער האט א בעיה, אז ס׳שטייט אז מ׳טאר נישט פסיק דיבור זיין פון תפילין, יא? שטייט אין די גמרא. מ׳טאר נישט, מ׳דארף זיין וואש פנים, נישט פסיק דיבור זיין, אזויווי די ציץ, כביכול מיט ציץ. ער זאגט, אבער בשעת׳ן דאווענען דארף מען דאך אין זינען האבן די ווערטער פון די דאווענען. סאו וויאזוי קען מען סיי אין זינען האבן די תפילין און סיי די תפילה? אהם. א גוטע קשיא, ניין? ס׳איז אן עכט א גוטע קשיא, וואס איז דאס א געוויסע סארט גוטע קשיא.
דאס איז די דיבורים וואס שטייט אויבן פון יעדע בלאט, געדענקען די תפילין, יא? זעסט נאכאמאל? סאו, ווען ער פירט זיך אזוי, קודם כל זעט מען אז ער האט אן עצה. אן עצה, ווען מיר דאווענען, מ׳זעט נאכדעם אז מ׳שיקט די תפילה דורך די תפילין.
דאס איז צוריק נאך אן עבודה. ניין, דער עצה איז אז דאס איז א געוויסע ציור, יא? ס׳איז נישט נאך א זאך צו טראכטן, ס׳איז א מהלך. וויאזוי? ער לייגט אריין אין זיין דאווענען, ער זאגט, איך שיק די תפילה, שיקט מען צום אויבערשטן. וויאזוי? לאמיר זאגן מיט א משל, מ׳זעט זיך, מ׳איז זיך מצייר מיט א דמיון, ס׳פארט, ער זאגט, ס׳פארט פון מיר צו למעלה, דורך די אלע מלאכים, דורך די פענסטער, וכדומה. ס׳איז דא א ציור. און זיין ציור איז אז ס׳פארט ארויף דורך זיין תפילין. תפילין איז זיין אנטענע, יא? ס׳פארט ארויף, און דורכדעם פארט עס ארויף צום אויבערשטן. אזוי מאכט ער ביידע באהאפטן, די תפילה מיט די תפילין.
דער בעל שם טוב׳ס עצה — קוקן דורך די אותיות התורה והתפילה
און איך זאג, דער בעל שם טוב זאגט אז ס׳איז איין זאך. בשעת׳ן דאווענען דארף זיך מען מתבונן זיין אין די גאנצע וועלט. איז דא א בעיה, און די בעיה איז די נקודה פון וואס מ׳דארף האבן א וואנט ווען מ׳דאוונט. ווייל א מענטש ווען ער הייבט אן צו קוקן אויף די גאנצע וועלט, ווערט ער צומישט. די וועלט איז דאך נישט מבורר, ס׳איז אותיות מעורבבות, יא? מ׳דארף עס אבער צורף זיין, מ׳דארף עס לייגן אויף די ריכטיגע סדר. מ׳קען נישט, געווענליך אויב א מענטש הייבט אן פון נאר קוקן אויף די וועלט, וועט ער נישט ווערן קיין גרויסער ערליכער איד, געווענליך. נישט אלעמאל, אבער געווענליך, ווייל רוב מענטשן ווערן צומישט, זיי ווערן נעלם ולא יתעורר.
סאו, זאגט דער בעל שם טוב, איך האב פאר דיר אן עצה, הייב אן מיט די סידור, הייב אן מיט די אותיות התורה והתפלה, דו זאלסט זיך מצמצם זיין, אזויווי מיר האבן געלערנט די צוויי טשי״ר׳ס, דו זאלסט זיך מצמצם זיין אין די אותיות התורה והתפלה, און דאס איז שוין א געוויסע אמונה, אדער שוין א געוויסע דביקות, שוין א געוויסע זאך. און מתוכם, פון דעם מאך א פענסטער. ער קוקט נישט דירעקט אויף די גאנצע וועלט, ער קוקט אויף די וועלט דורך די גלאז, דורך די פענסטער, דורך די אספקלריא פון די תורה ותפלה.
דער חידוש — דורך דער תורה קוקן אויף די וועלט
סאו ס׳איז נישט, כאילו איז א סאלושן פאר די וועלט. ס׳איז נישט נאר א… אקעי, ס׳איז א סגולה. ווילסטו וויסן וואס די גאנצע וועלט… דער חג, אויף די סגולה קען מען טון. איך האב שוין געזאגט, ס׳איז נישט צו שווער צו זען אז אלעס גייט זיין אין די תורה, אבער קען קוקן די תורה אין צו צו. אבער די גרעסערע חכמה איז, אז מ׳זאל נישט צומפן… ס׳איז מ׳זאל דורך די תורה קוקן אויף די וועלט, שטייס? יעמע. ס׳איז די קאלער פון די וועלט, די פען קאלער פון די פענסט. איך ווערט קאלירט דארט.
קוקן דורך דער תורה אויף דער וועלט
דער עיקר חידוש: נישט נאר א סגולה
ס׳איז נישט… כאילו איז א סאלושען פאר די וועלט. ס׳איז נישט נאר א סגולה, ווילסטו וויסן וואס די גאנצע וועלט… דער חלק אויף די סגולה קען מען טון. איך האב שוין געזאגט, ס׳איז נישט צו שווער צו זעהן אז אלעס גייט זיין אין די תורה. מען קען קוקן אין די תורה.
אבער דער גרעסערער חכמה איז, אז מע זאל נישט צומפן… עס הייסט מע זאל דורך די תורה קוקן אויף די וועלט. פארשטייסט?
קהל: יא.
עס זעהן די קאלער פון די וועלט, מ׳איז קיין קאלער פון די פענסטער. עס זעהט… עס ווערט קאלירט אויך די תורה. יא, עס ווערט קאלירט אויך די דורי גלאז, וואסער גלאז ס׳איז. און דעמאלטס… דעמאלטס קען עס דאך מתקן זיין.
משל פונעם טשארטקאווער רבי
וחדוב, אה, איך האב געזאגט א מעשה. דא, איך האב געזען א מעשה פון די טשארטקאווער מיין איך. איך האב זייער ליב די מעשה, אז עס איז געקומען צו אים א איד, א איד געקומען פון פאריז צו זען דער טשארטקאווער רבי, אדער עפעס א אנדערע רוז׳ינער רבי וואס איז א חילוק.
און ער האט אים געפרעגט, און דער צדיק האט אים געפרעגט איבער עפעס א בנין אין פאריז, איך ווייס נישט וואס געבויט, ער האט געוואלט וויסן צו ס׳גייט אזוי, ס׳גייט אזוי, אז ער זאל מסביר זיין. און דער רבי האט זיך אויסגעקענט, ער האט געוואוסט פונקטלעך וויאזוי ס׳גייט דיבה, ער גייט יענער וועג. ער זאגט אז ס׳פארגעסן עפעס א שטיקל, עפעס אזא מעשה.
איז יענער געזאגט, דער רבי איז דער חוסיד און דבארקס. ווי געדענקט, וויאזוי ווייסט אז דער רבי איז געזעהן אויס אויף זיין בנין אין פאריז?
ער זאגט, ס׳פארשטיי נישט. ווען איך זאג, ברוך אתה ה׳ אלקינו, מלך העולם, זאג איך דער אייבערשטער אז עס איז א קעניג אויף די גאנצע וועלט? איך געב עס איך א קוק אויף די גאנצע וועלט! ער ביז טאקע די וועלט, האב איך געזעהן אויך דער בנין אין פאריז!
סאו… דער רוז׳ינער רבי דארף סאך אזא זאכע מעשיות.
דיסקוסיע: וואס האט דער רבי געזעהן?
און וואס, עס האט געזעהן די גאנצע וועלט פון די תורה?
ניין, עס האט געזאגט אויסגעמסילט פאר מענטשן און מיט דעם גאסט וואס עס איז נישט געווען שרייכט. איך גיין דערציילן! עס איז געווען דעם פארמערכטן! די… וואס זאגסטו? איך גיין נישט צו זאגן דעם מופת! איך מיין צו זאגן דעם נקודה!
יא, סייסע מופת אדער נישט! אויף… נאך א שאי שלא! איך ווייז דיר זאגן דער חסידות איז שבו נישט דער מופת שבו.
דער נקודה: אמת׳דיגע מלכות על כל העולם
וואס איך מיין צו זאגן נא אין ערז… וואס איז ווערט? וואס איז ווערט?
דאס איז דא מענטשן וואס זיי זאגן, דער אייבערשטער איז מולך כל העולם כולו, דער מלך מלכי המלכים אויף אים. דו ווייסט בכלל, דו קענסט נישט די וועלט, דו האסט נישט קיין אהנונג פון וואס דו רעדסט. כל העולם כולו? פארוואס נישט? קאסט דיך אפשר א ביסל דעת? דו ווייסט, איך האב נאר געטראפן דריי מענטשן אין דיין לעבן וואס זענען נישט ארויסגעגאנגען פון דיין ד׳ אמות. וואס איז ווערט די המלכה על כל העולם כולו?
ער איז גערעכט יענער, ווייל ער וואלט געגאנגען קוקן אויף די וועלט, וואלט ער געווארן צעמישט. ס׳איז טאקע א בעיה.
דער אמת׳דיגער צדיק
אבער טאמער איז ער אן אמת׳דיגער צדיק וואס ער איז עוסק מברר זיין כל העולם כולו, דעמאלטס איז ער אן אמת׳דיגער. מיט די תורה האט ער א רעכט צו קוקן, און מען לאזט אים אפילו גיין נענטער. ער וועט פארשטיין בעסער, ער וועט באקומען צו דביקות. אה, ווי די וועלט זעט אויס, ווי די וועלט זעט אויס, ווי די וועלט זעט אויס. ס׳איז א פלא, א פלא. ער קוקט מיט אים ווייטער, ער וועט אים לאזן גיין נענטער, שטיצן אים ער זאל אהינקומען.
דער פראקטישער צד
יא, ס׳איז דא אותיות וואס העלפן דיך מחבר זיין, אפשר בדרך גימטריא, וואס איך ווייס. ער מוז האבן עפעס א וועג וויאזוי ער ווייסט וויאזוי אריינצולייגן יעדע זאך אין די תורה, אדער ער ווייסט וויאזוי צו קוקן דורך די תורה אויף די גאנצע וועלט. און דעמאלטס איז עס עפעס ווערט, און מען דארף… אפשר בדרך אגב קען ער העלפן א איד וואס דארף עפעס א הכרח.
סיום השיעור
אונז ווייסן מיר זענען די ברעדים זענען.
קהל: יא.
וואס איז מיט וואס? כאילו איך האב געדולד, זיי קענען בלייבן קומען. איך דארף א בלינקער. וואס איז די בעיה? איך בלינקער וואלט אויס אינגיין.
קהל: אה, עס איז וואלט אין די ברעדים. איך בלינקער?
אמיר ביי יא. יא. אה, די באס פארט פארט. שכויח.
קהל: וואס?
ניין, אמיר ביי יא. די באס פארט, טו ווייסט שוין.
קהל: יא.
וואס. באגעסט דאס א חלק בלייבט דא דער פאל. שכויח. שכויח.
קהל: ניין, ניין. האט זיך געענדיגט.
וואס?
קהל: ענדיג. פארשטיקל.
דאס האבן געענדיגט… דאס איז נאר דאס דאס צו ענדיגן. דאס האבן קרואוינע פארשטארן, איז טשאווע… דאס האט שווען גיין די גאנצע זאך קולטער איבער געטשאווער…
דער בעל שם טוב לערנט אז תפילה האט צוויי שלבים: ערשט דארף מען אריינברענגען אור אלוקות אין די אותיות פון די ווערטער, און נאכדעם פליען די אותיות אליין ארויף צו מאכן יחודים אין די עליונות. דער חידוש איז אז מען קען בעטן הילף פון די אותיות אליין — זיי זענען כלים פאר קדושה און קענען העלפן א מענטש וואס עס איז אים שווער צו דאווענען בכוונה. דער שיעור ברענגט די מקורות פון רמ"ק און חסד לאברהם, און ווייזט ווי דער תולדות יעקב יוסף פארשטייט אז דאס איז דער יסוד פון בעל שם טוב'ס דרך אין כוונת התפילה.
דער בעל שם טוב לערנט אז תפילה האט צוויי שלבים: ערשט דארף מען אריינברענגען אור אלוקות אין די אותיות פון די ווערטער, און נאכדעם פליען די אותיות אליין ארויף צו מאכן יחודים אין די עליונות. דער חידוש איז אז מען קען בעטן הילף פון די אותיות אליין — זיי זענען כלים פאר קדושה און קענען העלפן א מענטש וואס עס איז אים שווער צו דאווענען בכוונה. דער שיעור ברענגט די מקורות פון רמ"ק און חסד לאברהם, און ווייזט ווי דער תולדות יעקב יוסף פארשטייט אז דאס איז דער יסוד פון בעל שם טוב'ס דרך אין כוונת התפילה.
HE עברית ›
סיכום השיעור 📋
סדר המחשבה והדיבור אין תפילה לויטן בעש״ט
א. מחשבה קודם לדיבור — דער יסוד
דער בעש״ט לערנט אז מחשבה קודם לדיבור — ערשט דארף מען טראכטן, דערנאך קען מען רעדן. מען דארף מאכן א הכנה פאר דער תפילה. דער תולדות יצחק (פרשת נח) ברענגט דעם בעש״ט׳ס פירוש: “תבעה” — לשון דיבור, “חשבה” — אותיות “חשב מ״ה” — ערשט קומט מחשבה, דערנאך דיבור.
—
ב. דריי מדרגות אין תפילה
עס זענען דא דריי שטופן אין דער תפילה, פארגליכן מיט לפני הטבע, בתוך הטבע, און אחר הטבע:
1. פאר דער תפילה (מחשבה/הכנה) — דער מענטש טראכט און גרייט זיך צו, זיין כוונה איז זיך צו פארבינדן.
2. בשעת דער תפילה (דיבור) — דער דיבור זאל זיין במלואו, “כל עצמותי תאמרנה” — מען לייגט אריין זיין גאנצע כח און מודעות אין די ווערטער. דאס איז דער עיקר מאמענט — בו ביום, בשעת מעשה.
3. נאך דער תפילה (שמיעה) — “שישמע תורה מפי השכינה” — דער מתפלל הערט אויס וואס די שכינה זאגט דורך אים, אזוי ווי א נביא וואס האט אליין נישט אלעמאל געוואוסט וואס ער זאגט, ווייל ער רעדט בהשראה, און ערשט נאכדעם פארשטייט ער וואס ער האט געזאגט.
—
ג. דער פסוק “לאדם מערכי לב ומה׳ מענה לשון” (משלי ט״ז:א)
דער פסוק ווערט געטייטשט: דער מענטש גרייט זיך צו (מערכי לב — הכנה), אבער וויאזוי עס קומט ארויס — די עצם דיבורים — איז שוין נישט בכח אדם, נאר מה׳. דער בעש״ט איז עוסק אין דעם “מה'” חלק — נישט אין דעם “אדם” חלק. בשעת דער דיבור קומט ארויס, איז דאס א ייחוד עליון אדער ייחוד תחתון — דער מאמענט פון דיבור אליין איז א G-טלעכע זאך, נישט בלויז א תוצאה פון מענטשלעכע הכנה. בכל תיבה נעשה ייחוד — אין יעדע תיבה טוט דער אייבערשטער.
—
ד. סתירה צווישן הכנה און ספּאנטאנע דביקות — שאלה און תירוץ
דער קושיא:
אויב דער בעש״ט׳ס כוונות אין תפילה זענען דער יחוד אליין — דאס הייסט, די דביקות קומט פון די אותיות התפילה גופא — ווי קען מען זיך צוגרייטן פארדעם? א יחוד קען נישט זיין לפני דעם יחוד.
דער תירוץ:
עס קען זיין א הכנה, אבער דאס איז נישט אז מען טראכט ערשט און דערנאך זאגט מען. דער בעש״ט׳ס דרך איז אז בשעת מען זאגט, דעמאלטס געשעט עס — דער מתפלל ווייסט נאכנישט וואס ער גייט זאגן ווען ער הייבט אן. ער קען זיך נישט פריער צוגרייטן צו דעם וואס וועט קומען. די מחשבה פון די ווערטער קען נישט ליגן פאר דעם דיבור — עס קען נאר זיין א כללית׳ע הכנה אז מען גרייט זיך צו זאגן, אבער דער עצם אינהאלט קומט בשעת מעשה.
דאס איז אנדערש פון דעם פּראקטישן עצה (ווי דער משנה ברורה זאגט) אז פאר יעדע ווארט זאל מען טראכטן וואס מען וועט זאגן — דאס איז א גוטע הנהגה פאר רוב מענטשן, אבער דער בעש״ט רעדט פון א העכערע מדרגה.
—
ה. נישט אויסנוצן די כוחות פאר׳ן דאווענען
ר׳ פנחס מקאריץ האט געזאגט אז מען טאר זיך נישט איבעררייסן — מען זאל נישט אויסגעבן די כוחות פאר דער תפילה. דער בעש״ט (אות ל״ו) זאגט אז מען נוצט אויס די כח פאר׳ן דאווענען און מען קען שוין נישט מער.
דער שפת אמת קוקט עס אן פראקטיש — מען ווערט מיד, און מען דארף משמר זיין די כוחות פאר שפעטער.
ר׳ אהרן ראטה גיט אן אנדער הסבר: מען דארף זיין ווי א “מפתה” (מפתה זיין די בת מלך), נישט “אונה” — מען דארף זיך לאזן, נישט כאפן בתוקף.
—
ו. צניעות אין תפילה — נישט “כאפן” די השראה
א וויכטיגער יסוד: ווען א מענטש הייבט אן דאווענען און עס קומט צו אים א התעוררות אדער א געשמאק — טאר מען עס נישט כאפן. “צנועים מושכים את ידיהם” — אויב מען כאפט עס, איז עס ווי מען נעמט אליין וואס מען האט נאך נישט באקומען, און דאס איז א פגם. עס ווערט מגושם.
דער יסוד איז: יעדע זאך איז א שאלה און א תשובה, א התעוררות און א תשובה. “מה אשיב לה׳ כל תגמולוהי עלי” — מען דארף ווארטן אויף די השראה, נישט כאפן. מען קען נישט נעמען א תשובה שלא לפי ערך השאלה. דאס ווערט פארגליכן מיט דער הלכה אז “המגביה קולו יותר מן המברך” — דער עונה אמן זאל נישט שרייען העכער פון דעם וואס זאגט די ברכה.
—
ז. בעטן הילף פון די אותיות — אות כ״א–כ״ב
דער בעש״ט׳ס תורה:
ווען א מענטש קען נישט דאווענען בכוונה, איז ער מבולבל — פון וועמען זאל ער בעטן הילף? דער בעש״ט זאגט א חידוש: מען זאל בעטן פון די אותיות אליין — “לבקש מהאותיות ממש.” מען זאל זאגן צו דער אות מ׳ פון “מודה אני”: העלף מיר איך זאל דיך זאגן בכוונה, אז דו זאלסט מעורר זיין דעם אור אלקי.
דער ביאור:
“לבקש מהאותיות, היינו מסוד האור האלקי שבהם” — נישט מיינע אותיות, נאר דער אור אלקי וואס איז אין זיי. אין יעדע אות איז דא אן אור אלוקי וואס איז מתלבש אין איר. אפילו ווען דער מתפלל זעט עס נישט, נאר גלייבט עס — קען ער נעמען כח פון די קדושה פון די אותיות. א מענטש וואס איז ווייט פון קדושה און קען נישט בעטן פון דער אייבערשטער ווי ער איז באמת — זאל ער בעטן פון די אותיות, וואס זענען דער נאענטסטער צוגאנג צום אור אלקי.
דער פסוק “אנכי אעשה כן” ווערט געטייטשט: איך וועל מסדר זיין און מקשר זיין די אותיות, און זיי וועלן מיר העלפן רעדן בכוונה אמת לשמה — “וזהו תיקון כללי לכל הענינים.”
דיסקוסיע:
עס איז אויפגעקומען א שאלה צי דאס איז ענלעך צום ענין פון דאווענען ביי ציוני צדיקים (אז דער צדיק זאל העלפן), אבער דא רעדט מען נישט פון א צדיק — מען רעדט פון די אותיות גופא: „לבקש מהאותיות.”
אויך איז דערמאנט געווארן דער עצה פון די תוספות: אויב מען האלט נישט ביי דער מדרגה, זאל מען מוציא בפיו את התיבה בכל כוחו — ארויסזאגן דאס ווארט מיט אלע כוחות, און פון דעם כח אליין באקומט מען הילף.
—
ח. צוויי סדרים אין עבודת התפילה
עס זענען דא צוויי פארקערטע סדרים:
(א) דער סדר וואו אלעס הייבט זיך אן פון דער תיבה/אות — מען באקומט דעם אור פון דארט און גייט אריין אין יחודים.
(ב) דער סדר וואו מען טראכט קודם און באלייכט דעם דיבור מיט׳ן כח פון א פריערדיגע מחשבה.
דאס זענען צוויי פארשידענע כיוונים אין דער עבודה.
—
ט. דער חסד לאברהם / רמ״ק — דער מקור פאר דעם בעש״ט׳ס תורה
דער מקור:
דער תולדות יעקב יוסף ברענגט כמה וכמה מאל דעם חסד לאברהם (ר׳ אברהם אזולאי, מעיין א׳, נהר מ״ג–מ״ד), וואס איז א סיכום פון דעם רמ״ק׳ס (רבי משה קארדאווערא) שער הכוונה (פרק ג׳). דער תולדות האט פארשטאנען אז דאס איז דער זעלבער יסוד ווי דעם בעש״ט׳ס תורה וועגן אותיות און תפילה.
שלשלת המסירה:
– דער רמ״ק — שער הכוונה, פרק ג׳ (פרדס רמונים)
– דער חסד לאברהם (ר׳ אברהם אזולאי) — סיכום פון כוונות האריז״ל, געבויט אויף פרד״ס, שער הכוונות, רמ״ק
– ר׳ נתן שפירא (דער רנ״ש) — אריינגעברענגט אין זיין ספר מאורות נתן (א ליקוט פון כוונות האר״י), אין דער הקדמה
– געדרוקט אין פרי עץ חיים (דפוס קארעץ תקמ״ב — א חסידישע מהדורה)
– דער בעש״ט האט דאס אויך געזען, און דער תולדות שטעלט עס צו צום בעש״ט׳ס שיטה
—
י. דער רמ״ק׳ס יסוד — וואס אותיות זענען
> „הבל פי האדם אינו דבר ריק, אבל הוא רוחניות מתחבר ממנו”
די לופט וואס קומט ארויס ווען א מענטש רעדט אותיות — דאס איז א רוחניות. אבער — ווען א מענטש וואס איז „נפרד”, וואס איז נישט מכוון, רעדט אותיות, זענען זיינע אותיות בלויז גשמיות׳דיגע אותיות — זיי זענען נאך נישט געווארן א כלי פאר אור האצילות.
—
יא. די צוויי שלבים פון כוונת התפילה — דער עיקר יסוד
שלב א׳ — המשכה אין די אותיות (אראפברענגען אור):
> „צריך המכוון להמשיך רוחניות ממדרגות עליונות אל האותיות שהוא מזכיר”
קודם דארף מען אריינברענגען אין די אותיות א העכערע אור — מען פילט אָן די אותיות מיט אור אלוקות, אזוי ווי מען לאדט אָן א באטעריע. אָן דעם זענען די אותיות ליידיגע כלים. דער בעש״ט זאגט נישט מפורש וויאזוי מען טוט דעם ערשטן שלב — אפשר דורך אמונה, אבער עס ווערט נישט אויסגעשפעלט.
שלב ב׳ — העלאת האותיות (אויפשטייגן):
> „כדי שיוכל להעלות האותיות ההם עד המדרגה העליונה, לעורר… שאלתו”
נאכדעם וואס די אותיות האבן זיך אָנגעפילט מיט אור — פליען זיי אליינס צוריק ארויף אין הימל. זיי ווערן א שליח — „ואותם שלח” — זיי גייען און מאכן יחודים למעלה, „מתייחדים ביחודא עילאה” (דעם בעש״ט׳ס לשון).
דער פשט אין „לבקש מאותיות”:
דער בעש״ט׳ס לשון „לבקש מאותיות” שפיגלט אָפ ביידע שלבים:
– מען איז ממשיך אור אין די אותיות
– מען שיקט די אותיות אלס שלוחים — זיי זאלן טון וואס זיי דארפן טון למעלה
דאס איז דער זעלבער ענין ווי דער באקאנטער מעשה פון דעם אידן וואס האט נאר געזאגט א׳ ב׳ — און דער אייבערשטער זאל שוין מאכן וואס ער דארף מאכן מיט די אותיות. אלע אידן דאווענען באמת אזוי — מיר זאגן די אותיות, און די אותיות ווייסן שוין אליין וואו צו גיין.
—
יב. סולם הנשמה — דער יסוד פון דער הקדמה
די הקדמה פון חסד לאברהם/פרי עץ חיים לערנט אז דער מענטש׳ס נשמה איז פארבונדן מיט דער גאנצער שלשלת הקדושה פון אויבן — ווי א סולם. דעריבער זענען דעם מענטש׳ס מדרגות מכוון צו די ספירות, און ער קען ממשיך זיין שפע פון אויבן ביז אראפ.
—
יג. דער תולדות׳ס חידוש — פארבינדונג צווישן רמ״ק און בעש״ט
דער תולדות יעקב יוסף האט פארשטאנען אז דער רמ״ק׳ס צוויי-שלבים-מאדעל איז דער זעלבער מקור פאר דעם בעש״ט׳ס תורה:
אותיות ווערן א כלי → מען איז ממשיך אין זיי העכערע אור → די אותיות פליען ארויף → מאכן יחודים למעלה.
דער תולדות ברענגט דאס אסאך מאל בשם חסד לאברהם, און ווייזט אז דער בעש״ט׳ס דרך אין תפילה — דורך אותיות, דורך דביקות בשעת מעשה, דורך בעטן פון די אותיות — שטאמט פון דעם זעלבן עמוק׳ן יסוד פון דער קבלה.
תמלול מלא 📝
תורת הבעל שם טוב: סדר המחשבה והדיבור בתפילה
פתיחה: מחלוקת אויף דעם אריגינעלן ווארט
מגיד שיעור: דער רבי האט געזאגט אז מען זאל עס נישט זאגן, אז די אריגינעלע ענין. אזוי האט ער עס נישט זיך געהאלטן זייער שטארק נעמען ווארט.
קהל: ניין, איך האב זיך אנגעפראגן אויף די לינקע פוס איז פון קיצור.
מגיד שיעור: ניין, איך האב זייער ליבער די אריגינעל ווארט. דו מארגן, גיי איך ברענגען א ווארט אז מען דארף ניאר רעדן. סארי. ניין, ס׳איז זייער א וויכטיגע ווארט. אבער מ׳דארף זיצן צוזאמען מענטשן נאר א ביהי, ווייל זיי קענען זיך נאר צוזאמען ווען ס׳איז א שיעור. מ׳מעג זיך צוזאמען זעצן אן א שיעור, נישט קיין א ביהי. אקעי. סליחה. פאר דעם ווען דער ביי איך נישט מסכן דעם וואס מ׳גייט יא רעדן. אקעי, שוין. בקיצור.
דער בעל שם טוב׳ס תורה: מחשבה קודם לדיבור
מגיד שיעור: א בעל שם טוב, יוסף, יוסף, ווי האלסטו? מ׳האט שוין געלערנט… אה, כף? שוין, זאג עס כף. ס׳שטייט אלס אין די זעלבע זאך. איך שטיי נישט פאר וואס עס וואס עס וואס פארמאל. שוין, עס כף? זאג עס כף ביז כף ה׳. איך ווייס נישט. לאמיר מאכן פון אלע איינע גרויסן זאכן.
בעל שם טוב, עס איז אין יא אלינו פירוש. צו תבעה לטבע, צו לשון עורא. תבעה לשון דיבור. פרשקשיוא. איש עס יוסף, יוצאי דוד. דיבור. דיבור. צורך עלרס. פרשקיילת. תבעה תבעה דיבור בתחילה. חשבה אותיות חשב מאה.
ערשט דארף… ערשט דארף מען טראכטן לאן, קען מען רעדן. ערשט דארף מען מאכן א חנה. דאס איז דער וואלט. מען מאכן דער לכחן א חנה. וויכטיג.
דיסקוסיע: דער מקור פון דעם בעל שם טוב׳ס ווארט
קהל: אבער דאס זענען די לוקא דלוי… אזוי זאגסט ער? יא, יא. ווער איז דער תולדות יצחק? יא. ווילכע טאקע די פריערדיגע מעמד? וואס איז דארף די דוני וואס קיינער וואס דויט איך טוען שלענעם שמוען?
מגיד שיעור: לאמיר רעדן, איין מינוט, איין מינוט, איין מינוט. זענען די תולדות יצחק וואס ער ברענגט… תולדות יצחק איז דער נישט שכוזי? וויאזוי ווייסט מען דער וועל שם טוב האט געזאגט?
קהל: אייער… עס קען זענען זיך געהענט אויף דער פירוש! עס קען זיך זיך צוגעקענט אז ער האט מיך נישט געוואלט. ער האט געהערט, יא. אבער ס׳זייער אייער אנדערש. ווייל… ווייל…
מגיד שיעור: תולדות יצחק, לאמיר זען. תולדות יצחק, פרשת נח. איינע תולדות נח. צו יעתלי תיבה, הינה על בעל שם טוב פירוש. ענז האבט נישט, איך ווייס נישט. ווייל די פריערדיגע תורות איז געווען אז מ׳דארף אויסהערן די ווערטער, אזוי האט מען געלערנט פריער. דו פארשטייסט די לשון פון די… פון די מגיד׳ס ספרים.
מחלוקת: צוויי מהלכים אין תפילה
קהל: יא, ס׳איז דא א מחלוקת. איך געדענק נישט, ס׳שטייט מפורש ערגעץ. די תורות איז אלעמאל וועלכע מדרגה דו האלטסט, דו גייסט פון איינס צו די אנדערע. ס׳איז זייער גוט אינמיטן אדער פארדעם אדער צום סוף.
מגיד שיעור: ניין, ס׳איז דא א מחלוקת. ס׳איז דא צוויי מהלכים אין תפילה. ס׳איז דא וואס מ׳טראכט פארדעם, און ס׳איז דא וואס מ׳טראכט נאכדעם. דו הייבסט אן, און דו גייסט נאכדעם. אלע קשיות קען מען פארענטפערן מיט אזעלכע תירוצים.
איך מיין אז ס׳איז פארהאן די דיבורים. איך האב די פריערדיגע דיבורים שטימען מיט די דיבורים. איך בין חושש אז ס׳איז דא א פאלשע סטעלינג, און ס׳ליגט אין די לינקע. יא, ס׳איז דאך דא וואס דו טראכסט פארדעם, אז דיין בעצם דעת איז זיך צו פארבינדן, און נאכדעם איז דא א מלבוש פון די עילה און עלול.
דריי שטופן: לפני הטבע, בתוך הטבע, אחר הטבע
איך מיין אז ס׳איז דא דריי אנדערע זאכן. ס׳הייסט לפני הטבע, בתוך הטבע, און אחר הטבע. ווייל… איך געדענק אז ס׳שטייט מפורש וועגן דעם אין בעל שם טוב ערגעץ. איך געדענק נישט יעצט, לעצטנס האב איך נישט געזען וואס זיי זענען אין די מגיד׳ס ספרים. איך זע אז ס׳איז דא אידן וואס רעדן וועגן דעם.
אז ס׳איז דא… לעצטע וואך האט מען נאכגעזאגט אז ס׳איז אביסל ענליך, אבער נישט די זעלבע. ס׳איז דא מענטשן וואס… ס׳איז דא אזויווי א דרך אין כוונת התפילה, אדער בכלל, אז קודם טראכט מען, און נאכדעם זאגט מען, און מ׳ברענגט ארויס וואס מ׳טראכט אדער וואס מ׳האט פארשטאנען, עפעס אזוי. לאחר די הכנה.
אזויווי די חסידים זאגן אלעמאל אז מ׳דארף מאכן א הכנה, אמת? הכנה איז מחשבה קודם למעשה. מ׳דארף קודם טראכטן וואס מ׳גייט טון, נאכדעם טוט מען עס. דאס איז איין זאך, און ווי ער זאגט עס דא איז עס, וויאזוי הייסט, וויאזוי שטייט דא? אז מחשבה טובה דיבור, קודם איז דא מחשבה, נאכדעם דיבור.
די צווייטע שטופה: אריינלייגן די כוונה בשעת הדיבור
און וואס מ׳האט פריער גערעדט איז וואס דער בעל שם טוב האט געזאגט, און ער ברענגט אויך דא שפעטער, אז מ׳דארף אריינלייגן, באלייכטן די ווערטער, לאמיר זאגן, אריינלייגן זיין גאנצע כוונה אין די ווערטער, אדער זיין גאנצע כח, אדער זיין גאנצע מודעות, וכדומה.
קשיא: ס׳איז א סתירה מיט וואס מ׳טוט פארדעם
קהל: ס׳איז א סתירה מיט וואס מ׳טוט פארדעם.
מגיד שיעור: ס׳איז נישט קיין סתירה, דאס איז בשעת, בשעת די דיבור, אז די דיבור זאל זיין במלאו, כל עצמותי תאמרנה, עפעס אזא סארט זאך. נאכדעם וואס מ׳האט געלערנט פון ערשט קומט די מחשבה, און נאכדעם קומט די דיבור, ס׳איז צוויי סטעפס.
די דריטע שטופה: שמיעה מפי השכינה
קהל: יא, איז דא כאילו א שאלה פון התעוררות. נאכדעם איז דא וואס ער האט געזאגט פריער, שישמע תורה מפי השכינה. דאס איז כאילו נאך די דיבור, ס׳איז אפילו שוין נאך.
ס׳קען זיין אז אלעס געשעט אין איין רגע, ס׳איז נישט קיין חילוק ווי לאנג ס׳נעמט אין צייט, וואס כאילו ער זאגט ווערטער, און די ווערטער, אזויווי מיר האבן געזאגט, די ווערטער זאגט די שכינה, סאו ער דארף הערן וואס די שכינה האט צו זאגן.
אזויווי א נביא, אויב א מענטש איז געווען א נביא, איז דער נביא אליינס האט נישט אלעמאל געוואוסט וואס ער זאגט, ער האט זיך אליינס אויסגעהערט, ווייל ער רעדט דאך בהשראה, און נאכדעם ווען ער ווערט אויס, און ער פארשרייבט וואס ער האט געזאגט אויך.
סאו דאס זענען דריי אנדערע, אזויווי זמנים, אדער דריי אנדערע…
משל פון שמואל הנביא
און קודם האט ער געמיינט אז ער האט זיך צוגעבויגן צו זיין זון נאך די תורה, און ער האט שוין געזאגט תורה.
קהל: אה, ער האט נישט געזאגט. ער האט זיך נישט צוגעהערט צו די נבואה.
מגיד שיעור: אה, אבער שאול האט אים נישט אויסגעהערט.
קהל: אה, ער האט נישט געהערט.
מגיד שיעור: אה, מ׳דארף הערן די, א כלי טייער ארויסצונעמען די טעיפ.
דיסקוסיע: סתירה צווישן הכנה און ספּאנטאנע דביקות
איך הער… איך זאג אז… איך מיין אז ס׳איז אזוי ווי א… פארוואס זאג איך אזא סתירה? איך מיין נישט אזא סתירה… ס׳קען זיין… אזוי ווי זיי האבן געזאגט פריער, ס׳איז דא אזוי ווי א… ס׳ווענדט זיך אזוי ווי קען זיין די מציאות פון דעם מענטש, באט ס׳איז דא… אזוי…
אויב מען רעדט וועגן התעוררות… דער עוררות באשטייט אויף עפעס צו טון מיט די סורר איז נישט נאר אזוי ווי טראכטן קאלטערהייט, און דעמאלט איז דא א מאל וואס א מענטש האט א אונז דא א גאנצע ענער פון דעם וואס זאגט אז יא דאס איז מער פראקטיש דער אמת, יא?
דער פּראקטישער עצה: טראכטן פאר יעדע ווארט
אויב מען רעדט ווען כוונות התפילה, אויב מען רעדט ווען כוונות התפילה איז רוב מענטשן, עס איז העלפט לפחות פאראפ מענטשן צו טראכטן פאר דעם וואס ער גייט טון, און נישט נאר בשעת מעשה און נישט נאר נאכדעם.
ער האט געטראפן אמאל א גרויסע יראי שמים, וואס ער האט אלעמאל זוכט א חומרות וואס מ׳קען נאך במחמיר זיין, ער האט געזאגט עס שטייט א משנה ברורא, אויף פאר מען זאגט די ווארט דארך מיר זינען וואס מען וועגט זאגן, נישט עס שטיין כום דארמאל מענטשן זאגן די ווארט, לאמיר טראכט נישט זיי וואס ער האט געזאגט, ווען מ׳רעדט אזוי, מ׳רעדט נישט אזוי, אסאט ער זיך אנפיינדער וויינבילדזו זיין, צו מאכן א סטאפ פאר יעדע ווארט עס זען מוחדקט פאר יעדע ווארט עס ווער מוראונגעגט אמער אויף דערעדט פאר… א נישט לומד אז דער גארבער זאגט ער צו קליבן אנטערעדט.
דארט יעדיגט עס איז נישט מיט די לושטיגע וואך. די זעט עס, אז עמוד איז דער גאנצע וועלט צווארשט אינגערמאכט. פאלט עס איז נישט ריכטיג. אז ער זער געניצט דעם האט קריץ? עס האט ер געהאט דעם שטליכט ביי דער גארט. עס איז נישט א קריכטיגע זאך.
ניין, ער רעדט נישט פון די גוטע כהלכה, אז עס איז אמת אז דאס איז א סארט דעיס וואס ער זאגט דא. איך געווען דארף אים פריעסט, און דער מאדרעגער מיט זיינע צוטראגט ווען מ׳געפילט זיך שוין אין די מחשבות זרות, איז מ׳דארף זיך צוגרייטן פאר מ׳פארט אריין צו זאגן די תהילים.
קהל: די צווייטע מדרגה מיינסטו צו זאגן? די צווייטע סטעפ?
מגיד שיעור: יא, איך מיין אז ס׳איז נישט נאר א צווייטע סטעפ, איך מיין אז ער גייט פארקערט. דער בעל שם טוב גייט אז ער רעדט פון עפעס אז בשעת וואס ער הייבט אן צו זאגן די ווערטער ווייסט ער נאכנישט וואס ער גייט זאגן, אדער איך ווייס נישט צו ער גייט זאגן, ס׳איז נאכנישט אין די… ער קען זיך נישט צוגרייטן.
דער בעל שם טוב׳ס כוונות: יחוד התפילה גופא
עקזעקטלי. ווייל דער בעל שם טוב׳ס כוונות, ס׳איז אזויווי אונז האבן גערעדט, דער בעל שם טוב׳ס כוונות איז שוין די יחוד התפילה. וויאזוי קען זיין די יחוד לפני היחוד? ס׳קען נאך זיין אזא הכנה.
קהל: די ביטול, ער זאל רעדן וואס ער זאגט, ער קען נישט טראכטן פארדעם.
מגיד שיעור: דאס איז שוין א דריטע זאך, אבער אפילו די עצם כוונה, די עצם דביקות וואס ס׳זאל זיין פון די אותיות התפילה אליינס, קען נישט זיין אז ס׳זאל זיין פארדעם. ס׳קען נישט זיין אזויווי די שואל משואל קודם התפילה. ס׳קען נאך זיין א הכנה פארדעם, קען זיין מ׳דארף מאכן א הכנה פארדעם, אבער ס׳איז נישט אז איך טראכט יעצט, און נאכדעם וואס איך האב געטראכט, דעמאלטס זאג איך.
ס׳איז מער אז בשעת וואס איך זאג, דעמאלטס איז עס. וואס שטייט אז ס׳איז בו ביום, בשעת מעשה, נישט אזויווי א הוצאה. ס׳איז נישט אזויווי איינער וואס האט זיך מערך געווען.
דער פסוק: “לאדם מערכי לב ומה׳ מענה לשון”
אזויווי ס׳שטייט, יא, וואס איז די טייטש, “לאדם מערכי לב ומה׳ מענה לשון”? וואס איז די טייטש?
די טייטש איז אז דער מענטש, אזוי מיין איך די טייטש, איך ווייס נישט, איך דארף קוקן אין די פסוק, אז דער מענטש גרייט זיך צו, ער האט אזויווי די הכנה, ער וויל רעדן וועגן עפעס, נאכדעם וויאזוי ס׳קומט ארויס, אזויווי די עצם דיבורים איז שוין נישט מער אדם, ס׳איז נישט, דו קענסט נישט רופן בכח אדם. מער אזוי ווי דער יחיד אליינס, דאס רופט זיך “לילה”. און יענץ איז…
דער בעל שם טוב וויל זאגן, דער בעל שם טוב איז עוסק אין דעם “מהשם”, אמת איז ער נישט אין דעם “אדם”. ער איז געווענליך עוסק אין דעות אז…
ייחוד עליון בשעת דיבור — “מה׳ מענה לשון”
מגיד שיעור: ס׳איז מער אז נאכדעם, בשעת וואס איך זאג, דעמאלטס איז עס. דו פארשטייסט, ס׳איז בואו ביום, ס׳איז בשעת מעשה, נישט אזויווי א תוצאה. ס׳איז נישט אזויווי איינער וואס האט זיך געמוטשעט געווען. אזויווי ס׳שטייט, יא, וואס איז די טייטש “לאדם מערכי לב ומה׳ מענה לשון”? וואס איז די טייטש?
די טייטש איז אזוי, אז די מענטש… אזוי מיין איך די טייטש, איך ווייס נישט, איך וועל נאכקוקן אין די פסוק. אז די מענטש גרייט זיך צו, ער האט אזויווי די הכנה, ער וויל רעדן וועגן עפעס, נאכדעם וויאזוי ס׳קומט ארויס, אזויווי די עצם דיבורים, איז שוין נישט מער אדם, קענסט נישט רופן בכח אדם. ס׳איז שוין מער אזויווי די ייחוד עליון, אדער די ייחוד תחתון.
דער בעל שם טוב׳ס שיטה — עוסק אין “מה'” נישט אין “אדם”
און יעצט איז די בעל שם טוב וויל זאגן, די בעל שם טוב איז עוסק אין דעם “מה'”, אמת איז נישט אין די “אדם”. ער איז געווענליך עוסק אין דעם אז בכל תיבה נעשה ייחוד, די אלע ייחודים, זאכן וואס די אייבערשטער מאכט, זאכן וואס איז “מה׳ מענה לשון”, ס׳איז נישט די הכנות הלב. די משניות רעדט פון די אדם.
יא, ס׳קען זיין אז לויט אים פארשטאנען, ס׳איז דא א… די בעל שם טוב רעדט אסאך פון מחבר זיין די כוונה מיט די דיבור, די אלע זאכן. אבער איך מיין אז ס׳איז… אויב דו רעדסט פון פארדעם, איז עס נישט די זעלבע זאך. ס׳קען נאר זיין א הכנה לויט די דרך הבעל שם טוב. ס׳קען נישט זיין אמת׳דיג די… ס׳קען נישט זיין אזויווי די מחשבה פון די ווערטער ליגט פארדעם. ס׳מוז זיין א הכנה אז ער גייט דאס זאגן, אז ער וויל דאס זאגן, ער גרייט זיך צו, אפשר אזא סארט זאך.
דיסקוסיע: נישט אויסנוצן די כוחות פאר׳ן דאווענען
ר׳ פנחס קאריצער׳ס הדרכה
מגיד שיעור: אקעי, נעקסטע שטיקל. אבער ס׳איז יא דא, למשל, ס׳איז דא א פארקערטע חסידיש׳ע הדרכה, אזויווי ר׳ פנחס קאריצער האט געזאגט אז מ׳טאר נישט זיך איבעררייסן. יא, דו ווייסט וואס איך מיין? ר׳ פנחס קאריצער האט געזאגט…
קהל: וואס? אן אים דאווענען, מיינסטו?
מגיד שיעור: יא. אן אים דאווענען. יא. משמע אז ער שפירט אז מ׳דארף תפילה שפילן פסוקים. שטייט דא אויך וועגן דעם? אז ער זאל נישט איינהאלטן די כוחות פונעם דאווענען.
אבער מ׳קען נישט… איך געדענק נישט וואו ס׳שטייט. איך געדענק נישט וואו ס׳שטייט.
דער מגיד וועגן דאווענען בקול רם
קהל: ער האט אמאל געשיקט א גאנצע שטיקל פונעם מגיד. ער ברענגט א גאנצע זאך ווער ס׳דארף דאווענען בקול רם און ווער נישט. צוויי סארט מענטשן. פשוט׳ע מענטשן און די נישט פשוט׳ע מענטשן. געדענקסט?
מגיד שיעור: ניין.
קהל: ער האט געשיקט א גאנצע שטיקל.
מגיד שיעור: אות ל״ו. קוק אות ל״ו. וועגן דאווענען פאר׳ן דאווענען.
קהל: אה, יא, אבער דאס איז מער… ווייל דער בעל שם טוב זאגט אז מ׳נוצט אויס די כח פאר׳ן דאווענען. מ׳נוצט אויס די כח, מ׳קען נישט מער… אבער איך רעד בשעת תפילה אליין. די… די… תפילה בהתלהבות. געדענקסט? איך האב דיר געמאכט א גאנצע זאך וועגן דעם.
מגיד שיעור: יא, איך געדענק, אבער איך געדענק נישט וואס ס׳שטייט. איך געדענק נישט וואס ס׳איז געשטאנען דארט אויכעט.
אות מ״ז — תחלת התפילה
קהל: אות מ״ז.
מגיד שיעור: אות מ״ז שטייט וואו? מ״ז… אה, מער, אמת. תחלת התפילה.
אבער ר׳ אהרן ראטה האט אזוי ווי א הסבר אויף דעם. ער זאגט אז ס׳הייסט אזוי ווי ער נעמט די בת מלך בתוקף. מ׳דארף זיך לאזן, מ׳דארף מפתה זיין, נישט מאנה זיין.
קהל: אה, דאס איז ר׳ אהרן ראטה׳ס.
מגיד שיעור: יא. ס׳קען זיין אז דאס האט אזוי ווי די מחשבה… מחשבה קודם למעשה, עפעס אזוי.
דער שפת אמת׳ס פראקטישע קוק
קהל: דו זאגסט מחשבה קודם למעשה? אז זיי זאלן בלייבן… אז זיי זאלן נישט אויסגעבן די חיות פאר די ירידת העולמות.
מגיד שיעור: ס׳איז נישט חיות! דער שפת אמת רעדט, וואס דו ברענגסט שפעטער איז מער אזוי פראקטיש, ווייל מען ווערט מיד. איך ווייס נישט, אפשר איז דא אין די פרשה על פי סוד פארוואס מען ווערט מיד. אבער דער שפת אמת קוקט עס אן אז מען ווערט מיד און מען דארף זיך, וויאזוי זאגט מען, משמר זיין די כוחות פאר שפעטער.
צניעות אין תפילה — נישט כאפן די השראה
“מה אשיב לה'” — ווארטן אויף די השראה
מגיד שיעור: אבער דא איז דא אויך אזויווי אן ענין אין דעם, ווייל אויב דער “מה אשיב לה׳ כל תגמולוהי עלי” ווארט פאר די השראה זאל קומען, דו קענסט נישט כאפן, דו קענסט נישט כאפן די שיריים, יא? “צנועים מושכים את ידיהם”. דו קענסט נישט כאפן. אויב דו כאפסט, איז עס אזויווי דו נעמסט אליינס וואס פאר מען געט דיר. סאו דאס איז אזויווי א פגם, ס׳איז אליינס א…
ס׳איז דא אנדערע וועגן. ער זאגט אז מען מאכט די דיבור העכער פון די קול, יא? “המגביה קולו יותר מן המברך”. דער עונה, ס׳איז דא אזא הלכה אז ווער ס׳ענטפערט אמן זאל נישט שרייען העכער פון דער וואס זאגט די ברכה, יא?
קהל: יא, וואס זאגסטו מיט דעם?
שאלה און תשובה — שלא לפי ערך השאלה
מגיד שיעור: זאגט ער דין אז דער עונה איז אזויווי דער “מה אשיב לה'”. ס׳איז דא אן התעוררות און ס׳איז דא א תשובה. יעדע זאך איז א שאלה און א תשובה. מ׳קען נישט כאפן די תשובה שלא לפי ערך השאלה, שלא לפי וואס די שאלה האט געבעטן.
אזויווי למשל ווען א מענטש הייבט אן צו דאווענען און ס׳קומט צו אים א געוויסע התעוררות אדער א געוויסע מחשבה אדער א געוויסע געשמאק אין דאס וואס ס׳קומט צו אים, אויב דו נעמסט עס און זאגסט “איך גיי דאווענען פאר א געשמאק”, דעמאלטס איז עס שוין א שטיקל, וויאזוי הייסט עס, ס׳איז פארגרעבט געווארן, יא? ס׳איז מגושם געווארן. אז דו כאפסט די זאך וואס פאר מען געט דיר עס. ס׳איז אזויווי א פגם פון די…
דיסקוסיע: רבינו יונה׳ס “כל מעורר כוונה”
קהל: וואס? דער “כל מעורר כוונה” פון רבינו יונה גייט נישט אין דעם וועג. זיי זענען נישט גערעכט אין דעם.
מגיד שיעור: קוק, קוק, ער ברענגט דאס פון דעם מגיד בשם דעם בעל שם טוב, אונטן אין די הערות: “ורבינו הבעש״ט אמר משל זה”. דו זעסט?
קהל: וואו? וועלכע פעידזש?
מגיד שיעור: דו האסט מיר פינף פעידזשעס געשיקט. ט״ו. פעידזש ט״ו, די צווייטע עמוד פון די הערות. יא. “כי בעל שם טוב אמר משל הזה, איך אדאנק דיר באשעפער איך קען נישט כוונען, שווענדט זיך מתפלל בזה לבד, וזה אינו יכול”. אז וועגן דעם זאל מען נישט אנפאנגען.
קהל: אזוי זאגט ער דא? ער זאגט אז מען זאל נישט… איך זע נישט. ער זאגט אז מען גייט ארויף און אראפ, תענית תמידי, איינער טענה׳ט אזעלכע זאכן. דו זעסט די נוסח?
מגיד שיעור: יא, איך זע נישט דא די נקודה.
אקעי.
אז ס׳איז נישט קיין סתירה, ווייל די כוונה, די מחשבה לפני התפילה איז אויך א מחשבה. אויף דעם אליין איז דא א שאלה פון די בית אהרן.
קהל: איך זאג נאר, די זענען דאך פשוט׳ע מענטשן וואס שרייען.
מגיד שיעור: אקעי, דארף מען היינט זיין דארט. ער ברענגט צו די אלע שטיקלעך.
קהל: יא, מ׳קען נישט אזוי.
צוויי סדרים אין עבודת התפילה
דער סדר וואס הייבט זיך אן פון דער תיבה
מגיד שיעור: די משמעות פון די אלע שטיקלעך ביז יעצט איז מער אז ס׳הייבט זיך אן פון די תיבה, ס׳הייבט זיך אן פון די ווארט, פון די אות, פון דעם באקומט ער די אור, פון דעם גייט ער אריין אין די יחודים וואס איז דא אין דעם, און אזוי ווייטער.
דא ווען ער זאגט אז ער דארף קודם טראכטן און באלייכטן די דיבור מיט׳ן כח פון די מחשבה וואס ער האט געהאט פריער כביכול, דאס איז אן אנדערע כיוון, ס׳איז אן אנדערע… ס׳גייט אויף אן אנדערע סדר.
קהל: יא.
מגיד שיעור: קוק ווייטער, וועסטו זען, ס׳איז ווייטער א פארקערטע סדר.
בעטן פון די אותיות — אות כ״א און כ״ב
לבקש מהאותיות שיהיו מסודרים
מגיד שיעור: אויך אויף א׳. “אמר אדונינו זקנינו בסוד תחתים שנים ושלשים, בפירוש האותיות, ולבקש מהאותיות שיהיו מסודרים כסדר אשר בסופם ולבקש משם”. שטייט אויך די נעקסטע שטיקל די זעלבע זאך, יא?
קהל: זאל איך ליינען?
מגיד שיעור: “לבקש מהאותיות ממש, כמו ששמעתי פירוש על ‘אנכי אעשה כן׳, פירוש אנכי אסדר ואקשר בהם, ויעזרוני לדבר האותיות בכוונה אמת לשמה, וזהו תיקון כללי לכל הענינים שהם”.
דיסקוסיע: די שייכות צווישן כ״א און כ״ב
מגיד שיעור: וואס ער זאגט איז… ניין, די צוויי, כ״א און כ״ב, איז די זעלבע זאך, יא? ס׳איז לאו דווקא אז ס׳האט א שייכות מיט די פריערדיגע.
קהל: ניין, ס׳איז נישט אזוי ווי די… ער זאגט אויך אז דאס איז די דרך… כ״א און כ״ב איז די זעלבע זאך, יא?
מגיד שיעור: יא, יא, יא, דו ביסט גערעכט. דו ביסט גערעכט. כ״א און כ״ב האט אויך א שייכות מיט אלעס חוץ פון די… ריכטיג. יא, מיט די פריערדיגע. ס׳הייסט, ס׳איז א געוויסע אסיפה פון א דרך וויאזוי צו טון די פריערדיגע זאכן.
דער חידוש פון בעטן פון די אותיות
מגיד שיעור: הייסט ער זאגט, און די צווייטע שטיקל איז מער קלאר. ער זאגט אז א מענטש האט… ס׳איז שווער צו דאווענען בכוונה לשמה, ער איז מבולבל, ער איז וכו׳ וכו׳ וכו׳.
סאו וואס זאל ער טון? פון וועמען זאל ער בעטן הילף? יא? דאס איז אזוי ווי די שאלה. פון וועמען זאל מען בעטן הילף? מען בעט פון דער אייבערשטער, פארשטייט זיך. אבער פון וועמען זאל מען בעטן הילף?
זאגט דער בעל שם טוב, מען זאל בעטן פון די אותיות. און מען זאל זאגן, “מודה אני לפניך מלך חי וקיים”, די אות מ׳ זאל האבן א כוונה אז די אות תעיר את האור האלקי. סאו, העלף מיר איך זאל זאגן די מ׳ בכוונה. ס׳איז מובן, יא? די זעלבע אותיות.
דיסקוסיע: “לבקש מהאותיות ממש”
קהל: וויבאלד די אותיות… ער זאגט נישט בעטן פון די אותיות, אבער ער זאגט יא פון די אותיות, אמת?
מגיד שיעור: יא, נאר ער זאגט דאך פלאות. “לבקש מהאותיות, היינו מסוד האור האלקי שבהם”.
קהל: אבער ס׳איז פשט אז ס׳איז נישט מיין אותיות נאר אור אלקי.
מגיד שיעור: פון וועמען זאל מען בעטן? “לבקש מהאותיות ממש”. ער זאגט א חידוש. דער בעל שם טוב האט געזאגט אזא שפראך, אז א מענטש איז אים שווער צו דאווענען, אדער ער איז ווייט פון קדושה, זאל ער דינען, יא, זאל ער בעטן פון וואו?
א מענטש קען נישט בעטן פון… כאילו ער איז דאך נישט שייך כאילו, ער קען נישט בעטן פון דער אייבערשטער, ער קען נישט בעטן פון וואס דער אייבערשטער איז אמת׳דיג, ווייל ער איז דאך נישט דארט, ער פארשטייט נישט דארט. סאו ער זאל בעטן פון די
בעטן הילף פון די אותיות
דער יסוד: אן אור אלוקי אין יעדע אות
אין יעדע אות איז דא א געוויסע אור אלוקי. אפשר יעצט גלייבט ער עס נאר, ער זעט עס נישט, אבער כביכול פונה, די… די… די… כביכול מ׳לאזט אים זאגן על ידי אותיות. אבער וואס זאל ער טון? האט ער געזאגט “מן האותיות” — ער זאל בעטן פון די אותיות, זיי זאלן אים העלפן.
ס׳איז דא א געוויסע אור אלוקי וואס איז מתלבש אין די אות, אין א געוויסע וועג, אין די וועג וואס ס׳איז דאך פאסט אריין אין די אות, און דא האלט ער זיך ביי די אות — זאל ער בעטן פון די אות.
די עצה פון די תוספות: מוציא בפיו בכל כוחו
איך מיין וואס ס׳שטייט דא אין די תוספות וואס איך האב דיר געשיקט, אז אויב ער האלט נישט ביי די מדרגה זאל ער מוציא בפיו את התיבה בכל כוחו — איז פון די כח האט ער באקומען דאס, אדער ווייל ער זאגט דאס ווארט… און דאס וועט שטיין אין די שפעטערע אמת אין די חכמים, אין די נעקסטע נושא.
יעצט רעדט מען פון די אותיות. יא, וואס ער זאגט דא איז אז מ׳זאל בעטן הילף פון די אותיות. די אותיות זאלן דיר העלפן. די הייליגע אותיות פון תפילה.
קהל: וואס איז די אנדערע נושא זאגסטו?
אקעי. יא, ער זאל בעטן פון די אותיות. די אותיות איז א תפילה, זיי זענען זייער הייליג. די אותיות איז תורה, די אותיות איז א תפילה.
ווען א מענטש ווערט סטאק אין תפילה
און אויב א מענטש ווערט סטאק און ער ווייסט נישט וואס ער זאל נעמען, ער קען אפילו נישט זאגן אזוי ווי מ׳בעט “יהי רצון מלפניך”, אזוי ווי ס׳איז דא אזא זאך. פון וואו נעמט ער די סערוויס? פון וואו נעמט ער הילף? הרי תרמו סיינו, אלע מיני זאכן דארפן אים העלפן. פון וואו נעמט ער הילף צו דאווענען? פון די כח האותיות. די אותיות האבן א קדושה, זיי האבן אן אור אלוקות, און ער נעמט הילף פון זיי. ער בעט זיי. ער בעט זיי.
דיסקוסיע: דאווענען ביי ציונים
קהל: זאגסטו מ׳מעג דאווענען ביי ציונים. דער צדיק זאל העלפן.
הא?
קהל: דא איז נישט, ער שטייט צדיק צו אותיות.
לבקש מהאותיות.
קהל: דו ווייסט וואס ער האט אים געזאגט?
לבקש מהאותיות.
קהל: אקעי.
—
דער חסד לאברהם — מקור פון כוונת התפילה
דער תולדות ברענגט פון חסד לאברהם
אפשר די… וואס זאגט ער דא פאר אים די תולדות? ער ברענגט פון אים פון אסאך זאכן וואס איך ווייס נישט וואס ער וויל פון אים.
אה, ניין, ס׳איז דא זייער א וויכטיגע זאך, סארט טומאה׳ס וואס האבן גערעדט פריער. ס׳איז דא א… דער תולדות איז וואס ברענגט אסאך מאל פון די חסד לאברהם, יא? ער ברענגט דאס דא פון אונטן בקיצור, און… ער רעדט שוין אין אן אנדערע פלאץ נאר דא?
קהל: ניין, ער ברענגט דאס וואס איך האב דיר געזאגט, די כוחי.
ניין, ניין, אבער הער אויס, דער חסד לאברהם, וואס איז דער מקור פון חסד לאברהם, וואס ער איז מסביר מיין איך, אויב איך געדענק, ער ברענגט נישט דא די גאנצע לשון געהעריג.
די ניגונים און דער גאנצער נושא
אה, נאכדעם רעדט ער וועגן די ניגונים, און דו זעסט עקזעקטלי די נושא, און די גאנצע זאך וואס ער רעדט דא פון אונטן. ער זאגט, סאו, קודם כל דארף מען דאס וויסן, ס׳איז דא א חסד לאברהם. ווי איז דער… דער תולדות ברענגט אסאך מאל דעם חסד לאברהם, אדער מער ווי איין מאל, און ער שטעלט עס צו צום בעל שם טוב. ער זאגט אז דער בעל שם טוב האט אויך געלערנט חסד לאברהם, און דער תולדות.
די לשון פון חסד לאברהם: צוויי וועגן אין כוונה
און דער חסד לאברהם זאגט, אזא לשון, אז די עיקר כוונת התפילה און כוונת התורה איז צוויי וועגן. ס׳הייסט ס׳איז דא, לאמיר זען אויב איך קען טרעפן דא די לשון פון די חסד לאברהם וואס ער האט געברענגט. איך האב געזען וועגן אים באריכות, אבער איך דארף עס טרעפן.
דער חסד לאברהם האט געזאגט אז די עיקר כוונות אלא איז אז קודם דארף מען ממשיך זיין אן אור צו די אותיות, יא? ווי איך געדענק איך. אחר כך יתייחד ביחודא דקוב״ה. און נאכדעם, יא, נאכדעם וואס מ׳מאכט ממשיך, איך דארף טרעפן די שטיקל. מ׳קען עס טרעפן אזוי זייער גרינג somehow.
זוכן דעם מראה מקום
יא, דער תולדות ברענגט נישט די מראי מקום מסתמא.
קהל: יא, ער ברענגט עס, איך מוז זען ווי. ער ברענגט אז… לאמיר ברענגען אויף א גלאז. איך גיי זען אין תולדות א מינוט, לאמיר עס טרעפן דא. איך בין אין די גלאז.
אה, דו האסט שוין. ס׳איז אלעס דא. איך בין אין די גלאז. איך בין אין די גלאז. ניין, ס׳איז זייער א וויכטיגע זאך. ער ברענגט נישט, ס׳איז נישט דא.
קהל: וואט? ס׳שטייט זיכער. וואס איז די לשון וואס ער ברענגט דא? בחסד לאברהם.
די לשון פון די הקדמה
אה, ער זאגט אזוי, קוק, אין די הקדמה פון תולדות ווערט עס שוין געברענגט, אקעי? ער זאגט אזוי, “וכך מצאתי בהקדמת חסד לאברהם נהר מ״ג”, אין די הקדמה פון תולדות ברענגט ער עס, און ער ברענגט עס אסאך מאל. “כתכלית עיקר הכוונה צריך להמשיך הרוחניות מדרגות עליונות אל האותיות שהוא מזכיר, כדי שיוכלו האותיות לעלות עד מדרגה עליונה להעלות שאלתו, אין שם שיעור וערך”.
און אזוי ברענגט ער אויך דארטן, יא, ווייטער אין די הקדמה, און נאכאמאל. און יא. סוי, דער תולדות האט צוגעשטעלט דעם חסד לאברהם כמה וכמה פעמים. יא, האב איך געזען.
דער שלשלת פון דעם מקור
צו מעיין ב׳ נ״ד אדער מעין ג׳ צו די בעל שם טוב׳ס מהלך. אויב איך פארשטיי, איך קען ברענגען דעם חסד לאברהם. אויב איך פארשטיי, איז, איז דעי, איז דעי צוויי סטעפס, הייסט ער רעדט מער אזוי ווי א מקובל.
יעצט ער זאגט מעיין רביעי נ״ה, רבונו של עולם, ניין, נאר, וואס ער זאגט, נאר מ״ג, וועלכע נאר מ״ג, רבונו של עולם. מען וועט שוין זען פון דעם מפתח. מעיין ראשון… אוי, יא, מ״ד, זייער גוט. מעיין א׳, מ״ג און מ״ד.
קהל: וואס?
אה, סימעיין ב׳.
קהל: יא, ס׳איז דא. מעיין התפילה עניין הכוונה בתפילה.
עניין הכוונה בתפילה, און דעי דעי שטיקל חסד לאברהם איז זייער א היימיש שטיקל אויך אין דער, דער… רב נתן ער האט, דאס האט דארט אריינגעשריבן, דער דער חסד לאברהם האט געמאכט א סיכום פון דעם כוונות האר״י, דאס הייסט כנף רננים, און ער האט עס געברענגט דארט אין די הקדמה, און משם הביאו רב נתן שפירא אין די הקדמה פון זיין ספר מאורות נתן, ווייל דעס איז פרי עץ חיים, פרי עץ קודש, זעלבע ספר, שטייט עס דארט אין דעם הקדמה.
סוי עס איז זייער א, עס איז א שטיקל וואס די מקוונים פארשטייען אז עס איז זייער א יסודות׳דיג פאר כוונות התפילה.
—
די מהדורה פון פרי עץ חיים און די הקדמה
זוכן דעם ספר
קהל: אבי, זאגסטו עס איז דא אין די ספר…
אזוי, קוק אין חסד לאברהם. דו האסט חסד לאברהם? נאר מ״ג? דו האסט חסד לאברהם? ער ברענגט עס דא בקיצור, בשעת דער תולדות האט צוגעשטעלט דעם שטיקל פון בעל שם טוב. און מסתמא דער בעל שם טוב האט עס אויך געזען. איך מיין, וואס איז ער געפארן? ס׳איז שוין זייער א… ס׳איז א שטיקל רמ״ק, געבויט אויף די פרד״ס שער הכוונות, זאגט ער.
ווי זאגט ער דא?
קהל: וואס זאגסטו? דער פרי עץ חיים דרוקט עס?
יא. פרי עץ חיים איז דא א הקדמה, און ס׳איז דא אפאר מהדורות פון פרי עץ חיים.
דער דפוס קארעץ — א חסידישע מהדורה
איינע פון די מהדורות פון פרי עץ חיים איז וואס מ׳האט געדרוקט אין קארעץ תקמ״ב, דער דפוס קארעץ. די חסיד׳ישע אידן האבן עס געדרוקט, און זיי האבן… ס׳איז בעצם געבויט אויף א ספר פון ר׳ נתן שפירא, וואס ס׳האט געהייסן מאורות נתן, וואס איז א ליקוט פון די כוונות פון האר״י ז״ל.
קהל: נישט מגל עמוקות, ניין, ניין, ניין, ר׳ נתן שפירא, דער רנ״ש.
און דער פון אווזע. יא, און ער האט, וויאזוי הייסט עס, ער האט געשריבן א הקדמה דארט, וואס איז מער ווייניגער געבויט אויף די הקדמה.
דער יסוד פון דער הקדמה: חלק אלוקה ממעל
ער זאגט אזוי, אז וויבאלד… קודם הייבט זיך אן מיט דעם אז א מענטש איז חלק אלוקה ממעל. דו האסט חסד לאברהם? קענסט מיר שיקן?
קהל: אה, איך קען דיר נישט שיקן אין ערווין.
בקיצור, איך האב דא א… פרי עץ חיים האב איך. אבער ס׳איז נישט די נארמאלע מהדורה, מ׳דארף… בקיצור, ס׳איז א געוויסע פרי עץ חיים.
קהל: שיק א בילד, שיק א בילד.
אקעי, איך וועל דיר שיקן. ער זאגט אזוי, איך האב דא… ס׳איז לענגערע שטיקלעך דא מער ווי ס׳שטייט דא. ס׳איז נישט אויפ׳ן סקרין, איך האב א ספר.
אקעי, דאס איז א מלבוש. ס׳איז א הקדמה צו כוונות התפילה.
דער סולם: דער מענטש און די שלשלת הקדושה
ער זאגט אז קודם דארף מען וויסן אז א מענטש איז זיין נשמה קאנעקטעד מיט די גאנצע שלשלת הקדושה וואס איז אויבן, און דאס איז א סולם. וועגן דעם דאך א מענטש זיינע סדרות איז מכוון צו די ספירות, און ער ברענגט שפע פון אויבן ביז אראפ. און לויט זיינע סדרות…
סיכום: די צוויי שלבים פון כוונת התפילה לויטן רמ״ק
דער מקור פון די תורה — רמ״ק׳ס שער הכוונה
מגיד שיעור: נאכדעם זאגט ער אזוי, און לויט תכלית עיקר הכוונה, דאס איז די עיקר שטיקל, די המשך. ער זאגט אז ס׳איז א קיצור פון התפארות שער הכוונה פרק ג׳. איך האב דא די נייע חסד לאברהם, זיי צייכענען צו אויף אלעס.
ער זאגט אזוי, תכלית עיקר הכוונה איז, ער איז קודם מסביר פארוואס די כוונה ארבעט, און נאכדעם זאגט ער פראקטיש וויאזוי מ׳טוט עס. ער זאגט אזוי, צריך לדעת כי צריך המכוון להמשיך רוחניות ממדרגות עליונות אל האותיות שהוא מזכיר, כדי שיוכל להעלות האותיות ההם עד המדרגה העליונה, לעורר לאחז״ל שאלתו.
ער ברענגט דא פון אונטן אויך, אסאך מאל די תולדות וואס איז נוגע די שטיקל אין די הקדמה, ועוד הרבה בספרים.
דער רמ״ק׳ס הסבר — אותיות זענען רוחניות
מגיד שיעור: והכוונה, ער איז מסביר די רמ״ק, רבי משה קארדאווערא, די אלע זאכן. והכוונה, כי הבל פי האדם אינו דבר ריק, אבל הוא רוחניות מתחבר ממנו. אז די אותיות, די לופט וואס קומט ארויס ווען מ׳רעדט, איז א רוחניות.
ואל הרוחניות ההיא צריך להמשיך כח מלמעלה, להפריח שאלתו ולהעלות אותיותיו עד המדרגה הנרצית לו. וזה עיקר הכוונה, להמשיך כח, כדי שבכח ההיא יעלו האותיות למעלה, ויתהוו במקום רם ונישא לעולם, וימלאו בקשתו.
דאס איז די עיקר שטיקל וואס איז נוגע צו דעם. ער איז מסביר נאך ווייטער, אבער אין סוף זאגט ער אזוי, ווער וויל וויסן פונקטליך די פרטים פון די כוונות, זאל לערנען כוונות האר״י ז״ל. סאו דאס איז אמת, דאס קומט פון האר״י.
דער חידוש פונעם תולדות — די צוויי שלבים
מגיד שיעור: וואס ער זאגט איז, אבער וואס איך וויל לערנען פון דעם איז, איך וויל מיר פארשטייען, דער תולדות רעדט וועגן דעם אין די אלע פלעצער, אז ס׳קומט אויס…
קהל: אונז האבן געלערנט פון שער רוח הקודש, דער ערשטער שטיקל.
מגיד שיעור: יא יא, אונז האבן געלערנט פון שער רוח הקודש, דאס איז אויך א…
קהל: יא, כעין זה.
מגיד שיעור: אבער וואס דו לערנסט דא, וואס דער רמ״ק געבט דא צו, איז די צוויי שלבים וואס אונז רעדן וועגן דעם.
שלב א׳ — אריינברענגען אור אין די אותיות
מגיד שיעור: דאס הייסט, קודם, ער זאגט אז קודם דארף מען אריינברענגען אין די אותיות וואס דו רעדסט. קודם כל, די אותיות זענען כלים פאר קדושה, כלים פאר אור אלוקות, בסדר. דאס איז א יסוד וואס שטייט דא בהבלאה, יא, ער זאגט עס נישט אפילו דער רמ״ק דא, אבער דער בעל שם טוב רעדט פון דעם מער מפורש פון די נקודה, אז די אותיות אליין זענען א כלי פאר די אור אלוקות, פאר די עולמות נשמות אלוקות וכו׳. אזוי ווי אונז האבן געזאגט אז ס׳קומט דאך פון לשון שער רוח הקודש, אמת, די גאנצע לשון פון עולמות נשמות אלוקות, שער היחודים.
און יעצט, אבער דער רמ״ק איז מסביר אז אסאך מאל ווען א מענטש רעדט אותיות, אויב דו רעדסט א מענטש וואס איז נפרד, וואס איז נישט מכוון כוונת האר״י, רעדט אותיות, זיינע אותיות האבן נישט קיין כח, זיינע אותיות זענען סתם אותיות גשמיות, אדער ס׳איז נאך נישט געווארן קיין כלי פאר די אור הספירות, פאר די אור האצילות וכו׳.
סאו קודם איז דא אז די עבודה נומער איינס איז צו ממשיך זיין חיות אין די אותיות, אריינצוברענגען אין די אותיות א העכערע אור, אורות מלמעלה, כדי אז די אותיות זאלן האבן אין זיי אור אלוקות, שטימט? להמשיך תוך האותיות, דארפסט אריינברענגען אין די אותיות די אור קודם, ווייל פאר דעם איז די ארדען.
לכאורה דער בעל שם טוב זאגט נישט וויאזוי מען טוט דאס, אפשר וואלט ער געזאגט על ידי האמונה, על ידי ה… ער זאגט נישט וויאזוי, פארשטייסט? אבער דאס איז די… מיר ווילן שוין ענדיגן, סאו מיר וועלן עס סאמערייזן.
דאס איז די שלב פון מחשבה, דאס איז אזויווי כאילו, איך ווייס שוין די צייט, אבער דאס איז כאילו פאר די דיבור.
שלב ב׳ — העלאת האותיות
מגיד שיעור: נאכדעם, נאכדעם וואס די אותיות האבן באקומען, זיי האבן זיך אנגעפילט, יא, האסט אנגעפילט די בעטערי, דעמאלטס די אותיות גייען צוריק. זאגט ער זיי, נאכדעם וואס זיי גייען צוריק ארויף אין הימל, איך ווייס פון וואו זיי זענען געקומען, און “ואותם שלח”, עס איז א שליח, פארשטייסט?
דאס איז די צוויי שלבים וואס דער רמ״ק זאגט, און דער תולדות ברענגט אסאך מאל בשם די חסד לאברהם. אבער דער תולדות האט פארשטאנען אז דאס איז דער מקור, דאס איז די זעלבע איידיע פונעם בעל שם טוב, אז ער כאפט אן די אותיות, און די אותיות ווערן א כלי פאר די ממשיך אין זיי העכערע אור, און נאכדעם די אותיות אליינס פליען ארויף צוריק און זיי מאכן יחודים, מתייחדים ביחודא עילאה, דאס איז די לשון פון בעל שם טוב.
דיסקוסיע: די אותיות קענען דאווענען אליין?
שאלה: אז די אותיות קענען דאווענען אפילו זיי קענען נישט די כוונה?
מגיד שיעור: אה, דאס איז ער זאגט “לבקש מאותיות”, דאס איז כביכול ער איז מדגיש די ניסיך, אז די אותיות קענען זיין אזא מין כלי פאר אסאך. “לבקש מאותיות” קען זיין אז ער זאל דייקא זיין ממשיך בתוך האותיות די אור. ער זאגט דאך “לבקש מאותיות”, כביכול ער שיקט, די צווייטע שלב איז אויך “לבקש מאותיות”, ער שיקט די אותיות זאלן זיין זיין שליח צו גיין, זאלן זיי טון וואס זיי דארפן טון.
אזויווי יענער וואס האט געזאגט נאר א׳ ב׳, דער אייבערשטער זאל שוין מאכן וואס ער דארף מאכן מיט דעם. אלע מענטשן, אלע אידן דאווענען אזוי באמת.
שאלה: דער בעל שם טוב האט אזא ענין?
מגיד שיעור: יא יא, ווייל ער דאוונט עניוועי, אפילו מען ווייסט יא די ווערטער, און אזוי ארבעט עס. מיר זאגן די אותיות, די אותיות פארן שוין, זיי ווייסן שוין וואו צו גיין.
סיום — דער תולדות׳ס פארשטאנד
מגיד שיעור: און דאס איז די צוויי… מען דארף לערנען זייער גוט די שטיקל חסד לאברהם.
קהל: אקעי, נעקסטע וואך וועל איך דיר פרעגן נאכאמאל פון די שטיקל.
מגיד שיעור: ווייל דאס זעט אויס אז דער תולדות האט פארשטאנען אז דאס איז די נקודה, אז דאס איז די זעלבע נקודה. אזוי רייט.
סיכום השיעור 📋
סדר המחשבה והדיבור אין תפילה לויטן בעש״ט
א. מחשבה קודם לדיבור — דער יסוד
דער בעש״ט לערנט אז מחשבה קודם לדיבור — ערשט דארף מען טראכטן, דערנאך קען מען רעדן. מען דארף מאכן א הכנה פאר דער תפילה. דער תולדות יצחק (פרשת נח) ברענגט דעם בעש״ט׳ס פירוש: “תבעה” — לשון דיבור, “חשבה” — אותיות “חשב מ״ה” — ערשט קומט מחשבה, דערנאך דיבור.
—
ב. דריי מדרגות אין תפילה
עס זענען דא דריי שטופן אין דער תפילה, פארגליכן מיט לפני הטבע, בתוך הטבע, און אחר הטבע:
1. פאר דער תפילה (מחשבה/הכנה) — דער מענטש טראכט און גרייט זיך צו, זיין כוונה איז זיך צו פארבינדן.
2. בשעת דער תפילה (דיבור) — דער דיבור זאל זיין במלואו, “כל עצמותי תאמרנה” — מען לייגט אריין זיין גאנצע כח און מודעות אין די ווערטער. דאס איז דער עיקר מאמענט — בו ביום, בשעת מעשה.
3. נאך דער תפילה (שמיעה) — “שישמע תורה מפי השכינה” — דער מתפלל הערט אויס וואס די שכינה זאגט דורך אים, אזוי ווי א נביא וואס האט אליין נישט אלעמאל געוואוסט וואס ער זאגט, ווייל ער רעדט בהשראה, און ערשט נאכדעם פארשטייט ער וואס ער האט געזאגט.
—
ג. דער פסוק “לאדם מערכי לב ומה׳ מענה לשון” (משלי ט״ז:א)
דער פסוק ווערט געטייטשט: דער מענטש גרייט זיך צו (מערכי לב — הכנה), אבער וויאזוי עס קומט ארויס — די עצם דיבורים — איז שוין נישט בכח אדם, נאר מה׳. דער בעש״ט איז עוסק אין דעם “מה'” חלק — נישט אין דעם “אדם” חלק. בשעת דער דיבור קומט ארויס, איז דאס א ייחוד עליון אדער ייחוד תחתון — דער מאמענט פון דיבור אליין איז א G-טלעכע זאך, נישט בלויז א תוצאה פון מענטשלעכע הכנה. בכל תיבה נעשה ייחוד — אין יעדע תיבה טוט דער אייבערשטער.
—
ד. סתירה צווישן הכנה און ספּאנטאנע דביקות — שאלה און תירוץ
דער קושיא:
אויב דער בעש״ט׳ס כוונות אין תפילה זענען דער יחוד אליין — דאס הייסט, די דביקות קומט פון די אותיות התפילה גופא — ווי קען מען זיך צוגרייטן פארדעם? א יחוד קען נישט זיין לפני דעם יחוד.
דער תירוץ:
עס קען זיין א הכנה, אבער דאס איז נישט אז מען טראכט ערשט און דערנאך זאגט מען. דער בעש״ט׳ס דרך איז אז בשעת מען זאגט, דעמאלטס געשעט עס — דער מתפלל ווייסט נאכנישט וואס ער גייט זאגן ווען ער הייבט אן. ער קען זיך נישט פריער צוגרייטן צו דעם וואס וועט קומען. די מחשבה פון די ווערטער קען נישט ליגן פאר דעם דיבור — עס קען נאר זיין א כללית׳ע הכנה אז מען גרייט זיך צו זאגן, אבער דער עצם אינהאלט קומט בשעת מעשה.
דאס איז אנדערש פון דעם פּראקטישן עצה (ווי דער משנה ברורה זאגט) אז פאר יעדע ווארט זאל מען טראכטן וואס מען וועט זאגן — דאס איז א גוטע הנהגה פאר רוב מענטשן, אבער דער בעש״ט רעדט פון א העכערע מדרגה.
—
ה. נישט אויסנוצן די כוחות פאר׳ן דאווענען
ר׳ פנחס מקאריץ האט געזאגט אז מען טאר זיך נישט איבעררייסן — מען זאל נישט אויסגעבן די כוחות פאר דער תפילה. דער בעש״ט (אות ל״ו) זאגט אז מען נוצט אויס די כח פאר׳ן דאווענען און מען קען שוין נישט מער.
דער שפת אמת קוקט עס אן פראקטיש — מען ווערט מיד, און מען דארף משמר זיין די כוחות פאר שפעטער.
ר׳ אהרן ראטה גיט אן אנדער הסבר: מען דארף זיין ווי א “מפתה” (מפתה זיין די בת מלך), נישט “אונה” — מען דארף זיך לאזן, נישט כאפן בתוקף.
—
ו. צניעות אין תפילה — נישט “כאפן” די השראה
א וויכטיגער יסוד: ווען א מענטש הייבט אן דאווענען און עס קומט צו אים א התעוררות אדער א געשמאק — טאר מען עס נישט כאפן. “צנועים מושכים את ידיהם” — אויב מען כאפט עס, איז עס ווי מען נעמט אליין וואס מען האט נאך נישט באקומען, און דאס איז א פגם. עס ווערט מגושם.
דער יסוד איז: יעדע זאך איז א שאלה און א תשובה, א התעוררות און א תשובה. “מה אשיב לה׳ כל תגמולוהי עלי” — מען דארף ווארטן אויף די השראה, נישט כאפן. מען קען נישט נעמען א תשובה שלא לפי ערך השאלה. דאס ווערט פארגליכן מיט דער הלכה אז “המגביה קולו יותר מן המברך” — דער עונה אמן זאל נישט שרייען העכער פון דעם וואס זאגט די ברכה.
—
ז. בעטן הילף פון די אותיות — אות כ״א–כ״ב
דער בעש״ט׳ס תורה:
ווען א מענטש קען נישט דאווענען בכוונה, איז ער מבולבל — פון וועמען זאל ער בעטן הילף? דער בעש״ט זאגט א חידוש: מען זאל בעטן פון די אותיות אליין — “לבקש מהאותיות ממש.” מען זאל זאגן צו דער אות מ׳ פון “מודה אני”: העלף מיר איך זאל דיך זאגן בכוונה, אז דו זאלסט מעורר זיין דעם אור אלקי.
דער ביאור:
“לבקש מהאותיות, היינו מסוד האור האלקי שבהם” — נישט מיינע אותיות, נאר דער אור אלקי וואס איז אין זיי. אין יעדע אות איז דא אן אור אלוקי וואס איז מתלבש אין איר. אפילו ווען דער מתפלל זעט עס נישט, נאר גלייבט עס — קען ער נעמען כח פון די קדושה פון די אותיות. א מענטש וואס איז ווייט פון קדושה און קען נישט בעטן פון דער אייבערשטער ווי ער איז באמת — זאל ער בעטן פון די אותיות, וואס זענען דער נאענטסטער צוגאנג צום אור אלקי.
דער פסוק “אנכי אעשה כן” ווערט געטייטשט: איך וועל מסדר זיין און מקשר זיין די אותיות, און זיי וועלן מיר העלפן רעדן בכוונה אמת לשמה — “וזהו תיקון כללי לכל הענינים.”
דיסקוסיע:
עס איז אויפגעקומען א שאלה צי דאס איז ענלעך צום ענין פון דאווענען ביי ציוני צדיקים (אז דער צדיק זאל העלפן), אבער דא רעדט מען נישט פון א צדיק — מען רעדט פון די אותיות גופא: „לבקש מהאותיות.”
אויך איז דערמאנט געווארן דער עצה פון די תוספות: אויב מען האלט נישט ביי דער מדרגה, זאל מען מוציא בפיו את התיבה בכל כוחו — ארויסזאגן דאס ווארט מיט אלע כוחות, און פון דעם כח אליין באקומט מען הילף.
—
ח. צוויי סדרים אין עבודת התפילה
עס זענען דא צוויי פארקערטע סדרים:
(א) דער סדר וואו אלעס הייבט זיך אן פון דער תיבה/אות — מען באקומט דעם אור פון דארט און גייט אריין אין יחודים.
(ב) דער סדר וואו מען טראכט קודם און באלייכט דעם דיבור מיט׳ן כח פון א פריערדיגע מחשבה.
דאס זענען צוויי פארשידענע כיוונים אין דער עבודה.
—
ט. דער חסד לאברהם / רמ״ק — דער מקור פאר דעם בעש״ט׳ס תורה
דער מקור:
דער תולדות יעקב יוסף ברענגט כמה וכמה מאל דעם חסד לאברהם (ר׳ אברהם אזולאי, מעיין א׳, נהר מ״ג–מ״ד), וואס איז א סיכום פון דעם רמ״ק׳ס (רבי משה קארדאווערא) שער הכוונה (פרק ג׳). דער תולדות האט פארשטאנען אז דאס איז דער זעלבער יסוד ווי דעם בעש״ט׳ס תורה וועגן אותיות און תפילה.
שלשלת המסירה:
– דער רמ״ק — שער הכוונה, פרק ג׳ (פרדס רמונים)
– דער חסד לאברהם (ר׳ אברהם אזולאי) — סיכום פון כוונות האריז״ל, געבויט אויף פרד״ס, שער הכוונות, רמ״ק
– ר׳ נתן שפירא (דער רנ״ש) — אריינגעברענגט אין זיין ספר מאורות נתן (א ליקוט פון כוונות האר״י), אין דער הקדמה
– געדרוקט אין פרי עץ חיים (דפוס קארעץ תקמ״ב — א חסידישע מהדורה)
– דער בעש״ט האט דאס אויך געזען, און דער תולדות שטעלט עס צו צום בעש״ט׳ס שיטה
—
י. דער רמ״ק׳ס יסוד — וואס אותיות זענען
> „הבל פי האדם אינו דבר ריק, אבל הוא רוחניות מתחבר ממנו”
די לופט וואס קומט ארויס ווען א מענטש רעדט אותיות — דאס איז א רוחניות. אבער — ווען א מענטש וואס איז „נפרד”, וואס איז נישט מכוון, רעדט אותיות, זענען זיינע אותיות בלויז גשמיות׳דיגע אותיות — זיי זענען נאך נישט געווארן א כלי פאר אור האצילות.
—
יא. די צוויי שלבים פון כוונת התפילה — דער עיקר יסוד
שלב א׳ — המשכה אין די אותיות (אראפברענגען אור):
> „צריך המכוון להמשיך רוחניות ממדרגות עליונות אל האותיות שהוא מזכיר”
קודם דארף מען אריינברענגען אין די אותיות א העכערע אור — מען פילט אָן די אותיות מיט אור אלוקות, אזוי ווי מען לאדט אָן א באטעריע. אָן דעם זענען די אותיות ליידיגע כלים. דער בעש״ט זאגט נישט מפורש וויאזוי מען טוט דעם ערשטן שלב — אפשר דורך אמונה, אבער עס ווערט נישט אויסגעשפעלט.
שלב ב׳ — העלאת האותיות (אויפשטייגן):
> „כדי שיוכל להעלות האותיות ההם עד המדרגה העליונה, לעורר… שאלתו”
נאכדעם וואס די אותיות האבן זיך אָנגעפילט מיט אור — פליען זיי אליינס צוריק ארויף אין הימל. זיי ווערן א שליח — „ואותם שלח” — זיי גייען און מאכן יחודים למעלה, „מתייחדים ביחודא עילאה” (דעם בעש״ט׳ס לשון).
דער פשט אין „לבקש מאותיות”:
דער בעש״ט׳ס לשון „לבקש מאותיות” שפיגלט אָפ ביידע שלבים:
– מען איז ממשיך אור אין די אותיות
– מען שיקט די אותיות אלס שלוחים — זיי זאלן טון וואס זיי דארפן טון למעלה
דאס איז דער זעלבער ענין ווי דער באקאנטער מעשה פון דעם אידן וואס האט נאר געזאגט א׳ ב׳ — און דער אייבערשטער זאל שוין מאכן וואס ער דארף מאכן מיט די אותיות. אלע אידן דאווענען באמת אזוי — מיר זאגן די אותיות, און די אותיות ווייסן שוין אליין וואו צו גיין.
—
יב. סולם הנשמה — דער יסוד פון דער הקדמה
די הקדמה פון חסד לאברהם/פרי עץ חיים לערנט אז דער מענטש׳ס נשמה איז פארבונדן מיט דער גאנצער שלשלת הקדושה פון אויבן — ווי א סולם. דעריבער זענען דעם מענטש׳ס מדרגות מכוון צו די ספירות, און ער קען ממשיך זיין שפע פון אויבן ביז אראפ.
—
יג. דער תולדות׳ס חידוש — פארבינדונג צווישן רמ״ק און בעש״ט
דער תולדות יעקב יוסף האט פארשטאנען אז דער רמ״ק׳ס צוויי-שלבים-מאדעל איז דער זעלבער מקור פאר דעם בעש״ט׳ס תורה:
אותיות ווערן א כלי → מען איז ממשיך אין זיי העכערע אור → די אותיות פליען ארויף → מאכן יחודים למעלה.
דער תולדות ברענגט דאס אסאך מאל בשם חסד לאברהם, און ווייזט אז דער בעש״ט׳ס דרך אין תפילה — דורך אותיות, דורך דביקות בשעת מעשה, דורך בעטן פון די אותיות — שטאמט פון דעם זעלבן עמוק׳ן יסוד פון דער קבלה.
תמלול מלא 📝
תורת הבעל שם טוב: סדר המחשבה והדיבור בתפילה
פתיחה: מחלוקת אויף דעם אריגינעלן ווארט
מגיד שיעור: דער רבי האט געזאגט אז מען זאל עס נישט זאגן, אז די אריגינעלע ענין. אזוי האט ער עס נישט זיך געהאלטן זייער שטארק נעמען ווארט.
קהל: ניין, איך האב זיך אנגעפראגן אויף די לינקע פוס איז פון קיצור.
מגיד שיעור: ניין, איך האב זייער ליבער די אריגינעל ווארט. דו מארגן, גיי איך ברענגען א ווארט אז מען דארף ניאר רעדן. סארי. ניין, ס׳איז זייער א וויכטיגע ווארט. אבער מ׳דארף זיצן צוזאמען מענטשן נאר א ביהי, ווייל זיי קענען זיך נאר צוזאמען ווען ס׳איז א שיעור. מ׳מעג זיך צוזאמען זעצן אן א שיעור, נישט קיין א ביהי. אקעי. סליחה. פאר דעם ווען דער ביי איך נישט מסכן דעם וואס מ׳גייט יא רעדן. אקעי, שוין. בקיצור.
דער בעל שם טוב׳ס תורה: מחשבה קודם לדיבור
מגיד שיעור: א בעל שם טוב, יוסף, יוסף, ווי האלסטו? מ׳האט שוין געלערנט… אה, כף? שוין, זאג עס כף. ס׳שטייט אלס אין די זעלבע זאך. איך שטיי נישט פאר וואס עס וואס עס וואס פארמאל. שוין, עס כף? זאג עס כף ביז כף ה׳. איך ווייס נישט. לאמיר מאכן פון אלע איינע גרויסן זאכן.
בעל שם טוב, עס איז אין יא אלינו פירוש. צו תבעה לטבע, צו לשון עורא. תבעה לשון דיבור. פרשקשיוא. איש עס יוסף, יוצאי דוד. דיבור. דיבור. צורך עלרס. פרשקיילת. תבעה תבעה דיבור בתחילה. חשבה אותיות חשב מאה.
ערשט דארף… ערשט דארף מען טראכטן לאן, קען מען רעדן. ערשט דארף מען מאכן א חנה. דאס איז דער וואלט. מען מאכן דער לכחן א חנה. וויכטיג.
דיסקוסיע: דער מקור פון דעם בעל שם טוב׳ס ווארט
קהל: אבער דאס זענען די לוקא דלוי… אזוי זאגסט ער? יא, יא. ווער איז דער תולדות יצחק? יא. ווילכע טאקע די פריערדיגע מעמד? וואס איז דארף די דוני וואס קיינער וואס דויט איך טוען שלענעם שמוען?
מגיד שיעור: לאמיר רעדן, איין מינוט, איין מינוט, איין מינוט. זענען די תולדות יצחק וואס ער ברענגט… תולדות יצחק איז דער נישט שכוזי? וויאזוי ווייסט מען דער וועל שם טוב האט געזאגט?
קהל: אייער… עס קען זענען זיך געהענט אויף דער פירוש! עס קען זיך זיך צוגעקענט אז ער האט מיך נישט געוואלט. ער האט געהערט, יא. אבער ס׳זייער אייער אנדערש. ווייל… ווייל…
מגיד שיעור: תולדות יצחק, לאמיר זען. תולדות יצחק, פרשת נח. איינע תולדות נח. צו יעתלי תיבה, הינה על בעל שם טוב פירוש. ענז האבט נישט, איך ווייס נישט. ווייל די פריערדיגע תורות איז געווען אז מ׳דארף אויסהערן די ווערטער, אזוי האט מען געלערנט פריער. דו פארשטייסט די לשון פון די… פון די מגיד׳ס ספרים.
מחלוקת: צוויי מהלכים אין תפילה
קהל: יא, ס׳איז דא א מחלוקת. איך געדענק נישט, ס׳שטייט מפורש ערגעץ. די תורות איז אלעמאל וועלכע מדרגה דו האלטסט, דו גייסט פון איינס צו די אנדערע. ס׳איז זייער גוט אינמיטן אדער פארדעם אדער צום סוף.
מגיד שיעור: ניין, ס׳איז דא א מחלוקת. ס׳איז דא צוויי מהלכים אין תפילה. ס׳איז דא וואס מ׳טראכט פארדעם, און ס׳איז דא וואס מ׳טראכט נאכדעם. דו הייבסט אן, און דו גייסט נאכדעם. אלע קשיות קען מען פארענטפערן מיט אזעלכע תירוצים.
איך מיין אז ס׳איז פארהאן די דיבורים. איך האב די פריערדיגע דיבורים שטימען מיט די דיבורים. איך בין חושש אז ס׳איז דא א פאלשע סטעלינג, און ס׳ליגט אין די לינקע. יא, ס׳איז דאך דא וואס דו טראכסט פארדעם, אז דיין בעצם דעת איז זיך צו פארבינדן, און נאכדעם איז דא א מלבוש פון די עילה און עלול.
דריי שטופן: לפני הטבע, בתוך הטבע, אחר הטבע
איך מיין אז ס׳איז דא דריי אנדערע זאכן. ס׳הייסט לפני הטבע, בתוך הטבע, און אחר הטבע. ווייל… איך געדענק אז ס׳שטייט מפורש וועגן דעם אין בעל שם טוב ערגעץ. איך געדענק נישט יעצט, לעצטנס האב איך נישט געזען וואס זיי זענען אין די מגיד׳ס ספרים. איך זע אז ס׳איז דא אידן וואס רעדן וועגן דעם.
אז ס׳איז דא… לעצטע וואך האט מען נאכגעזאגט אז ס׳איז אביסל ענליך, אבער נישט די זעלבע. ס׳איז דא מענטשן וואס… ס׳איז דא אזויווי א דרך אין כוונת התפילה, אדער בכלל, אז קודם טראכט מען, און נאכדעם זאגט מען, און מ׳ברענגט ארויס וואס מ׳טראכט אדער וואס מ׳האט פארשטאנען, עפעס אזוי. לאחר די הכנה.
אזויווי די חסידים זאגן אלעמאל אז מ׳דארף מאכן א הכנה, אמת? הכנה איז מחשבה קודם למעשה. מ׳דארף קודם טראכטן וואס מ׳גייט טון, נאכדעם טוט מען עס. דאס איז איין זאך, און ווי ער זאגט עס דא איז עס, וויאזוי הייסט, וויאזוי שטייט דא? אז מחשבה טובה דיבור, קודם איז דא מחשבה, נאכדעם דיבור.
די צווייטע שטופה: אריינלייגן די כוונה בשעת הדיבור
און וואס מ׳האט פריער גערעדט איז וואס דער בעל שם טוב האט געזאגט, און ער ברענגט אויך דא שפעטער, אז מ׳דארף אריינלייגן, באלייכטן די ווערטער, לאמיר זאגן, אריינלייגן זיין גאנצע כוונה אין די ווערטער, אדער זיין גאנצע כח, אדער זיין גאנצע מודעות, וכדומה.
קשיא: ס׳איז א סתירה מיט וואס מ׳טוט פארדעם
קהל: ס׳איז א סתירה מיט וואס מ׳טוט פארדעם.
מגיד שיעור: ס׳איז נישט קיין סתירה, דאס איז בשעת, בשעת די דיבור, אז די דיבור זאל זיין במלאו, כל עצמותי תאמרנה, עפעס אזא סארט זאך. נאכדעם וואס מ׳האט געלערנט פון ערשט קומט די מחשבה, און נאכדעם קומט די דיבור, ס׳איז צוויי סטעפס.
די דריטע שטופה: שמיעה מפי השכינה
קהל: יא, איז דא כאילו א שאלה פון התעוררות. נאכדעם איז דא וואס ער האט געזאגט פריער, שישמע תורה מפי השכינה. דאס איז כאילו נאך די דיבור, ס׳איז אפילו שוין נאך.
ס׳קען זיין אז אלעס געשעט אין איין רגע, ס׳איז נישט קיין חילוק ווי לאנג ס׳נעמט אין צייט, וואס כאילו ער זאגט ווערטער, און די ווערטער, אזויווי מיר האבן געזאגט, די ווערטער זאגט די שכינה, סאו ער דארף הערן וואס די שכינה האט צו זאגן.
אזויווי א נביא, אויב א מענטש איז געווען א נביא, איז דער נביא אליינס האט נישט אלעמאל געוואוסט וואס ער זאגט, ער האט זיך אליינס אויסגעהערט, ווייל ער רעדט דאך בהשראה, און נאכדעם ווען ער ווערט אויס, און ער פארשרייבט וואס ער האט געזאגט אויך.
סאו דאס זענען דריי אנדערע, אזויווי זמנים, אדער דריי אנדערע…
משל פון שמואל הנביא
און קודם האט ער געמיינט אז ער האט זיך צוגעבויגן צו זיין זון נאך די תורה, און ער האט שוין געזאגט תורה.
קהל: אה, ער האט נישט געזאגט. ער האט זיך נישט צוגעהערט צו די נבואה.
מגיד שיעור: אה, אבער שאול האט אים נישט אויסגעהערט.
קהל: אה, ער האט נישט געהערט.
מגיד שיעור: אה, מ׳דארף הערן די, א כלי טייער ארויסצונעמען די טעיפ.
דיסקוסיע: סתירה צווישן הכנה און ספּאנטאנע דביקות
איך הער… איך זאג אז… איך מיין אז ס׳איז אזוי ווי א… פארוואס זאג איך אזא סתירה? איך מיין נישט אזא סתירה… ס׳קען זיין… אזוי ווי זיי האבן געזאגט פריער, ס׳איז דא אזוי ווי א… ס׳ווענדט זיך אזוי ווי קען זיין די מציאות פון דעם מענטש, באט ס׳איז דא… אזוי…
אויב מען רעדט וועגן התעוררות… דער עוררות באשטייט אויף עפעס צו טון מיט די סורר איז נישט נאר אזוי ווי טראכטן קאלטערהייט, און דעמאלט איז דא א מאל וואס א מענטש האט א אונז דא א גאנצע ענער פון דעם וואס זאגט אז יא דאס איז מער פראקטיש דער אמת, יא?
דער פּראקטישער עצה: טראכטן פאר יעדע ווארט
אויב מען רעדט ווען כוונות התפילה, אויב מען רעדט ווען כוונות התפילה איז רוב מענטשן, עס איז העלפט לפחות פאראפ מענטשן צו טראכטן פאר דעם וואס ער גייט טון, און נישט נאר בשעת מעשה און נישט נאר נאכדעם.
ער האט געטראפן אמאל א גרויסע יראי שמים, וואס ער האט אלעמאל זוכט א חומרות וואס מ׳קען נאך במחמיר זיין, ער האט געזאגט עס שטייט א משנה ברורא, אויף פאר מען זאגט די ווארט דארך מיר זינען וואס מען וועגט זאגן, נישט עס שטיין כום דארמאל מענטשן זאגן די ווארט, לאמיר טראכט נישט זיי וואס ער האט געזאגט, ווען מ׳רעדט אזוי, מ׳רעדט נישט אזוי, אסאט ער זיך אנפיינדער וויינבילדזו זיין, צו מאכן א סטאפ פאר יעדע ווארט עס זען מוחדקט פאר יעדע ווארט עס ווער מוראונגעגט אמער אויף דערעדט פאר… א נישט לומד אז דער גארבער זאגט ער צו קליבן אנטערעדט.
דארט יעדיגט עס איז נישט מיט די לושטיגע וואך. די זעט עס, אז עמוד איז דער גאנצע וועלט צווארשט אינגערמאכט. פאלט עס איז נישט ריכטיג. אז ער זער געניצט דעם האט קריץ? עס האט ер געהאט דעם שטליכט ביי דער גארט. עס איז נישט א קריכטיגע זאך.
ניין, ער רעדט נישט פון די גוטע כהלכה, אז עס איז אמת אז דאס איז א סארט דעיס וואס ער זאגט דא. איך געווען דארף אים פריעסט, און דער מאדרעגער מיט זיינע צוטראגט ווען מ׳געפילט זיך שוין אין די מחשבות זרות, איז מ׳דארף זיך צוגרייטן פאר מ׳פארט אריין צו זאגן די תהילים.
קהל: די צווייטע מדרגה מיינסטו צו זאגן? די צווייטע סטעפ?
מגיד שיעור: יא, איך מיין אז ס׳איז נישט נאר א צווייטע סטעפ, איך מיין אז ער גייט פארקערט. דער בעל שם טוב גייט אז ער רעדט פון עפעס אז בשעת וואס ער הייבט אן צו זאגן די ווערטער ווייסט ער נאכנישט וואס ער גייט זאגן, אדער איך ווייס נישט צו ער גייט זאגן, ס׳איז נאכנישט אין די… ער קען זיך נישט צוגרייטן.
דער בעל שם טוב׳ס כוונות: יחוד התפילה גופא
עקזעקטלי. ווייל דער בעל שם טוב׳ס כוונות, ס׳איז אזויווי אונז האבן גערעדט, דער בעל שם טוב׳ס כוונות איז שוין די יחוד התפילה. וויאזוי קען זיין די יחוד לפני היחוד? ס׳קען נאך זיין אזא הכנה.
קהל: די ביטול, ער זאל רעדן וואס ער זאגט, ער קען נישט טראכטן פארדעם.
מגיד שיעור: דאס איז שוין א דריטע זאך, אבער אפילו די עצם כוונה, די עצם דביקות וואס ס׳זאל זיין פון די אותיות התפילה אליינס, קען נישט זיין אז ס׳זאל זיין פארדעם. ס׳קען נישט זיין אזויווי די שואל משואל קודם התפילה. ס׳קען נאך זיין א הכנה פארדעם, קען זיין מ׳דארף מאכן א הכנה פארדעם, אבער ס׳איז נישט אז איך טראכט יעצט, און נאכדעם וואס איך האב געטראכט, דעמאלטס זאג איך.
ס׳איז מער אז בשעת וואס איך זאג, דעמאלטס איז עס. וואס שטייט אז ס׳איז בו ביום, בשעת מעשה, נישט אזויווי א הוצאה. ס׳איז נישט אזויווי איינער וואס האט זיך מערך געווען.
דער פסוק: “לאדם מערכי לב ומה׳ מענה לשון”
אזויווי ס׳שטייט, יא, וואס איז די טייטש, “לאדם מערכי לב ומה׳ מענה לשון”? וואס איז די טייטש?
די טייטש איז אז דער מענטש, אזוי מיין איך די טייטש, איך ווייס נישט, איך דארף קוקן אין די פסוק, אז דער מענטש גרייט זיך צו, ער האט אזויווי די הכנה, ער וויל רעדן וועגן עפעס, נאכדעם וויאזוי ס׳קומט ארויס, אזויווי די עצם דיבורים איז שוין נישט מער אדם, ס׳איז נישט, דו קענסט נישט רופן בכח אדם. מער אזוי ווי דער יחיד אליינס, דאס רופט זיך “לילה”. און יענץ איז…
דער בעל שם טוב וויל זאגן, דער בעל שם טוב איז עוסק אין דעם “מהשם”, אמת איז ער נישט אין דעם “אדם”. ער איז געווענליך עוסק אין דעות אז…
ייחוד עליון בשעת דיבור — “מה׳ מענה לשון”
מגיד שיעור: ס׳איז מער אז נאכדעם, בשעת וואס איך זאג, דעמאלטס איז עס. דו פארשטייסט, ס׳איז בואו ביום, ס׳איז בשעת מעשה, נישט אזויווי א תוצאה. ס׳איז נישט אזויווי איינער וואס האט זיך געמוטשעט געווען. אזויווי ס׳שטייט, יא, וואס איז די טייטש “לאדם מערכי לב ומה׳ מענה לשון”? וואס איז די טייטש?
די טייטש איז אזוי, אז די מענטש… אזוי מיין איך די טייטש, איך ווייס נישט, איך וועל נאכקוקן אין די פסוק. אז די מענטש גרייט זיך צו, ער האט אזויווי די הכנה, ער וויל רעדן וועגן עפעס, נאכדעם וויאזוי ס׳קומט ארויס, אזויווי די עצם דיבורים, איז שוין נישט מער אדם, קענסט נישט רופן בכח אדם. ס׳איז שוין מער אזויווי די ייחוד עליון, אדער די ייחוד תחתון.
דער בעל שם טוב׳ס שיטה — עוסק אין “מה'” נישט אין “אדם”
און יעצט איז די בעל שם טוב וויל זאגן, די בעל שם טוב איז עוסק אין דעם “מה'”, אמת איז נישט אין די “אדם”. ער איז געווענליך עוסק אין דעם אז בכל תיבה נעשה ייחוד, די אלע ייחודים, זאכן וואס די אייבערשטער מאכט, זאכן וואס איז “מה׳ מענה לשון”, ס׳איז נישט די הכנות הלב. די משניות רעדט פון די אדם.
יא, ס׳קען זיין אז לויט אים פארשטאנען, ס׳איז דא א… די בעל שם טוב רעדט אסאך פון מחבר זיין די כוונה מיט די דיבור, די אלע זאכן. אבער איך מיין אז ס׳איז… אויב דו רעדסט פון פארדעם, איז עס נישט די זעלבע זאך. ס׳קען נאר זיין א הכנה לויט די דרך הבעל שם טוב. ס׳קען נישט זיין אמת׳דיג די… ס׳קען נישט זיין אזויווי די מחשבה פון די ווערטער ליגט פארדעם. ס׳מוז זיין א הכנה אז ער גייט דאס זאגן, אז ער וויל דאס זאגן, ער גרייט זיך צו, אפשר אזא סארט זאך.
דיסקוסיע: נישט אויסנוצן די כוחות פאר׳ן דאווענען
ר׳ פנחס קאריצער׳ס הדרכה
מגיד שיעור: אקעי, נעקסטע שטיקל. אבער ס׳איז יא דא, למשל, ס׳איז דא א פארקערטע חסידיש׳ע הדרכה, אזויווי ר׳ פנחס קאריצער האט געזאגט אז מ׳טאר נישט זיך איבעררייסן. יא, דו ווייסט וואס איך מיין? ר׳ פנחס קאריצער האט געזאגט…
קהל: וואס? אן אים דאווענען, מיינסטו?
מגיד שיעור: יא. אן אים דאווענען. יא. משמע אז ער שפירט אז מ׳דארף תפילה שפילן פסוקים. שטייט דא אויך וועגן דעם? אז ער זאל נישט איינהאלטן די כוחות פונעם דאווענען.
אבער מ׳קען נישט… איך געדענק נישט וואו ס׳שטייט. איך געדענק נישט וואו ס׳שטייט.
דער מגיד וועגן דאווענען בקול רם
קהל: ער האט אמאל געשיקט א גאנצע שטיקל פונעם מגיד. ער ברענגט א גאנצע זאך ווער ס׳דארף דאווענען בקול רם און ווער נישט. צוויי סארט מענטשן. פשוט׳ע מענטשן און די נישט פשוט׳ע מענטשן. געדענקסט?
מגיד שיעור: ניין.
קהל: ער האט געשיקט א גאנצע שטיקל.
מגיד שיעור: אות ל״ו. קוק אות ל״ו. וועגן דאווענען פאר׳ן דאווענען.
קהל: אה, יא, אבער דאס איז מער… ווייל דער בעל שם טוב זאגט אז מ׳נוצט אויס די כח פאר׳ן דאווענען. מ׳נוצט אויס די כח, מ׳קען נישט מער… אבער איך רעד בשעת תפילה אליין. די… די… תפילה בהתלהבות. געדענקסט? איך האב דיר געמאכט א גאנצע זאך וועגן דעם.
מגיד שיעור: יא, איך געדענק, אבער איך געדענק נישט וואס ס׳שטייט. איך געדענק נישט וואס ס׳איז געשטאנען דארט אויכעט.
אות מ״ז — תחלת התפילה
קהל: אות מ״ז.
מגיד שיעור: אות מ״ז שטייט וואו? מ״ז… אה, מער, אמת. תחלת התפילה.
אבער ר׳ אהרן ראטה האט אזוי ווי א הסבר אויף דעם. ער זאגט אז ס׳הייסט אזוי ווי ער נעמט די בת מלך בתוקף. מ׳דארף זיך לאזן, מ׳דארף מפתה זיין, נישט מאנה זיין.
קהל: אה, דאס איז ר׳ אהרן ראטה׳ס.
מגיד שיעור: יא. ס׳קען זיין אז דאס האט אזוי ווי די מחשבה… מחשבה קודם למעשה, עפעס אזוי.
דער שפת אמת׳ס פראקטישע קוק
קהל: דו זאגסט מחשבה קודם למעשה? אז זיי זאלן בלייבן… אז זיי זאלן נישט אויסגעבן די חיות פאר די ירידת העולמות.
מגיד שיעור: ס׳איז נישט חיות! דער שפת אמת רעדט, וואס דו ברענגסט שפעטער איז מער אזוי פראקטיש, ווייל מען ווערט מיד. איך ווייס נישט, אפשר איז דא אין די פרשה על פי סוד פארוואס מען ווערט מיד. אבער דער שפת אמת קוקט עס אן אז מען ווערט מיד און מען דארף זיך, וויאזוי זאגט מען, משמר זיין די כוחות פאר שפעטער.
צניעות אין תפילה — נישט כאפן די השראה
“מה אשיב לה'” — ווארטן אויף די השראה
מגיד שיעור: אבער דא איז דא אויך אזויווי אן ענין אין דעם, ווייל אויב דער “מה אשיב לה׳ כל תגמולוהי עלי” ווארט פאר די השראה זאל קומען, דו קענסט נישט כאפן, דו קענסט נישט כאפן די שיריים, יא? “צנועים מושכים את ידיהם”. דו קענסט נישט כאפן. אויב דו כאפסט, איז עס אזויווי דו נעמסט אליינס וואס פאר מען געט דיר. סאו דאס איז אזויווי א פגם, ס׳איז אליינס א…
ס׳איז דא אנדערע וועגן. ער זאגט אז מען מאכט די דיבור העכער פון די קול, יא? “המגביה קולו יותר מן המברך”. דער עונה, ס׳איז דא אזא הלכה אז ווער ס׳ענטפערט אמן זאל נישט שרייען העכער פון דער וואס זאגט די ברכה, יא?
קהל: יא, וואס זאגסטו מיט דעם?
שאלה און תשובה — שלא לפי ערך השאלה
מגיד שיעור: זאגט ער דין אז דער עונה איז אזויווי דער “מה אשיב לה'”. ס׳איז דא אן התעוררות און ס׳איז דא א תשובה. יעדע זאך איז א שאלה און א תשובה. מ׳קען נישט כאפן די תשובה שלא לפי ערך השאלה, שלא לפי וואס די שאלה האט געבעטן.
אזויווי למשל ווען א מענטש הייבט אן צו דאווענען און ס׳קומט צו אים א געוויסע התעוררות אדער א געוויסע מחשבה אדער א געוויסע געשמאק אין דאס וואס ס׳קומט צו אים, אויב דו נעמסט עס און זאגסט “איך גיי דאווענען פאר א געשמאק”, דעמאלטס איז עס שוין א שטיקל, וויאזוי הייסט עס, ס׳איז פארגרעבט געווארן, יא? ס׳איז מגושם געווארן. אז דו כאפסט די זאך וואס פאר מען געט דיר עס. ס׳איז אזויווי א פגם פון די…
דיסקוסיע: רבינו יונה׳ס “כל מעורר כוונה”
קהל: וואס? דער “כל מעורר כוונה” פון רבינו יונה גייט נישט אין דעם וועג. זיי זענען נישט גערעכט אין דעם.
מגיד שיעור: קוק, קוק, ער ברענגט דאס פון דעם מגיד בשם דעם בעל שם טוב, אונטן אין די הערות: “ורבינו הבעש״ט אמר משל זה”. דו זעסט?
קהל: וואו? וועלכע פעידזש?
מגיד שיעור: דו האסט מיר פינף פעידזשעס געשיקט. ט״ו. פעידזש ט״ו, די צווייטע עמוד פון די הערות. יא. “כי בעל שם טוב אמר משל הזה, איך אדאנק דיר באשעפער איך קען נישט כוונען, שווענדט זיך מתפלל בזה לבד, וזה אינו יכול”. אז וועגן דעם זאל מען נישט אנפאנגען.
קהל: אזוי זאגט ער דא? ער זאגט אז מען זאל נישט… איך זע נישט. ער זאגט אז מען גייט ארויף און אראפ, תענית תמידי, איינער טענה׳ט אזעלכע זאכן. דו זעסט די נוסח?
מגיד שיעור: יא, איך זע נישט דא די נקודה.
אקעי.
אז ס׳איז נישט קיין סתירה, ווייל די כוונה, די מחשבה לפני התפילה איז אויך א מחשבה. אויף דעם אליין איז דא א שאלה פון די בית אהרן.
קהל: איך זאג נאר, די זענען דאך פשוט׳ע מענטשן וואס שרייען.
מגיד שיעור: אקעי, דארף מען היינט זיין דארט. ער ברענגט צו די אלע שטיקלעך.
קהל: יא, מ׳קען נישט אזוי.
צוויי סדרים אין עבודת התפילה
דער סדר וואס הייבט זיך אן פון דער תיבה
מגיד שיעור: די משמעות פון די אלע שטיקלעך ביז יעצט איז מער אז ס׳הייבט זיך אן פון די תיבה, ס׳הייבט זיך אן פון די ווארט, פון די אות, פון דעם באקומט ער די אור, פון דעם גייט ער אריין אין די יחודים וואס איז דא אין דעם, און אזוי ווייטער.
דא ווען ער זאגט אז ער דארף קודם טראכטן און באלייכטן די דיבור מיט׳ן כח פון די מחשבה וואס ער האט געהאט פריער כביכול, דאס איז אן אנדערע כיוון, ס׳איז אן אנדערע… ס׳גייט אויף אן אנדערע סדר.
קהל: יא.
מגיד שיעור: קוק ווייטער, וועסטו זען, ס׳איז ווייטער א פארקערטע סדר.
בעטן פון די אותיות — אות כ״א און כ״ב
לבקש מהאותיות שיהיו מסודרים
מגיד שיעור: אויך אויף א׳. “אמר אדונינו זקנינו בסוד תחתים שנים ושלשים, בפירוש האותיות, ולבקש מהאותיות שיהיו מסודרים כסדר אשר בסופם ולבקש משם”. שטייט אויך די נעקסטע שטיקל די זעלבע זאך, יא?
קהל: זאל איך ליינען?
מגיד שיעור: “לבקש מהאותיות ממש, כמו ששמעתי פירוש על ‘אנכי אעשה כן׳, פירוש אנכי אסדר ואקשר בהם, ויעזרוני לדבר האותיות בכוונה אמת לשמה, וזהו תיקון כללי לכל הענינים שהם”.
דיסקוסיע: די שייכות צווישן כ״א און כ״ב
מגיד שיעור: וואס ער זאגט איז… ניין, די צוויי, כ״א און כ״ב, איז די זעלבע זאך, יא? ס׳איז לאו דווקא אז ס׳האט א שייכות מיט די פריערדיגע.
קהל: ניין, ס׳איז נישט אזוי ווי די… ער זאגט אויך אז דאס איז די דרך… כ״א און כ״ב איז די זעלבע זאך, יא?
מגיד שיעור: יא, יא, יא, דו ביסט גערעכט. דו ביסט גערעכט. כ״א און כ״ב האט אויך א שייכות מיט אלעס חוץ פון די… ריכטיג. יא, מיט די פריערדיגע. ס׳הייסט, ס׳איז א געוויסע אסיפה פון א דרך וויאזוי צו טון די פריערדיגע זאכן.
דער חידוש פון בעטן פון די אותיות
מגיד שיעור: הייסט ער זאגט, און די צווייטע שטיקל איז מער קלאר. ער זאגט אז א מענטש האט… ס׳איז שווער צו דאווענען בכוונה לשמה, ער איז מבולבל, ער איז וכו׳ וכו׳ וכו׳.
סאו וואס זאל ער טון? פון וועמען זאל ער בעטן הילף? יא? דאס איז אזוי ווי די שאלה. פון וועמען זאל מען בעטן הילף? מען בעט פון דער אייבערשטער, פארשטייט זיך. אבער פון וועמען זאל מען בעטן הילף?
זאגט דער בעל שם טוב, מען זאל בעטן פון די אותיות. און מען זאל זאגן, “מודה אני לפניך מלך חי וקיים”, די אות מ׳ זאל האבן א כוונה אז די אות תעיר את האור האלקי. סאו, העלף מיר איך זאל זאגן די מ׳ בכוונה. ס׳איז מובן, יא? די זעלבע אותיות.
דיסקוסיע: “לבקש מהאותיות ממש”
קהל: וויבאלד די אותיות… ער זאגט נישט בעטן פון די אותיות, אבער ער זאגט יא פון די אותיות, אמת?
מגיד שיעור: יא, נאר ער זאגט דאך פלאות. “לבקש מהאותיות, היינו מסוד האור האלקי שבהם”.
קהל: אבער ס׳איז פשט אז ס׳איז נישט מיין אותיות נאר אור אלקי.
מגיד שיעור: פון וועמען זאל מען בעטן? “לבקש מהאותיות ממש”. ער זאגט א חידוש. דער בעל שם טוב האט געזאגט אזא שפראך, אז א מענטש איז אים שווער צו דאווענען, אדער ער איז ווייט פון קדושה, זאל ער דינען, יא, זאל ער בעטן פון וואו?
א מענטש קען נישט בעטן פון… כאילו ער איז דאך נישט שייך כאילו, ער קען נישט בעטן פון דער אייבערשטער, ער קען נישט בעטן פון וואס דער אייבערשטער איז אמת׳דיג, ווייל ער איז דאך נישט דארט, ער פארשטייט נישט דארט. סאו ער זאל בעטן פון די
בעטן הילף פון די אותיות
דער יסוד: אן אור אלוקי אין יעדע אות
אין יעדע אות איז דא א געוויסע אור אלוקי. אפשר יעצט גלייבט ער עס נאר, ער זעט עס נישט, אבער כביכול פונה, די… די… די… כביכול מ׳לאזט אים זאגן על ידי אותיות. אבער וואס זאל ער טון? האט ער געזאגט “מן האותיות” — ער זאל בעטן פון די אותיות, זיי זאלן אים העלפן.
ס׳איז דא א געוויסע אור אלוקי וואס איז מתלבש אין די אות, אין א געוויסע וועג, אין די וועג וואס ס׳איז דאך פאסט אריין אין די אות, און דא האלט ער זיך ביי די אות — זאל ער בעטן פון די אות.
די עצה פון די תוספות: מוציא בפיו בכל כוחו
איך מיין וואס ס׳שטייט דא אין די תוספות וואס איך האב דיר געשיקט, אז אויב ער האלט נישט ביי די מדרגה זאל ער מוציא בפיו את התיבה בכל כוחו — איז פון די כח האט ער באקומען דאס, אדער ווייל ער זאגט דאס ווארט… און דאס וועט שטיין אין די שפעטערע אמת אין די חכמים, אין די נעקסטע נושא.
יעצט רעדט מען פון די אותיות. יא, וואס ער זאגט דא איז אז מ׳זאל בעטן הילף פון די אותיות. די אותיות זאלן דיר העלפן. די הייליגע אותיות פון תפילה.
קהל: וואס איז די אנדערע נושא זאגסטו?
אקעי. יא, ער זאל בעטן פון די אותיות. די אותיות איז א תפילה, זיי זענען זייער הייליג. די אותיות איז תורה, די אותיות איז א תפילה.
ווען א מענטש ווערט סטאק אין תפילה
און אויב א מענטש ווערט סטאק און ער ווייסט נישט וואס ער זאל נעמען, ער קען אפילו נישט זאגן אזוי ווי מ׳בעט “יהי רצון מלפניך”, אזוי ווי ס׳איז דא אזא זאך. פון וואו נעמט ער די סערוויס? פון וואו נעמט ער הילף? הרי תרמו סיינו, אלע מיני זאכן דארפן אים העלפן. פון וואו נעמט ער הילף צו דאווענען? פון די כח האותיות. די אותיות האבן א קדושה, זיי האבן אן אור אלוקות, און ער נעמט הילף פון זיי. ער בעט זיי. ער בעט זיי.
דיסקוסיע: דאווענען ביי ציונים
קהל: זאגסטו מ׳מעג דאווענען ביי ציונים. דער צדיק זאל העלפן.
הא?
קהל: דא איז נישט, ער שטייט צדיק צו אותיות.
לבקש מהאותיות.
קהל: דו ווייסט וואס ער האט אים געזאגט?
לבקש מהאותיות.
קהל: אקעי.
—
דער חסד לאברהם — מקור פון כוונת התפילה
דער תולדות ברענגט פון חסד לאברהם
אפשר די… וואס זאגט ער דא פאר אים די תולדות? ער ברענגט פון אים פון אסאך זאכן וואס איך ווייס נישט וואס ער וויל פון אים.
אה, ניין, ס׳איז דא זייער א וויכטיגע זאך, סארט טומאה׳ס וואס האבן גערעדט פריער. ס׳איז דא א… דער תולדות איז וואס ברענגט אסאך מאל פון די חסד לאברהם, יא? ער ברענגט דאס דא פון אונטן בקיצור, און… ער רעדט שוין אין אן אנדערע פלאץ נאר דא?
קהל: ניין, ער ברענגט דאס וואס איך האב דיר געזאגט, די כוחי.
ניין, ניין, אבער הער אויס, דער חסד לאברהם, וואס איז דער מקור פון חסד לאברהם, וואס ער איז מסביר מיין איך, אויב איך געדענק, ער ברענגט נישט דא די גאנצע לשון געהעריג.
די ניגונים און דער גאנצער נושא
אה, נאכדעם רעדט ער וועגן די ניגונים, און דו זעסט עקזעקטלי די נושא, און די גאנצע זאך וואס ער רעדט דא פון אונטן. ער זאגט, סאו, קודם כל דארף מען דאס וויסן, ס׳איז דא א חסד לאברהם. ווי איז דער… דער תולדות ברענגט אסאך מאל דעם חסד לאברהם, אדער מער ווי איין מאל, און ער שטעלט עס צו צום בעל שם טוב. ער זאגט אז דער בעל שם טוב האט אויך געלערנט חסד לאברהם, און דער תולדות.
די לשון פון חסד לאברהם: צוויי וועגן אין כוונה
און דער חסד לאברהם זאגט, אזא לשון, אז די עיקר כוונת התפילה און כוונת התורה איז צוויי וועגן. ס׳הייסט ס׳איז דא, לאמיר זען אויב איך קען טרעפן דא די לשון פון די חסד לאברהם וואס ער האט געברענגט. איך האב געזען וועגן אים באריכות, אבער איך דארף עס טרעפן.
דער חסד לאברהם האט געזאגט אז די עיקר כוונות אלא איז אז קודם דארף מען ממשיך זיין אן אור צו די אותיות, יא? ווי איך געדענק איך. אחר כך יתייחד ביחודא דקוב״ה. און נאכדעם, יא, נאכדעם וואס מ׳מאכט ממשיך, איך דארף טרעפן די שטיקל. מ׳קען עס טרעפן אזוי זייער גרינג somehow.
זוכן דעם מראה מקום
יא, דער תולדות ברענגט נישט די מראי מקום מסתמא.
קהל: יא, ער ברענגט עס, איך מוז זען ווי. ער ברענגט אז… לאמיר ברענגען אויף א גלאז. איך גיי זען אין תולדות א מינוט, לאמיר עס טרעפן דא. איך בין אין די גלאז.
אה, דו האסט שוין. ס׳איז אלעס דא. איך בין אין די גלאז. איך בין אין די גלאז. ניין, ס׳איז זייער א וויכטיגע זאך. ער ברענגט נישט, ס׳איז נישט דא.
קהל: וואט? ס׳שטייט זיכער. וואס איז די לשון וואס ער ברענגט דא? בחסד לאברהם.
די לשון פון די הקדמה
אה, ער זאגט אזוי, קוק, אין די הקדמה פון תולדות ווערט עס שוין געברענגט, אקעי? ער זאגט אזוי, “וכך מצאתי בהקדמת חסד לאברהם נהר מ״ג”, אין די הקדמה פון תולדות ברענגט ער עס, און ער ברענגט עס אסאך מאל. “כתכלית עיקר הכוונה צריך להמשיך הרוחניות מדרגות עליונות אל האותיות שהוא מזכיר, כדי שיוכלו האותיות לעלות עד מדרגה עליונה להעלות שאלתו, אין שם שיעור וערך”.
און אזוי ברענגט ער אויך דארטן, יא, ווייטער אין די הקדמה, און נאכאמאל. און יא. סוי, דער תולדות האט צוגעשטעלט דעם חסד לאברהם כמה וכמה פעמים. יא, האב איך געזען.
דער שלשלת פון דעם מקור
צו מעיין ב׳ נ״ד אדער מעין ג׳ צו די בעל שם טוב׳ס מהלך. אויב איך פארשטיי, איך קען ברענגען דעם חסד לאברהם. אויב איך פארשטיי, איז, איז דעי, איז דעי צוויי סטעפס, הייסט ער רעדט מער אזוי ווי א מקובל.
יעצט ער זאגט מעיין רביעי נ״ה, רבונו של עולם, ניין, נאר, וואס ער זאגט, נאר מ״ג, וועלכע נאר מ״ג, רבונו של עולם. מען וועט שוין זען פון דעם מפתח. מעיין ראשון… אוי, יא, מ״ד, זייער גוט. מעיין א׳, מ״ג און מ״ד.
קהל: וואס?
אה, סימעיין ב׳.
קהל: יא, ס׳איז דא. מעיין התפילה עניין הכוונה בתפילה.
עניין הכוונה בתפילה, און דעי דעי שטיקל חסד לאברהם איז זייער א היימיש שטיקל אויך אין דער, דער… רב נתן ער האט, דאס האט דארט אריינגעשריבן, דער דער חסד לאברהם האט געמאכט א סיכום פון דעם כוונות האר״י, דאס הייסט כנף רננים, און ער האט עס געברענגט דארט אין די הקדמה, און משם הביאו רב נתן שפירא אין די הקדמה פון זיין ספר מאורות נתן, ווייל דעס איז פרי עץ חיים, פרי עץ קודש, זעלבע ספר, שטייט עס דארט אין דעם הקדמה.
סוי עס איז זייער א, עס איז א שטיקל וואס די מקוונים פארשטייען אז עס איז זייער א יסודות׳דיג פאר כוונות התפילה.
—
די מהדורה פון פרי עץ חיים און די הקדמה
זוכן דעם ספר
קהל: אבי, זאגסטו עס איז דא אין די ספר…
אזוי, קוק אין חסד לאברהם. דו האסט חסד לאברהם? נאר מ״ג? דו האסט חסד לאברהם? ער ברענגט עס דא בקיצור, בשעת דער תולדות האט צוגעשטעלט דעם שטיקל פון בעל שם טוב. און מסתמא דער בעל שם טוב האט עס אויך געזען. איך מיין, וואס איז ער געפארן? ס׳איז שוין זייער א… ס׳איז א שטיקל רמ״ק, געבויט אויף די פרד״ס שער הכוונות, זאגט ער.
ווי זאגט ער דא?
קהל: וואס זאגסטו? דער פרי עץ חיים דרוקט עס?
יא. פרי עץ חיים איז דא א הקדמה, און ס׳איז דא אפאר מהדורות פון פרי עץ חיים.
דער דפוס קארעץ — א חסידישע מהדורה
איינע פון די מהדורות פון פרי עץ חיים איז וואס מ׳האט געדרוקט אין קארעץ תקמ״ב, דער דפוס קארעץ. די חסיד׳ישע אידן האבן עס געדרוקט, און זיי האבן… ס׳איז בעצם געבויט אויף א ספר פון ר׳ נתן שפירא, וואס ס׳האט געהייסן מאורות נתן, וואס איז א ליקוט פון די כוונות פון האר״י ז״ל.
קהל: נישט מגל עמוקות, ניין, ניין, ניין, ר׳ נתן שפירא, דער רנ״ש.
און דער פון אווזע. יא, און ער האט, וויאזוי הייסט עס, ער האט געשריבן א הקדמה דארט, וואס איז מער ווייניגער געבויט אויף די הקדמה.
דער יסוד פון דער הקדמה: חלק אלוקה ממעל
ער זאגט אזוי, אז וויבאלד… קודם הייבט זיך אן מיט דעם אז א מענטש איז חלק אלוקה ממעל. דו האסט חסד לאברהם? קענסט מיר שיקן?
קהל: אה, איך קען דיר נישט שיקן אין ערווין.
בקיצור, איך האב דא א… פרי עץ חיים האב איך. אבער ס׳איז נישט די נארמאלע מהדורה, מ׳דארף… בקיצור, ס׳איז א געוויסע פרי עץ חיים.
קהל: שיק א בילד, שיק א בילד.
אקעי, איך וועל דיר שיקן. ער זאגט אזוי, איך האב דא… ס׳איז לענגערע שטיקלעך דא מער ווי ס׳שטייט דא. ס׳איז נישט אויפ׳ן סקרין, איך האב א ספר.
אקעי, דאס איז א מלבוש. ס׳איז א הקדמה צו כוונות התפילה.
דער סולם: דער מענטש און די שלשלת הקדושה
ער זאגט אז קודם דארף מען וויסן אז א מענטש איז זיין נשמה קאנעקטעד מיט די גאנצע שלשלת הקדושה וואס איז אויבן, און דאס איז א סולם. וועגן דעם דאך א מענטש זיינע סדרות איז מכוון צו די ספירות, און ער ברענגט שפע פון אויבן ביז אראפ. און לויט זיינע סדרות…
סיכום: די צוויי שלבים פון כוונת התפילה לויטן רמ״ק
דער מקור פון די תורה — רמ״ק׳ס שער הכוונה
מגיד שיעור: נאכדעם זאגט ער אזוי, און לויט תכלית עיקר הכוונה, דאס איז די עיקר שטיקל, די המשך. ער זאגט אז ס׳איז א קיצור פון התפארות שער הכוונה פרק ג׳. איך האב דא די נייע חסד לאברהם, זיי צייכענען צו אויף אלעס.
ער זאגט אזוי, תכלית עיקר הכוונה איז, ער איז קודם מסביר פארוואס די כוונה ארבעט, און נאכדעם זאגט ער פראקטיש וויאזוי מ׳טוט עס. ער זאגט אזוי, צריך לדעת כי צריך המכוון להמשיך רוחניות ממדרגות עליונות אל האותיות שהוא מזכיר, כדי שיוכל להעלות האותיות ההם עד המדרגה העליונה, לעורר לאחז״ל שאלתו.
ער ברענגט דא פון אונטן אויך, אסאך מאל די תולדות וואס איז נוגע די שטיקל אין די הקדמה, ועוד הרבה בספרים.
דער רמ״ק׳ס הסבר — אותיות זענען רוחניות
מגיד שיעור: והכוונה, ער איז מסביר די רמ״ק, רבי משה קארדאווערא, די אלע זאכן. והכוונה, כי הבל פי האדם אינו דבר ריק, אבל הוא רוחניות מתחבר ממנו. אז די אותיות, די לופט וואס קומט ארויס ווען מ׳רעדט, איז א רוחניות.
ואל הרוחניות ההיא צריך להמשיך כח מלמעלה, להפריח שאלתו ולהעלות אותיותיו עד המדרגה הנרצית לו. וזה עיקר הכוונה, להמשיך כח, כדי שבכח ההיא יעלו האותיות למעלה, ויתהוו במקום רם ונישא לעולם, וימלאו בקשתו.
דאס איז די עיקר שטיקל וואס איז נוגע צו דעם. ער איז מסביר נאך ווייטער, אבער אין סוף זאגט ער אזוי, ווער וויל וויסן פונקטליך די פרטים פון די כוונות, זאל לערנען כוונות האר״י ז״ל. סאו דאס איז אמת, דאס קומט פון האר״י.
דער חידוש פונעם תולדות — די צוויי שלבים
מגיד שיעור: וואס ער זאגט איז, אבער וואס איך וויל לערנען פון דעם איז, איך וויל מיר פארשטייען, דער תולדות רעדט וועגן דעם אין די אלע פלעצער, אז ס׳קומט אויס…
קהל: אונז האבן געלערנט פון שער רוח הקודש, דער ערשטער שטיקל.
מגיד שיעור: יא יא, אונז האבן געלערנט פון שער רוח הקודש, דאס איז אויך א…
קהל: יא, כעין זה.
מגיד שיעור: אבער וואס דו לערנסט דא, וואס דער רמ״ק געבט דא צו, איז די צוויי שלבים וואס אונז רעדן וועגן דעם.
שלב א׳ — אריינברענגען אור אין די אותיות
מגיד שיעור: דאס הייסט, קודם, ער זאגט אז קודם דארף מען אריינברענגען אין די אותיות וואס דו רעדסט. קודם כל, די אותיות זענען כלים פאר קדושה, כלים פאר אור אלוקות, בסדר. דאס איז א יסוד וואס שטייט דא בהבלאה, יא, ער זאגט עס נישט אפילו דער רמ״ק דא, אבער דער בעל שם טוב רעדט פון דעם מער מפורש פון די נקודה, אז די אותיות אליין זענען א כלי פאר די אור אלוקות, פאר די עולמות נשמות אלוקות וכו׳. אזוי ווי אונז האבן געזאגט אז ס׳קומט דאך פון לשון שער רוח הקודש, אמת, די גאנצע לשון פון עולמות נשמות אלוקות, שער היחודים.
און יעצט, אבער דער רמ״ק איז מסביר אז אסאך מאל ווען א מענטש רעדט אותיות, אויב דו רעדסט א מענטש וואס איז נפרד, וואס איז נישט מכוון כוונת האר״י, רעדט אותיות, זיינע אותיות האבן נישט קיין כח, זיינע אותיות זענען סתם אותיות גשמיות, אדער ס׳איז נאך נישט געווארן קיין כלי פאר די אור הספירות, פאר די אור האצילות וכו׳.
סאו קודם איז דא אז די עבודה נומער איינס איז צו ממשיך זיין חיות אין די אותיות, אריינצוברענגען אין די אותיות א העכערע אור, אורות מלמעלה, כדי אז די אותיות זאלן האבן אין זיי אור אלוקות, שטימט? להמשיך תוך האותיות, דארפסט אריינברענגען אין די אותיות די אור קודם, ווייל פאר דעם איז די ארדען.
לכאורה דער בעל שם טוב זאגט נישט וויאזוי מען טוט דאס, אפשר וואלט ער געזאגט על ידי האמונה, על ידי ה… ער זאגט נישט וויאזוי, פארשטייסט? אבער דאס איז די… מיר ווילן שוין ענדיגן, סאו מיר וועלן עס סאמערייזן.
דאס איז די שלב פון מחשבה, דאס איז אזויווי כאילו, איך ווייס שוין די צייט, אבער דאס איז כאילו פאר די דיבור.
שלב ב׳ — העלאת האותיות
מגיד שיעור: נאכדעם, נאכדעם וואס די אותיות האבן באקומען, זיי האבן זיך אנגעפילט, יא, האסט אנגעפילט די בעטערי, דעמאלטס די אותיות גייען צוריק. זאגט ער זיי, נאכדעם וואס זיי גייען צוריק ארויף אין הימל, איך ווייס פון וואו זיי זענען געקומען, און “ואותם שלח”, עס איז א שליח, פארשטייסט?
דאס איז די צוויי שלבים וואס דער רמ״ק זאגט, און דער תולדות ברענגט אסאך מאל בשם די חסד לאברהם. אבער דער תולדות האט פארשטאנען אז דאס איז דער מקור, דאס איז די זעלבע איידיע פונעם בעל שם טוב, אז ער כאפט אן די אותיות, און די אותיות ווערן א כלי פאר די ממשיך אין זיי העכערע אור, און נאכדעם די אותיות אליינס פליען ארויף צוריק און זיי מאכן יחודים, מתייחדים ביחודא עילאה, דאס איז די לשון פון בעל שם טוב.
דיסקוסיע: די אותיות קענען דאווענען אליין?
שאלה: אז די אותיות קענען דאווענען אפילו זיי קענען נישט די כוונה?
מגיד שיעור: אה, דאס איז ער זאגט “לבקש מאותיות”, דאס איז כביכול ער איז מדגיש די ניסיך, אז די אותיות קענען זיין אזא מין כלי פאר אסאך. “לבקש מאותיות” קען זיין אז ער זאל דייקא זיין ממשיך בתוך האותיות די אור. ער זאגט דאך “לבקש מאותיות”, כביכול ער שיקט, די צווייטע שלב איז אויך “לבקש מאותיות”, ער שיקט די אותיות זאלן זיין זיין שליח צו גיין, זאלן זיי טון וואס זיי דארפן טון.
אזויווי יענער וואס האט געזאגט נאר א׳ ב׳, דער אייבערשטער זאל שוין מאכן וואס ער דארף מאכן מיט דעם. אלע מענטשן, אלע אידן דאווענען אזוי באמת.
שאלה: דער בעל שם טוב האט אזא ענין?
מגיד שיעור: יא יא, ווייל ער דאוונט עניוועי, אפילו מען ווייסט יא די ווערטער, און אזוי ארבעט עס. מיר זאגן די אותיות, די אותיות פארן שוין, זיי ווייסן שוין וואו צו גיין.
סיום — דער תולדות׳ס פארשטאנד
מגיד שיעור: און דאס איז די צוויי… מען דארף לערנען זייער גוט די שטיקל חסד לאברהם.
קהל: אקעי, נעקסטע וואך וועל איך דיר פרעגן נאכאמאל פון די שטיקל.
מגיד שיעור: ווייל דאס זעט אויס אז דער תולדות האט פארשטאנען אז דאס איז די נקודה, אז דאס איז די זעלבע נקודה. אזוי רייט.