סיכום השיעור 📋
תורת הבעש״ט: “ועשית לך תיבה” — עולמות, נשמות, אלוקות אין יעדן דיבור
—
דער בעש״ט׳ס תורה: תיבה = דיבור
דער בעש״ט לערנט אויפ׳ן פסוק “ועשית לך תיבה” אז “תיבה” מיינט א ווארט (דיבור). דער אויבערשטער זאגט: זיי זהיר אויף יעדע ווארט וואס גייט ארויס פון דיין מויל. אין יעדן דיבור ודיבור זענען דא עולמות, נשמות, און אלוקות.
דאס ווערט אריינגעלייענט אין דעם פסוק “תחתים שנים ושלישים תעשה”:
– תחתים = עולמות (לשון תחתון — די נידריגסטע מדרגה)
– שנים = נשמות (לשון “משנה”, וואס איז אותיות נשמה)
– שלישים = אלוקות (לשון מושלים/מנהיגים — דער דריטער און העכסטער לעוועל)
“תעשה” מיינט: מען זאל מכוון זיין ביי יעדן דיבור אויף אלע דריי לעוועלס, מיט אמונה שלימה אז אין יעדן ווארט ליגן עולמות, נשמות, און אלוקות.
פארגלייך מיט דעם מגיד׳ס ווערזשאן
דאס איז א ווערזשאן פון דער זעלבער תורה וואס איז פריער געבראכט געווארן אין דעם מגיד׳ס נוסח. דער חילוק: דער מגיד׳ס ווערזשאן האט נישט מסביר געווען פארוואס תחתים/שנים/שלישים רמז׳ט אויף עולמות/נשמות/אלוקות — ער האט געבראכט א זוהר (“תלת עלמין אתליין” אין פרשת שלח). דא, אין דעם דגל מחנה אפרים׳ס ווערזשאן, ווערט עס מסביר׳ט מיט אייגענע דרשות אויף די ווערטער גופא. ער זאגט אויך בפירוש “יש לומר” — ער מאכט קלאר אז דער רמז איז זיין חידוש, בעת דער יסוד (עולמות/נשמות/אלוקות) קומט פון זיין זיידע דעם בעש״ט.
אויך דער מגיד׳ס ווערזשאן האט גערעדט וועגן אמונה (“וצריך אמונה”), וואס ווייזט אז דאס איז געווען א שמועה פונעם בעש״ט מיט אן אלגעמיינער סדר: תיבה = דיבור, דריי לעוועלס, און אמונה.
מקורות: תולדות יעקב יוסף, דער מגיד, זוהר פרשת שלח, דגל מחנה אפרים.
—
דער ערשטער לעוועל: עולמות — גאנצע וועלטן אין יעדן ווארט
וואס מיינט “עולמות” אין א דיבור?
א קשיא: וואס איז דער חידוש פון “עולמות”? איין ווארט איז דאך שוין איין עולם — וואס מיינט מען אז ס׳איז דא מערערע עולמות?
דער ביאור: א מענטש מיינט אז א ווארט איז “נאר איין זאך” — אבער דאס איז ווייל ער טראכט נישט גוט. באמת וועקט יעדע ווארט אויף גאנצע וועלטן — עס קאנעקט זיך מיט אומצאליגע זאכן. ווען איינער זאגט דיר “מזל טוב, יענער האט געהאט א בעיבי” — ליגט אין דעם א גאנצע וועלט: וואס מיינט עס צו זיין א מענטש, וואס מיינט עס צו האבן קינדער, פארוואס דאווענט מען פאר יענעם, א.א.וו. מ׳דארף נישט דעם בעש״ט׳ס בריוו כדי דאס צו וויסן — מ׳דארף נאר אביסל טראכטן.
פראקטישע משמעות: “מבין דבר מתוך דבר”
דאס איז נישט נאר א רוחניות׳דיגער ענין — עס איז אויך פשוט׳ער אמת: א חכם, ווען ער הערט איין ווארט פון א מענטש, פארשטייט ער פון וועלכע עולם דער דיבור קומט. א מענטש האט אן עולם הפסיכאלאגיע, אן עולם השכל, אן עולם הנשמה, אן עולם המעשה — און מען דארף פארשטיין אלע עולמות כדי אמת׳דיג צו פארשטיין איין ווארט. א נער ענטפערט נאר אויף וואס מ׳האט געזאגט; א חכם איז מבין דבר מתוך דבר — ער פארשטייט די ברייטערע מציאות הינטער דעם דיבור.
ווען א מענטש רעדט מיט דיר, איז דא מערערע לעוועלס — נישט נאר דאס פשוט׳ע ווארט. ער האט אן עגא, א יצר הרע, אן אמת׳דיגקייט — אלעס צוזאמען. א קלוגער מענטש קען פון איין ווארט כאפן א גאנצע וועלט; א ווייניגער מבין דארף אפאר שעה שמועסן.
דער לשון פונעם בעש״ט׳ס בריוו
דער לשון פון דעם בריוו פונעם בעש״ט איז: “בכל דיבור ודיבור בעת תפלתך ולימודך” — ווען דו דאוונסט און ווען דו לערנסט. און אן אנדערע פלאץ שטייט אז דאס גילט אפילו ווען מ׳רעדט מיט מענטשן (“אפילו כשמדבר עם בני אדם ממש” — ווי עס שטייט אין מגיד).
ביישפיל פון דאווענען
“הללו את ה׳ מן השמים” — “שמים” אליין איז א גאנצע וועלט, קאנעקטעד מיט אזויפיל זאכן (שמי מים, א.א.וו.). יעדער ווארט אין דאווענען איז כפשוטו א גאנצע עולם.
דער “failure mode” פון עולמות
מ׳דארף פריער וויסן אז אלעס איז אסאך ברייטער ווי מ׳מיינט. מ׳דארף אביסל עקספלארן, אפילו אביסל חלומ׳ען — ווייל אנדערש איז מען “stuck”. מ׳זאל נישט זיין א תם און א נער וואס נעמט אלעס ביים פשוט׳ן פנים. “כל העולם תלוי בה” — אן ריכטיגע הבנה פון גארנישט איז מעגלעך אן דעם.
אבער דא ליגט אויך א פראבלעם: אויב מ׳הייבט אן צו עקספלארן אלע עולמות, קען מען פארגעסן פארוואס מ׳איז געקומען — מ׳פארלירט דעם פאקוס.
—
דער משל פונעם בעש״ט: פארוואס קענען גוים בעסער וועלטלעכע חכמות?
די קשיא
אויב אלע חכמות ליגן אין דער תורה (ווי דער רמב״ן זאגט), פארוואס טרעפן אידן וואס לערנען תורה נישט אלע חכמות העולם? פארוואס קענען דווקא גוים בעסער פארשטיין די וועלט?
דער משל
דער בעש״ט (ווי עס שטייט אין תולדות יעקב יוסף) ברענגט א משל פון א מלך וואס האט געוויזן זיינע אוצרות פאר מענטשן — רוב מענטשן האבן זיך פארקוקט אויף די שיינע זאכן, אבער דער חכם האט נאר געקוקט אויפן מלך אליין.
דער נמשל
חכמי אומות העולם פארקוקן זיך אויף חכמת הטבע — די „שיינע זאכן.” חכמי ישראל, די צדיקים, האבן נאר געוואלט קוקן אויפן רבונו של עולם, נישט אויף חיצוניות׳דיגע זאכן. דערפאר זענען זיי מער פאוקוסד געווען אויפן עיקר.
מקורות: תולדות יעקב יוסף, דער רמב״ן.
—
דער סדר פון כוונה: נקודה, הרחבה, און צמצום
דער יסוד
א מענטש קומט אויף דער וועלט עפעס אויפצוטון. אבער אויב ער איז נאר פאוקוסד אויף זיין ספעציפישע אויפגאבע אן צו פארשטיין דעם ברייטערן בילד — די עולמות, די סיבות — וועט ער אויך נישט מצליח זיין. דערפאר איז דא א סדר:
1. נקודה/כוונה — קודם דארף מען וויסן וואס מ׳וויל אויפטון, איין קלארע נקודה
2. הרחבה — דערנאך דארף מען „אביסל חלומ׳ען,” ארומקוקן אויף אלע פארספעקטיוון — עליונים ותחתונים
3. צוריק צו דער נקודה — אלעס דרייט זיך אבער ארום דער איין נקודה
—
דער בעש״ט׳ס שיטה אין תפילה
תפילה איז עפעס אויפצוטון
תפילה איז נישט געקומען בלויז אפצוזאגן דעם סידור — תפילה איז געקומען עפעס אויפצוטון, א תיקון, א ייחוד. דער סידור ווערט גענוצט אלס כלי פאר דעם. א גרויסע חלק פון דעם בעש״ט׳ס חכמה איז וויאזוי צו נוצן דעם סידור פאר דעם וואס מ׳דארף אויפטון — דורך צירופי אותיות, כוונות, און אנדערע וועגן.
הארות אינמיטן תפילה
דער בעש״ט האט ביים דאווענען געזען וואס ער דארף טון — ער האט אינמיטן תפילה באקומען הארות. א קשיא: וויאזוי קען דאס זיין? ער האט דאך געדארפט האבן פירוש המילות! ווי קומט אליהו הנביא צו איינעם מיטן דאווענען?
דער תירוץ: אזוי ווי א מענטש וואס רעדט איבער זיין פראבלעם — מ׳גייט אביסל ארויס, מ׳פארדרייט זיך, מ׳טרעפט זיך ארום — אזוי אויך אין תפילה. אין תפילה ברענגט מען מיט דעם גאנצן מציאות צום אייבערשטן — נישט נאר “מיינע פראבלעמען”, נאר מעלה זיין אין קדושה דעם גאנצן זיין.
מ׳קען נישט דאווענען מיט א “ליסט”
א הויפט יסוד: מ׳קען נישט קומען צו תפילה מיט א לאנגע ליסט פון בקשות. “אין הימל ארבעט נישט Excel sheets.” דער אייבערשטער ווייסט שוין די ליסט — ער דארף נישט דעם. תפילה איז עפעס טון — א תיקון, א ייחוד. יעדע ברכה אין שמונה עשרה האט איין נקודה, און בכלליות דרייט זיך אלעס ארום איין נקודה. מ׳דארף טרעפן אחדות.
מקור: די גמרא זאגט מ׳קען נישט דאווענען אויף צוויי זאכן אויף איינמאל. א תענית מאכט מען נאר אויף איין זאך.
מקור: מדרש הנעלם — די משנה זאגט „בעשרה מאמרות נברא העולם,” אבער א תנא זאגט „באות אחת נברא העולם.” אפילו דער אייבערשטער׳ס בריאה גייט דורך איין זאך.
די מעשה פון רבי ברוך שלום אשלג אין מירון
רבי ברוך שלום אשלג (דער בעל הסולם׳ס זון) פלעגט פארן קיין מירון, זיין ביים מערה פאר א מינוט-צוויי, און אהיימגיין. מ׳האט אים געפרעגט: מ׳פארט אפאר שעה, און מ׳איז דארט נאר א מינוט?
ער האט געענטפערט: רוב מענטשן הייבן אן צו דאווענען ביים ציון, און ביים דאווענען דערמאנען זיי זיך מער און מער זאכן — די ליסט ווערט לענגער. ביי אים איז פארקערט: פאר׳ן פארן ווייסט ער אז ער דארף אסאך זאכן. ווי ער פארט נענטער, דערמאנט ער זיך אז ער דארף ווייניגער. ביז ער קומט אן צום קבר — כאפט ער אז ער דארף נאר איין זאך (דביקות), ער בעט אויף דעם, און ער גייט אהיים.
“שעה אחת לפני התפילה” — הכנה צו תפילה
מ׳דארף פאר דער תפילה אויספרעגן וואס מ׳וויל — וואס מ׳וויל לגבי דעם נושא, לגבי דעם טאג. אין סידור הרש״ש שטייט ביי יעדע תפילה וועלכע פרצוף ווערט מתוקן. מנחה האט צו טון מיט א ספירה, א סארט ייחוד, א סארט לעוועל. מנחה פון היינט איז מער ספעציפיש. אבער יעדע נקודה אין דער וועלט איז כלול פון דער גאנצער וועלט — מ׳דארף נאר אביסל מרחיב זיין, אנהייבן צו טרעפן. און אין איינע פון די עולמות וועט מען טרעפן א וועג צו סאלוון דעם פראבלעם — דאס איז אן הארה.
—
תפילה ווי א שמועס מיט דעם אייבערשטן
דער פסיכאלאגישער משל
גוטע פסיכאלאגן און גוטע רבי׳ס ווייסן: די דזשאב איז נישט צו זאגן אן עצה — נאר זיך גוט דורכצושמועסן ביז דער מענטש כאפט אליין. אזוי אויך תפילה: מ׳רעדט מיטן אייבערשטן, מ׳גיט ארויס זיינע פראבלעמען, און אינמיטן דעם שמועס פאלט אריין א עצה.
דער חילוק פון רעדן צום אייבערשטן vs. רעדן צו א מענטש
ביי א מענטש — א חבר, א רבי — באהאלט מען, מ׳פארשענערט, מ׳נארט אויס. אבער ביים אייבערשטן קען מען גארנישט באהאלטן — ער ווייסט שוין אלעס. דערפאר איז דאס דער קלארסטער דורכשמועס וואס קען זיין — „שופך שיחה לפני ה׳.” מ׳קען נישט פארדרייען א קאפ פאר דער שכינה, און מתוך דעם וואס מ׳רעדט אמת פאר׳ן אייבערשטן, כאפט מען אליין אז מ׳האט די זאך “ראנג” געזאגט — און דאס אליין איז שוין דער אייבערשטער׳ס תשובה אויף דער תפילה.
דער בעש״ט׳ס עצה אויף ספיקות
דער בעש״ט׳ס תורה (פאר די תולדות): ווי ווייסט א מענטש וואס צו טון? ער זאל מסלק זיין זיינע נגיעות פון דער חקירה, און נאכדעם וועט ער אליין וויסן וואס צו טון. ביאור: הער אויף צו טראכטן פון זיך — טראכט וואס דער אמת איז, און דו וועסט אויסגעפינען.
—
מחשבות זרות בשעת תפילה — דער מהלך פון צמצום
דער ענין
תפילה קען נישט זיין אז מ׳טראכט נאר די עקזאקטע ווערטער וואס שטייען. אויב תפילה איז וועגן עפעס — וועגן דעם מענטש׳ס לעבן, זיינע פראבלעמען — מוז זיין אז ס׳קומען מער מחשבות. דאס איז נאטירלעך, ווייל יעדע זאך איז פארבונדן מיט נאך זאכן.
משל: א מענטש דאוונט פאר הצלחה אין חינוך פון זיינע קינדער, און אינמיטן הייבט ער אן טראכטן וועגן וואס דער קוזינ׳ס מלמד טוט — ווייל דאס איז פארבונדן מיט דעם נושא.
דער מהלך פון צמצום
ווען די מחשבות גייען צו ווייט — ווען מ׳הייבט שוין אן “צו רעגן אויף יענעם” — דעמאלט דארף מען מהלל זיין (צוריקברענגען) די מחשבה. “וועיט, איך בין געקומען דא צו סאלוון די פראבלעם.” דאס איז דער צמצום — מ׳ברענגט עס צוריק מיט א געוויסע מהלך, נישט סתם. און מתוך דעם וואס מ׳האט עס מחלק געווען (אויסגעברייטערט) און צוריקגעבראכט, האט מען יעצט א קלארקייט, א וועג.
—
חכמתו מרובה ממעשיו — א הויפט געפאר
דער ענין
ס׳איז דא א טבע ביי חכמים — ווען א מענטש האט א פראבלעם, דרייט ער די סיבות (גלגולי סיבות, ווי רש״י זאגט אין פרשת ויקהל) ביז ער קומט אן צו א פלאץ וואו ער קען גארנישט טון. ער זוכט אזויפיל חכמות ביז ער איז ווייטסט אוועק פון א לעזונג.
ביישפילן
– א מענטש איז צוקריגט מיט זיין ווייב — ער דרייט עס ביז “די שיטה פון שידוכים איז שלעכט.” אפשר איז עס אפילו אמת בעומק, אבער למעשה איז די פראבלעם אנדערש, און מ׳קען עס געווענלעך סאלוון.
– א מענטש מאכט א ספעציפישע טעות אין חינוך — ער ענטפערט “די סיסטעם איז קאראפט.” ער האט שוין א “גאנצע טיפע מהלך” וואס מאכט אז מ׳קען גארנישט טון.
דער כלל
ווען מ׳טראכט אריין ברייטער אין עילה ועלול, איז די טבע (דער יצר הרע, די גבורות/דינים וואס ווערן מתעורר) אז ס׳ווערט נישט נאר “חכמתו מרובה ממעשיו” — ס׳ווערט “חכמתו הורסתו למעשיו” — די חכמה הרס׳ט דעם מעשה, ווייל מ׳כאפט שוין ווי טיף די פראבלעם איז, ביז “נאר דער אייבערשטער קען סאלוון.”
ר׳ מענדעלע (מוויטעבסק): די דינים פון בינה איז אז מ׳טראכט צו פיל (שטייט אין פרי עץ חיים).
דער כלל: מ׳זאגט נישט פאר א מענטש א זאך אויב ס׳איז נישטא וואס צו טון
מקור: א כלל פון קבלה/חסידישע ספרים — מ׳זאגט נישט פאר א מענטש א זאך נאר אויב ס׳איז דא עפעס וואס צו טון וועגן דעם.
—
נח און משה רבינו — דער אחריות פון דעם וואס פארשטייט טיפער
דער מדרש
ווען דער אייבערשטער האט געזאגט צו נח “קץ כל בשר בא לפני” — האט נח אנגענומען דעם דין ווי עס איז, ער האט געפרעגט “וואס זאל איך טון?” אבער נישט געטראפן וואס צו טון. אבער ווען דער אייבערשטער האט געזאגט צו משה רבינו אז ער גייט מכלה זיין די אידן — “הניחה לי… לכלותם” — האט משה רבינו געטראפן א רמז אז דער אייבערשטער מיינט אים צו זאגן: דאווען! רש״י און מדרשים זאגן “היה לו להתפלל” — דער אייבערשטער האט אים דערציילט די צרה ווייל ער איז א נביא, א מתפלל, ער זאל סאלוון די פראבלעם.
דער עיקר פרינציפ
ס׳קען נישט זיין אז ווען א מענטש פארשטייט ברייטער, ווערט דער פראבלעם ערגער. ס׳מוז זיין אז ס׳ווערט בעסער — ווייל ווען מ׳ווייסט די סיבות פון א זאך, ווייסט מען בעסער וויאזוי צו מטפל זיין. דער גרעסערער דאקטאר וואס פארשטייט בעסער די שורש המחלה, קען נישט ווייניגער אויסהיילן — מ׳לערנט זיך די שורש דוקא כדי בעסער אויסצוהיילן.
—
צמצום פון מחשבות — דער בעש״ט׳ס אמונה
דער בעל התניא און אנדערע זאגן אז ס׳איז דא מחשבות וואס מ׳דארף אוועקשטופן. אבער וואס מיינט דאס באמת? נישט ווייל דיינע מחשבות זענען נישט ווערט צו מעלה זיין — יעדע איינעמ׳ס מחשבות זענען צו מעלה זיין, דאס איז די אמונה פון בעל שם טוב. דער טעם פון אוועקשטופן איז: איך האב נישט יעצט אויף דעם מינוט די ריכטיגע כלים זיך מתמודד צו זיין מיט דער ידיעה. “אוועקשטופן” מיינט נישט דחיה לגמרי — עס מיינט: קום צוריק מארגן, מיר וועלן טרעפן אן אנדערע וועג צו רעדן מיט דיר.
צמצום איז נישט דחיה — עס איז מתוך ענווה, מתוך וויסן וואס צו טון. אויב איך ווייס נאר אז איך דאווען און דער אייבערשטער זאל העלפן — איז דאס גענוג פאר יעצט. אן דעם צמצום, קען דאס קאזן אז די תפילה זאל נישט געלונגען, אדער מ׳זאל האבן הרהורים אסורים, אדער מ׳זאל נישט טרעפן א וועג ארויס.
—
דער צווייטער לעוועל: נשמות
עולמות איז דער מקום פאר פסיכאלאגיע — פארשטיין די וועלט, די סיבות, די סיסטעם. אבער נשמות איז א גאנצע אנדערע לעוועל. משנה איז אותיות נשמה — נשמות מיינט כפשוטו: נשמות פון מענטשן, פון צדיקים, פון מענטשן וואס לעבן, וואס לעבן נאכנישט, וואס האבן שוין געלעבט.
ווען אין דעם לעוועל פון עולמות טרעפט מען נישט קיין וועג ארויס, גייט מען צו דעם נעקסטן לעוועל — נשמות. דא רעדט מען שוין וועגן גלגולים, תיקונים — פארוואס האט דוקא דער מענטש דוקא די נקודה, דוקא דעם ביאור. עולמות איז נישט קיין תפילה בכלל — ביי נשמות ווערט עס שוין ווי קבלה.
—
דער דריטער לעוועל: אלוקות
אלוקות איז למעלה מן הדעת. עס האט צו טון מיט ספירות, הנהגות השם, מציאות אלוקות, חכמה אלוקות — דער געטליכער פלאן פון דער וועלט. ווי דער רמב״ם זאגט: עולם האצילות חכמה, וואס ליגט אין אלעס.
מ׳דארף זיך אויסשמועסן מיט נשמות און מיט׳ן אייבערשטן — דאס איז דער טייטש פון נשמות אלוקות. ביי נשמות אלוקות שמועסט מען שוין נישט פאליטיק — זיי האבן אן אנדערע וועג פון רעדן וועגן אלע זאכן. מ׳דארף זיך פון זיי אויסלערנען.
—
אמונה — דער פאסיק וואס פארבינדט אלעס
דער ענין ענדיגט זיך מיט אמונה שלימה — אז אין יעדן דיבור איז דא תחתים שנים ושלישים. אמונה מיינט זיך דערמאנען — ווייל אמאל איז א מענטש אין עולם הצמצום און ער ווייסט נישט אז א פשוט׳ע זאך איז קאנעקטעד מיט אלעס. אמונה איז צו וויסן אז עס איז קאנעקטעד מיט אלעס.
—
דער סדר — א תמידי׳גער פראצעס
דער גאנצער סדר הייבט זיך אן נאכאמאל יעדן טאג — ווייל מענטשן גייען שלאפן, פארגעסן, עסן, צוקריגן זיך, קוקן נייעס. מ׳דארף יעדע מאל נאכאמאל נעמען פון דעם. אבער מ׳ווערט נישט פארלוירן, ווייל מ׳ווייסט שוין אז דאס איז דער סדר.
תמלול מלא 📝
תורת הבעש״ט: “ועשית לך תיבה” — עולמות, נשמות, אלוקות אין יעדן דיבור
דער בעש״ט׳ס תורה: תיבה מיינט דיבור
“ועשית לך תיבה” — דער בעש״ט האט באלייכט אז תיבה מרמז אויף א מילה, וואס ווערט גערופן תיבה. דאס איז דער מאמר ה׳: “ועשית לך תיבה”, און ער זאגט אים: זיי זהיר אז די תיבה וואס גייט ארויס פון דיין מויל זאל זיין להורות — עס זאל זיין ריכטיג.
דכתיב “שנים ושלישים תעשה” — דאס מרמז אויף וואס דער בעש״ט האט געזאגט: אין יעדן דיבור ודיבור זענען דא עולמות, נשמות, אלוקות.
דער רמז אין “תחתים שנים ושלישים”
“ועשית לך תיבה” — תיבה איז דער פירוש פון דיבור.
“תחתים” — דאס מיינט עולמות, וואס זענען די מדרגה התחתונה.
“שנים” — דאס איז מלשון משנה. פשיטא, נשמה — דאס מיינט נשמות. ווייל שנים איז לשון משנה, און משנה איז אותיות נשמה.
“ושלישים” — דאס מיינט אלוקות, וואס איז משולש, וואס איז שליש מהקולות. דאס איז וואס זיי זאגן “מושלים הנהיג את ענקל” — שלישים איז לשון מושלים, מנהיגים.
“בכל עילה תעשה” — “תעשה” מיינט: די תיבה והדיבור וואס גייט ארויס פון דיין מויל זאל זיין מיט דער כוונה, מיט אמונה שלימה, אז ס׳איז דא אין יעדן דיבור תחתים שנים ושלישים — דאס הייסט עולמות ונשמות ואלוקות הקדוש ברוך הוא.
פארגלייך מיט דעם מגיד׳ס ווערזשאן
מגיד שיעור: דאס איז א ווערזשאן פון די פריערדיגע תורה, יא, פון די ערשטע.
ס׳איז דא א חלק ל״ז. ער זאגט אז זיין זיידע האט באלייכט, ער האט געזאגט באלייכטענע ווערטער. ס׳איז דא א ברעקלי דא וואס שטייט נישט וואס די ברעקלי איז.
נאכדעם, תחתים שנים ושלישים — אינטערעסאנט, ער זאגט עס פון זיך אליין, “יש לומר” אז דאס מרמז וואס זיין זיידע האט געזאגט אז ס׳איז דא דריי לעוועלס: עולמות, נשמות, אלוקות.
אין די פריערדיגע תורה איז געשטאנען כאילו איין זאך — ער האט געברענגט א זוהר, “תלת עלמין אתליין” אין פרשת שלח. ער האט זיין אייגענע וועג פון מאכן די רמזים.
די פריערדיגע תורה, וואס איז געווען די מגיד׳ס ווערזשאן, האט נישט געזאגט — ער האט נישט מסביר געווען פארוואס תחתיים, שנים, ושלישים. דא איז ער מסביר א פשוט׳ע פשט אז תחתיים איז מלשון תחתון, איז א פשוט׳ע פשט, עולמות. שנים מאכט ער א דרש אז ס׳איז לשון משנה, ווייל שני איז משנה, און ס׳איז די צווייטע. און משנה איז אותיות נשמה, קומט אויס אז ס׳איז אותיות נשמה. ס׳איז אן אינטערעסאנטע תורה.
און שלישים זאגט ער אויך — מ׳קען זאגן א פשוט׳ע זאך, ס׳איז דריי: די ערשטע, די נידריגסטע, די צווייטע, און די דריטע. אבער ער מאכט א פשט אז שלישים איז לשון אלוקות, ווייל שלישים על כל איז טייטש מנהיגים, אזוי ווי מושלים.
נאכדעם טייטשט ער “תעשה” אז מ׳זאל מכוון זיין ביי יעדע דיבור די אלע דריי לעוועלס. וויאזוי זאל מען עס מכוון זיין? מיט אמונה — דורכדעם וואס ער גלייבט אז ס׳איז דא אין דעם די עולמות, נשמות, אלוקות. אינטערעסאנט.
דער צוזאמענהאנג מיט דעם מגיד׳ס תורה
זעסט אז די מגיד׳ס תורה איז זייער ענליך, ס׳גייט אין די זעלבע סטרוקטור. ער רעדט נישט פון “על עמל תעלה למעלה” — די נעקסטע שטיקל רעדט נאכאמאל וועגן דעם. אבער ער האט אויך פריער גערעדט וועגן אמונה, יא, “וצריך אמונה”.
ס׳איז טאקע מסתמא אזוי געווען אזא שמועה פון בעל שם טוב צו גיין אויף די סדר. “תעשה” איז מלשון עשיה, יא, וואס ס׳ווייזט אויף די אמונה, אויף די עולם העשיה, די שכינה אויך. אבער מ׳דארף חזר׳ן אז ס׳איז דא עולמות, נשמות, אלוקות אין יעדע עשיה. יעדע ווארט. מ׳גייט פארגעסן א נישט.
דיסקוסיע: וואס מיינט “עולמות” אין א דיבור?
שאלה: עס איז דא די נידריגסטע מדרגה מיינט עולמות, יא? סאו וואס איז דער חידוש? דארף מען אויך גלייבן? אדער איז דא יעדע הויז פארקערט?
תשובה: יא.
שאלה: וועלכע עולם איז? איין עולם איז זיכער דא. דאס איז דאך א ווארט, איז א עולם. וואס מיינט א עולם?
מגיד שיעור: ס׳איז דא אסאך פשוטים, אסאך אזוי ווי הערות אין די זעלבע סטרוקטור, אין די זעלבע מהלך. איך מיין אז עולמות איז אז מער ווי איינס — מיינט צו זאגן ווייל דאס איז קאנעקשאנס וואס זענען דא. אין איין ווארט איז אלעס פשוט נאר דא איין זאך. דו מיינסט אז ס׳איז נאר דא איין זאך ווייל דו טראכסט נישט גוט. באמת וועקט יעדע ווארט דא גאנצע עולמות. ס׳קאנעקט זיך דא וויפיל זאכן באמת.
שאלה: ווייל וואס? ווייל דיבור איז העכערע לעוועלס?
מגיד שיעור: ס׳איז נישט גוט.
שאלה: ווייל דיבור איז העכערע לעוועלס, אז ס׳אינקלודט מער ווי די זאכן וואס עקזיסט…
מגיד שיעור: לאמיר ארויסנעמען די בעש״ט. ווייל שמ׳טאט מיט א געוויסע דיוק וועגן ווען מ׳רעדט ממש און די אותיות התפלה וכדומה. אקעי. אבער לאמיר רעדן ברייטער פון דעם. לאמיר רעדן סתם.
א פראקטישע משל: “מזל טוב, יענער האט געהאט א בעיבי”
אז איר רעדט מיט א מענטש, און ער זאגט דיר עפעס א ווארט. ער זאגט דיר גוט מארגן. ער זאגט דיר, איך האב געהערט מזל טוב, יענער האט געהאט א בעיבי. מ׳דארף דאווענען פאר יענער וואס דארף האבן א בעיבי. יא.
סאו דא איז דא א ווארט. ס׳איז נאר איין ווארט. לאמיר עס רופן איין ווארט, אקעי. עס איז מצורף פון אסאך ווערטער, אבער מ׳קען נישט אריין אין דעם לעוועל פון דעטעיל. ס׳איז נאר איין ווארט.
אבער למעשה, איז דא איין ווארט — איז דא זייער אסאך עולמות. ס׳טוט זיך א גאנצע וועלט. יא. ס׳איז דא א מענטש. ס׳איז דא אזא זאך ווי זיין א מענטש. ס׳איז דא א זאך ווי האבן בעיבי׳ס. ס׳איז דא א זאך ווי… עס איז דא פארדעם הייבט מען דאך אן צו דיי-דרימ׳ען וועמען דאווענט, עמעס?
שאלה: פארוואס?
מגיד שיעור: סאו דער בכלל, ווען מענטש טראכט — ווייל יעדער וועלכע קאנעקט זיך מיט זייער אסאך זאכן. יא, חלום, ס׳איז חלום. אבער… סאו דאס דערמאנט מיך פון דעם — וואס עס איז נישט אן דערמאנט מיך, עס איז עפעס כאלט, עפעס איז קאנעקטעד. און דאס מייבט מיך פון יענץ, און דאס מייבט מיך פון יענץ. סאו אקעי. ס׳איז דער גאנצער עולמות אין יעדע דיבור.
דער פראבלעם פון דיסטראקציע
איך האב נישט געווארן דיסטראקטעד פון דער עולמות. ס׳איז א גאנצע נייע פראבלעם. די האסט געמיינט אז דער בעל שם טוב פארמאכט א ניו ווין גרינגער. און ער זאגט אים, יעדער האסט אזוי פיל זאכן. אבער יעצט ווער איך אינגאנצן זייער דיסטראקטינג. איך האב געמיינט אז ס׳שטייט נאר איין זאך אין דער ווארט. יעצט ס׳שטייט טויזנטער זאכן. און עס איז אן אמת.
מ׳פארשטייט נישט אמת׳דיג איין ווארט אן אלע עולמות הכלולים ביי. אלע עולמות וואס ס׳אינקלודט. אמת, פשוט פשט. ס׳קלערט אזויפיל זאכן.
פראקטישע משמעות: מבין דבר מתוך דבר
וואס פארשטייט אמת׳דיג א מענטש? וואס פארשטייט אמת׳דיג איין ווארט וואס א מענטש האט דיר געזאגט? דו דארפסט פארשטיין א בענטש פון עולמות, עט ליסט. א מענטש האט א עולם הפסיכאלאגיע, און א עולם השכל, און א עולם הנשמה, און א עולם המעשה, וכו׳ וכו׳. מ׳דארף פארשטיין די אלע עולמות, אמת?
שאלה: מ׳דארף דאס פארשטיין?
מגיד שיעור: דו דארפסט פארשטיין.
שאלה: וואס ווען יעדער זאגט א ווארט, דארפסטו פארשטיין פון וועלכע עולם ער זאגט דאס.
מגיד שיעור: יא.
שאלה: אבער דו ווילסט עס מעלה זיין.
מגיד שיעור: ניין, פאר מעלה זיין, ווייט. איך זאג קודם דארף זיין אמת, פשוט פשט. דו ווילסט מעלה זיין? פארוואס ווילסטו עס מעלה זיין? דו ווילסט פיקסן, דו ווילסט עפעס טון מיט דעם. ס׳איז נישט קיין חילוק.
משל: א חכם און א נער
א קלוגער מענטש ווען ער רעדט מיט א מענטש, אויב איך רעד מיט דיר, יא, איז אזוי ווי מבין דבר מתוך דבר.
אויב דו רעדסט מיט א נער און דו זאגסט אים, “איך האב געהאט א שאלה אין הלכה און איך ווייס נישט וואס מ׳טוט,” ענטפערט ער דיר נאר אויף וואס דו האסט געזאגט.
אויב דו רעדסט מיט א חכם, איז ער מבין דבר מתוך דבר. “אה, סאו אויב דו האסט אזא שאלה, איז פשט אז דאס איז דיין מציאות, אז דו האסט למשל נישט קיין שלום בית, אדער דו האסט דוקא יא, און ס׳איז דא א געוויסע סארט פראבלעם.” און אפשר ווען ער ענטפערט דיר, טראכט ער אויך פון דעם — ער נעמט אין באטראכט דעם פראבלעם אויכעט.
ער הייבט אן צו טראכטן ברייטער. דו דארפסט קענען מיטהאלטן אין די קאנווערסעישאן, אבער ער הייבט אן צו וויסן אסאך מער עולמות וואס ליגן אין איין ווארט, אמת? איין ווארט — לאמיר זאגן די ווארט איז זייער א קליינע מעזשור — אבער איין סענטענס און איין זאך וואס א מענטש זאגט דיר, ליגט אין דעם גאנצע עולמות, ניין?
קהל: יא.
מגיד שיעור: און א חכם, איינער וואס איז אן אמת׳דיגער פארשטייער, ער ווייסט, און ער ווייסט אויך פונקטליך די אדרעס וואו פון יענע עולמות וואס דער דיבור גייט ארויס, און וואס מ׳דארף טון מיט דעם, און וויאזוי צו לעבן מיט דעם.
באט ס׳איז נאך אלץ טרו. מ׳קען טאקע ווערן דיסטראקטעד, ווייל דא ווערט א פראבלעם, ניין?
בכל דיבור ודיבור — אין יעדן ווארט ליגט א גאנצע וועלט
דער בעש״ט׳ס תורה: גאנצע עולמות אין יעדע ווארט
מגיד שיעור: נכון. מ׳דארף נישט די בריוו פונעם בעל שם טוב צו וויסן אז אין יעדע ווארט איז דא גאנצע עולמות. מ׳דארף נאר אביסל טראכטן. מ׳דארף טראכטן וועגן נשמות.
ווייל די ערשטע לעוועל איז תחתיים, יא? ס׳איז דא נידריגערע זאכן, יא? ווען א מענטש רעדט מיט דיר, מיינט ער האט ער עפעס אן עגא, און עפעס א יצר הרע, וואס בכלל איז ער אן אמת׳דיגער. נישט נאר אמת׳דיג, אויך. ס׳איז דא אנדערע לעוועלס. ס׳איז דא זייער אסאך זאכן. ס׳איז זייער שווער צו האלטן קאפ פון אלע לעוועלס.
איך ווייס נישט צו מ׳דארף טראכטן. אבער עט ליעסט צו זיין, צו כאפן אז ס׳איז מער ווי די איין סענטענס, די איין ווארט וואס ער זאגט. זייער בעיסיק, און דאס באלייכטן. נישט זיין סטאק, נישט זיין א נאר. ער האט מיר דאס געזאגט, ער האט מיר דאס געזאגט. אקעי, אבער פארוואס זאגט ער דאס? פארוואס זאגט ער דאס אויף דעם אופן? און וואס מיינט דאס? ס׳איז א גאנצע עולם, אמת?
ווען איינער איז זייער קלוג, קען ער עס באקומען פון איין ווארט. ער איז ווייניגער מבין דבי פון א גאנצע שמועס, פון אפאר שעה שמועסן.
דער משל פון שמועס צווישן מענטשן
אזוי ווי צווישן איין מענטש רעדט מיט די אנדערע, איז אזוי ווי דער וואס ענטפערט דארף פארשטיין וואס דער וואס פרעגט — די גאנצע ענין איז דאך אז דו ביסט דא אונטן, און דער אייבערשטער איז אויבן, און דו דארפסט מכוון זיין דיינע פראבלעמען? ניין, דו דארפסט עס מעלה זיין אין קדושה, דו דארפסט כולל זיין דיין גאנצע מציאות צום אייבערשטן. אזוי ווי דער וואס ענטפערט אים דארף וויסן די גאנצע מציאות, אזוי דארפסטו עס מיטברענגען צו די תפילה.
דער לשון פון די בריוו פונעם בעל שם טוב
איך ווייס, ווען ער זאגט “בכל עת”, וואס טראכט ער? ער טראכט פון די ווערטער וואס שטייט אין די פסוק, וואס שטייט אין די סידור? איך מיין אז ס׳שטייט בפירוש אפילו כשמדבר עם בני אדם ממש, אין מגיד. “בכל דיבור ודיבור בעת תפלתך ולימודך”, דאס איז די לשון פון די בריוו פון בעל שם טוב, ווען דו דאוונסט און ווען דו לערנסט. און אן אנדערע פלאץ שטייט אפילו ווען מ׳רעדט מיט מענטשן.
ניין, לעצטע וואך האבן מיר געברענגט א שטיקל פון די מגיד וואס זאגט אז מ׳קען גיין אין די עולם אפילו אינמיטן די טאג, אז מ׳איז נישט דייקא ביים דאווענען. אבער יא.
פארוואס מ׳רעדט פאר א מענטש
סאו לאמיר זען וועגן דעם, דא איז יעדער אויס די גאנצע עולם. ווילסטו וויסן וועגן… ניין, איך זאג ווען מ׳רעדט פאר א מענטש, ווייל דעמאלטס וועט אונזער דאווענען געווענליך זיין סתם א מצוה פון תפילה. אויב איינער…איך וויל אריינגיין אין די זאך.
ביישפיל: “הללו את ה׳ מן השמים” — א גאנצע עולם אין יעדן ווארט
“הללו את ה׳ מן השמים”, איז דא א גאנצע שמים, יא? ס׳איז א גרויסע הימל. און שמים איז קאנעקטעד מיט אזויפיל זאכן. און ס׳איז דא נאך פירושים אפילו, ס׳מיינט שמי מים, איך ווייס וואס. ס׳איז שוין א גאנצע זאך. ס׳איז דא יעדער ווארט, די גאנצע עולם איז, כפשוטו.
דער באלאנס: הרחבה און צמצום
איך מיין אז ס׳איז דא אזוי ווי א הרחבה און א צמצום ביידע. אין אנדערע ווערטער, קיין שום ריכטיגע הבנה פון גארנישט איז נישט צו פארשטיין ווי “כל העולם תלוי בה”, און נישט צו זיין א תם און א נער.
דיסקוסיע: דער “failure mode” — ווען מ׳איז צו נארא
דו מיינסט מיר פון סאושעל סקול? דו הייבסט אונז אן צו לערנען התפתחות? דו הייבסט אונז אן צו לערנען וויאזוי א קינד וואקסט אויף?
די ישיבה בחורים לאזן נישט דעם פרעמדן מרצה רעדן. ער זאגט, “אויב אזוי קומט אויס אז ס׳איז דא אן אישו וואס מ׳קען האבן א שייכות צו טון מיט דעם.” ער זאגט, “העלאו, איך האב נישט געוואוסט אז ס׳איז דא אן אישו וואס דו זאגסט וויאזוי א קינד וואקסט אויף. וואס דארף איך דאס לערנען?” ער זאגט, “ווייט, העלאו, איך פארצייל דיר אן אמת. ס׳גייט נישט אזוי. דאס איז נוגע פאר מיר.” דו וועסט זאגן, “דער דאווענען האט אסאך פרטים.” אקעי, זייער פיין, דאס איז נוגע פאר מיר.”
מגיד שיעור: איך מיין אז דאס איז עקזעקטלי וואס דו רעדסט וועגן, דאס איז די failure mode, די פראבלעם. דאס הייסט, קודם דארף מען וויסן אז די זאך, אלעס איז אסאך ברייטער. מ׳דארף אביסל עקספלארן. מ׳דארף אפילו אביסל חלומ׳ען, ווייל אנדערש איז מען אזוי סטאק.
לאמיר טראכטן, לאמיר עס בלייבן דא.
די צווייטע פראבלעם: ווען מ׳פארגעסט פארוואס מ׳איז געקומען
און יעצט, אבער דאס איז נישט קיין… דא איז דא נאך אזוי ווי א פראבלעם, רייט? אויב מ׳הייבט אן צו עקספלארן אלע עולמות, סאו מ׳פארגעסט, פארגעסט ווי פארוואס מ׳איז געקומען דא, יא? ס׳איז איינע פון די…
משל פונעם בעל שם טוב: פארוואס קענען גוים בעסער סייענס?
דיסקוסיע: וואס איז די קשיא?
דער בעל שם טוב, מיינעך, האט געזאגט דעם משל? מיינעך עס איז א משל פון בעל שם טוב, אז מ׳פרעגט פארוואס די… פארוואס די גוים קענען בעסער סייענס ווי די אידן. געדענקסט אזא קשיא?
קהל: ניין.
מגיד שיעור: ניין. אפשר פארקערט? בעסערע פרומער? וואס? איך בין כמעט זיכער… הלכות סייענס.
קהל: וואס?
מגיד שיעור: אן אנדערער האט געזאגט דעם משל? איך קען נישט… איך קען נישט די קשיא.
קהל: אה, ס׳איז דא א קשיא, יא.
זוכן דעם מקור אין תולדות יעקב יוסף
מגיד שיעור: איך מיין אז עס שטייט אין תולדות, תולדות יעקב יוסף, לאמיך זען אויב איך קען דא טרעפן גרינגערהייט. שמעתי ממורי… משלים. איך גיי זען אויב איך טרעף, 496. איך וועל פארציילן א משל, דא רעדט זיך וועגן די פראבלעם. דא רעדט מען א סך אנדערע זאכן, אבער דאס רעדט זיך וועגן די פראבלעם. יא. דא האב איך עס געזען… ניין… אממ… אממ… איך דעמיין? וויאזוי קען זיין אז איך דמיון? ווי ווירקט מיר דעם דמיון?
ניין, ניין, איך געדענק איך דארף עס. ס׳איז מיר נאר שווער צו טרעפן זאכן אינמיטן א שיעור. ס׳איז קיינמאל נישט מיין מסוגל׳דיגע צייט צו טרעפן זאכן. דאס איז די פראבלעם.
די קשיא: אויב אלע חכמות ליגן אין תורה
ער זאגט אזוי, ער פרעגט אים, איך בין כמעט זיכער אז ס׳איז א משל פונעם בעל שם טוב, איך וועל עס נישט טרעפן אויף די סעקונדע. ער פרעגט א קשיא, וויאזוי קען זיין… 484, אפשר דאס? ניין, ס׳איז עפעס אנדערש.
קהל: יאסל, what are you making over there?
מגיד שיעור: אפשר איז עס געווען א צווייטער חסידישער צדיק וואס האט געפרעגט די קשיא. Anyway, ער האט געפרעגט א קשיא, וויאזוי קען זיין אז די גוים קענען פארשטיין אסאך בעסער די וועלט ווי די אידן? וויאזוי קען זיין? פארשטייט דאך אז אלע חכמות ליגן אין די תורה, יא? זאגט דער רמב״ן. סאו אויב מ׳לערנט תורה, פארוואס טרעפט מען נישט אין די תורה אלע חכמות העולם? פארוואס טרעפט מען נישט נאר אפאר זאכן?
דער תירוץ: דער משל פון א מיללער
דער תירוץ איז basically אז ס׳איז אזוי ווי א מיללער,
אלע חכמות אין דער תורה — דער משל פונעם מלך
די קשיא: פארוואס טרעפט מען נישט די חכמות?
וויאזוי קען זיין? שטייט דאך אז אלע חכמות ליגן אין די תורה, יא? זאגט דער רמב״ם. אז אויב מ׳לערנט תורה, פארוואס טרעפט מען נישט אין די תורה אלע חכמות העולם? פארוואס טרעפט מען נישט נאר אפאר זאכן?
דער משל פונעם מלך און זיינע אוצרות
די תורה איז בעיסיקלי אזויווי א משל פון דער מלך וואס האט געוויזן פאר מענטשן זיינע אוצרות, און אסאך מענטשן האבן זיך פארקוקט אויף פארשידענע שיינע זאכן וואס ער האט געהאט, און נאר דער חכם איז געקומען קוקן אויף דעם מלך אליינס, ער האט נישט געקוקט אויף די אלע שטותים.
סאו ער האט געזאגט אז די… יאסל, יאסל, יאסל, פליז, לעט מי העוו מיי קלעסס. ענד דאונט… וואט אר יו דואינג וויט די וואטער אווער דער?
ער האט געזאגט אז די חכמים וואס זיי קוקן אויף אלע מיני חכמת הטבע און זאכן אזוי, אזוי זיי פארקוקן זיך אויף שיינע זאכן. די חכמי ישראל, די צדיקים, זיי האבן נאר געוואלט קוקן אויף דעם רבונו של עולם, זיי האבן נישט געוואלט וויסן אויף די אלע חיצוניות׳דיגע זאכן. וועגן דעם האבן זיי געקענט, זיי זענען מער פאוקוסד. אזוי שטייט א תורה. אקעי, איך טרעף עס נישט. אפשר דער ראדזינער האט געזאגט די תורה. איין עפעס א צדיק.
דער אמת׳דיגער פראבלעם: צווישן פאקוס און הרחבה
סאו, סאו, די ווארט איז אזוי, וואס איך זאג איז אז, אבער דאס איז דאך אן אמת׳דיגע פראבלעם, דאס איז וואס איך רעד וועגן. דו זאגסט אז אונז האבן א טבע צו נישט האבן נערוון צו אויספיגורן זאכן. מ׳דארף וויסן וויאזוי די אלע עולמות… אסאך עולמות איז דא אין אן ארץ. אבער דו ביסט דאך געקומען דא עפעס צו טון. טאמער דו גייסט נאר זיין פאוקוסד אויף די זאכן וואס דו ביסט געקומען צו טון, גייסטו נישט טאן די זאכן וואס דו ביסט געקומען צו טון אויך נישט, ווייל דו פארשטייסט דאך נישט די סיבות דערפאר, דו פארשטייסט דאך נישט וויאזוי ס׳איז, ווי ס׳קומט, ווי ס׳גייט. מ׳קען דאך נישט טון אזוי.
דער סדר פון כוונה: נקודה, צמצום, און הרחבה
סאו וועגן דעם איז דא אזויווי א התחברות, צמצום, און די אלע זאכן. ס׳איז דא פשיטות און צמצום, יא? קודם איז דא א סדר הדבר איז אלעמאל אזוי ווי… לאמיר נישט זאגן קיין סדרים… אזוי ווי די אותיות השם אין מסדר, אז א מענטש טוט אין תפילה אדער אין עני קיינד אף התבוננות, אפילו ווען מ׳רעדט מיט א מענטש, איך זאג א הסבר, קודם איז דא א אותיות. דער איד מיינט כוונה אדער נקודה, ס׳הייסט אז ער ווייסט וואס ער וויל יעצט אויפטון, דא איז דא די נקודה, דאס וואס מ׳גייט אויפטון, דאס וואס מ׳גייט… דאס וואס ער איז געקומען דא צו רעדן וועגן די איין זאך, יעצט, און כדי צו רעדן וועגן די איין זאך, וויבאלד ער דארף עס פארשטיין, דארף עס זיך מאכן זיין, דארף עס נאך פשוט זיין, דארף ער אביסל חלומ׳ען.
די פראבלעם פון צופיל כוונה
אויב איינער האט דערצו גוט מכוון בתפילה, לכאורה גייט ער נישט קיינמאל נישט דאווענען, לרחבי ה׳ איז אז אינמיטן דאווענען ווערט עס אביסל פארלוירן, ווייל עס דארף ארומקוקן אויף אלע פארספעקטיוו פון די זאך, עליונים ותחתונים, און קיין חילוק וויאזוי די פארספעקטיוו זענען, יא?
דער בעל שם טוב האט געוויסע וועגן וויאזוי ער פארשטייט עס אידערע זאך, פארספעקטיוו מיט צירופי אותיות מיט זאכן, ווייל עס דארף אביסל ארומקוקן דערויף, יא?
דער בעש״ט׳ס שיטה אין תפילה
דער בעש״ט האט געזען ביים דאווענען
דער בעל שם טוב האט געהאט אזא, דער בעל שם טוב און אנדערע חסידישע צדיקים וואס זיי רעדן אז ער איז בשעת׳ן דאווענען, האט ער געזען אז ער דארף טון אזוי און אזוי.
דיסקוסיע: וויאזוי קען דאס זיין?
איך ביי מיר האבן א ליטוואישע פארספעקטיוו קיין נישט פארשטיין, וואס הייסט ער ווען ער האט עס געזען, ביי וועלכע תפילה נישט מענעסטער, ער האט פארגעסן איר זון האבן די פירוש המילות, און דעמאל צו קומען אליהו הנביא צו איינער מיט׳ן דאווענען, וויאזוי ארבעט דארף? פארשטעיסט מיין קושיא? איך גיט אמאל אזוי חמות ס׳איז? דער רבי האט געזען ביים דאווענען… אז… וואס?
קהל: יא יא. ס׳איז ווענענט ער עס געזען? ער האט דיך געווען אינמיט׳ן דאווענען.
וואס דאס איז זייער פאני. דאס איז כמעט אזוי ווי איינער זאגט, איך בין געקומען צוליב שמועסן וועגן… יא, לאמיר זאגן איך בין געקומען צו שמועסן וועגן מיין פראבלעם, לאמיר זאגן איך וויל אנגעהויבן צו רעדן וועגן מיין childhood, לאמיר זאגן דאס האט עפעס צו טון, און איך בין געקומען שמועסן וועגן דעם פראבלעם. יא, אזוי רעדט מען וועגן דעם פראבלעם. מ׳גייט אביסל ארויס, מ׳פארדרייט זיך, מ׳טרעפט זיך ארום.
תפילה איז געקומען עפעס אויפצוטון
אויב תפילה איז געקומען עפעס אויפצוטון, דאס איז דער בעל שם טוב׳ס שיטה זיכער, אז ס׳איז נישט געקומען צו אפזאגן דעם סידור און אהיימגיין, ס׳איז געקומען עפעס אויפצוטון. נאר ווי א מענטש האט א געוויסע כוונה, ס׳מיינט נישט אז ער גייט נישט זאגן דעם סידור, ער גייט נוצן דעם סידור.
א גרויסע חלק פון די חכמה פון בעל שם איז וויאזוי צו נוצן דעם סידור פאר דעם. ס׳איז טאקע א פראבלעם, ס׳שטייט לכאורה אנדערע זאכן אין סידור. מ׳דארף וויסן וויאזוי צו פארדרייען אביסל דעם סידור, ס׳זאל קומען צוניץ פאר וואס אונז דארפן עס. דאס איז די כוונות האר״י, כוונות בעל שם טוב, אלע אונז קומען אויסלערנען דאס. אבער somehow ער נוצט דעם סידור, און ערגעצווי באיזה אופן הייבט ער אן אריינצוזען די אלע עולמות איז תלוי אין זיין בקשה.
מ׳קען נישט דאווענען מיט א ליסט
יעדע ברכה האט איין נקודה
אויכעט, א מענטש טאר נישט האבן צופיל בקשות, צופיל זאכן, אדער דאס אין יעדע נקודה, רייט? אין יעדע, איך זאג נאר פראקטיש, אין יעדע פארט פון דאווענען, אדער יעדע ברכה פון שמונה עשרה, אויב ער ווייסט נישט וואס ער וויל, ווערט ער מורא׳דיג צעמישט. סאו קודם דארף מען זיין ריכוז, אזוי ווי איין נקודה. דאס איז ביי איין כוונה, דאס איז אין יעדע זאך. דאס איז די אמת׳דיגע דרך פון תפילה.
א מענטש וויל… ס׳שטייט אין די גמרא, מ׳קען נישט דאווענען אויף צוויי זאכן אויף איינמאל, יא? מ׳מאכט א תענית, מאכט מען עס נאר אויף איין זאך, נישט אויף ביידע. ס׳איז געווען א שאלה צו מ׳זאל מאכן פאר די רוח אדער פאר די, יא, פאר די… וואס הייסט עס? פאר די דבר. וואטעווער. מ׳קען נישט מאכן א תענית תפילה מיט א ליסט.
אין הימל ארבעט נישט Excel sheets
פארדעם זאג איך אז אין הימל ארבעט נישט Excel sheets. ס׳איז א גרויסע פראבלעם דאס, ווייל Excel sheet איז א ליסט, א לאנגע ליסט. אקעי, דער אייבערשטער ווייסט שוין די ליסט, ער דארף נישט דעם ווארט. תפילה טוט מען עפעס, עפעס טוט מען אויף, עפעס א תיקון, עפעס א ייחוד, עפעס טוט מען אויף. מ׳קען נישט קומען מיט א ליסט, ס׳איז נישט געמאכט דאס צו טון.
מ׳קען, אין א געוויסע שמונה עשרה איז א לאנגע ליסט, אבער ס׳מוז האבן יעדע ברכה האט עפעס איין נקודה, און בכלליות דרייט זיך עס ארום איין נקודה. מ׳דארף טרעפן עפעס אחדות. סאו מ׳קען נישט קומען מיט א ליסט.
די מעשה פון רבי ברוך שלום אשלג אין מירון
פארדעם, אויב איינער האט א ליסט, ער דאוונט איבער די ליסט, געפינט ער אויס אז ס׳איז נישט קיין ליסט. איך האב דיר געזאגט די מעשה פון דעם רב אשלג?
קהל: אין מירון?
יא. דו קענסט די מעשה?
רבי אשלג, מיין איך רבי ברוך שלום, האט געזאגט, ער פלעגט פארן אויף מירון. זיי זענען געווען מקובלים, זיי פלעגן גיין פארן אויף מירון מפעם לפעם. און ער פלעגט פארן דארטן, און דער רבי איז געגאנגען, ער איז געווען ביים מערה פאר איין סעקונדע, צוויי מינוט, און אהיימגעגאנגען. אדער ער איז געגאנגען מאכן א סעודה אונטן, איך ווייס וואס.
קהל: קיין לאנגע מעשיות.
האט אים איינער געפרעגט, וואס, איך מיין, מען פארט אזוי אפאר שעה, און נאכדעם איז מען דארט פאר א מינוט? איך מיין, ס׳איז זייער פאני. נארמאלע מענטשן, זיי פארן, און נאכדעם זענען זיי דארט פאר אביסל צייט, אפאר שעה, איך ווייס.
זאגט ער אזוי, אז רוב מענטשן קומען צום ציון, הייבן זיי אן צו דאווענען. און ביים דאווענען דערמאנט ער זיך, ער דארף דאס, און ער דארף יענץ, און ער דארף יענץ, און ער דארף יענץ, און ער דארף יענץ. די ליסט ווערט לענגער און לענגער ווי לאנג ער דאווענט. נעמט אים א לאנגע צייט.
ער הייבט זיך אן אנהייבן, פאר ער פארט ארויס ווייסט ער אז ער דארף אסאך זאכן. ווי ער פארט נענטער צו די ציון, דערמאנט ער זיך אז ער דארף ווייניגער זאכן. ביז ווען ער קומט דארט אן צום קבר, כאפט ער אז ער דארף נאר איין זאך, וואס מיינט דביקות, אדער וואטעווער, און ער בעט אויף דעם און ער גייט אהיים. שוין.
די אמת׳דיגע דרך התפילה
סאו, דאס איז די אמת׳דיגע דרך התפילה, רייט? דאס הייסט, איך מיין אמת׳דיג אז ווער ס׳שרייבט תפילות, די מענטשן וואס האבן געמאכט די תפילות, די אנשי כנסת הגדולה, אדער פילע אנדערע תפילות וואס דו קענסט זען, אז זיי טרייען זייער שטארק צו טרעפן א קאהירענס, צו טרעפן א וועג וויאזוי אלעס איז אינקלודעד אין איין זאך. אפילו בדרך משל, בדרך מליצה, בדרך גימטריא, זיי טרעפן פארשידענע וועגן. אבער ס׳קען נישט זיין אז מיר ווילן טויזנט זאכן. די טויזנט זאכן איז נישט די וויל.
אפילו די בריאה איז דורך איין זאך
אפילו דער אייבערשטער האט באשאפן די וועלט, איז עס אבער דורך איין זאך, יא? ס׳שטייט אין מדרש רבה, נישט אין מדרש רבה, אין מדרש הנעלם שטייט אז די משנה שטייט “בעשרה מאמרות נברא העולם”, און אן אנדערער זאגט דארט, א תנא, זאגט, איך מיין אז “באות אחת נברא העולם”.
דער סדר: נקודה, הרחבה, און תיקון
סאו, וואס איך זאג איז אז ס׳מוז אבער גיין די ביידע זאכן. די כוונה איז אז ער וויל אז ס׳זאל זיין א סגולה. ס׳איז איין נקודה, און ער וויל דאס. אויב ער האלט נאכנישט דארט, דארף ער מאכן אן עבודה אנצוקומען דארט. ווייל אנשטאט איז עס אזויווי דו זאגסט, ס׳שטייט שוין “שעה אחת לפני התפילה”. ער דארף אויספרעגן וואס ער וויל. אדער וואס ער וויל לגבי די נושא אפילו. לאמיר שוין זאגן אזויווי איך זאג, יעדע ברכה אין שמונה עשרה איז דא איין נקודה. וואס ער וויל לגבי די נושא, לגבי די טאג.
יעדע נקודה איז כלול פון דער גאנצער וועלט
יא, אין סידור הרש״ש שטייט ביי יעדע תפילה וועלכע פרצוף איז מתקן די תפילה. ס׳איז דא א כוונה כללית, אזויווי מנחה האט צו טון מיט די ספירה וכו׳, מיט די סארט ייחוד, די סארט לעוועל. מנחה פון היינט איז מער ספעציפיש וכו׳.
אבער ס׳איז נישטא קיין שום נקודה אין די וועלט וואס איז נישט כלול פון די גאנצע וועלט. מ׳דארף נאר אביסל מרחיב זיין, מ׳דארף אנהייבן צו טרעפן. און סאמטיים׳ס אין איינע פון די עולמות, אין איינע פון די נקודות, וועט ער טרעפן א וועג וויאזוי צו סאלוון די פראבלעם, אדער וויאזוי ער באקומט אן הארה איז דאס, יא? ער האט געטראפן א סעלושן.
תפילה ווי א שמועס — דער פסיכאלאגישער משל
ס׳קען דאך נישט זיין, דו ווייסט דאך אז ס׳מאכט נישט סענס. מענטשן, ווען מ׳שמועסט זיך דורך מיט א מענטש, אסאך מאל פאלט אריין עצות אינמיטן די שמועס, יא? אפילו ער רעדט וועגן זיין אייגענע פראבלעם. די גוטע פסיכאלאגן און די גוטע רבי׳ס, זיי ווייסן אז די דזשאב איז נישט פאר די רבי צו זאגן אן עצה. די דזשאב איז זיך גוט דורכצושמועסן אז יענער כאפט אליינס די עצה, מער ווייניגער.
ס׳קען דאך נישט זיין אז אויב תפילה טייטשט אז מ׳רעדט מיט׳ן אייבערשטן, אז ס׳זאל נישט ארבעטן די זעלבע וועג, אמת?
דער חילוק: רעדן צום אייבערשטן vs. רעדן צו א מענטש
וואס מיינט אז א מענטש שמועסט זיך מיט׳ן אייבערשטן? ס׳מיינט אז ער געט ארויס זיינע פראבלעמען, זיינע צומישעניש, וואטעווער ס׳איז, פאר די זאך וואס איז די מערסטע אמת, יא?
ווען איך שמועס מיט מיין חבר אדער מיט מיין רבי, אביסל זאג איך נישט די אמת, ווייל ער איז דאך א מענטש, איך קען אים אויסנארן. איך וועל פארציילן די מעשה וויאזוי איך וואלט געוואלט ס׳זאל אויסזען מיין פראבלעם, וואס איז נישט אמת׳דיג מיין פראבלעם, רייט? ס׳איז נאר וויאזוי ס׳זעט אויס, וויאזוי ס׳וועט סאונדן גוט. איך באהאלט געוויסע זאכן, איך טריי מיר צו פארשענערן, וכדומה.
אבער אז א מענטש רעדט צו די אייבערשטער, איך האב נישט קיין שום ענין צו באהאלטן. ער ווייסט דאך שוין עניוועיס, רייט? וואס וועל איך באהאלטן פון אים? איך קען נישט.
שופך שיחה לפני ה׳ — דער קלארסטער דורכשמועס
סאו דאס איז די מערסטע קלארע דורכשמועסן וואס קען זיין. און אויב איך שמועס דאך אזוי קלאר “לפני ה׳”, “שופך שיחה לפני ה׳”, איז מוז זיין אז עס זאל סאמטיים׳ס כאפן.
ווייט, איך זאג עס ראנג. עס הייבט זיך בכלל נישט אן דא. דעמאלטס טוישט ער זיין תפילה, ער רעדט וועגן פראבלעמען, בכלל נישט דאס. די פראבלעם איז ערגעץ אנדערש. אבער דאס איז שוין אן ענטפער פאר זיין תפילה.
תפילה כשמועס מיט דעם אייבערשטן — הרחבה און צמצום
תשובות דורך רעדן — אפילו מיט זיך אליינס
אפילו ווען איך רעד מיט זיך אליינס באקום איך תשובות, על אחת כמה וכמה ווען מ׳רעדט מיט דער אייבערשטער. ווען א מענטש רעדט מיט זיין רבי׳ן, מיט א חכם, און מתוך דעם וואס ער רעדט מיט דעם חכם, דער חכם ווייסט וויאזוי אים צו אראפלייגן די זאך דורך זיינע שאלות, אפילו דורך זיינע שיחות, און דו כאפסט אליינס בעסער. אפשר האט דאס דיר געענטפערט, יא, אפשר האסטו אליינס אויסגעפיגערט, אבער דאס האט דיר דער רבי געזאגט, דאס האט דיר דער יועץ געזאגט.
אויב איך רעד מיט דער אייבערשטער, און מתוך דעם כאפ איך אז איך האב בכלל געזאגט די זאך ראנג, ווייל איך רעד דאך פאר׳ן אייבערשטן, איך רעד דאך פאר דער אמונה, איך רעד דאך לפני השכינה, איך קען דאך נישט פארדרייען א קאפ — איז דאס טייטש דער אייבערשטער האט דיר געענטפערט אמת.
דער בעל שם טוב׳ס עצה: הסרת נגיעות
ס׳איז דא אזא סגולה פון בעל שם טוב וואס שטייט אין… איך דארף מאכן מיין אייגענע סדר, ווייל איך פארגעס אלעס וואו ס׳שטייט. דער בעל שם טוב זאגט פאר די תולדות, וויאזוי ווייסט א מענטש וואס צו טון? ער איז מסלק זיינע נגיעות פון די חקירה, און נאכדעם ווייסט ער אליינס וואס צו טון.
קהל: יא, דו געדענקסט אזוי?
מגיד שיעור: עצה פון בעל שם טוב, סאלוינג ספיקות. הער אויף צו טראכטן פון זיך, און טראכט וואס דער אמת איז, וועסטו אויסגעפינען.
עניוועיס, דאס איז טייטש תפילה.
קהל: שטייט אזוי? ס׳איז דא אזא לשון?
מגיד שיעור: עניוועיס, די אלע עולמות זענען די אלע הרחבות, די אלע הרחבות. אזוי מיין איך. נאר מ׳דארף האבן א צמצום, מ׳דארף נאכדעם נישט ווערן דיסטרעקטעד פון זיי.
מחשבות זרות בשעת תפילה — דער מהלך
און פון דעם, דאס זאגט דיר דער בעל שם טוב, פון דעם ווערט א מענטש בשעת׳ן דאווענען און ס׳קומען אים מחשבות זרות.
קהל: ס׳שטייט נישט דא, ס׳שטייט באלד, יא?
מגיד שיעור: ווייל דאס איז וואס ער טוט. ס׳קען נישט זיין, וויאזוי קענסטו זיין דו דאווענסט און דו געדענקסט, דו זאגסט… נאר שטעל דיר פאר אז א מענטש האט א פראבלעם און ער שרייבט זיך אפ נאוטס, נקודות צו שמועסן מיט זיין חבר און מיט זיין חכם וואס וועגן זיין נושא, און ער שמועסט מיט אים נאר די עגזעקט אותיות וואס ער האט זיך צוגעגרייט, ווייל נישט איז דאך ארויס פון די כוונות. כאטש ער דרייט, ס׳איז דאך געמאכט צו עפענען אביסל אמת. נו, ס׳קען דאך נישט זיין.
פארוואס מוז קומען מער מחשבות
ס׳קען נישט זיין אז ביי תפילה זאל מען נאר טראכטן די ווערטער וואס ס׳שטייט. אויב ס׳איז וועגן עפעס, אויב ס׳איז וועגן גארנישט, דעמאלטס איז נא פראבלעם. אויב ס׳איז וועגן עפעס, מוז זיין אז ס׳גייט ווערן מער ווערטער און מער זאכן, און סאם אוו דעם אר גאנא בי ראנג, סאם אוו דעם אר גאנא בי סתם דיסטרעקשנס, ווייל דאס איז דאך, יעדע זאך איז קאנעקטעד מיט נאך זאכן.
משל: חינוך פון קינדער
און דו הייבסט אן צו טראכטן, אקעי, וויאזוי איך וויל מצליח זיין מיט די חינוך פון מיינע קינדער, און דו הייבסט אן צו האבן טענות אויף וואס די קוזינס מלמד טוט אינמיטן דאווענען, ווייל דאס איז דאך די נושא. אמת? ס׳מאכט סענס.
דער צמצום — צוריקברענגען די מחשבה
און נאכדעם וואס איך הייב שוין אן צוזאמצושטעלן זיך צו רעגן אויף יענעם, וואס ס׳גייט מיר גארנישט העלפן, דעמאלטס דארף מען מהלל זיין יענע מחשבה, דעמאלטס דארף איך סטאפן, “וועיט, איך בין געקומען דא צו סאלוון די פראבלעם, אקעי, תפילה גייט עס העלפן, אדער איך וועל מתפלל זיין אז איך זאל טרעפן א וועג.”
און ווערט עס צוריק א צמצום, ער ווערט צוריק, איך רוף עס צמצום, ווייל דו קענסט עס רופן מהלל זיין. ער ווערט צוריק, ער ברענגט צוריק דאס צו די פלאץ ווי מיר האבן גערעדט, רייט? ווי אן עזות, ער ברענגט עס צוריק מיט א, דאס איז די עזות, ער ברענגט עס צוריק מיט א געוויסע מהלך, נישט סתם. אבער מתוך דעם וואס ער האט עס מחלק געווען, און ער ברענגט עס צוריק, האט ער יעצט עפעס א קלארקייט, עפעס א וועג וועגן דעם. און אזוי יעדע זאך.
חכמת אומות העולם — די געפאר פון צופיל חכמה
א טאמער נישט, דו האסט דא א פראבלעם, און פון דעם… איך האב דיר געזאגט, איך גיי עס זאגן אין מיין שיעור, ווייל סתם שטייט עס דא אויך. ס׳איז דא א זאך וואס הייסט חכמת אומות העולם. וואס? און דאס איז די הייליגע זאכן וואס מ׳נוצט, מ׳פאלט אריין אין די וועלט און אין די וועלט׳ס תאוות.
יא, מ׳דארף נישט ארויספאלן, נאטורליך זאלסטו ארויספאלן. דו קענסט ארויספאלן, פון דאהי קענסטו ארויספאלן, דו מוזט קענען ארויספאלן. נישט אז ס׳קען נישט זיין, אויב א מענטש דאוונט און ער איז אזוי גוט מרוכז, ס׳קען אים נישט איינפאלן עפעס אנדערש, וואס דאוונסטו פאר א גוט יאר?
משל: טראכטן וועגן עולמות
תפילה, לאמיר זאגן ער טראכט נאר פון דעם אייבערשטן. אקעי, דער אייבערשטער האט געמאכט אלע מיני עולמות, און איך פארשטיי נישט פארוואס דער אייבערשטער האט געמאכט כאמאס, ער האט פונקט דאס געדארפט מאכן, ס׳איז נישט קיין צייט. אקעי, סאו דו כאפסט, הייבסטו שוין אן תרעומות טענות, פארוואס איז ביבי און טראמפ? אבער ס׳איז אויך גוט, מעשה השם, וואס די גמרא זאגט, ס׳איז. פאר דעם דאוונט מען, אמת.
נאר וואס, דו זאגסט אקעי, אבער תפילה האט א געוויסע מטרה, ס׳האט א געוויסע תפקיד. יעצט איז נישט די צייט פון מאכן עצות, געבן עצות פאר די ראשי ממשלות. אויב איך האב טאקע אויסגעקומען מיט א געוואלדיגע עצה, וועל איך אים טאקע שיקן, אבער ווייל דער תפקיד איז עפעס אנדערש. אקעי, לאמיר זען וואס דער תפקיד איז, וואס ס׳העלפט, וואס ס׳העלפט פאר מיר, וואס ס׳העלפט פאר יענעם.
יא, אבער דאס איז די זאך. טאמער נישט, דו ביסט עפעס גערעכט, דאס מעג מען דיר שוין אויסזאגן, אמת. מיר האבן אסאך חסידישע ספרים וואס זענען זייער אפסעט מיט פארציילן דאס פאר מענטשן, ווייל זיי זאלן נאר נישט טראכטן אז תפילה מיינט טאקע צו טראכטן וועגן אלע נייעס. וואס דאס איז אמת, איך מיין, וואס זאלן זיי ענטפערן? דאס איז דא א פראבלעם, וואס הייסט חכמים רובו ממעשיו.
חכמתו מרובה ממעשיו — דער טבע פון חכמים
ר׳ מענדעלע׳ס תורה
דאס איז די… ר׳ מענדעלע זאגט אז די דינים פון בינה איז אז מ׳טראכט צו פיל. האסט געוואוסט פון דעם? ס׳שטייט אין פרי עץ חיים. ס׳שטייט אין זייער אסאך ספרים.
קהל: אלא אי חכמים, קען מען אים פרעגן אז ער לאזט נישט לערנען די שבתי צבי ספרים.
מגיד שיעור: יא, ס׳איז נישט געווען אז מען מעג לערנען. חסידא וניסא, חסידא וניסא. ער זאגט אז סתם אז מ׳האט נישט געטראכט, א מורה לחכמים רובו ממעשיו.
קהל: יא יא, דאס איז כביכול די קבלה פון…
מגיד שיעור: אבער מ׳דארף… דאס איז, וואטעווער, ס׳איז נישט הלכה למעשה. א מענטש דארף טראכטן, און אויך לערנען אלעס. אבער די פוינט איז, ס׳איז דא אזא זאך וואס הייסט חכמתו מרובה ממעשיו. איך וועל דיר זאגן וואס ס׳מיינט. יא? ס׳מיינט זיכער ליינען די צייטונג. ס׳קען נישט זיין. דאס איז דאך א… יא.
וואס מיין איך צו זאגן
דאס הייסט, וואס מיין איך צו זאגן? וואס איך מיין צו זאגן איז, ווען איך זאג אויסברייטערן א זאך, ס׳איז דא אסאך עולמות, תחתיהם, ס׳איז דא גאנצע עולמות אין יעדע ווארט. אבער ווערט דא א פראבלעם, וואס גייט מיך אן? ער פרעגט דאך די קשיא, א מענטש זאגט, וואס האב איך פון די גאנצע שטיקל תורה? וואס זאל איך טון וועגן דעם?
אקעי, סאו אויב דו האסט נישט, ס׳איז מיר נישט אויף די ערשטע סעקונדע. אבער א מענטש, ווען ער הייבט אן צו טראכטן, ס׳איז אזויווי א באד האביט אויף טאטש, ער הייבט אן צו טראכטן וועגן זאכן, און ער טראכט, ער וויל דאך טאקע פארשטיין, פארוואס האב איך די פראבלעם? ווייל ס׳איז וועגן יענץ, וועגן יענץ, וועגן יענץ.
גלגולי סיבות — דער טבע פון מגלגל זיין
און ס׳איז דא א באזונדערע אינטערעסאנטע בעיה, אז מענטשן האבן א טבע צו מגלגל זיין. יא, ס׳איז דאך מגלגל, גלגולי, וויאזוי רופט עס רש״י דארטן? פרשת ויקהל? גלגולי סיבותם. יא, די גלגולי סיבות וואס ס׳דרייט זיך יעדע זאך.
און די טבע פון א מענטש איז, ער דרייט די סיבה, ווען ער האט עפעס א בעיה, דרייט ער עס ביז א פלאץ וואו ער קען גארנישט טון דערוועגן. דאס טרעפט מען ביי די חכמים, איך רעד דאך נאר מיט חכמים. דאס איז זייער טבע.
ביישפילן פון די געפאר
איך רעד מיט אים וועגן א געוויסע זאך. יעצט, אויב איך בין א פשוט׳ער, וואלט איך געווען א תמים, א מצומצם, וואלט איך געזאגט, דא איז דא א פראבלעם, אקעי, גיי מארגן רעדן מיט יענעם, און ס׳וועט זיין מסודר. מ׳דארף האבן עזרת ה׳, מ׳דארף טאקע פארשטיין.
יענער האט זיך געקריגט מיט מיר, יענער האט געזאגט עפעס א שטות, איך ווייס נישט, ער האט זיך געקריגט מיט מיר. אקעי, זיי מיר פייס צו קריג, שריי אן, שריי צוריק, רעד מיט אים.
קומט ער צו מיר, דער חכם, און ער זאגט, יא, איך דארף נאך אבער פארשטיין פארוואס זאגט יענער אזוי. ער וואלט זיין זיידע געווען א קרעסטירער חסיד, און אין קרעסטיר איז אזוי איינגעפירט, און ממילא איז שוין א גאנצע סטרוקטור, א גאנצע מבנה, פארוואס ער מוז אזוי זאגן. און דו גייסט אים מסביר זיין, ער גייט נישט פארשטיין. און בקיצור, די גאנצע חכמה האט אויפגעטון אז מ׳קען גארנישט טון. די חכמה איז מטפיה, ליטערעלי, ער האט נישט קיין צייט צו פארשטיין די משנה.
וואס זאגט די משנה איז, יא, אזויווי דער קאליסקער האט געזאגט, “שומר פתאים ה׳”, און איז מחבר ספרי נהר. יא, איך מיין, אבער מ׳דארף אויך נישט שרייען ווען ס׳ברענט.
דער טבע — דרייען ביז מ׳קען גארנישט טון
אבער דו זעסט אז די טבע פון א מענטש איז, ער זוכט אזויפיל חכמות ביז ער קומט אן אז מ׳איז ווייטסט אוועק. ער דרייט אים זיין קאפ גענוג ביז ס׳איז זיכער נישט דא וואס צו טון. ווייל ס׳איז דאך אזא, יא, אוודאי, אין יעדע פראבלעם אין די וועלט קען מען ווערן א זיידע. יעדע זאך וואס מענטשן רעדן ווען מ׳שמועסט מיט די חכמים, אלעמאל טרעפן זיי א וועג, אזוי איז עס א טיפערע פראבלעם ווי דו האסט געמיינט. און ס׳איז אלעמאל אמת, מען פארשטייט די וועלט טיפער. פארשטייט מען?
משל: צוקריגט מיט די ווייב
אז יא, דאס וואס איך בין צוקריגט מיט מיין ווייב איז בעצם ווייל ס׳איז דא א רעינדזשד אין אונזער שיטה פון שידוכים איז א שלעכטע שיטה. זייער קיוט. קען זיין. אבער וואס גייט מען קענען טון? ס׳גייט נישט נאר נישט העלפן, ס׳גייט עס מאכן נישט העלפן.
דער אמת איז, אפילו לאמיר שוין זאגן אז ס׳איז אמת אז ס׳איז א שלעכטע שיטה, ס׳האט גארנישט צו טון וואס איך רעד מיט דיר. די פראבלעם קען מען סאלוון געווענליך. ס׳איז נישט אלעמאל, אבער געווענליך איז נישט די שיטה איז שולדיג. בעומק בעומק על גילוי סיבות איז עס אפשר שולדיג, זאל זיין אזוי. אבער למעשה, דאס איז נישט די פראבלעם. די פראבלעם איז אז דו ביסט סתם אן אוממענטש, און זי איז אויך סתם אן אוממענטש. יא? למשל, איך ווייס נישט.
משל: פראבלעם אין חינוך
אדער איך רעד מיט… מענטשן נוצן דאס א גאנצע צייט. איך האב גערעדט מיט עפעס א מענטש עפעס א פראבלעם וואס ער מאכט אין חינוך, זייער א ספעציפישע זאך. זאגט ער, “יא, דו ווייסט דאך אז די סיסטעם איז קאראפט,” און וואס קומט אריין? איך האב נישט גערעדט מיט דיר וועגן א סיסטעם. איך האב דיר געזאגט, “דו, ר׳ פלוני פלוני, דו טוסט א זאך וואס איך האלט אז ס׳איז נישט ריכטיג.” ער זאגט, “שפיל נישט קיין תורות,” ווייל ער האט שוין א גאנצע טיפע מהלך. וואס קען מען שוין טון? מ׳קען שוין גארנישט טון. מ׳קען אלעמאל טון.
דער עיקר: חכמתו הורסתו למעשיו
וואס איך וויל זאגן איז נאר דאס, אז ווען מ׳טראכט אריין ברייטער אין די עילה ועלול וואס איז דא אין א זאך, איז די טבע הענין, אדער די יצר הרע פון עס, די גבורות אדער די דינים וואס זענען מתעורר פון אינעווייניג, ווי אזוי הייסט עס אין די חסידישע ספרים, אין געוויסע חסידישע ספרים, איז זענען אז ס׳ווערט אלעמאל חכמתו מרובה ממעשיו.
און נישט נאר חכמתו מרובה ממעשיו, חכמתו הורסתו למעשיו, ווייל ער כאפט שוין ווי טיף די פראבלעם איז, און נאר דער אייבערשטער קען סאלוון. ס׳וואלט געדארפט זיין א גאנצע אנדערע וועלט כדי ס׳זאל זיין. דאס איז א פראבלעם.
דער כלל: מ׳זאגט נישט אויב ס׳איז נישטא וואס צו טון
ס׳איז דא א כלל אז אויב מ׳זאגט פאר א מענטש עפעס, יא? אויב א מענטש ווייסט עפעס, ס׳איז זייער אינטערעסאנט, ס׳איז דא אזא כלל, איך געדענק נישט וואו ס׳שטייט, איך מיין אז מ׳זאגט עס אין חסידישע ספרים, שטייט אזא כלל אז מ׳זאגט נישט פאר א מענטש א זאך נאר אויב ס׳איז דא עפעס וואס צו טון וועגן דעם. אמת? דו ווייסט פון אזא כלל? ס׳איז דא אזא כלל, ס׳שטייט אין קבלה, איך ווייס נישט.
משל פון נח הנביא
דאס הייסט, אלע נביאים, יא? ס׳שטייט, ס׳שטייט אזא כלל, יא? אז דער אייבערשטער קומט צו ירמיהו הנביא, צו הילולא דנח, יא? ס׳שטייט אין מדרש אויף נח, אדער אנדערע נביאים. דער אייבערשטער קומט צו נח און ער זאגט אים, “קץ כל בשר בא לפני.” זאגט נח, “נו, און וואס זאל איך טון?” ער זאגט נישט דא וואס צו טון. דער אייבערשטער האט געזאגט קלאר “קץ” איז די ענד.
יא, זאגט דער מדרש, ווערט דאך געהייסן, משה רבינו איז דער אייבערשטער געקומען און געזאגט ער גייט הרג׳ענען אלע אידן, האט משה רבינו געזאגט, ער האט געטראפן עפעס א רמז אז ס׳איז מרומז אז איך האב געזאגט…
נשמות אלוקות — דער דריטער לעוועל
דער אייבערשטער׳ס רמז צו משה רבינו
ס׳שטייט אין חז״ל: דער אייבערשטער איז געקומען צו ירמיה הנביא, צו נח. ס׳שטייט אין מדרש אויף נח, און די אנדערע נביאים. דער אייבערשטער איז געקומען צו נח און ער זאגט אים: “קץ כל בשר בא לפני”. זאגט נח, נו, דער אייבערשטער זאגט ס׳איז א דין. דער אייבערשטער האט געזאגט קלאר, קץ, ס׳איז אן ענד.
זאגט דער מדרש: משה רבינו, דער אייבערשטער איז געקומען און געזאגט ער גייט הרגענען אלע אידן, האט משה רבינו געזאגט — ער האט געטראפן אפשר א רמז אז ער מיינט צו זאגן דאווען. “הניחה לי” — לאז מיך נישט. “לכלותם”. ס׳איז דא אפאר מאל וואס ס׳שטייט אין רש״י און מדרשים: “היה לו להתפלל”. איך האב דיר דאס געזאגט פאר א רמז. מיין איך האב דיר געזאגט אז איך האב מיט דיר די צרה? פארדעם ווייסטו דאס, ווייל דו ביסט א מתפלל, דו ווייסט וואס צו טאן, דו ביסט א נביא, דו ביסט א מתפלל — סאלוו די פראבלעם.
ווען מען פארשטייט טיפער, מוז מען קענען העלפן
און דו דארפסט צוריקקומען צו די וועלט און נישט בלייבן ביי דיר אינדערהיים. סאו אויף, דאס איז וואס איך זאג: אויב א מענטש דיסקאווערט ס׳איז דא א טיפערע פראבלעם, מוז זיין אז ביי אים איז דא א וועג, ער האט עפעס צו טאן מיט דעם טיפערן לעוועל.
וואס אינגאנצן? דארף מען וויסן וואס — מ׳דארף עס נישט מצמצם זיין. איך קען נישט טוישן די גאנצע סיסטעם, אבער איך קען ביי מיר אינדערהיים טוישן די סיסטעם, איך ווייס נישט, איך קען טרעפן א וועג דורך עס.
ס׳קען נישט זיין אז ווייל איך פארשטיי ברייטער, ווערט ערגער דער פראבלעם. ס׳מוז זיין אז ס׳ווערט בעסער, ווייל ווען מ׳ווייסט די סיבות פון א זאך, ווייסט מען בעסער וויאזוי צו מטפל זיין. אדער מ׳ווייסט דמיונות באטלעס, קען זיין איך ווייס ווי פונקטליך איך קען עפעס טאן.
ס׳קען נישט זיין אז די גרעסערע דאקטאר וואס פארשטייט בעסער די שורש המחלה, קען ווייניגער אויסהיילן. מ׳לערנט זיך נאר די שורש המחלה כדי מ׳זאל קענען בעסער אויסהיילן, נישט ווייניגער.
וועגן דעם, מוז זיין אז ס׳איז דא א וועג ארויס דא. ס׳מוז זיין אז ס׳איז דא א וועג ארויס.
מחשבות וואס מ׳דארף אוועקשטופן
סאו ווען ס׳איז דא די אלע סארט זאכן, ס׳קען זיין אז ס׳איז דא זאכן וואס מ׳דארף פשוט נישט טראכטן. פארדעם זאגט דער בעל התניא אדער די אנדערע אז ס׳איז דא מחשבות וואס מ׳דארף אוועקשטופן.
וואס מיינט א מחשבה וואס מ׳דארף אוועקשטופן? מענטשן מיינען אז יא, ס׳שטייט אין ערשטע ברעמען, די אלע ספרים, אז מ׳קען נישט אלעמאל מעיין זיין אין די מחשבות. אמאל דארף מען זיי אפילו אוועקשטופן.
אבער וואס מיינט דאס צו זאגן? ווייל דו ביסט נישט א צדיק, דיינע מחשבות זענען נישט סתם צו מעלה זיין? ניין, ס׳איז נישט די טעמע. ווייל יעדע איינעמ׳ס מחשבות זענען צו מעלה זיין. דאס איז די אמונה פון בעל שם טוב. נישט ווייל ס׳איז עפעס אנדערש.
די ריזען איז ווייל דו זאגסט אז איך האב נישט יעצט אויף דעם מינוט די ריכטיגע כלים זיך מתמודד צו זיין מיט די ידיעה. סאו, איך גיי עס אוועקשטופן. נישט אוועקשטופן מיינט צו זאגן, קום צוריק מארגן, איך ווייס נישט, קום צוריק שפעטער, מיר וועלן טרעפן אן אנדערע וועג צו רעדן מיט דיר.
צמצום איז נישט דחיה
אזוי ווי — מ׳דארף האבן די צמצום אינמיטן. ס׳קען נישט נאר זיין די ריכטיגע. אבער איך זאג, צמצום איז נישט קיין דחיה, ווייל א דחיה איז זמני, אפשר קענסטו זאגן. אדער איז עס מתוך ענווה, מתוך איך ווייס וואס צו טון מיט דעם.
אויב איך ווייס וואס צו טון מיט די חכמה, גיי איך זיך מתעלם זיין דערפון, גיי איך זיך צמצם׳ען. איך ווייס נישט יעצט. יעצט ווייס איך נאר איך דאווען און דער אייבערשטער זאל העלפן. אקעי, איך ווייס נאר עפעס א ווייניגער זאך, ווייל דאס גייט מיך סתם קאזן נישט צו טון גארנישט.
ס׳גייט קאזן אז די תפילה זאל נישט געלונגען. ס׳גייט קאזן ער גייט טון האבן הרהורים אסורים, איך ווייס נישט וואס. ער גייט נישט קענען טרעפן א וועג ארויס. דאס איז אלעס די פשט פון עולמות.
עולמות, נשמות, אלוקות — די דריי לעוועלס
ווי האלט איך דא? אזוי מיין איך. דאס שטייט נישט אין די תורה. דאס איז נאר ווייל איך האב אנגעהויבן צו מרחיב זיין די נושא פון עולמות. איך האב געטרייט צו פארשטעלן וויאזוי מ׳טוט עס.
שאלה: זאגסט אז איך געב א שיעור אין פסיכאלאגיע. נישט פסיכאלאגיע.
מגיד שיעור: ניין, זייער גוט. פאר דעם, אין עולמות איז דא די מקום פאר פסיכאלאגיע. באט נשמות אלוקות, דאס איז וואס איך וועל ענדיגן.
משנה איז אותיות נשמה
איך וויל איין מינוט רעדן וועגן נשמות אלוקות, ווייל ס׳איז נישט אמת׳דיג נאר — דאס איז דאך אויך אמת. אין יעדע זאך איז דאך אויך נשמות.
וואס מיינט נשמות? וואס הייסט אז ס׳איז מלשון משנה, און משנה איז אותיות נשמה? וואס מיינט דאס? האסט געהערט אז משנה איז אותיות נשמה? וואס זאגט מען, משנה איז לעילוי נשמת? וואס טייטש אז משנה איז אותיות נשמה? איך מיין אז ס׳מיינט עפעס.
יעצט הייבסטו אן צו רעדן פון צמצום. דאס איז שוין יעצט זאגן די רחובות. אויב עס וואלט געווען א רחובות, וואלט מען עפעס געזאגט א רעשענעל ליובאוויטשער פשט. אבער ביי די צמצום, ביי די מיסטישע פארקוקונגען…
וואס ער מיינט איז, אז די סארט פראבלעם וואס איך האב, אדער די סארט נושא וואס אונז רעדן וועגן אין די נושא פון עולמות, איז קיינמאל נישט גענוג. ס׳קען זיין אז דא איז אויך די תירוץ פאר די קשיא, אויב ס׳איז דא זאכן וואס מען געפינט ארויס אז ס׳איז נישטא קיין וועג זיי צו סאלוון, אדער נישט אין מיין לעוועל, דעמאלטס איז די תירוץ אז מען דארף גיין צו די נעקסטע אות, צו די נשמות, צו די נעקסטע לעוועל, די תחתונים, משנה.
איך ווייס נישט פארוואס ס׳הייסט משנה, אבער נשמות מיינט כפשוטו, אזוי ווי ס׳זאגט נשמות. נשמות פון מענטשן, פון צדיקים, פון מענטשן וואס לעבן, וואס לעבן נאכנישט, וואס האבן שוין געלעבט.
גלגולים און תיקונים
און דא איז דא נאך א גאנצע לעוועל. א מענטש קען זאגן אין אנדערע ווערטער אזוי ווי, פארוואס איז דא די נקודה? פארוואס איז דא די ביאור? ווייל ער איז א גלגול פון אזא מענטש וואס האט געדארפט די נשמה, געדארפט א תיקון. דאס איז מיסטי. ניין, מ׳קען עס פארשטיין, אבער יעצט פארשטייען מיר עס נאכנישט. און ס׳טייטשט נשמות.
און מ׳דארף רעדן וועגן די לעוועל אויך. מ׳דארף וויסן אויב אין די לעוועל האט ער נישט געדארפט דאווענען, אדער ס׳איז נאך געווען א פסיכאלאגישע. ס׳מוז דאך זיין תפילה, האסטו פארשטאנען? עולמות איז דאך נישט קיין תפילה בכלל. נשמות ווערט עס אזוי ווי קבלה.
אלוקות — למעלה מן הדעת
און שלישית, וואס איז אלוקות, דאס איז שוין א — דאס איז דעמאלטס זיכער למעלה מן הדעת. ס׳איז למעלה מן הדעת. ס׳האט צו טון מיט די חקירה צו אלוקות, צו די עק, צו די אצילות, געדענקסט?
אבער אלוקות מיינט ספירות, אדער מיינט הנהגות השם, מיינט די מציאות אלוקות, אדער די חכמה אלוקות. אזוי ווי די רמב״ם זאגט, פריער איז געשטאנען חכמה, עולם האצילות חכמה, וואס ליגט אין אלעס. און דאס איז אזוי ווי — אלוקות איז דער געטליכער פלאן פון די וועלט.
נאכדעם וואס איז דא אלוקות, איז אויך דא אלוקים. נישט די זעלבע זאך. און אויף דעם איז אויך דא אסאך פרטים, אדער אסאך — און יעדע ווארט איז דא נחמות, “מי יחד ומי יערך ומי ידמה לי באלוקות”. דאס איז די וועג צו דאווענען, איין וועג צו דאווענען.
זיך אויסשמועסן מיט נשמות אלוקות
קען זיין אז אלוקות גייט דיך העלפן, גייט העלפן די פראבלעם. אויב אלע נשמות האבן נישט געהאלפן, און אלע נשמות וואס מ׳האט נישט געהאלפן, גייט אפשר די אלוקות העלפן.
די ערשטע דרגה איז צו פארשטיין אז מ׳דארף זיך אויסשמועסן מיט נשמות אלוקות. אויב דו זעסט אז ס׳העלפט נישט, גייסטו צוריק צו — ניין, מ׳גלייבט אז ס׳העלפט, אזוי ווי מיין טיטשער האט געזאגט נישט. ניין, מ׳דארף זיך אויסשמועסן מיט די צדיקים און מיט׳ן אייבערשטן, דאס איז די טייטש.
נשמות אלוקות, און ביי זיי שמועסט מען שוין נישט פאליטיק, ביי זיי שמועסט מען שוין נישט — די נשמות אלוקות האבן אן אנדערע וועג פון רעדן וועגן די אלע זאכן, ניין? אפשר קענען זיי נישט דיין שפראך, ווייל מ׳דארף זיך פון זיי אויסלערנען.
אמונה שלימה — אלעס איז פארבונדן
דא זאגט ער דעם ווארט, און די פריערדיגע מאל איז עס געשטאנען. ס׳ענדיגט זיך מיט אמונה, אמונה שלימה, “שיש בכל דיבור ודיבור תכ״ו שנים ושלשים”.
ניין, אמונה האב איך שוין געזאגט, אמונה מיינט זיך דערמאנען, ס׳איז פשוט. ווייל סאמטיים א מענטש ווייסט נישט, ער זאגט אזוי, ס׳איז א פשוט׳ע זאך, און ער איז אין עולם הצמצום, ער ווייסט נישט אז ס׳איז קאנעקטעד מיט אלעס. האט ער אמונה אז ס׳איז קאנעקטעד מיט אלעס.
דער סדר הייבט זיך אן נאכאמאל
דאס איז די תסעו, און דאס דארף איך אנהייבן. און איך ווייס אז איך וועל אנהייבן, און איך וועל נישט אנהייבן. איך וועל דיר חייב זיין צו זאגן אז איך ווייס וואס איך בין. די גאנצע דרשה איז נאכדעם.
און יעדע מאל הייבט זיך עס אן נאכאמאל דארט, ווייל מענטשן גייען שלאפן און זיי פארגעסן, און זיי עסן, און זיי צוקריגן זיך, און זיי שמועסן, און זיי קוקן די נייעס, וואטעווער. זיי דארפן יעדע מאל נאכאמאל נעמען פון דאס. אבער מ׳ווערט נישט פארלוירן, ווייל מ׳ווייסט שוין אז דאס איז די סדר.
מיר איז נישט קיין יעצט פארלוירן דארטן. אקעי.