אודות
תרומה / חברות

כל התורה כולה
-
רמב"ם פרק אחד ליום

השיעור האחרון ח' כסלו ה'תשפ"ז
הלכות גירושין פרק ו'
🎧 שמיעה / Listen
אין דעם שיעור לערנט מען דעם זעקסטן פרק פון רמב"ם הלכות גירושין, וואס באהאנדלט די יסודות'דיגע הלכות פון שליחות ביי א גט: דעם חילוק צווישן א שליח קבלה, א שליח הולכה און א שליח הבאה, די הלכות פון עדים ביים מינוי און ביי דער מסירה, און ווער עס איז כשר אדער פסול צו זיין א שליח. דערצו ווערן אויסגעשמועסט די דינים פון עקירת השליחות, וויאזוי מען איז מבטל א שליחות אדער דעם גט אליין, מסירת מודעא אויף א גט, און די הלכות פון חזקת חיים ביי א מאן וואס האט געשיקט א גט און איז קראנק אדער אין א סכנה.

⏱️ Chapters

(00:00) הלכה א': שליח קבלה און די הלכות פון עדים

(08:59) הלכה ב': שליח הולכה און שליח הבאה

(13:03) הלכה ג': עדים ביי מינוי שליחות און דער כלל פון "שליח סתם"

(16:56) הלכה ד': ווער איז כשר און פסול צו זיין א שליח אויף א גט

(30:44) הלכה ז': תחילתו בפסלות וסופו בכשרות, ותחילתו וסופו בדעת

(33:50) הלכות ח'-ט': לשונות מינוי שליח לקבלה ודין קטנה

(39:28) הלכה י': עקירת השליחות מקבלה להולכה

(41:56) הלכה י"א–י"ב: ווען דער שליח און די פרוי זענען זיך מכחיש וועגן דעם סארט שליחות

(45:13) הלכה י"ג: ווען די פרוי וויל מאכן דעם מאנ'ס שליח הולכה פאר איר שומר אדער שליח

(49:58) הלכה ט"ז: מבטל זיין א גט וואס איז געשיקט געווארן מיט א שליח

(51:51) הלכה י"ז: רודף נאכ'ן שליח כדי מבטל צו זיין (גילוי דעת אן א מעשה ביטול)

(53:23) הלכה י"ח: מבטל זיין ווען עס זענען דא אסאך שלוחים

(54:18) הלכה י"ט: מסירת מודעא אויף א גט און איר תקנה

(57:32) הלכה כ': קנין ביי מסירת מודעא און ביטול מודעא

(59:23) הלכה כ"א: דער חילוק צווישן מבטל זיין די שליחות און מבטל זיין דעם עצם גט

(1:02:33) הלכה כ"ב: מיט וועלכע לשונות איז מען מבטל דעם גט

(1:05:02) הלכה כ"ג: ביטול הגט דורך א רמז

(1:06:41) הלכה כ"ד: מכת מרדות פאר'ן מבטל זיין א גט אדער מוסר מודעא זיין

(1:07:45) הלכה כ"ה – כ"ז: חזקת כשרות ביי א גט

(1:10:30) הלכה כ"ט–ל': ווען דער מאן בלייבט בחזקת חי און ווען מ'גיט חומרי חיים וחומרי מתים

(1:13:18) הלכה ל"א: חיוב מזונות ותנאי כתובה ווען מ'שיקט א גט מיט א שליח

▶ וידאו / Video
▶ לצפייה ללא יוטיוב / Watch without YouTube ✕ חזרה ליוטיוב / Back to YouTube
📖 טקסט הפרק / Chapter Text (Sefaria) ›
א
הַשָׁלִיחַ שֶׁעוֹשָׂה הָאִשָּׁה לְקַבֵּל לָהּ גִּטָּהּ מִיַּד בַּעְלָהּ הוּא הַנִּקְרָא שְׁלִיחַ קַבָּלָה. וּמִשֶּׁיַגִּיעַ הַגֵּט לְיַד שְׁלוּחָהּ תִּתְגָּרֵשׁ כְּאִלּוּ הִגִּיעַ לְיָדָהּ. וּצְרִיכָה לַעֲשׂוֹתוֹ בִּשְׁנֵי עֵדִים. וּצְרִיכָה שְׁנֵי עֵדִים שֶׁיָּעִידוּ שֶׁהִגִּיעַ הַגֵּט לְיַד שְׁלוּחָהּ. וַאֲפִלּוּ הֵם הָרִאשׁוֹנִים אוֹ אֶחָד מִן הָרִאשׁוֹנִים הֲרֵי זוֹ עֵדוּת גְּמוּרָה:
ב
בַּמֶּה דְּבָרִים אֲמוּרִים בְּשֶׁאָבַד הַגֵּט אוֹ נִקְרַע. אֲבָל אִם הָיָה הַגֵּט יוֹצֵא מִתַּחַת יְדֵי שְׁלִיחַ קַבָּלָה אֵינוֹ צָרִיךְ עֵדִים. בֵּין שֶׁנְּתָנוֹ לוֹ הַבַּעַל בֵּינוֹ לְבֵינוֹ בֵּין שֶׁנִּמְסַר לוֹ בְּעֵדִים. יְצִיאָתוֹ מִתַּחַת יָדוֹ כִּיצִיאָתוֹ מִתַּחַת יְדֵי הָאִשָּׁה. וְאַף עַל פִּי כֵן לֹא יִתֵּן לוֹ הַגֵּט לְכַתְּחִלָּה אֶלָּא בְּעֵדֵי מְסִירָה כְּמוֹ הָאִשָּׁה עַצְמָהּ:
ג
הַבַּעַל אֵינוֹ יָכוֹל לַעֲשׂוֹת שָׁלִיחַ לְקַבֵּל גֵּט לְאִשְׁתּוֹ. אֲבָל יָכוֹל לַעֲשׂוֹת שָׁלִיחַ לְהוֹלִיךְ הַגֵּט לְאִשְׁתּוֹ וְזֶה הוּא הַנִּקְרָא שְׁלִיחַ הוֹלָכָה:
ד
וְכֵן הָאִשָּׁה שׁוֹלַחַת שָׁלִיחַ לְהָבִיא לָהּ גֵּט מִיַּד בַּעְלָהּ וְזֶה הוּא הַנִּקְרָא שְׁלִיחַ הֲבָאָה. וְאֵין שְׁלִיחַ הוֹלָכָה וַהֲבָאָה צָרִיךְ עֵדִים:
ה
וְאֵין הָאִשָּׁה מִתְגָּרֶשֶׁת בְּגֵט שֶׁשָּׁלַח הַבַּעַל אוֹ שֶׁהֵבִיא לָהּ שְׁלִיחַ הֲבָאָה עַד שֶׁיַּגִּיעַ גֵּט לְיָדָהּ. וְכָל מָקוֹם שֶׁנֶּאֱמַר בְּעִנְיַן גִּטִּין שָׁלִיחַ סְתָם הוּא שְׁלִיחַ הוֹלָכָה אוֹ שְׁלִיחַ הֲבָאָה:
ו
הַכּל כְּשֵׁרִין לִשְׁלִיחוּת הַגֵּט בֵּין לִשְׁלִיחַ קַבָּלָה בֵּין לִשְׁלִיחַ הוֹלָכָה וַהֲבָאָה חוּץ מִן הַחֲמִשָּׁה. הָעַכּוּ״‎ם וְהָעֶבֶד וְהַחֵרֵשׁ וְהַשּׁוֹטֶה וְהַקָּטָן. וְאִם קִבֵּל אוֹ הֵבִיא אֶחָד מֵהֶן אֵינוֹ גֵּט:
ז
אֲבָל הַנָּשִׁים וְהַקְּרוֹבִים כְּשֵׁרִים. וַאֲפִלּוּ הַפְּסוּלִין מִדִּבְרֵי סוֹפְרִים בַּעֲבֵרָה כְּשֵׁרִין לִשְׁלִיחוּת גֵּט. אֲבָל הַפְּסוּלִין בַּעֲבֵרָה מִדִּבְרֵי תּוֹרָה פְּסוּלִין לַהֲבָאַת הַגֵּט. וְאִם הֵבִיאוּ הֲרֵי זֶה פָּסוּל. בַּמֶּה דְּבָרִים אֲמוּרִים כְּשֶׁנִּתְקַיֵּם הַגֵּט בְּחוֹתְמָיו אֲבָל אִם לֹא נִסְמֹךְ בּוֹ אֶלָּא עַל דִּבְרֵי פָּסוּל בַּעֲבֵרָה מִן הַתּוֹרָה אֵינוֹ גֵּט:
ח
הָיָה הַשָּׁלִיחַ קָטָן כְּשֶׁנָּתַן לוֹ הַגֵּט וְגָדַל כְּשֶׁהֱבִיאוֹ. חֵרֵשׁ וְנִתְפַּקֵּחַ. שׁוֹטֶה וְנִשְׁתַּפָּה. עַכּוּ״‎ם וְנִתְגַּיֵּר. עֶבֶד וְנִשְׁתַּחְרֵר. הֲרֵי זֶה בָּטֵל. אֲבָל אִם נָתַן לוֹ הַגֵּט וְהוּא פִּקֵּחַ וְנִתְחָרֵשׁ וְחָזַר וְנִתְפַּקֵּחַ. הָיָה שָׁפוּי כְּשֶׁנָּתַן לוֹ הַגֵּט וְנִשְׁתַּטָּה וְחָזַר וְנִשְׁתַּפָּה כְּשֶׁהֵבִיא הַגֵּט לְיַד הָאִשָּׁה הֲרֵי זֶה גֵּט כָּשֵׁר מִפְּנֵי שֶׁתְּחִלָּתוֹ וְסוֹפוֹ בְּדַעַת:
ט
הָאִשָּׁה שֶׁעָשְׂתָה שָׁלִיחַ בְּעֵדִים וְאָמְרָה לוֹ טֹל לִי גִּטִּי וִיהֵא לִי בְּיָדְךָ הֲרֵי זֶה שָׁלִיחַ לְקַבָּלָה וּכְאִלּוּ אָמְרָה לוֹ הִתְקַבֵּל לִי גִּטִּי. וְיֵשׁ לָאִשָּׁה לַעֲשׂוֹת שְׁלִיחַ קַבָּלָה לְקַבֵּל לָהּ גִּטָּהּ מִיַּד שְׁלוּחוֹ שֶׁל בַּעְלָהּ. וּקְטַנָּה אֵינָהּ עוֹשָׂה שָׁלִיחַ לְקַבָּלָה. אַף עַל פִּי שֶׁחֲצֵרָהּ קוֹנָה לָהּ גִּטָּהּ כִּגְדוֹלָה. מִפְּנֵי שֶׁשְּׁלִיחַ קַבָּלָה צָרִיךְ עֵדִים וְאֵין מְעִידִין עַל הַקָּטָן שֶׁאֵינוֹ בֶּן דֵּעָה גְּמוּרָה:
י
הָאִשָּׁה שֶׁעָשְׂתָה שָׁלִיחַ לְקַבָּלָה וְאָמַר לוֹ הַבַּעַל אֵין רְצוֹנִי שֶׁתְּקַבֵּל לָהּ גִּטָּהּ אֶלָּא הֲרֵי זֶה גִּטָּהּ הוֹלֵךְ אוֹתוֹ לָהּ. הָרְשׁוּת בְּיַד הַבַּעַל וְנַעֲשָׂה זֶה שָׁלִיחַ לְהוֹלָכָה וְלֹא שָׁלִיחַ לְקַבָּלָה. אֲבָל אִם אָמַר לוֹ הִתְקַבֵּל לָהּ גִּטָּהּ [אוֹ הֵא לְךָ] אוֹ זְכֵה לָהּ לֹא עָקַר שְׁלִיחוּת הַקַּבָּלָה. אֲבָל אִם אָמַר לוֹ הוֹלֵךְ לָהּ עָקַר שְׁלִיחוּת הַקַּבָּלָה וְנַעֲשָׂה שְׁלִיחַ הַבַּעַל. וְכֵן אִם אָמַר לוֹ הוֹלֵךְ וְתֵן לָהּ עָקַר שְׁלִיחוּת הַקַּבָּלָה:
יא
שְׁלִיחַ הָאִשָּׁה שֶׁבָּא לְקַבֵּל גֵּט מִן הַבַּעַל וְאָמַר לוֹ שְׁלִיחַ קַבָּלָה אָנִי וְאוֹמֵר לוֹ הַבַּעַל הוֹלֵךְ גֵּט זֶה כְּמוֹ שֶׁאָמְרָה כְּלוֹמַר אֵינִי עוֹקֵר שְׁלִיחוּתְךָ אֶלָּא בֵּין שֶׁעָשְׂתָה אוֹתְךָ שְׁלִיחַ קַבָּלָה אוֹ שְׁלִיחַ הֲבָאָה הֲרֵי אַתָּה כְּמוֹ שֶׁאָמְרָה. וְהֵבִיא אֶת הַגֵּט. וְאָמְרָה לוֹ לֹא [שָׁלִיחַ לְקַבָּלָה] שַׂמְתִּיךָ אֶלָּא שְׁלִיחַ הֲבָאָה אֲפִלּוּ הִגִּיעַ לְיָדָהּ אֵינָהּ מְגֹרֶשֶׁת. שֶׁהֲרֵי עָקַר הַשָּׁלִיחַ שְׁלִיחוּת שֶׁאָמְרָה הִיא וְאָמַר לַבַּעַל מֵעוֹלָם לֹא נַעֲשֵׂיתִי שְׁלִיחַ הֲבָאָה לָהּ:
יב
אָמַר שָׁלִיחַ לַבַּעַל שְׁלִיחַ הֲבָאָה אֲנִי וְאָמַר לוֹ הַבַּעַל הוֹלֵךְ כְּמוֹ שֶׁאָמְרָה. וְהֵבִיא אֶת הַגֵּט. וְאָמְרָה לוֹ שָׁלִיחַ לְקַבָּלָה שַׂמְתִּיךָ. כֵּיוָן שֶׁהִגִּיעַ גֵּט לְיָדָהּ מְגֹרֶשֶׁת שֶׁהֲרֵי לֹא עָקַר שְׁלִיחוּת שֶׁאָמְרָה אֶלָּא גָּרַע אוֹתָהּ שֶׁהֲרֵי הִיא אוֹמֶרֶת לְקַבָּלָה וְהוּא אוֹמֵר לַבַּעַל לַהֲבָאָה בִּלְבַד:
יג
הַבַּעַל שֶׁשָּׁלַח גֵּט לְאִשְׁתּוֹ. בָּא שָׁלִיחַ לִתְּנוֹ לָהּ וְלֹא נְטַלְתּוֹ. אֶלָּא אָמְרָה לוֹ בִּפְנֵי עֵדִים יִהְיֶה (לִי) גֵּט זֶה פִּקָּדוֹן אֶצְלְךָ. אוֹ שֶׁאָמְרָה לוֹ הֲרֵי אַתְּ שָׁלִיחַ לְקַבְּלוֹ לִי. הֲרֵי זוֹ מְגֹרֶשֶׁת בְּסָפֵק עַד שֶׁיַּגִּיעַ גֵּט לְיָדָהּ. וּמִשֶּׁיַגִּיעַ הַגֵּט לְיָדָהּ תִּתְגָּרֵשׁ וַדַּאי:
יד
שָׁלִיחַ שֶׁהֵבִיא גֵּט כְּשֶׁהוּא נוֹתְנוֹ לָהּ נוֹתְנוֹ לָהּ בִּפְנֵי שְׁנַיִם וְאוֹתָן הַשְּׁנַיִם צְרִיכִין לִקְרוֹתוֹ וְאַחַר כָּךְ יִנָּתֵן לָהּ בִּפְנֵיהֶם. שֶׁדִּין הַשָּׁלִיחַ עִם הָאִשָּׁה כְּדִין הַבַּעַל עִמָּהּ שֶׁתַּחְתָּיו הוּא קָם. לְפִיכָךְ אִם נְתָנוֹ הַשָּׁלִיחַ לָהּ וְלֹא קְרָאוּהוּ עֵדֵי מְסִירָה וּנְטַלְתּוֹ וּזְרַקְתּוֹ לַיָּם הֲרֵי זוֹ סָפֵק מְגֹרֶשֶׁת:
טו
עָבַר הַשָּׁלִיחַ וְנָתַן הַגֵּט בֵּינוֹ לְבֵינָהּ יִטְּלֶנּוּ מִמֶּנָּה וְיַחֲזֹר וְיִתְּנוֹ לָהּ בִּפְנֵי שְׁנַיִם. וְאִם מֵת הוֹאִיל וְהַגֵּט יוֹצֵא מִתַּחַת יָדָהּ מְקֻיָּם בְּחוֹתְמָיו הֲרֵי זֶה גֵּט כָּשֵׁר:
טז
שָׁלִיחַ שֶׁנָּטַל הַגֵּט וְקֹדֶם שֶׁיַּגִּיעַ לְיַד הָאִשָּׁה חָזַר הַבַּעַל וְאָמַר לוֹ גֵּט שֶׁשָּׁלַחְתִּי עִמְּךָ בָּטֵל הוּא. אוֹ שֶׁקָּדַם וְאָמַר לָאִשָּׁה גֵּט שֶׁשָּׁלַחְתִּי לִיךְ בָּטֵל הוּא. אוֹ שֶׁשָּׁלַח שָׁלִיחַ אַחֵר לְבַטְּלוֹ. אוֹ שֶׁאָמַר לַאֲחֵרִים גֵּט שֶׁשָּׁלַחְתִּי לְאִשְׁתִּי בָּטֵל הוּא. הֲרֵי זֶה בָּטֵל וְאַף עַל פִּי שֶׁהִגִּיעַ גֵּט לְיָדָהּ. וְכָל הַמְבַטֵּל בִּפְנֵי אֲחֵרִים צָרִיךְ שֶׁיְּבַטֵּל בִּפְנֵי שְׁנַיִם. וְאִם אַחַר שֶׁהִגִּיעַ גֵּט לְיָדָהּ אוֹ לְיַד שְׁלִיחַ קַבָּלָה אֵינוֹ יָכוֹל לְבַטְּלוֹ וְאַף עַל פִּי שֶׁחָזַר בְּתוֹךְ כְּדֵי דִּבּוּר וּבִטְּלוֹ הוֹאִיל וְאַחַר שֶׁהִגִּיעַ לְיָדָהּ אוֹ לְיַד שְׁלִיחַ קַבָּלָה אוֹ לַחֲצֵרָהּ בִּטְּלוֹ אֵינוֹ בָּטֵל וַהֲרֵי זֶה גֵּט כָּשֵׁר:
יז
הָיָה מְחַזֵּר וּמְבַקֵּשׁ שָׁלִיחַ כְּדֵי לְבַטְּלוֹ. אוֹ שֶׁהָיָה מְבַקֵּשׁ שְׁנַיִם שֶׁיְּבַטְּלֶנּוּ בִּפְנֵיהֶם וּבֵין שֶׁהוּא מְחַזֵּר וְרוֹדֵף הִגִּיעַ גֵּט לְיָדָהּ וְאַחַר כָּךְ בִּטְּלוֹ אֵינוֹ בָּטֵל. אַף עַל פִּי שֶׁהָיָה מְחַזֵּר לְבַטְּלוֹ קֹדֶם שֶׁהִגִּיעַ הַגֵּט לְיָדָהּ:
יח
אָמַר לַעֲשָׂרָה כִּתְבוּ גֵּט וּתְנוּ לְאִשְׁתִּי יָכוֹל לְבַטֵּל לָזֶה שֶׁלֹּא בִּפְנֵי זֶה וַאֲפִלּוּ בִּפְנֵי שְׁנַיִם אֲחֵרִים. שָׁלַח הַגֵּט בְּיַד שְׁנַיִם הֲרֵי זֶה יָכוֹל לְבַטֵּל זֶה שֶׁלֹּא בִּפְנֵי זֶה. וַאֲפִלּוּ הָיוּ עֲשָׂרָה מִשֶּׁבִּטְּלוֹ בִּפְנֵי אֶחָד מֵהֶם בָּטֵל הַגֵּט:
יט
וְכֵן מִי שֶׁאָמַר לִשְׁנַיִם גֵּט שֶׁאֲנִי כּוֹתֵב לְאִשְׁתִּי בָּטֵל הוּא וְכָתַב אַחַר כָּךְ גֵּט וּנְתָנוֹ לָהּ בִּפְנֵי שְׁנַיִם אֲחֵרִים הֲרֵי זֶה בָּטֵל. וְזוֹ הִיא מְסִירַת הַמּוֹדָעָא עַל הַגֵּט. וְכֵן אִם אָמַר לָהֶם כָּל גֵּט שֶׁיִּכְתֹּב לִי פְּלוֹנִי בָּטֵל. אוֹ כָּל גֵּט שֶׁאֶכְתֹּב בְּבֵית דִּינוֹ שֶׁל פְּלוֹנִי הֲרֵי זֶה גֵּט בָּטֵל. אוֹ כָּל גֵּט שֶׁאֶכְתֹּב מִכָּאן וְעַד עֶשְׂרִים שָׁנָה בָּטֵל. הֲרֵי גֵּט בָּטֵל. וְכֵן אִם אָמַר בִּפְנֵי שְׁנַיִם כָּל גֵּט שֶׁאֶכְתֹּב לִפְלוֹנִית אִשְׁתִּי בָּטֵל הוּא וְכָל דָּבָר שֶׁאֲבַטֵּל בּוֹ מוֹדָעָא זֹאת הֲרֵי הוּא בָּטֵל וְכָתַב אַחַר כָּךְ גֵּט וּנְתָנוֹ לָהּ אַף עַל פִּי שֶׁבִּטֵּל הַמּוֹדָעָא קֹדֶם שֶׁיִּכְתֹּב הַגֵּט הֲרֵי הַגֵּט בָּטֵל:
כ
אִם כֵּן מַהוּ תַּקָּנַת דָּבָר זֶה. שֶׁיֹּאמְרוּ לוֹ הָעֵדִים קֹדֶם כְּתִיבַת הַגֵּט אֱמֹר בְּפָנֵינוּ שֶׁכָּל הַדְּבָרִים שֶׁמָּסַרְתָּ שֶׁגּוֹרְמִין כְּשֶׁיִּתְקַיְּמוּ אוֹתָן הַדְּבָרִים לְבַטֵּל גֵּט הֲרֵי הֵן בְּטֵלִים וְהוּא אוֹמֵר הֵן. וְאַחַר כָּךְ אוֹמֵר לָהֶם לִכְתֹּב וְלַחְתֹּם וְלִתֵּן לָהּ וְלֹא יְנִיחוּהוּ לֵילֵךְ עַד שֶׁיַּגִּיעַ הַגֵּט לְיָדָהּ כְּדֵי שֶׁלֹּא יֵצֵא וִיבַטְּלוֹ. וְאֵין הַמּוֹסֵר מוֹדָעָא וְלֹא הַמְבַטֵּל מוֹדָעָא צָרִיךְ קִנְיָן:
כא
הַשּׁוֹלֵחַ גֵּט בְּיַד הַשָּׁלִיחַ וּבִטֵּל הַגֵּט הֲרֵי חוֹזֵר וּמְגָרֵשׁ בּוֹ כְּשֶׁיִּרְצֶה. שֶׁלֹּא בִּטְּלוֹ מִתּוֹרַת גֵּט אֶלָּא מִתּוֹרַת שְׁלִיחוּת. לְפִיכָךְ אִם הָיָה הַגֵּט בְּיַד הַבַּעַל וּבִטְּלוֹ כְּגוֹן שֶׁאָמַר גֵּט זֶה בָּטֵל הוּא אֵינוֹ מְגָרֵשׁ בּוֹ לְעוֹלָם וַהֲרֵי הוּא כְּחֶרֶס הַנִּשְׁבָּר. וְאִם גֵּרֵשׁ בּוֹ אֵינָהּ מְגֹרֶשֶׁת. וְכֵן אִם פֵּרֵשׁ בְּעֵת שֶׁבִּטְּלוֹ וְהוּא בְּיַד הַשָּׁלִיחַ וְאָמַר גֵּט שֶׁשָּׁלַחְתִּי הֲרֵי הוּא בָּטֵל מִלִּהְיוֹת גֵּט אֵין מְגָרֵשׁ בּוֹ לְעוֹלָם:
כב
בְּאֵי זֶה לְשׁוֹנוֹת מְבַטֵּל הַגֵּט. אָמַר בָּטֵל הוּא. אִי אֶפְשִׁי בּוֹ. גֵּט זֶה לֹא יוֹעִיל. לֹא יַתִּיר. וְלֹא יַעֲזֹב. וְלֹא יְשַׁלֵּחַ. וְלֹא יְגָרֵשׁ. יְהֵא כְּחֶרֶס. יְהִי חֶרֶס. הֲרֵי הוּא כְּחֶרֶס. וְאִם אָמַר אֶחָד מֵאֵלּוּ וְכָל הַדּוֹמֶה לָהֶן הֲרֵי זֶה בִּטְּלוֹ:
כג
אֲבָל אִם אָמַר גֵּט זֶה אֵינוֹ. גֵּט פָּסוּל הוּא. אֵינוֹ מוֹעִיל. אֵינוֹ מַתִּיר. אֵינוֹ מְשַׁלֵּחַ. אֵינוֹ מְגָרֵשׁ. חֶרֶס הוּא. לֹא אָמַר כְּלוּם. שֶׁאֵין זֶה לָשׁוֹן מְבַטֵּל אֶלָּא לְשׁוֹן מוֹדִיעַ אֲמִתַּת הַדָּבָר וַהֲרֵי הוֹדִיעַ לָנוּ דָּבָר שֶׁאֵינוֹ כֵּן. כְּמִי שֶׁאוֹמֵר עַל דָּבָר אָסוּר שֶׁהוּא מֻתָּר אוֹ עַל דָּבָר הַטָּמֵא שֶׁהוּא טָהוֹר:
כד
אָמַר גֵּט זֶה בָּטַל שֶׁמַּשְׁמָעוֹ פֹּעַל שֶׁעָבַר כְּגוֹן (שיר השירים ה ו) “‎חָמַק עָבַר״‎ הֲרֵי זֶה סָפֵק. לְפִיכָךְ אִם נִתְגָּרְשָׁה בְּגֵט זֶה הֲרֵי סָפֵק מְגֹרֶשֶׁת:
כה
מִי שֶׁשָּׁלַח גֵּט לְאִשְׁתּוֹ וּבָא שָׁלִיחַ וְאָמַר לוֹ לֹא מְצָאתִיהָ אוֹ לֹא רָצְתָה לִקַּח. וְאָמַר הַבַּעַל בָּרוּךְ הַטּוֹב וְהַמֵּיטִיב אוֹ כַּיּוֹצֵא בִּדְבָרִים אֵלּוּ שֶׁמַּשְׁמִיעִין שֶׁאֵין בְּדַעְתּוֹ לְגָרְשָׁהּ שֶׁהֲרֵי שָׂמֵחַ בְּעִכּוּב הַגֵּט. לֹא בָּטֵל הַגֵּט אֶלָּא יִתֵּן וְתִהְיֶה מְגֹרֶשֶׁת. עַד שֶׁיֹּאמַר לוֹ בְּפֵרוּשׁ לֹא תִּתֵּן לָהּ אוֹ יְבַטֵּל בְּפֵרוּשׁ:
26
מִי שֶׁשָּׁלַח גֵּט לְאִשְׁתּוֹ וְחָזַר וּבִטְּלוֹ בִּפְנֵי שְׁנַיִם אֲחֵרִים. וְכֵן מִי שֶׁמָּסַר מוֹדָעָא עַל הַגֵּט מַכִּין אוֹתוֹ מַכַּת מַרְדּוּת מִפְּנֵי שֶׁגּוֹרֵם לִהְיוֹת מַמְזֵרִים. שֶׁהֲרֵי יַגִּיעַ גֵּט לְיָדָהּ וְתִנָּשֵׂא בּוֹ וְאַחַר זְמַן יֵצְאוּ עֵדִים שֶׁבִּטֵּל בִּפְנֵיהֶם אוֹ שֶׁמָּסַר מוֹדָעָא בִּפְנֵיהֶם קֹדֶם שֶׁיִּכְתֹּב הַגֵּט וְנִמְצָא הַוָּלָד מַמְזֵר:
27
שָׁלִיחַ שֶׁהֵבִיא גֵּט וּנְתָנוֹ לָאִשָּׁה אֵין אוֹמְרִין שֶׁמָּא בִּטְּלוֹ הַבַּעַל אֶלָּא נוֹתְנִין אוֹתוֹ לָהּ בְּחֶזְקַת שֶׁהוּא כָּשֵׁר וְתִנָּשֵׂא בּוֹ. וְאִם נִמְצָא אַחַר כֵּן שֶׁבִּטְּלוֹ תֵּצֵא וְהַוָּלָד מַמְזֵר. וְכֵן הַכּוֹתֵב גֵּט וּנְתָנוֹ לְאִשְׁתּוֹ אֵין אוֹמְרִין שֶׁמָּא מָסַר מוֹדָעָא עַל גֵּט זֶה אֶלָּא הֲרֵי הוּא בְּחֶזְקַת כַּשְׁרוּת וְתִנָּשֵׂא בּוֹ:
28
וְכֵן הַמֵּבִיא גֵּט וְהִנִּיחַ הַבַּעַל חוֹלֶה אוֹ שֶׁהָיָה זָקֵן נוֹתְנוֹ לָהּ בְּחֶזְקַת שֶׁהוּא קַיָּם. אֲבָל אִם הִנִּיחוֹ גּוֹסֵס שֶׁרֹב גּוֹסְסִין לְמִיתָה וְאַף עַל פִּי שֶׁנְּתָנוֹ לָהּ הֲרֵי זֶה סְפֵק גֵּרוּשִׁין שֶׁאֵין גֵּט לְאַחַר מִיתָה. וְכֵן עִיר שֶׁהִקִּיפָהּ הַחַיִל וְהִיא בְּמָצוֹר וּסְפִינָה הַמּוּטְרֶפֶת בַּיָּם וְהַיּוֹצֵא לָדוּן הֲרֵי אֵלּוּ בְּחֶזְקַת חַיִּים. וְאִם הָיָה גֵּט אֶחָד מֵהֶן בְּיַד הַשָּׁלִיחַ נוֹתְנוֹ לְאִשְׁתּוֹ וְתִהְיֶה בְּחֶזְקַת מְגֹרֶשֶׁת:
29
אֲבָל עִיר שֶׁכְּבָשָׁהּ הַגַּיִס וְהֻבְקְעָה וּסְפִינָה שֶׁאָבְדָה בַּיָּם וְהַיּוֹצֵא לֵהָרֵג מִבֵּית דִּין שֶׁל עַכּוּ״‎ם. וּמִי שֶׁגְּרָרַתּוּ חַיָּה אוֹ שְׁטָפוֹ נָהָר אוֹ נָפְלָה עָלָיו מַפּלֶת נוֹתְנִים עֲלֵיהֶם חֻמְרֵי חַיִּים וְחֻמְרֵי מֵתִים. וְאִם הָיָה גֵּט אֶחָד מֵהֶן בְּיַד הַשָּׁלִיחַ אֵינוֹ נוֹתְנוֹ לְאִשְׁתּוֹ וְאִם נְתָנוֹ לָהּ הֲרֵי זוֹ סְפֵק מְגֹרֶשֶׁת. וְאִם נוֹדַע שֶׁמֵּת הַבַּעַל קֹדֶם שֶׁיַּגִּיעַ הַגֵּט לְיָדָהּ אֵינוֹ גֵּט:
30
הַבַּעַל שֶׁשָּׁלַח גֵּט לְאִשְׁתּוֹ הֲרֵי הוּא חַיָּב בִּמְזוֹנוֹתֶיהָ וּבְכָל תְּנָאֵי כְּתֻבָּה עַד שֶׁיַּגִּיעַ הַגֵּט לְיָדָהּ אוֹ לְיַד שְׁלִיחַ קַבָּלָה:
↗ קרא בספריה
📄 תמלולים / Transcripts
YI אידיש ›
📄 Download Transcript PDF סיכום השיעור 📋 סיכום השיעור: הלכות גירושין פרק ו׳ הקדמה צו הלכות גירושין פרק ו׳ 1. דעם רמב״…

סיכום השיעור 📋

סיכום השיעור: הלכות גירושין פרק ו׳

הקדמה צו הלכות גירושין פרק ו׳

1. דעם רמב״ם׳ס ווערטער

(כללות׳דיגער איבערבליק אויף הלכות גירושין פרק ו׳ – די הלכות פון שליחות, ביטול הגט און מסירת מודעא).

2. פשט-ערקלערונג

דער זעקסטער פרק פון הלכות גירושין באהאנדלט די עיקר כללים פון שליחות ביי א גט – ווען דער מאן אדער די פרוי שיקן א שליח, וויאזוי דאס ארבעט, ווער עס קען מאכן א שליח, און וויאזוי מען איז מבטל א שליחות אדער דעם גט אליין.

3. חידושים און הסברים

* דער מקור פאר שליחות ביי א גט (ר׳ יואל אשר און ר׳ יצחק): כאטש שליחות איז נישט איינע פון די צען יסודות׳דיגע זאכן וואס מען לערנט ארויס פונעם פסוק ביי גירושין, איז עס אבער איינגעשלאסן אין דעם כלל אז “ונתן בידה” מיינט נישט דווקא איר פיזישע האנט, נאר מען קען עס אויספירן דורך א שליח אזוי ווי אומעטום אין דער תורה.

* די נושאים פונעם פרק און דער סדר פונעם רמב״ם (ר׳ יואל אשר): אין דעם פרק ווערן ארומגערעדט פיר הויפט שאלות: 1) וויאזוי מען איז ממנה א שליח; 2) צי מען קען מבטל זיין די שליחות (צונעמען דעם כח השליחות נאכ׳ן מינוי); 3) מסירת מודעא און ביטול הגט; 4) וויאזוי די שליחות ווערט פסול. עס ליגט אן אינטערעסאנטע זאך אין דעם רמב״ם׳ס סדר: איינמאל מען רעדט וועגן מבטל זיין די *שליחות*, ברענגט שוין דער רמב״ם אריין די הלכות פון מבטל זיין דעם *גט* אליין, און אגב דעם אויך די הלכות פון מוסר מודעא זיין אויף א גט – כאטש די זאכן זענען נישט ממש דינים אין שליחות.

—

הלכה א׳: שליח קבלה און די הלכות פון עדים

1. דעם רמב״ם׳ס ווערטער

השליח שעושה האשה לקבל לה גיטה מיד בעלה הוא הנקרא שליח קבלה, ומשיגיע הגט לידו תתגרש כאילו הגיע לידה. וצריכה לעשותו בשני עדים. וצריכה שני עדים שיעידו שהגיע הגט ליד שלוחה, ואפילו הן הראשונים או אחד מן הראשונים ואחר הרי זו עדות גמורה. במה דברים אמורים בשאבד הגט או נקרע, אבל אם היה הגט יוצא מתחת ידי שליח הקבלה אינו צריך עדים, בין שנמסר לו בעדים בין שנתנו לו הבעל בינו לבינו, יציאתו מתחת ידו כיציאתו מתחת ידי האשה. ואף על פי כן לכתחילה לא יתן לו הגט אלא בעדי מסירה כמו האשה עצמה.

2. פשט-ערקלערונג

א שליח וואס די פרוי שטעלט צו מקבל זיין איר גט פון איר מאן הייסט א “שליח קבלה”, און די פרוי ווערט מגורשת גלייך ווען דער גט קומט אן אין דעם שליח׳ס האנט. מען דארף צוויי עדים אויף דעם מינוי השליחות, און אויך צוויי עדים (וואס קענען זיין די זעלבע צוויי, אדער איינער פון זיי מיט א צווייטן) מעיד צו זיין אז דער שליח האט באקומען דעם גט. דאס אז מען דארף עדות אויף דער קבלת הגט איז נאר אויב דער גט איז פארלוירן אדער צעריסן געווארן; אבער אויב דער שליח קבלה האט דעם גט אין זיין האנט (מיט כשר׳ע עדי חתימה), דארף מען נישט קיין עדי מסירה בדיעבד (אפילו אויב דער מאן האט עס אים געגעבן בינו לבינו), ווייל ווען דער גט קומט ארויס פון דעם שליח׳ס האנט איז עס פונקט ווי עס קומט ארויס פון דער פרוי׳ס האנט. פונדעסטוועגן, לכתחילה מוז מען עס איבערגעבן פאר׳ן שליח פארנט פון עדי מסירה, פונקט ווי ביי דער פרוי אליין.

3. חידושים און הסברים

* דער גדר פון שליח קבלה (“ידו כידה”) קעגן שליח הולכה (ר׳ יואל אשר און ר׳ יצחק):

* *ר׳ יואל אשר:* דער רמב״ם האט פריער אנגערופן שליח קבלה “שעשתו ידו כידה”. דאס איז א שטערקערער מין שליחות וואו דער שליח איז ממש *במקום איר* (איר האנט), נישט בלויז א שליח וואס טוט א פעולה. דערפאר ווערט זי מגורשת גלייך ווען עס קומט אין זיין האנט, אפילו זי איז אין אן אנדער שטאט ווייט אוועק.

* *ר׳ יצחק:* עס איז נישטא קיין מהות׳דיגער חילוק אין דעם כח השליחות: ביידע טוהן א פעולה, און אויך ביי א שליח הולכה ווערט דער גט חל דורך דעם שליח׳ס פעולה בשעת ער גיט עס פאר דער פרוי אדער פאר איר שליח.

* פארוואס דארף א שליח קבלה צוויי עדים אויפ׳ן מינוי, אנדערש ווי א שליח הולכה? (ר׳ יצחק און ר׳ יואל אשר):

* *דער פסק און מקור:* ר׳ יצחק מערקט אן אז דער רמב״ם פסק׳נט אזוי סיי דא ביי גירושין און סיי ביי קידושין (וואו עס איז א מחלוקת): א שליח לקבלה דארף צוויי עדים אויפ׳ן מינוי, בשעת א שליח להולכה דארף נישט קיין עדים. דער מגיד משנה זאגט אז דער רמב״ם האט עס ארויסגענומען פון דער גמרא וואו עס שטייט אז א שליח לקבלה דארף עדים, און אויף שליח להולכה שטייט עס נישט (“וכן מתבאר בכמה סוגיות”), אבער דער מגיד משנה און די גמרא געבן נישט קיין קלארע סברא פארוואס עס איז דא א חילוק; עס ווערט געברענגט פשוט אלס א הלכה-פאקט.

* *ר׳ יואל אשר׳ס חילוק:* א שליח הולכה אדער הבאה טוישט נישט דעם סטאטוס פון דער פרוי; ער איז בסך הכל א “טרעגער”, און די פרוי ווערט ערשט גע׳גט ווען זי אליין באקומט דעם גט אין איר האנט. מה שאין כן א שליח קבלה, ביי אים געשעט דער חלות הגט און די פרוי טוישט איר סטאטוס אין דער רגע וואס דער גט קומט אין זיין האנט. דאס איז א פיל שטערקערער חלות וואס מען לייגט ארויף אויפ׳ן שליח (“שעשתו ידו כידה”) – דעריבער דארף מען עדים אויף אזא מינוי.

* *ר׳ יצחק׳ס קשיא אויף דעם חילוק:* א שליח להולכה איז נישט סתם א פאסט-טרעגער! אויב א מאן שיקט א גט מיט דער פאסט (אן א מינוי שליחות), איז די פרוי נישט מגורשת. דער גירושין ווערט חל נאר צוליב דעם *מעשה נתינה* פונעם שליח להולכה, וואס ער גיט עס פאר דער פרוי במקום הבעל (און אויף יענער נתינה דארף מען טאקע עדים). אויב דער שליח להולכה פירט אויס דעם מעשה הגירושין פונעם מאן פונקט ווי דער שליח לקבלה פירט אויס די קבלה פון דער פרוי, בלייבט שווער פארוואס עס איז דא אן אינערליכער חילוק צווישן זיי בנוגע עדים אויפ׳ן מינוי השליחות.

* די הוה אמינא אז די זעלבע עדים קענען נישט מעיד זיין אויף ביידע זאכן (ר׳ יואל אשר און ר׳ יצחק):

* *די שאלה:* ר׳ יואל אשר פרעגט וואס דער חידוש איז אין דעם וואס דער רמב״ם זאגט “ואפילו הן הראשונים” – וואס וואלט געווען די הוה אמינא אז די עדי מינוי זאלן נישט קענען זיין די עדי קבלה?

* *דער תירוץ:* ר׳ יצחק ברענגט א תוספות וואס איז מסביר אז די הוה אמינא איז ווייל די מציאות זעט אויס מאדנע: א פרוי שטעלט געווענליך א שליח קבלה ווייל זי איז אין אן אנדער שטאט ווי דער מאן. אויב די זעלבע עדים זענען געווען ביים מינוי (ביי איר) און אויך ביי דער קבלה (ביים מאן), הייסט עס אז די עדים זענען מיטגעפארן מיט׳ן שליח, וואס איז אן אומגעווענליכע זאך. ר׳ יואל אשר לייגט צו אז אפשר האט איינער געוואלט מהדר זיין מיטצושיקן די עדים. קומט דער רמב״ם און פסק׳נט אז עס איז א כשר׳ע עדות.

* ביאור אין דעם לשון “במה דברים אמורים” (ר׳ יואל אשר און ר׳ יצחק): דאס לשון “במה דברים אמורים” פונעם רמב״ם איז אביסל שווער, ווייל לכתחילה דארף מען דאך *אייביג* האבן עדי מסירה (ווי דער רמב״ם ענדיגט צו). דער פשט איז אבער: “במה דברים אמורים” אז מען דארף *עדות* – דאס הייסט, אז עדים זאלן קומען מעיד זיין אין בית דין אז דער גט איז אנגעקומען צום שליח – דאס איז נאר ווען דער גט איז נאבד אדער נקרע. אבער אויב דער שליח האט דעם גט אין דער האנט, זענען די עדי חתימה אויפ׳ן גט ממלא מקום פון די עדי מסירה (בדיעבד), און מען פרעגט נישט ווער די עדי מסירה זענען געווען.

—

הלכה ב׳ – ג׳: שליח הולכה, שליח הבאה, און דער כלל פון “שליח סתם”

1. דעם רמב״ם׳ס ווערטער

הבעל אינו יכול לעשות שליח לקבל גט לאשתו, אבל נותן לשליח להוליך גט לאשתו, וזה הנקרא שליח הולכה. וכן האשה שולחת שליח להביא לה גיטה מיד בעלה, וזה הוא הנקרא שליח הבאה. ואין שליח הולכה ושליח הבאה צריכין עדים. ואין האשה מתגרשת בגט ששלח הבעל או שהביא לה שליח הבאה עד שיגיע גט לידה. וכל מקום שנאמר בענין הגיטין שליח סתם, אינו אלא שליח הולכה או שליח הבאה.

2. פשט-ערקלערונג

דער מאן קען נישט מאכן א שליח קבלה פאר זיין ווייב, אבער ער קען מאכן א שליח צו טראגן דעם גט צו איר, וואס הייסט א “שליח הולכה”. אויך די פרוי קען שיקן א שליח צו ברענגען איר דעם גט פונעם מאן, וואס הייסט א “שליח הבאה”. סיי א שליח הולכה און סיי א שליח הבאה דארפן נישט קיין עדים אויף זייער מינוי (אנדערש ווי א שליח קבלה), און ביי ביידע ווערט די פרוי נישט מגורשת ביז דער גט קומט אן אין איר אייגענער האנט. אומעטום אין הלכות גירושין וואו עס ווערט דערמאנט סתם א “שליח”, מיינט מען א שליח הולכה אדער א שליח הבאה, און נישט קיין שליח קבלה.

3. חידושים און הסברים

* דער רמב״ם׳ס חידוש ביי “שליח הבאה” – די פרוי מאכט א שליח פאר׳ן מאן (ר׳ יצחק און ר׳ יואל אשר):

* לויט׳ן רמב״ם איז א “שליח הבאה” און א “שליח הולכה” בעצם פונקט די זעלבע זאך – דער שליח ווערט א שליח *במקום דעם מאן* צו געבן דעם גט פאר דער פרוי, און זי ווערט מגורשת ערשט ווען דער שליח גיט עס איר. קומט אויס אן אינטערעסאנטע אסימעטריע: דער מאן קען נישט מאכן קיין שליח קבלה פאר דער פרוי, אבער די פרוי קען יא מאכן סיי א שליח קבלה (פאר זיך) און סיי א שליח הולכה/הבאה (פאר׳ן מאן)! און דווקא ווייל די פרוי קען מאכן ביידע, האט דער רמב״ם געדארפט מקדים זיין אז דער מאן קען *נישט* מאכן א שליח קבלה.

* *וויאזוי דאס ארבעט מיט דעם מאנ׳ס הסכמה:* פארשטייט זיך אז דער מאן מוז מסכים זיין צו געבן דעם גט. דער ציור לויט׳ן רמב״ם איז אז די פרוי איז ממנה דעם שליח הבאה, ער קומט צום מאן און זאגט “איך בין א שליח הבאה”, און דורך דעם וואס דער מאן גיט אים דעם גט איז ער מסכים און יענער ווערט דעם מאנ׳ס שליח.

* די מחלוקת ראשונים וועגן דעם גדר פון שליח הבאה (ר׳ יצחק און ר׳ יואל אשר): אין דער גמרא איז בכלל נישט קלאר אז די פרוי אליין האט א כח צו מאכן א שליח הבאה/הולכה פאר׳ן מאן, און אנדערע ראשונים האבן טאקע געהאלטן אז עס מאכט נישט קיין שכל אז די פרוי זאל קענען ממנה זיין א שליח פאר׳ן מאן. יענע ראשונים לערנען אויף צוויי אנדערע אופנים:

1. אז ווען די פרוי שיקט א שליח הבאה, מיינט זי נאר צו זאגן פאר׳ן שליח אז *דער מאן* זאל אים ממנה זיין אלס שליח הולכה.

2. (לויט ר׳ יואל אשר:) אז שליח הבאה איז באמת א שליחות מצד דער פרוי (במקומה), נאר די פרוי האט צוויי אופנים וויאזוי צו מאכן איר שליח – זי קען אים מאכן פאר א פולשטענדיגן שליח קבלה, אדער זי קען אריינלייגן א תנאי און הגבלה אין דער שליחות אז די גירושין זאלן נאכנישט חל זיין ווען עס קומט אין זיין האנט, נאר ערשט ווען עס קומט אין איר האנט.

* שקלא וטריא איבער דער סברא פונעם רמב״ם – קען מען ניצן “זכין לאדם” ביי א גט? (ר׳ יואל אשר און ר׳ יצחק):

* *ר׳ יואל אשר׳ס צד (מדין זכיה):* פאר א פרוי צו באקומען א גט איז א *חוב*, און ממילא קען דער מאן נישט מאכן א שליח פאר איר שלא מדעתה (אין חבין לאדם). אבער פאר׳ן מאן – איינמאל מיר זעען אז ער האט שוין געשריבן א גט און עס איז גרייט – איז דא אן “אנן סהדי” אז ער וויל מגרש זיין און עס געבן פאר וועמען אימער עס גייט עס טראגן. ממילא איז עס א *טובה* און א זכות פאר אים אז עמיצער זאל אים העלפן אויספירן די הולכה, און די פרוי קען ממנה זיין א שליח פאר אים מדין “זכין לאדם שלא בפניו”.

* *ר׳ יצחק׳ס אפווענדונג:* דאס איז נישט אמת פון צוויי סיבות: (1) א גט איז נישט בפשטות א “זכות” פאר׳ן מאן; אפילו ער האט עס אנגעגרייט, קען ער יעדע רגע חרטה האבן און זאגן “איך וויל נישט”, און גארנישט געשעט. (2) הגם מען קען על פי הלכה ממנה זיין א שליח בשמו פון א מענטש אויב עס איז א זכות פאר אים, אבער ביי א גט איז נישטא אזא זאך ווי “זכיות גט”, און מען קען נישט ממנה זיין א שליח פאר׳ן מאן אפילו מען ווייסט אז ער וויל געבן א גט.

* *די ראיה אז ס׳איז נישט מצד זכיה:* ר׳ יואל אשר איז מודה צו ר׳ יצחק׳ס טענה, ווייל אויב עס וואלט געווען א דין “זכיה”, וואלט דאך *יעדער מענטש* אין דער גאס געקענט מאכן א שליח במקום הבעל און ארומגיין מגרש זיין מענטשן (אויב דער מאן האט א גרייטן גט אין טאש)! נאר וואס דען, *נאר די ווייב* קען מאכן א שליח הבאה.

* *ר׳ יצחק׳ס סברא (קל וחומר):* דער דין אז א פרוי קען מאכן א שליח הבאה (וואס ווערט טעכניש א שליח להולכה פונעם מאן) איז א מין קל וחומר: אויב די פרוי האט דעם כח צו מאכן א שליח לקבלה וואס מאכט אז זי זאל ווערן גלייך א מגורשת אין זיין האנט, קל וחומר אז זי קען מאכן אן איינגעצויגענעם שליח (להבאה/הולכה) וואו זי ווערט ערשט מגורשת ווען עס קומט אין איר האנט – הגם טעכניש ווערט ער דעמאלט א שליח פונעם מאן.

* *[דיגרעסיע: מזכה זיין א גט פאר א מאן, כפיית גט, און דער רמ״א וועגן זכיה ביי שליח קבלה]:* ר׳ יצחק דערמאנט אז עס זענען געווען געוויסע מענטשן אדער רבנים היינטיגע צייטן וואס האבן פרובירט צו “מזכה זיין” א גט בשמו פונעם בעל ווען ער קען נישט (אדער וויל נישט). על פי הלכה קען מען דאס נישט טוהן; עס איז נישטא אזא זאך. אויף ר׳ יואל אשר׳ס שאלה צי מען קען נישט ניצן דעם דין פון “כופין אותו עד שיאמר רוצה אני” (אז באמת אין הארץ וויל ער יא) צו קענען מאכן א שליחות במקומו, ענטפערט ר׳ יצחק אז פארקערט: אפילו ביי א כפיית גט איז א פראבלעם צו מאכן דורך א שליח, און מען מוז עס בדרך כלל מאכן דירעקט דורכ׳ן מאן אליין. ר׳ יצחק מערקט אבער אן אז מען ברענגט יא א רמ״א אין א פאל וואו מען האט געוואלט זאגן אז מען קען מזכה זיין א שליח לקבלה פאר דער *פרוי* ווען מען ווייסט זיכער אז דער גט איז א “זכות” פאר איר (עס איז נישט קיין אויסגעשלאסענע הלכה אז א גט איז תמיד א חוב, נאר עס גייט נאך דער פראקטישער מציאות).

* דער כלל פון “שליח סתם” (ר׳ יואל אשר און ר׳ יצחק): אויף דעם וואס דער רמב״ם זאגט “וכל מקום שנאמר בענין הגיטין שליח סתם…”, קלערן זיי צו ערשט צי דער רמב״ם מיינט אין מסכת גיטין אדער אין זיינע אייגענע הלכות. ר׳ יצחק קוקט נאך אין די מפרשים אז מען דארף ליינען “שנאמר” (בלשון עתיד – וואס *מיר וועלן זאגן* ווייטער אין די הלכות), נישט “שנאמר” (וואס איז געזאגט געווארן). דאס איז א כלל אין די ווערטער פונעם רמב״ם אליין: ווען דער רמב״ם וועט ווייטער אין הלכות גירושין שרייבן סתם “שליח”, מיינט ער א שליח הולכה אדער הבאה, און נישט יעדע הלכה דארט איז אמת ביי א שליח קבלה. (ר׳ יצחק וואונדערט זיך אביסל פארוואס דער רמב״ם דארף דאס מקדים זיין, ווייל לכאורה וואו עס שטייט “הבעל שולח” איז דאך סיי ווי פשוט אז ס׳איז א שליח הולכה, ווייל א מאן קען דאך נישט מאכן קיין שליח קבלה, אבער ער לאזט עס אז מען וועט זען ווייטער אין די הלכות וואו דאס קומט ארויס).

—

הלכה ד׳ (און ו׳): ווער עס איז כשר און פסול צו זיין א שליח אויף א גט

1. דעם רמב״ם׳ס ווערטער

הכל כשרים לשליחות הגט בין שליח קבלה בין שליח הולכה והבאה, חוץ מן החמשה: הנכרי, והעבד, והחרש, והשוטה, והקטן. ואם קבל אחד מהן גט או הביא אחד מהן גט אינו גט. אבל הנשים והקרובים, ואפילו הפסולים מדברי סופרים בעבירה כשרים לשליחות. אבל הפסולין בעבירה מדברי תורה פסולין להבאת הגט, ואם הביאו הרי זה פסול. במה דברים אמורים בשנתקיים הגט בחותמיו, אבל אם לא נסמוך בו אלא על דברי פסול מן התורה בעבירה, אינו גט.

2. פשט-ערקלערונג

אלע מענטשן זענען כשר צו זיין א שליח פאר א גט (סיי קבלה און סיי הולכה אדער הבאה), אויסער פינף: א גוי, אן עבד, א חרש, א שוטה, און א קטן. די פינף זענען פסול מדאורייתא, און אויב זיי האבן מקבל געווען אדער געברענגט א גט, איז עס בכלל נישט קיין גט (“אינו גט”). מענטשן וואס זענען פסול פאר עדות, ווי פרויען, קרובים, און אפילו פסולים לעדות מדרבנן צוליב אן עבירה, זענען לכתחילה כשר פאר שליחות הגט. אבער מענטשן וואס זענען פסול לעדות מדאורייתא צוליב אן עבירה, האבן די חכמים גע׳פסל׳ט צו ברענגען א גט; און אויב זיי האבן יא געברענגט א גט, איז דער גט “פסול” מדרבנן (אבער מדאורייתא איז עס א גט). דאס אז עס איז נאר פסול מדרבנן איז ווען דער גט איז מקוים געווארן דורך די חתימות פון די עדים (“נתקיים הגט בחותמיו”); אבער אויב מען פארלאזט זיך נאר אויף די ווערטער פונעם שליח וואס איז פסול מדאורייתא בעבירה, איז עס בכלל נישט קיין גט (“אינו גט” אפילו מדאורייתא).

3. חידושים און הסברים

* די סיבה פארוואס די פינף זענען פסול מדאורייתא (ר׳ יואל אשר און ר׳ יצחק): דאס איז פונקט ווי דער רמב״ם האט שוין מבאר געווען אין הלכות קידושין: חרש, שוטה וקטן האבן נישט קיין דעת (און קיין כח הקנין); אן עבד איז “אינו בתורת גיטין וקידושין”; און א גוי איז אינגאנצן אין אן אנדער גדר און שייך נישט צו שליחות. (אין דער הלכה רעכנט דער רמב״ם יא אויס בפירוש ביידע מיני שליחים – קבלה און הולכה/הבאה – צוליב זיין כלל אין הלכה ג׳).

* חילוקי דרגות אין פסולי עבירה און דער יסוד פון “א שטיקל עדות” אין שליחות (ר׳ יואל אשר און ר׳ יצחק):

* *די צוויי מדרגות:* (1) *פסולים מדברי סופרים בעבירה* (ווייל זיי טוהן עבירות דרבנן) – אויף זיי האבן די חכמים גארנישט גוזר געווען ביי שליחות, און זיי זענען לכתחילה כשר. (2) *פסולים בעבירה מדברי תורה* (ווי א גזלן דאורייתא אדער א מחלל שבת בפרהסיא) – מדאורייתא איז ער פסול נאר פאר *עדות*, אבער פאר *שליחות* איז ער כשר מדאורייתא. נאר די חכמים האבן צוגענומען זיין כח השליחות מדרבנן (“פסולין להבאת הגט”), ממילא אויב ער האט געברענגט איז עס פסול מדרבנן.

* *דער יסוד פון “בחינת עדות” אין שליחות:* ר׳ יצחק שטעלט אוועק א יסוד (וואס ער האט געזען אין די מפרשים): א שליח להולכה דארף נישט קיין עדים אויף זיין שליחות, אבער אין עצם דער שליחות ליגט א געוויסע עדות – און ווי ר׳ יואל אשר רופט עס אן, א געוויסע “נאמנות” (א “שטיקל עדות”) – אז דער גט איז כשר און אז דער בעל האט אים געהייסן געבן. (ר׳ יואל אשר מערקט אן א זייטיגע הערה אז דער שליח קען אויך ווערן איינער פון די צוויי עדי מסירה, אבער ר׳ יצחק שטעלט קלאר אז דער פסול דא איז מצד עצם די שליחות).

* *די חולקים אויפ׳ן רמב״ם:* ר׳ יצחק ברענגט אז דער מגיד משנה זאגט אז ער ווייסט נישט פון וואו דער רמב״ם האט גענומען דעם דין אז רבנן האבן גע׳פסל׳ט פסולי עדות פאר שליחות הגט, און אויך דער ראב״ד איז נישט מסכים.

* דער חילוק צווישן “נתקיים הגט בחותמיו” און “לא נסמוך בו אלא על דברי פסול” (ר׳ יואל אשר און ר׳ יצחק):

* *ר׳ יואל אשר׳ס ערשטער פארשטאנד און שטארקע קשיא:* ר׳ יואל אשר טייטשט אנפאנג אז “לא נסמוך בו” מיינט אז עס זענען נישטא קיין עדי חתימה נאר מען פארלאזט זיך בלויז אויף צוויי כשר׳ע עדי מסירה, וועלכע זעען ווי דער פסול׳ער שליח גיט דעם גט. אויף דעם פרעגט ער א שטארקע קשיא: אויב דער שליח איז א פסול׳ער שליח און זיין שליחות ווערט בטל, קומט דאך אויס אז עס איז בכלל נישט געווען קיין נתינת הגט פונעם מאן (א פרעמדער מענטש האט איר געגעבן א גט)! אויב אזוי, וואס העלפט מיר אז עס זענען דא חתימות אויפ׳ן גט (“נתקיים הגט בחותמיו”)? וויאזוי שפרינגט דער דין פון “אינו גט” (מדאורייתא) צו בלויז “פסול מדרבנן” נאר צוליב די חתימות?

* *ר׳ יצחק׳ס אויפקלערונג:* די שליחות אליין ווערט *נישט* בטל! שליחות און פסולי עדות האבן באמת נישט קיין שייכות. דער רמב״ם זאגט “אינו גט” צוליב א פראבלעם פון *עדות און נאמנות* אויף דער כשרות פונעם גט. “נתקיים הגט בחותמיו” מיינט נישט בלויז אז עס ליגן חתימות אויפ׳ן גט, נאר אז די עדי חתימה זענען געקומען פאר בית דין און מען האט *מקיים* געווען דעם גט (באשטעטיגט די חתימות אז ס׳איז נישט מזויף).

* *דעם רמב״ם׳ס לאגיק לויט ר׳ יצחק:* יעדעס מאל וואס א שליח ברענגט א גט (אפילו אין א נארמאלן פאל אין ארץ ישראל וואו מען דארף נישט זאגן “בפני נכתב ובפני נחתם”), ליגט אין זיין ברענגען אן אויסדרוק און א נאמנות אז דאס איז א כשר׳ער גט און די עדי חתימה זענען כשר׳ע און אמת׳ע עדים. אויב דער גט איז נישט מקוים געווארן אין בית דין דורך די חותמים, פארלאזט מען זיך אינגאנצן אויפ׳ן שליח׳ס נאמנות. ממילא, אויב דער שליח איז פסול לעדות מדאורייתא, האט מען נישט קיין שום עדות אז ס׳איז א כשר׳ער גט – דעריבער איז עס “אינו גט”. אויב אבער “נתקיים הגט בחותמיו” (מען האט באשטעטיגט די חתימות אין בית דין), האבן מיר א זעלבסטשטענדיגן באווייז פון די חותמי הגט אז ס׳איז א כשר׳ער גט, און מען דארף נישט דעם שליח׳ס נאמנות (נאר “ליתר שאת”). דעריבער איז דער גט כשר מדאורייתא, און די רבנן האבן עס נאר גע׳פסל׳ט מדרבנן (ווייל אין יעדער שליחות הגט ליגט א בחינת עדות).

* *צי מיינט דאס “בפני נכתב ובפני נחתם”?* ר׳ יואל אשר וויל זאגן אז די “נאמנות” פונעם שליח וואס מען רעדט דא הייסט טאקע די ווערטער “בפני נכתב ובפני נחתם”. ר׳ יצחק איז דאס שטארק שולל: “בפני נכתב” איז אן אנדער הלכה וואס מען וועט ערשט לערנען אינעם קומענדיגן פרק; דא רעדט דער רמב״ם פון א נארמאלן פאל וואו דער שליח דארף *נישט* זאגן בפני נכתב, און פונדעסטוועגן ליגט אין זיין ברענגען א סמיכה און נאמנות אויב דער גט איז נישט נתקיים בחותמיו.

* ר׳ יואל אשר׳ס פיר שוועריגקייטן אויף ר׳ יצחק׳ס מהלך אינעם רמב״ם:

1. *דער רמב״ם האט דאס נאכנישט מגלה געווען:* אין ערגעץ ביז אהער האט דער רמב״ם נישט געזאגט אז א פרוי וואס קומט מיט א גט וואס האט עדי חתימה מוז קודם מקיים זיין די חתימות אין בית דין, און אז אן קיום פארלאזט מען זיך אויפ׳ן שליח אלס א שטיקל עדות!

2. *עדים ביים איבערגעבן דעם גט צום שליח:* ר׳ יואל אשר טענה׳ט אנפאנג אז ווען דער מאן גיט איבער דעם גט צום שליח מוזן זיין דארט צוויי עדים וואס ליינען דעם גט, און מען קען צוריקגיין צו זיי. ר׳ יצחק שטעלט אים אבער אויף אז דאס איז א טעות: אויף א שליח להולכה דארף מען בכלל נישט קיין עדים ווען דער בעל גיט אים דעם גט! די מסירת הגט געשעט ערשט ווען דער שליח גיט עס איבער פאר דער פרוי (דארט דארף מען צוויי עדי מסירה, אבער יענע עדי מסירה האבן דאך נישט געזען ווי דער שליח נעמט עס פונעם מאן און ווייסן נישט צי די חתימות אויפ׳ן גט זענען אמת׳ע אדער פאלשע).

3. *וויאזוי פארלאזט מען זיך אויף א שליח וואס איז נאר אן “עד אחד”?* א שליח איז דאך נאר איין מענטש (עד אחד), און ער רעדט דאך אפילו גארנישט (ווען מ׳דארף נישט זאגן בפני נכתב)! אויב איז באמת דא א פראבלעם וואו מען דארף האבן א “סמיכה” (“נסמוך בו”) צו וויסן אז דער גט איז כשר, וואלט מען דאך געדארפט האבן צוויי עדים, נישט איין שליח!

4. *קשיא פון “קרובים”:* אין דער הלכה שטייט אז קרובים זענען כשר צו זיין א שליח להולכה. א קרוב איז דאך אויך א פסול לעדות מדאורייתא! אויב ליגט אין שליחות א שטיקל עדות אויף וועלכער מען פארלאזט זיך, פארוואס האט א קרוב יא נאמנות צו זיין א שליח?

* *ר׳ יצחק׳ס ענטפער:* ר׳ יצחק איז מודה אז מען קען זיך דינגען אויף דער הלכה און אז עס איז נישט אינגאנצן קלאר פארוואס א קרוב איז אנדערש (ווייל דער רמב״ם איז נישט מאריך אין דעם גדר פון דעם “שטיקל עדות”), אבער אינערהאלב דעם רמב״ם׳ס ווערטער איז די לאגיק הונדערט פראצענט קלאר און שטימט.

* די השגה פונעם ראב״ד (ר׳ יצחק און ר׳ יואל אשר):

* *דעם ראב״ד׳ס טענות:* דער ראב״ד קריגט זיך אינגאנצן מיט׳ן רמב״ם פון צוויי זייטן: (1) אויפ׳ן עצם יסוד פרעגט ער (*”ועוד יש חילוף…”* / *”ועוד יסרוהו”*): איינער וואס איז פסול לעדות בעבירה איז דאך א *”ישראל גמור לכל דבריו”*, וואס האט פסול לעדות בכלל צו טוהן מיט שליחות הגט?! (2) א ממה-נפשך (*”למה אם הביא פסול… ולא הוצרך לומר בפני נכתב ובפני נחתם”*): אויב דער גט איז מקוים געווארן (“נתקיים הגט”) און דער שליח האט נישט געדארפט זאגן “בפני נכתב ובפני נחתם” – פארוואס זאל עס בכלל זיין פסול (אפילו מדרבנן)? און אויב מען פארלאזט זיך יא אויף אים – שטייט אין ראב״ד א שווער לשון: *”אלא אם לא נסמוך בו… למה אינו גט אלא שלא תנשא בו ולומר אינה מגורשת”*.

* *שוועריגקייטן אין דעם ראב״ד׳ס לשון:* ר׳ יצחק און ר׳ יואל אשר מוטשען זיך צו פארשטיין דעם סוף פונעם ראב״ד׳ס לשון. ר׳ יואל אשר וויל זאגן אז דער ראב״ד מיינט צו פרעגן אויב דער רמב״ם זאגט “אינו גט” נאר בתורת חומרא. ר׳ יצחק האלט אבער אז דאס לשון “אינו גט” מיינט מער ווי א חומרא (און ר׳ יואל אשר לייגט צו אז “אינו גט” אינעם רמב״ם מיינט אלעמאל מדאורייתא). זיי לאזן איבער דעם פונקטליכן טייטש אינעם ראב״ד בצריך עיון, אבער פאסן צוזאמען אז דער ראב״ד האלט אז א שליח דארף נישט זיין כשר לעדות, בשעת דעם רמב״ם׳ס שיטה איז קלאר אז מדרבנן דארף א שליח זיין כשר לעדות.

—

הלכה ז׳: תחילתו בפסלות וסופו בכשרות / תחילתו וסופו בדעת

1. דעם רמב״ם׳ס ווערטער

היה השליח קטן כשניתן לו הגט, והגדיל, או חרש ונתפקח, שוטה ונשתפה, נכרי ונתגייר, עבד ונשתחרר – הרי זה בטל. אם ניתן לו הגט והוא פיקח ונתחרש וחזר ונתפקח, או שפוי היה כשניתן לו ונשתטה וחזר ונשתפה כשהביאו ליד האשה – הרי זה גט כשר, מפני שתחילתו וסופו בדעת.

2. פשט-ערקלערונג

אויב דער מאן האט געגעבן דעם גט פאר א שליח ווען דער שליח איז געווען א קטן, חרש, שוטה, גוי אדער עבד, און איידער ער האט איבערגעגעבן דעם גט פאר דער פרוי איז ער געווארן כשר (אונטערגעוואקסן, געווארן געזונט, זיך מגייר געווען אדער באפרייט געווארן) – איז דער גט בטל, ווייל אויך בשעת׳ן מינוי השליחות מוז ער זיין כשר. אבער אויב ער איז געווען א בר דעת (פיקח/שפוי) ווען מען האט אים ממנה געווען, און אינצווישן איז ער געווארן א חרש אדער שוטה, און דערנאך איז ער צוריק געווארן א בר דעת ווען ער האט איבערגעגעבן דעם גט פאר דער פרוי – איז דער גט כשר, ווייל דער אנפאנג און דער סוף פון דער שליחות זענען געווען בדעת.

3. חידושים און הסברים

* די הוה אמינא אין דער ערשטער הלכה – קטן והגדיל (ר׳ יואל אשר און ר׳ יצחק): דער דין אז “קטן והגדיל” איז בטל איז נישט אזוי פשוט. מען וואלט געקענט זאגן אז עס איז דאך דער זעלבער מענטש! דער מאן האט אים געמאכט פאר א שליח פאר צוויי עדים וואס האבן דאס געזען, און יעצט ווען ער גיט עס איבער איז ער שוין א גדול. מען וואלט געקענט הערן א סברא אז ער באקומט דעם פאטענציאל (בכח) צו ווערן א שליח, און עס ווערט חל אין דער מינוט ווען ער ווערט ראוי דערצו. דער רמב״ם פסק׳נט אבער אז מען הערט נישט די סברא און דער גט איז בטל (פשוט בטל מן התורה).

* דער חידוש פון “תחילתו וסופו בדעת” קעגן א שלאפנדיגן אדער שיכור (ר׳ יואל אשר און ר׳ יצחק): ביים צווייטן פאל (פיקח ונתחרש וחזר ונתפקח), וויל ר׳ יואל אשר צוגלייכן דעם מצב פון שטות אינמיטן צו א שליח וואס האט אינמיטן דער שליחות געכאפט א דרימל אדער איז געווארן שיכור כלוט. ר׳ יצחק ווייזט אבער אן אז א דרימל איז גארנישט (א דרימל׳דיגן מענטש קען מען אפילו ממנה זיין לכתחילה, כל זמן ער איז נישט שיכור כלוט), און אפילו אויב ער איז אינמיטן געווארן שיכור כלוט איז עס אויך נישט קיין פראבלעם. אבער ביי “נשתטה” איז דא א פיל שטערקערע הוה אמינא צו פסל׳ען: ווען ער ווערט א שוטה “פסל׳ט מען אפ דעם גברא”! מען וואלט געקענט זאגן א סברא אז ער איז אינגאנצן געווארן “אויס מענטש”, און ווען ער ווערט צוריק געזונט איז ער ווי א “תינוק שנולד” – א נייער מענטש (אזוי ווי מען וואלט אפשר געזאגט אז ער דארף איבער׳חזר׳ן און מקדש זיין זיין ווייב נאכאמאל!). דאס איז דער חידוש פארוואס די שליחות ווערט נישט איבערגעריסן.

* למדנ׳ישע חקירה אין “חזר ונתפקח” – די אלטע דעת אדער א נייע דעת (ר׳ יואל אשר און ר׳ יצחק): אויף ר׳ יצחק׳ס סברא שטעלט ר׳ יואל אשר ארויס א חקירה: ווען א שוטה ווערט צוריק געזונט (“חזר ונתפקח”), איז דער פשט אז ער האט צוריק באקומען די זעלבע *אלטע דעת* וואס ער האט געהאט פריער, אדער האט ער באקומען א *נייע דעת* (א נייעם מצב פון דעת, ווי א גלגול אדער א צווייטער מענטש)? ר׳ יצחק ענטפערט אז אפילו אויב מען זאגט אז עס איז א נייע דעת, איז די שאלה צי די נייע דעת איז פארבונדן מיט דער אלטער דעת און מיט׳ן פריערדיגן מענטש, אז ער גייט צוריק צו זיין פריערדיגן סטאטוס אלס גברא. די הכרעה פון דער הלכה איז אז עס גייט צוריק און די שליחות בלייבט.

—

הלכה ח׳ – ט׳: לשונות פון מינוי שליח לקבלה, און דין קטנה בשליחות קבלה

1. דעם רמב״ם׳ס ווערטער

האשה שעשת שליח בעדים ואמרה לו: “טול לי גיטי”, או “יהא לי בידך” – הרי זה כאילו אמרה לו “התקבל לי גיטי”. ויש לאשה לעשות שליח קבלה לקבל לה גיטה מיד שלוחו של בעלה. וקטנה אינה עושה שליח לקבלה, אף על פי שחצירה קונה לה גיטה כגדולה, מפני ששליח קבלה צריך עדים.

2. פשט-ערקלערונג

ווען א פרוי מאכט א שליח לקבלה פאר עדים, איז דאס קלארסטע לשון “התקבל לי גיטי”, אבער אויב זי זאגט “טול לי גיטי” אדער “יהא לי בידך”, איז עס אויך גוט און עס הייסט א שליח לקבלה. א פרוי קען מאכן א שליח לקבלה צו נעמען דעם גט אויך פונעם מאנ׳ס שליח הולכה (אזוי אז עס זענען דא צוויי שליחים אין דער מעשה). א קטנה (וואס איר טאטע האט איר מקדש געווען און ער איז געשטארבן) קען נישט ממנה זיין א שליח לקבלה; הגם א קטנה׳ס חצר קען יא קונה זיין פאר איר דעם גט פונקט ווי ביי א גדולה, קען זי אבער נישט מאכן קיין שליח, ווייל א שליח קבלה דארף עדים.

3. חידושים און הסברים

* די שוועריגקייט אינעם טעם הרמב״ם: “מפני ששליח קבלה צריך עדים” (ר׳ יואל אשר און ר׳ יצחק):

* *ר׳ יואל אשר׳ס ערשטער ביאור:* חצר ארבעט אויטאמאטיש און דארף נישט קיין מינוי מיט עדים (מען דארף נאר עדים אויף דער נתינת הגט אליין, נישט אויף דער “שליחות” פונעם חצר). אבער מאכן א שליח קבלה פאדערט עדים אויפ׳ן מינוי, און יעדע זאך וואס דארף עדים, מוז דער מענטש אויף וועמען מען איז מעיד (דער משלח) זיין א בר דעת.

* *ר׳ יצחק׳ס שטארקע קשיות אויף דעם טעם:* וואס קומט אהער דער ענין פון עדים? (1) שטעל זיך פאר אז מען וואלט *נישט* געדארפט קיין עדים אויף שליח לקבלה (אזוי ווי ביי שליח להולכה), וואלט א קטנה יא געקענט מאכן א שליח?! א קטן אדער קטנה קען דאך בכלל נישט זיין קיין משלח! (2) פארוואס זאל מען נישט קענען מעיד זיין אויף א קטן? דער כלל איז אז די *עדים* דארפן זיין בני דעת, אבער מען איז דאך מעיד אויף א קטן אין טויזנט ערטער אין ש״ס (למשל ביי בן סורר ומורה וכדו׳)! (ר׳ יואל אשר פרובירט צו זאגן אז אפשר מיינט דער רמב״ם די סיבה *פארוואס* שליח קבלה דארף עדים – ווייל ער ווערט “ידו כידה” – אבער ער איז מודה אז עס שטייט נישט אזוי אינעם רמב״ם).

* די השגת הראב״ד און דער וויכוח איבער “חצר משום שליחות” (ר׳ יצחק און ר׳ יואל אשר):

* *דער ראב״ד:* ר׳ יצחק ברענגט ארויס מיט התלהבות אז דער ראב״ד פרעגט טאקע די זעלבע קשיא אויפ׳ן רמב״ם מיט א שארף לשון: “אמר אברהם, זה הטעם אין לו טעם ולא ריח, אלא אתם גם אתם, מה אתם בני דעת אף שלוחכם בני דעת” (דער טעם פונעם רמב״ם האט נישט קיין טעם און אפילו נישט קיין שמעק! נאר דער דין איז פשוט פון די פסוקים אין שליחות אז סיי דער משלח און סיי דער שליח מוזן זיין בני דעת).

* *ר׳ יואל אשר׳ס קשיא אויפ׳ן ראב״ד:* דער ראב״ד האט גארנישט פארענטפערט! ווייל אויב חצר ארבעט מטעם שליחות (ווי עס שטייט אין דער גמרא), און א קטנה׳ס חצר איז יא קונה פאר איר א גט, האט מען דאך א ראיה אז א קטנה קען יא זיין א משלח! איז וויאזוי קען דער ראב״ד זאגן אז א משלח מוז זיין א בר דעת? און דערצו, דער פסוק “אתם גם אתם” גייט ארויף אויפ׳ן שליח, נישט אויפ׳ן משלח!

* *ר׳ יצחק׳ס תירוצים פאר׳ן ראב״ד:*

1. יעדער איינער פארשטייט פשוט אז א חצר איז נישט קיין אמת׳ער שליח. אפילו לויט דער גמרא איז חצר “משום יד” און עס האט נאר א בחינה פון “לא גרע משליחות” (און מען דארף שטיין נעבן דעם חצר וכו׳), אבער מען קען נישט צוגלייכן א חצר וואס ארבעט אויטאמאטיש צו ממנה זיין א מענטש אלס שליח.

2. בנוגע דעם לימוד פון “אתם גם אתם”: דער גאנצער לימוד פון שליחות איז אז דער שליח דארף זיין פונקט ווי דער משלח (“מה אתם”). פונקט ווי מען לערנט “מה אתם בני ברית אף שלוחכם בני ברית” – וואס דאס באווייזט אז דער משלח אליין מוז זיין א בן ברית (א גוי קען אויך נישט מאכן קיין שליח) – אזוי אויך ביי “מה אתם בני דעת”, איז די הקדמה פון דער דרשה אז דער משלח אליין (“אתם”) מוז זיין א בר דעת!

3. ר׳ יצחק האלט אז דער ראב״ד איז גערעכט, הגם די אחרונים האבן געזאגט אסאך תורות און חילוקים צו פארענטפערן דעם רמב״ם.

—

הלכה י׳: ווען דער בעל איז עוקר די שליחות קבלה צו שליחות הולכה

1. דעם רמב״ם׳ס ווערטער

האשה שעשת שליח לקבלה ואמר לו הבעל אין רצוני שתקבל לה אלא הרי זה גיטה הולך אותו לה, הרשות ביד הבעל ונעשה זה שליח הולכה לא שליח קבלה. אבל אם אמר לו התקבל לה או זכה לה או הא לך, לא עקר שליחות הקבלה. אמר לו הולך לה, עקר שליחות הקבלה ונעשה שליח הבעל. וכן אם אמר לו הולך ותן לה, עקר שליחות הקבלה.

2. פשט-ערקלערונג

אויב א פרוי שיקט א שליח קבלה, אבער דער מאן זאגט אים: “איך וויל נישט אז דו זאלסט עס מקבל זיין פאר איר, נאר נעם דעם גט און טראג עס צו איר”, האט דער מאן דאס רעכט דערצו (“עקירת השליחות”). דער שליח ווערט דאן א שליח הולכה און זי ווערט ערשט גע׳גט ווען דער גט קומט אן אין אירע הענט. אויב אבער דער מאן זאגט “התקבל לה”, “זכה לה” אדער פשוט “הא לך”, האט ער נישט עוקר געווען די שליחות קבלה. אויב ער זאגט “הולך לה” אדער “הולך ותן לה” (אפילו ער האט נישט בפירוש געזאגט “אין רצוני שתקבל”), האט ער מיט דעם פאזיטיוון לשון פון הולכה אליין עוקר געווען די שליחות קבלה און אים געמאכט פאר זיין אייגענעם שליח הולכה.

3. חידושים און הסברים

* די סברא פארוואס דער מאן קען טוישן דעם שליח׳ס פונקציע (ר׳ יואל אשר און ר׳ יצחק):

* *די קשיא (ר׳ יואל אשר):* דאס איז א גרויסער חידוש. לכאורה, אז מיר זאגן ביי א שליח קבלה “ידו כידה”, וואלט מען געקענט לערנען אז דאס איז איר אייגן רעכט צו באשטימען אז דעם שליח׳ס האנט איז איר האנט. אויב דער מאן גיט למעשה דעם גט אין דער האנט אריין, פארוואס זאלן זיינע ווערטער נישט זיין אומבאדייטנד?

* *דער תירוץ (ר׳ יצחק):* וויבאלד דער מאן איז בכלל נישט מחויב איר צו געבן א גט (מגרש איז נאר לרצונו), האט ער א פולשטענדיג רעכט צו זאגן “איך פייף זיך אן אין איר שליחות, איך בין נישט מסכים איר צו געבן א גט דורך א שליח קבלה”. עס מאכט זיך נאר צופעליג אז ער ניצט דעם זעלבן מענטש און מאכט אים פאר זיין אייגענעם שליח הולכה, וואס האט גארנישט צו טוהן מיט איר שליחות. ר׳ יואל אשר איז מסכים אז כאטש “ידו כידה”, בלייבט עס נאך אלץ תלוי אין דעם מאנ׳ס הסכמה צו געבן בתורת קבלה.

—

הלכה י״א (אדער המשך): הכחשה צווישן דעם שליח און דער פרוי (קבלה קעגן הבאה)

1. דעם רמב״ם׳ס ווערטער

שליח האשה שבא ליטול גט מן הבעל ואמר לו שליח קבלה אני, ואמר לו הבעל הא לך גט זה כמו שאמרה, כלומר בין שעשת אותך שליח קבלה או שליח הבאה הרי את כמו שאמרה. והביא את הגט ואמרה לו לא שמתיך אלא שליח הבאה, אפילו הגיע הגט לידה אינה מגורשת, שהרי עקר השליח שליחות שאמרה היא ואמר לבעל מעולם לא נעשיתי שליח הבאה לה. אמר השליח לבעל שליח הבאה אני… ואמרה לו שליח קבלה שמתיך, כיון שהגיע הגט לידה מגורשת, שהרי לא עקר שליחות שאמרה אלא גרע אותה, שהרי היא אומרת לקבלה והוא אמר לבעל להבאה בלבד.

2. פשט-ערקלערונג

אויב דער שליח קומט צום מאן און זאגט “איך בין א שליח קבלה”, און דער מאן ענטפערט “נעם דעם גט אזוי ווי זי האט געזאגט” (צי קבלה צי הבאה). דערנאך ברענגט ער דעם גט צו דער פרוי, און זי זאגט אים: “איך האב דיר נאר געמאכט פאר א שליח הבאה, נישט קבלה!” – אפילו דער גט קומט אן אין איר האנט, איז זי נישט גע׳גט, ווייל דער שליח האט עוקר געווען זיין אמת׳ע שליחות. אבער אין דעם פארקערטן פאל: דער שליח זאגט פאר׳ן מאן “איך בין א שליח הבאה”, דער מאן זאגט “נעם עס כמו שאמרה”, און ווען ער ברענגט עס צו דער פרוי זאגט זי “איך האב דיר דאך געמאכט פאר א שליח קבלה!” – דאן, אזוי ווי ס׳קומט אן אין איר האנט איז זי יא גע׳גט, ווייל דער שליח האט נישט עוקר געווען די שליחות נאר ער האט עס בלויז פארמינערט (“גרע אותה”).

3. חידושים און הסברים

* תלוי אין שיטת הרמב״ם (ר׳ יואל אשר): די גאנצע הלכה גייט נאר לויט דער שיטה פונעם רמב״ם (אין הלכה ב׳) אז א פרוי קען אויך מאכן א “שליח הבאה”.

* ביי וועמען ליגט דער חסרון אין דעם ערשטן פאל – ער זאגט קבלה, זי זאגט הבאה? (ר׳ יואל אשר און ר׳ יצחק):

* ר׳ יואל אשר האט אנפאנג געוואלט זאגן אז די פראבלעם איז ביים *מאן*: דער מאן האט עס געגעבן על דעת דעם וואס דער שליח האט געזאגט אז ער איז א שליח קבלה, און באמת האט ער נישט געהאט קיין רשות דערצו. ר׳ יצחק פרעגט אבער: דער מאן האט דאך בפירוש געזאגט “כמו שאמרה” – דעם מאן ארט בכלל נישט וואספארא שליח ער איז, ער איז מסכים אויף וואס אימער די פרוי האט געוואלט!

* צוליב דעם קומען זיי צום אויספיר אז די פראבלעם ליגט אינגאנצן ביים שליח, נישט ביים מאן. ר׳ יצחק איז מסביר די סברא: א שליח דארף נישט זיין א שליח בעל כרחו; ער האט א רעכט זיך צו “רעזיגנירן” (אויפגעבן די שליחות). ווען די פרוי האט אים געמאכט פאר א שליח הבאה, און ער גייט צום מאן און זאגט “איך בין א שליח קבלה”, האט ער מיט דעם בפירוש אויפגעגעבן און מבטל געווען זיין שליחות הבאה (כאילו ער זאגט “מעולם לא נעשיתי שליח הבאה”). ממילא איז ער געווארן “אויס שליח הבאה”, און פאר קבלה האט ער דאך קיינמאל נישט באקומען קיין הרשאה פון דער פרוי. קומט אויס אז ער איז גארנישט, און אפילו דער מאן איז מסכים צו אלעם, איז די שליחות בטל.

* די סברא פון “גרע אותה” אין דעם צווייטן פאל – ער זאגט הבאה, זי זאגט קבלה (ר׳ יצחק און ר׳ יואל אשר): פארוואס איז דא נישט בטל די שליחות? “שליחות קבלה” איז א שטערקערע און גרעסערע שליחות ווי “הבאה” (ווייל ביי קבלה איז “ידו כידה” און זי ווערט גלייך גע׳גט, מה שאין כן ביי הבאה דארף מען ווארטן ביז עס קומט אין איר האנט). ממילא איז דא א כלל פון “יש בכלל מאתים מנה” – אין שליחות קבלה ליגט שוין אינעווייניג די קלענערע שליחות פון הבאה (ווי א פרט אינעם כלל). ווען זי מאכט

אים פאר א שליח קבלה, און ער זאגט פאר׳ן מאן “איך בין א שליח הבאה”, האט ער נישט עוקר געווען די שליחות, נאר ער האט בלויז געזאגט אז ער איז נישט מסכים צו מקבל זיין דעם גרויסן כח פון קבלה, און ער נעמט אויף זיך נאר דעם קלענערן טייל דערפון (הבאה). די פרוי זאגט אים אויך: “דו ביסט זיכער געווען מיין שליח, איך האב דיר אפילו געגעבן נאך מער כח ווי דו האסט געמיינט”. ממילא בלייבט ער א גילטיגער שליח הבאה (ר׳ יצחק מערקט אן אז אזוי לערנט אויך רש״י).

—

הלכה י״ב – י״ג (אדער י״ד): ווען די פרוי וויל מאכן דעם מאנ׳ס שליח הולכה פאר איר שומר אדער שליח קבלה

1. דעם רמב״ם׳ס ווערטער

הבעל ששלח גט לאשתו, בא שליח ליתנו לה, לא נטלתו אלא אמרה לו בפני עדים יהיה לי גט זה פיקדון אצלך, או שאמרה לו הרי את שליח לקבלו לי, הרי זו מגורשת בספק עד שיגיע גט לידה, ומשיגיע גט לידה תתגרש ודאי.

2. פשט-ערקלערונג

א מאן האט געשיקט א גט מיט א שליח הולכה. ווען דער שליח קומט עס איר איבערגעבן, נעמט זי עס נישט אין איר האנט, נאר זי זאגט אים פאר עדים: “זאל דער גט בלייבן ליגן ביי דיר אלס א פיקדון פאר מיר”, אדער זי זאגט אים: “ווער דו יעצט מיין שליח קבלה עס צו מקבל זיין פאר מיר”. אין ביידע פעלער איז זי א ספק מגורשת ביז דער גט קומט טאקע אן אין איר האנט אריין, און ווען עס קומט אן אין איר האנט ווערט זי א ודאי מגורשת.

3. חידושים און הסברים

* וואס איז דער ספק אין הלכה? (ר׳ יואל אשר און ר׳ יצחק):

1. ביי “הרי את שליח לקבלו לי”, איז דער ספק צי דער זעלבער מענטש וואס איז געשיקט געווארן דורכ׳ן מאן אלס שליח הולכה קען זיך אינמיטן דער שליחות “טרענספארמירן” (איבערדרייען) צו ווערן א שליח קבלה פאר דער פרוי, אז ער זאל עס כאילו מקבל זיין פון זיך אליין פאר איר.

2. ביי “יהיה לי פיקדון אצלך”, וויל זי עס קונה זיין שוין יעצט אז עס זאל נאר ליגן ביי אים בתורת פיקדון, אבער דער איינציגער וועג וויאזוי זי קען עס קונה זיין אן דעם וואס עס זאל אנקומען אין איר האנט איז נאר אויב ער ווערט איר שליח קבלה, ממילא קומט עס צוריק צום זעלבן ספק.

* *[דיגרעסיע / ווערטל: ר׳ יצחק רופט עס אן א שאלה פון “טרענסדזשענדער” אדער “טומטום” – צי איין מענטש קען אין איין רגע רעפרעזענטירן דעם מאן און גלייכצייטיג ווערן די פרוי. ער כאפט זיך אבער גלייך אז שליחות מאכט נישט דעם מענטש ממש פאר׳ן משלח עד כדי כך, ווי מיר האבן שוין פריער געלערנט אז “שליח נעשה עד”.]*

—

הלכה י״ד – ט״ו: די הלכות פון מסירת הגט דורך א שליח (עדי מסירה און קריאת הגט)

1. דעם רמב״ם׳ס ווערטער

שליח שהביא גט כשהוא נותנו לה צריך ליתנו בפני שנים, ואותן השנים צריכין לקרותו ואחר כך יינתן לה בפניהם, שדין השליח עם האשה כדין הבעל עמה שתחתיו הוא קם. לפיכך אם נתנו השליח לה ולא קראוהו עדי מסירה, ונטלתו וזרקתו לים, ספק מגורשת. עבר השליח ונתן הגט בינו לבינה, יטלנו ממנה ויחזור ויתננו בפני שנים. ואם מת, הואיל והגט יוצא מתחת ידה ומקוים בחותמיו, הרי זה כשר.

2. פשט-ערקלערונג

ווען א שליח (הולכה אדער הבאה) גיט איבער דעם גט פאר דער פרוי, מוז ער עס געבן פאר צוויי עדי מסירה, און די צוויי עדים מוזן פריער איבערליינען דעם גט פאר ער גיט עס איר, ווייל דער שליח שטייט אין פלאץ פונעם מאן (“שתחתיו הוא קם”) און האט פונקט די זעלבע הלכות ווי דער מאן. דעריבער: (1) אויב די עדי מסירה האבן עס נישט געליינט פאר׳ן איבערגעבן, און זי האט עס גענומען און אריינגעווארפן אין ים אריין, איז זי א ספק מגורשת. (2) אויב דער שליח האט עובר געווען און איר געגעבן דעם גט בינו לבינה (אן עדי מסירה), קען מען עס פאררעכטן דורך דעם וואס ער נעמט עס צוריק פון איר און גיט עס איר נאכאמאל איבער פאר צוויי עדים (און דער גט ווערט חל ביים צווייטן מאל). (3) אויב דער שליח איז געשטארבן איידער ער האט עס געקענט צוריקנעמען, איז די הלכה אז וויבאלד דער גט קומט ארויס פון אירע הענט און איז מקוים מיט עדי חתימה, איז דער גט כשר בדיעבד.

3. חידושים און הסברים

* די סברא פארוואס מען איז חושש אז ס׳איז נישט געווען קיין גט ביי א שליח (ר׳ יואל אשר און ר׳ יצחק): אויף דער הלכה אז אויב די עדים האבן עס נישט געליינט און זי ווארפט עס אין ים איז זי א ספק מגורשת (ווייל מיר ווייסן נישט צי עס איז באמת געווען א גט, אפשר איז עס געווען א מזוזה אדער אן אנדער שטר), וואונדערט זיך ר׳ יואל אשר: ווען דער מאן אליין גיט א שטר, פארשטייט מען די סברא אז א מאן וויל אמאל אפטוהן זיין ווייב און איר דערלאנגען א פאלשן פאפיר. אבער ווען א שליח טראגט א גט א גאנצן וועג, וואס זענען די שאנסן אז ער האט געשלעפט א מגילה אדער א מזוזה? ס׳האט דאך נישט קיין פשט! ר׳ יצחק ענטפערט אז וויבאלד דער רמב״ם שטעלט אוועק דעם יסוד אז “דין השליח עם האשה כדין הבעל עמה”, מאכט די הלכה נישט קיין שום חילוק, און אלע דינים וואס מיר האבן געלערנט פריער ביים מאן אליין גייען ארויף אויפ׳ן שליח אויך.

—

הלכה ט״ז: מבטל זיין א גט וואס איז געשיקט געווארן מיט א שליח

1. דעם רמב״ם׳ס ווערטער

שליח שנטל את הגט וקודם שיגיע ליד האשה חזר הבעל ואמר לו גט ששלחתי עמך בטל, או שקדם ואמר לאשה גט ששלחתי לך בטל, או ששלח שליח אחר לבטלו, או שאמר לאחרים גט ששלחתי לאשתי בטל – הרי זה בטל ואף על פי שהגיע לידה. וכל המבטל בפני אחרים צריך לבטל בפני שנים. ואם אחר שהגיע גט לידה או ליד שליח קבלה אינו יכול לבטלו, ואף על פי שחזר בתוך כדי דיבור וביטלו, הואיל ואחר שהגיע לידה או ליד שליח קבלה או לחצירה ביטלו – אינו בטל והרי זה גט כשר.

2. פשט-ערקלערונג

איידער דער גט קומט אן צו דער פרוי, קען דער מאן חרטה האבן און עס מבטל זיין – צי ער זאגט עס פאר׳ן שליח, פאר דער פרוי, שיקט א צווייטן שליח, אדער זאגט עס פאר צוויי אנדערע מענטשן (עדים). איינמאל דער גט קומט אן אין איר האנט, אין איר חצר, אדער צו איר שליח קבלה, איז דער חלות גט שוין געשען און מען קען מער נישט מבטל זיין (אפילו תוך כדי דיבור).

3. חידושים און הסברים

* בינו לבין עצמו אדער פאר איינעם העלפט נישט (ר׳ יצחק און ר׳ יואל אשר): דער מאן קען נישט מבטל זיין דעם גט בינו לבין עצמו, און אפילו פאר איין פרעמדן מענטש העלפט עס נישט; אויב ער איז מבטל “בפני אחרים” מוז עס זיין דווקא פאר צוויי מענטשן.

* תוך כדי דיבור ביי גיטין וקידושין (ר׳ יואל אשר): נאכ׳ן אנקומען לידה העלפט נישט קיין ביטול אפילו “תוך כדי דיבור”. אין אלע אנדערע הלכות אין דער תורה איז דער כלל אז “תוך כדי דיבור” איז ווי מען האט נאכנישט געענדיגט און דער ענין איז נאך אפן צו קענען צוריקציען. אבער ביי קידושין און גירושין, וויבאלד דער מעשה (דאס אנקומען לידה) איז געשען, איז דער חלות גלייך פארטיג און תוך כדי דיבור העלפט גארנישט (ווי מען האט שוין געלערנט פריער אין הלכות קידושין).

—

הלכה י״ז: רודף נאכ׳ן שליח כדי מבטל צו זיין

1. דעם רמב״ם׳ס ווערטער

היה מחזר ומבקש השליח כדי לבטלו, או שהיה מבקש שנים שיבטלו בפניהם, ובין שהוא מחזר ורודף הגיע הגט לידה ואחר כך ביטל – אינו בטל, ואף על פי שהיה מחזר לבטלו קודם שיגיע לידה.

2. פשט-ערקלערונג

אויב דער מאן איז געלאפן און געזוכט דעם שליח אים צו שטערן, אדער געזוכט צוויי עדים מבטל צו זיין פאר זיי, און אינצווישן איז דער גט אנגעקומען צו דער פרוי און ערשט דערנאך האט ער עס מבטל געווען – איז דער גט נישט בטל.

3. חידושים און הסברים

* גילוי דעת אן א חלות ביטול העלפט נישט (ר׳ יואל אשר און ר׳ יצחק): דער חידוש איז אז אפילו צוויי מענטשן האבן קלאר געזען ווי ער לויפט און שרייט “וואו איז דער שליח? איך וויל מבטל זיין דעם גט!” אדער “וואו זענען דא צוויי כשר׳ע עדים?”, איז דאס נאר א גילוי דעת אז ער איז נישט צופרידן און וויל עס מבטל זיין, אבער ער האט נאכנישט געמאכט דעם עצם מעשה און חלות פון “ביטול”. ר׳ יצחק פארמולירט עס אלס א “כלל גדול בתורה”: בלויז “וועלן” איז גארנישט ווערט; מען מוז טוהן דעם פועל יוצא. וואלט ער געהאט שכל, וואלט ער גלייך געזאגט פאר די מענטשן וואס שטייען דארט “איך בין עס מבטל פאר אייך”, אבער וויבאלד ער האט נאר “געזוכט” (צב״ש ער האט געזוכט צוויי מהודר׳דיגע עדים אדער א באשטימטע גרופע) און נישט אויסגעפירט דעם ביטול אין צייט, האט ער פארפאסט.

—

הלכה י״ח: מבטל זיין ווען עס זענען דא אסאך שלוחים

1. דעם רמב״ם׳ס ווערטער

אמר לעשרה כתבו גט ותנו לאשתי יכול לבטל זה שלא בפני זה, ואפילו בפני שנים אחרים. שלח הגט ביד שנים הרי זה יכול לבטלו זה שלא בפני זה, ואפילו היו עשרה, משביטלו בפני אחד – בטל הגט.

2. פשט-ערקלערונג

אויב ער האט באפוילן צען מענטשן צו שרייבן און געבן א גט, אדער געשיקט א גט מיט צוויי אדער צען שלוחים, דארף ער נישט מבטל זיין פאר אלעמען צוזאמען, נאר ער קען עס מבטל זיין פאר איינעם נישט אין דער אנוועזנהייט פונעם צווייטן, אדער פאר צוויי אנדערע עדים.

3. חידושים און הסברים

* די הוה אמינא אין דער גמרא (ר׳ יצחק): דאס איז א גאנצע סוגיא אין דער גמרא, וואו עס איז דא א שטארקע סברא צו זאגן אז וויבאלד ער האט געמאכט א שליחות פאר צען מענטשן, קען ער עס נישט מבטל זיין סיידן אין פראנט פון אלע צען. דער רמב״ם פסק׳נט אבער אז מען דארף נישט.

—

הלכה י״ט – כ׳: מסירת מודעא אויף א גט, איר תקנה, און דין קנין

1. דעם רמב״ם׳ס ווערטער

וכן מי שאמר לשנים גט שאני כותב לאשתי בטל הוא, וכתב אחרי כן גט ונתנו לה בפני שנים אחרים – הרי זה גט בטל, וזו היא מסירת המודעא על הגט. וכן אם אמר להם כל גט שיכתוב לי פלוני בטל, או כל גט שאכתוב בבית דינו של פלוני הרי הוא בטל, או כל גט שאכתוב מהיום עד עשרים שנה בטל. וכן אם אמר לשנים כל גט שאכתוב לפלונית אשתי בטל הוא וכל דבר שאבטל בו מודעא זו הרי הוא בטל, וכתב אחר כן גט ונתנו לה, אף על פי שביטל המודעא קודם – הרי הגט בטל. אם כן מה תקנת דבר זה? שיאמרו לו העדים קודם כתיבת הגט: אמור בפנינו שכל הדברים שמסרת שגורמין כשיתקיימו אותן הדברים לבטל גט זה הרי הן בטלין, והוא אומר הין, ואחר כך אומר להן לכתוב ולחתום וליתן לה, ולא יניחוהו לילך עד שיגיע גט לידה כדי שלא יצא ויבטלו. ואין המוסר מודעא ולא המבטל מודעא צריך קנין.

2. פשט-ערקלערונג

א מאן קען מבטל זיין א גט נאך פאר׳ן שרייבן דורכ׳ן זאגן פאר צוויי עדים אז יעדער גט וואס ער וועט שרייבן זאל זיין בטל (“מסירת מודעא” – ענליך צו “כל נדרי” וואו מען זאגט אז וואס מען וועט זאגן מארגן איז בטל). אויב ער מאכט א מודעא און לייגט צו א “מודעא דמודעא” (אז אויך יעדער ביטול מודעא וואס ער וועט מאכן זאל זיין בטל), העלפט נישט קיין סתם ביטול מודעא. די תקנה איז אז די עדים זאלן אים הייסן זאגן פאר׳ן שרייבן אז “אלע ווערטער וואס ער האט איבערגעגעבן וואס קענען גורם זיין צו מבטל זיין דעם גט זענען בטל”, און מען לאזט אים נישט ארויסגיין פון דארט ביז דער גט קומט אן אין איר האנט. מען דארף צוויי עדים אויף מסירת מודעא און ביטול מודעא, אבער מען דארף נישט מאכן קיין קנין.

3. חידושים און הסברים

* חילוק צווישן הלכה ט״ז און הלכה י״ט (ר׳ יואל אשר און ר׳ יצחק): אין די פריערדיגע הלכות (ט״ז–י״ח), ווען דער גט איז שוין געשריבן און ער שיקט א שליח, איז ער בעצם מבטל די שליחות. דא אין הלכה י״ט (מסירת מודעא פאר׳ן שרייבן) איז ער מבטל דעם עצם גט אליין.

* וויאזוי די תקנה ברעכט די קייט פון “מודעא אויף א מודעא” (ר׳ יואל אשר און ר׳ יצחק): אויף דער קשיא פונעם רמב״ם (“אם כן מה תקנת דבר זה”) – אויב א מענטש זאגט “מיין ביטול מודעא זאל אויך זיין בטל”, קען ער דאך מאכן אן ענדלאזע קייט פון מודעא אויף מודעא, און וויאזוי העלפט דער נוסח פון די עדים מער ווי א סתם ביטול מודעא? – איז דער תירוץ: ווען ער איז מבטל נאר די מודעא, בלייבט נאך די צווייטע קלאז וואס האט מבטל געווען דעם ביטול. אבער מיט דעם נוסח “כל הדברים שמסרת שגורמין… לבטל גט זה הרי הן בטלין”, גייט ער נישט אויף א ספעציפישער מודעא, נאר ער נעמט ארום אויטאמאטיש אלעס (“עד סוף העולם”) – סיי די ערשטע ווערטער (“בטל הוא”) און סיי אלע ארומיגע ווערטער וואס העלפן ארויס יענע ווערטער צו ברענגען דעם רעזולטאט פון מבטל זיין דעם גט. ממילא ווערט די גאנצע קייט אויפאמאל צעבראכן, נישט קיין חילוק וויפיל מאל ער האט געמאכט א מודעא אויף א מודעא.

* פארוואס מען האלט אים דארט אין בית דין (ר׳ יואל אשר און ר׳ יצחק): וויבאלד ער האט זיך ארויסגעוויזן אלס א “מודעא מענטש”, איז נאך אלץ דא א חשש אז ער וועט ארויסגיין פון בית דין אויף איין סעקונדע און מאכן א פרישע מסירת מודעא (אדער מבטל זיין די שליחות אינצווישן), דעריבער מוז מען אים האלטן אין בית דין ביז דער גט קומט אן לידה.

* די הוה אמינא אז מען דארף א קנין ביי מודעא (ר׳ יואל אשר): ביי מינוי שליחות און ביטול שליחות האט דער רמב״ם בכלל נישט דערמאנט אז מען דארף נישט קיין קנין, פארוואס דארף ער עס דא ביי מודעא יא אויסשמועסן? דער תירוץ איז (לויט די מפרשים): ביי שליחות איז דאס באשטעלן דעם שליח נאר אן ענין פון “דיבור” אן א מעשה, איז פארשטענדליך אז מען קען עס מבטל זיין מיט א דיבור. אבער שרייבן און געבן א גט איז אן ערנסטער מעשה. וואלט איינעם איינגעפאלן צו זאגן אז כדי מבטל צו זיין א מעשה (אדער מבטל צו זיין די מודעא אויפ׳ן מעשה) איז בלויז א דיבור נישט גענוג, נאר מען דארף טוהן א מעשה קנין (וואס ווייזט אויף מער ערנסטקייט און אחריות). קומט דער רמב״ם אונז לערנען אז עס דארף נישט קיין קנין.

* *[דיגרעסיע: ביטול מודעא אין שטרות און קאנטראקטן היינט]:* ר׳ יצחק מערקט אן אז אין בית דין ביי א גט, ווי אויך אין א כתובה און אנדערע ערנסטע שטרות, שרייבט מען טאקע שטענדיג אריין א לשון פון ביטול מודעא (און מודעא דמודעא). ער לייגט צו מיט א שמיץ אז אסאך מוסדות וואס הייסן מענטשן אונטערשרייבן אלע מיני תקנות פארגעסן אריינצושרייבן א ביטול מודעא (און זיכער נישט קיין ביטול אויף א מודעא דמודעא), ממילא קען א מענטש גרינג מוסר מודעא זיין פאר׳ן אונטערשרייבן (און ער וואונדערט זיך צי גרויסע קאמפאניס ווי “גוגל” לייגן יא אריין אזא לשון אין זייערע קאנטראקטן).

—

הלכה כ״א: דער חילוק צווישן מבטל זיין די שליחות און מבטל זיין דעם עצם גט

1. דעם רמב״ם׳ס ווערטער

השולח גט ביד שליח וביטל הגט, הרי זה חוזר ומגרש בו כשירצה, שלא ביטלו מתורת גט אלא ביטל השליחות. לפיכך אם היה הגט ביד הבעל וביטלו כגון שאמר גט זה בטל הוא אינו מגרש בו לעולם והרי הוא כחרש, ואם גירש בו אינה מגורשת. וכן אם פירש בעת שביטלו והוא ביד השליח ואמר גט ששלחתי הרי הוא בטל מלהיות גט אינו מגרש בו לעולם.

2. פשט-ערקלערונג

ווען דער מאן איז מבטל א גט וואס ער האט געשיקט מיט א שליח (און זאגט סתם “גט ששלחתי בטל”), מיינט ער נישט צו פסל׳ען דאס עצם שטר הגט (“לא ביטלו מתורת גט”), נאר בלויז מבטל צו זיין די שליחות; ממילא קען ער שפעטער צוריק נעמען דעם זעלבן גט און מגרש זיין דערמיט. אבער (“לפיכך”) אויב דער גט ליגט ביים מאן אליין אין טאש – וואו עס איז נישטא קיין שליח – און ער זאגט “גט זה בטל הוא”, אדער אפילו אויב דער גט איז יא ביים שליח אבער דער מאן איז מפרש קלאר “גט ששלחתי הרי הוא בטל מלהיות גט”, דעמאלט האט ער מבטל געווען דאס עצם שטר. ער קען שוין קיינמאל נישט מגרש זיין דערמיט, עס איז ווי א שארבן (כחרש), און אויב ער גט דערמיט איז זי נישט מגורשת.

3. חידושים און הסברים

* די סברא וויאזוי מען קען מבטל זיין א כשר׳ן חפצא פון א גט, און די מחלוקת ראשונים (ר׳ יואל אשר און ר׳ יצחק):

* *די קשיא (ר׳ יואל אשר):* א שליחות פארשטייט מען אז מען קען מבטל זיין, אבער וויאזוי קען א מענטש מיט בלויזע ווערטער מבטל זיין דאס צעטל פונעם גט אליין, אז עס זאל ווערן כחרש? דער גט איז דאך שוין געשריבן געווארן דורך א כשר׳ן סופר לשמה (לשם האיש והאשה)!

* *דער תירוץ (ר׳ יצחק):* אלעס ביי א גט הענגט אינגאנצן אין דעם מאנ׳ס רצון; א גט דארף געשריבן און געגעבן ווערן מיט זיין רצון. ווען ער איז מבטל דעם גט, נעמט ער אוועק זיין רצון פונעם שטר און זאגט “איך בין קיינמאל נישט מסכים צו גט׳ן מיט דעם גט”. ר׳ יצחק מערקט אן אז דער רמב״ן, תוספות און אנדערע ראשונים קריגן טאקע אויפ׳ן רמב״ם און האלטן אז מען קען בכלל נישט מבטל זיין דאס צעטל פון א גט (מען קען נאר מבטל זיין די שליחות), אבער דער רמב״ם האלט אז וויבאלד אלעס גייט מיט זיין רצון, קען ער מיט זיין רצון מבטל זיין דעם גט אליין.

* *דער מגיד משנה:* ר׳ יצחק ברענגט דעם מגיד משנה אויפ׳ן פלאץ, וועלכער שרייבט זייער שטארק אז כאטש תוספות און דער רמב״ן זענען נישט זיכער אז עס איז דא אזא מושג פון מבטל זיין דעם גט אליין, פונדעסטוועגן “שומר נפשו ירחק ממנו”, ווייל לויט׳ן רמב״ם איז דער ביטול אן ערנסטע זאך און דער גט איז אינגאנצן בטל, ממילא מוז מען זיכער חושש זיין פאר שיטת הרמב״ם.

* קשיא: פארוואס איז דער רצון נישט “חוזר וניעור” אויף מארגן? (ר׳ יואל אשר און ר׳ יצחק): ר׳ יואל אשר פרעגט אויף ר׳ יצחק׳ס סברא: אויב עס האנדלט זיך נאר אין דעם מאנ׳ס רצון, פארוואס זאגט דער רמב״ם “אינו מגרש בו לעולם”? אויב נעכטן האט ער אוועקגענומען זיין רצון, און איבערמארגן וועקט ער זיך אויף, ער איז זיך מישב, און באקומט צוריק א רצון צו גט׳ן מיט דעם שטר (וואס איז דאך לכתחילה געשריבן געווארן לשמה מיט זיין רצון) – פארוואס זאל דער רצון נישט זיין “חוזר וניעור” אז ער זאל יא קענען גט׳ן דערמיט פון יעצט און ווייטער? ר׳ יצחק הערט די קשיא (“מ׳קען טאקע אזוי טראכטן”) און לאזט עס אן א קלארן תירוץ, באמערקנדיג אז אין דער גמרא איז דא א שאלה וועגן “הרי הוא כחרש” וואס איז נישט אינגאנצן קלאר, און אין הלכה גייט מען נאך וואס דער רמב״ם פסק׳נט.

—

הלכה כ״ב: מיט וועלכע לשונות איז מען מבטל א גט (לשון מבטל קעגן לשון מודיע)

1. דעם רמב״ם׳ס ווערטער

באי זה לשונות מבטל הגט, אם אמר בטל הוא, אי אפשי בו, גט זה לא יועיל לא יעזוב לא ישלח לא יגרש, יהא כחרש יהא חרש הרי הוא כחרש, אם אמר אחד מאלו ומן הדומה להן הרי זה ביטלו. אבל אם אמר גט זה אינו גט, פסול הוא, אינו מועיל אינו מתיר אינו משלח אינו מגרש, חרש הוא, לא אמר כלום שאין זה לשון מבטל אלא לשון מודיע אמיתת הדבר והרי הודיע לנו דבר שאינו כן כמי שאומר על דבר האסור שהוא מותר או על הטמא שהוא טהור. אמר גט זה בטל שמשמעו פועל שעבר כגון חמק עבר הרי זה ספק לפיכך אם נתגרשה בגט זה הרי היא ספק מגורשת.

2. פשט-ערקלערונג

דער רמב״ם צעטיילט צווישן דריי סארטן לשונות:

1. לשונות וואס זענען מבטל דעם גט להבא (“בטל הוא”, “אי אפשי בו”, “לא יועיל”, “לא יעזוב” [דאס פארקערטע פון עזיבה/גירושין], “לא ישלח”, “לא יגרש”, “יהא כחרש”, “יהא חרש”, “הרי הוא כחרש”) – מיט די אלע איז ער מבטל דאס שטר.

2. לשונות וואס קלינגען ווי ער דערציילט א פאקט וואס איז שוין אזוי (“אינו גט”, “פסול הוא”, “אינו מועיל”, “אינו מתיר”, “אינו משלח”, “אינו מגרש”, “חרש הוא”) – דא האט ער גארנישט געזאגט (“לא אמר כלום”), ווייל דאס איז א לשון פון מודיע זיין א מציאות, און ער זאגט א ליגנט (ווי איינער זאגט אויף אסור אז ס׳איז מותר אדער אויף טמא אז ס׳איז טהור).

3. א לשון וואס איז א ספק (“בטל” – מיט א פתח/קמץ וואס קלינגט ווי לשון עבר, ווי “חמק עבר”) – דאס איז א ספק צי ער מיינט עס מבטל צו זיין יעצט אדער ער זאגט א פאלשן פאקט אז ס׳איז שוין בטל געווארן, ממילא איז זי ספק מגורשת.

3. חידושים און הסברים

* דער חילוק צווישן “הרי הוא כחרש” און “חרש הוא” (ר׳ יצחק און ר׳ יואל אשר): ווען ער זאגט “חרש הוא” איז עס גארנישט, אבער ווען ער זאגט “הרי הוא כחרש” איז עס יא א גוטער ביטול (צוזאמען מיט “יהא כחרש”). פארוואס קלינגט “הרי הוא” נישט ווי ער דערציילט א פאקט וואס איז שוין? ר׳ יצחק ענטפערט מיט א כלל אין לשון הקודש פון הלכה: דאס ווארט “הרי” מיינט אלעמאל צו פועל׳ן א זאך פון יעצט און ווייטער (“יהא”), פונקט ווי ביי קידושין וואו מען זאגט “הרי את מקודשת”, וואס מיינט נישט “דו ביסט שוין מקודשת פון פריער”, נאר “עס זאל ווערן יעצט”.

* משלים אויף “לשון מודיע אמיתת הדבר” (ר׳ יואל אשר און ר׳ יצחק): צו דערקלערן דעם רמב״ם׳ס סברא ביי “פסול הוא” אדער “אינו גט”, רופט עס ר׳ יואל אשר אן אז דער מאן רעדט “ווי א ניוז-רעפארטער” וואס פארציילט פאקטן וואס זענען פאלש. ר׳ יצחק גיט א משל: אויב איינער זאגט אויף אן איד “יענער איז א גוי”, האט ער גארנישט געמאכט; ער זאגט נישט “איך מאך אים פאר א גוי”, נאר ער זאגט א שקר אויף וואס ער האט נישט קיין שום רעכט אדער כח צו זאגן. ר׳ יואל אשר לייגט צו נאך א משל: ווען איינער זאגט “דאס איז פשט אין פסוק” – אויב עס איז טאקע פשט, האט ער געזאגט א דבר אמת; אויב עס איז נישט פשט אין פסוק, איז ער פשוט א ליגנער.

—

הלכה כ״ג: ביטול הגט דורך א רמז (“ברוך הטוב והמטיב”)

1. דעם רמב״ם׳ס ווערטער

מי ששלח גט לאשתו ובא שליח ואמר לו לא מצאתיה או לא רצת ליקח הגט, ואמר הבעל ברוך הטוב והמטיב או כיוצא בדברים האלו שמשמען שאין בדעתו לגרשה שהרי הוא שמח בעיכוב הגט, לא בטל הגט אלא יתן ותהיה מגורשת עד שיאמר לו בפירוש לא תתן או יבטל בפירוש.

2. פשט-ערקלערונג

א מענטש האט געשיקט א גט צו זיין ווייב, און דער שליח קומט צוריק און זאגט אז ער האט איר נישט געטראפן אדער זי האט נישט געוואלט נעמען דעם גט. דער מאן פרייט זיך און זאגט “ברוך הטוב והמטיב” אדער ענליכע ווערטער וואס ווייזן אז ער איז צופרידן אז דער גט איז פארהאלטן געווארן און ער וויל איר נישט גט׳ן. פונדעסטוועגן איז דער גט נישט בטל; דער שליח קען איר ווייטער געבן דעם גט און זי איז מגורשת, ביז דער מאן זאגט בפירוש “לא תתן” אדער ער איז מבטל דעם גט בפירוש.

3. חידושים און הסברים

* *[דיגרעסיע: די ברכה פון “הטוב והמטיב” קעגן “שהחיינו”]:* ר׳ יואל אשר מערקט אן אז דער מאן זאגט “ברוך הטוב והמטיב” לויט ווי דער רמב״ם פסק׳נט אין הלכות ברכות אז ווען עס געשעט א גוטע זאך פאר צוויי מענטשן (דא: פאר אים און פאר איר, אז זיי בלייבן צוזאמען) מאכט מען הטוב והמטיב. ר׳ יצחק לייגט צו אז ווען עס וואלט געווען א טובה נאר פאר אים אליין, וואלט ער געדארפט מאכן “שהחיינו”.

* מיט א רמז (“רבי׳שע לשונות”) קען מען נישט מבטל זיין א גט (ר׳ יואל אשר און ר׳ יצחק): דער כלל פונעם רמב״ם איז אז מיט א רמז קען מען נישט מבטל זיין א גט. ר׳ יואל אשר פארגלייכט עס מיט א שמייכל צו “רבי׳שע לשונות” – ווען מען פרעגט א רבי׳ן א שאלה און ער ענטפערט מיט א רמז ווי “פארוואס נישט? וואס קען שוין זיין?”. זאגט ר׳ יצחק: “פאר רבי׳ס איז עס גוט, אבער פאר גיטין איז עס נישט גוט”.

* די סברא פארוואס חכמים האבן מחמיר געווען צו פארלאנגען א ביטול בפירוש (ר׳ יצחק און ר׳ יואל אשר): ר׳ יצחק קלערט אויף פארוואס חכמים האבן דא מחליט געווען אז גילוי דעת איז נישט גענוג: וויבאלד ביטול גט איז א זייער פראבלעמאטישע הלכה (מען האט שוין געשיקט א שליח און געמאכט א מעשה גירושין, און ווי מען זעט אין די משניות מאכט ביטול גרויסע סיבוכים), האבן חכמים מחמיר געווען אז מען קען נישט מבטל זיין סיידן מען זאגט עס קלאר און בפירוש. ר׳ יואל אשר לייגט צו א פשט אין דעם מאנ׳ס ווערטער: ווען ער זאגט “ברוך הטוב והמטיב”, זאגט ער נישט אז ער אליין איז עס מבטל, נאר ער מיינט צו זאגן “אויב דער אייבערשטער וויל אז עס זאל נישט זיין קיין גט, איז דער אייבערשטער מסכים”, אבער ער אליין טוט נישט קיין מעשה ביטול.

—

הלכה כ״ד: מכת מרדות פאר׳ן מבטל זיין א גט אדער מוסר מודעא זיין

1. דעם רמב״ם׳ס ווערטער

מי ששלח גט לאשתו וחזר וביטלו בפני שנים אחרים או שמסר מודעא בפניהם קודם שיכתוב הגט מכין אותו מכת מרדות מפני שגורם להיות ממזרין, שהרי יגיע גט לידה ותינשא בו ואחר זמן יבואו עדים שביטל בפניהם או שמסר מודעא בפניהם ונמצא הולד ממזר.

2. פשט-ערקלערונג

אויב איינער שיקט א גט צו זיין ווייב און גייט דערנאך און איז עס מבטל פאר צוויי אנדערע מענטשן (אן דעם שליח׳ס וויסן), אדער ער גיט איבער א מודעא פאר עדים איידער ער שרייבט דעם גט, שלאגט מען אים מכת מרדות. די סיבה איז ווייל ער קען גורם זיין ממזרים: דער גט וועט אנקומען צו דער פרוי, זי וועט חתונה האבן דערמיט, און נאך א צייט וועלן קומען די עדים און מעיד זיין אויפ׳ן ביטול אדער אויף דער מודעא, און אירע קינדער פונעם צווייטן מאן וועלן אויסקומען ממזרים.

3. חידושים און הסברים

* וואס איז די ריכטיגע עצה פאר איינעם וואס האט חרטה אויפ׳ן גט? (ר׳ יצחק און ר׳ יואל אשר): אויף ר׳ יצחק׳ס פראקטישער שאלה – אויב מען באקומט מכת מרדות פאר׳ן מבטל זיין פאר צוויי מענטשן, וואס זאל טוהן א מאן וואס האט באמת חרטה און מוז מבטל זיין דעם גט? – איז דער ענטפער אז די עצה איז נישט צו מאכן א ביטול “פונעם ווייטנס” (פאר צוויי עדים אין אן אנדער ארט), נאר ער מוז נאכלויפן און אנקומען צום שליח (“דער רודף”) איידער ער גיט עס איבער און צוריקשלעפן דעם גט, אדער לויפן גלייך מודיע זיין פאר דער ווייב אליין אז דער גט איז בטל. דעמאלט איז נישטא קיין מכשול פון ממזרות און ער באקומט נישט קיין מכת מרדות.

—

הלכה כ״ה – כ״ז: חזקת כשרות ביי א גט (נישט חושש זיין פאר ביטול אדער מודעא)

1. דעם רמב״ם׳ס ווערטער

שליח שהביא גט ונתנו לאשה לא יחוש שמא ביטלו הבעל אלא נותנין אותו לה בחזקת שהוא כשר ותינשא בו, ואם נמצא אחר כך שביטלו תצא והולד ממזר. וכן הכותב גט ונתנו לאשתו אין אומרין שמא מסר מודעא אלא הרי הוא בחזקת כשרות ותינשא בו.

2. פשט-ערקלערונג

ווען א שליח ברענגט א גט, דארף מען נישט חושש זיין אפשר האט עס דער מאן מבטל געווען, נאר מען גיט איר דעם גט בחזקת אז ער איז כשר און זי מעג חתונה האבן (און אויב שפעטער שטעלט זיך ארויס אז ער האט עס יא מבטל געווען, מוז זי ארויסגיין און דאס קינד איז א ממזר). דאס זעלבע ווען א מאן שרייבט א גט און גיט עס זיין ווייב, זאגט מען נישט אפשר האט ער מוסר מודעא געווען, נאר דער גט איז בחזקת כשרות און זי מעג חתונה האבן.

3. חידושים און הסברים

* די סברא פארוואס מען איז נישט חושש (ר׳ יצחק): די חזקת כשרות איז שטארק ווייל געווענליך טוהן מענטשן נישט אזעלכע זאכן (מבטל זיין אונטער די פלייצעס), בפרט נאכדעם וואס מען האט געלערנט אז מען באקומט דערויף מכת מרדות.

* קשיא: דארף מען מאכן א “ביטול מודעא” ביי יעדן גט לויט׳ן רמב״ם? (ר׳ יואל אשר און ר׳ יצחק): ר׳ יואל אשר שטעלט א קשיא קעגן דעם וואס מיר טוהן אין דער פראקטיק: אויב דער רמב״ם פסק׳נט דא קלאר אז א גט האט א “חזקת כשרות” און מען זאגט נישט “שמא מסר מודעא”, קומט אויס אז מען דארף בכלל נישט מאכן קיין ביטול מודעא פאר׳ן שרייבן א גט, סיידן אין א פאל וואו עס איז דא א ספעציפישער חשש! ר׳ יצחק איז מסכים אז לויט׳ן פשוט׳ן לשון פונעם רמב״ם דא, מוז מען טאקע נישט מאכן קיין ביטול מודעא ביי א סתם גט וואו עס איז נישטא קיין חשש. פונדעסטוועגן, אינעם “סדר הגט” היינט מאכט מען יא אלעמאל א ביטול מודעא ביי יעדן גט, כדי אויסצומיידן יעדע מעגליכע צרה אז דער מאן זאל שפעטער קומען טענה׳ן און עס זאל חלילה ארויסקומען א מצב פון “תצא והולד ממזר” (און מען דארף נאכקוקן אין שולחן ערוך און פוסקים וויאזוי זיי לערנען די נקודה).

—

הלכה כ״ח – כ״ט: א שליח וואס האט איבערגעלאזט דעם מאן א חולה, זקן, גוסס, אדער אין א מצב פון סכנה

1. דעם רמב״ם׳ס ווערטער

וכן המביא גט והניח הבעל חולה או שהיה זקן נותנו לה בחזקת שהוא קיים. אבל אם הניחו גוסס, רוב גוססין למיתה, ואף על פי שנתנו לה הרי זה ספק גירושין. וכן עיר שהקיפה החיל והיא במצור, וספינה המיטרפת בים, והיוצא לידון – הרי אלו בחזקת חיים. ואם היה גט אחד מהן ביד השליח נותנו לאשתו ותהיה בחזקת מגורשת. אבל עיר שכבשה הגייס והובקעה, וספינה שאבדה בים, והיוצא ליהרג מבית דין של גויים, ומי שגררתו חיה או שטפו נהר או נפלה עליו מפולת – נותנין עליהן חומרי חיים וחומרי מתים. אינו נותנו לאשתו, ואם נתנו לה הרי זו ספק מגורשת. ואם נודע שמת הבעל קודם שיגיע גט לידה – אינו גט.

2. פשט-ערקלערונג

א שליח וואס ברענגט א גט און האט איבערגעלאזט דעם מאן קראנק אדער אלט, גיט איר דעם גט אויף דער חזקה אז דער מאן לעבט נאך (“בחזקת שהוא קיים”). אבער אויב ער האט אים איבערגעלאזט א גוסס, איז דא א כלל אז “רוב גוססין למיתה”, און אויב דער שליח האט איר פארט געגעבן דעם גט איז זי א ספק מגורשת (ווייל אפשר איז דער מאן שוין געשטארבן פאר׳ן אנקומען פונעם גט, און אין גט לאחר מיתה).

דאס זעלבע: אויב דער מאן איז אין א שטאט וואס איז ארומגענומען מיט א מיליטער אין א מצור, אדער אויף א שיף וואס וואלגערט זיך אין א שטורעם אויפ׳ן ים, אדער ער גייט אריין גע׳משפט ווערן אויף דיני נפשות – האבן זיי נאך אלץ א חזקת חיים, דער שליח מעג איבערגעבן דעם גט און די פרוי איז בחזקת מגורשת. אבער אויב מען האט שוין איינגענומען און אויפגעבראכן די שטאט (ווי אום י״ז בתמוז), אדער די שיף איז שוין פארלוירן אינעם ים, אדער ער גייט שוין ארויס גע׳הרג׳עט צו ווערן דורך א בית דין של גוים, אדער א חיה האט אים אוועקגעשלעפט, א טייך האט אים פארשווענקט, אדער א בנין איז איינגעפאלן אויף אים – לייגט מען אויף זיי ארויף חומרי חיים וחומרי מתים: דער שליח טאר נישט געבן דעם גט לכתחילה, און אויב ער האט עס געגעבן איז זי א ספק מגורשת. אויב מען ווערט שפעטער געוואויר אז דער מאן איז געשטארבן פאר דער גט איז אנגעקומען צו איר, איז עס אינגאנצן נישט קיין גט.

3. חידושים און הסברים

* די נפקא מינה פון ספק גירושין ביי א גוסס (ר׳ יואל אשר און ר׳ יצחק): דא איז די שאלה נישט ביטול הגט, נאר צי דער מאן האט בכלל געלעבט בשעת׳ן געבן דעם גט – דאס הייסט צי זי איז א גרושה (אויב ער האט נאך געלעבט) אדער אן אלמנה (אויב ער איז געשטארבן פאר׳ן גט). די נפקא מינה איז: (1) לענין יבום וחליצה; (2) אלס גרושה איז זי אסור לכהן (אפילו נאך זיין טויט); (3) אויב דער מאן איז געווען א כהן, טאר זי אלס גרושה מער נישט עסן תרומה.

* די מציאות פון א גוסס למעשה (ר׳ יואל אשר און ר׳ יצחק): למעשה איז געפסק׳נט געווארן אינעם “עטרת צבי” אז רוב גוססין למיתה. אבער אין דער פראקטיק, פון די מענטשן וואס מען רופט אן “גוסס”, איז נישט יעדער איינער באמת אן אמת׳דיגער הלכה׳דיגער גוסס.

* *[דיגרעסיע: דאס ווארט פונעם “עטרת צבי” וועגן צדקה פאר רבי מאיר בעל הנס ביי א גוסס]:* ר׳ יואל אשר דערציילט א ווארט פון זייער זיידן דעם “עטרת צבי”: ווען מען פלעגט קומען צו אים מזכיר זיין א גוסס, פלעגט ער אייביג געבן צדקה פאר דער קופת “רבי מאיר בעל הנס”. זיין טעם איז געווען: על פי הלכה איז “רוב גוססין למיתה” און נאר א מיעוט בלייבן לעבן; אבער רבי מאיר איז דאך דער תנא אין ש״ס וואס האלט “חיישינן למיעוטא” – ממילא גיט מען צדקה פאר רבי מאיר בעל הנס כדי מען זאל זיין “חייש למיעוטא” אז דער גוסס זאל געהערן צום מיעוט וואס בלייבט לעבן!

* די באדייטונג פון “בחזקת מגורשת” (ר׳ יצחק): דאס לשון “ותהיה בחזקת מגורשת” אינעם ערשטן פאל (במצור, ספינה המיטרפת וכו׳) מיינט אז ביזדערווייל פירט מען זיך אויף מיט איר ווי א מגורשת און מען האלט נישט צוריק דעם גט, אבער עס איז נאר א חזקה – ווייל עס קען זיך שפעטער ארויסשטעלן דורך עדים אז די שיף איז שוין פריער דערטראנקען געווארן, און דעמאלט וועט זיך אויסלאזן אז זי איז נישט געווען קיין מגורשת.

* *[דיגרעסיע: דאס ווארט פונעם “נועם אלימלך” אויף יוצא ליהרג קעגן די הלכות פון פיקוח נפש]:* ר׳ יואל אשר ברענגט דאס באקאנטע ווארט פונעם רבי׳ן ר׳ אלימלך (אינעם ספר נועם אלימלך, און אויך געברענגט אין “בחקותי אבותם”) אויף דעם וואס חז״ל זאגן ביי א “יוצא ליהרג” אז מען גיט אים “חומרי חיים וחומרי מתים” און מען פסק׳נט נישט אפ אינגאנצן אז ער איז שוין טויט: ווייל די תורה קובע׳ט די מציאות אויף דער וועלט, האבן חז״ל בכוונה נישט געוואלט זאגן זיכער אז ער איז טויט, כדי איבערצולאזן א האפענונג און א מקום אין דער מציאות אז אפילו איינער וואס איז שוין א “יוצא ליהרג” זאל נאך קענען האבן א נס און א הצלה ערגעץ וואו. ר׳ יצחק מערקט אן אויף דעם פונעם הלכה׳דיגן שטאנדפונקט, אז מצד הצלה און פיקוח נפש דארף מען נישט אנקומען צו דעם, ווייל די הלכה אין הלכות שבת איז דאך קלאר אז אפילו ביי “נפלה עליו מפולת” איז מען מחלל שבת על הספק אים צו ראטעווען, ווייל “אין הולכין בפיקוח נפש אחר הרוב”. דא ביי גט איז עס נאר אן ענין אז מען דארף מחמיר זיין אויף ביידע צדדים (נישט צו געבן דעם גט שמא מת, און אויב מען האט געגעבן איז זי א ספק מגורשת שמא חי). ביידע שטימען איין אז ס׳איז נישט קיין סתירה: ס׳איז גוט צו האבן דעם חיזוק, און צוזאמען מיט דעם וויסן די הלכה׳דיגע רעאליטעט.

—

הלכה ל׳ (סוף פרק ו׳): חיוב מזונות ותנאי כתובה ווען מען שיקט א גט מיט א שליח

1. דעם רמב״ם׳ס ווערטער

הבעל ששלח גט לאשתו הרי הוא חייב במזונותיה ובכל תנאי כתובה עד שיגיע הגט לידה או ליד שליח קבלה.

2. פשט-ערקלערונג

א מאן וואס האט געשיקט א גט צו זיין ווייב דורך א שליח הולכה, בלייבט ווייטער מחויב אין אירע מזונות און אין אלע תנאי כתובה ביז דער גט קומט טאקע אן אין איר האנט אדער אין דער האנט פון איר שליח קבלה (אפילו אויב דער וועג דויערט א לאנגע צייט). דער מאן קען נישט פטור ווערן מיט דער טענה אז ער האט שוין איבערגעגעבן דעם גט פאר׳ן שליח.

3. חידושים און הסברים

* וואס טוט זיך אויב די פרוי וויל נישט אננעמען דעם גט – לפני ואחרי חרם דרבינו גרשום (ר׳ יואל אשר און ר׳ יצחק):

* ר׳ יואל אשר ברענגט ארויס אז עס איז דא א דיון אין די פוסקים וואס די הלכה איז אויב דער מאן האט שוין געשיקט דעם גט מצדו, אבער די פרוי וויל בשום אופן נישט אננעמען דעם גט – צי ער איז נאך אלץ חייב אין אירע מזונות.

* ר׳ יצחק ענטפערט אז אין דעם רמב״ם׳ס צייטן (און לויט דעם רמב״ם׳ס שיטה וואו עס איז נישט געווען דער חרם דרבינו גרשום נישט צו גט׳ן בעל כרחה) איז די שאלה בכלל נישט געווען שייך, ווייל מען האט איר געקענט געבן דעם גט אפילו זי וויל נישט; דער רמב״ם רעדט פשוט פון דער צייט וואס דער שליח איז נאך אונטער׳ן וועג. אבער היינט צו טאגס, נאכ׳ן חרם דרבינו גרשום וואס מען מוז ווארטן אז זי זאל מסכים זיין צו נעמען דעם גט, מאכט זיכער נישט קיין שכל אז זי זאל זיך איינ׳עקשנ׳ען נישט צו נעמען דעם גט און ווייטער פאדערן מזונות – אין אזא פאל וואלט זי מסתמא געהייסן א “מורדת” וואס פארלירט אירע מזונות.

* דער טעם פון דער הלכה און דער לחם משנה (ר׳ יואל אשר און ר׳ יצחק):

* *די סברא (ר׳ יואל אשר):* מזונות און תנאי כתובה זענען פראקטישע התחייבותן וואס האבן צו טוהן מיט דער מציאות אז זי איז נאך “תחת בעלה”, ממילא מוז דער מאן ווייטער זארגן פאר איר כל זמן זי איז נישט גע׳גט (ענליך צו דער הלכה פון “תביעה לינשא” ביי אן ארוסה, וואו דער חיוב מזונות הייבט זיך אן ווען דער זמן פון חתונה האבן קומט אן און זי איז גרייט ארויסצוגיין פונעם טאטנ׳ס הויז).

* *דער לחם משנה (ר׳ יצחק):* דער לחם משנה זאגט אז לכאורה איז דעם רמב״ם׳ס הלכה זייער פשוט, ווייל כל זמן דער גט איז נישט אנגעקומען צו איר, איז זי דאך נאך אלץ זיין ווייב לכל דבר! אבער דער לחם משנה ווייזט אן אז עס איז נישט אזוי אינגאנצן קלאר, ווייל מען קען עס פארגלייכן צו א שאלה ביי א געווענליכער “ספק מגורשת” צי דער מאן איז מחויב איר צו געבן מזונות. פונדעסטוועגן, דא ביי א שליח וואס איז נאך אויפ׳ן וועג, איז זי נאך ודאי זיין ווייב ביז דער גט קומט אן אין איר האנט.


תמלול מלא 📝

רמב״ם הלכות גירושין פרק ו׳: דיני שליחות בגט

הקדמה: די כללים פון שליחות ביי א גט

ר׳ יצחק: א גוטן, מיר לערנען דעם זעקסטן פרק פון הלכות גירושין, און דאס איז דער פרק וואס רעדט וועגן א שליח – ווען מ׳שיקט דעם גט דורך א שליח, אדער די פרוי שיקט א שליח, און אזוי ווייטער. ס׳איז דא נאך א פרק, איך מיין דער נעקסטער פרק רעדט אויך וועגן שליחות, אבער דא רעדן מיר די עיקר כללי שליחות, וויאזוי ס׳ארבעט, און ווער עס קען עס מאכן,

ר׳ יואל אשר: און וויאזוי. אקעי, סאו מ׳גייט דא אויסרעכענען וועגן א שליח. ס׳איז נישט פון די צען זאכן וואס מ׳לערנט ארויס, אמת, אבער ס׳איז אויך אינקלודעד. איינמאל מיר פארשטייען אז “בידה” מיינט

ר׳ יצחק: אז ס׳מוז נישט

ר׳ יואל אשר: זיין די פיזיקלי זאך, מ׳קען עס טוהן דורך א שליח אזוי ווי אייביג.

עס גייען זיין אפאר שאלות:

* וויאזוי איז מען ממנה דעם שליח?

* צי מ׳קען מבטל זיין די שליחות – דעם כח פון דעם שליח אויסצופירן א זאך נאכדעם וואס מ׳האט אים ממנה געווען?

* נאכדעם גייט זיין די שאלה צי מ׳קען מוסר מודעא זיין.

אינטערעסאנט, אפאר פון די זאכן זענען נישט ממש די דינים אין שליחות, למשל מבטל זיין דעם גט. איינמאל מ׳רעדט וועגן מבטל זיין די שליחות, רעדט מען שוין אויך וועגן מבטל זיין דעם גט. און איינמאל מ׳רעדט וועגן מבטל זיין דעם גט, רעדט מען וועגן מאכן, דאס הייסט א מודעא, אזוי ווי א מסירת מודעא, א תנאי, איך ווייס נישט וואס ס׳איז, אקעגן דעם גט. און נאך וועגן וויאזוי די שליחות קען ווערן פסול, יא.

—

הלכה א׳: שליח קבלה און די הלכות פון עדים

ר׳ יואל אשר: שוין, זאגט דער רמב״ם: “השליח שעושה האשה לקבל לה גיטה מיד בעלה”. ס׳איז דא צוויי מיני שלוחים וואס קען זיין. יא, דער מאן קען שיקן א שליח צו מגרש זיין, און די פרוי קען שיקן א שליח צו מתגרש ווערן, און זיי האבן אנדערע נעמען, און זיי ארבעטן אנדערש.

“השליח שעושה האשה לקבל לה גיטה מיד בעלה”, דער שליח וואס די פרוי מאכט צו באקומען דעם גט מיד בעלה ווערט גערופן שליח קבלה. “ומשיגיע הגט לידו”, ווען דער גט קומט אן צו די הענט פון דעם שליח קבלה, “תתגרש כאילו הגיע לידה”, דעמאלטס ווערט זי מתגרש.

שמועס: דער גדר פון שליח קבלה (“ידו כידה”) קעגן שליח הולכה

ר׳ יואל אשר: דער רמב״ם האט דאס פריער גערופן אז דער מין שליחות הייסט ער מאכט “ידו כידה”. ממילא ווען ס׳קומט אן אין זיין האנט, איז אזוי ווי ס׳איז אנגעקומען צו איר האנט. ידו כידה, ס׳איז דאך משמע געווען אז מ׳דארף עס ממנה זיין אויף אן אנדערן אופן. מ׳דארף זאגן קלאר: “דו ווערסט א שליח קבלה”, ס׳איז עפעס א שטערקערער מין שליח.

ר׳ יצחק: מיר גייען שוין זען וויאזוי מ׳מאכט עס, ניין? אבער שטערקער – ס׳איז א שליח וואס ער טוט פאר איר.

ר׳ יואל אשר: ארבעט ער שטערקער, ווייל ס׳איז במקום איר ממש, נישט אזוי ווי ער טוט א פעולה.

ר׳ יצחק: איך ווייס נישט וואס דער חילוק איז.

ר׳ יואל אשר: אקעי. לא הבנתי. שליחות צו ברענגען.

ר׳ יצחק: ביידע. ער טוט אויך א פעולה. דער שליח צו ברענגען, ווערט אויך דער גט בשעת ווען ער גיט עס.

ר׳ יואל אשר: רייט, אבער דאס אז עס געשעט שוין אין איר שטאט ווייט אוועק ווען עס קומט אן אין זיינע הענט, דאס פשט איז אז עס איז ידו כידה.

ר׳ יצחק: אויך ווען דער מאן שיקט א שליח ביי הולכה ווערט דער גט ווען דער שליח גיט עס פאר דער פרוי אדער פאר איר שליח. אלעמאל איז אזוי.

צוויי עדים אויף דעם מינוי פון א שליח קבלה

ר׳ יואל אשר: יא. “וצריכה לעשותו בשני עדים”. די שליחות דארף מען טוהן מיט צוויי עדים.

ר׳ יצחק: דאס הייסט מען דארף

ר׳ יואל אשר: מאכן די שליחות מיט צוויי עדים,

ר׳ יצחק: זיי דארפן זען אז זי מאכט די שליחות.

ר׳ יואל אשר: דער מינוי השליחות דארף זיין מיט צוויי עדים. אנדערש ווי אנדערע – אין אנדערע סארטן שליחות איז לאו דווקא אז עס דארף זיין צוויי עדים, אבער דא דארף זיין צוויי עדים אין דער שליחות.

ר׳ יצחק: וועלכער אנדערער סארט? דער רמב״ם האט געזאגט אויכט ביי קידושין אז א שליח לקבלה דארף עדים. עס איז געווען דארט, איך געדענק, א מחלוקת דערוועגן, אבער דער רמב״ם האלט סיי ביי קידושין און סיי ביי גירושין, א שליח לקבלה דארף עדים, א שליח להולכה דארף מען נישט. און אויך דא גייט מען זען אז א שליח להולכה דארף נישט קיין עדים.

ר׳ יואל אשר: פארוואס שליח להולכה דארף מען נישט?

ר׳ יצחק: ער זאגט נישט. ער זאגט נישט פארוואס. ער זאגט אזוי דעם פאקט. ס׳איז נישט קלאר פאר מיר פארוואס, ווייל אזוי איז דער פאקט. ס׳איז דער פשט אין דער גמרא, זיי האבן שוין דעמאלטס נישט געזען די סברות וואס מ׳קען צוזאגן, עפעס סאמהאו שליח לקבלה איז מער. איך פארשטיי נישט פארוואס, מיר זעט עס אויס דאס זעלבע. איך פארשטיי נישט פארוואס, אבער דער הייליגער רמב״ם זאגט אז מען דארף האבן עדים. דאס איז די ריעליטי. איך מיין אז ס׳איז אויכט אז ער זאגט נישט. יא?

עס הייסט, עס קומט אויס אז מען דארף האבן צוויי עדים, זאגט דער רמב״ם. מען דארף סיי עדים אויף דער שליחות, אז זי איז ממנה געווען דעם שליח, און חוץ פון דעם, יא? דארף מען עדים אויף דעם גט.

עדים אויף קבלת הגט (“ואפילו הן הראשונים”)

ר׳ יואל אשר: יא? עס טייטשט, דער שליח קבלה גייט דארפן צוויי עדים וואס הערן ווי די פרוי מאכט אים פאר א שליח, און אויך גייט דארפן זיין צוויי עדים וואס זעען ווי דער שליח האט עס טאקע באקומען אין זיינע הענט. “וצריכה שני עדים שיעידו שהגיע הגט ליד שלוחה”. דער צווייטער מין עדים זענען אנדערש, זיי זענען אזוי ווי אייביג ביי א מעמד פון איבערגעבן א גט דארף מען עדים. דאס הייסט, ווען די פרוי אליין וואלט געגאנגען וואלט מען אויך געדארפט עדים

ר׳ יצחק: ביי דעם צווייטן פאל.

ר׳ יואל אשר: אבער דער רמב״ם זאגט, ווען ער זאגט אז די צוויי עדים איז נישט גענוג במקום די אנדערע עדים וואס מ׳דארף פאר דעם גט, זאגט דער רמב״ם: “ואפילו הן הראשונים” – די עדים וואס מ׳דארף ביי “הגיע הגט ליד שלוחה” קענען זיין די זעלבע עדים. “או אחד מן הראשונים ואחר, הרי זו עדות גמורה”. וואס זאל געווען זיין די הוה אמינא? פארוואס זאל געווען זיין עפעס א הוה אמינא אנדערש? ווייס איך נישט.

ר׳ יצחק: איך זע דא תוספות זאגט אז אפשר ווייל ס׳איז מאדנע: וויאזוי קען זיין אז די זעלבע עדים זענען אין ביידע פלעצער? זיי האבן געדארפט פארן. די ריזן פארוואס מען מאכט א שליח לקבלה איז מסתמא ווייל זי וואוינט אין אן אנדער שטאט, איך ווייס וואס, ביז עס קומט אן. סאו ס׳איז מאדנע אז די זעלבע עדים זענען ביי ביידע סיטואציעס.

ר׳ יואל אשר: אפשר האט איינער געוואלט מהדר זיין אויף די זאכן, אויף דעם פסק׳נט מען אז די ראשונים קענען זיין די זעלבע עדים, אקעי.

ווען פעלט אויס עדות אויף דער מסירה?

ר׳ יואל אשר: “במה דברים אמורים”, זאגט דער רמב״ם, אז ס׳פעלט אויס צווייטע עדים ביים איבערגעבן דעם גט. אינטערעסאנט, דער “במה דברים אמורים” איז אביסל פארקרימט, ווייל לכתחילה דארף מען אייביג. במה דברים אמורים אז ס׳איז זייער וויכטיג,

ר׳ יצחק: ווייל דער רמב״ם האט נישט געזאגט אן אנדערן ציור.

ר׳ יואל אשר: יא אקעי,

ר׳ יצחק: ער זאגט דאך קלאר דארט.

ר׳ יואל אשר: “במה דברים אמורים בשאבד הגט או נקרע”. דער גט איז צעריסן געווארן אדער פארלוירן געווארן, מ׳קען נישט אריינקוקן אין דעם גט. דעמאלטס קוקט מען בעיקר אויף דער מסירת הגט, אויף די עדי מסירה. “אבל אם היה הגט יוצא מתחת ידי שליח הקבלה”, אבער אויב

ר׳ יצחק: דער שליח הקבלה האט

ר׳ יואל אשר: דעם גט און ער קען עס ווייזן, איז דעמאלטס “אינו צריך עדים”, דעמאלטס דארף מען נישט עדים, דארף מען נישט פרעגן ווער זענען געווען די עדי מסירה, “בין שנמסר לו בעדים, בין שנתנו לו הבעל בינו לבינו”, אדער אפילו אויב דער מאן האט איבערגעגעבן פאר דעם שליח קבלה דעם גט נאר צווישן זיי צוויי, “יציאתו מתחת ידו, כיציאתו מתחת ידי האשה”. אזוי ווי ווען א פרוי ווייזט א גט, פרעגט מען איר נישט קיין קשיות ווער עס זענען געווען די עדי מסירה, אויב עס איז א גוטער גט מיט גוטע חתימות. די זעלבע זאך ווען דער שליח ברענגט דעם גט, דעמאלטס פרעגט מען אים נישט ווער ס׳איז געווען די עדי מסירה.

זאגט דער רמב״ם: “ואף על פי כן לכתחילה לא יתן לו הגט אלא בעדי מסירה כמו האשה עצמה”, אייביג לכתחילה דארף זיין עדי מסירה. אבער מעכב איז עס נאר אויב ס׳איז נישטא דער גט, אויב דער גט איז נעלם געווארן.

ר׳ יצחק: אבער די עדי חתימה איז אייביג ממלא מקום די עדי מסירה. זייער גוט.

—

הלכה ב׳: שליח הולכה און שליח הבאה

ר׳ יצחק: יא, גייען מיר ווייטער. דאס איז וויאזוי א פרוי מאכט א שליח וואס הייסט א שליח קבלה. יא? גייען מיר לערנען אז די זעלבע זאך קען

ר׳ יואל אשר: דער מאן מאכן א שליח – נאך אופנים פון מאכן א שליח. זאגט דער רמב״ם: “הבעל אינו יכול לעשות שליח לקבל גט לאשתו”. דער בעל קען נישט מאכן א שליח פאר דער ווייב. מענער אסאך מאל מיינען אז זיי אונען די וועלט, זיי קענען אויך מאכן א שליח פאר איר. ניין.

ר׳ יצחק: זי דארף מאכן א שליח פאר זיך. איך זע נאר אז זי קען יא מאכן א שליח ביידע וועגן אויב זי וויל.

ר׳ יואל אשר: אבל, לאמיר זען, “אבל נותן לשליח להוליך גט לאשתו”, ער קען מאכן א שליח צו טראגן, צו זיין במקום אים. “וזה הנקרא שליח הולכה”,

ר׳ יצחק: דער שליח פון געבן דעם גט.

ר׳ יואל אשר: “וכן האשה שולחת שליח להביא לה גיטה מיד בעלה, וזה הוא הנקרא שליח הבאה”. די פרוי קען אויך שיקן א שליח נאר אויפצופיקן דעם גט, אבער אים נישט געבן דעם נאמען שליח קבלה אז ס׳זאל זיין ידו כידה צו ווערן נתגרש ווען ס׳קומט אן לידו,

ר׳ יצחק: נאר הבאה. אין אנדערע ווערטער, ער גייט ווערן א שליח להולכה.

ר׳ יואל אשר: ער גייט נאר ווערן א שליח…

שמועס: דעם רמב״ם׳ס חידוש ביי שליח הבאה און די מחלוקת ראשונים

ר׳ יצחק: די פרוי קען מאכן א שליח להולכה און א שליח לקבלה. דער שליח להבאה איז טאקע די זעלבע עקזעקט זאך ווי א שליח להולכה, ער ווערט א שליח במקום דעם מאן. סאו די פרוי קען מאכן א שליח פאר דעם מאן! פון דעם דארף דער רמב״ם זאגן אז דער מאן קען נישט מאכן א שליח לקבלה, ווייל די פרוי קען יא מאכן א שליח להולכה, הנקרא שליח הבאה. וואס הייסט נאר אנדערש,

ר׳ יואל אשר: אבער ס׳איז די זעלבע זאך.

ר׳ יצחק: ער דארף מסכים זיין אויף דעם שליח? אויף אלעס דארף ער מסכים זיין. ער דארף בכלל מסכים זיין צו געבן א גט.

ר׳ יואל אשר: גוט, אבער ביי שליח קבלה, כ׳מיין צו זאגן דער מאן דארף אים נישט ממנה זיין הייסט עס. ס׳איז גענוג אז זי האט ממנה געווען, און ס׳הייסט אזוי ווי ער איז מסכים.

ר׳ יצחק: אויב ער איז מסכים, ער גיט עס פאר איר… דער רמב״ם גייט ווייטער דיסקרייבן: ער קומט אן צו דעם מאן און ער זאגט: “איך בין א שליח הבאה”. סאו דער מאן גיט עס פאר אים, ער ווערט דעם מאנ׳ס שליח, און זי ווערט מגורשת ווען דער שליח קומט אן צו דער פרוי. דאס איז דער דרך הרמב״ם, פשיטות הרמב״ם וועגן דעם. אהא.

ר׳ יואל אשר: זאגט דער רמב״ם: אבער דער שליח הולכה און הבאה איז אנדערש ווי שליח קבלה, מ׳דארף נישט קיין עדים,

ר׳ יצחק: “ואין שליח הולכה והבאה צריך עדים”. אהה. יא, דאס איז דעם הייליגן רמב״ם׳ס און אנדערע׳ס שיטה. ס׳איז נישט אזוי קלאר. ס׳איז דא געווען אנדערע צדיקים וואס האבן געזאגט אז ס׳מאכט נישט קיין סענס: וויאזוי קען די פרוי מאכן א שליח פאר דעם מאן?

ר׳ יואל אשר: האבן זיי געלערנט אז שליח הבאה מיינט עפעס אנדערש, אז כאילו זי האט פשוט ביידע אופנים פון שליחות צו מאכן: זי קען מאכן אז די שליחות זאל זיין במקומה און אויך לגבי דעם צו ווערן גע׳גט ווען ס׳קומט אן צו דעם שליח׳ס הענט, און זי קען מאכן אזוי ווי א תנאי אין דער שליחות אז זי זאל נאכנישט ווערן מתגרש ווען ס׳קומט אן אין יענעמ׳ס הענט. אזוי וועלן זיי עס אנקוקן.

ר׳ יצחק: ס׳שטייט נישט קלאר אין דער גמרא אז א פרוי קען מאכן א שליח וואס דער רמב״ם רופט א שליח הבאה אדער א שליח להולכה. ס׳איז נישט קלאר. ס׳קען זיין סתם, אז זי מיינט צו זאגן אז דער מאן דארף אים מאכן פאר א שליח. דער רמב״ם האט געהאלטן ניין, דער רמב״ם לערנט אז די פרוי מאכט אים פאר א שליח להולכה. ס׳איז אן אינטערעסאנטע זאך אביסל. אויף דעם זאג איך: א פרוי קען מאכן סיי א שליח הולכה, סיי א שליח קבלה, און א מאן נישט. דער רמב״ם גיט עס אן אנדערן נאמען: שליח הבאה.

ר׳ יואל אשר: דאס איז דער דעת הרמב״ם,

ר׳ יצחק: און ס׳איז נישט מוסכם אויף אלע אנדערע מענטשן. דו פארשטייסט פארוואס? פארקערט, דעם רמב״ם׳ס שיטה דארף מען אביסל פארשטיין. אקעי. זאגט דער רמב״ם, אבער די צוויי סארט שלוחים וואס זענען די זעלבע זאך, יא? דערפאר האב איך געמאכט מיין קעפל “שליח הולכה והבאה”,

ר׳ יואל אשר: ווייל ס׳איז בעצם איין סארט. ס׳איז נישט דאס זעלבע, איך קען יא פארשטיין פארוואס דער רמב״ם זאגט אז מ׳קען מאכן א שליח הבאה: דער מאן קען נישט מאכן א שליח קבלה, ווייל ס׳איז א חוב לאשה צו באקומען דעם גט. אפשר איז עס א טובה פאר דעם מאן – איינמאל מיר ווייסן אז ער האט געשריבן א גט, איז עס א טובה פאר דעם מאן, איז עס אזא מין “זכין” אז זי האט געמאכט א שליח פאר אים. אקעי.

דיסקוסיע: צי א גט איז א זכות פאר׳ן מאן און דער גדר פון מינוי שליח

ר׳ יצחק: איז זיכער אז א מאן קען נישט מאכן א שליח קבלה אזוי ווי דו זאגסט,

ר׳ יואל אשר: ווייל דער רמב״ם האט פריער געזאגט אז ס׳איז א חוב הוא לה, פאר אים איז דאס א זכות, פאר אים איז אזא מין, איך ווייס נישט אויב

ר׳ יצחק: ס׳איז א זכות לבעל,

ר׳ יואל אשר: איך בין נישט מסכים. אז ער איז מסכים, ער גיט דאך עס איר. ממילא עס דארף נישט זיין קיין מינוי שליח, ווייל ס׳איז אן אנן סהדי אפשר אז דער מאן וויל עס געבן פאר א שליח. דער מאן וויל עס געבן פאר עניבאדי וואס גייט עס טראגן, מ׳רעדט דאך פון וואו דער מאן האט שוין געשריבן און האט עס גרייט.

ר׳ יצחק: ס׳איז נישט אמת אז דו קענסט מאכן א שליח פאר א מענטש בשמו, מ׳קען נישט מאכן קיין זכיות גט,

ר׳ יואל אשר: ס׳איז נישט דא אזא זאך מ׳זאגט,

ר׳ יצחק: ס׳איז נישט אמת אז א גט איז א זכות לבעל, דאס איז נישט בפשטות אזוי.

ר׳ יואל אשר: מ׳דארף טראכטן צי מ׳קען נישט מאכן מיט

ר׳ יצחק: א דין זכין

ר׳ יואל אשר: לאדם, צי מ׳קען נישט מאכן שליחות, ניין ניין, זיכער נישט,

ר׳ יצחק: זכיה און שליחות איז נישט די זעלבע זאך, און דאס איז נישט, יא. מ׳קען נישט געווענליך זיין א

ר׳ יואל אשר: מזכה פאר יענעם אבער מ׳קען נישט ממנה זיין א שליחות פאר יענעם.

ר׳ יצחק: אויב מ׳קען אים מזכה זיין קען מען אויך ממנה זיין בשמו א שליח.

ר׳ יואל אשר: אה, נו.

ר׳ יצחק: און מ׳קען אבער נישט געווענליך ממנה זיין א שליח פאר דעם מאן. ס׳איז נישט דא אזא זאך אפילו אז מ׳ווייסט אז ער וויל געבן א גט.

ר׳ יואל אשר: פארוואס? פארוואס אז דער רמב״ם זאגט א שליח הבאה?

ר׳ יצחק: ניין, דאס זאג איך, דאס האט דער רמב״ם געלערנט אז ס׳איז דא אזא זאך, נישט וועגן מ׳איז מזכה פאר דעם מאן,

ר׳ יואל אשר: דאס שטימט נישט. נו פארוואס? ווער זאגט אז נישט? אפשר דאס איז וואס דער רמב״ם זאגט.

ר׳ יצחק: איך זאג דאך אז נישט, ווייל ס׳איז נישט קיין זכות פאר דעם מאן, ס׳איז נישט אמת. איז ער זיכער אז דער מאן איז מסכים אין דעם סענס אז ער איז מסכים? ער קען דאך באלד שפעטער זען, ער קען זאגן, דער מאן קען זאגן אז איך וויל נישט און ס׳געשעט נישט גארנישט.

ר׳ יואל אשר: גוט, דאס יא. אבער דאס איז אייביג שייך, ווייל דו האסט געמיינט אז…

חידוש: די סברא פון קל וחומר ביי שליח הבאה

ר׳ יצחק: א פאני זאך. מיר האבן געהאלטן א פאני זאך אז די פרוי קען מאכן א שליח להולכה. ניין, ס׳קען זיין אז ס׳איז פארקערט. ס׳איז אזוי ווי א קל וחומר. אויב די פרוי קען מאכן א שליח לקבלה, וואס זאל ווערן גלייך א מגורשת, קל וחומר אז זי קען מאכן א שליח להולכה, הגם אז טעקניקלי דעמאלטס ווערט ער א שליח פון דעם מאן. דאס איז עפעס…

ר׳ יואל אשר: דער אמת איז אז דו ביסט גערעכט, ווייל אויב איך זאג אז ס׳איז א זכיה, וואלט יעדער מענטש געקענט מאכן א שליח במקום דעם.

ר׳ יצחק: דאס זאג איך, איך קען נישט ארומגיין מגרש זיין מענטשן.

ר׳ יואל אשר: נאר די ווייב וואס קען מאכן דא שליח.

ר׳ יצחק: ניין, מ׳קען נישט ארומגיין מגרש זיין מענטשן.

ר׳ יואל אשר: מענטשן דרייען זיך אויך נישט אין זייער פאקעט מיט א גרייטן גט וואס מ׳האט היינט גע׳חתמ׳עט. סאו…

מזכה זיין א גט במקום הבעל און כפיית גט

ר׳ יצחק: נא פראבלעם, איך זאג אז מ׳קען נישט. ס׳איז דא היינט רבנים וואס, איך געדענק ס׳איז געווען געוויסע מענטשן וואס האבן געטרייט מזכה זיין א גט בשמו פון א בעל ווען ער קען נישט. געווענליך קען מען נישט. ס׳איז נישט דא עפעס אזוי א זאך. ס׳איז דא…

ר׳ יואל אשר: זיכער נישט ביי יענע מקומות, ווייל פארוואס וויל מען מזכה זיין? ווייל מ׳האט א טראבל, דער מאן האלט נישט דערביי.

ר׳ יצחק: ניין, לאמיר זאגן אז ער קען נישט, וואטעווער. עקשלי, מ׳קען נישט געווענליך דאס טוהן. אפילו די חיוב האבן מיר געלערנט, זיי מיינען…

ר׳ יואל אשר: מ׳קען נישט ניצן די כופין, די יענע, די דאס אז עכט וויל ער אויך לערנען צו קענען מאכן א שליחות במקומו?

ר׳ יצחק: ניין, פארקערט, דאס איז א פראבלעם. אפילו ביי כפיית גט, מוז מען מאכן אן, נישט דורך א שליח, בדרך כלל, א פראבלעם. עניוועיס, לאמיר נישט לערנען דעם. דער רמב״ם וואס זאגט דא?

—

הלכה ג׳: עדים ביי מינוי שליחות און דער כלל פון “שליח סתם”

דיסקוסיע: פארוואס דארף א שליח לקבלה עדים און א שליח להולכה נישט?

ר׳ יואל אשר: שוין, זאגט דער רמב״ם ווייטער…

ר׳ יצחק: ווען ער מאכט, אה, דאס איז,

ר׳ יואל אשר: דער שליח דארף נישט קיין עדים. רייט. פארוואס?

ר׳ יצחק: ס׳איז נישט קלאר, דער רמב״ם, פארקערט ס׳איז שווער. דער רמב״ם האט געטראפן עפעס א גמרא וואס שטייט אז שליח לקבלה דארף עדים, און אויף שליח להולכה שטייט נישט. זאגט דער מגיד משנה, וכן אצל רבינו אז ס׳שטייט נישט ביי עדים א שליח להולכה, וכן מתבאר בכמה סוגיות. און פארוואס טאקע? א שליח הבאה איז דאך די זעלבע זאך. פארוואס א שליח לקבלה דארף יא עדים?

ר׳ יואל אשר: ס׳איז נישט קלאר. דער שליח הבאה אדער דער שליח הולכה, טוישט נישט דעם סטאטוס פון דער פרוי פון נישט גע׳גט צו גע׳גט. די פרוי טוישט עס ווען זי באקומט עס.

ר׳ יצחק: סאו? ס׳איז נאר ווייל…

ר׳ יואל אשר: ממילא אויף יענץ דארף ער עדים, ווייל דאס איז עפעס א שטערקערע חלות וואס מען לייגט ארויף אויף אים. אז מיין האנט גייט זיין ווי איר האנט. יא, דער רמב״ם האט דאך אזוי געווארפן דאס ווארט ידו כידה, מה שאין כן ביי שליח… אינעם פריערדיגן פרק. יא, יא, ווען ער האט געזאגט אז שליח שעשתו ידו כידה. אדער ער רעדט וועגן א שליח קבלה. אז ס׳ווערט ידו כידה, אז ווען זי טוט א פעולה און זי באקומט דעם גט טוישט זיך יעצט די פרוי פון אייבערשטנ׳ס יא.

ר׳ יצחק: און ווען ער גיט א גט,

ר׳ יואל אשר: ווערט עס א גט. ניין,

ר׳ יצחק: ער טראגט עס בסך הכל. ניין, ער גיט עס.

ר׳ יואל אשר: ער איז דער טרעגער. דער מאן האט עס געגעבן, דער מאן האט עס איבערגעגעבן.

ר׳ יצחק: איי דאנט אנדערסטענד וואט יו אר סעיאינג. ווען א מאן שיקט א גט מיט א פאסט וואס האלט נישט קיין שליח, ווערט ער נישט מגרש. ווען ער שיקט פאר א שליח להולכה, ווערט עס מגרש ווען דער שליח להולכה גיט עס פאר דער פרוי. ס׳איז די זעלבע זאך, די מעשה נתינת השליח, דאס דארף עדים, איך גיי שוין באלד זען, דעמאלטס ווערט עס גט. ניין,

ר׳ יואל אשר: א שליח הולכה והבאה דארף נישט.

ר׳ יצחק: ער דארף נישט קיין עדים אויף דעם מינוי שליחות, אבער אויף דער נתינת הגט דארף ער עדים. ס׳הייסט, יא שוין, אבער אויף דער נתינת הגט איז דא די מעשה. איי דאנט אנדערסטענד. אוקעי, דעמאלטס איז דא א נתינת הגט. איי דאנט אנדערסטענד דע דיפרענס. איך פארשטיי נישט דעם חילוק, אפילו דער מגיד משנה פארשטייט נישט דעם חילוק, ער האט נאר געזאגט אז אין דער גמרא שטייט אזוי. סאו, איך זע נישט פארוואס עס זאל זיין אן אמת׳דיגער חילוק. איי דאנט אנדערסטענד.

אוקעי. ער ברענגט יא אז דער רמ״א איז געווען אין א פארעם וואס מ׳האט געוואלט זאגן אז מ׳קען מזכה זיין א שליח לקבלה, ווייל מ׳ווייסט זיכער אז ס׳איז א זכות לה וכדומה. סאו נישט אזוי ווי איך טריי אז א גט הייסט א חובה, נאר אפשר איז עס יא מער א פראקטישע זאך. סאו אויף דעם אופן הייסט עס יא, יא בקיצור, מ׳קען מדייק זיין. עניוועיס, יא.

חלות הגט ביי שליח הולכה והבאה און דער כלל פון “שליח סתם”

ר׳ יואל אשר: שוין, זאגט דער רמב״ם ווייטער.

ר׳ יצחק: און דעמאלטס, ער זאגט נאר, ער פירט נאר אויס דעם דין פון דעם שליח להולכה אדער הבאה.

ר׳ יואל אשר: סאו ביי דעם שליח הולכה והבאה דארף מען נישט עדים. ווייטער זאגט דער רמב״ם, די אשה ווערט נישט מתגרש בגט ששלח הבעל או שהביא לה שליח הבאה עד שיגיע גט לידה, אנדערש ווי ביי שליח קבלה וואס די חלות גט געשעט ווען ס׳קומט אן אין דער האנט פון דעם שליח קבלה, ביי שליח הולכה טייטשט אז ס׳גייט נאר געשען ווען ס׳קומט אן אין איר האנט.

זאגט דער רמב״ם, וכל מקום שנאמר בענין הגיטין שליח סתם, ווען מ׳זאגט סתם דאס ווארט שליח מיינט מען געווענליך נישט שליח קבלה, נאר מ׳מיינט שליח הולכה או שליח הבאה. מ׳מיינט נישט שליח קבלה.

ר׳ יצחק: יא, וואס וויל ער? סתם א קלאר. אין מסכת גיטין. אבער פשט ווען דא נישט פארליינען אין זיינע אייגענע, ווען ער זאגט אין פארשידענע הלכות, ער גייט זאגן א שליח איבעראל אמאל וועלכער סארט שליח. און אז א בעל שולח, אז א בעל שולח איז דאך פשוט אז א שליח להולכה, ווייל א בעל קען דאך נישט מאכן א שליח לקבלה. איך ווייס נישט וואו ס׳שטייט פלעין שליח. אוקעי, ווייטער.

ר׳ יואל אשר: ס׳איז זייער, איך ווייס נישט וואו ער שטייט. גייט יעצט דער רמב״ם אויסרעכענען ווער איז כשר צו זיין א שליח. דא איז עס זייער ענליך צו דער זעלבער

ר׳ יצחק: זאך וואס מ׳האט אונז געלערנט אין הלכות קידושין, יא? ער זאגט אז ניין, אז דאס איז א כלל אין דעם רמב״ם, איך ווייס נישט וואו מ׳זעט דאס. ער זאגט אז ס׳איז דא א פאר הלכות וואס מ׳דארף אריינלערנען אזוי, דער רמב״ם זאגט נישט, דער רמב״ם זאגט א שליח סתם.

ר׳ יואל אשר: וואס ער האט פריער געזאגט שוין הייסט עס?

ר׳ יצחק: פריער אדער שפעטער. ער זאגט נפקא מינה שנאמר, בכל מקום שנאמר בענין הגיטין, נישט שנאמר אזוי ווי מיר האבן געליינט, ווייל ס׳איז א הלכה אין די כללי הרמב״ם. אה, שפעטער, אה. הייסט אז דער רמב״ם, נישט יעדע הלכה וואס דער רמב״ם זאגט א שליח איז אמת אויך פאר קבלה, פארט אפשר קענסט פארשטיין פון דעם קאנטעקסט, איך ווייס נישט פארוואס ער דארף דאס זאגן.

—

הלכה ד׳: ווער איז כשר און פסול צו זיין א שליח אויף א גט

די פינף פסולים מדאורייתא פאר שליחות

ר׳ יואל אשר: מ׳וועט זען. זאגט דער רמב״ם ווייטער, ער גייט אונז יעצט זאגן ווער איז כשר פאר צו זיין א שליח. יא. איך מיין אז בערך די זעלבע זאך איז געשטאנען אין הלכות קידושין. זאגט דער רמב״ם אזוי: הכל כשרים לשליחות הגט בין שליח קבלה בין שליח הולכה והבאה, דא רעכנט ער יא דירעקט אויס ביידע מיני שליח, חוץ מן החמשה, די פינף מיני קאטעגאריעס פון מענטשן זענען נישט גוטע שלוחים פאר גט: הנכרי – א גוי, אן עבד, א חרש, א שוטה און א קטן, די פינף. און פסול אויך מדאורייתא. ממילא אויב האט מען יא איבערגעגעבן א גט דורך זיי, או הביא אחד מהן גט אינו גט, ס׳איז נישט קיין גט, ווייל דאס זענען בכלל נישט כשר צו זיין שלוחים. און דער רמב״ם האט

ר׳ יצחק: אונז געזאגט

ר׳ יואל אשר: די סיבות אין הלכות קידושין.

ר׳ יצחק: יא. יא, אז זיי האבן נישט קיין דעת, אז זיי האבן נישט קיין ענין קנין. אן עבד אינו בתורת גיטין, און א גוי איז א גוי.

ר׳ יואל אשר: א גוי נעמט נישט ערנסט דעם כתב.

ר׳ יצחק: א גוי איז א גוי, ער דארף שוין קומען צו גארנישט.

פרויען, קרובים און פסולי עבירה לענין שליחות הגט

ר׳ יצחק: אבל הנשים והקרובים, אבער

ר׳ יואל אשר: ס׳איז דא מענטשן וואס געווענליך זענען זיי נישט כשר פאר, למשל פאר עדות זענען זיי נישט כשר, אבער זענען כשר צו זיין שלוחים. הנשים והקרובים זענען כשרים. ואפילו הפסולים מדברי סופרים בעבירה כשרים לשליחות. אויך מענטשן וואס די חכמים האבן גע׳אסר׳ט זייער עדות׳שאפט ווייל זיי טוען

ר׳ יצחק: עבירות מדברי סופרים.

ר׳ יואל אשר: דאס מן התורה, אויב איינער איז עובר בריש גלי אויף דער תורה, האט דער רמב״ם אויסגערעכנט אז ער איז

ר׳ יצחק: כגוי לכל דבריו לענין עדות.

ר׳ יואל אשר: לענין עדות למשל, שבת, פונקט ווי אויב איינער איז מחלל שבת למשל,

ר׳ יצחק: האט ער א דין

ר׳ יואל אשר: גוי פאר אסאך זאכן. אבער ניין, כ׳וויל זאגן וואס טייטשט פסולים מדברי סופרים. ס׳איז דא מענטשן וואס זענען פסול מדאורייתא, למשל, מענטשן וואס זענען עובר אויף דאורייתא׳ס, גזלנים זענען נישט נאמן אין עניני נאמנות פון ממון און אזוי ווייטער. נאר ס׳איז דא ווען מ׳איז מדברי סופרים פסול ווייל מ׳טוט עבירות דרבנן, אזא זאך איז נאך אלץ כשר לענין שליחות, די חכמים האבן נישט גע׳פסל׳ט

ר׳ יצחק: די מענטשן פאר שליחות.

ר׳ יואל אשר: אבער איינער וואס איז פסולין בעבירה מדברי תורה, איינער וואס טוט עבירות מן התורה, און ער איז פסול מדברי תורה למשל אויף עדות, אבער לענין שליחות איז אזוי: פסולין להבאת הגט, זענען זיי פסול צו ברענגען א גט, אבער נאר פסול מדרבנן. ואם הביאו, אויב האט מען זיי יא געניצט פאר שלוחים, הרי זה פסול, איז דער גט א גט פסול. ס׳טייטשט אז מדאורייתא איז עס א גוטער גט, ווייל זיי זענען דאך פסולים מדברי תורה, אבער זיי זענען נאר פסולים מדברי תורה לענין עדות, אדער לענינים וואס די תורה האט גע׳אסר׳ט. נאר דרבנן האבן צוגענומען זייער דין שליחות פאר דאורייתא׳ס, אבער דרבנן האבן עס אויך נאר געטוהן פאר דאורייתא׳ס און נאר מדרבנן.

ר׳ יצחק: דע ריזאן איז ווייל יעדער שליח הגט איז דא אין דעם א שטיקל עדות, ווייל

הלכה ה׳–ו׳: דער גדר פון פסולי עדות ביי שליחות הגט

דער יסוד אז אין שליחות הגט ליגט א בחינת עדות, און די חולקים אויפ׳ן רמב״ם

ר׳ יצחק: זעט אויס, למשל מ׳רעדט א שליח להולכה דארף נישט קיין עדים. סאו אין דער שליחות ליגט א געוויסע עדות אז דער גט איז כשר, אז דער בעל האט געהייסן, אבער ס׳איז נישט ממש קיין עדות.

ר׳ יואל אשר: ס׳איז א שליחות. א געוויסע נאמנות קענסטו זאגן.

ר׳ יצחק: רייט, אזוי האב איך געזען אז זיי ברענגען, ס׳הייסט א שטיקל עדות. סאו ממילא, לאמיר פרעגן.

ר׳ יואל אשר: דער שליח קען זיין איינער פון די צוויי עדים פאר דער קבלת הגט, יא?

ר׳ יצחק: יא, אבער איך רעד נישט דוקא. אויב ער איז א פסול עדות…

ר׳ יואל אשר: וועט מען דארפן מצד יענץ טענה׳ן.

ר׳ יצחק: יא, אוקיי. אבער אויף דעם איז טאקע דא אסאך חולקים אויף דעם. ס׳הייסט דער רמב״ם, דער מגיד משנה זאגט ער ווייסט נישט פון וואו דער רמב״ם האט גענומען דעם דין.

ר׳ יואל אשר: דעם דין אז רבנן האבן…

ר׳ יצחק: גע׳פסל׳ט די שליחים פאר שליחות? פסולי עדות, יא. דער ראב״ד אויכעט זאגט אז ער איז נישט מסכים, דער ראב״ד דא: למה אם הביא פסול, פארוואס?

—

דער חילוק צווישן “נתקיים הגט בחותמיו” און ווען מען פארלאזט זיך אויפ׳ן שליח

ר׳ יואל אשר: אבער ניין.

ר׳ יצחק: מיר האבן נאכנישט געענדיגט ליינען דעם ענד אויף וואס דער ראב״ד רעדט דערויף. יא.

ר׳ יואל אשר: לאמיר עס אויספירן. אבער דער רמב״ם פירט אויס אז… זאגט דער רמב״ם: במה דברים…

ר׳ יצחק: אמורים, אז ס׳איז…

ר׳ יואל אשר: נאר פסול, אז ס׳איז פסול מדרבנן אבער מדאורייתא הייסט עס א גט, ווען? בשנתקיים הגט בחותמיו, ווען ס׳איז אויך דא חתימות. דעמאלטס זאגן די רבנן אז די חתימות זענען גוט, אבער ס׳פעלט דאך אין די עדי מסירה, זאל מען…

ר׳ יצחק: ווערט פסול מדרבנן. ס׳פעלט אין דער שליחות. די שליחות איז נישט גוט.

ר׳ יואל אשר: אבל אם לא נסמוך בו אלא על דברי פסול מן התורה בעבירה, אבער אויב איז נאר געווען, נישט דא קיין עדי חתימה, מען פארלאזט זיך נאר אויף די עדי מסירה – הגם ס׳איז צוויי כשר׳ע עדי מסירה, אבער די עדי מסירה זעען בסך הכל א שליח וואס איז אן עובר מדאורייתא – אינו גט. פארוואס? א גרויסער חידוש דאס. דאס איז א חידוש פון דעם רמב״ם, דא איז דער גרויסער חידוש. רייט. נישט נאר פסול… ס׳איז מיסלידינג אביסל אז מ׳לערנט מדאורייתא. דער פסול מיינט אז מדאורייתא… ניין, מדאורייתא איז נישט אז דער שליח איז א גוטער שליח, אויב ס׳איז דא חתימה, נאר אז די חתימה איז וואס טוט ארבעט.

ר׳ יצחק: רייט, אבער דאס, איי עם סארי. איך האב געמיינט אז ער רעדט ווען ער מאכט, ניין, ס׳איז נישטא קיין עדים.

—

שקלא וטריא: צי ווערט די שליחות בטל אדער פעלט אין דער נאמנות אויפ׳ן גט?

ר׳ יואל אשר: סאו דער ראב״ד פרעגט אויף דעם: וואס העלפט מיר אז ס׳איז דא חתימות? אבער אויב איז זיין שליחות נישט קיין גוטע שליחות, איז דאך נישט געווען קיין גוטע נתינת הגט? א שטארקע קשיא, יא? למה אם הביא…

ר׳ יצחק: איי דאונט אנדערסטענד. ניין, דער ראב״ד איז חולק אויף דעם עצם דין, אז א פסול, א ישראל מחלל שבת, וואטעווער, איינער וואס איז פסול לעדות, איז גלייך פסול לשליחות הגט. ניין.

ר׳ יואל אשר: אבער איך וויל זאגן אפילו אויפ׳ן רמב״ם אליינס איז שווער. וואס העלפט מיר חתימות? אבער אויב די שליחות ווערט א פסול׳ע שליחות, איז דאך פשט אז מ׳האט נישט איבערגעגעבן דעם גט! ס׳האט נישט געארבעט! א צווייטער מענטש האט איר געגעבן א גט, נישט דער מאן האט איר געגעבן דעם גט.

ר׳ יצחק: וואס העלפט אין אזא פאל די חתימות?

ר׳ יואל אשר: נאר מדרבנן! ניין, אבער דער רמב״ם זאגט “אינו גט“! אבל אם לא נסמוך בו אלא על דברי פסול מן התורה בעבירה אינו גט. וויאזוי שפרינגט עס פון “אינו גט” צו… וויאזוי העלפט מיר די חתימות אויף דעם?

ר׳ יצחק: יעדעס מאל וואס מ׳ברענגט א גט, דער שליח, איז כאילו ער זאגט אז דאס איז א גוטער גט. נו? ממילא, יעדעס מאל, יעדער שליח וואס ברענגט א גט, זאגט מיט דעם אז ס׳איז א גוטער גט.

ר׳ יואל אשר: יא, אבער ס׳איז דאך דא עדים וואס זאגן דאס.

ר׳ יצחק: וועלכע עדים?

ר׳ יואל אשר: די עדי חתימה.

ר׳ יצחק: די עדי חתימה זאגן אז ס׳איז געשען דער גט, אז ס׳איז געווען דער גט. אבער ווען ער גיבט דעם גט, יא, ער גיבט דעם גט בינו לבין עצמו, ס׳איז נישטא קיין עדים, ס׳איז נאר דא די עדי חתימה, איז די גאנצע עדות פאר דעם גט זענען די פסול׳ע שליחים. אויב ס׳איז דא עדי חתימה, זיי זענען נישט די גאנצע, זיי זענען נאר די עדות אויף דער קלייניגקייט אז דער גט איז כשר, מ׳דארף נישט זאגן בפני נכתב, ס׳איז נישט פאר קיין פסול, ס׳איז פון ארץ ישראל.

ר׳ יואל אשר: מיין קשיא איז, ווען דער שליח איז געווען א פסול מדאורייתא, יא? און מ׳פארלאזט זיך אויף די עדי חתימה, פארוואס העלפט מיר די עדי חתימה, אויב זאגט מען אז זיין שליחות ווערט בטל? מ׳זאגט דאך בכלל אז זיין שליחות ווערט בטל. מ׳זאגט נישט אז די שליחות ווערט בטל?

ר׳ יצחק: דאס פרוביר איך דיר צו זאגן. שליחות מיט פסולי עדות האבן נישט קיין שייכות.

ר׳ יואל אשר: אה, סאו דער רמב״ם זאגט “אינו גט” פאר אן אנדער סיבה! ווייל היות ער איז נישט כשר לעדות, געווענליך איז ער אזוי ווי אן עד אחד, אזא זאך? ניין, אבער דאס איז וואס דו זאגסט, געווענליך זענען די שליחים אזא א שטיקל עדים.

ר׳ יצחק: שליחים זענען אלעמאל – אזוי האב איך געזען איינער טייטשט דא, אפשר ער…

ר׳ יואל אשר: איך געדענק נישט וועמען.

ר׳ יצחק: שליחים זענען אלעמאל א בחינת עדות.

ר׳ יואל אשר: כלול, ניין, דא וויל מען זיך פארלאזן אויף די עדים. זייער גוט.

ר׳ יצחק: איז ווען מ׳דארף, ס׳איז טייטש פעלד.

ר׳ יואל אשר: אבער דער רמב״ם האט נאכנישט געזאגט די הלכה אז ס׳איז דא איין מין עד אחד.

ר׳ יצחק: ס׳איז עד אחד, צוויי שליחים. ס׳זאל מילא זיין צוויי. א שליח איז נישט דא קיין שליחות, עדות ס׳איז נאר איין מענטש. אה.

ר׳ יואל אשר: אדער אפשר יא? ניין, א שליח קען דאך זיין איין שליח.

ר׳ יצחק: און איך ווייס…

ר׳ יואל אשר: אבער מיר דארפן, אפשר איז דא דא עפעס אזא זאך אז אן עד אחד איז גענוג ווען… ניין, ווען ס׳איז נישט דא קיין גט בחותמיו דארף דאך זיין צוויי עדי מסירה. זייער גוט.

ר׳ יצחק: בקיצור, אויב ס׳איז דא א פראבלעם פון נאמנות, דער מענטש סאמהאו איז מען סומך אויף דעם שליח. מ׳איז זיך סומך אויף דעם שליח, יעדעס מאל וואס ברענגט א שליח איז מען דאך סומך אויף אים.

—

דער טייטש פון “נתקיים הגט בחותמיו” און דעם רמב״ם׳ס סברא

ר׳ יואל אשר: מיר גייען דאך לערנען נעקסט מ׳דארף דאך ברענגען די צוויי עדים.

ר׳ יצחק: ער ברענגט דאך די צוויי עדים. נישט קיין צוויי עדים, ס׳איז נישט דא קיין צוויי עדים.

ר׳ יואל אשר: ווען ס׳איז נישט דא קיין גט בחותמיו, דארף מען גיין צו די עדי מסירה. יעצט, ווי קומט מען דא אריין זיך צו פארלאזן אויף דברי הפסול מן התורה?

ר׳ יצחק: ניין, עס איז נישט, וויי דו יו סעי דעט? נתקיים הגט בחותמיו, נישט אז ס׳איז דא עדי חתימה.

ר׳ יואל אשר: אה, ס׳איז דא עדי חתימה נאר ס׳איז נישט מקוים געווארן?

ר׳ יצחק: נתקיים הגט. די צוויי עדי חתימה זאגן אז דער גט איז געשריבן געווארן גוט, אז מ׳האט עס אליינס געשריבן.

ר׳ יואל אשר: ס׳איז נישט מזויף וכדומה. וואס איז דער פשט קיום הגט בחותמיו? וואס איז טייטש? מ׳איז געקומען אין פראנט פון…

ר׳ יצחק: דעם בית דין, און מיט דעם האבן אונז די צוויי עדים אונז צו זאגן אז דער גט איז כשר. אה, אויב נישט, איז מען דאך סומך אויף דעם שליח אז די עדי חתימה זענען כשר וכדומה, פארשטייסט? יעדעס מאל דער שליח קומט, ליגט דאך אין דער שליחות א נאמנות, א געוויסע עדות אז דאס איז טאקע א כשר׳ער גט. ממילא דארפסטו האבן דעם שליח אים צו גלייבן. אויב מ׳דארף אים נישט גלייבן, נאר ליתר שאת, אוקעי, מיט דעם איז דאס כשר. אבער טאמער מ׳דארף ממש גלייבן דעם שליח, און דער שליח איז דאך פסול לעדות מדרבנן – ניין, מדאורייתא, איז דאך פסול לעדות – האסטו דאך נישט קיין עדות אז ס׳איז א כשר׳ער גט. דאס איז דעם רמב״ם׳ס לאדזשיק.

ר׳ יואל אשר: אבער ס׳איז נישט דא, א גאנץ שטיקל פעלט נאך וואס דער רמב״ם האט נאכנישט אונז געזאגט, וואס ער וואלט אונז געדארפט זאגן: אז אייביג ווען מ׳זאגט אז ווען ס׳איז נישט דא קיין עדי מסירה איז עס גוט אויב ס׳איז דא עדי חתימה, רעדט מען ווען די עדי חתימה זענען געווארן אוועקגעשטעלט. ניין, ניין…

ר׳ יצחק: וואס פאר א… אויב נישט?

ר׳ יואל אשר: פארלאזט מען זיך אויף דעם שליח אלס א שטיקל עדות.

ר׳ יצחק: יעדער שליח, וואס עס פעלט נישט עדי חתימה, אז…

ר׳ יואל אשר: א שליח איז עפעס א שטיקל עדות איז…

ר׳ יצחק: א חידוש, נישט נתקיים הגט. מ׳רעדט זיך, עגעין…

ר׳ יואל אשר: וואס עס פעלט נאכאמאל: וואס טוט זיך יעדן מין גט וואס א פרוי קומט מיט א גט אין איר האנט וואס האט עדי חתימה? רעדט מען נתקיים, און זי לאזט מען זי מעג גיין חתונה האבן, דאס איז ווען ס׳איז נתקיים איר בחותמיו, אדערווייז ניין?

ר׳ יצחק: ניין, ניין, נישט. איך רעד זיך פון יעדן שליח. יעדער שליח וואס ברענגט א גט זאגט מיט דעם אז ס׳איז א כשר׳ער גט. יעדער שליח, א נארמאלער שליח, ברענגט א גט, זאגט מיט דעם אז ס׳איז א כשר׳ער גט. ממילא דארף מען מקפיד זיין אז דער שליח זאל זיין כשר לעדות. דעטס אל. דאס איז א הלכה וואס שטייט נישט. וואס שטייט דא? אז פסולים לעדות מדברי תורה זענען פסול להבאת הגט.

—

דיסקוסיע: צי דארף מען עדים ביים ממנה זיין א שליח להולכה, און די קשיא פון קרובים

ר׳ יואל אשר: איך פארשטיי נישט, ניין.

ר׳ יצחק: איך פארשטיי נישט, ניין. וואס פארשטייסטו נישט?

ר׳ יואל אשר: ווען מען מאכט א שליח, יא? ווען דער מאן גיבט איבער דעם גט אין די הענט פון דעם שליח, דארף זיין דארטן צוויי עדים וואס האבן עס געליינט, וואס האבן געליינט דעם גט. אזוי זאגט דער רמב״ם. זיי זענען די עדים. און אויב ס׳איז דא עני שאלה…

ר׳ יצחק: דארף מען צוריקגיין צו די צוויי עדים. וואט אר יו טאקינג אבאוט? וואט? וואט וואט וואט? ניין, מ׳דארף נישט קיין עדים אויף א שליח להולכה. וואט אר יו טאקינג אבאוט? מ׳דארף סך הכל עדים…

ר׳ יואל אשר: נישט א שליח להולכה, אבער ווען דער בעל גיבט איבער דעם גט אין די הענט פון דעם שליח, דארף דאך זיין צוויי עדים, יא?

ר׳ יצחק: ניין, וואס פאלט אייך אן?

ר׳ יואל אשר: זיכער אז יא, א גט דארף מען איבערגעבן מיט עדים.

ר׳ יצחק: רבונו דעלמא כולא! דער גט, מסירת הגט ווערט ווען דער שליח גיבט עס איבער, נישט ווען דער בעל גיבט עס איבער. ער איז דאך א שליח להולכה דער מענטש, רייט?

ר׳ יואל אשר: די זעלבע זאך ווען ער גיבט עס איבער…

ר׳ יצחק: דארף זיין צוויי עדים. ניין.

ר׳ יואל אשר: ווען מ׳גיבט עס, יא. ווען מ׳גיבט עס איבער דארף זיין צוויי עדים. אה, אבער די צוויי עדים האבן דאך נישט געזען ווי ער נעמט איבער דעם גט פון דעם מאן.

ר׳ יצחק: דאס איז נישט אונזער פראבלעם. אונזער פראבלעם איז דא נאר אז אפשר איז עס א פסול׳ער גט. פאלשע עדים האבן גע׳חתמ׳עט דערויף, וואטעווער. ס׳קען זיין אלע מיני וועגן ווי ס׳איז פסול.

ר׳ יואל אשר: אבער מ׳פארלאזט זיך קיינמאל נישט אויף דעם שליח. וויאזוי פארלאזט מען זיך אויף א שליח? ער איז אן עד אחד. וואס זאגט ער? וואס זאגט ער בכלל דער שליח? ס׳איז נאכנישט געשטאנען אין רמב״ם אז די דיינים אר טעיקינג עניטינג פון דעם שליח.

ר׳ יצחק: ס׳שטייט דא, ס׳שטייט דא אז א פסול לעדות איז פסול לשליחות. וואס האט א שייכות? פרעגט דאך דער ראב״ד דא א קשיא: וואס האט צו טוהן פסולי עדות צו פסולי שליחות? זייט ווען דארף א שליח זיין כשר לעדות? דער תירוץ איז: אין יעדער שליחות ליגט אן עדות. איך זאג דאך, דער רמב״ם וואס ער זאגט קלאר שטימט הונדערט פראצענט מיט דער לאדזשיק. וואס ווילסטו, אז די לאדזשיק איז ריכטיג? דאס ווייס איך נישט. אבער דער שכל וואס ער זאגט איז זייער קלאר: יעדע שליחות ליגט אין דעם א געוויסע עדות. ממילא, אויב מ׳דארף דעם שליח פאר עדות, און ער איז פסול לעדות מן התורה, איז זיין שליחות בטל, איז פסול, איז אינו גט. אויב מ׳דארף נישט אינגאנצן זיין עדות, ווייל אונז האבן דאך אינדעפענדענט עווידענס פון די חותמי הגט אז ס׳איז א כשר׳ער גט, דעמאלטס איז נאר מדרבנן.

ר׳ יואל אשר: אבער ס׳איז דא א זאך וואס ס׳איז געשטאנען הקרובים כשרים למשל, יא? אויף דעם איז ער יא נאמן. פארוואס? אויב ס׳איז דא עפעס א שטיקל עדות דא?

ר׳ יצחק: דער רמב״ם פארציילט אונז נישט מער…

ר׳ יואל אשר: וועגן דער עדות שהיה בזה.

ר׳ יצחק: ער דארף נאר א שטיקל עדות, נאר א שטיקל. אבער זעסט דאך קלאר, זעסט דאך קלאר אז אזוי ארבעט עס. יעצט ביסטו גערעכט אז ס׳איז נישט קלאר אז ס׳איז אזוי. קענסט זיך דינגען אויף דעם. קענסט זיך דינגען אז די הלכה איז נישט אזוי. איך זאג דאך נאר אז דעם רמב״ם׳ס שכל ווארקס אויב מ׳זאגט עס אזוי. איך בין מסכים אז איך קען נישט פארשטיין פארוואס ס׳מוז אזוי זיין.

ר׳ יואל אשר: אויב איז דא דא בכלל עפעס א נסמוך בו, אויב איז דא עפעס א נסמוך בו, דארף יענע זאך אויף וואס מ׳איז נסמוך בו דארף זיין צוויי עדים. אויב דארף זיין א סמיכה, דארף זיין צוויי עדים.

ר׳ יצחק: איך ווייס נישט. ביסטו מחדש חידושים, זאגסטו. דער רמב״ם זאגט עס נישט. אוקעי. איך ווייס נישט. איך הער, איך זאג דיר נאר וואס דער רמב״ם זאגט. איך ווייס נישט פארוואס. וועסט לערנען אלע גמרא, וועסטו זען.

—

די השגה פונעם ראב״ד

ר׳ יואל אשר: דער ראב״ד קריגט זיך אויף דעם מיט׳ן רמב״ם.

ר׳ יצחק: יא, אבער לאמיר זען וואס זענען דעם ראב״ד׳ס ארגומענטס. האסט דאך שוין געזען. דער ראב״ד זאגט אז אויב נתקיים הגט, דארף עס זיין כשר. און אויב מ׳טראסט אים יא, דארף עס זיין נישט קיין גט. אה. דער ראב״ד זאגט דאך – קוק נישט דארט, קוק נישט דארט, מ׳זעט דאך נישט. מ׳האט געלערנט דעם ראב״ד, איך פארשטיי נישט. דער ראב״ד איז דאך חולק אויף דער גאנצער הלכה. דער ראב״ד זאגט אז אויב ס׳איז נתקיים, פארוואס דארף עס זיין פסול? און אויב מ׳איז זיך יא סומך אויף אים, פארוואס איז ער כשר? אה.

ר׳ יואל אשר: ער זאגט: ולא הוצרך לומר בפני נכתב ובפני נחתם. אוקעי, זייער גוט. אבער די נאמנות הייסט די ווערטער בפני נכתב ובפני נחתם.

ר׳ יצחק: ניין, דאס הייסט עס נישט. דאס איז אן אנדער זאך. ס׳איז דא אמאל וואס ער דארף זאגן. אבער יעצט רעדט מען דאך, א נארמאלער קעיס דארף ער דאך נישט זאגן. וועסט לערנען אין נעקסטן פרק.

ר׳ יואל אשר: אויב אזוי, וואס פאר א…

ר׳ יצחק: אויב ער דארף יא זאגן, פארשטיי איך אז ער וועט…

ר׳ יואל אשר: זיין א קשיא אויף א גט. אלא שלא תנשא…

ר׳ יצחק: ואם נשאת אין מגורשת. אין נעקסטן שטיקל וועסטו זען אז ועוד יש חילוף, ס׳איז נאך א גירסא אין ראב״ד, ער זאגט אז ער פארשטייט נישט וואס קומט אריין בכלל פסול לעדות.

ר׳ יואל אשר: וישראל גמור לכל דבריו.

ר׳ יצחק: פארוואס זאל ער זיין פסול לעדות? דאס איז די ערשטע זאך וואס דער ראב״ד פארשטייט נישט.

ר׳ יואל אשר: און צווייטנס… גייט אזוי, ער פארשטייט נישט קיין איין דין. גיי בעקווערדס.

ר׳ יצחק: אבער יעצט רעדט מען דאך פון אריין אין דער מעלה.

ר׳ יואל אשר: כאילו ער דארף נישט זאגן. וועסטו לערנען דאך נעקסטן פרק.

ר׳ יצחק: אויב ער דארף יא זאגן,

ר׳ יואל אשר: פארשטיי איך אז ער זאל זיין כשר לעדות.

ר׳ יצחק: אין דעם נעקסטן שטיקל וועסטו זען אז “ועוד יסרוהו”, וואס איז נאך א גירסא אין דעם ראב״ד, דאס זאגט ער, פארשטיי נישט וואס קומט אריין

ר׳ יואל אשר: בכלל פסולי עדות,

ר׳ יצחק: ער דארף נישט זיין פסול לעדות. דאס איז די ערשטע זאך דער ראב״ד פארשטייט נישט. און צווייטנס, קוק ווי ער פארשטייט נישט “אלא אם לא נסמוך בו”.

ר׳ יואל אשר: וואס? דער ראב״ד האט אפילו נישט גערעדט אזוי ווי די ווערטער “לא נסמוך בו”.

ר׳ יצחק: ער פארשטייט נישט. ער פארשטייט נישט די הלכה. ער זאגט אז אויב מ׳איז זיך נישט סומך אויף אים – אויב מ׳איז זיך סומך אויף אים, דארף עס יא זיין א גט. איך ווייס נישט וואס ס׳טייטשט “למה אינו גט אלא שלא תנשא בו ולומר אינה מגורשת”.

ר׳ יואל אשר: אויב איז נאר לחומרא. דאס מיינט ער צו זאגן, אויב דער רמב״ם זאגט דאס נאר בתורת חומרא.

ר׳ יצחק: “אינו גט” אבער מיינט

ר׳ יואל אשר: “אינו גט” מדאורייתא אלעמאל.

ר׳ יצחק: ווייס נישט. דאס שטיקל ווייס איך נישט וואס דער ראב״ד זאגט. עניוועי, די שיטת הרמב״ם איז אז מדרבנן דארף א שליח א גט זיין כשר לעדות. מען קען דא נישט העלפן. אזוי זאגט דער הייליגער ראב״ד.

—

הלכה ז׳: תחילתו בפסלות וסופו בכשרות, ותחילתו וסופו בדעת

ר׳ יצחק:⟦#2⟧ “אבל”, האבן מיר שוין געלערנט. יעצט, וואס האט מען געלערנט אז א שליח דארף נישט זיין קיין קטן, נישט קיין חרש ושוטה וכו׳, וואס איז געשען אויב ער איז געווען און געווארן שפעטער כשר?

ר׳ יואל אשר: יא? “היה השליח קטן כשניתן לו הגט” – דער מאן האט געגעבן פאר א שליח א קטן א גט, און ער איז אינצווישן אונטערגעוואקסן, און ער איז שוין געווען א “גדול כשהביאו”. ס׳איז געוואלדיג אמאל געשען, מ׳זאל קענען אסאך בר מצוה פשט׳לעך מאכן אויף א פרייען גט. ער איז געווארן א “גדול כשהביאו”, אדער “חרש ונתפקח” – א חרש איז געווארן אויס חרש, אדער א שוטה וואס איז געווארן אויס שוטה, אדער א נכרי וואס איז געווארן נעבעך, די מחלה פון נכרי איז אוועקגעגאנגען פון אים, ער איז נתגייר, אדער “עבד ונשתחרר”, איז “הרי זה בטל”, איז דער גט בטל, ווייל ס׳איז נישט גענוג אז ווען מען פירט אויס די שליחות איז מען א גדול, נאר ממנה זיין די שליחות, דער שליח דארף זיין א… נישט אזוי פשוט. איך וואלט געקענט זאגן, ס׳איז דער זעלבער מענטש. איך האב אים געמאכט פאר א שליח, און אויף דעם איז געווען צוויי

ר׳ יצחק: עדים וואס האבן דאס געזען, און יעצט איז ער שוין א גדול.

ר׳ יואל אשר: ער וועט באקומען דעם פאטענשעל צו ווערן א שליח אין דער מינוט ווען ער קען. איך ווייס נישט, מ׳קען הערן. איך הער נישט.

ר׳ יצחק: וואס טייטש “בטל”? בטל מיינט בטל מן התורה? יא, אוודאי. בטל יא. בטל ניין. בטל און פסול. אדער אינו גט אדער בטל. איך מיין אז א פשוט׳ע, אלעמאל א גט, אבער דער חידוש איז די נעקסטע הלכה.

ר׳ יואל אשר: “אם ניתן לו הגט והוא פיקח”, ער איז געווען א פיקח, ער איז געווען געזונט, “ונתחרש”, נאכדעם איז ער געווארן א חרש, “וחזר ונתפקח”, נאכדעם איז ער געווארן צוריק הערעוודיג.

ר׳ יצחק: אינצווישן איז געווען א תקופה וואס ער איז געווען משוגע, חרש,

ר׳ יואל אשר: אדער די זעלבע זאך איז מיט “שפוי היה כשניתן לו ונשתטה וחזר ונשתפה כשהביאו ליד האשה”, איז ביי דער מינוי שליחות, ווען מ׳האט אים ממנה געווען אלס שליח, איז ער געווען א גדול, איז ער געווען א בר חיובא, איז ער געווען א בר דעת. און ביים איבערגעבן, ביים אויספירן די שליחות, איז ער אויך א בר דעת. אינצווישן איז געווען אנדערע צייטן – “הרי זה גט כשר מפני שתחילתו וסופו בדעת”. דער אנפאנג און דער סוף איז געווען בדעת, ס׳גייט מיר נישט אן דער אינמיטן.

חקירה אין “חזר ונתפקח”: די אלטע דעת אדער א נייע דעת?

ר׳ יצחק:⟦#3⟧ דא וואלט איינער געקענט טענה׳ן אז

ר׳ יואל אשר: אינמיטן האט ער אויך געכאפט א דרימל, יא? און ער איז געווארן א…

ר׳ יצחק: א דרימל איז נישט קיין… א דרימל׳דיגן מענטש קען מען… אויב ער איז שיכור פול, נישט קיין אים ולא… א דרימל׳דיגן מענטש קען

ר׳ יואל אשר: מען ממנה זיין א שליח. יא. אדער אינצווישן האט ער געטרונקען און ער איז געווארן שיכור כלוט. אוודאי.

ר׳ יצחק: נא פראבלעם, אבער דא קענסטו, ס׳איז אנדערש, דו פסל׳סט אפ דעם גברא. קען אמאל, מ׳קען זיכער זאגן א סברא אז ער איז געווארן אויס מענטש, יעצט איז ער א תינוק שנולד, איך ווייס נישט, ער דארף מקדש זיין זיין ווייב נאכאמאל. ניין, אקעי.

ר׳ יואל אשר:⟦#4⟧ אבער מ׳דארף וויסן, “חזר ונתפקח” איז פשט ער האט צוריק באקומען די זעלבע אלטע דעת אדער ער האט באקומען א נייע דעת?

ר׳ יצחק: ער גייט צוריק צו זיין סטאטוס פון פריער. ער איז צוריק מענטש. ער איז געווען אויס מענטש, אויס מענטש גברא לענין…

ר׳ יואל אשר: ער האט צוריק באקומען זיין דעת אדער ער האט באקומען א דעת? א גלגול אדער א דיבוק פון א צווייטן…

ר׳ יצחק: ער איז געווארן א נייע דעת. די שאלה איז: אלע דעת זענען קאנעקטעד סאציאל מיט דעם אלטן נסיון. מ׳פארשטייט די הכרעה אבער מ׳פארשטייט אויך וואס די חקירה וואלט געווען דערמיט.⟦#5⟧ דאס איז די הלכה פון וואס?

ר׳ יואל אשר: פון דער דעת וואס א שליח דארף האבן. יא, פון ווער איז כשר צו זיין א שליח. האט מען געענדיגט מיט דעם ווער איז כשר צו זיין א שליח, יעצט גייען מיר לערנען דינים פון שליח קבלה.

—

הלכות ח׳-ט׳: לשונות מינוי שליח לקבלה ודין קטנה

ר׳ יצחק: יא, וויאזוי, בעסיקלי וויאזוי מ׳דארף עס מאכן, רייט? יא.

ר׳ יואל אשר: זאגסט אזוי. יא, וויאזוי איז מען ממנה דעם שליח,

ר׳ יצחק: וואס איז די לשונות.

ר׳ יואל אשר: “האשה שעשת שליח בעדים ואמרה לו”, זי האט געזאגט, “”טול לי גיטי””, ברענג מיר דעם גט, נעם פאר מיר דעם גט – ביסט גערעכט יא – אדער “”יהא לי בידך””, דער גט וואס איז לי – צו מיר, זאל זיין בידך. דאס הייסט שליח קבלה. דאס לערנען מיר אז דאס טייטש, נעם עס פאר מיר, זיי מקבל פאר מיר, “כאילו אמרה לו “התקבל לי גיטי””. ס׳טייטש, דאס בעסטע לשון צו זיך גוט אויסדריקן וואלט געווען “התקבל לי גיטי”. אויך “טול לי גיטי”, אדער “יהא לי בידך” זענען נאך וועגן פון עס זאגן.

ר׳ יצחק: דאס הייסט דער שליח לקבלה, אסאך מאל “התקבל” איז די ריכטיגע…

ר׳ יואל אשר: “ויש לאשה לעשות שליח קבלה לקבל הגט”. זאגט דער רמב״ם, דעם שליח קבלה קען מען מאכן פון דעם מאן אליין, אדער אויכעט פון דעם שליח פון דעם מאן. ס׳קען זיין צוויי שליחים אין דער פיקטשער, יא. “ויש לאשה לעשות שליח קבלה לקבל לה גיטה מיד שלוחו של בעלה”. יא,

ר׳ יצחק: לכאורה איז פשוט אויכעט,

ר׳ יואל אשר: רייט? יא.⟦#6⟧ יעצט וועט דער רמב״ם זאגן וועגן א קטנה. מיר האבן געלערנט וועגן א קטנה צו זיין א שליח. וואס טוט זיך וועגן א קטנה צי זי קען מאכן א שליח? א קטנה וואס דארף באקומען א גט. יא, א קטנה וואס איז געווארן מתקדש, לאמיר זאגן דער טאטע האט איר מקדש געווען און ער איז געשטארבן. יא. “וקטנה אינה עושה שליח לקבלה”. די קטנה קען נישט מאכן א שליח צו מקבל זיין פאר איר א גט. זאגט דער רמב״ם אזוי: “אף על פי שחצירה קונה לה גיטה כגדולה”, א קטנה וואס האט א חצר, וואס האט א פלאץ, מ׳קען איר גט׳ן דורך אריינווארפן א גט אין איר פלאץ, און די חצר איז קונה מיט דין שליחות. זעט מען אז דער, נו, פארוואס זאל דער חצר יא קענען זיין איר שליח, אבער א שליח קען נישט זיין איר שליח? זאגט דער רמב״ם: “מפני ששליח קבלה צריך עדים”. אנדערש ווי ווען מ׳לייגט עס אריין אין א חצר, וואס מ׳דארף נישט קיין עדים.

שקלא וטריא אין דעם טעם הרמב״ם והשגת הראב״ד

ר׳ יצחק: רייט. ס׳הייסט ס׳דארף עדים פאר דעם גט, אבער נישט פאר דער שליחות החצר.

ר׳ יואל אשר: א חצר איז א חצר.

ר׳ יצחק: מ׳דארף פארשטיין דארט וואטעווער ס׳איז, באט די חצר דארף…

ר׳ יואל אשר: א שליח קבלה מיינט, צו מאכן דעם שליח קבלה דארף עדים. מאכן דיין חצר זאל ארבעטן פאר דיר דארף מען נישט קיין עדים, ארבעט פאר דיר אויטאמאטיש. רייט. אבער מאכן א שליח קבלה איז דאך עפעס אן ענין פון נאמנות, דארף עדים.

ר׳ יצחק: נישט נאמנות, וואטעווער. די ראיה איז דער רמב״ם זאגט אז ס׳דארף עדים.

ר׳ יואל אשר: עניטינג וואס דארף עדים דארף מען, דארף דער ציל דערפון, דער מענטש וועגן וועמען מ׳רעדט דארף אויך זיין א בר דעת. סאו מ׳דארף מעיד זיין… מ׳דארף מעיד זיין אז וואס? אז דער משלח, דער וואס מאכט דעם שליח, מאכט א שליח. דער איז נאכנישט קיין בר דעת צו מאכן איינעם פאר א שליח.

ר׳ יצחק: עפעס אזוי. ניין, ער קען מאכן איינעם א שליח, ער קען האבן א שליח, אבער ער קען נישט מאכן א שליח.

ר׳ יואל אשר: ווייל דער חצר קען זיין א שליח.

ר׳ יצחק: אבער פארוואס דארף דער רמב״ם אריינלייגן די נושא פון עדות? ער קען סתם זאגן אז א קטנה קען נישט מאכן קיין שליח. ווען זי וואלט נישט געדארפט עדים, וואלט עפעס געווען בעסער? שטעל זיך פאר מ׳דארף נישט קיין עדים, אזוי ווי שליח להולכה. א קטן קען נישט זיין משלח.

ר׳ יואל אשר: ניין, ס׳זעט עפעס אויס ווי דער רמב״ם זאגט אז א חילוק צווישן חצר און שליח איז די זאך, ווייל ביי דער חצר דארף מען נישט קיין מינוי, קיין עדים, און דא דארף מען עדים.

ר׳ יצחק: אזוי זעט עס אויס. יא, אבער ער זאגט דאך, ווייל גיטין דארף מען, יא אבער ער זאגט דאך אז די פראבלעם איז די עדים, ווייל שליח קבלה דארף עדים איז דאס די פראבלעם.⟦#7⟧ שטעל זיך פאר אז ס׳איז נישט דא דער דין אז א שליח לקבלה דארף עדות. וואלט עס עפעס בעסער געווען? ס׳איז דאך נאך אלס א פראבלעם.

ר׳ יואל אשר: אפשר מיינט ער צו זאגן די סיבה פארוואס שליח קבלה דארף עדים, ווייל שליח קבלה ווערט ידו כידה. ס׳שטייט נישט מער.

ר׳ יצחק: אבער דו זאגסט א סברא וואס איך פארשטיי נישט דעמאלטס. דער הייליגער ראב״ד האט געהאלטן אזוי ווי איך, אז ער פארשטייט נישט דעם רמב״ם: “אמר אברהם, זה הטעם אין לו טעם ולא ריח”. דער טעם האט נישט קיין טעם. נישט נאר ס׳איז נישט קיין טעם, קיין שמעק האט עס אפילו נישט. אקעי? וואס איז דאס? וואס מיינט דאס? “אלא אתם גם אתם. מה אתם בני דעת, אף שלוחכם בני דעת”. דער ראב״ד זאגט סתם אז א משלח מיט א שליח דארף זיין א בר דעת. איי, חצר? חצר איז נישט קיין שליח. ס׳איז כן בבחינת שליח, אבער ס׳איז נישט קיין שליח. דאס איז לכאורה דעם ראב״ד׳ס טענה.

ר׳ יואל אשר: אבער דער ראב״ד זאגט מיר נישט קיין אמת׳דיגע סיבה. ער זאגט נישט בסך הכל אז דער שליח דארף זיין א בר דעת. ווער זאגט אז דער משלח דארף זיין א בר דעת? איך האב דאך פונקט א ראיה אז א חצר קען קונה זיין פאר אים.

ר׳ יצחק: ניין, דאס איז נישט קיין ראיה. טו מיר א טובה. יעדער איינער פארשטייט אז ס׳איז נישט קיין ראיה. הא? יעדער איינער פארשטייט דאס איז נישט קיין ראיה.

ר׳ יואל אשר: הא? נאכאמאל, וואס איז דיין ארגומענט? א חצר – דיין ארגומענט איז אז יעדער פארשטייט?

ר׳ יצחק: וואס, וואס? “זה הטעם אין לו טעם ולא ריח”.

ר׳ יואל אשר: חצר ארבעט מיט דין שליחות.

ר׳ יצחק: טו מיר א טובה! א קטן קען האבן א חצר, ער קען נישט מאכן קיין שליח. יעדער איינער פארשטייט דאס, מ׳דארף נישט דאס מסביר זיין.

ר׳ יואל אשר: אבער אויב חצר ארבעט מיט דין שליחות, וואלט דאך נישט געדארפט קענען געשען.

ר׳ יצחק: טו מיר א טובה. טו מיר א טובה. טו מיר א טובה. טו מיר א טובה. חוץ פון דעם וואס ס׳איז נישט קלאר אז חצר משום שליח, ס׳שטייט דאך אין דער גמרא אז ס׳איז יא משום יד, אבער ס׳איז לא גרע משליחות, מ׳דארף שטיין דארט, וואטעווער ס׳איז. איך דארף נישט אנקומען צו דעם. מיר זעט עס אויס אז פשוט דער חילוק איז פשוט, און איך האב שוין אן אלטן כלל אז דער ראב״ד איז אלעמאל גערעכט, סאו, וואס קען איך טוהן, איך גיי מיט מיין כלל. מ׳קען מיישב זיין דעם רמב״ם, אבער איך ווייס נישט, איך פארשטיי נישט וואס דארף מען דא, עדות? און בכלל, פארוואס קען מען נישט מעיד זיין אן דעת? וואו קומט דער כלל פון עדות, אין מעידים אויף א קטן?

ר׳ יואל אשר: ס׳איז דאך זיכער מ׳איז מעיד אויף א קטן, א בן סורר ומורה איז מעיד אויף א קטן, אדער וואטעווער, נאך טויזנט מאל ווען מ׳איז

ר׳ יצחק: מעיד אויף א קטן. אוודאי מ׳קען מעיד זיין אויף א קטן, פארוואס נישט? די עדים דארפן זיין בר דעת. ווילסט אז דעם ראב״ד׳ס טעם איז אויך נישט קיין טעם? דער ראב״ד זאגט נישט קיין טעם,

ר׳ יואל אשר: דער ראב״ד זאגט אז ס׳שטייט אזוי. ניין, ס׳שטייט “מה אתם בני דעת”, ס׳שטייט נישט אויף דעם משלח. נמצא של שליח. וויאזוי נמצא? ס׳איז פיין. איך געדענק די שיטה דער נמצא,

ר׳ יצחק: יא? נמצא. וויאזוי נמצא? נו יא. אויב די גאנצע ריזן.

ר׳ יואל אשר: וויאזוי ווייסט ער אז א שליח, “אתם,

ר׳ יצחק: גם אתם” אז מ׳דארף זיין די זעלבע פונקט. יא, אויב ס׳הייבט זיך אן דער גאנצער לימוד.

ר׳ יואל אשר: אויב ס׳שטייט, “מה אתם בני ברית”,

ר׳ יצחק: דו ביסט דאך אן איד, דער וואס טוט דעם משלח איז אן איד, דארף אויך דער שליח זיין אן איד. יא, מוז דאך זיין אז דער משלח דארף זיין אן איד, רייט? א גוי קען מאכן א שליח אדער ער קען נאר נישט זיין א שליח? ער קען נישט מאכן קיין שליח אויך נישט, ס׳איז דאך די זעלבע זאך. אני לא, איך שטיי, איך פארשטיי נישט גוט דעם רמב״ם. ער ברענגט דא אז די אחרונים האבן זייער געווען העפי צו זאגן תורות אויף דעם.

ר׳ יואל אשר: איך גיי אוועק,

ר׳ יצחק: איך דארף רופן מיין ווייב.

—

הלכה י׳: עקירת השליחות מקבלה להולכה

ר׳ יצחק:⟦#8⟧ דו דארפסט גיין? אקעי, ס׳לעצטע סעיף יו״ד, רעדט מען ווען זיי צעקריגן זיך מיט וויאזוי די שליחות דארף, קענסט עס רופן עקירת השליחות. יא? ניין,

ר׳ יואל אשר: אדער ווען זיי זאגן נישט די ריכטיגע ווערטער.

ר׳ יצחק: ניין, ניין, “האשה שעשת שליח לקבלה, ואמר לו הבעל”,

ר׳ יואל אשר: אה, יא. “ואמר לו הבעל אין רצוני שתקבל לה”, איך וויל נישט אז דו זאלסט זיין שליח לקבלה אז ווען איך גיב דיר איבער דעם גט זאל שוין די פרוי ווערן גע׳גט. “אלא הרי זה גיטה הולך אותו לה”, איך וויל זאלסט ווערן להולכה. מממ. טראג עס, זי זאל ווערן מער, מער ווי

ר׳ יצחק: יא?

ר׳ יואל אשר: ניין, אדער ווען זיי זאגן נישט די ריכטיגע ווערטער.

ר׳ יצחק: ניין ניין,

ר׳ יואל אשר: נאר פשוט: האשה שעשת שליח לקבלה, ואמר לו הבעל: אין רצוני שתקבל לה, איך וויל נישט אז דו זאלסט זיין שליח לקבלה, אז ווען איך גיב דיר איבער דעם גט, זאל שוין די פרוי ווערן גע׳גט. אלא הרי זה גיטה הולך אותו לה,

ר׳ יצחק: איך וויל זאלסט ווערן א שליח הולכה,

ר׳ יואל אשר: טראג עס, און ס׳זאל ווערן נאר גע׳גט ווען ס׳קומט אן אין איר האנט. רייט. איז הרשות ביד הבעל, דער בעל האט א רשות נישט עס איבערצוגעבן אין דער האנט פונעם שליח בתור שליח קבלה. ס׳איז זייער אינטערעסאנט. ידו כידה, אבער ס׳איז נאך תלוי אין זיין הסכמה עפעס. ונעשה זה שליח הולכה לא שליח קבלה.

חידוש און שקלא וטריא: פארוואס קען דער בעל טוישן דעם שליח׳ס פונקציע?

ר׳ יצחק: ער קען טשעינדזשן די פאנקשאן פון דעם – ער קען זאגן איך בין נישט מסכים? אזא חידוש?

ר׳ יואל אשר: ניין, ווייל מיר קענען לערנען ידו כידה איז איר רעכט, זי האט א רעכט צו זאגן דער איז אויך מיין האנט. ס׳איז געווען אן איידעם, און ס׳איז געווארן זיין האנט.

ר׳ יצחק: ער מוז נישט געבן פאר איר א גט בכלל.

ר׳ יואל אשר: ער מוז נישט געבן, אבער מ׳רעדט ער האט יא געגעבן, נאר ער האט נאר געזאגט זיינע דעות, וואלט מען געקענט זאגן אז וואס ער זאגט איז אירעלעווענט. מ׳וואלט געקענט זאגן אז זיין זאגן איז אירעלעווענט, ס׳העלפט נישט.

ר׳ יצחק: ס׳קען זיין, איך בין נישט מסכים. ער מוז נישט געבן פאר איר א גט אויך נישט. ער מוז נישט געבן פאר איר, ער האט גראדע געניצט דעם זעלבן מענטש, אבער ס׳האט גארנישט צו טוהן, זיין שליח צו איר שליח האט נישט קיין שייכות. ער זאגט: איך פייף זיך אן אין איר,

ר׳ יואל אשר: איך בין נישט מסכים צו געבן,

ר׳ יצחק: איך בין נישט מסכים איר צו געבן א גט. איך וויל געבן א גט דירעקט. אקעי, איך קען באשטיין צו געבן א שליח להולכה. מיין שליח,

ר׳ יואל אשר: דו וועסט זיין מיין שליח, נישט איר שליח. איך גיב עס דיר נישט בתור שליח קבלה. איז אלס שליח קבלה האט זי נישט געארבעט, ווייל ער האלט נישט ביים געבן פאר א שליח קבלה. סאו וואס איז ער יעצט געווארן? ער איז געווארן דעם מאנ׳ס שליח הולכה, און ווען ס׳קומט אן צו דער פרוי ווערט זי גע׳גט.

די פארשידענע לשונות פונעם בעל צום שליח

ר׳ יואל אשר: אבל אם אמר לו התקבל לה או זכה

ר׳ יצחק: לה או הא לך. ער האט נישט געזאגט קלאר אין רצוני,

ר׳ יואל אשר: ער האט געזאגט נעם עס. לא עקר שליחות הקבלה. דאס הייסט אז יא, אז ער איז מסכים. דאס איז יא ווי אז די שליחות קבלה ארבעט.

אמר לו הולך לה, דעמאלטס אויב ער זאגט הולך לה, טראג, וואס איז א לשון הולכה, האט ער אויך מיט דעם – אפילו ער האט נישט אזוי געזאגט קלאר אין רצוני, נאר אפילו ער האט נאר געזאגט הולך לה, ער האט נאר געזאגט דאס פאזיטיווע – עקר שליחות הקבלה ונעשה שליח הבעל. וכן אם אמר לו הולך ותן לה, אויך די זעלבע זאך, עקר שליחות הקבלה, און דער שליח וועט ארבעטן בתור שליחות להולכה. זייער גוט.

—

הלכה י״א–י״ב: ווען דער שליח און די פרוי זענען זיך מכחיש וועגן דעם סארט שליחות

א. דער שליח זאגט “שליח קבלה” און די פרוי זאגט “שליח הבאה”

ר׳ יואל אשר: ⟦#2⟧ ווייטער, זאגט דער רמב״ם אזוי: שליח האשה שבא ליטול גט מן הבעל, א שליח האשה, וואס איז א שליח קבלה, ער איז געקומען נעמען דעם גט מן הבעל, ואמר לו שליח קבלה אני, ואמר לו הבעל הא לך גט זה כמו שאמרה. נעם דעם גט אזוי ווי זי האט געזאגט. כלומר, וואס מיינט ער מיט דעם צו זאגן? איך בין נישט עוקר די שליחות, נאר וואטעווער זי האט געוואלט זאל זיין, בין שעשת אותך שליח קבלה או שליח הבאה, הרי את כמו שאמרה.

והביא את הגט, דער שליח האט טאקע געברענגט דעם גט, און דעמאלטס קומט ער צוריק און ער זאגט: זעסט? איך האב מקבל געווען פאר דיר א גט. ואמרה לו, זאגט זי: הייבט זיך נישט אן, לא שמתיך אלא שליח הבאה. איך האב דיר קיינמאל נישט געמאכט שליח קבלה. עס שטימט נאר לויט׳ן רמב״ם אז זי קען אויך מאכן א שליח הבאה, יא? איז אפילו הגיע הגט לידה, אינה מגורשת, שהרי עקר השליח שליחות שאמרה היא, ואמר לבעל מעולם לא נעשיתי שליח הבאה לה.

די פראבלעם איז דאך אזוי: ער האט דאך געזאגט שליח קבלה אני, און דער בעל האט עס געגעבן ווייטער על דעת זה, און דער שליח איז ער נישט געווען. ער האט נישט באקומען רשות צו זיין אזא מין שליח.

שקלא וטריא וחידוש: ביי וועמען ליגט דער חסרון (עקירת השליחות)?

ר׳ יצחק: הגם ער האט געזאגט כמו שאמרה,

ר׳ יואל אשר: דאס איז דער חידוש. יא, אבער ער האט אויך געזאגט הא לך.

ר׳ יצחק: סאו נישט דער בעל איז די פראבלעם, די פראבלעם איז דער שליח. דער בעל, מצד דעם בעל, ער קעירט נישט אויב ס׳איז א שליח

ר׳ יואל אשר: הבאה אדער א שליח קבלה,

ר׳ יצחק: ער האט געזאגט וואטעווער זי וויל. אבער ער האט מסכים געווען אויף דעם וואס דער שליח… ניין,

ר׳ יואל אשר: ער האט מסכים געווען אויף וואטעווער זי זאגט. גוט,

ר׳ יצחק: אבער זיינע ווערטער זענען געווען בעיסד אויף וואס דער שליח זאגט.

ר׳ יואל אשר: ניין, די פראבלעם איז נישט דער בעל, די פראבלעם איז דער שליח, עקר שליחות.

ר׳ יצחק: אויך געטראכט דערויף א שטיקל. ווען דער שליח האט געזאגט שליח לקבלה אני איז טייטש ער האט געזאגט: איך, א שליח קען זיך אויך ריזיינען, א שליח מוז נישט בעל כרחו זיין א שליח.

ר׳ יואל אשר: מיט דעם איז ער געווארן אויס שליח הבאה, וואס דאס איז דאס ריכטיגע וואס מ׳האט געדארפט האבן. ער איז געווארן וואטעווער, ער איז געווארן עפעס א שליח וואס ער

ר׳ יצחק: האט נישט קיין הרשאה. גערעכט. יא. סאו איז געווארן אויס. סאו אפילו דער מאן איז מסכים,

ר׳ יואל אשר: אבער דער שליח האט עוקר געווען זיין שליחות. מיט דעם, הגם ער האט נישט געזאגט,

ר׳ יצחק: מיט דעם וואס ער האט געזאגט שליח לקבלה, איז כאילו ער האט געזאגט לא נעשיתי שליח הבאה, איז אויס שליח.

ב. דער שליח זאגט “שליח הבאה” און די פרוי זאגט “שליח קבלה” (לא עקר אלא גרע אותה)

ר׳ יצחק: ⟦#3⟧ טאמער זאגט ער אבער… אמר השליח לבעל שליח הבאה אני, פארקערט, ער האט געזאגט שליח הבאה,

ר׳ יואל אשר: און דער בעל זאגט כמו שאמרה, און ער ברענגט דעם גט, נאכדעם זאגט זי פארקערט: שליח קבלה שמתיך, דעמאלטס זאגט מען נישט אז די שליחות ווערט בטל. דעמאלטס איז כיון שהגיע הגט לידה, אז יא, מגורשת. פארוואס? זאגט דער רמב״ם: שהרי לא עקר שליחות שאמרה אלא גרע אותה.

ר׳ יצחק: א שליח קבלה איז דאך מער ווי א שליח הבאה,

ר׳ יואל אשר: איז מער, עפעס א מער ידו כידה, ס׳איז מער שליח, אקעי, דו האסט ליב דעם,

ר׳ יצחק: מער שליח. א שליח לקבלה ווערט גלייך מגורשת,

ר׳ יואל אשר: א שליח לקבלה איז א שטערקערער מין שליח.

ר׳ יצחק: הייסט עס, ס׳איז שטערקער. ווען א שליח לקבלה באקומט דעם גט פון דעם מאן, ווערט זי מגורשת. ווען א שליח להולכה ולהבאה, דארף מען ווארטן עד שיגיע לידה. סאו אין דעם סענס איז ער זיכער מער.

ר׳ יואל אשר: איז ממילא זאגט זי, דו ביסט זיכער געווען מיין שליח, נאר כ׳האב נאר געמיינט אז דו ביסט נאך מער ווי דו האסט געוואוסט אז דו ביסט.

ר׳ יצחק: דאס איז נישט קיין פראבלעם.

ר׳ יואל אשר: הער נאר: שהרי היא אומרת לקבלה והוא אמר לבעל להבאה בלבד.

ר׳ יצחק: סאו קומט אויס,

ר׳ יואל אשר: כאילו יש בכלל קבלה הולכה.

ר׳ יצחק: אבער איך האב עס געטראכט אליין, אבער אזוי ווי דער רמב״ם זאגט, קבלה איז א קל וחומר פון הולכה, און הולכה נישט. ממילא אויב זי האט אים געמאכט פאר א שליח להבאה און ער האט געזאגט לקבלה, האט ער געזאגט א זאך וואס הייבט זיך נישט אן, איז ער געווארן אויס. אבער טאמער זי האט אים געמאכט לקבלה און ער זאגט להבאה, האט ער געזאגט אז ער איז געווען א פרט, א פרט פון דער הבאה. כ׳ווייס נישט, ס׳איז נישט ממש א פרט, ווייל כ׳פארשטיי נישט פונקטליך. אזוי זאגט דער רמב״ם, דער רש״י, דער רמב״ם דער פשט, און ממילא בלייבט עס אלס הבאה. עס הייסט, ער איז נישט מסכים צו זיין א שליח לקבלה, אז נישט, ווערט עס להבאה בעצם.

—

הלכה י״ג: ווען די פרוי וויל מאכן דעם מאנ׳ס שליח הולכה פאר איר שומר אדער שליח קבלה

ר׳ יואל אשר: ⟦#4⟧ שוין. זאגט דער רמב״ם אזא הלכה, וואס טוט זיך ווען די פרוי האט נישט גוט איבערגענומען דעם גט? הבעל ששלח גט לאשתו בא שליח ליתנו לה, איז געקומען דער שליח עס איבערצוגעבן פאר איר, אבער זי האט עס נישט גענומען, לא נטלתו אלא אמרה לו בפני עדים יהיה לי גט זה פיקדון אצלך. זי זאגט פאר דעם שליח: האלט עס, ס׳זאל זיין א פיקדון ביי דיר. איך גיי דאס קענען אויפפיקן פון דיר כאילו איך בין עס קונה מיט אזוי, און ס׳זאל נאר ליגן ביי דיר בתורת פיקדון. או שאמרה לו הרי את שליח לקבלו לי, דו ביסט א שליח עס צו האלטן, עס צו מקבל זיין פאר מיר, און פון ווען ס׳קומט אן צו דיר זאל זי יעצט ווערן מגורשת.

ר׳ יצחק: ווארט אביסל, ער איז דאך נישט קיין שליח לקבלה, דער איז א שליח להולכה, רייט? הבעל ששלח גט.

ר׳ יואל אשר: יא, אבער יעצט וויל זי אים מאכן פאר א שליח קבלה. אויב מען קען. דאס גייען מיר זען. זאגט דער רמב״ם: הרי זו מגורשת בספק עד שיגיע גט לידה, ווייל ביידע זאכן זענען א ספק. ס׳איז א ספק צי זי קען אים מאכן פאר א שליח לקבלה נאכדעם וואס דער מאן האט אים געמאכט פאר א שליח הולכה, און ס׳איז א ספק צי ווען זי זאגט פיקדון אצלך צי ס׳הייסט ווי

ר׳ יצחק: זי האט עס באקומען.

ר׳ יואל אשר: ביז ווען הגיע גט לידה, הייסט א ספק. ומשיגיע גט לידה,

ר׳ יצחק: דעמאלטס איז עס זיכער א גוטער גט, דעמאלטס איז תתגרש ודאי.

שקלא וטריא: וואס איז דער גדר פונעם ספק?

ר׳ יצחק: אינטערעסאנט, וואס איז דער ספק? ס׳איז א ספק אין הלכה, אקעי ס׳איז א ספק אין הלכה, יא. און ס׳איז א שאלה צי דער מענטש, מ׳קען מאכן, אויב… וויאזוי ער קען, בקיצור, ביי ביידע וויל זי אים מאכן אזוי ווי א שליח לקבלה, און די שאלה איז צי מ׳קען, צי דער זעלבער מענטש קען עס טרענספארמען אינמיטן זיין שליחות, צו ווערן א שליח פון דער אשה,

ר׳ יואל אשר: און יעצט דערפאר האב איך געזאגט, ביי דער ערשטער נישט אז ער ווערט א שליח לקבלה, נאר די ערשטע איז אזוי ווי אז זי איז עס קונה, נאר ס׳ליגט ביי אים. מ׳ברענגט אזוי ארויס: וויאזוי איז זי קונה? דורך דעם וואס ער איז א שליח לקבלה. ס׳איז א ספק צי דאס איז…

ר׳ יצחק: סאו, די שאלה איז, דער זעלבער מענטש קען זיך אויסדרייען אינמיטן און זאגן: ווארט, יעצט ווער איך די פרוי, און איך באקום אלס שליח דעם גט פאר איר, פארשטייסט? מ׳קען נישט. דו קענסט זיין דער מאן אדער די פרוי, מ׳קען נישט זיין דער מאן און די פרוי, דאס איז א שאלה פון טרענסדזשענדער. שאלה, יא, טומטום. סאו, בקיצור, איז דאס די שאלה, און ס׳איז א ספק. אקעי.

ר׳ יואל אשר: זאגט דער רמב״ם ווייטער.

ר׳ יצחק: דאס איז נישט קיין טרענסדזשענדער, די שליחות מאכט אים נישט עד כדי כך.

ר׳ יואל אשר: מ׳האט שוין געלערנט שליח נעשה עד וועגן דעם, אז ס׳איז נישט עד כדי כך. אקעי.

—

הלכה י״ד–ט״ו: די הלכות פון מסירת הגט דורך א שליח – עדי מסירה און קריאת הגט

ר׳ יואל אשר: ⟦#5⟧ ניין, נתינת ה… יא, יעצט גייען מיר לערנען וועגן וויאזוי מ׳גיט…

ר׳ יצחק: ווען דער שליח…

ר׳ יואל אשר: אפילו דער שליח הבאה, אז מ׳גיט עס איבער פאר דער ווייב. שליח שהביא גט כשהוא נותנו לה, ווען ער גיט איבער דעם גט פאר דער פרוי, צריך ליתנו בפני שנים, דארף ער עס איבערגעבן בפני שנים, ווייל יעצט געשעט דער מעמד מסירת הגט, דארף זיין עדי מסירה. זאגט דער רמב״ם: ואותן השנים, די עדים, צריכין לקרותו, דארף מען געבן א לייען אינעם גט… אבער ביידע צוויי עדים? דארפן איבערליינען דעם גט, אזוי ווי אייביג עדי מסירה דארפן ליינען אויף וואס זענען זיי עדים. ואחר כך יינתן לה בפניהם.

זאגט דער רמב״ם: שדין השליח עם האשה כדין הבעל עמה שתחתיו הוא קם. דער שליח קומט במקום דעם בעל. רייט. ממילא, וואטעווער וואלט ווען געשען ווען דער בעל גיט איבער דעם גט, דאס טייטש אז ס׳דארף זיין צוויי עדים וואס ליינען עס, דאס זעלבע דארף זיין ווען דער שליח טוט עס.

לפיכך אם נתנו השליח לה ולא קראוהו עדי מסירה, וועגן דעם, פאר דער סיבה, אויב האט דער שליח איבערגעגעבן דעם גט, אבער די עדי מסירה האבן עס נישט דורכגעליינט פארדעם… און זאגט דער רמב״ם: ונטלתו וזרקתו לים, נעמט זי עס אריין אין ים, זאגט ער: ספק מגורשת.

שקלא וטריא: דער חשש אז דער שליח האט געברענגט אן אנדער שטר

ר׳ יואל אשר: פארוואס איז זי ספק מגורשת? ווייל מיר ווייסן נישט צי

ר׳ יצחק: ס׳איז געווען א גט, אפשר איז עס א מזוזה. זיי געדענקען נישט, איז א חזקה דעמאלטס נישט? געדענקסט מיר האבן געלערנט די הלכות ביי דעם… די זעלבע הלכות האבן מיר שוין געלערנט ווען דער בעל גיט עס. ס׳איז נישט קיין אנדערע הלכות, אלעס די זעלבע הלכות.

ר׳ יואל אשר: אינטערעסאנט, ס׳טייטש הגם… דאס איז די סברא אז א גט איז אסאך… איך מיין, וואס זענען די טשענסעס אז ער ברענגט א מגילה, איך מיין ס׳האט דאך נישט קיין פשט. דארט איז אזא זאך ווי א מאן וויל אמאל אפטוהן דער ווייב.

ר׳ יצחק: איך ווייס נישט, מ׳האט געלערנט די הלכות שוין. דאס איז נישט קיין נייע הלכות, מ׳האט געלערנט די זעלבע הלכות ביי דעם בעל אליין.

ווען דער שליח האט איבערגעגעבן דעם גט בינו לבינה (אן עדי מסירה)

ר׳ יואל אשר: יא, אקעי. עבר השליח ונתן הגט בינו לבינה,

ר׳ יצחק: ער האט נישט געגעבן מיט די עדים. יא.

ר׳ יואל אשר: דער שליח האט נישט געפאלגט די הלכה, און ער האט עס יא איבערגעגעבן אין אירע הענט אריין. און וויאזוי קען מען עס נאך פיקסן? זאגט דער רמב״ם: יטלנו ממנה, זאל עס צוריקנעמען, און ער זאל דא יעצט ברענגען עדים. ויחזור ויתננו בפני שנים. עס דארף נישט זיין עדים…

ר׳ יצחק: ס׳איז גענוג אז ס׳געשעט. וועל, ווייל ער קען עס כאילו…

ר׳ יואל אשר: עדים זעען למעשה ווי ער גיט עס איבער.

ר׳ יצחק: יא.

ר׳ יואל אשר: דעמאלטס ווערט דער גט… דער גט געשעט ביי דעם צווייטן מאל, איי געס טאקע.

ר׳ יצחק: ⟦#6⟧ ביידע. כ׳ווייס נישט קלאר.

ר׳ יואל אשר: ואם מת…

ר׳ יצחק: איי מין, שפעטער גייט זיין קלאר אז ס׳איז א פראבלעם. וועגן דעם גייט מען געבן מלקות פאר איינעם וואס… אה, מבטל זיין? אבער אויך… אבער דעמאלט איז געווען, אקעי, לאמיר זען. לאמיר זען. ואם מת, טאמער איז געשטארבן דער שליח, דאס הייסט, מ׳קען נישט צוריק פיקסן. הואיל והגט יוצא מתחת ידה ומקוים בחותמיו,

ר׳ יואל אשר: וויבאלד דער שליח איז געשטארבן, און ס׳איז נישטא קיין עדים, מ׳פרעגט ווער זענען געווען עדי מסירה? כ׳ווייס נישט. אבער והגט יוצא מתחת ידה ומקוים בחותמיו, אויב אבער איז דא עדי חתימה, און מ׳האט שוין מקיים געווען בחותמיו, איז הרי זה כשר, ווייל דעמאלטס הייסט עס אז די עדי

ר׳ יצחק: חתימה זענען מעיד אויף דעם גט. רייט. סאו ס׳איז כשר מיינט צו זאגן כשר בדיעבד… בקיצור, לכתחילה דארף מען עס אנדערש טוהן, אבער כשר מיינט אז ס׳איז בסדר, אז זי קען חתונה האבן, רייט?

ר׳ יואל אשר: ער איז דאך דער וועג אין דער קעיס. יא. ואם מת…

ר׳ יצחק: שוין, דאס האבן מיר יעצט געלערנט.

—

הקדמה צו ביטול הגט וביטול השליחות

ר׳ יואל אשר: אקעי. יא, שוין, זאגט דער רמב״ם,

ר׳ יצחק: גייען מיר יעצט לערנען וויאזוי מ׳קען, אויב מ׳קען און ווען מ׳קען, יא. אויב מ׳קען מבטל זיין.

ר׳ יואל אשר: מבטל זיין די שליחות אדער מבטל זיין דעם גט.

ר׳ יצחק: ביידע זאכן איז שייך צו מבטל זיין.

ר׳ יואל אשר: זאגט דער רמב״ם: שליח שנטל את הגט,

ר׳ יצחק: רייט. סאו ס׳איז כשר מיינט צו זאגן כשר בקיצור. לכתחילה דארף מען עס אנדערש טוהן, אבער כשר מיינט אז ס׳איז בסדר, אז זי קען חתונה האבן, רייט? דאס איז דאך דער ווערט, די נקודה. יא. ואם מת. שוין, דאס האבן מיר יעצט געלערנט.

ר׳ יואל אשר: אקעי. יא. שוין, זאגט דער רמב״ם:

ר׳ יצחק: גייען מיר יעצט לערנען וויאזוי מ׳קען… אויב מ׳קען מבטל זיין די שליחות,

ר׳ יואל אשר: אדער מבטל זיין דעם גט. ביידע זאכן איז שייך צו מבטל זיין.

ר׳ יצחק: לאמיר זען וויאזוי דאס גייט אויס.

—

הלכה ט״ז: מבטל זיין א גט וואס איז געשיקט געווארן מיט א שליח

ר׳ יואל אשר: זאגט דער רמב״ם: שליח שנטל את הגט, א שליח הולכה האט גענומען דעם גט, וקודם שיגיע ליד האשה, נאך פאר ס׳איז אנגעקומען צו דער פרוי, האט דער בעל חוזר געווען, ער האט זיך מתנחם געווען, ואמר לו: גט ששלחתי עמך בטל, ס׳איז בטל; או אדער נישט ער האט עס געזאגט פאר דעם שליח, נאר ער האט עס געזאגט פאר דער ווייב, שקדם ואמר לאשה: גט ששלחתי לך, ס׳גייט באלד אנקומען א גט מיט א שליח, ס׳איז בטל. אדער ער האט געשיקט אן אנדערן שליח לבטלו, ער האט געשיקט אן אנדערן שליח צו דעם שליח אדער צו דער ווייב. אדער ער האט געזאגט פאר אנדערע מענטשן,

ר׳ יצחק: סתם פאר פרעמדע מענטשן:

ר׳ יואל אשר: גט ששלחתי לאשתי בטל. עני גילוי דעת בעיסיקלי זעט דא אויס.

ר׳ יצחק: פאר איינעם דארף ער זאגן, ער קען נישט זאגן בינו לבין עצמו, אזוי זעט אויס.

ר׳ יואל אשר: ניין, אפשר צוויי עדים, לאמיר זען. לאחרים, לאמיר זען. א, לאחרים שטייט, יא. הרי זה בטל, ואף על פי שהגיע לידה, אפילו צום סוף קומט עס אן אין אירע הענט, אבער ער איז עס מבטל געווען נאך פאר ס׳איז אנגעקומען צו אירע הענט, איז בטל. פונקטליך אויף וואס ווערט בטל, גייט אונז דער רמב״ם שפעטער מסביר

ר׳ יצחק: זיין וואס ווערט בטל.

ר׳ יואל אשר: זאגט דער רמב״ם: וכל המבטל בפני אחרים, דארף עס זיין צוויי, צריך לבטל בפני שנים, דארף זיין צוויי מענטשן. אויב ער איז מבטל אין פראנט פון איין מענטש,

ר׳ יצחק: העלפט עס גארנישט.

ר׳ יואל אשר: העלפט עס נישט, אזוי זעט אויס.

ביטול נאכ׳ן אנקומען לידה און דער דין פון תוך כדי דיבור

ואם אחר שהגיע גט לידה או ליד שליח קבלה, דער כח צו קענען מבטל זיין איז נאר פאר דער גט איז אנגעקומען צו וואו ס׳האט געדארפט אנקומען. אבער אויב דער גט איז אנגעקומען לידה או ליד שליח קבלה, איז שוין דער חלות גט געשען. אינו יכול לבטלו, מ׳קען נישט נאכדעם מבטל זיין. ס׳איז טו לעיט.

זאגט דער רמב״ם: אפילו תוך כדי דיבור אין דעם פאל העלפט נישט. ואף על פי שחזר בתוך כדי דיבור וביטלו, וואס לגבי אנדערע הלכות, תוך כדי דיבור הייסט נאך ווי מ׳האט נאכנישט געענדיגט, ווי מ׳קען, ס׳איז נאך אפן – לגבי קידושין און לגבי גיטין העלפט נישט קיין תוך כדי דיבור. יא, אזוי אויך ביי קידושין האבן מיר עס געהאט אזוי. הואיל ואחר שהגיע לידה או ליד שליח קבלה או לחצירה ביטלו,

ר׳ יצחק: אינו בטל והרי זה גט כשר.

ר׳ יואל אשר: גלייך נאך מקדש זיין, ס׳איז נישט געשטאנען… זאגט נאך גלייך נאך די קידושין טרייט ער מבטל צו זיין, העלפט נישט אפילו תוך כדי דיבור.

ר׳ יצחק: רייט. ס׳ארבעט נישט. מקדש ומגרש, יא, זייער גוט.

—

הלכה י״ז: רודף נאכ׳ן שליח כדי מבטל צו זיין (גילוי דעת אן א מעשה ביטול)

ר׳ יואל אשר: שוין. זאגט דער רמב״ם אזא זאך: “היה מחזר ומבקש השליח כדי לבטלו”, וואס טוט זיך ווען דער מאן, יעדער איינער זעט, “וואו איז דער שליח? איך וויל, איך דארף אים עפעס זייער וויכטיג זאגן”, אבער ער זאגט נישט פאר דעם מענטש אז איך בין אים אין פראנט פון ענק מבטל. ער זאגט נאר, “איך וויל אים טרעפן, איך וויל אים מבטל זיין”. “או שהיה מבקש שנים שיבטלו בפניהם”, “וואו איז דא צוויי כשר׳ע עדים?” ער זוכט די מענטשן אין פראנט פון וועמען ער קען עס מבטל זיין, אדער ער לויפט נאך דעם מענטש וואס איז דער שליח, ווייל ער וויל אים סטאפן פון געבן דעם גט.

“ובין שהוא מחזר ורודף”, אינמיטן פון דער צייט ווען ער לויפט נאך, “הגיע הגט לידה, ואחר כך ביטל”, ער האט למעשה נישט געמענעדזשט צו אויספירן זיין זאך, אבער ער האט קלאר געוויזן, יעדער האט געזען ער וויל – העלפט עס נישט, “אינו בטל, ואף על פי שהיה מחזר לבטלו קודם שיגיע לידה”. אפילו ער האט שוין געוויזן, אבער ער האט נאכנישט געטוהן די זאך וואס ער דארף טוהן. זאגט ער, ס׳איז נישט גענוג א גילוי דעת אז ער איז נישט צופרידן, אז ער וואלט ווען געוואלט צוריקשיקן דעם שליח, דאס העלפט נישט. ער דארף טוהן עפעס א חלות פון מבטל זיין.

ר׳ יצחק: דאס איז א חידוש. וועלן העלפט גארנישט. א כלל גדול בתורה: וועלן איז גארנישט ווערט, נאר טוהן איז עפעס ווערט.

ר׳ יואל אשר: יא. ניין, דער פוינט איז, אפילו ס׳איז געווען שנים וואס האבן געזען דעם מחזר ומבקש, אבער ער איז נישט מבטל געווען. אזוי ווי מאכן א שליחות דארף זיין עפעס אן ענין פון מבטל זיין.

ר׳ יצחק: רייט, וואלט ער געהאט שכל, וואלט ער צוגעגאנגען צו יענע וואס זעען, זיי געזאגט, “היי, מבטל”. ער האט אבער געזוכט צוויי מהודר׳דיגע עדים, ער האט פארפאסט. וואטעווער, ער האט געזוכט יענע מענטשן,

ר׳ יואל אשר: אה, סתם,

ר׳ יצחק: “היה מבקש שנים…” “היה מחזר ומבקש השליח כדי לבטלו,

ר׳ יואל אשר: או שהיה מבקש שנים שיבטלו בפניהם”, יא.

—

הלכה י״ח: מבטל זיין ווען עס זענען דא אסאך שלוחים

אקעי, יעצט גייען מיר לערנען ווי ווייט מ׳קען מבטל זיין. “אמר לעשרה”, אויב א מענטש האט געזאגט פאר צען מענטשן – אונז האבן שוין געהאט די הלכות פריער – ער האט געזאגט פאר צען מענטשן, “כתבו גט ותנו לאשתי”, און ער וויל עס מבטל זיין, דארף ער נישט גיין מבטל זיין פאר אלע צען. “יכול לבטל זה שלא בפני זה”, קען ער נעמען עני צוויי פון די מענטשן וואס ער האט זיי געזאגט, און זאגן, איך בין ענק מבטל, איך בין מבטל די שליחות, “ואפילו בפני שנים אחרים”, אדער קען ער גיין נעמען צוויי אנדערע עדים, און אלע צען, אויב איינער פון די צען איז געגאנגען געבן א גט, וועט עס זיין בטל, ווייל ער האט מבטל געווען. “שלח הגט ביד שנים”, אויך אזוי, “הרי זה יכול לבטלו זה שלא בפני זה, ואפילו היו עשרה, משביטלו בפני אחד,

ר׳ יצחק: בטל הגט”. ס׳שטייט נישט אלע מענטשן. א גאנצע סוגיא אין דער גמרא, א שטארקע סברא צו זאגן אז דו האסט געמאכט פאר צען, זאלסטו מבטל זיין אלע צען. דער רמב״ם זאגט אז מען דארף נישט. וואס? יא.

—

הלכה י״ט: מסירת מודעא אויף א גט און איר תקנה

ר׳ יואל אשר: וכן זאגט ער אזוי: מי שאמר לשנים גט שאני כותב לאשתי בטל הוא.

ר׳ יצחק: יעצט האבן מיר געלערנט א מבטל נאכדעם מינוי השליחות,

ר׳ יואל אשר: נאכדעם, דאס הייסט, ער איז מבטל נאך פאר עס געשעט. ער זאגט, ווען איך גיי שרייבן א גט זאל עס ווערן בטל. וכן מי שאמר לשנים גט שאני כותב לאשתי בטל הוא, און נאכדעם, וכתב אחרי כן גט, נאכדעם איז ער געגאנגען און ער שרייבט א גט, ונתנו לה בפני שנים אחרים הרי זה גט בטל. עס איז אינטערעסאנט, ווייל דא איז ער מבטל דעם גט. פריער לכאורה האט ער מבטל געווען די שליחות.

ר׳ יצחק: דא איז ער מבטל א גט.

ר׳ יואל אשר: זאגט דער רמב״ם: וזו היא מסירת המודעא על הגט. דאס ווערט גערופן מסירת מודעא, איבערגעבן א מודעא, יא.

ר׳ יצחק: דאס הייסט מסירת מודעא, באלד איז א נפקא מינה, באלד איז דער מינוט דאס לשון. מסירת מודעא מיינט, עס איז א דיסקלעימער אזוי ווי אויף ענגליש, עס איז אזא סארט זאך: וואס איך גיי זאגן מארגן איז שקר.

ר׳ יואל אשר: וכן אם אמר להם כל גט, נישט דער גט וואס איך שרייב פאר מיין ווייב איז בטל, נאר כל גט שיכתוב לי פלוני בטל, עני גט וואס דער סופר גייט שרייבן פאר מיר. אדער, כל גט שאכתוב בבית דינו של פלוני הרי הוא בטל או כל גט שאכתוב מהיום עד עשרים שנה בטל. די מסירת מודעא קען ארבעטן עני וועג, אבער ווען עס קומט ארויס קלאר, ער זאגט אז ווען איך גיי מאכן א גט, גייט עס זיין בטל, ווערט עס בטל.

ר׳ יצחק: הרי זה בטל. דער גט איז בטל. דאס איז אזוי ווי כל נדרי, יא? אזא סיטואציע. מען זאגט: אלעס וואס איך גיי זאגן מארגן איז שקר.

מודעא אויף א ביטול מודעא און די תקנת העדים

ר׳ יואל אשר: וכן אם אמר לשנים, ער האט געזאגט פאר צוויי מענטשן, כל גט שאכתוב לפלונית אשתי בטל הוא. עני גט וואס איך גיי שרייבן פאר דער פרוי זאל זיין בטל. וכל דבר שאבטל בו מודעא זו, און נאכדעם לייגט ער נאך צו א ביטול מודעא אויף דער מסירת מודעא. וכל דבר שאבטל בו מודעא זו, איך גיי קומען אין בית דין זאגן

ר׳ יצחק: איך בין מבטל

ר׳ יואל אשר: דאס וואס איך זאג יעצט, בין איך יעצט מבטל, הרי הוא בטל, און נאכדעם וכתב אחר כן גט ונתנו לה אף על פי שביטל המודעא קודם, ער טוט וואס ער האט געזאגט, ער קומט אין בית דין און זאגט איך בין עס מבטל, אבער ער האט עס שוין פארדעם מבטל געווען, הרי הגט בטל.

פרעגט דער רמב״ם, ווערט גלייך א קשיא, יעדער טראכט: אויב אזוי וועט דאך די וועלט חרוב ווערן, ווייל ער וועט מאכן אייביג נאך א מסירת מודעא. וויאזוי קען מען דאס פיקסן? “אם כן מה תקנת דבר זה”?

זאגט דער רמב״ם: “שיאמרו לו העדים קודם כתיבת הגט”, די עדים דארפן זאגן – וויאזוי קען מען מתקן זיין אזא זאך ווען מ׳האט געמאכט פארדעם א מסירת מודעא? אויב מ׳האט געמאכט פארדעם א מסירת מודעא, דארפן די עדים זאגן פאר׳ן שרייבן דעם גט: “אמור בפנינו”, זאג אין פראנט פון אונז, “שכל הדברים שמסרת”, די עני מסירות וואס דו האסט געמאכט, “שגורמין כשיתקיימו אותן הדברים לבטל גט זה”, וואס וועט גורם זיין אז אויב ס׳וועט מקוים ווערן דיינע ווערטער, זאל דאס מבטל זיין דעם גט, “הרי הן בטלין”. ווען ער זאגט דאס, זאגט ער: זיי מבטל נישט נאר די ווערטער “בטל הוא”, נאר זיי אויך מבטל די אנדערע ווערטער וואס העלפן ארויס די ווערטער. דאס מעטערט נישט וואס, עניטינג וואס מאכט, וואס איר קוקט אן אז דאס גייט אן, עניטינג מבטל. “והוא אומר הין, ואחר כך אומר להן לכתוב ולחתום וליתן לה”, דאס העלפט יא. פארוואס, וואס ער זאגט “כל דבר שאבטל” העלפט נישט?

ר׳ יצחק: קאז איט דאזענט מעטער האו מעני טיימס הי דיד איט, דיס איז גאוינג טו נאליפיי.

ר׳ יואל אשר: ער דארף עס נאך שטערקער, עניטינג וואס ברענגט דעם רעזולטאט, דארף מען האבן דאס.

ר׳ יצחק: אויב ער מאכט מודעא אויף מודעא אויף מודעא, קען ער נאך מאכן נאך איין מודעא. אבער אויב ער זאגט “וכל דבר שיגרום” איז בטל עד סוף העולם. עקזעקטלי. אבער ס׳איז דא א פראבלעם, ער קען ארויסגיין פון בית דין פאר איין סעקאנד און זאגן א מסירת מודעא, ממילא דארפן זיי אנכאפן.

ר׳ יואל אשר: דאס געשעט נאר אויב ער זאגט עס גלייך פאר׳ן איבערגעבן דעם גט. “ולא יניחוהו לילך עד שיגיע גט לידה”, ווייל ער איז אזא מודעא מענטש, ער איז אזא…

ר׳ יצחק: ער קען עס דאך מבטל זיין אויך אינצווישן.

ר׳ יואל אשר: “כדי שלא יצא ויבטלו”.

ר׳ יצחק: איי.

—

הלכה כ׳: קנין ביי מסירת מודעא און ביטול מודעא

ר׳ יואל אשר: זאגט דער רמב״ם: “ואין המוסר מודעא ולא המבטל מודעא צריך קנין”. מוסר מודעא און מבטל מודעא דארף עדים האבן מיר געזען, אבער מ׳דארף נישט קיין קנין. פארוואס וואלט איינער געטראכט מ׳דארף א קנין? מאכן א שליח אדער מבטל זיין א שליח

ר׳ יצחק: דארף נישט קיין קנין. הלכות דארפן קנינים, דאס דארף נישט. נאו פראבלעם. דאס איז בסדר. ניין,

ר׳ יואל אשר: ער האט נישט געזאגט אז דער מינוי שליחות דארף נישט קיין קנין. פארוואס זאגט ער עס דא? איינער האט געזאגט איך דארף עס זאגן אנדערש אדער עפעס?

שמועס: ביטול מודעא אין שטרות און די סברא פארוואס מען דארף נישט קיין קנין

ר׳ יצחק: כ׳הער. כ׳וויל נישט אויסזאגן, אבער די אלע, ביי א גט, טאקע ווען מ׳גייט אין א בית דין א גט אדער אויך סתם א… שרייבט מען אריין אין דער כתובה, אין די ערנסטע שטרות שרייבט מען אלעמאל אריין ביטול מודעות וכו׳ אויפאמאל. אבער למשל די אלע מוסדות וואס הייסן אונטערשרייבן אלע מיני זאכן, זיי געדענקען נישט אז מ׳דארף דאס שרייבן, סאו מ׳קען גרינג מאכן א מודעא. שוין. השולח גט, ס׳איז א כלל, מענטשן זאגן איך מעג דיר דאס טוהן ווייל דו האסט גע׳חתמ׳עט. קענסט מאכן א מסירת מודעא, אז וואס דו שרייבסט פאר גוגל אז ער מעג דיר פארקויפן דיין נשמה ווייל דו האסט אמאל אריינגעסיינט מיט גוגל ערגעץ, כ׳ווייס נישט אויב ער שרייבט אריין ביטול מודעא דארט. אקעי,

ר׳ יואל אשר: סתם לייגט ער די לענגווידזש אז,

ר׳ יצחק: יא, גוגל מאכט גוט. אבער די מוסדות וואס שרייבן אז כ׳ווייס נישט וואס, אלע מיני פאני תקנות, געווענליך שטייט נישט א ביטול מודעא. אקעי. זיכער נישט קיין ביטול מודעא למודעא, פארשטייסט וואס דא גייט? רייט. מ׳קען אלעמאל מאכן איינס מער. השולח גט ביד שליח, מ׳דארף עניוועיז נישט קיין מודעא. עניוועיז, אקעי, שטותים, כ׳זאג נאר סתם אז ביי א גט מאכט מען טאקע מיט די זאכן, מ׳איז חושש פאר אלע זאכן.

ר׳ יואל אשר: ער איז מסביר, פארוואס שטייט אין צריך קנין? זאגט ער אז ביים שרייבן א גט טוט מען א מעשה. איז דא וואס זאגן, אז מ׳וואלט ווען געקענט טראכטן אז מבטל זיין א מעשה דארפסטו טוהן עפעס א מעשה, ס׳איז נישט גענוג דיבור. מאכן א שליח טוסטו נישט א מעשה, אבער שרייבן א גט, דו טוסט דאך א מעשה, געבן א גט. וואלט געווען וואס ס׳וואלט אים איינגעפאלן מ׳דארף א קנין פאר דעם, זאגט ער אז מ׳פסק׳נט מ׳דארף נישט קיין קנין.

ר׳ יצחק: אינטערעסטינג. שוין. באט איווען לייק קנינים, איי דזשאסט איי דאנט נאו, כ׳פארשטיי נישט,

ר׳ יואל אשר: א קבלת קנין איז עפעס אויך נישט אזוי פשט, כ׳פארשטיי נישט וואס דאס מיינט, אבער א קבלת קנין איז עפעס א גרעסערע נעמען מער, מאכט עס מער ערנסט. מער אחריות, יא.

—

הלכה כ״א: דער חילוק צווישן מבטל זיין די שליחות און מבטל זיין דעם עצם גט

זאגט דער רמב״ם ווייטער: נאך הלכות פון ביטול הגט, יעצט גייט דער רמב״ם קלאר מאכן וואס ס׳געשעט ווען מ׳האט געמאכט דעם ביטול, וואס מיינט מבטל? ווייל א מענטש קען מבטל זיין דעם גט אזוי ווי אונז האבן יעצט געלערנט דורך מסירת מודעא, אדער קען ער מבטל זיין נאר דעם חלק אז דו קענסט נישט זיין מיין שליח.

זאגט דער רמב״ם: השולח גט ביד שליח, וביטל הגט, ער האט געזאגט דער גט זאל זיין בטל, וואס מיינט דאס? אונז ווייסן נישט וואס ער מיינט מיט די ווערטער, זאגט דער רמב״ם, ער מיינט נישט צו זאגן אז דער גט זאל ווערן בטל, ווייל אויב וואלט דער גט געווארן בטל קען מען קיינמאל נישט מגרש זיין מיט דעם גט. אבער ער איז הרי זה חוזר ומגרש בו כשירצה, ווען ער וויל יא מגרש זיין קען ער פריש ניצן דעם זעלבן גט און מגרש זיין מיט דעם. פארוואס? שלא ביטלו מתורת גט, ער האט נישט מבטל געווען דעם שטר פון זיין ווייטער א גוטער גט,

ר׳ יואל אשר: זיין שליח האט ער מבטל געווען. רייט. ס׳איז אינטערעסאנט, זיין לשון איז עפעס אזוי ווי ער האט ארויפגעגאנגען אויף דעם גט, אויף דעם שטר.

ר׳ יצחק: געזאגט דעם ראנג לשון, אבער ער פארשטייט, פארשטענדליך אין אזא קעיס וואס ער מיינט צו זאגן אז דו זאלסט נישט געבן דעם גט. יא. אבער לפיכך, פון דעם זאגט ער אויב ס׳איז נישט אויף דעם אופן, נישט אז דער גט ליגט ביים שליח.

ר׳ יואל אשר: ווען זיינע ווערטער מיינען נישט דעם שליח, נאר ס׳איז דא א סיבה צו טראכטן ער מיינט דעם גט, לפיכך אם היה הגט ביד הבעל וביטלו, כגון שאמר גט זה בטל הוא, דעמאלטס אינו מגרש בו לעולם, והרי הוא כחרש,

ר׳ יצחק: ואם גירש בו אינה מגורשת. ס׳איז אינטערעסאנט, מ׳קען… וואס הייסט מ׳קען? דאס ווארט איז אויב ס׳שטייט א גט ביים שליח, און ער זאגט “הגט שנתתי לך בטל“, מיינט ער צו זאגן דיין גט. אויב עס ליגט ביי מיר

דיסקוסיע: וויאזוי קען מען מבטל זיין דאס שטר פונעם גט אליין?

ר׳ יואל אשר: אין טאש א שליח, א שליחות קען מען מבטל זיין. אבער וויאזוי קען מען מבטל זיין? א גט דארף זיין לשמה,

ר׳ יצחק: ס׳דארף זיין מיט רצון, מ׳דארף… איך מיין אז אלע ביטולים ארבעטן מיט זיין רצון.

ר׳ יואל אשר: ער נעמט אוועק רצונו, זעט עפעס אויס ווי ער זאגט הרי הוא כחרש. זאגט כחרש, וועסטו נישט קענען…

ר׳ יצחק: איך בין נישט מסכים, בעיסיקלי ער זאגט: איך בין קיינמאל נישט מסכים צו גט׳ן. אזוי טראכט איך, קענסט ברענגען אן אנדער ראיה. איך טראכט אז אלעס וואס ער זאגט איז לכאורה אלץ תלוי אין זיין רצון, און ער זאגט איך קען נישט מבטל זיין אזוי. כ׳זע אז ער ברענגט אז דער רמב״ן און אנדערע זענען מחולק טאקע און זיי זאגן אז מ׳קען נישט מבטל זיין דאס צעטל פון א גט, מ׳קען נאר מבטל זיין שליחות. אבער איך טראכט אז דער רמב״ם טראכט אז אלעס גייט דאך מיט זיין רצון, ער קען זאגן: איך וויל קיינמאל נישט גט׳ן מיט דעם גט.

ר׳ יואל אשר: א גוטן טאג. יא, אבער איבערמארגן וועקסטו זיך אויף, פארוואס זאלסטו נישט קענען זאגן: איך בין זיך מישב און פון יעצט זאל איך יא קענען? ווייל דער גט איז דאך געשריבן געווארן דורך א כשר׳ן סופר לשם האיש והאשה.

ר׳ יצחק: דארף אלעס געשריבן ווערן מיט דיין רצון,

ר׳ יואל אשר: און ס׳ווייזט אויס יא, אבער נעכטן האסטו אוועקגענומען דיין רצון, מארגן איז צוריק רצון. איז ער חוזר וניעור? חוזר וניעור?

ר׳ יצחק: איז אויב קענסטו נישט…

ר׳ יואל אשר: כ׳ווייס נישט.

ר׳ יצחק: אקעי. כ׳הער, מ׳קען טאקע אזוי טראכטן. איך בין מסכים, איך האב נישט קיין, חוץ מזה איך האב נישט קיין סטראנג אפיניאנס אין הלכה, ווייל הלכה איז טאקע אלץ, אלץ וואס דו קענסט. וואלט דער רב געזאגט אנדערש, וואלט געווען די הלכה אנדערש, וואלט איך דאך געטוהן, ניין?

די גמרא רעדט וועגן דעם, הרי הוא כחרש, ס׳איז דא א שאלה אין דער גמרא, לכאורה דמי… בקיצור ס׳איז דא א שאלה אין דער גמרא. ס׳איז נישט קלאר. לדעת רבינו, הערט ער דער מגיד משנה זאגט זייער שטארק אז אזא ספק שומר נפשו ירחק ממנו. ווייל לויט דעם רמב״ם איז עס ממש, ניין, לויט דעם רמב״ם איז עס ממש א גט, אפילו למפרע איז דער רמב״ם גייט שפעטער זאגן, אז ס׳איז אינגאנצן, אז ס׳איז ממש ערנסטיג בטל. אפילו אז תוספות און רמב״ן און אנדערע זענען נישט זיכער אז ס׳איז דא אזא זאך ביטול גט, זיכער דארף מען חושש זיין פאר דער שיטת הרמב״ם.

מפרש זיין דעם ביטול ווען דער גט איז ביים שליח

ר׳ יואל אשר: זאגט דער רמב״ם ווייטער מער וועגן ביטול הגט: וכן אם פירש בעת שביטלו והוא ביד השליח. אויב, אפילו ווען דער גט איז יא ביי דעם שליח, אבער זיין לשון ביטול איז נישט געווען סתם איך בין מבטל דעם גט, נאר ער האט געזאגט: איך וויל מבטל זיין דאס שטר. גט ששלחתי הרי הוא בטל מלהיות גט, דעמאלטס אינו מגרש בו לעולם,

ר׳ יצחק: האט ער ממש מבטל געווען דעם גט.

—

הלכה כ״ב: מיט וועלכע לשונות איז מען מבטל דעם גט

ר׳ יואל אשר: ⟦#2⟧ באי זה לשונות מבטל הגט? זאגט דער רמב״ם וועלכע לשונות גייט מען וויסן? אם אמר בטל הוא, אדער אי אפשי בו, אדער גט זה לא יועיל, אדער דער גט גייט נישט יעזוב,

ר׳ יצחק: ווייל ס׳איז אלץ פאר דער נושא פון מאכן דעם גט בטל, רייט? נישט פאר דער שליחות, שטימט? רייט. נישט זיכער.

ר׳ יואל אשר: ס׳זאל נישט מאכן קיין עזיבה, ס׳זאל נישט מאכן קיין שילוח,

ר׳ יצחק: ס׳זאל נישט מאכן קיין גירושין. לא יעזוב, לא ישלח.

ר׳ יואל אשר: לא יעזוב מיינט אזוי ווי עזיבה, יא. ס׳איז דאס פארקערטע פון יעזוב, נו, יעזוב אשתו,

ר׳ יצחק: וויאזוי זאגט מען,

ר׳ יואל אשר: פארקערטע פון עזיבה,

ר׳ יצחק: יא. לא יעזוב, לא ישלח,

ר׳ יואל אשר: אדער לא יגרש, יהא כחרש, יהא חרש, הרי הוא כחרש, אם אמר אחד מאלו ומן הדומה להן, הרי זה ביטלו. די אלע זאכן מיינט צו זאגן: איך בין נישט מבטל דעם שליח, נאר איך בין מבטל דאס שטר.

ר׳ יצחק: סיי ער זאגט כחרש, סיי ער זאגט חרש אליינס, וואטעווער, יא.

לשון מבטל קעגן לשון מודיע אמיתת הדבר

ר׳ יואל אשר: ער זאגט יהא כחרש, אדער ס׳איז כחרש. אבל אם אמר גט זה אינו גט, אבער ער זאגט אנדערע לשונות, ער זאגט אזוי ווי אינו גט, אדער ער זאגט פסול הוא,

ר׳ יצחק: אינו מועיל,

ר׳ יואל אשר: אינו מתיר, אינו משלח, ער זאגט ס׳איז שוין נישט. איז נישט. ער זאגט אז ס׳איז נישט קיין גט, אדער ס׳איז נישט קיין, רייט.

ר׳ יצחק: אבער פארוואס הרי הוא כחרש? יהא, ס׳מיינט צו זאגן יהא, ס׳שטייט נישט הרי. הרי הוא, נא, הרי הוא אלעמאל מיינט, הרי הוא אזוי ווי הרי את מקודשת, ס׳מיינט נישט דו ביסט שוין. הרי אין לשון מיינט, מיין איך אלעמאל ס׳זאל ווערן יעצט, ס׳ווערט יעצט. הרי הוא, יהא.

ר׳ יואל אשר: אבער אויב ער זאגט דער גט איז פסול, אדער דער גט איז נישט מועיל, אדער אינו מתיר, אדער אינו משלח, אדער אינו מגרש, אדער חרש הוא, לא אמר כלום, ווייל ער זאגט נישט ס׳זאל ווערן, ער רעדט עז איף ער וואלט געווען א ניוז רעפארטער, וואס פארציילט זאכן וואס איז נישט, שאין זה לשון מבטל אלא לשון מודיע אמיתת הדבר. והרי הודיע לנו דבר שאינו כן, כמי שאומר על דבר האסור שהוא מותר או על הטמא שהוא טהור.

ר׳ יצחק: ער זאגט א שקר. קיינער האט אים נישט געהייסן זאגן, ער האט נישט קיין רעכט צו זאגן. ס׳איז זייער אינטערעסאנט. דאס איז דער חילוק, אז ווען איינער זאגט יענער איז א גוי, ער איז אבער נישט א גוי. ער זאגט נישט איך מאך אים א גוי.

ר׳ יואל אשר: ווען איינער זאגט דאס איז פשט אין פסוק: אויב איז עס טאקע פשט אין פסוק, האט ער געזאגט א דבר אמת. אויב נישט, איז ער א ליגנער, ווייל ער זאגט אויף עפעס אז עס איז א פשט אין פסוק,

ר׳ יצחק: וואס איז נישט א פשט אין פסוק.

לשון המסופק: “גט זה בטל”

ר׳ יואל אשר: אמר גט זה בטל, שמשמעו פועל שעבר, בטל, ס׳איז געווארן בטל, כגון חמק עבר. הרי זה ספק, ווייל דאס איז א ספק צי ווען ער האט דאס געזאגט צי ער מיינט אז אזוי ווי איך טו עס יעצט, אדער ס׳קען מיינען, עס קען מיינען אזוי ווי איינס פון די צוויי. ס׳קען מיינען וואס ס׳איז יא גוט, און ס׳קען מיינען דעם

ר׳ יצחק: לשון אז ס׳איז נישט גוט. בטל, ס׳איז בטל געווארן.

ר׳ יואל אשר: הרי זה ספק. לפיכך, אם נתגרשה בגט זה, הרי היא ספק מגורשת, ווייל דו ווייסט נישט צי ער מיינט צו זאגן אז מיט די ווערטער מאך איך עס מבטל, אדער אז ס׳איז אויך אזא טעות׳דיגער סטעיטמענט.

ר׳ יצחק: יא, ס׳איז א פאני, ס׳איז אביסל א פאני לשון.

—

הלכה כ״ג: ביטול הגט דורך א רמז

ר׳ יואל אשר: ⟦#3⟧ זאגט דער רמב״ם, מי ששלח גט לאשתו. א מענטש שיקט א גט פאר זיין ווייב, ובא שליח ואמר לו לא מצאתיה. קומט דער שליח און זאגט, כ׳האב איר נישט געטראפן. אדער? או לא רצת ליקח הגט, זי האט נישט געוואלט נעמען דעם גט.

ר׳ יצחק: נישט געוואלט נעמען. שוין, וואס איז געווען די מעשה?

ר׳ יואל אשר: ואמר הבעל,

ר׳ יצחק: דער בעל פרייט זיך

ר׳ יואל אשר: אז זי האט נישט באקומען דעם גט. ואמר ברוך הטוב והמטיב. דער רמב״ם האט דאך געזאגט אין הלכות ברכות אז ווען ס׳געשעט א גוטע זאך דארף מען מאכן ברוך הטוב והמטיב. ער טוט אזוי, יא, פאר אים און פאר איר.

ר׳ יצחק: אויב פאר אים אליין וואלט ער געדארפט זאגן שהחיינו.

ר׳ יואל אשר: או כיוצא בדברים האלו, שמשמען שאין בדעתו לגרשה. שהרי הוא שמח בעיכוב הגט, אדער ער זאגט זאכן וואס מיר פארשטייען פון דעם, אז ער פרייט זיך אז דער גט איז געווארן מעכב, ווייל ער וויל, ער האט נישט געוואלט איר מגרש זיין. אמת, לא בטל הגט, ער מיינט נישט צו זאגן אז דער גט איז בטל.

ר׳ יצחק: נאר ער זאגט ברוך הטוב

ר׳ יואל אשר: והמטיב ווייל ער האט נישט געוואלט יעצט גט׳ן.

ר׳ יצחק: ס׳איז נישט קיין חילוק.

ר׳ יואל אשר: אלא יתן ותהיה מגורשת. ס׳טייטש מיט א רמז קען מען נישט מבטל זיין א גט. עד שיאמר לו בפירוש, ער זאגט בפירוש לא תתן או יבטל בפירוש.

ר׳ יצחק: ער דארף זאגן גט בטל אדער לא תתן. דא זעט מען ווייטער האלטן דעם כלל,

ר׳ יואל אשר: ס׳איז דאך רעדן אזעלכע רבי׳שע לשונות, אז ווען איינער פרעגט אייך: ווילסט מיר זאגן? פארוואס נישט? וואס קען שוין זיין?

ר׳ יצחק: זייער גוט. פאר רבי׳ס איז עס גוט, אבער פאר גיטין איז עס נישט גוט.

ר׳ יואל אשר: זייער גוט. זען אין דעם רמב״ם, מי ששלח גט לאשתו…

ר׳ יצחק: ווייל אמאל זאגט מען יא אזעלכע זאכן, דענע גיי פארשטיי ביי חכמים ווען זיי האבן מחליט געווען. איך מיין אז ווייל ביטול גט איז זייער א פראבלעמאטישע זאך, ער האט דאך געשיקט א שליח, און דער שליח דארף ווערן בטל, זיי האבן געזען אין די משניות אז ס׳איז נישט אזוי סימפל. סאו לכאורה וועגן דעם האט מען מחמיר געווען, פארשטייט זיך זאג אז דו דארפסט קלאר מבטל זיין.

ר׳ יואל אשר: ספעשלי ווען ער זאגט ברוך הטוב והמטיב, איז ער עפעס אזוי ווי ער זאגט אם ירצה השם, אויב דער אייבערשטער וויל ס׳זאל נישט זיין קיין גט, דער אייבערשטער איז מסכים.

ר׳ יצחק: דער אייבערשטער איז מסכים אז יעדן גט דארף מען נישט מבטל זיין.

—

הלכה כ״ד: מכת מרדות פאר׳ן מבטל זיין א גט אדער מוסר מודעא זיין

ר׳ יואל אשר: נאקסט דאך אפ אז מיר טוען נישט מבטל זיין דעם גט. זאגט דער רמב״ם, מי ששלח גט לאשתו וחזר וביטלו בפני שנים אחרים. ער איז געגאנגען און האט געמאכט ביטול בפני שנים, אדער געמאכט א מודעא. זאגט דער רמב״ם, יעצט האבן מיר אויסגערעכנט די הלכות, דו זאלסט נישט מיינען אז דאס איז א רעקאמענדעישאן. דער מענטש טוט אן עוולה. מכין אותו מכת מרדות פאר דאס טוהן. מפני שגורם להיות ממזרין, ער קען גורם זיין ממזירות. פארוואס? שהרי יגיע גט לידה ותינשא בו. נאך א זמן וועלן קומען עדים זאגן שביטל בפניהם או שמסר מודעא בפניהם, אדער עדים וועלן קומען זאגן אז ער האט מוסר מודעא געווען בפניהם קודם שיכתוב הגט, ונמצא קומט אויס אז הולד ממזר, גיט מען אים מכת מרדות פאר אריינלייגן א מענטש אין אזא מצב.

ר׳ יצחק: אין אזעלכע פראבלעמס. סאו ווער עס וויל מבטל זיין א גט, ווייסט נישט וואס ער זאל טוהן. ער דארף טרעפן אן אנדער עצה. ⟦#4⟧ וואס זאל ער טוהן טאקע? ווייסט, פארשטייסט די פראגע דא זשענע? וואס אויב איינער האט אנדערש קיין… מוז עס טוהן?

ר׳ יואל אשר: ניין, ער זאל טאקע אנקומען צו דעם שליח פאר ער גיט עס איבער. דעמאלטס מעג מען יא? ער קען נישט פונעם ווייטנס. אזוי ווי פריער, דער רודף, ער לויפט נאך,

ר׳ יצחק: דעמאלטס יא. אויב ער טרעפט אים, ער שלעפט צוריק דעם גט.

ר׳ יואל אשר: עס קען זיין אז ער לויפט גלייך מודיע זיין פאר דער ווייב, וועט עס אויך העלפן. אבער מאכן אזא ביטול בינו לבין עצמו,

ר׳ יצחק: וואס קען גורם זיין פאר איר דאס… איי געט איט, אקעי. ווערי גוד.

—

הלכה כ״ה – כ״ז: חזקת כשרות ביי א גט

ר׳ יצחק: ⟦#5⟧ יעצט גייען מיר לערנען וועגן… יעצט האבן מיר געלערנט אז מען קען מבטל זיין די שליחות, דארף מען לכאורה יעדעס מאל חושש זיין, אפשר איז מען מבטל געווען דעם שליח, אפשר דאס, אפשר יענץ, גייען מיר לערנען אז ס׳איז דא א חזקה, מ׳דארף נישט.

ר׳ יואל אשר: יא? יא. שליח שהביא גט ונתנו לאשה. א שליח ברענגט א גט און

ר׳ יצחק: ער גיט עס פאר אן אשה. זאל מען נישט מורא האבן שמא ביטלו הבעל? לא יחוש שמא ביטלו הבעל, אלא נותנין אותו לה בחזקת שהוא כשר ותינשא בו. יא? מען קען… אקעי איך האלט שוין. מען קען איר געבן דעם גט בחזקת אז ס׳איז כשר, ווייל געווענליך טוט מען נישט אזעלכע זאכן, בפרט מען באקומט דאך מכת מרדות דערויף, ותינשא בו. ואם נמצא אחר כך שביטלו, איז תצא והולד ממזר. וואס ער האט געארבעט, ס׳איז שרעקליך. וכן, זעלבע זאך, סתם אזוי. זעלבע זאך לגבי מודעא, איינער שרייבט א גט און ער גיט׳ס זיין ווייב, זאגט מען נישט אפשר האט ער געמאכט א מודעא. אלא הרי הוא בחזקת כשרות ותינשא בו. ווייטער.

דיסקוסיע: צי דארף מען מאכן א ביטול מודעא ביי יעדן גט?

ר׳ יואל אשר: און אויב ער וועט קומען שפעטער. דאס הייסט, די רעקאמענדעישאן וואס דער רמב״ם האט פריער געזאגט די עדים זאגן, איז נאר ווען ס׳איז דא א חשש, מ׳טוט עס נישט, מ׳דארף׳ס נישט טוהן?

ר׳ יצחק: לכאורה, לכאורה דא איז אויב ער וועט קומען טענה׳ן, נא אויב ער וועט שפעטער קומען טענה׳ן וועט זיין צרות, ממילא נעמט מען שוין אריין אין דעם סדר הגט אלץ וואס מ׳קען, אבער כ׳ווייס נישט. ניין, לכאורה ביסט גערעכט אז

ר׳ יואל אשר: ס׳זעט אויס אזוי ווי מ׳דארף נישט, די עצה וואס כ׳האב פריער געזאגט אז אבעדעבעדע אבער באמת ניין איך מיין אז,

ר׳ יצחק: לאמיר זען, ער ברענגט נישט.

ר׳ יואל אשר: ס׳איז דא אזא זאך חזקת כשרות ותינשא בו, אבער שפעטער וועט זיין א תצא והולד ממזר, ס׳איז זייער סעד,

ר׳ יצחק: אזוי ווי. רייט, פארדעם טוען מיר יא, מאכן א ביטול מודעא ביי יעדן ס׳זאל

ר׳ יואל אשר: נישט קענען זיין קיין וולד ממזר.

ר׳ יצחק: מאכן א ביטול מודעא ביי יעדן גט אבער מ׳מוז נישט לכאורה. לכאורה מוז מען נישט. דער רמב״ם זאגט נאר, וואס דער רמב״ם זאגט פריער מיינט ער צו זאגן אויב ס׳איז דא א חשש. אזוי פארשטיי איך. אבער מ׳דארף קוקן אין שולחן ערוך כ׳ווייס וויאזוי זיי לערנען אין די פוסקים די נקודה.

—

הלכה כ״ח: א שליח וואס האט איבערגעלאזט דעם מאן א חולה, א זקן, אדער א גוסס

ר׳ יצחק: וכן, זעלבע זאך נישט נאר דער חשש ביטול הגט, סתם אזוי, המביא גט והניח הבעל חולה או שהיה זקן, ער איז געווען אלט,

ר׳ יואל אשר: קראנק, דא גייט מען זאגן אנדערע זאכן. ווען ס׳קומט ארויף א שאלה אויף דעם גט, נישט אז אפשר האט׳ס דער מאן מבטל געווען, נאר אפשר האט דער מאן שוין בכלל נישט געלעבט ווען מ׳האט געגעבן דעם גט, ממילא איז זי נישט קיין גרושה, נאר וואטעווער סך הכל איז די שאלה אז זי איז אן אלמנה. וכן המביא גט והניח הבעל חולה או שהיה זקן, איז נותנו לה בחזקת שהוא קיים. ווילאנג מיר האבן נישט געהערט אז ער איז געשטארבן, האט ער א חזקה אז ער לעבט.

ר׳ יצחק: אבער א גוסס,

ר׳ יואל אשר: אבל אם הניחו גוסס, איז דא א הלכה רוב גוססין למיתה,

ר׳ יצחק: רוב מענטשן וואס גוסס׳ן שטארבן.

ר׳ יואל אשר: האסט געוואוסט וועגן דעם? יא. אונזער הייליגער זיידע דער עטרת צבי איז געקומען צו אים א גוסס, האט ער אייביג געגעבן צדקה פאר רבי מאיר בעל הנס, און ער האט געזאגט אזוי, אז רבי מאיר איז חייש למיעוטא. רבי מאיר איז דער תנא וואס איז חייש למיעוטא. רוב גוססין למיתה, אבער מ׳נעמט

די הלכה פון א גוסס: רוב גוססין למיתה

ר׳ יואל אשר: למעשה נאך דעם שטארבן רוב גוססין. איך מיין אז למעשה איז געווארן גע׳פסק׳נט ביים עטרת צבי אז רוב גוססין למיתה. מ׳דארף נאכאמאל זען… אפשר העלפט עס אמאל…

ר׳ יצחק: אסאך מאל ווען מ׳זאגט גוסס מיינט מען נישט… אקעי, אויך רוב מיינט דאך רוב.

ר׳ יואל אשר: פאר דעם אליין איז רוב גוססין למיתה, אבער פון די מענטשן וואס מ׳רופט גוסס, נישט יעדער איז אן אמת׳דיגער גוסס. רוב גוססין למיתה, ואף על פי שנתנו לה הרי זה ספק גירושין.

ר׳ יצחק: פארוואס? שאין גט לאחר מיתה. האב איך געפרעגט וואס איז די נפקא מינה, סיי ווי, וואטעווער, זי איז א גרושה, יא, קען נישט חתונה האבן מיט א כהן. זי קען עסן תרומה אדער נישט חתונה האבן מיט א כהן,

ר׳ יואל אשר: וכדומה.

—

הלכה כ״ט–ל׳: ווען דער מאן בלייבט בחזקת חי און ווען מ׳גיט חומרי חיים וחומרי מתים

מצבים וואס זענען בחזקת חיים

⟦#2⟧ ר׳ יואל אשר: וכן עיר שהקיפה החיל, א מיליטער האט ארומגענומען א שטאט והיא במצור, די שטאט איז יעצט ארומגענומען. אדער א ספינה המיטרפת בים, א ספינה וואס וואלגערט זיך אין כוואליעס, אין שטורעמס. אדער והיוצא לידון, איינער וואס גייט ארויס, מ׳גייט אים פאר׳משפט׳ן אין דיני נפשות. הרי אלו בחזקת חיים. ווי לאנג מ׳לעבט נאך זאגט מען אז זיי האבן א

ר׳ יצחק: חזקה אז ער לעבט. זייער גוט, ואם היה גט אחד מהן…

ר׳ יואל אשר: ואם היה גט אחד מהן ביד השליח נותנו לאשתו ותהיה בחזקת מגורשת.

ר׳ יצחק: ווייל מ׳גייט מיט דער חזקה… אבער ס׳קען שפעטער קומען עדים און זאגן אז די שיף איז דערטראנקען געווארן פריהער. וואטעווער, שטייט דאך אזוי, בחזקת מיינט נאר… ארויסשטעלן זיך, יא. בחזקת מיינט נאר אז ביזדערווייל זאגט מען נישט גיב נישט דעם גט ווייל אפשר איז ער טויט, גיב אים, ביזדערווייל וועט מען אנהויבן אז זי איז מגורשת. מארגן האט מען אויסגעפונען וואס איז געשען.

ר׳ יואל אשר: יעצט גייט ער זאגן ווען אונז זאגן שוין פון נאך פאר ס׳איז געשען אז ס׳איז געשען זיכער.

מצבים וואו מ׳גיט חומרי חיים וחומרי מתים

⟦#3⟧ ר׳ יואל אשר: אבל עיר שכבשה הגייס, ס׳איז נישט נאר זיי נעמען ארום די שטאט, מ׳האט שוין איינגענומען והובקעה, אזוי ווי י״ז בתמוז, עקזעקטלי. אדער א ספינה נישט המיטרפת בים, נאר שאבדה בים, אונז זען עס נישט. מ׳האט נאכנישט באשטעטיגט אז עס…

ר׳ יצחק: ס׳איז אונטער דעם וואסער, בעיסיקלי.

ר׳ יואל אשר: אזוי ווי ביי יעדער טראגעדיע זאגט מען אזויפיל און אזויפיל טויט און אזויפיל און אזויפיל פעלן. סאו די ערשטע צוויי דריי טעג פעלן, אקעי, מ׳וועט זען, אבער אסאך מאל זיי ווילן נישט זיין קיין רשע און זאגן געשטארבן, מייקל דזשאקסאן…

ר׳ יצחק: אדער זעט עס האט זיך איבערגעקערט,

ר׳ יואל אשר: ס׳איז שוין דורכגעגאנגען גענוג צייט נעבעך. אדער והיוצא ליהרג מבית דין של גויים, נישט ער גייט יעצט אריין צו האבן דעם משפט צי מ׳זאל אים געבן טויט-שטראף, נאר מ׳האט אים שוין גע׳משפט טויט-שטראף,

ר׳ יצחק: רייט? ער איז שוין אויפ׳ן וועג צו דער תליה.

ר׳ יואל אשר: ומי שגררתו חיה, א חיה האט אים אוועקגעשלעפט.

ר׳ יצחק: או שטפו נהר,

ר׳ יואל אשר: אדער דער נהר האט אים אוועקגעשלעפט. או נפלה עליו מפולת,

ר׳ יצחק: ס׳איז געפאלן אויף אים א בילדינג.

ר׳ יואל אשר: דעמאלטס נעמט מען אן לחומרא אז זיי זענען שוין טויט, אבער אויך לחומרא אז ס׳איז נאך דא א חזקה אז זיי לעבן נאך.

ר׳ יצחק: נותנין עליהן חומרי חיים וחומרי מתים.

ר׳ יואל אשר: ס׳איז דא א גרויסע חומרא צו לעבעדיג, ס׳איז אויך דא א חומרא צו זיין טויט. ⟦#4⟧ אינו נותנו לאשתו,

ר׳ יצחק: ווייל מ׳מאכט נישט. אבער צד שני,

ר׳ יואל אשר: ואם נתנו לה הרי זו ספק מגורשת, חומרי חיים, רייט. אויף דעם איז דאך דא דער באקאנטער נועם אלימלך, יא? אבער לאמיר קודם ענדיגן. ואם נודע שמת הבעל קודם שיגיע גט לידה, דעמאלטס אינו גט.

שמועס: דער ווארט פונעם נועם אלימלך און די הלכה ביי פיקוח נפש

ר׳ יואל אשר: דער רבי ר׳ אלימלך זאגט אין בחקותי אבותם אז ווען די תורה זאגט עפעס, מיט דעם האבן זיי א השפעה אויף דער מציאות. חז״ל געבן נאר די חומרי מתים, מ׳וויל נישט זאגן זיכער אז ער איז שוין געשטארבן. אזוי קען נאך אפילו א יוצא ליהרג האבן א הצלה ערגעץ וואו. הבעל ששלח גט לאשתו הרי,

ר׳ יצחק: מ׳רעדט נישט צי מ׳קען, מ׳מעג ראטעווען אים, נישט נאר מ׳מעג, אפילו נאכדעם, מ׳איז מחלל שבת אפילו, יא. רבי ר׳ אלימלך,

ר׳ יואל אשר: קובע זיין אזוי די הלכה, האט מען געלאזט א האופ פאר אלע מענטשן וואס איז יוצא ליהרג, אז ס׳איז נאך דא א מקום פאר זיי.

ר׳ יצחק: ניין, ס׳איז דאך קלאר, די הלכה איז דאך אפילו ביי נפלה עליו מפולת מ׳איז מחלל שבת על הספק, מ׳האט דאך געלערנט הלכות שבת, פארוואס? ווייל אין הולכין בפיקוח נפש אחר הרוב. סאו, נאר ביי לענין גט מ׳דארף מחמיר זיין אז אפשר איז ער טויט.

ר׳ יואל אשר: דער אנדערער צד איז דאך נישט צי זי מעג חתונה האבן.

ר׳ יצחק: ווי יענער האט געזאגט, ס׳איז זייער גוט צו האבן דעם אלעם חיזוק,

ר׳ יואל אשר: אבער מ׳דארף אויך וויסן די ריעליטי.

ר׳ יצחק: ס׳איז נישט קיין סתירה.

—

הלכה ל״א: חיוב מזונות ותנאי כתובה ווען מ׳שיקט א גט מיט א שליח

⟦#5⟧ ר׳ יצחק: הבעל ששלח גט לאשתו הרי הוא חייב במזונותיה.

ר׳ יואל אשר: דער בעל וואס האט געשיקט א שליח, דער רמב״ם זאגט דא אן אינטערעסאנטע הלכה. א בעל האט געשיקט מיט א שליח, ער

ר׳ יצחק: האט געשיקט א גט.

ר׳ יואל אשר: ס׳קען דויערן צוויי חדשים, וואטעווער עס איז. איז הרי הוא חייב במזונותיה, ווי לאנג ס׳קומט נאכנישט אן צו איר, ער זאגט נישט איך האב עס שוין איבערגעגעבן פאר דעם שליח, ס׳ארבעט דאך נאך, זי ווערט דאך נאכנישט גע׳גט ביים איבערגעבן דעם שליח, איז ער נאך חייב במזונותיה ובכל תנאי כתובה עד שיגיע הגט לידה או ליד שליח קבלה. איינמאל ס׳איז אנגעקומען פאר דעם שליח קבלה, הייסט זי שוין גע׳גט.

ווען די פרוי וויל נישט אננעמען דעם גט און די סברא פון דער הלכה

ר׳ יואל אשר: און אויף דעם איז דא א דיון אין די פוסקים, וואס טוט זיך ווען דער מאן האט געשיקט, און זי האט נאך נישט געוואלט בשום אופן אננעמען. אבער מצדו האט ער עס שוין געשיקט.

ר׳ יצחק: אין דעם רמב״ם׳ס צייטן איז נישט געווען דאס שייך, ווייל ס׳איז נישט געווען דער חרם דרבינו גרשום. היינט וואס מ׳דארף ווארטן אז זי זאל נעמען, קען זיכער זיין אז ס׳מאכט נישט קיין סענס צו זאגן אז זי וויל נישט דעם גט און זי דארף האבן מזונות. מסתמא איז זי א מורדת. וואטעווער, דא רעדט מען סתם אז ס׳איז נישט אנגעקומען, ווען מ׳שניידט אראפ פון דעם וועג.

ר׳ יואל אשר: די הלכה מאכט זייער אסאך סענס, ווייל מזונות און אלע תנאי כתובה איז זייער פראקטיש. ס׳האט נישט צו טוהן מיט דער חלות פון קידושין, נאר ס׳האט צו טוהן ווען זי איז תחת בעלה, דארף דער בעל קעיר נעמען. וועגן דעם נאר פון חתונה האבן אדער פון תביעה לינשא.

ר׳ יצחק: יא, ס׳איז דא אסאך זאכן אזוי ווי… תביעה לינשא זאגט מען

ר׳ יואל אשר: אז זי האט שוין געוואלט,

ר׳ יצחק: זי איז שוין ארויס פון דעם מאנ׳ס הויז, דארף שוין פון דעם טאטנ׳ס הויז זיין. ניין, דער לחם משנה זאגט אז ס׳איז פשוט, אבער נישט אזוי קלאר, ווייל למשל א רעגעלע ספק מגורשת צי ער דארף איר געבן מזונות. אבער ס׳איז אמת אז לכאורה פשוט אז ווי לאנג זי איז נישט מגורשת, איז זי דאך זיין ווייב, אלע הלכות. אקעי, עד כאן איז פרק ו׳ פון הלכות גירושין, יא? ס׳גייט ביז י״ג. זייער גוט.

✨ Transcription automatically generated by YiddishLabs, Editing by Claude Opus 5.5, Summary by Claude Opus 5.5

⚠️ Automated Transcript usually contains some errors. To be used for reference only.

HE עברית ›
תורגם אוטומטית סיכום השיעור 📋 …
תורגם אוטומטית

סיכום השיעור 📋

סיכום השיעור: הלכות גירושין פרק ו'

הקדמה להלכות גירושין פרק ו'

1. לשון הרמב"ם

(סקירה כללית על הלכות גירושין פרק ו' – הלכות שליחות, ביטול הגט ומסירת מודעא).

2. ביאור הפשט

הפרק השישי של הלכות גירושין עוסק בכללים העיקריים של שליחות בגט: מתי הבעל או האשה שולחים שליח, כיצד הדבר פועל, מי יכול למנות שליח, וכיצד מבטלים שליחות או את הגט עצמו.

3. חידושים וביאורים

* המקור לשליחות בגט (ר' יואל אשר ור' יצחק): אף על פי ששליחות אינה אחד מעשרת הדברים היסודיים הנלמדים מן הפסוק בגירושין, היא כלולה בכלל ש"ונתן בידה" אין פירושו דווקא ידה הממשית, אלא אפשר לקיימו על ידי שליח, כמו בכל מקום בתורה.

* נושאי הפרק וסדר הרמב"ם (ר' יואל אשר): בפרק זה נדונות ארבע שאלות עיקריות: 1) כיצד ממנים שליח; 2) האם אפשר לבטל את השליחות (לשלול את כח השליחות לאחר המינוי); 3) מסירת מודעא וביטול הגט; 4) כיצד השליחות נפסלת. יש דבר מעניין בסדר הרמב"ם: מכיוון שהוא עוסק בביטול *השליחות*, הוא מכניס כבר את הלכות ביטול *הגט* עצמו, ואגב כך גם את הלכות מסירת מודעא על גט – אף על פי שאין אלה ממש דיני שליחות.

---

הלכה א': שליח קבלה והלכות עדים

1. לשון הרמב"ם

השליח שעושה האשה לקבל לה גיטה מיד בעלה הוא הנקרא שליח קבלה, ומשיגיע הגט לידו תתגרש כאילו הגיע לידה. וצריכה לעשותו בשני עדים. וצריכה שני עדים שיעידו שהגיע הגט ליד שלוחה, ואפילו הן הראשונים או אחד מן הראשונים ואחר הרי זו עדות גמורה. במה דברים אמורים בשאבד הגט או נקרע, אבל אם היה הגט יוצא מתחת ידי שליח הקבלה אינו צריך עדים, בין שנמסר לו בעדים בין שנתנו לו הבעל בינו לבינו, יציאתו מתחת ידו כיציאתו מתחת ידי האשה. ואף על פי כן לכתחילה לא יתן לו הגט אלא בעדי מסירה כמו האשה עצמה.

2. ביאור הפשט

שליח שהאשה ממנה לקבל את גיטה מבעלה נקרא "שליח קבלה", והאשה מתגרשת מיד כשהגט מגיע לידו של השליח. צריך שני עדים על מינוי השליחות, וכן שני עדים (שיכולים להיות אותם שניים, או אחד מהם עם אחר) שיעידו שהשליח קיבל את הגט. הצורך בעדות על קבלת הגט הוא רק אם הגט אבד או נקרע; אבל אם הגט נמצא בידו של שליח הקבלה (עם עדי חתימה כשרים), אין צורך בעדי מסירה בדיעבד (אפילו אם הבעל נתנו לו בינו לבינו), משום שיציאת הגט מתחת ידו של השליח היא כיציאתו מתחת ידי האשה. ואף על פי כן, לכתחילה יש למסור אותו לשליח בפני עדי מסירה, בדיוק כמו לאשה עצמה.

3. חידושים וביאורים

* גדר שליח קבלה ("ידו כידה") לעומת שליח הולכה (ר' יואל אשר ור' יצחק):

* *ר' יואל אשר:* הרמב"ם כינה קודם לכן את שליח הקבלה "שעשתו ידו כידה". זהו סוג חזק יותר של שליחות, שבו השליח עומד ממש *במקומה* (במקום ידה), ולא רק שליח העושה פעולה. לכן היא מתגרשת מיד כשהגט מגיע לידו, אפילו כשהיא נמצאת בעיר אחרת רחוקה.

* *ר' יצחק:* אין הבדל מהותי בכח השליחות: שניהם עושים פעולה, וגם בשליח הולכה הגט חל על ידי פעולת השליח בשעה שהוא נותנו לאשה או לשלוחה.

* מדוע שליח קבלה צריך שני עדים על המינוי, שלא כשליח הולכה? (ר' יצחק ור' יואל אשר):

* *הפסק והמקור:* ר' יצחק מעיר שהרמב"ם פוסק כך הן כאן בגירושין והן בקידושין (שם הדבר במחלוקת): שליח לקבלה צריך שני עדים על המינוי, ואילו שליח להולכה אינו צריך עדים. המגיד משנה כותב שהרמב"ם למד זאת מן הגמרא, שבה נאמר ששליח לקבלה צריך עדים, ועל שליח להולכה לא נאמר כן ("וכן מתבאר בכמה סוגיות"); אך המגיד משנה והגמרא אינם נותנים טעם ברור להבדל, והדבר מובא פשוט כעובדה הלכתית.

* *חילוקו של ר' יואל אשר:* שליח הולכה או הבאה אינו משנה את מעמדה של האשה; הוא בסך הכל "נושא", והאשה מתגרשת רק כשהיא עצמה מקבלת את הגט בידה. מה שאין כן שליח קבלה – אצלו מתרחש חלות הגט, והאשה משנה את מעמדה ברגע שהגט מגיע לידו. זו חלות חזקה הרבה יותר המוטלת על השליח ("שעשתו ידו כידה"), ולכן צריך עדים על מינוי כזה.

* *קושיית ר' יצחק על החילוק:* שליח להולכה אינו סתם דוור! אם בעל שולח גט בדואר (בלא מינוי שליחות), האשה אינה מגורשת. הגירושין חלים רק מחמת *מעשה הנתינה* של השליח להולכה, שנותן אותו לאשה במקום הבעל (ועל נתינה זו אכן צריך עדים). אם השליח להולכה מבצע את מעשה הגירושין של הבעל, בדיוק כשם שהשליח לקבלה מבצע את הקבלה של האשה, עדיין קשה מדוע יש ביניהם הבדל מהותי לעניין עדים על מינוי השליחות.

* ההוה אמינא שאותם עדים אינם יכולים להעיד על שני הדברים (ר' יואל אשר ור' יצחק):

* *השאלה:* ר' יואל אשר שואל מה החידוש במה שהרמב"ם אומר "ואפילו הן הראשונים" – מה הייתה ההוה אמינא שעדי המינוי לא יוכלו להיות עדי הקבלה?

* *התירוץ:* ר' יצחק מביא תוספות המבאר שההוה אמינא היא משום שהמציאות נראית משונה: אשה ממנה בדרך כלל שליח קבלה משום שהיא נמצאת בעיר אחרת מן הבעל. אם אותם עדים היו במינוי (אצלה) וגם בקבלה (אצל הבעל), נמצא שהעדים נסעו יחד עם השליח, וזה דבר שאינו מצוי. ר' יואל אשר מוסיף שאולי מישהו רצה להדר ולשלוח את העדים יחד עמו. בא הרמב"ם ופוסק שזו עדות כשרה.

* ביאור הלשון "במה דברים אמורים" (ר' יואל אשר ור' יצחק): לשון "במה דברים אמורים" של הרמב"ם קשה קצת, שהרי לכתחילה צריך *תמיד* עדי מסירה (כפי שהרמב"ם מסיים). אך הפירוש הוא: "במה דברים אמורים" שצריך *עדות* – כלומר, שעדים יבואו להעיד בבית דין שהגט הגיע לשליח – רק כשהגט נאבד או נקרע. אבל אם הגט נמצא ביד השליח, עדי החתימה שעל הגט ממלאים את מקום עדי המסירה (בדיעבד), ואין שואלים מי היו עדי המסירה.

---

הלכה ב' – ג': שליח הולכה, שליח הבאה, וכלל "שליח סתם"

1. לשון הרמב"ם

הבעל אינו יכול לעשות שליח לקבל גט לאשתו, אבל נותן לשליח להוליך גט לאשתו, וזה הנקרא שליח הולכה. וכן האשה שולחת שליח להביא לה גיטה מיד בעלה, וזה הוא הנקרא שליח הבאה. ואין שליח הולכה ושליח הבאה צריכין עדים. ואין האשה מתגרשת בגט ששלח הבעל או שהביא לה שליח הבאה עד שיגיע גט לידה. וכל מקום שנאמר בענין הגיטין שליח סתם, אינו אלא שליח הולכה או שליח הבאה.

2. ביאור הפשט

הבעל אינו יכול למנות שליח קבלה עבור אשתו, אבל הוא יכול למנות שליח להוליך אליה את הגט, והוא נקרא "שליח הולכה". וכן האשה יכולה לשלוח שליח להביא לה את הגט מבעלה, והוא נקרא "שליח הבאה". הן שליח הולכה והן שליח הבאה אינם צריכים עדים על מינויים (שלא כשליח קבלה), ובשניהם האשה אינה מתגרשת עד שהגט מגיע לידה שלה. בכל מקום בהלכות גירושין שנזכר סתם "שליח", הכוונה לשליח הולכה או לשליח הבאה, ולא לשליח קבלה.

3. חידושים וביאורים

* חידוש הרמב"ם ב"שליח הבאה" – האשה ממנה שליח עבור הבעל (ר' יצחק ור' יואל אשר):

* לדעת הרמב"ם, "שליח הבאה" ו"שליח הולכה" הם ביסודם אותו דבר בדיוק – השליח נעשה שליח *במקום הבעל* לתת את הגט לאשה, והיא מתגרשת רק כשהשליח נותנו לה. נמצאת כאן אי-סימטריה מעניינת: הבעל אינו יכול למנות שליח קבלה עבור האשה, אבל האשה יכולה למנות הן שליח קבלה (עבור עצמה) והן שליח הולכה/הבאה (עבור הבעל)! ודווקא משום שהאשה יכולה למנות את שניהם, הוצרך הרמב"ם להקדים שהבעל *אינו* יכול למנות שליח קבלה.

* *כיצד הדבר פועל בהסכמת הבעל:* פשוט שהבעל צריך להסכים לתת את הגט. הציור לדעת הרמב"ם הוא שהאשה ממנה את שליח ההבאה, הוא בא אל הבעל ואומר "אני שליח הבאה", ובכך שהבעל נותן לו את הגט הוא מסכים, והלה נעשה שליחו של הבעל.

* מחלוקת הראשונים בגדר שליח הבאה (ר' יצחק ור' יואל אשר): בגמרא כלל לא ברור שלאשה עצמה יש כח למנות שליח הבאה/הולכה עבור הבעל, וראשונים אחרים אכן סברו שאין זה מתקבל על הדעת שהאשה תוכל למנות שליח עבור הבעל. ראשונים אלה מפרשים בשני אופנים אחרים:

1. שכאשר האשה שולחת שליח הבאה, כוונתה רק לומר לשליח ש*הבעל* ימנה אותו לשליח הולכה.

2. (לפי ר' יואל אשר:) ששליח הבאה הוא באמת שליחות מצד האשה (במקומה), אלא שלאשה יש שני אופנים למנות את שלוחה – היא יכולה למנותו לשליח קבלה גמור, או להכניס בשליחות תנאי והגבלה שהגירושין לא יחולו כשהגט מגיע לידו, אלא רק כשהוא מגיע לידה.

* משא ומתן בטעם הרמב"ם – האם אפשר להשתמש ב"זכין לאדם" בגט? (ר' יואל אשר ור' יצחק):

* *צדו של ר' יואל אשר (מדין זכיה):* קבלת גט היא *חוב* לאשה, וממילא הבעל אינו יכול למנות שליח עבורה שלא מדעתה (אין חבין לאדם). אבל לגבי הבעל – מכיוון שאנו רואים שכבר כתב גט והוא מוכן – יש "אנן סהדי" שהוא רוצה לגרש ולתתו לכל מי שיוליך אותו. ממילא זו *טובה* וזכות עבורו שמישהו יסייע לו לבצע את ההולכה, והאשה יכולה למנות שליח עבורו מדין "זכין לאדם שלא בפניו".

* *דחיית ר' יצחק:* אין הדבר כן משתי סיבות: (1) גט אינו בפשטות "זכות" לבעל; אפילו אם הכין אותו, הוא יכול בכל רגע להתחרט ולומר "איני רוצה", ושום דבר אינו חל. (2) אף על פי שעל פי הלכה אפשר למנות שליח בשם אדם אם הדבר זכות לו, בגט אין דבר כזה "זכיית גט", ואי אפשר למנות שליח עבור הבעל אפילו כשיודעים שהוא רוצה לתת גט.

* *הראיה שאין זה מצד זכיה:* ר' יואל אשר מודה לטענת ר' יצחק, שאם היה זה דין "זכיה", הרי *כל אדם* ברחוב היה יכול למנות שליח במקום הבעל ולהסתובב ולגרש אנשים (אם לבעל יש גט מוכן בכיסו)! אלא ודאי *רק האשה* יכולה למנות שליח הבאה.

* *סברת ר' יצחק (קל וחומר):* הדין שאשה יכולה למנות שליח הבאה (שנעשה מבחינה טכנית שליח להולכה של הבעל) הוא מעין קל וחומר: אם לאשה יש כח למנות שליח לקבלה שגורם שתתגרש מיד כשהגט בידו, קל וחומר שהיא יכולה למנות שליח מצומצם יותר (להבאה/הולכה), שבו היא מתגרשת רק כשהגט מגיע לידה – אף על פי שמבחינה טכנית הוא נעשה אז שליחו של הבעל.

* *[הערת אגב: זיכוי גט עבור בעל, כפיית גט, ודברי הרמ"א בזכיה בשליח קבלה]:* ר' יצחק מזכיר שהיו אנשים או רבנים בזמננו שניסו "לזכות" גט בשם הבעל כשאינו יכול (או אינו רוצה). על פי הלכה אי אפשר לעשות זאת; אין דבר כזה. לשאלת ר' יואל אשר האם אי אפשר להשתמש בדין "כופין אותו עד שיאמר רוצה אני" (שבאמת בלבו הוא כן רוצה) כדי לעשות שליחות במקומו, משיב ר' יצחק שאדרבה: אפילו בכפיית גט יש בעיה לעשות זאת על ידי שליח, ובדרך כלל יש לעשותו ישירות על ידי הבעל עצמו. אך ר' יצחק מעיר שמביאים רמ"א במקרה שבו רצו לומר שאפשר לזכות שליח לקבלה עבור *האשה* כשיודעים בוודאות שהגט הוא "זכות" עבורה (אין זו הלכה מוחלטת שגט הוא תמיד חוב, אלא הדבר תלוי במציאות המעשית).

* כלל "שליח סתם" (ר' יואל אשר ור' יצחק): על מה שהרמב"ם אומר "וכל מקום שנאמר בענין הגיטין שליח סתם...", הם דנים תחילה האם הרמב"ם מתכוון למסכת גיטין או להלכותיו שלו. ר' יצחק מעיין במפרשים ומוצא שיש לקרוא "שֶׁנֹּאמַר" (בלשון עתיד – מה *שנאמר* בהמשך ההלכות), ולא "שֶׁנֶּאֱמַר" (מה שכבר נאמר). זהו כלל בלשון הרמב"ם עצמו: כשהרמב"ם יכתוב בהמשך הלכות גירושין סתם "שליח", כוונתו לשליח הולכה או הבאה, ולא כל הלכה שם נכונה בשליח קבלה. (ר' יצחק תמה קצת מדוע הרמב"ם צריך להקדים זאת, שהרי לכאורה במקום שכתוב "הבעל שולח" פשוט ממילא שמדובר בשליח הולכה, שהרי בעל אינו יכול למנות שליח קבלה; אך הוא משאיר זאת לראות בהמשך ההלכות היכן הדבר נוגע).

---

הלכה ד' (ועד ו'): מי כשר ומי פסול להיות שליח בגט

1. לשון הרמב"ם

הכל כשרים לשליחות הגט בין שליח קבלה בין שליח הולכה והבאה, חוץ מן החמשה: הנכרי, והעבד, והחרש, והשוטה, והקטן. ואם קבל אחד מהן גט או הביא אחד מהן גט אינו גט. אבל הנשים והקרובים, ואפילו הפסולים מדברי סופרים בעבירה כשרים לשליחות. אבל הפסולין בעבירה מדברי תורה פסולין להבאת הגט, ואם הביאו הרי זה פסול. במה דברים אמורים בשנתקיים הגט בחותמיו, אבל אם לא נסמוך בו אלא על דברי פסול מן התורה בעבירה, אינו גט.

2. ביאור הפשט

כל אדם כשר להיות שליח בגט (בין שליח קבלה ובין שליח הולכה או הבאה), חוץ מחמישה: נכרי, עבד, חרש, שוטה וקטן. חמשה אלו פסולים מדאורייתא, ואם קיבלו או הביאו גט, אין זה גט כלל ("אינו גט"). אנשים הפסולים לעדות, כגון נשים, קרובים, ואפילו פסולים לעדות מדרבנן מחמת עבירה, כשרים לכתחילה לשליחות הגט. אבל אנשים הפסולים לעדות מדאורייתא מחמת עבירה, פסלום חכמים להבאת הגט; ואם בכל זאת הביאו גט, הגט "פסול" מדרבנן (אך מדאורייתא הרי הוא גט). מה שהוא פסול רק מדרבנן, הוא כשהגט נתקיים על ידי חתימות העדים ("נתקיים הגט בחותמיו"); אבל אם סומכים רק על דברי השליח הפסול מן התורה בעבירה, אין זה גט כלל ("אינו גט" אפילו מדאורייתא).

3. חידושים והסברים

* הטעם שחמשה אלו פסולים מדאורייתא (ר' יואל אשר ור' יצחק): הדבר הוא בדיוק כפי שכבר ביאר הרמב"ם בהלכות קידושין: חרש, שוטה וקטן אין בהם דעת (ואין להם כח קנין); עבד "אינו בתורת גיטין וקידושין"; ונכרי הוא בגדר אחר לגמרי ואינו שייך לשליחות. (בהלכה זו מונה הרמב"ם במפורש את שני מיני השליחים – קבלה והולכה/הבאה – מחמת הכלל שלו בהלכה ג').

* חילוקי דרגות בפסולי עבירה, ויסוד "קצת עדות" שבשליחות (ר' יואל אשר ור' יצחק):

* *שתי המדרגות:* (1) *פסולים מדברי סופרים בעבירה* (מפני שעוברים על איסורי דרבנן) – עליהם לא גזרו חכמים כלום לענין שליחות, והם כשרים לכתחילה. (2) *פסולים בעבירה מדברי תורה* (כגון גזלן דאורייתא או מחלל שבת בפרהסיא) – מדאורייתא הוא פסול רק ל*עדות*, אבל ל*שליחות* הוא כשר מדאורייתא. אלא שחכמים נטלו ממנו את כח השליחות מדרבנן ("פסולין להבאת הגט"), וממילא אם הביא – הגט פסול מדרבנן.

* *יסוד "בחינת עדות" שבשליחות:* ר' יצחק מניח יסוד (שראה במפרשים): שליח להולכה אינו צריך עדים על שליחותו, אבל בעצם השליחות טמונה מעין עדות – וכפי שמכנה זאת ר' יואל אשר, מעין "נאמנות" ("קצת עדות") – שהגט כשר ושהבעל ציווהו לתתו. (ר' יואל אשר מעיר הערה צדדית שהשליח יכול גם להיות אחד משני עדי המסירה, אך ר' יצחק מבהיר שהפסול כאן הוא מצד עצם השליחות).

* *החולקים על הרמב"ם:* ר' יצחק מביא שהמגיד משנה כותב שאינו יודע מנין לקח הרמב"ם דין זה שרבנן פסלו פסולי עדות לשליחות הגט, וגם הראב"ד אינו מסכים.

* החילוק בין "נתקיים הגט בחותמיו" לבין "לא נסמוך בו אלא על דברי פסול" (ר' יואל אשר ור' יצחק):

* *הבנתו הראשונה של ר' יואל אשר וקושייתו החזקה:* ר' יואל אשר מפרש בתחילה ש"לא נסמוך בו" פירושו שאין עדי חתימה כלל, אלא סומכים רק על שני עדי מסירה כשרים, הרואים את השליח הפסול נותן את הגט. על כך הוא מקשה קושיה חזקה: אם השליח הוא שליח פסול ושליחותו בטלה, נמצא שלא היתה כלל נתינת גט מן הבעל (אדם זר נתן לה גט)! אם כן, מה מועיל לי שיש חתימות על הגט ("נתקיים הגט בחותמיו")? כיצד קופץ הדין מ"אינו גט" (מדאורייתא) ל"פסול מדרבנן" בלבד, רק מחמת החתימות?

* *ביאורו של ר' יצחק:* השליחות עצמה *אינה* בטלה! לשליחות ולפסולי עדות אין באמת שום שייכות. הרמב"ם אומר "אינו גט" מחמת בעיה של *עדות ונאמנות* על כשרות הגט. "נתקיים הגט בחותמיו" אין פירושו רק שיש חתימות על הגט, אלא שעדי החתימה באו לפני בית דין ו*קיימו* את הגט (אישרו את החתימות שאינן מזויפות).

* *סברת הרמב"ם לפי ר' יצחק:* בכל פעם ששליח מביא גט (אפילו במקרה רגיל בארץ ישראל, שאין צריך לומר "בפני נכתב ובפני נחתם"), יש בהבאתו גילוי ונאמנות שזהו גט כשר ושעדי החתימה הם עדים כשרים ואמיתיים. אם הגט לא נתקיים בבית דין על ידי החותמים, סומכים לגמרי על נאמנות השליח. ממילא, אם השליח פסול לעדות מדאורייתא, אין לנו שום עדות שזהו גט כשר – ולכן "אינו גט". אבל אם "נתקיים הגט בחותמיו" (אישרו את החתימות בבית דין), יש לנו ראיה עצמאית מחותמי הגט שזהו גט כשר, ואין צורך בנאמנות השליח (אלא "ליתר שאת"). לכן הגט כשר מדאורייתא, ורבנן פסלוהו רק מדרבנן (מפני שבכל שליחות הגט יש בחינת עדות).

* *האם הכוונה ל"בפני נכתב ובפני נחתם"?* ר' יואל אשר רוצה לומר שה"נאמנות" של השליח שמדובר בה כאן היא היא אמירת "בפני נכתב ובפני נחתם". ר' יצחק שולל זאת בתוקף: "בפני נכתב" היא הלכה אחרת שנלמד רק בפרק הבא; כאן מדבר הרמב"ם במקרה רגיל שבו השליח *אינו* צריך לומר בפני נכתב, ואף על פי כן יש בהבאתו סמיכה ונאמנות אם הגט לא נתקיים בחותמיו.

* ארבעה קשיים של ר' יואל אשר על דרכו של ר' יצחק ברמב"ם:

1. *הרמב"ם עדיין לא גילה זאת:* בשום מקום עד כאן לא אמר הרמב"ם שאשה הבאה עם גט שיש בו עדי חתימה צריכה תחילה לקיים את החתימות בבית דין, ושבלא קיום סומכים על השליח כמעין עדות!

2. *עדים במסירת הגט לשליח:* ר' יואל אשר טוען בתחילה שכאשר הבעל מוסר את הגט לשליח, צריכים להיות שם שני עדים הקוראים את הגט, ואפשר לחזור אליהם. אך ר' יצחק מעמידו על כך שזו טעות: לשליח להולכה אין צריך כלל עדים כשהבעל נותן לו את הגט! מסירת הגט נעשית רק כשהשליח מוסרו לאשה (שם צריך שני עדי מסירה, אך עדי מסירה אלו לא ראו את השליח נוטלו מן הבעל, ואינם יודעים אם החתימות שעל הגט אמיתיות או מזויפות).

3. *כיצד סומכים על שליח שהוא רק "עד אחד"?* הרי שליח הוא רק אדם אחד (עד אחד), ואף אינו אומר כלום (כשאין צריך לומר בפני נכתב)! אם באמת יש בעיה שבה צריך "סמיכה" ("נסמוך בו") כדי לדעת שהגט כשר, היה צריך שני עדים, ולא שליח אחד!

4. *קושיה מ"קרובים":* בהלכה זו נאמר שקרובים כשרים להיות שליח להולכה. והרי קרוב גם הוא פסול לעדות מדאורייתא! אם יש בשליחות מעין עדות שסומכים עליה, מדוע יש לקרוב נאמנות להיות שליח?

* *תשובתו של ר' יצחק:* ר' יצחק מודה שאפשר להתווכח על הלכה זו, ושאין זה ברור לגמרי מדוע קרוב שונה (משום שהרמב"ם אינו מאריך בגדר "קצת עדות" זו), אבל בתוך דברי הרמב"ם הסברא ברורה במאה אחוז ומתיישבת.

* השגת הראב"ד (ר' יצחק ור' יואל אשר):

* *טענות הראב"ד:* הראב"ד חולק לגמרי על הרמב"ם משני צדדים: (1) על עצם היסוד הוא שואל (*"ועוד יש חילוף..."* / *"ועוד יסרוהו"*): הפסול לעדות בעבירה הרי הוא *"ישראל גמור לכל דבריו"*, ומה ענין פסול עדות לשליחות הגט?! (2) ממה נפשך (*"למה אם הביא פסול... ולא הוצרך לומר בפני נכתב ובפני נחתם"*): אם הגט נתקיים ("נתקיים הגט") והשליח לא היה צריך לומר "בפני נכתב ובפני נחתם" – מדוע יהיה פסול כלל (אפילו מדרבנן)? ואם כן סומכים עליו – כתוב בראב"ד לשון קשה: *"אלא אם לא נסמוך בו... למה אינו גט אלא שלא תנשא בו ולומר אינה מגורשת"*.

* *קשיים בלשון הראב"ד:* ר' יצחק ור' יואל אשר מתקשים להבין את סוף לשון הראב"ד. ר' יואל אשר רוצה לומר שכוונת הראב"ד לשאול אם הרמב"ם אומר "אינו גט" רק בתורת חומרא. אך ר' יצחק סובר שלשון "אינו גט" משמעו יותר מחומרא (ור' יואל אשר מוסיף ש"אינו גט" ברמב"ם פירושו תמיד מדאורייתא). הם משאירים את הפירוש המדויק בראב"ד בצריך עיון, אך מסכמים שהראב"ד סובר ששליח אינו צריך להיות כשר לעדות, בעוד ששיטת הרמב"ם ברורה שמדרבנן צריך שליח להיות כשר לעדות.

---

הלכה ז': תחילתו בפסלות וסופו בכשרות / תחילתו וסופו בדעת

1. לשון הרמב"ם

היה השליח קטן כשניתן לו הגט, והגדיל, או חרש ונתפקח, שוטה ונשתפה, נכרי ונתגייר, עבד ונשתחרר – הרי זה בטל. אם ניתן לו הגט והוא פיקח ונתחרש וחזר ונתפקח, או שפוי היה כשניתן לו ונשתטה וחזר ונשתפה כשהביאו ליד האשה – הרי זה גט כשר, מפני שתחילתו וסופו בדעת.

2. ביאור הפשט

אם הבעל נתן את הגט לשליח כשהשליח היה קטן, חרש, שוטה, נכרי או עבד, וקודם שמסר את הגט לאשה נעשה כשר (הגדיל, הבריא, נתגייר או נשתחרר) – הגט בטל, משום שגם בשעת מינוי השליחות צריך הוא להיות כשר. אבל אם היה בר דעת (פיקח/שפוי) כשמינוהו, ובינתיים נעשה חרש או שוטה, ואחר כך חזר ונעשה בר דעת כשמסר את הגט לאשה – הגט כשר, משום שתחילת השליחות וסופה היו בדעת.

3. חידושים והסברים

* ההווה אמינא בהלכה הראשונה – קטן והגדיל (ר' יואל אשר ור' יצחק): הדין ש"קטן והגדיל" בטל אינו פשוט כל כך. היה אפשר לומר שהרי זהו אותו אדם! הבעל עשאו שליח בפני שני עדים שראו זאת, ועכשיו כשהוא מוסר את הגט הוא כבר גדול. היה אפשר לשמוע סברא שהוא מקבל את הפוטנציאל (בכח) להיעשות שליח, והדבר חל ברגע שהוא נעשה ראוי לכך. אך הרמב"ם פוסק שאין שומעים לסברא זו, והגט בטל (בטל פשוט מן התורה).

* החידוש של "תחילתו וסופו בדעת" לעומת ישן או שיכור (ר' יואל אשר ור' יצחק): במקרה השני (פיקח ונתחרש וחזר ונתפקח) רוצה ר' יואל אשר להשוות את מצב השטות שבאמצע לשליח שבאמצע השליחות נמנם או נשתכר כלוט. אך ר' יצחק מראה שתנומה אינה כלום (אדם מנמנם אפשר אפילו למנותו לכתחילה, כל זמן שאינו שיכור כלוט), ואפילו אם באמצע נעשה שיכור כלוט אין בכך בעיה. אבל ב"נשתטה" יש הווה אמינא חזקה בהרבה לפסול: כשהוא נעשה שוטה "פוסלים את הגברא"! היה אפשר לומר סברא שהוא יצא לגמרי מגדר אדם, וכשהוא חוזר ומבריא הרי הוא כ"תינוק שנולד" – אדם חדש (כשם שאולי היה אפשר לומר שעליו לחזור ולקדש את אשתו מחדש!). זהו החידוש מדוע השליחות אינה נפסקת.

* חקירה למדנית ב"חזר ונתפקח" – הדעת הישנה או דעת חדשה (ר' יואל אשר ור' יצחק): על סברת ר' יצחק מעלה ר' יואל אשר חקירה: כששוטה חוזר ומבריא ("חזר ונתפקח"), האם הפירוש הוא שקיבל בחזרה את אותה *דעת ישנה* שהיתה לו קודם, או שקיבל *דעת חדשה* (מצב חדש של דעת, כגלגול או כאדם אחר)? ר' יצחק משיב שאפילו אם נאמר שזו דעת חדשה, השאלה היא האם דעת חדשה זו קשורה לדעת הישנה ולאדם הקודם, כך שהוא חוזר למעמדו הקודם כגברא. הכרעת ההלכה היא שהוא חוזר, והשליחות נשארת בתוקפה.

---

הלכה ח' – ט': לשונות מינוי שליח לקבלה, ודין קטנה בשליחות קבלה

1. לשון הרמב"ם

האשה שעשת שליח בעדים ואמרה לו: "טול לי גיטי", או "יהא לי בידך" – הרי זה כאילו אמרה לו "התקבל לי גיטי". ויש לאשה לעשות שליח קבלה לקבל לה גיטה מיד שלוחו של בעלה. וקטנה אינה עושה שליח לקבלה, אף על פי שחצירה קונה לה גיטה כגדולה, מפני ששליח קבלה צריך עדים.

2. ביאור הפשט

כשאשה עושה שליח לקבלה בפני עדים, הלשון הברור ביותר הוא "התקבל לי גיטי", אבל אם היא אומרת "טול לי גיטי" או "יהא לי בידך", גם כן מועיל, והרי זה נקרא שליח לקבלה. אשה יכולה לעשות שליח לקבלה לקבל את הגט גם משליח ההולכה של הבעל (כך שיש שני שליחים במעשה). קטנה (שאביה קידשה ומת) אינה יכולה למנות שליח לקבלה; אף על פי שחצרה של קטנה קונה לה את הגט כמו אצל גדולה, אין היא יכולה לעשות שליח, משום ששליח קבלה צריך עדים.

3. חידושים והסברים

* הקושי בטעם הרמב"ם: "מפני ששליח קבלה צריך עדים" (ר' יואל אשר ור' יצחק):

* *ביאורו הראשון של ר' יואל אשר:* חצר פועלת מאליה ואינה צריכה מינוי בעדים (צריך עדים רק על נתינת הגט עצמה, ולא על "שליחות" החצר). אבל עשיית שליח קבלה מצריכה עדים על המינוי, וכל דבר הצריך עדים, האדם שמעידים עליו (המשלח) צריך להיות בר דעת.

* *קושיותיו החזקות של ר' יצחק על טעם זה:* מה ענין עדים לכאן? (1) נניח שלא היו צריכים עדים *כלל* לשליח לקבלה (כמו בשליח להולכה), וכי אז היתה קטנה יכולה לעשות שליח?! הרי קטן או קטנה אינם יכולים כלל להיות משלח! (2) מדוע לא יוכלו להעיד על קטן? הכלל הוא שה*עדים* צריכים להיות בני דעת, אבל הרי מעידים על קטן באלף מקומות בש"ס (למשל בבן סורר ומורה וכדומה)! (ר' יואל אשר מנסה לומר שאולי כוונת הרמב"ם לטעם *מדוע* שליח קבלה צריך עדים – משום שנעשה "ידו כידה" – אך הוא מודה שאין הדבר כתוב כך ברמב"ם).

* השגת הראב"ד והוויכוח על "חצר משום שליחות" (ר' יצחק ור' יואל אשר):

* *הראב"ד:* ר' יצחק מביא בהתלהבות שהראב"ד אכן מקשה את אותה קושיה על הרמב"ם בלשון חריפה: "אמר אברהם, זה הטעם אין לו טעם ולא ריח, אלא אתם גם אתם, מה אתם בני דעת אף שלוחכם בני דעת" (לטעם הרמב"ם אין טעם ואף לא ריח! אלא הדין פשוט מן הפסוקים בשליחות, שהן המשלח והן השליח צריכים להיות בני דעת).

* *קושיית ר' יואל אשר על הראב"ד:* הראב"ד לא תירץ כלום! שהרי אם חצר פועלת מטעם שליחות (כמבואר בגמרא), וחצרה של קטנה קונה לה גט, הרי יש ראיה שקטנה כן יכולה להיות משלח! ואם כן כיצד יכול הראב"ד לומר שמשלח צריך להיות בר דעת? ועוד, הפסוק "אתם גם אתם" נאמר על השליח, ולא על המשלח!

* *תירוציו של ר' יצחק לראב"ד:*

1. כל אחד מבין בפשטות שחצר אינה שליח אמיתי. אפילו לפי הגמרא חצר היא "משום יד", ויש בה רק בחינה של "לא גרע משליחות" (וצריך לעמוד בצד החצר וכו'), אבל אין להשוות חצר הפועלת מאליה למינוי אדם כשליח.

2. לגבי הלימוד של "אתם גם אתם": כל לימוד השליחות הוא שהשליח צריך להיות בדיוק כמו המשלח ("מה אתם"). כשם שלומדים "מה אתם בני ברית אף שלוחכם בני ברית" – מה שמוכיח שהמשלח עצמו צריך להיות בן ברית (גם נכרי אינו יכול לעשות שליח) – כך גם ב"מה אתם בני דעת", הקדמת הדרשה היא שהמשלח עצמו ("אתם") צריך להיות בר דעת!

3. ר' יצחק סובר שהראב"ד צודק, אף שהאחרונים אמרו תורות וחילוקים רבים כדי ליישב את הרמב"ם.

---

הלכה י': כאשר הבעל עוקר את שליחות הקבלה לשליחות הולכה

1. לשון הרמב"ם

האשה שעשת שליח לקבלה ואמר לו הבעל אין רצוני שתקבל לה אלא הרי זה גיטה הולך אותו לה, הרשות ביד הבעל ונעשה זה שליח הולכה לא שליח קבלה. אבל אם אמר לו התקבל לה או זכה לה או הא לך, לא עקר שליחות הקבלה. אמר לו הולך לה, עקר שליחות הקבלה ונעשה שליח הבעל. וכן אם אמר לו הולך ותן לה, עקר שליחות הקבלה.

2. ביאור הפשט

אשה ששלחה שליח קבלה, והבעל אומר לו: "איני רוצה שתקבל אותו עבורה, אלא קח את הגט והולך אותו אליה" – הרשות ביד הבעל לעשות כן ("עקירת השליחות"). השליח נעשה אז שליח הולכה, והיא מתגרשת רק כאשר הגט מגיע לידה. אולם אם הבעל אומר "התקבל לה", "זכה לה" או סתם "הא לך", לא עקר את שליחות הקבלה. אם הוא אומר "הולך לה" או "הולך ותן לה" (אף שלא אמר במפורש "אין רצוני שתקבל"), הרי בלשון החיובית של הולכה לבדה עקר את שליחות הקבלה ועשה אותו לשליח הולכה שלו.

3. חידושים והסברים

* הסברא מדוע הבעל יכול לשנות את תפקיד השליח (ר' יואל אשר ור' יצחק):

* *הקושיא (ר' יואל אשר):* זהו חידוש גדול. לכאורה, כיון שאנו אומרים בשליח קבלה "ידו כידה", היה מקום ללמוד שזו זכותה שלה לקבוע שידו של השליח היא כידה. אם הבעל נותן בפועל את הגט לתוך ידו, מדוע לא יהיו דבריו חסרי משמעות?

* *התירוץ (ר' יצחק):* כיון שהבעל אינו מחויב כלל לתת לה גט (אינו מגרש אלא לרצונו), יש לו זכות מלאה לומר "איני מתחשב בשליחות שלה, איני מסכים לתת לה גט על ידי שליח קבלה". רק במקרה הוא משתמש באותו אדם ועושה אותו לשליח הולכה שלו, דבר שאין לו שום קשר לשליחות שלה. ר' יואל אשר מסכים שאף על פי ש"ידו כידה", עדיין הדבר תלוי בהסכמת הבעל לתת בתורת קבלה.

---

הלכה י"א (או המשך): הכחשה בין השליח לאשה (קבלה לעומת הבאה)

1. לשון הרמב"ם

שליח האשה שבא ליטול גט מן הבעל ואמר לו שליח קבלה אני, ואמר לו הבעל הא לך גט זה כמו שאמרה, כלומר בין שעשת אותך שליח קבלה או שליח הבאה הרי את כמו שאמרה. והביא את הגט ואמרה לו לא שמתיך אלא שליח הבאה, אפילו הגיע הגט לידה אינה מגורשת, שהרי עקר השליח שליחות שאמרה היא ואמר לבעל מעולם לא נעשיתי שליח הבאה לה. אמר השליח לבעל שליח הבאה אני... ואמרה לו שליח קבלה שמתיך, כיון שהגיע הגט לידה מגורשת, שהרי לא עקר שליחות שאמרה אלא גרע אותה, שהרי היא אומרת לקבלה והוא אמר לבעל להבאה בלבד.

2. ביאור הפשט

השליח בא אל הבעל ואומר "שליח קבלה אני", והבעל עונה "קח את הגט כמו שאמרה" (בין קבלה בין הבאה). אחר כך הוא מביא את הגט לאשה, והיא אומרת לו: "לא עשיתיך אלא שליח הבאה, לא קבלה!" – אפילו אם הגט הגיע לידה, אינה מגורשת, משום שהשליח עקר את שליחותו האמיתית. אבל במקרה ההפוך: השליח אומר לבעל "שליח הבאה אני", הבעל אומר "קח אותו כמו שאמרה", וכשהוא מביא אותו לאשה היא אומרת "הרי עשיתיך שליח קבלה!" – אז, כיון שהגיע לידה, היא מגורשת, משום שהשליח לא עקר את השליחות אלא רק מיעט אותה ("גרע אותה").

3. חידושים והסברים

* תלוי בשיטת הרמב"ם (ר' יואל אשר): כל ההלכה הזו היא רק לשיטת הרמב"ם (בהלכה ב') שאשה יכולה לעשות גם "שליח הבאה".

* אצל מי נמצא החסרון במקרה הראשון – הוא אומר קבלה, היא אומרת הבאה? (ר' יואל אשר ור' יצחק):

* ר' יואל אשר רצה לומר בתחילה שהבעיה היא אצל *הבעל*: הבעל נתן את הגט על דעת מה שאמר השליח שהוא שליח קבלה, ובאמת לא הייתה לו רשות לכך. אולם ר' יצחק שואל: הרי הבעל אמר במפורש "כמו שאמרה" – לבעל לא אכפת כלל איזה שליח הוא, הוא מסכים לכל מה שהאשה רצתה!

* משום כך הם מגיעים למסקנה שהבעיה נמצאת כולה אצל השליח, ולא אצל הבעל. ר' יצחק מבאר את הסברא: שליח אינו צריך להיות שליח בעל כרחו; יש לו זכות "להתפטר" (לוותר על השליחות). כאשר האשה עשתה אותו שליח הבאה, והוא הולך לבעל ואומר "שליח קבלה אני", הרי בכך ויתר במפורש וביטל את שליחות ההבאה שלו (כאילו אומר "מעולם לא נעשיתי שליח הבאה"). ממילא הפסיק להיות שליח הבאה, ולקבלה הרי מעולם לא קיבל הרשאה מן האשה. נמצא שאינו כלום, ואף על פי שהבעל מסכים לכל, השליחות בטלה.

* הסברא של "גרע אותה" במקרה השני – הוא אומר הבאה, היא אומרת קבלה (ר' יצחק ור' יואל אשר): מדוע כאן אין השליחות בטלה? "שליחות קבלה" היא שליחות חזקה וגדולה יותר מ"הבאה" (שהרי בקבלה "ידו כידה" והיא מתגרשת מיד, מה שאין כן בהבאה צריך להמתין עד שיגיע לידה). ממילא יש כאן כלל של "יש בכלל מאתים מנה" – בשליחות קבלה כלולה כבר בתוכה השליחות הקטנה יותר של הבאה (כפרט שבתוך הכלל). כאשר היא עושה אותו שליח קבלה, והוא אומר לבעל "שליח הבאה אני", לא עקר את השליחות, אלא רק אמר שאינו מסכים לקבל על עצמו את הכח הגדול של קבלה, ונוטל על עצמו רק את החלק הקטן ממנו (הבאה). גם האשה אומרת לו: "ודאי היית שליח שלי, ואף נתתי לך כח רב יותר ממה שחשבת". ממילא נשאר שליח הבאה כשר (ר' יצחק מעיר שכך לומד גם רש"י).

---

הלכה י"ב – י"ג (או י"ד): כאשר האשה רוצה לעשות את שליח ההולכה של הבעל לשומר שלה או לשליח קבלה

1. לשון הרמב"ם

הבעל ששלח גט לאשתו, בא שליח ליתנו לה, לא נטלתו אלא אמרה לו בפני עדים יהיה לי גט זה פיקדון אצלך, או שאמרה לו הרי את שליח לקבלו לי, הרי זו מגורשת בספק עד שיגיע גט לידה, ומשיגיע גט לידה תתגרש ודאי.

2. ביאור הפשט

בעל שלח גט על ידי שליח הולכה. כשבא השליח למסור לה אותו, היא אינה נוטלת אותו בידה, אלא אומרת לו בפני עדים: "יישאר הגט מונח אצלך כפיקדון עבורי", או שהיא אומרת לו: "היה עתה שליח הקבלה שלי לקבלו עבורי". בשני המקרים היא ספק מגורשת עד שהגט מגיע בפועל לידה, וכשהוא מגיע לידה היא מגורשת ודאי.

3. חידושים והסברים

* מהו הספק בהלכה? (ר' יואל אשר ור' יצחק):

1. ב"הרי את שליח לקבלו לי", הספק הוא האם אותו אדם שנשלח על ידי הבעל כשליח הולכה יכול באמצע השליחות "להפוך" לשליח קבלה של האשה, כך שכביכול יקבל אותו מעצמו עבורה.

2. ב"יהיה לי פיקדון אצלך", היא רוצה לקנות אותו כבר עכשיו, כך שיהיה מונח אצלו רק בתורת פיקדון; אך הדרך היחידה שבה היא יכולה לקנותו בלי שיגיע לידה היא רק אם הוא נעשה שליח הקבלה שלה, וממילא הדבר חוזר לאותו ספק.

* *[סטייה / הערה שנונה: ר' יצחק מכנה זאת שאלה של "טרנסג'נדר" או "טומטום" – האם אדם אחד יכול ברגע אחד לייצג את הבעל ובו בזמן להיעשות האשה. אולם הוא מיד מתעשת, שהשליחות אינה עושה את האדם ממש למשלח עד כדי כך, כפי שכבר למדנו לעיל ש"שליח נעשה עד".]*

---

הלכה י"ד – ט"ו: הלכות מסירת הגט על ידי שליח (עדי מסירה וקריאת הגט)

1. לשון הרמב"ם

שליח שהביא גט כשהוא נותנו לה צריך ליתנו בפני שנים, ואותן השנים צריכין לקרותו ואחר כך יינתן לה בפניהם, שדין השליח עם האשה כדין הבעל עמה שתחתיו הוא קם. לפיכך אם נתנו השליח לה ולא קראוהו עדי מסירה, ונטלתו וזרקתו לים, ספק מגורשת. עבר השליח ונתן הגט בינו לבינה, יטלנו ממנה ויחזור ויתננו בפני שנים. ואם מת, הואיל והגט יוצא מתחת ידה ומקוים בחותמיו, הרי זה כשר.

2. ביאור הפשט

כאשר שליח (הולכה או הבאה) מוסר את הגט לאשה, עליו לתתו בפני שני עדי מסירה, ושני העדים צריכים לקרוא את הגט קודם שהוא נותנו לה, משום שהשליח עומד במקום הבעל ("שתחתיו הוא קם") ודינו בדיוק כדין הבעל. לפיכך: (1) אם עדי המסירה לא קראו אותו לפני המסירה, והיא נטלה אותו וזרקה אותו לים, היא ספק מגורשת. (2) אם השליח עבר ונתן לה את הגט בינו לבינה (בלי עדי מסירה), אפשר לתקן זאת בכך שהוא נוטל אותו ממנה בחזרה ונותנו לה שוב בפני שני עדים (והגט חל בפעם השנייה). (3) אם השליח מת לפני שהספיק לקחתו בחזרה, ההלכה היא שכיון שהגט יוצא מתחת ידה ומקוים בעדי חתימה, הגט כשר בדיעבד.

3. חידושים והסברים

* הסברא מדוע חוששים שלא היה זה גט אצל שליח (ר' יואל אשר ור' יצחק): על ההלכה שאם העדים לא קראו אותו והיא זורקת אותו לים היא ספק מגורשת (משום שאיננו יודעים אם היה זה באמת גט, שמא היה זו מזוזה או שטר אחר), תמה ר' יואל אשר: כאשר הבעל עצמו נותן שטר, מובנת הסברא שבעל רוצה לפעמים להערים על אשתו ולמסור לה נייר מזויף. אבל כאשר שליח נושא גט כל הדרך, מה הסיכויים שסחב מגילה או מזוזה? אין לזה פשט! ר' יצחק עונה שכיון שהרמב"ם קובע את היסוד ש"דין השליח עם האשה כדין הבעל עמה", ההלכה אינה מחלקת כלל, וכל הדינים שלמדנו קודם אצל הבעל עצמו חלים גם על השליח.

---

הלכה ט"ז: ביטול גט שנשלח על ידי שליח

1. לשון הרמב"ם

שליח שנטל את הגט וקודם שיגיע ליד האשה חזר הבעל ואמר לו גט ששלחתי עמך בטל, או שקדם ואמר לאשה גט ששלחתי לך בטל, או ששלח שליח אחר לבטלו, או שאמר לאחרים גט ששלחתי לאשתי בטל – הרי זה בטל ואף על פי שהגיע לידה. וכל המבטל בפני אחרים צריך לבטל בפני שנים. ואם אחר שהגיע גט לידה או ליד שליח קבלה אינו יכול לבטלו, ואף על פי שחזר בתוך כדי דיבור וביטלו, הואיל ואחר שהגיע לידה או ליד שליח קבלה או לחצירה ביטלו – אינו בטל והרי זה גט כשר.

2. ביאור הפשט

לפני שהגט מגיע לאשה, הבעל יכול לחזור בו ולבטלו – בין שאומר זאת לשליח, לאשה, שולח שליח אחר, או אומר זאת בפני שני אנשים אחרים (עדים). משהגיע הגט לידה, לחצרה, או לשליח הקבלה שלה, חלות הגט כבר נעשתה ושוב אי אפשר לבטלו (אפילו תוך כדי דיבור).

3. חידושים והסברים

* בינו לבין עצמו או בפני אחד אינו מועיל (ר' יצחק ור' יואל אשר): הבעל אינו יכול לבטל את הגט בינו לבין עצמו, ואף בפני אדם זר אחד אינו מועיל; אם הוא מבטל "בפני אחרים", צריך שיהיה דווקא בפני שניים.

* תוך כדי דיבור בגיטין וקידושין (ר' יואל אשר): לאחר שהגיע לידה אין ביטול מועיל אפילו "תוך כדי דיבור". בכל שאר ההלכות שבתורה הכלל הוא ש"תוך כדי דיבור" הוא כאילו עדיין לא סיים, והעניין עדיין פתוח לחזרה. אבל בקידושין ובגירושין, כיון שהמעשה (ההגעה לידה) נעשה, החלות נגמרת מיד, ותוך כדי דיבור אינו מועיל כלל (כפי שכבר למדנו לעיל בהלכות אישות).

---

הלכה י"ז: רודף אחר השליח כדי לבטל

1. לשון הרמב"ם

היה מחזר ומבקש השליח כדי לבטלו, או שהיה מבקש שנים שיבטלו בפניהם, ובין שהוא מחזר ורודף הגיע הגט לידה ואחר כך ביטל – אינו בטל, ואף על פי שהיה מחזר לבטלו קודם שיגיע לידה.

2. ביאור הפשט

אם הבעל רץ וחיפש את השליח כדי לעכבו, או חיפש שני עדים כדי לבטל בפניהם, ובינתיים הגיע הגט לאשה, ורק לאחר מכן ביטל אותו – אין הגט בטל.

3. חידושים והסברים

* גילוי דעת בלא חלות ביטול אינו מועיל (ר' יואל אשר ור' יצחק): החידוש הוא שאפילו אם שני אנשים ראו בבירור כיצד הוא רץ וצועק "היכן השליח? אני רוצה לבטל את הגט!" או "היכן יש שני עדים כשרים?", אין זה אלא גילוי דעת שאינו מרוצה ורוצה לבטלו, אך עדיין לא עשה את עצם המעשה והחלות של "ביטול". ר' יצחק מנסח זאת כ"כלל גדול בתורה": רצון בלבד אינו שווה כלום; צריך לעשות את הפועל היוצא. אילו היה לו שכל, היה אומר מיד לאנשים העומדים שם "הריני מבטלו בפניכם", אך כיון שרק "חיפש" (למשל, חיפש שני עדים מהודרים או קבוצה מסוימת) ולא ביצע את הביטול בזמן – הפסיד.

---

הלכה י"ח: ביטול כאשר יש שלוחים רבים

1. לשון הרמב"ם

אמר לעשרה כתבו גט ותנו לאשתי יכול לבטל זה שלא בפני זה, ואפילו בפני שנים אחרים. שלח הגט ביד שנים הרי זה יכול לבטלו זה שלא בפני זה, ואפילו היו עשרה, משביטלו בפני אחד – בטל הגט.

2. ביאור הפשט

אם ציווה לעשרה אנשים לכתוב ולתת גט, או שלח גט ביד שניים או עשרה שלוחים, אינו צריך לבטל בפני כולם יחד, אלא יכול לבטלו בפני אחד שלא בנוכחות חברו, או בפני שני עדים אחרים.

3. חידושים והסברים

* ההוה אמינא בגמרא (ר' יצחק): זוהי סוגיא שלמה בגמרא, שבה יש סברא חזקה לומר שכיון שעשה שליחות לעשרה אנשים, אינו יכול לבטלה אלא בפני כל העשרה. אולם הרמב"ם פוסק שאין צריך.

---

הלכה י"ט – כ': מסירת מודעא על גט, תקנתה, ודין קנין

1. לשון הרמב"ם

וכן מי שאמר לשנים גט שאני כותב לאשתי בטל הוא, וכתב אחרי כן גט ונתנו לה בפני שנים אחרים – הרי זה גט בטל, וזו היא מסירת המודעא על הגט. וכן אם אמר להם כל גט שיכתוב לי פלוני בטל, או כל גט שאכתוב בבית דינו של פלוני הרי הוא בטל, או כל גט שאכתוב מהיום עד עשרים שנה בטל. וכן אם אמר לשנים כל גט שאכתוב לפלונית אשתי בטל הוא וכל דבר שאבטל בו מודעא זו הרי הוא בטל, וכתב אחר כן גט ונתנו לה, אף על פי שביטל המודעא קודם – הרי הגט בטל. אם כן מה תקנת דבר זה? שיאמרו לו העדים קודם כתיבת הגט: אמור בפנינו שכל הדברים שמסרת שגורמין כשיתקיימו אותן הדברים לבטל גט זה הרי הן בטלין, והוא אומר הין, ואחר כך אומר להן לכתוב ולחתום וליתן לה, ולא יניחוהו לילך עד שיגיע גט לידה כדי שלא יצא ויבטלו. ואין המוסר מודעא ולא המבטל מודעא צריך קנין.

2. ביאור הפשט

אדם יכול לבטל גט עוד לפני כתיבתו, בכך שיאמר בפני שני עדים שכל גט שיכתוב יהיה בטל ("מסירת מודעא" – בדומה ל"כל נדרי", שבו אומרים שמה שיאמרו מחר יהיה בטל). אם הוא מוסר מודעא ומוסיף "מודעא דמודעא" (שגם כל ביטול מודעא שיעשה יהיה בטל), אין ביטול מודעא סתמי מועיל. התקנה היא שהעדים יורו לו לומר לפני הכתיבה ש"כל הדברים שמסר, הגורמים לבטל את הגט, בטלים", ואין מניחים לו לצאת משם עד שהגט מגיע לידה. צריך שני עדים למסירת מודעא ולביטול מודעא, אך אין צורך לעשות קנין.

3. חידושים וביאורים

* החילוק בין הלכה ט"ז להלכה י"ט (ר' יואל אשר ור' יצחק): בהלכות הקודמות (ט"ז–י"ח), כאשר הגט כבר כתוב והוא שולח שליח, הוא מבטל בעצם את השליחות. כאן בהלכה י"ט (מסירת מודעא לפני הכתיבה) הוא מבטל את עצם הגט עצמו.

* כיצד התקנה שוברת את השרשרת של "מודעא על מודעא" (ר' יואל אשר ור' יצחק): על קושיית הרמב"ם ("אם כן מה תקנת דבר זה") – אם אדם אומר "גם ביטול המודעא שלי יהיה בטל", הרי יכול הוא ליצור שרשרת אינסופית של מודעא על מודעא, ובמה מועיל נוסח העדים יותר מביטול מודעא סתמי? – התירוץ הוא: כאשר הוא מבטל רק את המודעא, עדיין נותר הסעיף השני שביטל את הביטול. אולם בנוסח "כל הדברים שמסרת שגורמין... לבטל גט זה הרי הן בטלין", אין הוא מתייחס למודעא מסוימת, אלא כולל באופן אוטומטי הכל ("עד סוף העולם") – הן את הדיבור הראשון ("בטל הוא") והן את כל הדיבורים הנלווים המסייעים לאותו דיבור להביא לתוצאה של ביטול הגט. ממילא נשברת כל השרשרת בבת אחת, ואין נפקא מינה כמה פעמים מסר מודעא על מודעא.

* מדוע מחזיקים אותו שם בבית הדין (ר' יואל אשר ור' יצחק): מאחר שהתגלה כ"בעל מודעות", עדיין קיים חשש שיצא מבית הדין לרגע אחד וימסור מודעא חדשה (או יבטל את השליחות בינתיים), ולכן יש להחזיקו בבית הדין עד שהגט יגיע לידה.

* ההוה אמינא שצריך קנין במודעא (ר' יואל אשר): במינוי שליחות ובביטול שליחות לא הזכיר הרמב"ם כלל שאין צורך בקנין, ומדוע כאן במודעא הוא נצרך לבאר זאת? התירוץ הוא (על פי המפרשים): בשליחות, מינוי השליח הוא עניין של "דיבור" בלבד בלא מעשה, ומובן שניתן לבטלו בדיבור. אולם כתיבת גט ונתינתו הם מעשה רציני. היה עולה על הדעת לומר שכדי לבטל מעשה (או לבטל את המודעא שעל המעשה) אין דיבור בלבד מספיק, אלא יש לעשות מעשה קנין (המורה על רצינות ואחריות יתרה). בא הרמב"ם ללמדנו שאין צורך בקנין.

* *[הערה צדדית: ביטול מודעא בשטרות ובחוזים בימינו]:* ר' יצחק מעיר שבבית הדין בגט, וכן בכתובה ובשאר שטרות רציניים, אכן כותבים תמיד לשון של ביטול מודעא (ומודעא דמודעא). הוא מוסיף בבדיחות הדעת שמוסדות רבים המחתימים אנשים על תקנות שונות שוכחים לכלול ביטול מודעא (ובוודאי לא ביטול על מודעא דמודעא), וממילא אדם יכול בקלות למסור מודעא לפני החתימה (והוא תוהה אם חברות גדולות כ"גוגל" אכן מכניסות לשון כזו לחוזיהן).

---

הלכה כ"א: החילוק בין ביטול השליחות לביטול עצם הגט

1. לשון הרמב"ם

השולח גט ביד שליח וביטל הגט, הרי זה חוזר ומגרש בו כשירצה, שלא ביטלו מתורת גט אלא ביטל השליחות. לפיכך אם היה הגט ביד הבעל וביטלו כגון שאמר גט זה בטל הוא אינו מגרש בו לעולם והרי הוא כחרש, ואם גירש בו אינה מגורשת. וכן אם פירש בעת שביטלו והוא ביד השליח ואמר גט ששלחתי הרי הוא בטל מלהיות גט אינו מגרש בו לעולם.

2. ביאור הפשט

כאשר הבעל מבטל גט ששלח ביד שליח (ואומר סתם "גט ששלחתי בטל"), אין כוונתו לפסול את עצם שטר הגט ("לא ביטלו מתורת גט"), אלא רק לבטל את השליחות; ממילא יכול הוא לאחר מכן ליטול את אותו הגט ולגרש בו. אולם ("לפיכך") אם הגט מונח אצל הבעל עצמו בכיסו – שאין שם שליח – והוא אומר "גט זה בטל הוא", או אפילו אם הגט נמצא אצל השליח אך הבעל מפרש בבירור "גט ששלחתי הרי הוא בטל מלהיות גט", אזי ביטל את עצם השטר. שוב אינו יכול לגרש בו לעולם, הרי הוא כחרס (כחרש), ואם גירש בו אינה מגורשת.

3. חידושים וביאורים

* הסברא כיצד ניתן לבטל חפצא כשרה של גט, ומחלוקת הראשונים (ר' יואל אשר ור' יצחק):

* *הקושיא (ר' יואל אשר):* שליחות – מובן שניתן לבטלה, אך כיצד יכול אדם בדיבור בלבד לבטל את פיסת הנייר של הגט עצמו, שתהיה כחרס? הרי הגט כבר נכתב על ידי סופר כשר לשמה (לשם האיש והאשה)!

* *התירוץ (ר' יצחק):* הכל בגט תלוי לחלוטין ברצון הבעל; גט צריך להיכתב ולהינתן ברצונו. כאשר הוא מבטל את הגט, הוא נוטל את רצונו מן השטר ואומר "לעולם איני מסכים לגרש בגט זה". ר' יצחק מעיר שהרמב"ן, התוספות וראשונים נוספים אכן חולקים על הרמב"ם וסוברים שאי אפשר כלל לבטל את נייר הגט (אלא רק את השליחות), אך הרמב"ם סובר שמאחר שהכל הולך אחר רצונו, יכול הוא ברצונו לבטל את הגט עצמו.

* *המגיד משנה:* ר' יצחק מביא את המגיד משנה על המקום, הכותב בתוקף שאף על פי שהתוספות והרמב"ן אינם בטוחים שקיים מושג של ביטול הגט עצמו, מכל מקום "שומר נפשו ירחק ממנו", שכן לפי הרמב"ם הביטול הוא דבר רציני והגט בטל לגמרי, וממילא יש בוודאי לחוש לשיטת הרמב"ם.

* קושיא: מדוע אין הרצון "חוזר וניעור" למחרת? (ר' יואל אשר ור' יצחק): ר' יואל אשר מקשה על סברת ר' יצחק: אם העניין תלוי רק ברצון הבעל, מדוע אומר הרמב"ם "אינו מגרש בו לעולם"? אם אתמול נטל את רצונו, ולמחרתיים הוא מתעורר, מתיישב בדעתו וחוזר לרצות לגרש בשטר זה (שהרי מלכתחילה נכתב לשמה וברצונו) – מדוע לא יהיה הרצון "חוזר וניעור" כך שיוכל לגרש בו מעתה ואילך? ר' יצחק שומע את הקושיא ("אכן אפשר לחשוב כך") ומניחה ללא תירוץ ברור, בציינו שבגמרא יש שאלה בעניין "הרי הוא כחרש" שאינה ברורה לגמרי, ולהלכה הולכים אחר פסק הרמב"ם.

---

הלכה כ"ב: באילו לשונות מבטלים גט (לשון מבטל לעומת לשון מודיע)

1. לשון הרמב"ם

באי זה לשונות מבטל הגט, אם אמר בטל הוא, אי אפשי בו, גט זה לא יועיל לא יעזוב לא ישלח לא יגרש, יהא כחרש יהא חרש הרי הוא כחרש, אם אמר אחד מאלו ומן הדומה להן הרי זה ביטלו. אבל אם אמר גט זה אינו גט, פסול הוא, אינו מועיל אינו מתיר אינו משלח אינו מגרש, חרש הוא, לא אמר כלום שאין זה לשון מבטל אלא לשון מודיע אמיתת הדבר והרי הודיע לנו דבר שאינו כן כמי שאומר על דבר האסור שהוא מותר או על הטמא שהוא טהור. אמר גט זה בטל שמשמעו פועל שעבר כגון חמק עבר הרי זה ספק לפיכך אם נתגרשה בגט זה הרי היא ספק מגורשת.

2. ביאור הפשט

הרמב"ם מחלק בין שלושה סוגי לשונות:

1. לשונות המבטלות את הגט להבא ("בטל הוא", "אי אפשי בו", "לא יועיל", "לא יעזוב" [היפך עזיבה/גירושין], "לא ישלח", "לא יגרש", "יהא כחרש", "יהא חרש", "הרי הוא כחרש") – בכל אלו הוא מבטל את השטר.

2. לשונות הנשמעות כמי שמספר עובדה שכבר קיימת ("אינו גט", "פסול הוא", "אינו מועיל", "אינו מתיר", "אינו משלח", "אינו מגרש", "חרש הוא") – כאן לא אמר כלום ("לא אמר כלום"), שכן זו לשון של הודעת מציאות, והוא אומר שקר (כמי שאומר על אסור שהוא מותר או על טמא שהוא טהור).

3. לשון שהיא ספק ("בטל" – בפתח/קמץ הנשמע כלשון עבר, כמו "חמק עבר") – זהו ספק אם כוונתו לבטל עתה או שהוא אומר עובדה כוזבת שכבר בוטל, וממילא היא ספק מגורשת.

3. חידושים וביאורים

* החילוק בין "הרי הוא כחרש" ל"חרש הוא" (ר' יצחק ור' יואל אשר): כשהוא אומר "חרש הוא" אין בכך כלום, אך כשהוא אומר "הרי הוא כחרש" הרי זה ביטול טוב (יחד עם "יהא כחרש"). מדוע אין "הרי הוא" נשמע כמספר עובדה קיימת? ר' יצחק משיב בכלל בלשון הקודש של ההלכה: המילה "הרי" באה תמיד לפעול דבר מעתה ואילך ("יהא"), בדיוק כמו בקידושין שאומרים "הרי את מקודשת", שאין פירושו "את כבר מקודשת מקודם", אלא "תהיי מקודשת עתה".

* משלים ל"לשון מודיע אמיתת הדבר" (ר' יואל אשר ור' יצחק): כדי לבאר את סברת הרמב"ם ב"פסול הוא" או "אינו גט", מכנה זאת ר' יואל אשר כמי שמדבר "ככתב חדשות" המדווח עובדות כוזבות. ר' יצחק מביא משל: אם אדם אומר על יהודי "הלה גוי", לא עשה כלום; אין הוא אומר "אני עושה אותו לגוי", אלא אומר שקר על דבר שאין לו שום זכות או כח לאומרו. ר' יואל אשר מוסיף משל נוסף: כאשר אדם אומר "זהו פשט הפסוק" – אם אכן זהו הפשט, אמר דבר אמת; ואם אין זה פשט הפסוק, הרי הוא פשוט שקרן.

---

הלכה כ"ג: ביטול הגט על ידי רמז ("ברוך הטוב והמטיב")

1. לשון הרמב"ם

מי ששלח גט לאשתו ובא שליח ואמר לו לא מצאתיה או לא רצת ליקח הגט, ואמר הבעל ברוך הטוב והמטיב או כיוצא בדברים האלו שמשמען שאין בדעתו לגרשה שהרי הוא שמח בעיכוב הגט, לא בטל הגט אלא יתן ותהיה מגורשת עד שיאמר לו בפירוש לא תתן או יבטל בפירוש.

2. ביאור הפשט

אדם שלח גט לאשתו, והשליח חוזר ואומר שלא מצאה או שלא רצתה לקבל את הגט. הבעל שמח ואומר "ברוך הטוב והמטיב" או דברים דומים המראים שהוא שבע רצון מכך שהגט התעכב ושאינו רוצה לגרשה. אף על פי כן אין הגט בטל; השליח יכול להמשיך ולתת לה את הגט והיא מגורשת, עד שהבעל יאמר בפירוש "לא תתן" או יבטל את הגט בפירוש.

3. חידושים וביאורים

* *[הערה צדדית: ברכת "הטוב והמטיב" לעומת "שהחיינו"]:* ר' יואל אשר מעיר שהבעל אומר "ברוך הטוב והמטיב" על פי פסק הרמב"ם בהלכות ברכות, שכאשר מתרחש דבר טוב לשני בני אדם (כאן: לו ולה, שהם נשארים יחד) מברכים הטוב והמטיב. ר' יצחק מוסיף שאילו הייתה זו טובה לו לבדו, היה צריך לברך "שהחיינו".

* ברמז ("לשונות של רבי") אין מבטלים גט (ר' יואל אשר ור' יצחק): כלל הרמב"ם הוא שברמז אי אפשר לבטל גט. ר' יואל אשר משווה זאת בחיוך ל"לשונות של רבי" – כששואלים רבי שאלה והוא משיב ברמז כמו "למה לא? מה כבר יכול להיות?". אומר ר' יצחק: "לרביים זה טוב, אבל לגיטין זה לא טוב".

* הסברא מדוע החמירו חכמים לדרוש ביטול בפירוש (ר' יצחק ור' יואל אשר): ר' יצחק מבאר מדוע החליטו חכמים כאן שגילוי דעת אינו מספיק: מאחר שביטול גט הוא הלכה בעייתית מאוד (כבר נשלח שליח ונעשה מעשה גירושין, וכפי שרואים במשניות, הביטול גורם סיבוכים רבים), החמירו חכמים שאין לבטל אלא אם כן אומר זאת בבירור ובפירוש. ר' יואל אשר מוסיף פשט בדברי הבעל: כשהוא אומר "ברוך הטוב והמטיב", אין הוא אומר שהוא עצמו מבטל, אלא כוונתו לומר "אם הקב"ה רוצה שלא יהיה גט, הקב"ה מסכים", אך הוא עצמו אינו עושה מעשה ביטול.

---

הלכה כ"ד: מכת מרדות על ביטול גט או מסירת מודעא

1. לשון הרמב"ם

מי ששלח גט לאשתו וחזר וביטלו בפני שנים אחרים או שמסר מודעא בפניהם קודם שיכתוב הגט מכין אותו מכת מרדות מפני שגורם להיות ממזרין, שהרי יגיע גט לידה ותינשא בו ואחר זמן יבואו עדים שביטל בפניהם או שמסר מודעא בפניהם ונמצא הולד ממזר.

2. ביאור הפשט

אם אדם שולח גט לאשתו ולאחר מכן הולך ומבטלו בפני שני אנשים אחרים (בלא ידיעת השליח), או שהוא מוסר מודעא בפני עדים לפני שכותב את הגט, מכים אותו מכת מרדות. הטעם הוא משום שהוא עלול לגרום לממזרים: הגט יגיע לאשה, היא תינשא בו, ולאחר זמן יבואו העדים ויעידו על הביטול או על המודעא, וילדיה מן הבעל השני יימצאו ממזרים.

3. חידושים וביאורים

* מהי העצה הנכונה למי שמתחרט על הגט? (ר' יצחק ור' יואל אשר): על שאלתו המעשית של ר' יצחק – אם מקבלים מכת מרדות על ביטול בפני שני אנשים, מה יעשה בעל שבאמת מתחרט וחייב לבטל את הגט? – התשובה היא שהעצה אינה לעשות ביטול "מרחוק" (בפני שני עדים במקום אחר), אלא עליו לרדוף ולהשיג את השליח ("הרודף") לפני שימסור את הגט ולהחזירו, או לרוץ מיד להודיע לאשה עצמה שהגט בטל. אז אין מכשול של ממזרות ואינו מקבל מכת מרדות.

---

הלכה כ"ה – כ"ז: חזקת כשרות בגט (אין חוששין לביטול או למודעא)

1. לשון הרמב"ם

שליח שהביא גט ונתנו לאשה לא יחוש שמא ביטלו הבעל אלא נותנין אותו לה בחזקת שהוא כשר ותינשא בו, ואם נמצא אחר כך שביטלו תצא והולד ממזר. וכן הכותב גט ונתנו לאשתו אין אומרין שמא מסר מודעא אלא הרי הוא בחזקת כשרות ותינשא בו.

2. ביאור הפשט

כאשר שליח מביא גט, אין צורך לחשוש שמא ביטלו הבעל, אלא נותנים לה את הגט בחזקת שהוא כשר והיא מותרת להינשא (ואם יתברר אחר כך שאכן ביטלו, עליה לצאת והולד ממזר). וכן כאשר בעל כותב גט ונותנו לאשתו, אין אומרים שמא מסר מודעא, אלא הגט בחזקת כשרות והיא מותרת להינשא.

3. חידושים וביאורים

* הסברא מדוע אין חוששין (ר' יצחק): חזקת הכשרות חזקה היא, משום שבדרך כלל אין בני אדם עושים דברים כאלה (לבטל בסתר), ובפרט לאחר שלמדנו שמקבלים על כך מכת מרדות.

* קושיא: האם צריך לעשות "ביטול מודעא" בכל גט לשיטת הרמב"ם? (ר' יואל אשר ור' יצחק): ר' יואל אשר מקשה על הנוהג למעשה: אם הרמב"ם פוסק כאן בפירוש שלגט יש "חזקת כשרות" ואין אומרים "שמא מסר מודעא", נמצא שאין צורך כלל לעשות ביטול מודעא לפני כתיבת הגט, אלא במקרה שיש חשש מסוים! ר' יצחק מסכים שלפי פשטות לשון הרמב"ם כאן, אכן אין חובה לעשות ביטול מודעא בגט סתם שאין בו חשש. אף על פי כן, ב"סדר הגט" בזמננו עושים תמיד ביטול מודעא בכל גט, כדי למנוע כל תקלה אפשרית, שמא יבוא הבעל אחר כך לטעון ויצא חלילה מצב של "תצא והולד ממזר" (ויש לעיין בשולחן ערוך ובפוסקים כיצד הם מבינים נקודה זו).

---

הלכה כ"ח – כ"ט: שליח שהניח את הבעל חולה, זקן, גוסס או במצב של סכנה

1. לשון הרמב"ם

וכן המביא גט והניח הבעל חולה או שהיה זקן נותנו לה בחזקת שהוא קיים. אבל אם הניחו גוסס, רוב גוססין למיתה, ואף על פי שנתנו לה הרי זה ספק גירושין. וכן עיר שהקיפה החיל והיא במצור, וספינה המיטרפת בים, והיוצא לידון – הרי אלו בחזקת חיים. ואם היה גט אחד מהן ביד השליח נותנו לאשתו ותהיה בחזקת מגורשת. אבל עיר שכבשה הגייס והובקעה, וספינה שאבדה בים, והיוצא ליהרג מבית דין של גויים, ומי שגררתו חיה או שטפו נהר או נפלה עליו מפולת – נותנין עליהן חומרי חיים וחומרי מתים. אינו נותנו לאשתו, ואם נתנו לה הרי זו ספק מגורשת. ואם נודע שמת הבעל קודם שיגיע גט לידה – אינו גט.

2. ביאור הפשט

שליח המביא גט שהניח את הבעל חולה או זקן, נותן לה את הגט על החזקה שהבעל עדיין חי ("בחזקת שהוא קיים"). אבל אם הניחו גוסס, יש כלל ש"רוב גוססין למיתה", ואם בכל זאת נתן לה השליח את הגט, היא ספק מגורשת (שמא כבר מת הבעל קודם שהגיע הגט, ואין גט לאחר מיתה).

וכן: אם הבעל נמצא בעיר שהקיף אותה צבא במצור, או בספינה המיטלטלת בסערה בים, או שהוא יוצא להישפט בדיני נפשות – עדיין יש להם חזקת חיים, השליח רשאי למסור את הגט והאשה בחזקת מגורשת. אבל אם כבר נכבשה העיר והובקעה (כמו בי"ז בתמוז), או שהספינה כבר אבדה בים, או שהוא כבר יוצא ליהרג על ידי בית דין של גויים, או שחיה גררה אותו, נהר שטף אותו, או שבניין נפל עליו – נותנים עליהם חומרי חיים וחומרי מתים: השליח אינו רשאי לתת את הגט לכתחילה, ואם נתנו היא ספק מגורשת. ואם נודע אחר כך שהבעל מת קודם שהגיע הגט לידה, אין זה גט כלל.

3. חידושים וביאורים

* הנפקא מינה של ספק גירושין בגוסס (ר' יואל אשר ור' יצחק): כאן השאלה אינה ביטול הגט, אלא האם הבעל היה בכלל בחיים בשעת נתינת הגט – כלומר, האם היא גרושה (אם עדיין היה חי) או אלמנה (אם מת קודם הגט). הנפקא מינה היא: (1) לענין יבום וחליצה; (2) כגרושה היא אסורה לכהן (אפילו לאחר מותו); (3) אם הבעל היה כהן, כגרושה אינה רשאית עוד לאכול בתרומה.

* מציאות הגוסס למעשה (ר' יואל אשר ור' יצחק): למעשה נפסק ב"עטרת צבי" שרוב גוססין למיתה. אולם במציאות, מבין האנשים שקוראים להם "גוסס", לא כל אחד הוא באמת גוסס על פי ההלכה.

* *[סטייה: דברי ה"עטרת צבי" על צדקה לרבי מאיר בעל הנס עבור גוסס]:* ר' יואל אשר מספר דבר מזקנם ה"עטרת צבי": כשהיו באים אליו להזכיר גוסס, היה נותן תמיד צדקה לקופת "רבי מאיר בעל הנס". טעמו היה: על פי הלכה "רוב גוססין למיתה" ורק מיעוט נשארים בחיים; אבל רבי מאיר הוא התנא בש"ס הסובר "חיישינן למיעוטא" – ממילא נותנים צדקה לרבי מאיר בעל הנס כדי שיהיה "חייש למיעוטא", שהגוסס ישתייך למיעוט הנשאר בחיים!

* משמעות "בחזקת מגורשת" (ר' יצחק): הלשון "ותהיה בחזקת מגורשת" במקרה הראשון (במצור, ספינה המיטרפת וכו') פירושו שבינתיים נוהגים בה כמגורשת ואין מעכבים את הגט, אבל זו רק חזקה – שכן עלול להתברר אחר כך על ידי עדים שהספינה טבעה כבר קודם לכן, ואז יתברר שלא הייתה מגורשת.

* *[סטייה: דברי ה"נועם אלימלך" על יוצא ליהרג לעומת הלכות פיקוח נפש]:* ר' יואל אשר מביא את הדבר הידוע של הרבי ר' אלימלך (בספר נועם אלימלך, ומובא גם ב"בחקותי אבותם") על מה שאמרו חז"ל ב"יוצא ליהרג" שנותנים עליו "חומרי חיים וחומרי מתים" ואין פוסקים לגמרי שהוא כבר מת: מאחר שהתורה קובעת את המציאות בעולם, חז"ל בכוונה לא רצו לומר בוודאות שהוא מת, כדי להשאיר תקווה ומקום במציאות שאפילו מי שכבר "יוצא ליהרג" יוכל עוד לזכות לנס ולהצלה ממקום כלשהו. ר' יצחק מעיר על כך מן הבחינה ההלכתית, שמצד הצלה ופיקוח נפש אין צורך להגיע לזה, שהרי ההלכה בהלכות שבת ברורה שאפילו ב"נפלה עליו מפולת" מחללים שבת על הספק כדי להצילו, משום ש"אין הולכין בפיקוח נפש אחר הרוב". כאן בגט זהו רק ענין שצריך להחמיר לשני הצדדים (שלא לתת את הגט שמא מת, ואם נתנו היא ספק מגורשת שמא חי). שניהם מסכימים שאין כאן סתירה: טוב שיהיה החיזוק הזה, ויחד עמו לדעת את המציאות ההלכתית.

---

הלכה ל' (סוף פרק ו'): חיוב מזונות ותנאי כתובה כששולחים גט על ידי שליח

1. לשון הרמב"ם

הבעל ששלח גט לאשתו הרי הוא חייב במזונותיה ובכל תנאי כתובה עד שיגיע הגט לידה או ליד שליח קבלה.

2. ביאור הפשט

בעל ששלח גט לאשתו על ידי שליח הולכה, נשאר מחויב במזונותיה ובכל תנאי כתובה עד שהגט מגיע בפועל לידה או ליד שליח הקבלה שלה (אפילו אם הדרך נמשכת זמן רב). הבעל אינו יכול להיפטר בטענה שכבר מסר את הגט לשליח.

3. חידושים וביאורים

* מה הדין כשהאשה אינה רוצה לקבל את הגט – לפני ואחרי חרם דרבינו גרשום (ר' יואל אשר ור' יצחק):

* ר' יואל אשר מעלה שיש דיון בפוסקים מה הדין אם הבעל כבר שלח את הגט מצדו, אבל האשה בשום אופן אינה רוצה לקבל את הגט – האם הוא עדיין חייב במזונותיה.

* ר' יצחק משיב שבזמנו של הרמב"ם (ולשיטת הרמב"ם, שלא היה חרם דרבינו גרשום שלא לגרש בעל כרחה) השאלה כלל לא הייתה שייכת, שהרי ניתן היה לתת לה את הגט אף בעל כרחה; הרמב"ם מדבר פשוט על הזמן שבו השליח עדיין בדרך. אבל בזמננו, לאחר חרם דרבינו גרשום שצריך להמתין שתסכים לקבל את הגט, ודאי אין זה מסתבר שתתעקש שלא לקבל את הגט ותמשיך לתבוע מזונות – במקרה כזה היא כנראה תיקרא "מורדת" שמפסידה את מזונותיה.

* טעם ההלכה והלחם משנה (ר' יואל אשר ור' יצחק):

* *הסברא (ר' יואל אשר):* מזונות ותנאי כתובה הם התחייבויות מעשיות הקשורות למציאות שהיא עדיין "תחת בעלה", ממילא הבעל חייב להמשיך לדאוג לה כל זמן שלא נתגרשה (בדומה להלכה של "תביעה לינשא" בארוסה, שבה חיוב המזונות מתחיל כשמגיע זמן הנישואין והיא מוכנה לצאת מבית אביה).

* *הלחם משנה (ר' יצחק):* הלחם משנה אומר שלכאורה הלכת הרמב"ם פשוטה מאוד, שהרי כל זמן שהגט לא הגיע אליה, היא עדיין אשתו לכל דבר! אך הלחם משנה מציין שאין זה ברור לגמרי, שכן ניתן להשוות זאת לשאלה ב"ספק מגורשת" רגילה האם הבעל חייב לתת לה מזונות. אף על פי כן, כאן בשליח שעדיין בדרך, היא ודאי עדיין אשתו עד שהגט מגיע לידה.


תמלול מלא 📝

רמב"ם הלכות גירושין פרק ו': דיני שליחות בגט

הקדמה: כללי השליחות בגט

ר' יצחק: בוקר טוב, אנו לומדים את הפרק השישי של הלכות גירושין, וזהו הפרק שעוסק בשליח – כאשר שולחים את הגט על ידי שליח, או שהאשה שולחת שליח, וכן הלאה. יש עוד פרק, נדמה לי שגם הפרק הבא עוסק בשליחות, אבל כאן אנו עוסקים בעיקר כללי השליחות, כיצד היא פועלת, ומי יכול לעשות אותה,

ר' יואל אשר: וכיצד. טוב, אם כן כאן מונים את דיני השליח. זה אינו מעשרת הדברים שלומדים מן הפסוק, נכון, אבל גם זה כלול. ברגע שאנו מבינים ש"בידה" פירושו

ר' יצחק: שאין צורך

ר' יואל אשר: שיהיה זה הדבר הגשמי ממש, אפשר לעשותו על ידי שליח כמו תמיד.

יהיו כמה שאלות:

* כיצד ממנים את השליח?

* האם אפשר לבטל את השליחות – את כוחו של השליח לבצע דבר לאחר שמינו אותו?

* לאחר מכן תהיה השאלה האם אפשר למסור מודעא.

מעניין, כמה מן הדברים הללו אינם ממש דיני שליחות, למשל ביטול הגט. ברגע שמדברים על ביטול השליחות, מדברים כבר גם על ביטול הגט. וברגע שמדברים על ביטול הגט, מדברים על עשיית, כלומר, מודעא, כמו מסירת מודעא, תנאי, איני יודע מה זה, כנגד הגט. ועוד על כיצד השליחות יכולה להיפסל, כן.

---

הלכה א': שליח קבלה והלכות העדים

ר' יואל אשר: ובכן, אומר הרמב"ם: "השליח שעושה האשה לקבל לה גיטה מיד בעלה". יש שני סוגי שלוחים אפשריים. כן, הבעל יכול לשלוח שליח לגרש, והאשה יכולה לשלוח שליח להתגרש, ויש להם שמות שונים, והם פועלים באופן שונה.

"השליח שעושה האשה לקבל לה גיטה מיד בעלה", השליח שהאשה עושה לקבל את הגט מיד בעלה נקרא שליח קבלה. "ומשיגיע הגט לידו", כאשר הגט מגיע לידי שליח הקבלה, "תתגרש כאילו הגיע לידה", אז היא מתגרשת.

דיון: גדר שליח קבלה ("ידו כידה") לעומת שליח הולכה

ר' יואל אשר: הרמב"ם כינה זאת קודם לכן שסוג שליחות זה נקרא שהוא עושה "ידו כידה". ממילא כאשר זה מגיע לידו, הרי זה כאילו הגיע לידה. ידו כידה – משמע היה שצריך למנות אותו באופן אחר. צריך לומר במפורש: "אתה תהיה שליח קבלה", זה סוג שליח חזק יותר.

ר' יצחק: עוד נראה כיצד עושים זאת, לא? אבל חזק יותר – זהו שליח שפועל עבורה.

ר' יואל אשר: הוא פועל בחוזק רב יותר, כי הוא במקומה ממש, לא כמו שהוא עושה פעולה.

ר' יצחק: איני יודע מה ההבדל.

ר' יואל אשר: טוב. לא הבנתי. שליחות להביא.

ר' יצחק: שניהם. הוא גם עושה פעולה. גם השליח להביא – הגט נעשה גט בשעה שהוא נותן אותו.

ר' יואל אשר: נכון, אבל זה שהדבר כבר מתרחש בעירה הרחוקה כאשר הוא מגיע לידיו, זה הפשט שזה ידו כידה.

ר' יצחק: גם כאשר הבעל שולח שליח בהולכה, הגט נעשה כאשר השליח נותן אותו לאשה או לשלוחה. תמיד זה כך.

שני עדים על מינוי שליח קבלה

ר' יואל אשר: כן. "וצריכה לעשותו בשני עדים". את השליחות צריך לעשות בשני עדים.

ר' יצחק: כלומר צריך

ר' יואל אשר: לעשות את השליחות בשני עדים,

ר' יצחק: הם צריכים לראות שהיא עושה את השליחות.

ר' יואל אשר: מינוי השליחות צריך להיות בשני עדים. שלא כמו באחרים – בסוגי שליחות אחרים לאו דווקא צריך שני עדים, אבל כאן צריך שני עדים בשליחות.

ר' יצחק: איזה סוג אחר? הרמב"ם אמר גם בקידושין ששליח לקבלה צריך עדים. היתה שם, אני זוכר, מחלוקת בעניין, אבל הרמב"ם סובר הן בקידושין הן בגירושין ששליח לקבלה צריך עדים, ושליח להולכה אינו צריך. וגם כאן נראה ששליח להולכה אינו צריך עדים.

ר' יואל אשר: מדוע שליח להולכה אינו צריך?

ר' יצחק: הוא אינו אומר. הוא אינו אומר מדוע. הוא אומר זאת כעובדה. לא ברור לי מדוע, כי כך היא העובדה. זהו הפשט בגמרא, כבר אז לא ראו את הסברות שאפשר להוסיף, איכשהו שליח לקבלה הוא יותר. איני מבין מדוע, נראה לי שזה אותו הדבר. איני מבין מדוע, אבל הרמב"ם הקדוש אומר שצריך עדים. זו המציאות. נדמה לי שגם הוא אינו אומר. כן?

כלומר, יוצא שצריך שני עדים, אומר הרמב"ם. צריך גם עדים על השליחות, שהיא מינתה את השליח, ומלבד זאת, כן? צריך עדים על הגט.

עדים על קבלת הגט ("ואפילו הן הראשונים")

ר' יואל אשר: כן? פירוש הדבר, שליח הקבלה יצטרך שני עדים ששומעים כיצד האשה עושה אותו לשליח, וגם יצטרכו להיות שני עדים שרואים שהשליח אכן קיבל אותו לידיו. "וצריכה שני עדים שיעידו שהגיע הגט ליד שלוחה". הסוג השני של העדים שונה, הם כמו תמיד במעמד מסירת גט שצריך עדים. כלומר, אילו האשה עצמה היתה הולכת, גם אז היו צריכים עדים

ר' יצחק: במקרה השני.

ר' יואל אשר: אבל הרמב"ם אומר, כאשר הוא אומר ששני העדים אינם מספיקים במקום העדים האחרים הנצרכים לגט, אומר הרמב"ם: "ואפילו הן הראשונים" – העדים הנצרכים ל"הגיע הגט ליד שלוחה" יכולים להיות אותם העדים. "או אחד מן הראשונים ואחר, הרי זו עדות גמורה". מה היתה ההוה אמינא? מדוע היתה צריכה להיות הוה אמינא אחרת? איני יודע.

ר' יצחק: אני רואה כאן שהתוספות אומרים שאולי משום שזה מוזר: כיצד ייתכן שאותם העדים נמצאים בשני המקומות? הם היו צריכים לנסוע. הסיבה שעושים שליח לקבלה היא מסתמא משום שהיא גרה בעיר אחרת, מה שלא יהיה, עד שזה מגיע. אם כן מוזר שאותם העדים נמצאים בשני המצבים.

ר' יואל אשר: אולי מישהו רצה להדר בדברים, על כך פוסקים שהראשונים יכולים להיות אותם העדים, טוב.

מתי נצרכת עדות על המסירה?

ר' יואל אשר: "במה דברים אמורים", אומר הרמב"ם, שנצרכים עדים שניים במסירת הגט. מעניין, ה"במה דברים אמורים" מעט מעוקם, כי לכתחילה צריך תמיד. במה דברים אמורים שזה חשוב מאוד,

ר' יצחק: כי הרמב"ם לא אמר ציור אחר.

ר' יואל אשר: כן, טוב,

ר' יצחק: הרי הוא אומר זאת במפורש שם.

ר' יואל אשר: "במה דברים אמורים בשאבד הגט או נקרע". הגט נקרע או אבד, אי אפשר לעיין בגט. אז מסתכלים בעיקר על מסירת הגט, על עדי המסירה. "אבל אם היה הגט יוצא מתחת ידי שליח הקבלה", אבל אם

ר' יצחק: לשליח הקבלה יש

ר' יואל אשר: את הגט והוא יכול להראות אותו, אז "אינו צריך עדים", אז אין צורך בעדים, אין צורך לשאול מי היו עדי המסירה, "בין שנמסר לו בעדים, בין שנתנו לו הבעל בינו לבינו", או אפילו אם הבעל מסר לשליח הקבלה את הגט רק ביניהם לבין עצמם, "יציאתו מתחת ידו, כיציאתו מתחת ידי האשה". כמו שכאשר אשה מראה גט, אין שואלים אותה קושיות מי היו עדי המסירה, אם זהו גט כשר עם חתימות כשרות. אותו הדבר כאשר השליח מביא את הגט, אז אין שואלים אותו מי היו עדי המסירה.

אומר הרמב"ם: "ואף על פי כן לכתחילה לא יתן לו הגט אלא בעדי מסירה כמו האשה עצמה", תמיד לכתחילה צריכים להיות עדי מסירה. אבל מעכב זה רק אם הגט איננו, אם הגט נעלם.

ר' יצחק: אבל עדי החתימה תמיד ממלאים את מקום עדי המסירה. טוב מאוד.

---

הלכה ב': שליח הולכה ושליח הבאה

ר' יצחק: כן, נמשיך הלאה. כך האשה עושה שליח שנקרא שליח קבלה. כן? נלמד שאותו הדבר יכול

ר' יואל אשר: הבעל לעשות שליח – עוד אופנים של עשיית שליח. אומר הרמב"ם: "הבעל אינו יכול לעשות שליח לקבל גט לאשתו". הבעל אינו יכול לעשות שליח עבור האשה. גברים פעמים רבות חושבים שהעולם שייך להם, שהם יכולים גם לעשות שליח עבורה. לא.

ר' יצחק: היא צריכה לעשות שליח עבור עצמה. אני רק רואה שהיא כן יכולה לעשות שליח בשני האופנים אם היא רוצה.

ר' יואל אשר: אבל, הבה נראה, "אבל נותן לשליח להוליך גט לאשתו", הוא יכול לעשות שליח להוליך, להיות במקומו. "וזה הנקרא שליח הולכה",

ר' יצחק: השליח של נתינת הגט.

ר' יואל אשר: "וכן האשה שולחת שליח להביא לה גיטה מיד בעלה, וזה הוא הנקרא שליח הבאה". האשה יכולה גם לשלוח שליח רק לאסוף את הגט, אבל לא לתת לו את השם שליח קבלה שיהיה ידו כידה להתגרש כאשר זה מגיע לידו,

ר' יצחק: אלא הבאה. במילים אחרות, הוא נעשה שליח להולכה.

ר' יואל אשר: הוא נעשה רק שליח...

דיון: חידוש הרמב"ם בשליח הבאה ומחלוקת הראשונים

ר' יצחק: האשה יכולה לעשות שליח להולכה ושליח לקבלה. השליח להבאה הוא באמת בדיוק אותו הדבר כמו שליח להולכה, הוא נעשה שליח במקום הבעל. אם כן האשה יכולה לעשות שליח עבור הבעל! מזה צריך הרמב"ם לומר שהבעל אינו יכול לעשות שליח לקבלה, כי האשה כן יכולה לעשות שליח להולכה, הנקרא שליח הבאה. מה שנקרא רק באופן אחר,

ר' יואל אשר: אבל זה אותו הדבר.

ר' יצחק: הוא צריך להסכים לשליח? על הכול הוא צריך להסכים. הוא צריך בכלל להסכים לתת גט.

ר' יואל אשר: טוב, אבל בשליח קבלה, כוונתי לומר שהבעל אינו צריך למנות אותו. די בכך שהיא מינתה, ונחשב כאילו הוא מסכים.

ר' יצחק: אם הוא מסכים, הוא נותן לה... הרמב"ם ממשיך ומתאר: הוא מגיע אל הבעל ואומר: "אני שליח הבאה". אם כן הבעל נותן לו, הוא נעשה שלוחו של הבעל, והיא נעשית מגורשת כאשר השליח מגיע אל האשה. זוהי דרך הרמב"ם, פשטות הרמב"ם בעניין זה. אהא.

ר' יואל אשר: אומר הרמב"ם: אבל שליח הולכה והבאה שונה משליח קבלה, אינו צריך עדים,

ר' יצחק: "ואין שליח הולכה והבאה צריך עדים". אהה. כן, זוהי שיטת הרמב"ם הקדוש ואחרים. זה לא כל כך ברור. היו צדיקים אחרים שאמרו שאין לזה היגיון: כיצד יכולה האשה לעשות שליח עבור הבעל?

ר' יואל אשר: הם למדו ששליח הבאה פירושו דבר אחר, כאילו יש לה פשוט שני אופני שליחות לעשות: היא יכולה לעשות שהשליחות תהיה במקומה וגם לעניין להתגרש כאשר זה מגיע לידי השליח, והיא יכולה לעשות כמו תנאי בשליחות שעדיין לא תתגרש כאשר זה מגיע לידי האחר. כך הם יראו זאת.

ר' יצחק: לא כתוב במפורש בגמרא שאשה יכולה לעשות שליח שהרמב"ם קורא לו שליח הבאה או שליח להולכה. זה לא ברור. ייתכן שסתם, שכוונתה לומר שהבעל צריך לעשות אותו לשליח. הרמב"ם סבר שלא, הרמב"ם לומד שהאשה עושה אותו לשליח להולכה. זהו דבר מעניין מעט. על כך אני אומר: אשה יכולה לעשות הן שליח הולכה הן שליח קבלה, ובעל לא. הרמב"ם נותן לזה שם אחר: שליח הבאה.

ר' יואל אשר: זוהי דעת הרמב"ם,

ר' יצחק: ואין זה מוסכם על כל האחרים. אתה מבין מדוע? אדרבה, את שיטת הרמב"ם צריך מעט להבין. טוב. אומר הרמב"ם, אבל שני סוגי השלוחים שהם אותו הדבר, כן? לכן עשיתי את הכותרת שלי "שליח הולכה והבאה",

ר' יואל אשר: כי זה בעצם סוג אחד. זה לא אותו הדבר, אני כן יכול להבין מדוע הרמב"ם אומר שאפשר לעשות שליח הבאה: הבעל אינו יכול לעשות שליח קבלה, כי קבלת הגט היא חוב לאשה. אולי זוהי טובה לבעל – ברגע שאנו יודעים שהוא כתב גט, זוהי טובה לבעל, וזה מעין "זכין" שהיא עשתה שליח עבורו. טוב.

דיון: האם גט הוא זכות לבעל וגדר מינוי השליח

ר' יצחק: האם ודאי שבעל אינו יכול לעשות שליח קבלה כמו שאתה אומר,

ר' יואל אשר: כי הרמב"ם אמר קודם לכן שחוב הוא לה, לו זוהי זכות, לו זה מעין, איני יודע אם

ר' יצחק: זוהי זכות לבעל,

ר' יואל אשר: איני מסכים. אם הוא מסכים, הרי הוא נותן לה. ממילא אין צורך במינוי שליח, כי יש כאן אולי אומדנא דמוכח שהבעל רוצה לתת זאת לשליח. הבעל רוצה לתת זאת לכל מי שיוליך, הרי מדובר במקום שהבעל כבר כתב ויש לו את הגט מוכן.

ר' יצחק: לא נכון שאתה יכול לעשות שליח עבור אדם בשמו, אי אפשר לעשות זכיית גט,

ר' יואל אשר: אין דבר כזה, אומרים,

ר' יצחק: לא נכון שגט הוא זכות לבעל, זה אינו בפשטות כך.

ר' יואל אשר: צריך לחשוב האם אי אפשר לעשות עם

ר' יצחק: דין זכין

ר' יואל אשר: לאדם, האם אי אפשר לעשות שליחות, לא לא, בוודאי שלא,

ר' יצחק: זכייה ושליחות אינם אותו הדבר, וזה אינו, כן. בדרך כלל אי אפשר להיות

ר' יואל אשר: מזכה עבור חברו, אבל אי אפשר למנות שליחות עבור חברו.

ר' יצחק: אם אפשר לזכות לו, אפשר גם למנות בשמו שליח.

ר' יואל אשר: אה, נו.

ר' יצחק: אבל בדרך כלל אי אפשר למנות שליח עבור הבעל. אין דבר כזה אפילו כשיודעים שהוא רוצה לתת גט.

ר' יואל אשר: מדוע? מדוע אם כן הרמב"ם אומר שליח הבאה?

ר' יצחק: לא, זה מה שאני אומר, הרמב"ם למד שיש דבר כזה, לא משום שמזכים לבעל,

ר' יואל אשר: זה אינו מסתדר. נו, מדוע? מי אומר שלא? אולי זה מה שהרמב"ם אומר.

ר' יצחק: אני הרי אומר שלא, כי זו אינה זכות לבעל, זה לא נכון. האם הוא בטוח שהבעל מסכים במובן זה שהוא מסכים? הרי הוא יכול מיד אחר כך לראות, הוא יכול לומר, הבעל יכול לומר שאיני רוצה ולא קורה כלום.

ר' יואל אשר: טוב, זה כן. אבל זה שייך תמיד, כי אתה חשבת ש...

חידוש: סברת הקל וחומר בשליח הבאה

ר' יצחק: דבר משעשע. החזקנו בדבר משעשע, שהאשה יכולה לעשות שליח להולכה. לא, ייתכן שזה הפוך. זה כמו קל וחומר. אם האשה יכולה לעשות שליח לקבלה, שתיעשה מיד מגורשת, קל וחומר שהיא יכולה לעשות שליח להולכה, אף שמבחינה טכנית אז הוא נעשה שלוחו של הבעל. זה משהו...

ר' יואל אשר: האמת היא שאתה צודק, כי אם אני אומר שזוהי זכייה, היה כל אדם יכול לעשות שליח במקומו.

ר' יצחק: זה מה שאני אומר, איני יכול להסתובב ולגרש אנשים.

ר' יואל אשר: רק האשה יכולה לעשות כאן שליח.

ר' יצחק: לא, אי אפשר להסתובב ולגרש אנשים.

ר' יואל אשר: אנשים גם אינם מסתובבים עם גט מוכן בכיס שנחתם היום. אם כן...

זיכוי גט במקום הבעל וכפיית גט

ר' יצחק: אין בעיה, אני אומר שאי אפשר. יש היום רבנים ש, אני זוכר שהיו אנשים מסוימים שניסו לזכות גט בשמו של בעל כאשר הוא אינו יכול. בדרך כלל אי אפשר. אין דבר כזה. יש...

ר' יואל אשר: בוודאי לא במקומות ההם, כי מדוע רוצים לזכות? כי יש בעיה, הבעל אינו משתף פעולה.

ר' יצחק: לא, נניח שהוא אינו יכול, מה שלא יהיה. למעשה, בדרך כלל אי אפשר לעשות זאת. אפילו את החיוב למדנו, הם סבורים...

ר' יואל אשר: אי אפשר להשתמש בכופין, באותו, בזה שבאמת הוא רוצה גם ללמוד שאפשר לעשות שליחות במקומו?

ר' יצחק: לא, אדרבה, זו בעיה. אפילו בכפיית גט, צריך לעשות, לא על ידי שליח, בדרך כלל, בעיה. בכל אופן, הבה לא נלמד את זה. מה הרמב"ם אומר כאן?

---

הלכה ג': עדים במינוי שליחות וכלל "שליח סתם"

דיון: מדוע שליח לקבלה צריך עדים ושליח להולכה אינו צריך?

ר' יואל אשר: ובכן, אומר הרמב"ם הלאה...

ר' יצחק: כשהוא עושה, אה, זה,

ר' יואל אשר: השליח אינו צריך עדים. נכון. מדוע?

ר' יצחק: זה לא ברור, הרמב"ם, להיפך, זה קשה. הרמב"ם מצא איזו גמרא שכתוב בה ששליח לקבלה צריך עדים, ועל שליח להולכה לא כתוב. אומר המגיד משנה, וכן אצל רבינו שלא כתוב אצל עדים שליח להולכה, וכן מתבאר בכמה סוגיות. ובאמת מדוע? הרי שליח הבאה הוא אותו דבר. מדוע שליח לקבלה כן צריך עדים?

ר' יואל אשר: זה לא ברור. שליח הבאה או שליח הולכה אינו משנה את מעמד האשה ממי שאינה מגורשת למגורשת. האשה משתנה כשהיא מקבלת אותו.

ר' יצחק: אז? זה רק משום ש...

ר' יואל אשר: ממילא על ההוא צריך עדים, משום שזו חלות חזקה יותר שמטילים עליו. שידי תהיה כידה. כן, הרמב"ם הרי השתמש כך במילה ידו כידה, מה שאין כן אצל שליח... בפרק הקודם. כן, כן, כשאמר ששליח שעשתו ידו כידה. או שהוא מדבר על שליח קבלה. שנעשה ידו כידה, שכאשר היא עושה פעולה ומקבלת את הגט, משתנית עכשיו האשה מן הקצה אל הקצה, כן.

ר' יצחק: וכשהוא נותן גט,

ר' יואל אשר: נעשה גט. לא,

ר' יצחק: הוא רק נושא אותו. לא, הוא נותן אותו.

ר' יואל אשר: הוא הנושא. הבעל נתן אותו, הבעל מסר אותו.

ר' יצחק: אינני מבין מה אתה אומר. כשבעל שולח גט בדואר, שאין לו דין שליח, אינו מגרש. כששולח שליח להולכה, היא מתגרשת כשהשליח להולכה נותן אותו לאשה. זה אותו דבר, מעשה נתינת השליח, זה צריך עדים, אני תיכף אראה, אז נעשה גט. לא,

ר' יואל אשר: שליח הולכה והבאה אינו צריך.

ר' יצחק: אינו צריך עדים על מינוי השליחות, אבל על נתינת הגט צריך עדים. כלומר, כן, טוב, אבל על נתינת הגט יש את המעשה. אינני מבין. בסדר, אז יש נתינת הגט. אינני מבין את ההבדל. אינני מבין את החילוק, אפילו המגיד משנה אינו מבין את החילוק, הוא רק אמר שבגמרא כתוב כך. אם כן, אינני רואה מדוע יהיה זה חילוק אמיתי. אינני מבין.

בסדר. הוא כן מביא שהרמ"א היה בפורום שבו רצו לומר שאפשר לזכות שליח לקבלה, משום שיודעים בוודאות שזה זכות לה וכדומה. אם כן לא כמו שאני מנסה לומר שגט נקרא חובה, אלא אולי זה דבר מעשי יותר. אם כן באופן זה כן נקרא, כן, בקיצור, אפשר לדייק. בכל אופן, כן.

חלות הגט אצל שליח הולכה והבאה וכלל "שליח סתם"

ר' יואל אשר: טוב, אומר הרמב"ם הלאה.

ר' יצחק: ואז, הוא רק אומר, הוא רק משלים את הדין של השליח להולכה או הבאה.

ר' יואל אשר: אם כן אצל שליח הולכה והבאה אין צריך עדים. הלאה אומר הרמב"ם, האשה אינה מתגרשת בגט ששלח הבעל או שהביא לה שליח הבאה עד שיגיע גט לידה, בשונה משליח קבלה שחלות הגט מתרחשת כשהגט מגיע ליד שליח הקבלה, אצל שליח הולכה פירושו שזה יקרה רק כשהגט מגיע לידה.

אומר הרמב"ם, וכל מקום שנאמר בענין הגיטין שליח סתם, כשאומרים סתם את המילה שליח, בדרך כלל אין הכוונה לשליח קבלה, אלא הכוונה לשליח הולכה או שליח הבאה. אין הכוונה לשליח קבלה.

ר' יצחק: כן, מה הוא רוצה? סתם, ברור. במסכת גיטין. אבל הפשט כאן, שלא יטעו בדבריו שלו, כשהוא אומר בהלכות שונות, הוא יאמר שליח בכל מקום, לפעמים איזה סוג שליח. וכשבעל שולח, כשבעל שולח, הרי פשוט שזה שליח להולכה, שהרי בעל אינו יכול לעשות שליח לקבלה. אינני יודע היכן כתוב שליח סתם. בסדר, הלאה.

ר' יואל אשר: זה מאוד, אינני יודע היכן הוא כתוב. עכשיו הרמב"ם ימנה מי כשר להיות שליח. כאן זה דומה מאוד לאותו

ר' יצחק: דבר שלמדנו בהלכות קידושין, כן? הוא אומר שלא, שזה כלל ברמב"ם, אינני יודע היכן רואים זאת. הוא אומר שיש כמה הלכות שצריך ללמוד אותן כך, הרמב"ם אינו אומר, הרמב"ם אומר שליח סתם.

ר' יואל אשר: מה שאמר קודם, כבר נקרא?

ר' יצחק: קודם או אחר כך. הוא אומר, נפקא מינה, שנאמר, בכל מקום שנאמר בענין הגיטין, לא "שנאמר" כמו שקראנו, משום שזו הלכה בכללי הרמב"ם. אה, אחר כך, אה. כלומר שהרמב"ם, לא כל הלכה שהרמב"ם אומר בה שליח נכונה גם לקבלה, אף על פי שאולי אפשר להבין מן ההקשר, אינני יודע מדוע הוא צריך לומר זאת.

---

הלכה ד': מי כשר ומי פסול להיות שליח בגט

חמשת הפסולים מדאורייתא לשליחות

ר' יואל אשר: נראה. אומר הרמב"ם הלאה, הוא יאמר לנו עכשיו מי כשר להיות שליח. כן. נדמה לי שבערך אותו דבר נכתב בהלכות קידושין. אומר הרמב"ם כך: הכל כשרים לשליחות הגט בין שליח קבלה בין שליח הולכה והבאה, כאן הוא כן מונה במפורש את שני סוגי השליח, חוץ מן החמשה, חמשת סוגי האנשים הללו אינם שלוחים טובים לגט: הנכרי – גוי, עבד, חרש, שוטה וקטן, החמשה. ופסולים גם מדאורייתא. ממילא אם בכל זאת מסרו גט על ידם, או הביא אחד מהן גט אינו גט, אין זה גט, משום שאלו כלל אינם כשרים להיות שלוחים. והרמב"ם

ר' יצחק: אמר לנו

ר' יואל אשר: את הטעמים בהלכות קידושין.

ר' יצחק: כן. כן, שאין להם דעת, שאין להם ענין קנין. עבד אינו בתורת גיטין, וגוי הוא גוי.

ר' יואל אשר: גוי אינו מתייחס ברצינות לכתב.

ר' יצחק: גוי הוא גוי, אינו צריך להגיע לכלום.

נשים, קרובים ופסולי עבירה לענין שליחות הגט

ר' יצחק: אבל הנשים והקרובים, אבל

ר' יואל אשר: יש אנשים שבדרך כלל אינם כשרים, למשל לעדות אינם כשרים, אבל כשרים להיות שלוחים. הנשים והקרובים כשרים. ואפילו הפסולים מדברי סופרים בעבירה כשרים לשליחות. גם אנשים שהחכמים פסלו את עדותם משום שהם עושים

ר' יצחק: עבירות מדברי סופרים.

ר' יואל אשר: זה מן התורה, אם מישהו עובר בריש גלי על התורה, הרמב"ם מנה שהוא

ר' יצחק: כגוי לכל דבריו לענין עדות.

ר' יואל אשר: לענין עדות למשל, שבת, בדיוק כמו אם מישהו מחלל שבת למשל,

ר' יצחק: יש לו דין

ר' יואל אשר: גוי להרבה דברים. אבל לא, רציתי לומר מה פירוש פסולים מדברי סופרים. יש אנשים שפסולים מדאורייתא, למשל, אנשים שעוברים על דאורייתא, גזלנים אינם נאמנים בענייני נאמנות של ממון וכן הלאה. אבל יש מי שפסול מדברי סופרים משום שהוא עושה עבירות דרבנן, דבר כזה עדיין כשר לענין שליחות, החכמים לא פסלו

ר' יצחק: את האנשים הללו לשליחות.

ר' יואל אשר: אבל מי שהוא פסולין בעבירה מדברי תורה, מי שעושה עבירות מן התורה, והוא פסול מדברי תורה למשל לעדות, אבל לענין שליחות הדין כך: פסולין להבאת הגט, הם פסולים להביא גט, אבל רק פסול מדרבנן. ואם הביאו, אם בכל זאת השתמשו בהם כשלוחים, הרי זה פסול, הגט הוא גט פסול. פירושו שמדאורייתא זה גט טוב, משום שהם הרי פסולים מדברי תורה, אבל הם פסולים מדברי תורה רק לענין עדות, או לעניינים שהתורה אסרה. אלא שרבנן נטלו את דין שליחותם בשל הדאורייתא, אבל רבנן עשו זאת גם כן רק בשל הדאורייתא ורק מדרבנן.

ר' יצחק: הטעם הוא משום שבכל שליח הגט יש בזה מעין עדות, משום ש

הלכה ה'–ו': גדר פסולי עדות בשליחות הגט

היסוד שבשליחות הגט טמונה בחינת עדות, והחולקים על הרמב"ם

ר' יצחק: נראה, למשל מדברים ששליח להולכה אינו צריך עדים. אם כן בשליחות טמונה עדות מסוימת שהגט כשר, שהבעל ציווה, אבל אין זו עדות ממש.

ר' יואל אשר: זו שליחות. נאמנות מסוימת אפשר לומר.

ר' יצחק: נכון, כך ראיתי שהם מביאים, זה נקרא מעין עדות. אם כן ממילא, בוא נשאל.

ר' יואל אשר: השליח יכול להיות אחד משני העדים לקבלת הגט, כן?

ר' יצחק: כן, אבל אינני מדבר דווקא. אם הוא פסול עדות...

ר' יואל אשר: יצטרכו לטעון מצד ההוא.

ר' יצחק: כן, בסדר. אבל על זה באמת יש הרבה חולקים. כלומר הרמב"ם, המגיד משנה אומר שאינו יודע מנין לקח הרמב"ם את הדין.

ר' יואל אשר: את הדין שרבנן...

ר' יצחק: פסלו את השלוחים לשליחות? פסולי עדות, כן. גם הראב"ד אומר שאינו מסכים, הראב"ד כאן: למה אם הביא פסול, מדוע?

---

החילוק בין "נתקיים הגט בחותמיו" לבין כשסומכים על השליח

ר' יואל אשר: אבל לא.

ר' יצחק: עוד לא סיימנו לקרוא את הסוף שעליו הראב"ד מדבר. כן.

ר' יואל אשר: בוא נשלים את זה. אבל הרמב"ם משלים ש... אומר הרמב"ם: במה דברים...

ר' יצחק: אמורים, שזה...

ר' יואל אשר: רק פסול, שזה פסול מדרבנן אבל מדאורייתא נקרא גט, מתי? בשנתקיים הגט בחותמיו, כשיש גם חתימות. אז אומרים רבנן שהחתימות טובות, אבל הרי חסר בעדי המסירה, שיהיה...

ר' יצחק: נעשה פסול מדרבנן. חסר בשליחות. השליחות אינה טובה.

ר' יואל אשר: אבל אם לא נסמוך בו אלא על דברי פסול מן התורה בעבירה, אבל אם היה רק, אין עדי חתימה, סומכים רק על עדי המסירה – אף שיש שני עדי מסירה כשרים, אבל עדי המסירה רואים בסך הכל שליח שהוא עובר מדאורייתא – אינו גט. מדוע? זה חידוש גדול. זה חידוש של הרמב"ם, כאן החידוש הגדול. נכון. לא רק פסול... זה מטעה מעט שלומדים מדאורייתא. הפסול פירושו שמדאורייתא... לא, מדאורייתא אין פירושו שהשליח הוא שליח טוב, אם יש חתימה, אלא שהחתימה היא שעושה את העבודה.

ר' יצחק: נכון, אבל זה, סליחה. חשבתי שהוא מדבר כשהוא עושה, לא, אין עדים.

---

שקלא וטריא: האם השליחות בטלה או שחסר בנאמנות על הגט?

ר' יואל אשר: אם כן הראב"ד שואל על זה: מה מועיל לי שיש חתימות? הרי אם שליחותו אינה שליחות טובה, הרי לא הייתה נתינת גט טובה? קושיה חזקה, כן? למה אם הביא...

ר' יצחק: אינני מבין. לא, הראב"ד חולק על עצם הדין, שפסול, ישראל מחלל שבת, מה שלא יהיה, מי שפסול לעדות, ממילא פסול לשליחות הגט. לא.

ר' יואל אשר: אבל אני רוצה לומר שאפילו על הרמב"ם עצמו קשה. מה מועילות לי חתימות? הרי אם השליחות נעשית שליחות פסולה, פשוט שלא מסרו את הגט! זה לא פעל! אדם אחר נתן לה גט, לא הבעל נתן לה את הגט.

ר' יצחק: מה מועילות במקרה כזה החתימות?

ר' יואל אשר: רק מדרבנן! לא, אבל הרמב"ם אומר "אינו גט"! אבל אם לא נסמוך בו אלא על דברי פסול מן התורה בעבירה אינו גט. איך זה קופץ מ"אינו גט" ל... איך מועילות לי החתימות לזה?

ר' יצחק: בכל פעם שמביאים גט, השליח, כאילו הוא אומר שזה גט טוב. נו? ממילא, בכל פעם, כל שליח שמביא גט, אומר בכך שזה גט טוב.

ר' יואל אשר: כן, אבל הרי יש עדים שאומרים זאת.

ר' יצחק: אילו עדים?

ר' יואל אשר: עדי החתימה.

ר' יצחק: עדי החתימה אומרים שהגט נעשה, שהיה הגט. אבל כשהוא נותן את הגט, כן, הוא נותן את הגט בינו לבין עצמו, אין עדים, יש רק את עדי החתימה, אז כל העדות על הגט הם השלוחים הפסולים. אם יש עדי חתימה, הם אינם הכל, הם רק העדות על הפרט הקטן שהגט כשר, אין צריך לומר בפני נכתב, זה לא לשום פסול, זה מארץ ישראל.

ר' יואל אשר: קושייתי היא, כשהשליח היה פסול מדאורייתא, כן? וסומכים על עדי החתימה, מדוע מועילים לי עדי החתימה, אם אומרים ששליחותו בטלה? הרי אומרים בכלל ששליחותו בטלה. האם לא אומרים שהשליחות בטלה?

ר' יצחק: זה מה שאני מנסה לומר לך. לשליחות ולפסולי עדות אין שום קשר.

ר' יואל אשר: אה, אם כן הרמב"ם אומר "אינו גט" מסיבה אחרת! משום שמאחר שאינו כשר לעדות, בדרך כלל הוא כמו עד אחד, דבר כזה? לא, אבל זה מה שאתה אומר, בדרך כלל השלוחים הם מעין עדים.

ר' יצחק: שלוחים הם תמיד – כך ראיתי שמישהו מפרש כאן, אולי הוא...

ר' יואל אשר: אינני זוכר מי.

ר' יצחק: שלוחים הם תמיד בחינת עדות.

ר' יואל אשר: כלול, לא, כאן רוצים לסמוך על העדים. טוב מאוד.

ר' יצחק: אז כשצריך, פירוש הדבר שחסר.

ר' יואל אשר: אבל הרמב"ם עוד לא אמר את ההלכה שיש מין עד אחד.

ר' יצחק: זה עד אחד, שני שלוחים. שיהיו ממילא שניים. שליח, אין כאן שליחות, עדות היא רק אדם אחד. אה.

ר' יואל אשר: או אולי כן? לא, הרי שליח יכול להיות שליח אחד.

ר' יצחק: ואני יודע...

ר' יואל אשר: אבל אנחנו צריכים, אולי יש כאן איזה דבר כזה שעד אחד מספיק כאשר... לא, כשאין גט בחותמיו הרי צריכים להיות שני עדי מסירה. טוב מאוד.

ר' יצחק: בקיצור, אם יש בעיה של נאמנות, האדם, איכשהו סומכים על השליח. סומכים על השליח, בכל פעם ששליח מביא הרי סומכים עליו.

---

פירוש "נתקיים הגט בחותמיו" וסברת הרמב"ם

ר' יואל אשר: הרי נלמד בהמשך שצריך להביא את שני העדים.

ר' יצחק: הוא הרי מביא את שני העדים. לא שני עדים, אין שני עדים.

ר' יואל אשר: כשאין גט בחותמיו, צריך ללכת לעדי המסירה. עכשיו, איך נכנסים כאן לסמוך על דברי הפסול מן התורה?

ר' יצחק: לא, זה לא, מדוע אתה אומר את זה? נתקיים הגט בחותמיו, לא שיש עדי חתימה.

ר' יואל אשר: אה, יש עדי חתימה אלא שלא נתקיים?

ר' יצחק: נתקיים הגט. שני עדי החתימה אומרים שהגט נכתב כראוי, שכתבו אותו בעצמם.

ר' יואל אשר: שאינו מזויף וכדומה. מה פשט קיום הגט בחותמיו? מה פירושו? הגיעו לפני...

ר' יצחק: בית הדין, ובזה שני העדים אומרים לנו שהגט כשר. אה, ואם לא, הרי סומכים על השליח שעדי החתימה כשרים וכדומה, מבין? בכל פעם שהשליח מגיע, טמונה בשליחות נאמנות, עדות מסוימת שזה באמת גט כשר. ממילא אתה צריך להאמין לשליח. אם אין צריך להאמין לו, אלא רק ליתר שאת, בסדר, בזה זה כשר. אבל אם צריך ממש להאמין לשליח, והשליח הרי פסול לעדות מדרבנן – לא, מדאורייתא, הרי פסול לעדות – הרי אין לך עדות שזה גט כשר. זה ההיגיון של הרמב"ם.

ר' יואל אשר: אבל אין כאן, חסר עוד חלק שלם שהרמב"ם עוד לא אמר לנו, שהיה צריך לומר לנו: שתמיד כשאומרים שכאשר אין עדי מסירה זה טוב אם יש עדי חתימה, מדברים כשעדי החתימה הועמדו. לא, לא...

ר' יצחק: איזה... ואם לא?

ר' יואל אשר: סומכים על השליח כמעין עדות.

ר' יצחק: כל שליח, שלא חסרים עדי חתימה, ש...

ר' יואל אשר: שליח הוא מעין עדות, זה...

ר' יצחק: חידוש, לא נתקיים הגט. מדברים, שוב...

ר' יואל אשר: מה שחסר שוב: מה קורה בכל סוג גט שאשה באה עם גט בידה שיש לו עדי חתימה? מדברים על נתקיים, ומניחים לה להינשא, זה כשנתקיים בחותמיו, או שלא?

ר' יצחק: לא, לא, לא. אני מדבר על כל שליח. כל שליח שמביא גט אומר בכך שזה גט כשר. כל שליח, שליח רגיל, מביא גט, אומר בכך שזה גט כשר. ממילא צריך להקפיד שהשליח יהיה כשר לעדות. זה הכל. זו הלכה שאינה כתובה. מה כתוב כאן? שפסולים לעדות מדברי תורה פסולים להבאת הגט.

---

דיון: האם צריך עדים במינוי שליח להולכה, וקושיית הקרובים

ר' יואל אשר: אינני מבין, לא.

ר' יצחק: אינני מבין, לא. מה אינך מבין?

ר' יואל אשר: כשעושים שליח, כן? כשהבעל מוסר את הגט לידי השליח, צריכים להיות שם שני עדים שקראו אותו, שקראו את הגט. כך אומר הרמב"ם. הם העדים. ואם יש איזו שאלה...

ר' יצחק: צריך לחזור אל שני העדים. על מה אתה מדבר? מה? מה, מה, מה? לא, אין צורך בעדים על שליח להולכה. על מה אתה מדבר? צריך בסך הכל עדים...

ר' יואל אשר: לא שליח להולכה, אבל כשהבעל מוסר את הגט לידי השליח, הרי צריכים להיות שני עדים, כן?

ר' יצחק: לא, מה עולה על דעתך?

ר' יואל אשר: בוודאי שכן, גט צריך למסור בעדים.

ר' יצחק: רבונו דעלמא כולא! הגט, מסירת הגט נעשית כשהשליח מוסר אותו, לא כשהבעל מוסר אותו. הרי האדם הזה הוא שליח להולכה, נכון?

ר' יואל אשר: אותו דבר כשהוא מוסר אותו...

ר' יצחק: צריכים להיות שני עדים. לא.

ר' יואל אשר: כשנותנים אותו, כן. כשמוסרים אותו צריכים להיות שני עדים. אה, אבל שני העדים הרי לא ראו איך הוא מקבל את הגט מן הבעל.

ר' יצחק: זו לא הבעיה שלנו. הבעיה שלנו היא רק שמא זהו גט פסול. עדי שקר חתמו עליו, או מה שלא יהיה. יכולות להיות כל מיני דרכים שבהן הוא פסול.

ר' יואל אשר: אבל לעולם אין סומכים על השליח. כיצד סומכים על שליח? הוא עד אחד. מה הוא אומר? מה בכלל אומר השליח? עדיין לא נאמר ברמב"ם שהדיינים מקבלים משהו מן השליח.

ר' יצחק: כתוב כאן, כתוב כאן שהפסול לעדות פסול לשליחות. מה השייכות? הרי הראב"ד מקשה כאן קושיה: מה ענין פסולי עדות לפסולי שליחות? ממתי צריך שליח להיות כשר לעדות? התירוץ הוא: בכל שליחות טמונה עדות. הרי אני אומר, הרמב"ם, מה שהוא אומר בבירור מתאים במאה אחוז להיגיון הזה. מה אתה רוצה, שההיגיון נכון? את זה אינני יודע. אבל הסברא שהוא אומר ברורה מאוד: בכל שליחות טמונה עדות מסוימת. ממילא, אם צריכים את השליח לעדות, והוא פסול לעדות מן התורה, שליחותו בטלה, פסולה, אינו גט. אם אין צורך כלל בעדותו, כי הרי יש לנו ראיה עצמאית מחותמי הגט שזהו גט כשר, אז זה רק מדרבנן.

ר' יואל אשר: אבל יש דבר שנאמר בו הקרובים כשרים למשל, כן? על זה הוא כן נאמן. מדוע? אם יש כאן איזו מידה של עדות?

ר' יצחק: הרמב"ם אינו מספר לנו יותר...

ר' יואל אשר: בגלל העדות שהיה בזה.

ר' יצחק: הוא צריך רק מעט עדות, רק מעט. אבל אתה רואה בבירור, אתה רואה בבירור שכך זה עובד. עכשיו אתה צודק שאין זה ברור שכך הוא. אתה יכול להתווכח על זה. אתה יכול להתווכח שאין ההלכה כך. אני רק אומר שהסברא של הרמב"ם עובדת אם אומרים כך. אני מסכים שאינני יכול להבין מדוע זה מוכרח להיות כך.

ר' יואל אשר: אם יש כאן בכלל איזה נסמוך בו, אם יש איזה נסמוך בו, אותו דבר שעליו נסמכים צריך שיהיו שני עדים. אם צריכה להיות סמיכה, צריכים להיות שני עדים.

ר' יצחק: אינני יודע. אתה מחדש חידושים, אתה אומר. הרמב"ם אינו אומר זאת. בסדר. אינני יודע. אני שומע, אני רק אומר לך מה שהרמב"ם אומר. אינני יודע מדוע. כשתלמד את כל הגמרא, תראה.

---

השגת הראב"ד

ר' יואל אשר: הראב"ד חולק על זה על הרמב"ם.

ר' יצחק: כן, אבל הבה נראה מהן טענות הראב"ד. הרי כבר ראית. הראב"ד אומר שאם נתקיים הגט, צריך להיות כשר. ואם כן סומכים עליו, צריך שלא יהיה גט. אה. הראב"ד הרי אומר – אל תסתכל שם, אל תסתכל שם, הרי לא רואים. למדנו את הראב"ד, אינני מבין. הראב"ד הרי חולק על כל ההלכה. הראב"ד אומר שאם נתקיים, מדוע צריך להיות פסול? ואם כן סומכים עליו, מדוע הוא כשר? אה.

ר' יואל אשר: הוא אומר: ולא הוצרך לומר בפני נכתב ובפני נחתם. בסדר, טוב מאוד. אבל הנאמנות פירושה המילים בפני נכתב ובפני נחתם.

ר' יצחק: לא, אין זה פירושה. זה דבר אחר. יש לפעמים שהוא צריך לומר. אבל עכשיו מדברים הרי, במקרה רגיל הוא הרי אינו צריך לומר. תלמד בפרק הבא.

ר' יואל אשר: אם כן, איזה מין...

ר' יצחק: אם הוא כן צריך לומר, אני מבין שהוא יהיה...

ר' יואל אשר: קושיה על גט. אלא שלא תנשא...

ר' יצחק: ואם נשאת אין מגורשת. בקטע הבא תראה שועוד יש חילוף, יש עוד גירסא בראב"ד, הוא אומר שאינו מבין מה בכלל נכנס כאן פסול לעדות.

ר' יואל אשר: וישראל גמור לכל דבריו.

ר' יצחק: מדוע שיהיה פסול לעדות? זה הדבר הראשון שהראב"ד אינו מבין.

ר' יואל אשר: ושנית... זה הולך כך, הוא אינו מבין אף לא דין אחד. לך לאחור.

ר' יצחק: אבל עכשיו הרי מדברים על הכניסה למעלה.

ר' יואל אשר: כאילו הוא אינו צריך לומר. תלמד הרי בפרק הבא.

ר' יצחק: אם הוא כן צריך לומר,

ר' יואל אשר: אני מבין שיהיה כשר לעדות.

ר' יצחק: בקטע הבא תראה ש"ועוד יסרוהו", שזו עוד גירסא בראב"ד, זה מה שהוא אומר, אינו מבין מה נכנס כאן

ר' יואל אשר: בכלל פסולי עדות,

ר' יצחק: הוא אינו צריך להיות פסול לעדות. זה הדבר הראשון שהראב"ד אינו מבין. ושנית, ראה כיצד הוא אינו מבין "אלא אם לא נסמוך בו".

ר' יואל אשר: מה? הראב"ד אפילו לא דיבר כמו המילים "לא נסמוך בו".

ר' יצחק: הוא אינו מבין. הוא אינו מבין את ההלכה. הוא אומר שאם אין סומכים עליו – אם סומכים עליו, צריך להיות גט. אינני יודע מה פירוש "למה אינו גט אלא שלא תנשא בו ולומר אינה מגורשת".

ר' יואל אשר: אם זה רק לחומרא. זאת הוא מתכוון לומר, אם הרמב"ם אומר זאת רק בתורת חומרא.

ר' יצחק: "אינו גט" אבל פירושו

ר' יואל אשר: "אינו גט" מדאורייתא תמיד.

ר' יצחק: אינני יודע. את הקטע הזה אינני יודע מה הראב"ד אומר. על כל פנים, שיטת הרמב"ם היא שמדרבנן שליח הגט צריך להיות כשר לעדות. אין מה לעשות כאן. כך אומר הראב"ד הקדוש.

---

הלכה ז': תחילתו בפסלות וסופו בכשרות, ותחילתו וסופו בדעת

ר' יצחק:⟦#2⟧ "אבל", כבר למדנו. עכשיו, מה שלמדנו ששליח צריך שלא יהיה קטן, לא חרש ושוטה וכו', מה קורה אם הוא היה ונעשה אחר כך כשר?

ר' יואל אשר: כן? "היה השליח קטן כשניתן לו הגט" – הבעל נתן גט לקטן כשליח, ובינתיים הוא גדל, והוא כבר היה "גדול כשהביאו". זה קרה פעמים רבות, כדי שאפשר יהיה לעשות הרבה פשטים לבר מצוה על גט פטורין. הוא נעשה "גדול כשהביאו", או "חרש ונתפקח" – חרש שחדל להיות חרש, או שוטה שחדל להיות שוטה, או נכרי שנעשה, מסכן, מחלת הנכרי עזבה אותו, נתגייר, או "עבד ונשתחרר", "הרי זה בטל", הגט בטל, כי אין די בכך שבשעת ביצוע השליחות הוא גדול, אלא במינוי השליחות השליח צריך להיות... לא כל כך פשוט. הייתי יכול לומר, זה אותו אדם. עשיתי אותו שליח, ועל זה היו שני

ר' יצחק: עדים שראו זאת, ועכשיו הוא כבר גדול.

ר' יואל אשר: הוא יקבל את הפוטנציאל להיעשות שליח ברגע שהוא יכול. אינני יודע, אפשר לשמוע. אינני שומע.

ר' יצחק: מה פירוש "בטל"? בטל פירושו בטל מן התורה? כן, בוודאי. בטל כן. בטל לא. בטל ופסול. או אינו גט או בטל. אני חושב שפשוט, תמיד גט, אבל החידוש הוא ההלכה הבאה.

ר' יואל אשר: "אם ניתן לו הגט והוא פיקח", הוא היה פיקח, היה בריא, "ונתחרש", אחר כך נעשה חרש, "וחזר ונתפקח", אחר כך חזר לשמוע.

ר' יצחק: בינתיים הייתה תקופה שבה היה משוגע, חרש,

ר' יואל אשר: או אותו דבר ב"שפוי היה כשניתן לו ונשתטה וחזר ונשתפה כשהביאו ליד האשה", בשעת מינוי השליחות, כשמינו אותו לשליח, הוא היה גדול, היה בר חיובא, היה בר דעת. ובשעת המסירה, בשעת ביצוע השליחות, הוא גם בר דעת. בינתיים היו זמנים אחרים – "הרי זה גט כשר מפני שתחילתו וסופו בדעת". ההתחלה והסוף היו בדעת, האמצע אינו נוגע לי.

חקירה ב"חזר ונתפקח": הדעת הישנה או דעת חדשה?

ר' יצחק:⟦#3⟧ כאן היה יכול מישהו לטעון ש

ר' יואל אשר: באמצע הוא גם חטף תנומה, כן? והוא נעשה...

ר' יצחק: תנומה אינה... אדם מנמנם אפשר... אם הוא שיכור לגמרי, לא... אדם מנמנם אפשר

ר' יואל אשר: למנות לשליח. כן. או בינתיים הוא שתה ונעשה שיכור כלוט. בוודאי.

ר' יצחק: אין בעיה, אבל כאן אתה יכול, זה שונה, אתה פוסל את הגברא. אפשר לפעמים, אפשר בוודאי לומר סברא שהוא חדל להיות אדם, עכשיו הוא כתינוק שנולד, אינני יודע, הוא צריך לקדש את אשתו מחדש. לא, בסדר.

ר' יואל אשר:⟦#4⟧ אבל צריך לדעת, "חזר ונתפקח" פירושו שהוא קיבל בחזרה את אותה דעת ישנה או שקיבל דעת חדשה?

ר' יצחק: הוא חוזר למעמדו הקודם. הוא חזר להיות אדם. הוא חדל להיות אדם, חדל להיות גברא לענין...

ר' יואל אשר: הוא קיבל בחזרה את דעתו או שקיבל דעת? גלגול או דיבוק של מישהו אחר...

ר' יצחק: הוא נעשה דעת חדשה. השאלה היא: כל הדעות קשורות מבחינה חברתית לניסיון הישן. מבינים את ההכרעה, אבל מבינים גם מה הייתה החקירה בזה.⟦#5⟧ זו ההלכה של מה?

ר' יואל אשר: של הדעת שצריכה להיות לשליח. כן, של מי כשר להיות שליח. סיימנו עם מי כשר להיות שליח, עכשיו אנחנו הולכים ללמוד דיני שליח קבלה.

---

הלכות ח'-ט': לשונות מינוי שליח לקבלה ודין קטנה

ר' יצחק: כן, איך, ביסודו של דבר איך צריך לעשות זאת, נכון? כן.

ר' יואל אשר: אתה אומר כך. כן, כיצד ממנים את השליח,

ר' יצחק: מהן הלשונות.

ר' יואל אשר: "האשה שעשת שליח בעדים ואמרה לו", היא אמרה, ""טול לי גיטי"", הבא לי את הגט, קח עבורי את הגט – אתה צודק, כן – או ""יהא לי בידך"", הגט שהוא לי – אליי, יהיה בידך. זה נקרא שליח קבלה. אנו לומדים שזה פירושו, קח זאת עבורי, היה מקבל עבורי, "כאילו אמרה לו "התקבל לי גיטי"". כלומר, הלשון הטובה ביותר להתבטא היטב הייתה "התקבל לי גיטי". גם "טול לי גיטי", או "יהא לי בידך" הם דרכים נוספות לומר זאת.

ר' יצחק: זה נקרא שליח לקבלה, פעמים רבות "התקבל" הוא הנכון...

ר' יואל אשר: "ויש לאשה לעשות שליח קבלה לקבל הגט". אומר הרמב"ם, את שליח הקבלה אפשר לעשות מן הבעל עצמו, או גם מן השליח של הבעל. יכולים להיות שני שליחים בתמונה, כן. "ויש לאשה לעשות שליח קבלה לקבל לה גיטה מיד שלוחו של בעלה". כן,

ר' יצחק: לכאורה זה גם פשוט,

ר' יואל אשר: נכון? כן.⟦#6⟧ עכשיו הרמב"ם יאמר לגבי קטנה. למדנו לגבי קטנה להיות שליח. מה הדין לגבי קטנה, האם היא יכולה לעשות שליח? קטנה שצריכה לקבל גט. כן, קטנה שנתקדשה, נאמר שאביה קידש אותה והוא נפטר. כן. "וקטנה אינה עושה שליח לקבלה". הקטנה אינה יכולה לעשות שליח לקבל עבורה גט. אומר הרמב"ם כך: "אף על פי שחצירה קונה לה גיטה כגדולה", קטנה שיש לה חצר, שיש לה מקום, אפשר לגרש אותה על ידי זריקת גט למקומה, והחצר קונה מדין שליחות. רואים שה... נו, מדוע החצר כן יכולה להיות שלוחה, אבל שליח אינו יכול להיות שלוחה? אומר הרמב"ם: "מפני ששליח קבלה צריך עדים". שלא כמו כשמכניסים אותו לחצר, שאין צורך בעדים.

שקלא וטריא בטעם הרמב"ם והשגת הראב"ד

ר' יצחק: נכון. כלומר צריך עדים לגט, אבל לא לשליחות החצר.

ר' יואל אשר: חצר היא חצר.

ר' יצחק: צריך להבין שם מה שלא יהיה, אבל החצר צריכה...

ר' יואל אשר: שליח קבלה פירושו, לעשות את שליח הקבלה צריך עדים. לגרום שחצרך תפעל עבורך אין צורך בעדים, היא פועלת עבורך אוטומטית. נכון. אבל לעשות שליח קבלה הרי זה ענין של נאמנות, צריך עדים.

ר' יצחק: לא נאמנות, מה שלא יהיה. הראיה היא שהרמב"ם אומר שצריך עדים.

ר' יואל אשר: כל דבר שצריך עדים, צריך שמושא הדבר, האדם שעליו מדברים, יהיה גם הוא בר דעת. אם כן צריך להעיד... צריך להעיד על מה? שהמשלח, זה שעושה את השליח, עושה שליח. הוא עדיין אינו בר דעת לעשות מישהו שליח.

ר' יצחק: משהו כזה. לא, הוא יכול לעשות מישהו שליח, הוא יכול שיהיה לו שליח, אבל הוא אינו יכול לעשות שליח.

ר' יואל אשר: כי החצר יכולה להיות שליח.

ר' יצחק: אבל מדוע הרמב"ם צריך להכניס את נושא העדות? הוא יכול לומר סתם שקטנה אינה יכולה לעשות שליח. אילו לא הייתה צריכה עדים, האם משהו היה טוב יותר? תאר לעצמך שאין צורך בעדים, כמו שליח להולכה. קטן אינו יכול להיות משלח.

ר' יואל אשר: לא, נראה כאילו הרמב"ם אומר שההבדל בין חצר לשליח הוא העיקר, כי בחצר אין צורך במינוי, בעדים, וכאן צריך עדים.

ר' יצחק: כך זה נראה. כן, אבל הוא הרי אומר, משום שבגיטין צריך, כן, אבל הוא הרי אומר שהבעיה היא העדים, משום ששליח קבלה צריך עדים זו הבעיה.⟦#7⟧ תאר לעצמך שאין הדין ששליח לקבלה צריך עדות. האם זה היה טוב יותר? הרי זו עדיין בעיה.

ר' יואל אשר: אולי הוא מתכוון לומר את הסיבה מדוע שליח קבלה צריך עדים, משום ששליח קבלה נעשה ידו כידה. לא כתוב יותר.

ר' יצחק: אבל אתה אומר סברא שאינני מבין אז. הראב"ד הקדוש החזיק כמוני, שאינו מבין את הרמב"ם: "אמר אברהם, זה הטעם אין לו טעם ולא ריח". לטעם הזה אין טעם. לא רק שאין זה טעם, אפילו ריח אין לו. בסדר? מה זה? מה פירוש הדבר? "אלא אתם גם אתם. מה אתם בני דעת, אף שלוחכם בני דעת". הראב"ד אומר סתם שמשלח עם שליח צריך להיות בר דעת. אי, חצר? חצר אינה שליח. היא כן בבחינת שליח, אבל אינה שליח. זו לכאורה טענת הראב"ד.

ר' יואל אשר: אבל הראב"ד אינו אומר לי סיבה אמיתית. הוא אינו אומר בסך הכל שהשליח צריך להיות בר דעת. מי אומר שהמשלח צריך להיות בר דעת? הרי יש לי בדיוק ראיה שחצר יכולה לקנות עבורו.

ר' יצחק: לא, זו אינה ראיה. עשה לי טובה. כל אחד מבין שזו אינה ראיה. הא? כל אחד מבין שזו אינה ראיה.

ר' יואל אשר: הא? שוב, מה הטענה שלך? חצר – הטענה שלך היא שכל אחד מבין?

ר' יצחק: מה, מה? "זה הטעם אין לו טעם ולא ריח".

ר' יואל אשר: חצר פועלת מדין שליחות.

ר' יצחק: עשה לי טובה! לקטן יכולה להיות חצר, הוא אינו יכול לעשות שליח. כל אחד מבין זאת, אין צורך להסביר זאת.

ר' יואל אשר: אבל אם חצר פועלת מדין שליחות, זה הרי לא היה צריך להיות אפשרי.

ר' יצחק: עשה לי טובה. עשה לי טובה. עשה לי טובה. עשה לי טובה. מלבד זה שאין זה ברור שחצר משום שליחות, הרי כתוב בגמרא שהיא כן משום יד, אבל לא גרע משליחות, צריך לעיין שם, מה שלא יהיה. אינני צריך להגיע לזה. נראה לי שפשוט ההבדל פשוט, וכבר יש לי כלל ישן שהראב"ד תמיד צודק, אז מה אני יכול לעשות, אני הולך עם הכלל שלי. אפשר ליישב את הרמב"ם, אבל אינני יודע, אינני מבין למה צריך כאן עדות? ובכלל, מדוע אי אפשר להעיד בלי דעת? מהיכן בא הכלל של עדות, אין מעידים על קטן?

ר' יואל אשר: הרי בוודאי מעידים על קטן, בן סורר ומורה – מעידים על קטן, או מה שלא יהיה, ועוד אלף פעמים כשמעידים

ר' יצחק: על קטן. בוודאי אפשר להעיד על קטן, למה לא? העדים צריכים להיות בני דעת. אתה רוצה לומר שגם הטעם של הראב"ד אינו טעם? הראב"ד אינו אומר טעם,

ר' יואל אשר: הראב"ד אומר שכך כתוב. לא, כתוב "מה אתם בני דעת", זה לא כתוב על המשלח. נמצא של שליח. איך נמצא? זה בסדר. אני זוכר את השיטה של הנמצא,

ר' יצחק: כן? נמצא. איך נמצא? נו, כן. אם כל העניין.

ר' יואל אשר: איך הוא יודע ששליח, "אתם,

ר' יצחק: גם אתם", שצריך להיות בדיוק אותו דבר. כן, אם מתחיל כל הלימוד.

ר' יואל אשר: אם כתוב "מה אתם בני ברית",

ר' יצחק: הרי אתה יהודי, מי שעושה את המשלח הוא יהודי, צריך גם השליח להיות יהודי. כן, הרי מוכרח שהמשלח צריך להיות יהודי, נכון? גוי יכול לעשות שליח, או שרק אינו יכול להיות שליח? הוא גם אינו יכול לעשות שליח, הרי זה אותו דבר. אני לא, אני עומד, אני לא מבין היטב את הרמב"ם. הוא מביא כאן שהאחרונים מאוד שמחו לומר על זה חידושים.

ר' יואל אשר: אני הולך,

ר' יצחק: אני צריך להתקשר לאשתי.

---

הלכה י': עקירת השליחות מקבלה להולכה

ר' יצחק:⟦#8⟧ אתה צריך ללכת? בסדר, בסעיף האחרון, סעיף י', מדובר כשהם חלוקים על האופן שבו השליחות צריכה – אפשר לקרוא לזה עקירת השליחות. כן? לא,

ר' יואל אשר: או כשהם לא אומרים את המילים הנכונות.

ר' יצחק: לא, לא, "האשה שעשת שליח לקבלה, ואמר לו הבעל",

ר' יואל אשר: אה, כן. "ואמר לו הבעל אין רצוני שתקבל לה", איני רוצה שתהיה שליח לקבלה, שכאשר אמסור לך את הגט כבר תתגרש האשה. "אלא הרי זה גיטה הולך אותו לה", אני רוצה שתהיה להולכה. ממממ. תוליך אותו, שהיא תהיה יותר, יותר מ

ר' יצחק: כן?

ר' יואל אשר: לא, או כשהם לא אומרים את המילים הנכונות.

ר' יצחק: לא לא,

ר' יואל אשר: אלא פשוט: האשה שעשת שליח לקבלה, ואמר לו הבעל: אין רצוני שתקבל לה, איני רוצה שתהיה שליח לקבלה, שכאשר אמסור לך את הגט כבר תתגרש האשה. אלא הרי זה גיטה הולך אותו לה,

ר' יצחק: אני רוצה שתהיה שליח הולכה,

ר' יואל אשר: תוליך אותו, והיא תתגרש רק כשיגיע לידה. נכון. אם כן הרשות ביד הבעל, לבעל יש רשות שלא למסור אותו לידי השליח בתורת שליח קבלה. זה מאוד מעניין. ידו כידה, אבל זה עדיין תלוי בהסכמתו במשהו. ונעשה זה שליח הולכה לא שליח קבלה.

חידוש ושקלא וטריא: מדוע יכול הבעל לשנות את תפקיד השליח?

ר' יצחק: הוא יכול לשנות את התפקיד של – הוא יכול לומר אינני מסכים? חידוש כזה?

ר' יואל אשר: לא, כי היינו יכולים ללמוד שידו כידה זו זכותה, יש לה זכות לומר שגם זו ידי. זה היה חתן, ונעשה ידו.

ר' יצחק: הוא בכלל אינו חייב לתת לה גט.

ר' יואל אשר: הוא אינו חייב לתת, אבל מדובר שהוא כן נתן, אלא שהוא רק אמר את דעותיו; היה אפשר לומר שמה שהוא אומר אינו רלוונטי. היה אפשר לומר שאמירתו אינה רלוונטית, שזה לא מועיל.

ר' יצחק: ייתכן, אני לא מסכים. הוא גם אינו חייב לתת לה גט. הוא אינו חייב לתת לה; הוא אמנם השתמש באותו אדם, אבל אין לזה שום קשר, לשליח שלו ולשליח שלה אין שום שייכות. הוא אומר: לא אכפת לי ממנה,

ר' יואל אשר: אינני מסכים לתת,

ר' יצחק: אינני מסכים לתת לה גט. אני רוצה לתת גט ישירות. בסדר, אני יכול להסכים לתת שליח להולכה. השליח שלי,

ר' יואל אשר: אתה תהיה השליח שלי, לא השליח שלה. אינני נותן לך אותו בתור שליח קבלה. אם כן כשליח קבלה היא לא פעלה, כי הוא אינו עומד לתת לשליח קבלה. אז מה הוא נעשה עכשיו? הוא נעשה שליח הולכה של הבעל, וכשהגט מגיע לאשה היא מתגרשת.

הלשונות השונות של הבעל אל השליח

ר' יואל אשר: אבל אם אמר לו התקבל לה או זכה

ר' יצחק: לה או הא לך. הוא לא אמר בפירוש אין רצוני,

ר' יואל אשר: הוא אמר קח אותו. לא עקר שליחות הקבלה. כלומר כן, שהוא מסכים. זה כן כמו ששליחות הקבלה פועלת.

אמר לו הולך לה, אז אם הוא אומר הולך לה, הוֹלך, שהוא לשון הולכה, אז גם בזה – אף על פי שלא אמר כך בפירוש אין רצוני, אלא אפילו אם רק אמר הולך לה, הוא רק אמר את הצד החיובי – עקר שליחות הקבלה ונעשה שליח הבעל. וכן אם אמר לו הולך ותן לה, גם אותו דבר, עקר שליחות הקבלה, והשליח יפעל בתורת שליחות להולכה. טוב מאוד.

---

הלכה י"א–י"ב: כשהשליח והאשה מכחישים זה את זה בעניין סוג השליחות

א. השליח אומר "שליח קבלה" והאשה אומרת "שליח הבאה"

ר' יואל אשר: ⟦#2⟧ הלאה, אומר הרמב"ם כך: שליח האשה שבא ליטול גט מן הבעל, שליח האשה, שהוא שליח קבלה, בא ליטול את הגט מן הבעל, ואמר לו שליח קבלה אני, ואמר לו הבעל הא לך גט זה כמו שאמרה. קח את הגט כמו שהיא אמרה. כלומר, מה הוא מתכוון לומר בזה? אינני עוקר את השליחות, אלא מה שהיא רצתה – כך יהיה, בין שעשת אותך שליח קבלה או שליח הבאה, הרי את כמו שאמרה.

והביא את הגט, השליח אכן הביא את הגט, ואז הוא חוזר ואומר: אתה רואה? קיבלתי בשבילך גט. ואמרה לו, היא אומרת: זה בכלל לא מתחיל, לא שמתיך אלא שליח הבאה. מעולם לא עשיתי אותך שליח קבלה. זה מתאים רק לשיטת הרמב"ם שהיא יכולה לעשות גם שליח הבאה, כן? אם כן אפילו הגיע הגט לידה, אינה מגורשת, שהרי עקר השליח שליחות שאמרה היא, ואמר לבעל מעולם לא נעשיתי שליח הבאה לה.

הבעיה היא כך: הרי הוא אמר שליח קבלה אני, והבעל מסר אותו הלאה על דעת זה, ושליח – הוא לא היה. הוא לא קיבל רשות להיות שליח מסוג כזה.

שקלא וטריא וחידוש: אצל מי נמצא החיסרון (עקירת השליחות)?

ר' יצחק: אף על פי שהוא אמר כמו שאמרה,

ר' יואל אשר: זה החידוש. כן, אבל הוא גם אמר הא לך.

ר' יצחק: אם כן לא הבעל הוא הבעיה, הבעיה היא השליח. הבעל, מצד הבעל, לא אכפת לו אם זה שליח

ר' יואל אשר: הבאה או שליח קבלה,

ר' יצחק: הוא אמר מה שהיא רוצה. אבל הוא הסכים למה שהשליח... לא,

ר' יואל אשר: הוא הסכים למה שהיא אומרת. טוב,

ר' יצחק: אבל דבריו היו מבוססים על מה שהשליח אומר.

ר' יואל אשר: לא, הבעיה אינה הבעל, הבעיה היא השליח, עקר שליחות.

ר' יצחק: גם חשבתי על זה קצת. כשהשליח אמר שליח לקבלה אני, פירושו שהוא אמר: אני – שליח יכול גם להתפטר, שליח אינו חייב להיות שליח בעל כורחו.

ר' יואל אשר: בזה הוא חדל להיות שליח הבאה, שזה הדבר הנכון שהיה צריך להיות. הוא נעשה מה שלא יהיה, הוא נעשה איזה שליח שאין לו

ר' יצחק: הרשאה. צודק. כן. אם כן נגמר. אם כן אפילו הבעל מסכים,

ר' יואל אשר: אבל השליח עקר את שליחותו. בזה, אף על פי שלא אמר,

ר' יצחק: במה שאמר שליח לקבלה אני, הרי זה כאילו אמר לא נעשיתי שליח הבאה, ונגמרה השליחות.

ב. השליח אומר "שליח הבאה" והאשה אומרת "שליח קבלה" (לא עקר אלא גרע אותה)

ר' יצחק: ⟦#3⟧ אבל אם הוא אומר... אמר השליח לבעל שליח הבאה אני, להפך, הוא אמר שליח הבאה,

ר' יואל אשר: והבעל אומר כמו שאמרה, והוא מביא את הגט, ואחר כך היא אומרת להפך: שליח קבלה שמתיך, אז לא אומרים שהשליחות בטלה. אז כיון שהגיע הגט לידה, אז כן, מגורשת. מדוע? אומר הרמב"ם: שהרי לא עקר שליחות שאמרה אלא גרע אותה.

ר' יצחק: הרי שליח קבלה הוא יותר משליח הבאה,

ר' יואל אשר: הוא יותר, איזה יותר ידו כידה, הוא יותר שליח, בסדר, אתה אוהב את זה,

ר' יצחק: יותר שליח. בשליח לקבלה היא מתגרשת מיד,

ר' יואל אשר: שליח לקבלה הוא סוג שליח חזק יותר.

ר' יצחק: כלומר, זה חזק יותר. כששליח לקבלה מקבל את הגט מן הבעל, היא מתגרשת. בשליח להולכה ולהבאה צריך לחכות עד שיגיע לידה. אם כן במובן הזה הוא בוודאי יותר.

ר' יואל אשר: ממילא היא אומרת: בוודאי היית השליח שלי, אלא שהתכוונתי שאתה עוד יותר ממה שידעת שאתה.

ר' יצחק: זו לא בעיה.

ר' יואל אשר: שמע: שהרי היא אומרת לקבלה והוא אמר לבעל להבאה בלבד.

ר' יצחק: אם כן יוצא,

ר' יואל אשר: כאילו יש בכלל קבלה הולכה.

ר' יצחק: אבל חשבתי את זה בעצמי, אבל כמו שהרמב"ם אומר, קבלה היא קל וחומר מהולכה, והולכה לא. ממילא אם היא עשתה אותו שליח להבאה והוא אמר לקבלה, הוא אמר דבר שבכלל אינו שייך, ונגמרה שליחותו. אבל אם היא עשתה אותו לקבלה והוא אומר להבאה, הוא אמר שהוא פרט, פרט מן ההבאה. איני יודע, זה לא ממש פרט, כי אינני מבין בדיוק. כך אומר הרמב"ם, רש"י, הרמב"ם – זה הפשט, וממילא זה נשאר כהבאה. כלומר, הוא אינו מסכים להיות שליח לקבלה; אם לא – זה נעשה להבאה בעצם.

---

הלכה י"ג: כשהאשה רוצה לעשות את שליח ההולכה של הבעל לשומר שלה או לשליח קבלה

ר' יואל אשר: ⟦#4⟧ טוב. הרמב"ם אומר הלכה כזו: מה קורה כשהאשה לא קיבלה את הגט כראוי? הבעל ששלח גט לאשתו בא שליח ליתנו לה, בא השליח למסור לה אותו, אבל היא לא לקחה אותו, לא נטלתו אלא אמרה לו בפני עדים יהיה לי גט זה פיקדון אצלך. היא אומרת לשליח: החזק אותו, שיהיה פיקדון אצלך. אני אוכל לקחת אותו ממך כאילו אני קונה אותו בזה, והוא רק יהיה מונח אצלך בתורת פיקדון. או שאמרה לו הרי את שליח לקבלו לי, אתה שליח להחזיק אותו, לקבל אותו בשבילי, ומרגע שהוא מגיע אליך היא תתגרש עכשיו.

ר' יצחק: רגע, הרי הוא אינו שליח לקבלה, הוא שליח להולכה, נכון? הבעל ששלח גט.

ר' יואל אשר: כן, אבל עכשיו היא רוצה לעשות אותו לשליח קבלה. אם אפשר. את זה נראה. אומר הרמב"ם: הרי זו מגורשת בספק עד שיגיע גט לידה, כי שני הדברים הם ספק. ספק אם היא יכולה לעשות אותו שליח לקבלה אחרי שהבעל עשה אותו שליח הולכה, וספק אם כשהיא אומרת פיקדון אצלך זה נחשב כאילו

ר' יצחק: היא קיבלה אותו.

ר' יואל אשר: עד שהגיע גט לידה – זה ספק. ומשיגיע גט לידה,

ר' יצחק: אז זה בוודאי גט טוב, אז תתגרש ודאי.

שקלא וטריא: מהו גדר הספק?

ר' יצחק: מעניין, מהו הספק? זה ספק בהלכה, בסדר, זה ספק בהלכה, כן. והשאלה היא אם האדם – אפשר לעשות, אם... איך הוא יכול – בקיצור, בשניהם היא רוצה לעשות אותו כמו שליח לקבלה, והשאלה היא אם אפשר, אם אותו אדם יכול להפוך את זה באמצע שליחותו, ולהיעשות שליח של האשה,

ר' יואל אשר: ועכשיו בגלל זה אמרתי: בראשון לא שהוא נעשה שליח לקבלה, אלא הראשון הוא כאילו שהיא קונה אותו, אלא שהוא מונח אצלו. מוציאים את זה כך: איך היא קונה? על ידי שהוא שליח לקבלה. זה ספק אם זה...

ר' יצחק: אם כן השאלה היא: האם אותו אדם יכול להתהפך באמצע ולומר: רגע, עכשיו אני נעשה האשה, ואני מקבל בתור שליח את הגט בשבילה, אתה מבין? אי אפשר. אתה יכול להיות הבעל או האשה, אי אפשר להיות הבעל והאשה, זו שאלה של טרנסג'נדר. שאלה, כן, טומטום. אם כן בקיצור זו השאלה, וזה ספק. בסדר.

ר' יואל אשר: אומר הרמב"ם הלאה.

ר' יצחק: זה לא טרנסג'נדר, השליחות לא עושה אותו עד כדי כך.

ר' יואל אשר: כבר למדנו שליח נעשה עד בגלל זה, שזה לא עד כדי כך. בסדר.

---

הלכה י"ד–ט"ו: הלכות מסירת הגט על ידי שליח – עדי מסירה וקריאת הגט

ר' יואל אשר: ⟦#5⟧ לא, נתינת ה... כן, עכשיו נלמד על איך נותנים...

ר' יצחק: כשהשליח...

ר' יואל אשר: אפילו שליח הבאה, כשמוסרים אותו לאשה. שליח שהביא גט כשהוא נותנו לה, כשהוא מוסר את הגט לאשה, צריך ליתנו בפני שנים, הוא צריך למסור אותו בפני שנים, כי עכשיו מתקיים מעמד מסירת הגט, וצריכים להיות עדי מסירה. אומר הרמב"ם: ואותן השנים, העדים, צריכין לקרותו, צריך לתת להם לקרוא בגט... אבל שני העדים? צריכים לקרוא את הגט, כמו שתמיד עדי מסירה צריכים לקרוא על מה הם מעידים. ואחר כך יינתן לה בפניהם.

אומר הרמב"ם: שדין השליח עם האשה כדין הבעל עמה שתחתיו הוא קם. השליח בא במקום הבעל. נכון. ממילא, מה שהיה קורה כשהבעל מוסר את הגט, כלומר שצריכים להיות שני עדים שקוראים אותו – אותו דבר צריך להיות כשהשליח עושה זאת.

לפיכך אם נתנו השליח לה ולא קראוהו עדי מסירה, בגלל זה, מסיבה זו, אם השליח מסר את הגט, אבל עדי המסירה לא קראו אותו לפני כן... ואומר הרמב"ם: ונטלתו וזרקתו לים, היא לוקחת אותו לים, אומר הוא: ספק מגורשת.

שקלא וטריא: החשש שהשליח הביא שטר אחר

ר' יואל אשר: מדוע היא ספק מגורשת? כי איננו יודעים אם

ר' יצחק: זה היה גט, אולי זו מזוזה. הם לא זוכרים, אז אין חזקה? אתה זוכר שלמדנו את ההלכות אצל... את אותן הלכות כבר למדנו כשהבעל נותן אותו. אלו לא הלכות אחרות, הכול אותן הלכות.

ר' יואל אשר: מעניין, כלומר אף על פי... זו הסברה שגט הוא הרבה... אני מתכוון, מה הסיכויים שהוא מביא מגילה, אני מתכוון, הרי אין לזה פשט. שם יש דבר כזה שבעל רוצה לפעמים לעשות משהו לאשתו.

ר' יצחק: איני יודע, כבר למדנו את ההלכות. אלו לא הלכות חדשות, למדנו את אותן הלכות אצל הבעל עצמו.

כשהשליח מסר את הגט בינו לבינה (בלא עדי מסירה)

ר' יואל אשר: כן, בסדר. עבר השליח ונתן הגט בינו לבינה,

ר' יצחק: הוא לא נתן בפני העדים. כן.

ר' יואל אשר: השליח לא שמע להלכה, והוא כן מסר אותו לידיה. ואיך אפשר עוד לתקן את זה? אומר הרמב"ם: יטלנו ממנה, שייקח אותו בחזרה, ויביא כאן עכשיו עדים. ויחזור ויתננו בפני שנים. לא צריך שיהיו עדים...

ר' יצחק: מספיק שזה קורה. ובכן, כי הוא יכול כאילו...

ר' יואל אשר: העדים רואים למעשה איך הוא מוסר אותו.

ר' יצחק: כן.

ר' יואל אשר: אז הגט נעשה... הגט חל בפעם השנייה, כנראה באמת.

ר' יצחק: ⟦#6⟧ שניהם. איני יודע בבירור.

ר' יואל אשר: ואם מת...

ר' יצחק: כלומר, אחר כך יתברר שזו בעיה. בגלל זה נותנים מלקות למי ש... אה, לבטל? אבל גם... אבל אז היה, בסדר, בוא נראה. בוא נראה. ואם מת, אם השליח מת, כלומר אי אפשר לתקן חזרה. הואיל והגט יוצא מתחת ידה ומקוים בחותמיו,

ר' יואל אשר: מכיוון שהשליח מת, ואין עדים – שואלים מי היו עדי המסירה? איני יודע. אבל והגט יוצא מתחת ידה ומקוים בחותמיו, אם יש עדי חתימה, וכבר קיימו אותו בחותמיו, הרי זה כשר, כי אז נחשב שעדי

ר' יצחק: החתימה מעידים על הגט. נכון. אם כן כשר פירושו כשר בדיעבד... בקיצור, לכתחילה צריך לעשות אחרת, אבל כשר פירושו שזה בסדר, שהיא יכולה להינשא, נכון?

ר' יואל אשר: הרי זו הדרך במקרה הזה. כן. ואם מת...

ר' יצחק: טוב, את זה למדנו עכשיו.

---

הקדמה לביטול הגט וביטול השליחות

ר' יואל אשר: בסדר. כן, טוב, אומר הרמב"ם,

ר' יצחק: עכשיו נלמד איך אפשר, אם אפשר ומתי אפשר, כן. אם אפשר לבטל.

ר' יואל אשר: לבטל את השליחות או לבטל את הגט.

ר' יצחק: בשני הדברים שייך לבטל.

ר' יואל אשר: אומר הרמב"ם: שליח שנטל את הגט,

ר' יצחק: נכון. אז "כשר" כוונתו לומר כשר בקיצור. לכתחילה צריך לעשות זאת אחרת, אבל "כשר" פירושו שזה בסדר, שהיא יכולה להינשא, נכון? זהו הרי העיקר, הנקודה. כן. ואם מת. טוב, את זה למדנו עכשיו.

ר' יואל אשר: בסדר. כן. טוב, אומר הרמב"ם:

ר' יצחק: נלמד עכשיו כיצד אפשר... אם אפשר לבטל את השליחות,

ר' יואל אשר: או לבטל את הגט. בשני הדברים שייך ביטול.

ר' יצחק: הבה נראה כיצד זה יוצא.

---

הלכה ט"ז: ביטול גט שנשלח ביד שליח

ר' יואל אשר: אומר הרמב"ם: שליח שנטל את הגט, שליח הולכה נטל את הגט, וקודם שיגיע ליד האשה, עוד לפני שהגיע אל האשה, חזר בו הבעל, התחרט, ואמר לו: גט ששלחתי עמך בטל, הרי הוא בטל; או שלא אמר זאת לשליח, אלא אמר זאת לאשתו, שקדם ואמר לאשה: גט ששלחתי לך, עוד מעט יגיע גט ביד שליח, הוא בטל. או ששלח שליח אחר לבטלו, שלח שליח אחר אל השליח או אל האשה. או שאמר לאנשים אחרים,

ר' יצחק: סתם לאנשים זרים:

ר' יואל אשר: גט ששלחתי לאשתי בטל. כל גילוי דעת, ביסודו של דבר, נראה כאן.

ר' יצחק: לפני מישהו הוא צריך לומר, אינו יכול לומר בינו לבין עצמו, כך נראה.

ר' יואל אשר: לא, אולי שני עדים, הבה נראה. לאחרים, נראה. אה, כתוב לאחרים, כן. הרי זה בטל, ואף על פי שהגיע לידה, אף שלבסוף הגיע לידיה, אך הוא ביטל אותו עוד לפני שהגיע לידיה, הרי הוא בטל. מה בדיוק נעשה בטל, יבאר לנו הרמב"ם בהמשך

ר' יצחק: מה נעשה בטל.

ר' יואל אשר: אומר הרמב"ם: וכל המבטל בפני אחרים, צריך שיהיו שניים, צריך לבטל בפני שנים, צריכים להיות שני אנשים. אם ביטל בפני אדם אחד,

ר' יצחק: אין בזה כלום.

ר' יואל אשר: אין בזה תועלת, כך נראה.

ביטול לאחר שהגיע לידה ודין תוך כדי דיבור

ואם אחר שהגיע גט לידה או ליד שליח קבלה, הכוח לבטל קיים רק לפני שהגט הגיע למקום שהיה צריך להגיע אליו. אבל אם הגט הגיע לידה או ליד שליח קבלה, כבר חל הגט. אינו יכול לבטלו, אי אפשר לבטלו אחר כך. מאוחר מדי.

אומר הרמב"ם: אפילו תוך כדי דיבור אינו מועיל במקרה זה. ואף על פי שחזר בתוך כדי דיבור וביטלו, שלגבי הלכות אחרות, תוך כדי דיבור נחשב כאילו עוד לא סיים, כאילו הדבר עדיין פתוח – לגבי קידושין ולגבי גיטין אין תוך כדי דיבור מועיל. כן, גם בקידושין היה לנו כך. הואיל ואחר שהגיע לידה או ליד שליח קבלה או לחצירה ביטלו,

ר' יצחק: אינו בטל והרי זה גט כשר.

ר' יואל אשר: מיד לאחר שקידש, לא עמד... אומר שאף מיד לאחר הקידושין מנסה לבטל, אינו מועיל אפילו תוך כדי דיבור.

ר' יצחק: נכון. זה לא עובד. מקדש ומגרש, כן, טוב מאוד.

---

הלכה י"ז: רודף אחר השליח כדי לבטל (גילוי דעת ללא מעשה ביטול)

ר' יואל אשר: טוב. אומר הרמב"ם דבר כזה: "היה מחזר ומבקש השליח כדי לבטלו", מה הדין כאשר הבעל, כולם רואים, "איפה השליח? אני רוצה, אני צריך לומר לו משהו חשוב מאוד", אבל אינו אומר לאותו אדם שאני מבטל אותו בפניכם. הוא רק אומר, "אני רוצה למצוא אותו, אני רוצה לבטלו". "או שהיה מבקש שנים שיבטלו בפניהם", "איפה יש שני עדים כשרים?" הוא מחפש את האנשים שבפניהם יוכל לבטל, או שהוא רץ אחר האדם שהוא השליח, משום שהוא רוצה לעצור אותו מלמסור את הגט.

"ובין שהוא מחזר ורודף", באמצע הזמן שהוא רודף, "הגיע הגט לידה, ואחר כך ביטל", למעשה לא הצליח להוציא לפועל את מבוקשו, אבל הראה בבירור, כולם ראו שהוא רוצה – אינו מועיל, "אינו בטל, ואף על פי שהיה מחזר לבטלו קודם שיגיע לידה". אף שכבר הראה, אך עדיין לא עשה את הדבר שהוא צריך לעשות. אומר הוא, אין די בגילוי דעת שאינו מרוצה, שהיה רוצה להחזיר את השליח, זה אינו מועיל. עליו לעשות איזה חלות של ביטול.

ר' יצחק: זהו חידוש. רצון אינו מועיל כלום. כלל גדול בתורה: רצון אינו שווה כלום, רק מעשה שווה משהו.

ר' יואל אשר: כן. לא, הנקודה היא, אפילו היו שניים שראו את המחזר ומבקש, אבל הוא לא ביטל. כשם שעשיית שליחות, צריך שיהיה כאן עניין של ביטול.

ר' יצחק: נכון, אילו היה לו שכל, היה ניגש לאלו שרואים, אומר להם, "הי, מבטל". אבל הוא חיפש שני עדים מהודרים, הוא הפסיד. מכל מקום, הוא חיפש את האנשים ההם,

ר' יואל אשר: אה, סתם,

ר' יצחק: "היה מבקש שנים..." "היה מחזר ומבקש השליח כדי לבטלו,

ר' יואל אשר: או שהיה מבקש שנים שיבטלו בפניהם", כן.

---

הלכה י"ח: ביטול כאשר יש שלוחים רבים

בסדר, עכשיו נלמד עד היכן אפשר לבטל. "אמר לעשרה", אם אדם אמר לעשרה אנשים – כבר היו לנו ההלכות לעיל – אמר לעשרה אנשים, "כתבו גט ותנו לאשתי", והוא רוצה לבטל, אינו צריך ללכת לבטל בפני כל העשרה. "יכול לבטל זה שלא בפני זה", יכול לקחת שניים כלשהם מן האנשים שאמר להם, ולומר, אני מבטל אתכם, אני מבטל את השליחות, "ואפילו בפני שנים אחרים", או שיכול ללכת לקחת שני עדים אחרים, ולגבי כל העשרה, אם אחד מן העשרה הלך ונתן גט, יהיה בטל, משום שהוא ביטל. "שלח הגט ביד שנים", גם כן, "הרי זה יכול לבטלו זה שלא בפני זה, ואפילו היו עשרה, משביטלו בפני אחד,

ר' יצחק: בטל הגט". לא כתוב כל האנשים. סוגיא שלמה בגמרא, סברא חזקה לומר שאם עשית לעשרה, תבטל את כל העשרה. הרמב"ם אומר שאין צריך. מה? כן.

---

הלכה י"ט: מסירת מודעא על גט ותקנתה

ר' יואל אשר: וכן אומר הוא כך: מי שאמר לשנים גט שאני כותב לאשתי בטל הוא.

ר' יצחק: עד עכשיו למדנו מבטל לאחר מינוי השליחות,

ר' יואל אשר: לאחר מכן, כלומר, הוא מבטל עוד לפני שהדבר קורה. הוא אומר, כאשר אכתוב גט שיהיה בטל. וכן מי שאמר לשנים גט שאני כותב לאשתי בטל הוא, ואחר כך, וכתב אחרי כן גט, אחר כך הלך וכתב גט, ונתנו לה בפני שנים אחרים הרי זה גט בטל. זה מעניין, משום שכאן הוא מבטל את הגט. לעיל לכאורה ביטל את השליחות.

ר' יצחק: כאן הוא מבטל גט.

ר' יואל אשר: אומר הרמב"ם: וזו היא מסירת המודעא על הגט. זה נקרא מסירת מודעא, מסירת הודעה, כן.

ר' יצחק: זה נקרא מסירת מודעא, מיד יש נפקא מינה, מיד זה הלשון. מסירת מודעא פירושה, הסתייגות, כמו שאומרים, דבר מסוג כזה: מה שאומר מחר הוא שקר.

ר' יואל אשר: וכן אם אמר להם כל גט, לא הגט שאני כותב לאשתי בטל, אלא כל גט שיכתוב לי פלוני בטל, כל גט שהסופר יכתוב עבורי. או, כל גט שאכתוב בבית דינו של פלוני הרי הוא בטל או כל גט שאכתוב מהיום עד עשרים שנה בטל. המסירת מודעא יכולה לפעול בכל אופן, אבל כאשר הדבר יוצא בבירור, הוא אומר שכאשר אעשה גט, יהיה בטל, הרי הוא בטל.

ר' יצחק: הרי זה בטל. הגט בטל. זה כמו כל נדרי, כן? מצב כזה. אומרים: כל מה שאומר מחר הוא שקר.

מודעא על ביטול מודעא ותקנת העדים

ר' יואל אשר: וכן אם אמר לשנים, אמר לשני אנשים, כל גט שאכתוב לפלונית אשתי בטל הוא. כל גט שאכתוב לאשה זו יהיה בטל. וכל דבר שאבטל בו מודעא זו, ואחר כך הוא מוסיף עוד ביטול מודעא על המסירת מודעא. וכל דבר שאבטל בו מודעא זו, אבוא לבית דין לומר

ר' יצחק: אני מבטל

ר' יואל אשר: את מה שאני אומר עכשיו, אני מבטל עכשיו, הרי הוא בטל, ואחר כך וכתב אחר כן גט ונתנו לה אף על פי שביטל המודעא קודם, הוא עושה מה שאמר, בא לבית דין ואומר אני מבטל זאת, אבל הוא כבר ביטל זאת לפני כן, הרי הגט בטל.

שואל הרמב"ם, מיד עולה קושיא, כל אחד חושב: אם כן העולם ייחרב, משום שהוא יעשה תמיד עוד מסירת מודעא. כיצד אפשר לתקן זאת? "אם כן מה תקנת דבר זה"?

אומר הרמב"ם: "שיאמרו לו העדים קודם כתיבת הגט", העדים צריכים לומר – כיצד אפשר לתקן דבר כזה כאשר עשו לפני כן מסירת מודעא? אם עשו לפני כן מסירת מודעא, העדים צריכים לומר לפני כתיבת הגט: "אמור בפנינו", אמור בפנינו, "שכל הדברים שמסרת", כל המסירות שעשית, "שגורמין כשיתקיימו אותן הדברים לבטל גט זה", שיגרמו שאם יתקיימו דבריך, יבטלו את הגט, "הרי הן בטלין". כשהוא אומר זאת, הוא אומר: הם מבטלים לא רק את המילים "בטל הוא", אלא הם מבטלים גם את המילים האחרות המסייעות לאותן מילים. אין זה משנה מה, כל דבר שגורם, כל מה שנראה לכם שנוגע לעניין, הכול בטל. "והוא אומר הין, ואחר כך אומר להן לכתוב ולחתום וליתן לה", זה כן מועיל. מדוע, ומה שהוא אומר "כל דבר שאבטל" אינו מועיל?

ר' יצחק: משום שאין זה משנה כמה פעמים עשה זאת, זה יבטל.

ר' יואל אשר: הוא צריך זאת חזק יותר, כל דבר שמביא לתוצאה, צריך שיהיה זה.

ר' יצחק: אם הוא עושה מודעא על מודעא על מודעא, יכול לעשות עוד מודעא אחת. אבל אם הוא אומר "וכל דבר שיגרום" הרי זה בטל עד סוף העולם. בדיוק. אבל יש בעיה, הוא יכול לצאת מבית הדין לשנייה אחת ולומר מסירת מודעא, ממילא צריכים לתפוס אותו.

ר' יואל אשר: זה קורה רק אם הוא אומר זאת מיד לפני מסירת הגט. "ולא יניחוהו לילך עד שיגיע גט לידה", משום שהוא אדם כזה של מודעות, הוא כזה...

ר' יצחק: הרי הוא יכול לבטל גם בינתיים.

ר' יואל אשר: "כדי שלא יצא ויבטלו".

ר' יצחק: אכן.

---

הלכה כ': קנין במסירת מודעא ובביטול מודעא

ר' יואל אשר: אומר הרמב"ם: "ואין המוסר מודעא ולא המבטל מודעא צריך קנין". מוסר מודעא ומבטל מודעא צריך עדים ראינו, אבל אין צריך קנין. מדוע היה מישהו חושב שצריך קנין? מינוי שליח או ביטול שליח

ר' יצחק: אין צריך קנין. הלכות צריכות קנינים, זה אינו צריך. אין בעיה. זה בסדר. לא,

ר' יואל אשר: הוא לא אמר שמינוי שליחות אינו צריך קנין. מדוע הוא אומר זאת כאן? מישהו אמר שצריך לומר זאת אחרת או משהו?

שיחה: ביטול מודעא בשטרות והסברא מדוע אין צריך קנין

ר' יצחק: אני שומע. איני רוצה לפרט, אבל כל אלו, בגט, אכן כאשר הולכים לבית דין לגט או אפילו סתם... כותבים בכתובה, בשטרות הרציניים תמיד כותבים ביטול מודעות וכו' בבת אחת. אבל למשל כל המוסדות שמחתימים על כל מיני דברים, אינם זוכרים שצריך לכתוב זאת, כך שאפשר בקלות לעשות מודעא. טוב. השולח גט, זה כלל, אנשים אומרים מותר לי לעשות לך זאת משום שחתמת. אתה יכול לעשות מסירת מודעא, שמה שאתה כותב לגוגל שמותר לו למכור את נשמתך משום שפעם נרשמת דרך גוגל במקום כלשהו, איני יודע אם הוא כותב שם ביטול מודעא. בסדר,

ר' יואל אשר: סתם הוא מכניס את הנוסח ש,

ר' יצחק: כן, גוגל עושה טוב. אבל המוסדות שכותבים איני יודע מה, כל מיני תקנות משונות, בדרך כלל לא כתוב ביטול מודעא. בסדר. בוודאי לא ביטול מודעא למודעא, אתה מבין מה הולך כאן? נכון. תמיד אפשר לעשות עוד אחת. השולח גט ביד שליח, ממילא אין צריך מודעא. ממילא, בסדר, שטויות, אני רק אומר סתם שבגט אכן עושים את הדברים האלה, חוששים לכל הדברים.

ר' יואל אשר: הוא מבאר, מדוע כתוב אין צריך קנין? אומר הוא שבכתיבת גט עושים מעשה. יש אומרים, שהיה אפשר לחשוב שלבטל מעשה צריך לעשות איזה מעשה, אין די בדיבור. במינוי שליח אינך עושה מעשה, אבל כתיבת גט, הרי אתה עושה מעשה, נתינת גט. היה מקום שיעלה על דעתו שצריך קנין לזה, אומר הוא שפוסקים שאין צריך קנין.

ר' יצחק: מעניין. טוב. אבל אפילו כמו קנינים, אני פשוט לא יודע, איני מבין,

ר' יואל אשר: קבלת קנין גם היא אינה כל כך פשוטה, איני מבין מה פירוש הדבר, אבל קבלת קנין היא איזו התחייבות גדולה יותר, עושה את הדבר רציני יותר. יותר אחריות, כן.

---

הלכה כ"א: החילוק בין ביטול השליחות לביטול עצם הגט

אומר הרמב"ם בהמשך: עוד הלכות של ביטול הגט, עכשיו הרמב"ם הולך להבהיר מה קורה כאשר עשו את הביטול, מה פירוש מבטל? משום שאדם יכול לבטל את הגט כמו שלמדנו עכשיו על ידי מסירת מודעא, או שיכול לבטל רק את החלק שאתה לא יכול להיות שלוחי.

אומר הרמב"ם: השולח גט ביד שליח, וביטל הגט, הוא אמר שהגט יהיה בטל, מה פירוש הדבר? איננו יודעים למה הוא מתכוון במילים אלו, אומר הרמב"ם, אין כוונתו לומר שהגט ייעשה בטל, שכן אילו הגט היה נעשה בטל לא היה אפשר לעולם לגרש בגט זה. אבל הרי זה חוזר ומגרש בו כשירצה, כאשר ירצה כן לגרש יוכל להשתמש מחדש באותו גט ולגרש בו. מדוע? שלא ביטלו מתורת גט, הוא לא ביטל את השטר מלהיות עוד גט טוב,

ר' יואל אשר: את שליחו ביטל. נכון. זה מעניין, לשונו היא כאילו הוא עלה על הגט, על השטר.

ר' יצחק: אמר את הלשון השגויה, אבל הוא מבין, מובן במקרה כזה שכוונתו לומר שלא תמסור את הגט. כן. אבל לפיכך, מכאן הוא אומר אם אין זה באופן הזה, לא שהגט מונח אצל השליח.

ר' יואל אשר: כאשר דבריו אינם מתכוונים לשליח, אלא יש סיבה לחשוב שהוא מתכוון לגט, לפיכך אם היה הגט ביד הבעל וביטלו, כגון שאמר גט זה בטל הוא, אז אינו מגרש בו לעולם, והרי הוא כחרש,

ר' יצחק: ואם גירש בו אינה מגורשת. זה מעניין, אפשר... מה פירוש אפשר? הנקודה היא שאם הגט נמצא אצל השליח, והוא אומר "הגט שנתתי לך בטל", כוונתו לומר הגט שלך. אם הוא מונח אצלי

דיון: כיצד אפשר לבטל את שטר הגט עצמו?

ר' יואל אשר: בכיס השליח, שליחות אפשר לבטל. אבל כיצד אפשר לבטל? גט צריך להיות לשמה,

ר' יצחק: צריך שיהיה ברצון, צריך... אני חושב שכל הביטולים פועלים מכוח רצונו.

ר' יואל אשר: הוא נוטל את רצונו, נראה כאילו הוא אומר הרי הוא כחרש. אומר כחרש, לא תוכל...

ר' יצחק: איני מסכים, ביסודו של דבר הוא אומר: לעולם איני מסכים לגרש. כך אני חושב, אפשר להביא ראיה אחרת. אני חושב שכל מה שהוא אומר לכאורה הכול תלוי ברצונו, והוא אומר אינני יכול לבטל כך. אני רואה שהוא מביא שהרמב"ן ואחרים אכן חולקים ואומרים שאי אפשר לבטל את הפתק של הגט, אפשר לבטל רק שליחות. אבל אני חושב שהרמב"ם סובר שהרי הכול הולך לפי רצונו, הוא יכול לומר: לעולם איני רוצה לגרש בגט זה.

ר' יואל אשר: יום טוב. כן, אבל מחרתיים אתה מתעורר, מדוע לא תוכל לומר: נמלכתי ומעתה שאוכל כן? שהרי הגט נכתב על ידי סופר כשר לשם האיש והאשה.

ר' יצחק: הכול צריך להיכתב ברצונך,

ר' יואל אשר: ונראה שכן, אבל אתמול נטלת את רצונך, מחר שוב יש רצון. האם הוא חוזר וניעור? חוזר וניעור?

ר' יצחק: אז אם אינך יכול...

ר' יואל אשר: איני יודע.

ר' יצחק: בסדר. אני שומע, אכן אפשר לחשוב כך. אני מסכים, אין לי, חוץ מזה אין לי דעות נחרצות בהלכה, משום שהלכה היא באמת הכול, כל מה שאתה יכול. אילו הרב היה אומר אחרת, ההלכה הייתה אחרת, והרי הייתי עושה כך, לא?

הגמרא מדברת על זה, הרי הוא כחרש, יש שאלה בגמרא, לכאורה דומה... בקיצור יש שאלה בגמרא. זה לא ברור. לדעת רבינו, שומע הוא, המגיד משנה אומר בתוקף רב שספק כזה שומר נפשו ירחק ממנו. כי לפי הרמב"ם זה ממש, לא, לפי הרמב"ם זה ממש גט, אפילו למפרע, הרמב"ם יאמר בהמשך שזה לגמרי, שזה בטל באופן רציני ממש. אפילו אם תוספות והרמב"ן ואחרים אינם בטוחים שיש דבר כזה ביטול גט, בוודאי צריך לחוש לשיטת הרמב"ם.

מפרש את הביטול כשהגט ביד השליח

ר' יואל אשר: ממשיך הרמב"ם ואומר עוד בעניין ביטול הגט: וכן אם פירש בעת שביטלו והוא ביד השליח. אם, אפילו כשהגט נמצא אכן ביד השליח, אבל לשון הביטול שלו לא הייתה סתם "אני מבטל את הגט", אלא אמר: אני רוצה לבטל את השטר. גט ששלחתי הרי הוא בטל מלהיות גט, אזי אינו מגרש בו לעולם,

ר' יצחק: הוא ביטל ממש את הגט.

---

הלכה כ"ב: באילו לשונות מבטלים את הגט

ר' יואל אשר: ⟦#2⟧ באי זה לשונות מבטל הגט? אומר הרמב"ם אילו לשונות נדע? אם אמר בטל הוא, או אי אפשי בו, או גט זה לא יועיל, או שהגט לא יעזוב,

ר' יצחק: כי הכל נוגע לעניין ביטול הגט, נכון? לא לשליחות, נכון? נכון. לא בטוח.

ר' יואל אשר: שלא יעשה עזיבה, שלא יעשה שילוח,

ר' יצחק: שלא יעשה גירושין. לא יעזוב, לא ישלח.

ר' יואל אשר: לא יעזוב פירושו כמו עזיבה, כן. זה ההיפך מיעזוב, נו, יעזוב אשתו,

ר' יצחק: איך אומרים,

ר' יואל אשר: ההיפך מעזיבה,

ר' יצחק: כן. לא יעזוב, לא ישלח,

ר' יואל אשר: או לא יגרש, יהא כחרש, יהא חרש, הרי הוא כחרש, אם אמר אחד מאלו ומן הדומה להן, הרי זה ביטלו. כל הדברים הללו פירושם לומר: איני מבטל את השליח, אלא אני מבטל את השטר.

ר' יצחק: בין שאומר כחרש, בין שאומר חרש לבד, מה שלא יהיה, כן.

לשון מבטל לעומת לשון מודיע אמיתת הדבר

ר' יואל אשר: הוא אומר יהא כחרש, או שזה כחרש. אבל אם אמר גט זה אינו גט, אבל אם אומר לשונות אחרות, הוא אומר למשל אינו גט, או שהוא אומר פסול הוא,

ר' יצחק: אינו מועיל,

ר' יואל אשר: אינו מתיר, אינו משלח, הוא אומר שזה כבר אינו. אינו. הוא אומר שזה אינו גט, או שזה אינו, נכון.

ר' יצחק: אבל מדוע הרי הוא כחרש? יהא, פירושו יהא, לא כתוב הרי. הרי הוא, הנה, הרי הוא תמיד פירושו, הרי הוא כמו הרי את מקודשת, אין פירושו שאת כבר. הרי בלשון פירושו, אני תמיד חושב, שזה ייעשה עכשיו, זה נעשה עכשיו. הרי הוא, יהא.

ר' יואל אשר: אבל אם הוא אומר שהגט פסול, או שהגט אינו מועיל, או אינו מתיר, או אינו משלח, או אינו מגרש, או חרש הוא, לא אמר כלום, כי אינו אומר שזה ייעשה, הוא מדבר כאילו היה כתב חדשות, שמספר דברים שאינם כך, שאין זה לשון מבטל אלא לשון מודיע אמיתת הדבר. והרי הודיע לנו דבר שאינו כן, כמי שאומר על דבר האסור שהוא מותר או על הטמא שהוא טהור.

ר' יצחק: הוא אומר שקר. איש לא ציווה עליו לומר, אין לו זכות לומר. זה מעניין מאוד. זה החילוק, שכאשר מישהו אומר שפלוני הוא גוי, אבל הוא אינו גוי. הוא אינו אומר אני עושה אותו גוי.

ר' יואל אשר: כשמישהו אומר זה הפשט בפסוק: אם אכן זה הפשט בפסוק, אמר דבר אמת. ואם לא, הוא שקרן, כי הוא אומר על דבר מה שזה פשט בפסוק,

ר' יצחק: שאינו פשט בפסוק.

הלשון המסופקת: "גט זה בטל"

ר' יואל אשר: אמר גט זה בטל, שמשמעו פועל שעבר, בטל, נעשה בטל, כגון חמק עבר. הרי זה ספק, כי זה ספק אם כשאמר זאת התכוון כמו "אני עושה זאת עכשיו", או שזה יכול להתפרש, זה יכול להתפרש כאחד משני הדברים. זה יכול להתפרש כמה שאכן מועיל, וזה יכול להתפרש כ

ר' יצחק: לשון שאינו מועיל. בטל, נעשה בטל.

ר' יואל אשר: הרי זה ספק. לפיכך, אם נתגרשה בגט זה, הרי היא ספק מגורשת, כי אינך יודע אם התכוון לומר שבמילים אלו אני מבטל אותו, או שזו גם כן הצהרה מוטעית כזו.

ר' יצחק: כן, זו לשון משונה, לשון קצת משונה.

---

הלכה כ"ג: ביטול הגט על ידי רמז

ר' יואל אשר: ⟦#3⟧ אומר הרמב"ם, מי ששלח גט לאשתו. אדם שולח גט לאשתו, ובא שליח ואמר לו לא מצאתיה. בא השליח ואומר, לא מצאתי אותה. או? או לא רצת ליקח הגט, היא לא רצתה לקחת את הגט.

ר' יצחק: לא רצתה לקחת. טוב, מה היה המעשה?

ר' יואל אשר: ואמר הבעל,

ר' יצחק: הבעל שמח

ר' יואל אשר: שהיא לא קיבלה את הגט. ואמר ברוך הטוב והמטיב. הרי הרמב"ם אמר בהלכות ברכות שכאשר קורה דבר טוב צריך לברך ברוך הטוב והמטיב. הוא עושה כך, כן, לו ולה.

ר' יצחק: אם רק לו לבדו היה צריך לומר שהחיינו.

ר' יואל אשר: או כיוצא בדברים האלו, שמשמען שאין בדעתו לגרשה. שהרי הוא שמח בעיכוב הגט, או שהוא אומר דברים שאנו מבינים מהם שהוא שמח שהגט התעכב, כי הוא רוצה, הוא לא רצה לגרשה. אמת, לא בטל הגט, אין כוונתו לומר שהגט בטל.

ר' יצחק: אלא הוא אומר ברוך הטוב

ר' יואל אשר: והמטיב כי לא רצה לגרש עכשיו.

ר' יצחק: אין זה משנה.

ר' יואל אשר: אלא יתן ותהיה מגורשת. פירושו שברמז אי אפשר לבטל גט. עד שיאמר לו בפירוש, שיאמר בפירוש לא תתן או יבטל בפירוש.

ר' יצחק: הוא צריך לומר הגט בטל או לא תתן. כאן רואים שוב שמחזיקים בכלל,

ר' יואל אשר: הרי אלו לשונות רבניות כאלו, שכאשר מישהו שואל אתכם: תרצה לומר לי? למה לא? מה כבר יכול להיות?

ר' יצחק: טוב מאוד. לרבנים זה טוב, אבל לגיטין זה לא טוב.

ר' יואל אשר: טוב מאוד. רואים ברמב"ם, מי ששלח גט לאשתו...

ר' יצחק: כי לפעמים אכן אומרים דברים כאלו, לך תבין אצל החכמים מתי החליטו. אני חושב שמכיוון שביטול גט הוא דבר בעייתי מאוד, הרי הוא שלח שליח, והשליח צריך להתבטל, הם ראו במשניות שזה לא כל כך פשוט. אז לכאורה משום כך החמירו, כמובן, לומר שצריך לבטל במפורש.

ר' יואל אשר: במיוחד כשהוא אומר ברוך הטוב והמטיב, הוא כאילו אומר אם ירצה השם, אם הקב"ה רוצה שלא יהיה גט, הקב"ה מסכים.

ר' יצחק: הקב"ה מסכים שאין צריך לבטל כל גט.

---

הלכה כ"ד: מכת מרדות על ביטול גט או מסירת מודעא

ר' יואל אשר: הבא, הרי שאיננו מבטלים את הגט. אומר הרמב"ם, מי ששלח גט לאשתו וחזר וביטלו בפני שנים אחרים. הוא הלך ועשה ביטול בפני שנים, או עשה מודעא. אומר הרמב"ם, עכשיו מנינו את ההלכות, אל תחשוב שזו המלצה. האדם הזה עושה עוולה. מכין אותו מכת מרדות על שעשה זאת. מפני שגורם להיות ממזרין, הוא עלול לגרום לממזרות. מדוע? שהרי יגיע גט לידה ותינשא בו. לאחר זמן יבואו עדים ויאמרו שביטל בפניהם או שמסר מודעא בפניהם, או יבואו עדים ויאמרו שמסר מודעא בפניהם קודם שיכתוב הגט, ונמצא יוצא שהולד ממזר, נותנים לו מכת מרדות על שהכניס אדם למצב כזה.

ר' יצחק: לבעיות כאלו. אז מי שרוצה לבטל גט, אינו יודע מה לעשות. הוא צריך למצוא עצה אחרת. ⟦#4⟧ מה באמת יעשה? אתה יודע, אתה מבין את השאלה כאן? מה אם למישהו אין אחרת... הוא חייב לעשות זאת?

ר' יואל אשר: לא, שיגיע באמת אל השליח לפני שהוא מוסר אותו. אז מותר? הוא אינו יכול מרחוק. כמו קודם, הרודף, הוא רץ אחריו,

ר' יצחק: אז כן. אם הוא מוצא אותו, הוא לוקח בחזרה את הגט.

ר' יואל אשר: ייתכן שאם ירוץ מיד להודיע לאשה, זה גם יועיל. אבל לעשות ביטול כזה בינו לבין עצמו,

ר' יצחק: שעלול לגרום לה את זה... הבנתי, בסדר. טוב מאוד.

---

הלכה כ"ה – כ"ז: חזקת כשרות בגט

ר' יצחק: ⟦#5⟧ עכשיו נלמד על... עכשיו למדנו שאפשר לבטל את השליחות, אז לכאורה צריך לחוש בכל פעם, אולי ביטל את השליח, אולי זה, אולי זה, נלמד שיש חזקה, אין צורך.

ר' יואל אשר: כן? כן. שליח שהביא גט ונתנו לאשה. שליח מביא גט ו

ר' יצחק: הוא נותן אותו לאשה. האם לא נחשוש שמא ביטלו הבעל? לא יחוש שמא ביטלו הבעל, אלא נותנין אותו לה בחזקת שהוא כשר ותינשא בו. כן? אפשר... טוב, אני כבר במקום. אפשר לתת לה את הגט בחזקת שהוא כשר, כי בדרך כלל לא עושים דברים כאלו, בפרט שהרי מקבלים על כך מכת מרדות, ותינשא בו. ואם נמצא אחר כך שביטלו, אז תצא והולד ממזר. מה שהוא פעל, זה נורא. וכן, אותו דבר, סתם כך. אותו דבר לגבי מודעא, מישהו כותב גט ונותן אותו לאשתו, אין אומרים שמא עשה מודעא. אלא הרי הוא בחזקת כשרות ותינשא בו. הלאה.

דיון: האם צריך לעשות ביטול מודעא בכל גט?

ר' יואל אשר: ואם יבוא אחר כך. כלומר, ההמלצה שהרמב"ם אמר קודם שהעדים אומרים, היא רק כשיש חשש, לא עושים זאת, אין צריך לעשות זאת?

ר' יצחק: לכאורה, לכאורה כאן זה אם יבוא לטעון, הנה אם יבוא אחר כך לטעון יהיו צרות, ממילא מכניסים כבר לסדר הגט כל מה שאפשר, אבל איני יודע. לא, לכאורה אתה צודק ש

ר' יואל אשר: נראה כאילו אין צורך, העצה שאמרתי קודם שכך וכך, אבל באמת לא, אני חושב ש,

ר' יצחק: נראה, הוא אינו מביא.

ר' יואל אשר: יש דבר כזה חזקת כשרות ותינשא בו, אבל אחר כך יהיה תצא והולד ממזר, זה עצוב מאוד,

ר' יצחק: כמו. נכון, לכן אנו אכן עושים ביטול מודעא בכל אחד שלא

ר' יואל אשר: יוכל להיות ולד ממזר.

ר' יצחק: עושים ביטול מודעא בכל גט אבל לכאורה אין חובה. לכאורה אין חובה. הרמב"ם אומר רק, מה שהרמב"ם אומר קודם כוונתו לומר אם יש חשש. כך אני מבין. אבל צריך לעיין בשולחן ערוך, איני יודע איך לומדים את הנקודה הזו בפוסקים.

---

הלכה כ"ח: שליח שהניח את הבעל חולה, זקן, או גוסס

ר' יצחק: וכן, אותו דבר, לא רק חשש ביטול הגט, סתם כך, המביא גט והניח הבעל חולה או שהיה זקן, הוא היה זקן,

ר' יואל אשר: חולה, כאן יאמרו דברים אחרים. כשעולה שאלה על הגט, לא שמא הבעל ביטל אותו, אלא שמא הבעל כבר לא היה חי כלל כשנתנו את הגט, ממילא אינה גרושה, אלא מה שלא יהיה, בסך הכל השאלה היא שהיא אלמנה. וכן המביא גט והניח הבעל חולה או שהיה זקן, הרי נותנו לה בחזקת שהוא קיים. כל זמן שלא שמענו שמת, יש לו חזקה שהוא חי.

ר' יצחק: אבל גוסס,

ר' יואל אשר: אבל אם הניחו גוסס, יש הלכה רוב גוססין למיתה,

ר' יצחק: רוב האנשים הגוססים מתים.

ר' יואל אשר: ידעת על זה? כן. זקננו הקדוש העטרת צבי, כשהגיע אליו גוסס, היה תמיד נותן צדקה לרבי מאיר בעל הנס, והיה אומר כך, שרבי מאיר חייש למיעוטא. רבי מאיר הוא התנא שחייש למיעוטא. רוב גוססין למיתה, אבל לוקחים

הלכת גוסס: רוב גוססין למיתה

ר' יואל אשר: למעשה אחר כך רוב הגוססים מתים. אני חושב שלמעשה נפסק אצל העטרת צבי שרוב גוססין למיתה. צריך לעיין שוב... אולי זה עוזר לפעמים...

ר' יצחק: הרבה פעמים כשאומרים גוסס אין הכוונה... טוב, גם רוב פירושו הרי רוב.

ר' יואל אשר: כשלעצמו רוב גוססין למיתה, אבל מבין האנשים שקוראים להם גוסס, לא כל אחד הוא גוסס אמיתי. רוב גוססין למיתה, ואף על פי שנתנו לה הרי זה ספק גירושין.

ר' יצחק: מדוע? שאין גט לאחר מיתה. שאלתי מה הנפקא מינה, בין כך ובין כך, מה שלא יהיה, היא גרושה, כן, אינה יכולה להינשא לכהן. היא יכולה לאכול בתרומה או שאינה יכולה להינשא לכהן,

ר' יואל אשר: וכדומה.

---

הלכה כ"ט–ל': מתי הבעל נשאר בחזקת חי ומתי נותנים חומרי חיים וחומרי מתים

מצבים שהם בחזקת חיים

⟦#2⟧ ר' יואל אשר: וכן עיר שהקיפה החיל, צבא הקיף עיר והיא במצור, העיר מוקפת עכשיו. או ספינה המיטרפת בים, ספינה המיטלטלת בגלים, בסערות. או והיוצא לידון, מי שיוצא, הולכים לשפוט אותו בדיני נפשות. הרי אלו בחזקת חיים. כל זמן שעדיין חיים אומרים שיש להם

ר' יצחק: חזקה שהוא חי. טוב מאוד, ואם היה גט אחד מהן...

ר' יואל אשר: ואם היה גט אחד מהן ביד השליח נותנו לאשתו ותהיה בחזקת מגורשת.

ר' יצחק: כי הולכים לפי החזקה... אבל אחר כך עלולים לבוא עדים ולומר שהספינה טבעה קודם לכן. מה שלא יהיה, הרי כך כתוב, בחזקת פירושו רק... להתברר, כן. בחזקת פירושו רק שבינתיים אין אומרים אל תיתן את הגט שמא הוא מת, תן אותו, בינתיים נתחיל בכך שהיא מגורשת. מחר יתברר מה קרה.

ר' יואל אשר: עכשיו הוא יאמר מתי אנו אומרים כבר מלפני שזה קרה שזה קרה בוודאי.

מצבים שבהם נותנים חומרי חיים וחומרי מתים

⟦#3⟧ ר' יואל אשר: אבל עיר שכבשה הגייס, לא רק שהם מקיפים את העיר, אלא כבר כבשו והובקעה, כמו בי"ז בתמוז, בדיוק. או ספינה לא המיטרפת בים, אלא שאבדה בים, איננו רואים אותה. עדיין לא אישרו שהיא...

ר' יצחק: היא מתחת למים, בעצם.

ר' יואל אשר: כמו בכל טרגדיה אומרים כך וכך הרוגים וכך וכך נעדרים. אז בשניים שלושה הימים הראשונים נעדרים, בסדר, נראה, אבל הרבה פעמים הם אינם רוצים להיות רשעים ולומר מת, מייקל ג'קסון...

ר' יצחק: או רואים שהיא התהפכה,

ר' יואל אשר: כבר עבר מספיק זמן, לצערנו. או והיוצא ליהרג מבית דין של גויים, לא שהוא נכנס עכשיו למשפט אם יגזרו עליו עונש מוות, אלא כבר גזרו עליו עונש מוות,

ר' יצחק: נכון? הוא כבר בדרך לגרדום.

ר' יואל אשר: ומי שגררתו חיה, חיה גררה אותו.

ר' יצחק: או שטפו נהר,

ר' יואל אשר: או שהנהר סחף אותו. או נפלה עליו מפולת,

ר' יצחק: נפל עליו בניין.

ר' יואל אשר: אז מניחים לחומרא שהם כבר מתים, אבל גם לחומרא שעדיין יש חזקה שהם עדיין חיים.

ר' יצחק: נותנין עליהן חומרי חיים וחומרי מתים.

ר' יואל אשר: יש חומרא גדולה להיותו חי, יש גם חומרא להיותו מת. ⟦#4⟧ אינו נותנו לאשתו,

ר' יצחק: כי אין עושים. אבל מצד שני,

ר' יואל אשר: ואם נתנו לה הרי זו ספק מגורשת, חומרי חיים, נכון. על זה הרי יש את הנועם אלימלך הידוע, כן? אבל נסיים קודם. ואם נודע שמת הבעל קודם שיגיע גט לידה, אז אינו גט.

שיחה: דברי הנועם אלימלך וההלכה בפיקוח נפש

ר' יואל אשר: הרבי ר' אלימלך אומר בבחקותי אבותם שכאשר התורה אומרת דבר מה, בכך יש להם השפעה על המציאות. חז"ל נותנים רק את חומרי מתים, אין רוצים לומר בוודאות שהוא כבר מת. כך עדיין אפילו ליוצא ליהרג יכולה להיות הצלה איפשהו. הבעל ששלח גט לאשתו הרי,

ר' יצחק: לא מדברים אם אפשר, מותר להציל אותו, לא רק שמותר, אפילו אחר כך, מחללים שבת אפילו, כן. הרבי ר' אלימלך,

ר' יואל אשר: בקביעת ההלכה כך, השאירו תקווה לכל האנשים שהם יוצאים ליהרג, שעדיין יש להם מקום.

ר' יצחק: לא, הרי זה ברור, ההלכה היא שאפילו בנפלה עליו מפולת מחללים שבת על הספק, הרי למדנו הלכות שבת, מדוע? כי אין הולכין בפיקוח נפש אחר הרוב. אז, רק לעניין גט צריך להחמיר שמא הוא מת.

ר' יואל אשר: הצד השני הרי אינו אם מותר לה להינשא.

ר' יצחק: כמו שאמר ההוא, טוב מאוד שיש את כל החיזוק הזה,

ר' יואל אשר: אבל צריך גם לדעת את המציאות.

ר' יצחק: אין זו סתירה.

---

הלכה ל"א: חיוב מזונות ותנאי כתובה כששולחים גט על ידי שליח

⟦#5⟧ ר' יצחק: הבעל ששלח גט לאשתו הרי הוא חייב במזונותיה.

ר' יואל אשר: הבעל ששלח שליח, הרמב"ם אומר כאן הלכה מעניינת. בעל ששלח על ידי שליח, הוא

ר' יצחק: שלח גט.

ר' יואל אשר: זה יכול להימשך חודשיים, כמה שזה לא יהיה. הרי הוא חייב במזונותיה, כל זמן שהגט עדיין לא הגיע אליה. הוא אינו יכול לומר "כבר מסרתי אותו לשליח", שהרי התהליך עדיין נמשך, והיא עדיין אינה מגורשת ברגע המסירה לשליח. לכן הוא עדיין חייב במזונותיה ובכל תנאי כתובה עד שיגיע הגט לידה או ליד שליח קבלה. ברגע שהגט הגיע לשליח הקבלה, היא כבר נקראת מגורשת.

כשהאשה אינה רוצה לקבל את הגט, וסברת ההלכה

ר' יואל אשר: ועל זה יש דיון בפוסקים: מה הדין כשהבעל כבר שלח, והיא בשום אופן לא רצתה לקבל. אבל מצדו הוא כבר שלח.

ר' יצחק: בזמנו של הרמב"ם זה לא היה שייך, כי לא היה חרם דרבינו גרשום. היום, כשצריך לחכות שהיא תקבל, ודאי שאין זה הגיוני לומר שהיא אינה רוצה את הגט ובכל זאת מגיעים לה מזונות. מן הסתם היא מורדת. מכל מקום, כאן מדובר סתם במקרה שהגט עדיין לא הגיע, כשהדרך נקטעת.

ר' יואל אשר: ההלכה מאוד הגיונית, כי מזונות וכל תנאי הכתובה הם עניין מעשי מאוד. אין להם קשר לחלות הקידושין, אלא לכך שכל זמן שהיא תחת בעלה, הבעל צריך לדאוג לה. לכן רק מן הנישואין או מתביעה לינשא.

ר' יצחק: כן, יש הרבה דברים כמו... בתביעה לינשא אומרים

ר' יואל אשר: שהיא כבר רצתה,

ר' יצחק: היא כבר יצאה מבית הבעל, וצריכה כבר להיות בבית אביה. לא, הלחם משנה אומר שזה פשוט, אבל זה לא כל כך ברור, כי למשל בספק מגורשת רגילה, האם הוא צריך לתת לה מזונות. אבל נכון שלכאורה פשוט שכל זמן שהיא אינה מגורשת, הרי היא אשתו לכל ההלכות. טוב, עד כאן פרק ו' מהלכות גירושין, כן? זה מגיע עד י"ג. טוב מאוד.

✨ Transcription automatically generated by OpenAI Whisper, Editing by Claude Opus 5.5, Summary by Claude Opus 5.5

⚠️ Automated Transcript usually contains some errors. To be used for reference only.

EN English ›
📄 Download Transcript PDF Auto Translated 📋 Shiur Overview Shiur Summary: Laws of Divor…
Auto Translated

📋 Shiur Overview

Shiur Summary: Laws of Divorce (Hilchot Gerushin), Chapter 6

Introduction to Hilchot Gerushin, Chapter 6

1. The Rambam’s Words

(A general overview of Hilchot Gerushin Chapter 6: the laws of agency (*shelichut*), nullifying the get (*bitul ha-get*), and lodging a protest declaration (*mesirat moda’a*).)

2. Plain Explanation

The sixth chapter of Hilchot Gerushin covers the main principles of agency in a get (bill of divorce): when the husband or the wife sends an agent (*shaliach*), how it works, who can appoint an agent, and how one nullifies an agency or the get itself.

3. Novel Insights and Explanations

* The source for agency in a get (R’ Yoel Asher and R’ Yitzchak): Agency is not one of the ten fundamental elements derived from the verse about divorce. It is nonetheless included in the principle that “*ve-natan be-yadah*” (“and he shall place it in her hand”) does not necessarily mean her physical hand. It can be carried out through an agent, as everywhere else in the Torah.

* The topics of the chapter and the Rambam’s order (R’ Yoel Asher): This chapter discusses four main questions: 1) how one appoints an agent; 2) whether one can cancel the agency (revoke the agent’s authority after the appointment); 3) *mesirat moda’a* and nullifying the get; 4) how the agency becomes invalid. The Rambam’s order is interesting. Once he discusses nullifying the *agency*, he brings in the laws of nullifying the *get* itself, and along with that the laws of lodging a protest declaration against a get, even though these are not strictly laws of agency.

—

Halacha 1: The Agent for Receipt and the Laws of Witnesses

1. The Rambam’s Words

“The agent whom the wife appoints to receive her get from her husband’s hand is called an agent for receipt (*shaliach kabbala*). Once the get reaches his hand, she is divorced as if it had reached her own hand. She must appoint him before two witnesses, and she needs two witnesses to testify that the get reached her agent’s hand. Even if they are the first witnesses, or one of the first witnesses together with another, this is complete testimony. When does this apply? When the get was lost or torn. But if the get comes out from under the hand of the agent for receipt, no witnesses are needed, whether it was handed to him before witnesses or the husband gave it to him privately. Its emerging from his hand is like its emerging from the wife’s hand. Even so, *lechatchila* (ideally, from the outset) the husband should give him the get only before witnesses of delivery (*edei mesira*), just as with the wife herself.”

2. Plain Explanation

An agent whom the wife appoints to receive her get from her husband is called a “*shaliach kabbala*.” The wife becomes divorced immediately when the get arrives in the agent’s hand. Two witnesses are needed for the appointment. Two witnesses are also needed to testify that the agent received the get; they can be the same two, or one of them together with another. Testimony about receiving the get is needed only if the get was lost or torn. If the agent for receipt holds the get in his hand (with valid signing witnesses), then *bedi’eved* (after the fact) no witnesses of delivery are needed, even if the husband gave it to him privately. This is because the get emerging from the agent’s hand is exactly like it emerging from the wife’s hand. Nevertheless, *lechatchila* it must be handed to the agent in the presence of witnesses of delivery, just as with the wife herself.

3. Novel Insights and Explanations

* The definition of the agent for receipt (“his hand is like her hand”) versus the agent for delivery (R’ Yoel Asher and R’ Yitzchak):

* *R’ Yoel Asher:* Earlier, the Rambam described the agent for receipt as one “whose hand she made like her own hand.” This is a stronger kind of agency, in which the agent actually stands *in her place* (as her hand), and is not merely an agent performing an action. That is why she is divorced as soon as the get reaches his hand, even if she is in another city far away.

* *R’ Yitzchak:* There is no essential difference in the agent’s power. Both perform an action. With an agent for delivery too, the get takes effect through the agent’s action when he gives it to the wife or to her agent.

* Why does an agent for receipt need two witnesses for the appointment, unlike an agent for delivery? (R’ Yitzchak and R’ Yoel Asher):

* *The ruling and its source:* R’ Yitzchak notes that the Rambam rules this way both here in divorce and in betrothal (*kiddushin*), where it is disputed. An agent for receipt needs two witnesses for the appointment, while an agent for delivery needs none. The Maggid Mishneh says the Rambam derived this from the Gemara, which states that an agent for receipt needs witnesses and says nothing of the sort about an agent for delivery (“and so it is evident in several passages”). However, neither the Maggid Mishneh nor the Gemara gives a clear reason for the difference; it is presented simply as a halachic fact.

* *R’ Yoel Asher’s distinction:* An agent for delivery or for bringing does not change the wife’s status. He is merely a “carrier,” and she is divorced only when she herself receives the get in her hand. With an agent for receipt, by contrast, the divorce takes effect, and the wife’s status changes, the moment the get reaches his hand. This is a much stronger legal effect placed upon the agent (“whose hand she made like her own hand”), and therefore such an appointment requires witnesses.

* *R’ Yitzchak’s challenge to this distinction:* An agent for delivery is not just a mail carrier! If a husband sends a get by post (without appointing an agent), the wife is not divorced. The divorce takes effect only because of the *act of giving* by the agent for delivery, who gives it to the wife in the husband’s place, and that act of giving does require witnesses. If the agent for delivery carries out the husband’s act of divorce just as the agent for receipt carries out the wife’s act of receiving, it remains difficult to see why there should be an intrinsic difference between them regarding witnesses for the appointment.

* The initial assumption that the same witnesses cannot testify to both things (R’ Yoel Asher and R’ Yitzchak):

* *The question:* R’ Yoel Asher asks what the novelty is in the Rambam’s statement “even if they are the first witnesses.” Why would one have assumed that the witnesses to the appointment cannot also be the witnesses to the receipt?

* *The answer:* R’ Yitzchak cites a Tosafot explaining that the initial assumption arises because the situation looks odd. A wife usually appoints an agent for receipt because she is in a different city from her husband. If the same witnesses were present at the appointment (with her) and at the receipt (with the husband), the witnesses must have traveled along with the agent, which is unusual. R’ Yoel Asher adds that perhaps someone wanted to be extra careful and send the witnesses along. The Rambam rules that this is valid testimony.

* Explaining the phrase “When does this apply?” (R’ Yoel Asher and R’ Yitzchak): The Rambam’s phrase “When does this apply?” is somewhat difficult, since *lechatchila* one *always* needs witnesses of delivery, as the Rambam concludes. The meaning, however, is this: the requirement of *testimony*, meaning that witnesses must come and testify in court that the get reached the agent, applies only when the get was lost or torn. If the agent holds the get in his hand, the signing witnesses on the get take the place of the witnesses of delivery (*bedi’eved*), and one does not ask who the witnesses of delivery were.

—

Halachot 2–3: The Agent for Delivery, the Agent for Bringing, and the Rule of an “Unspecified Agent”

1. The Rambam’s Words

“The husband cannot appoint an agent to receive a get on behalf of his wife. However, he may give the get to an agent to deliver to his wife, and this is called an agent for delivery (*shaliach holacha*). Likewise, the wife may send an agent to bring her get to her from her husband’s hand, and this is called an agent for bringing (*shaliach hava’a*). An agent for delivery and an agent for bringing do not require witnesses. The wife is not divorced by a get that the husband sent, or that an agent for bringing brought her, until the get reaches her hand. Wherever an unspecified ‘agent’ is mentioned regarding gittin, it refers only to an agent for delivery or an agent for bringing.”

2. Plain Explanation

The husband cannot appoint an agent for receipt on behalf of his wife, but he can appoint an agent to carry the get to her, called a “*shaliach holacha*.” The wife too can send an agent to bring her the get from her husband, called a “*shaliach hava’a*.” Neither an agent for delivery nor an agent for bringing needs witnesses for the appointment, unlike an agent for receipt. In both cases the wife is not divorced until the get arrives in her own hand. Wherever Hilchot Gerushin mentions an unspecified “agent,” it means an agent for delivery or an agent for bringing, not an agent for receipt.

3. Novel Insights and Explanations

* The Rambam’s novel ruling on the “agent for bringing”: the wife appoints an agent for the husband (R’ Yitzchak and R’ Yoel Asher):

* According to the Rambam, an “agent for bringing” and an “agent for delivery” are essentially the same thing. The agent becomes an agent *in the husband’s place* to give the get to the wife, and she is divorced only when the agent gives it to her. This yields an interesting asymmetry: the husband cannot appoint an agent for receipt on the wife’s behalf, yet the wife can appoint both an agent for receipt (for herself) and an agent for delivery/bringing (for the husband)! Precisely because the wife can appoint both, the Rambam needed to state first that the husband *cannot* appoint an agent for receipt.

* *How this works with the husband’s consent:* Obviously the husband must agree to give the get. According to the Rambam, the scenario is this: the wife appoints the agent for bringing, he comes to the husband and says “I am an agent for bringing,” and by handing him the get the husband consents, and the agent becomes the husband’s agent.

* The dispute among the Rishonim about the nature of the agent for bringing (R’ Yitzchak and R’ Yoel Asher): It is not at all clear in the Gemara that the wife herself has the power to appoint an agent for bringing/delivery on the husband’s behalf. Other Rishonim indeed held that it makes no sense for the wife to be able to appoint an agent for the husband. Those Rishonim explain it in two other ways:

1. When the wife sends an agent for bringing, she only means to tell the agent that *the husband* should appoint him as an agent for delivery.

2. (According to R’ Yoel Asher:) An agent for bringing truly is an agency on the wife’s side (in her place). The wife simply has two ways to appoint her agent: she can make him a full agent for receipt, or she can build a condition and limitation into the agency, so that the divorce does not yet take effect when the get reaches his hand, but only when it reaches hers.

* Debate over the Rambam’s reasoning: can one use “acting to someone’s benefit” (*zachin le-adam*) for a get? (R’ Yoel Asher and R’ Yitzchak):

* *R’ Yoel Asher’s position (based on the law of benefit, *zechiya*):* For a wife, receiving a get is a *detriment*, so the husband cannot appoint an agent for her without her knowledge (*ein chavin le-adam*, “one may not act to a person’s detriment without their consent”). For the husband, however, once we see he has already written a get and it is ready, there is an “*anan sahadei*” (we can attest to it as obvious) that he wants to divorce and give it to whoever will carry it. It is therefore a *benefit* for him that someone helps carry out the delivery, and the wife can appoint an agent for him under the principle of “*zachin le-adam shelo be-fanav*” (“one may act to a person’s benefit in their absence”).

* *R’ Yitzchak’s rebuttal:* This is incorrect for two reasons. (1) A get is not simply a “benefit” for the husband. Even after he prepared it, he can change his mind at any moment and say “I don’t want to,” and nothing happens. (2) Although halacha does allow appointing an agent on someone’s behalf when it benefits them, there is no such thing as “benefit” with a get. One cannot appoint an agent for the husband even when it is known that he wants to give a get.

* *The proof that it is not based on benefit:* R’ Yoel Asher concedes R’ Yitzchak’s argument. If it were a matter of “benefit,” then *any person* in the street could appoint an agent in the husband’s place and go around divorcing people (if the husband had a ready get in his pocket)! Instead, *only the wife* can appoint an agent for bringing.

* *R’ Yitzchak’s reasoning (an *a fortiori* argument, *kal va-chomer*):* The law that a wife can appoint an agent for bringing (who technically becomes the husband’s agent for delivery) is a kind of *kal va-chomer*. If the wife has the power to appoint an agent for receipt, through whom she becomes divorced immediately upon its reaching his hand, then all the more so she can appoint a more limited agent (for bringing/delivery), through whom she becomes divorced only when it reaches her hand, even though technically he then becomes the husband’s agent.

* *[Digression: conferring a get on the husband’s behalf, compelled divorce, and the Rema on benefit with an agent for receipt]:* R’ Yitzchak mentions that certain people or rabbis in recent times have tried to “confer” a get on the husband’s behalf when he cannot (or will not) give it. According to halacha this cannot be done; no such thing exists. R’ Yoel Asher asks whether one could use the law of “we compel him until he says ‘I want to'” (*kofin oto ad she-yomar rotzeh ani*), meaning that deep down he truly does want it, to create an agency in his place. R’ Yitzchak answers that the opposite is true: even with a compelled get, doing it through an agent is problematic, and as a rule it must be done directly by the husband himself. R’ Yitzchak does note, however, that a Rema is cited regarding a case where some wanted to say that one can appoint an agent for receipt on the *wife’s* behalf when it is certain that the get is a “benefit” for her. It is not an absolute rule that a get is always a detriment; it depends on the practical reality.

* The rule of the “unspecified agent” (R’ Yoel Asher and R’ Yitzchak): Regarding the Rambam’s statement “Wherever an unspecified ‘agent’ is mentioned regarding gittin…,” they first consider whether the Rambam is referring to Tractate Gittin or to his own laws. R’ Yitzchak checks the commentators, who say it should be read “*she-yei’amer*” (future tense, “that *will be said*” further on in these laws), not “*she-ne’emar*” (“that was said”). This is a rule about the Rambam’s own words: when he later writes simply “agent” in Hilchot Gerushin, he means an agent for delivery or bringing, and not every law there applies to an agent for receipt. (R’ Yitzchak wonders somewhat why the Rambam needs to state this in advance. Seemingly, wherever it says “the husband sends,” it is obviously an agent for delivery, since a husband cannot appoint an agent for receipt. He leaves the question open, noting that we will see further on in the laws where this matters.)

—

Halakha 4 (and 6): Who Is Fit and Who Is Disqualified to Serve as an Agent for a Get

1. The Rambam’s Words

All are fit for agency of the get (bill of divorce), whether an agent for receiving or an agent for delivering and bringing, except for five: the gentile, the slave, the deaf-mute, the mentally incompetent, and the minor. If one of them received a get or brought a get, it is not a get. But women and relatives, and even those disqualified by rabbinic law (mi-divrei soferim) due to transgression, are fit for agency. However, those disqualified by Torah law due to transgression are disqualified from bringing the get, and if they brought it, it is invalid (pasul). When does this apply? When the get was authenticated through its signatories. But if we rely on it only on the word of one disqualified by Torah law due to transgression, it is not a get.

2. Plain Explanation

All people are fit to be an agent for a get (whether for receiving or for delivering or bringing), except for five: a gentile, a slave, a deaf-mute (cheresh), a mentally incompetent person (shoteh), and a minor (katan). These five are disqualified by Torah law (mi-de’oraita), and if they received or brought a get, it is not a get at all (*”eino get”*). People who are disqualified from testimony, such as women, relatives, and even those disqualified from testimony by rabbinic law (mi-derabbanan) due to a transgression, are fit from the outset (lechatchila) for agency of the get. However, people who are disqualified from testimony by Torah law due to a transgression were disqualified by the Sages from bringing a get; and if they did bring a get, the get is “invalid” by rabbinic law (but by Torah law it is a get). That it is invalid only rabbinically applies when the get was authenticated through the signatures of the witnesses (*”nitkayem ha-get be-chotmav”*); but if one relies solely on the words of the agent who is disqualified by Torah law due to transgression, it is not a get at all (*”eino get”* even by Torah law).

3. Novel Insights and Explanations

* The reason these five are disqualified by Torah law (R’ Yoel Asher and R’ Yitzchak): This is exactly as the Rambam already explained in Hilkhot Ishut (the laws of marriage): a deaf-mute, mentally incompetent person, and minor lack legal understanding (da’at) (and the power of acquisition); a slave is *”eino be-torat gittin ve-kiddushin”* (not within the framework of divorce and betrothal); and a gentile belongs to an entirely different category and has no connection to agency. (In this halakha the Rambam does explicitly enumerate both kinds of agents – receiving and delivering/bringing – because of his principle in Halakha 3.)

* Gradations among those disqualified by transgression, and the principle of “a measure of testimony” in agency (R’ Yoel Asher and R’ Yitzchak):

* *The two levels:* (1) *Those disqualified by rabbinic law due to transgression* (because they commit rabbinic transgressions) – the Sages made no decree at all regarding them with respect to agency, and they are fit from the outset. (2) *Those disqualified by Torah law due to transgression* (such as one who commits robbery forbidden by Torah law, or one who publicly desecrates Shabbat) – by Torah law he is disqualified only from *testimony*, but for *agency* he is fit by Torah law. Only the Sages removed his power of agency by rabbinic law (*”pesulin le-hava’at ha-get”*), and therefore if he brought it, it is invalid rabbinically.

* *The principle of “an aspect of testimony” in agency:* R’ Yitzchak establishes a principle (which he saw in the commentators): a delivery agent does not need witnesses for his agency, but inherent in the agency itself lies a certain testimony – and as R’ Yoel Asher calls it, a certain “credibility” (ne’emanut) (a “measure of testimony”) – that the get is valid and that the husband instructed him to give it. (R’ Yoel Asher notes in passing that the agent can also become one of the two witnesses to the delivery (edei mesira), but R’ Yitzchak makes clear that the disqualification here stems from the agency itself.)

* *Those who disagree with the Rambam:* R’ Yitzchak cites that the Maggid Mishneh says he does not know the source from which the Rambam took the ruling that the Rabbis disqualified those unfit for testimony from agency of the get, and the Ra’avad also does not agree.

* The distinction between “the get was authenticated through its signatories” and “we rely on it only on the word of a disqualified person” (R’ Yoel Asher and R’ Yitzchak):

* *R’ Yoel Asher’s initial understanding and strong question:* R’ Yoel Asher initially interprets “we rely on it only” to mean that there are no signing witnesses (edei chatima), and one relies solely on two valid delivery witnesses, who see the disqualified agent give the get. On this he poses a strong question: if the agent is a disqualified agent and his agency is void, it turns out that there was no giving of the get by the husband at all (a stranger gave her a get)! If so, what does it help that there are signatures on the get (*”nitkayem ha-get be-chotmav”*)? How does the ruling jump from “it is not a get” (by Torah law) to merely “invalid by rabbinic law” solely because of the signatures?

* *R’ Yitzchak’s clarification:* The agency itself is *not* void! Agency and disqualification from testimony truly have no connection. The Rambam says “it is not a get” because of a problem of *testimony and credibility* regarding the validity of the get. “The get was authenticated through its signatories” does not merely mean that there are signatures on the get, but rather that the signing witnesses came before the rabbinical court (beit din) and the get was *authenticated* (the signatures were confirmed as not forged).

* *The Rambam’s logic according to R’ Yitzchak:* Every time an agent brings a get (even in an ordinary case in the Land of Israel where one need not declare *”be-fanai nikhtav u-ve-fanai nechtam”* – “it was written in my presence and signed in my presence”), his bringing it carries an implicit statement and a credibility that this is a valid get and that the signing witnesses are valid and genuine witnesses. If the get was not authenticated in beit din through its signatories, one relies entirely on the agent’s credibility. Therefore, if the agent is disqualified from testimony by Torah law, there is no testimony whatsoever that it is a valid get – hence it is “not a get.” If, however, “the get was authenticated through its signatories” (the signatures were confirmed in beit din), we have independent proof from the signatories of the get that it is a valid get, and the agent’s credibility is not needed (only as an added measure). Therefore the get is valid by Torah law, and the Rabbis invalidated it only rabbinically (because every agency of a get contains an aspect of testimony).

* *Does this refer to “be-fanai nikhtav u-ve-fanai nechtam”?* R’ Yoel Asher wants to say that the agent’s “credibility” being discussed here is precisely the declaration “it was written in my presence and signed in my presence.” R’ Yitzchak strongly rejects this: “be-fanai nikhtav” is a different halakha that will only be studied in the next chapter; here the Rambam is speaking of an ordinary case where the agent does *not* need to say “be-fanai nikhtav,” and nevertheless his bringing it carries reliance and credibility if the get was not authenticated through its signatories.

* R’ Yoel Asher’s four difficulties with R’ Yitzchak’s approach to the Rambam:

1. *The Rambam has not yet revealed this:* Nowhere up to this point has the Rambam said that a woman who comes with a get bearing signing witnesses must first have the signatures authenticated in beit din, and that without authentication one relies on the agent as a measure of testimony!

2. *Witnesses when the get is handed to the agent:* R’ Yoel Asher initially argues that when the husband hands the get to the agent, two witnesses must be present who read the get, and one can go back to them. R’ Yitzchak, however, shows him that this is a mistake: for a delivery agent, no witnesses at all are needed when the husband gives him the get! The delivery of the get (mesirat ha-get) takes place only when the agent hands it to the woman (there two delivery witnesses are needed, but those delivery witnesses did not see the agent take it from the husband and do not know whether the signatures on the get are genuine or forged).

3. *How can one rely on an agent who is only a “single witness”?* An agent is only one person (a single witness, ed echad), and he does not even say anything (when there is no need to say be-fanai nikhtav)! If there truly is a problem requiring “reliance” (*”nismokh bo”*) to know that the get is valid, one should need two witnesses, not one agent!

4. *Question from “relatives”:* This very halakha states that relatives are fit to serve as delivery agents. A relative is also disqualified from testimony by Torah law! If agency contains a measure of testimony on which one relies, why does a relative have the credibility to be an agent?

* *R’ Yitzchak’s answer:* R’ Yitzchak concedes that one can argue about this halakha and that it is not entirely clear why a relative is different (because the Rambam does not elaborate on the definition of this “measure of testimony”), but within the Rambam’s words the logic is one hundred percent clear and consistent.

* The Ra’avad’s critique (hasaga) (R’ Yitzchak and R’ Yoel Asher):

* *The Ra’avad’s arguments:* The Ra’avad disagrees entirely with the Rambam on two fronts: (1) On the fundamental principle he asks (*”ve-od yesh chiluf…”* / *”ve-od yisruhu”*): one who is disqualified from testimony due to transgression is a *”Yisrael gamur le-khol devarav”* (a full Jew in all respects) – what does disqualification from testimony have to do with agency of the get?! (2) A dilemma (mah nafshakh) (*”lamah im hevi pasul… ve-lo hutzrakh lomar be-fanai nikhtav u-ve-fanai nechtam”* – “why, if a disqualified person brought it… and he did not need to say ‘it was written in my presence and signed in my presence'”): if the get was authenticated and the agent did not need to say “it was written in my presence and signed in my presence” – why should it be invalid at all (even rabbinically)? And if one does rely on him – the Ra’avad has a difficult phrase: *”ella im lo nismokh bo… lamah eino get ella she-lo tinase bo ve-lomar einah megureshet”* (“but if we do not rely on it… why is it not a get, rather [say] that she should not remarry with it, and say she is not divorced”).

* *Difficulties in the Ra’avad’s wording:* R’ Yitzchak and R’ Yoel Asher struggle to understand the end of the Ra’avad’s wording. R’ Yoel Asher wants to say that the Ra’avad means to ask whether the Rambam says “it is not a get” only as a stringency (chumra). R’ Yitzchak, however, holds that the phrase “it is not a get” means more than a stringency (and R’ Yoel Asher adds that “it is not a get” in the Rambam always means by Torah law). They leave the precise interpretation of the Ra’avad as requiring further study (tzarikh iyun), but agree that the Ra’avad holds that an agent need not be fit for testimony, whereas the Rambam’s position is clearly that by rabbinic law an agent must be fit for testimony.

—

Halakha 7: Beginning in Disqualification and Ending in Fitness / Beginning and End with Understanding

1. The Rambam’s Words

If the agent was a minor when the get was given to him and he came of age, or a deaf-mute who regained his faculties, a mentally incompetent person who became sane, a gentile who converted, or a slave who was freed – it is void. If the get was given to him when he was of sound faculties and he became a deaf-mute and then regained his faculties, or he was sane when it was given to him and became mentally incompetent and then became sane again when he brought it into the woman’s hand – it is a valid get, because its beginning and its end were with understanding.

2. Plain Explanation

If the husband gave the get to an agent when the agent was a minor, deaf-mute, mentally incompetent, gentile, or slave, and before he handed the get to the woman he became fit (came of age, became healthy, converted, or was freed) – the get is void, because he must be fit at the time of appointment to the agency as well. But if he possessed understanding (pike’ach/shafui) when he was appointed, and in the interim he became a deaf-mute or mentally incompetent, and afterwards he regained his understanding when he handed the get to the woman – the get is valid, because the beginning and the end of the agency were with understanding.

3. Novel Insights and Explanations

* The initial supposition (hava amina) in the first ruling – a minor who came of age (R’ Yoel Asher and R’ Yitzchak): The ruling that “a minor who came of age” is void is not so obvious. One could have said that it is the same person! The husband made him an agent before two witnesses who saw it, and now when he hands it over he is already an adult. One could have entertained the reasoning that he receives the potential (be-ko’ach) to become an agent, and it takes effect at the moment he becomes eligible for it. The Rambam, however, rules that we do not accept this reasoning, and the get is void (simply void by Torah law).

* The novelty of “beginning and end with understanding” compared to one who is asleep or drunk (R’ Yoel Asher and R’ Yitzchak): Regarding the second case (of sound faculties, became a deaf-mute, and regained his faculties), R’ Yoel Asher wants to compare the state of incompetence in the middle to an agent who dozed off in the middle of the agency or became drunk to the level of Lot (shikor ke-Lot). R’ Yitzchak points out, however, that dozing is nothing at all (one may even appoint a drowsy person from the outset, as long as he is not drunk to the level of Lot), and even if he became drunk to the level of Lot in the middle, that is also not a problem. But with “became mentally incompetent” there is a much stronger initial supposition to disqualify: when he becomes a shoteh, “the person himself is disqualified”! One could have argued that he has entirely ceased to be a functioning person, and when he recovers he is like a “newborn infant” (tinok she-nolad) – a new person (just as one might perhaps have said that he needs to go back and betroth his wife again!). That is the novelty of why the agency is not severed.

* A scholarly inquiry (chakira) into “and then regained his faculties” – the old understanding or a new understanding (R’ Yoel Asher and R’ Yitzchak): On R’ Yitzchak’s reasoning, R’ Yoel Asher raises an inquiry: when a shoteh recovers (“chazar ve-nitpake’ach”), does it mean that he has regained the same *old understanding* that he had before, or has he received a *new understanding* (a new state of da’at, like a reincarnation or a different person)? R’ Yitzchak answers that even if one says it is a new understanding, the question is whether the new understanding is connected to the old understanding and to the earlier person, such that he returns to his previous status as a person. The conclusion of the halakha is that it does return, and the agency remains.

—

Halakhot 8–9: Formulations for Appointing an Agent for Receiving, and the Law of a Minor Girl Regarding an Agent for Receiving

1. The Rambam’s Words

A woman who appointed an agent before witnesses and said to him, “Take my get for me,” or “Let it be mine in your hand” – it is as though she said to him, “Receive my get for me.” A woman may appoint an agent for receiving to receive her get from her husband’s agent. A minor girl cannot appoint an agent for receiving, even though her courtyard acquires her get for her like an adult woman’s, because an agent for receiving requires witnesses.

2. Plain Explanation

When a woman appoints an agent for receiving (shaliach le-kabbala) before witnesses, the clearest formulation is “Receive my get for me” (*”hitkabel li giti”*), but if she says “Take my get for me” (*”tol li giti”*) or “Let it be mine in your hand” (*”yehei li be-yadkha”*), that is also valid and he is considered an agent for receiving. A woman may appoint an agent for receiving to take the get from the husband’s delivery agent as well (so that there are two agents in the process). A minor girl (ketana) (whose father betrothed her and then died) cannot appoint an agent for receiving; although a minor girl’s courtyard (chatzer) can acquire the get on her behalf just as with an adult woman, she nevertheless cannot appoint an agent, because an agent for receiving requires witnesses.

3. Novel Insights and Explanations

* The difficulty in the Rambam’s reason: “because an agent for receiving requires witnesses” (R’ Yoel Asher and R’ Yitzchak):

* *R’ Yoel Asher’s first explanation:* A courtyard works automatically and requires no appointment with witnesses (witnesses are needed only for the giving of the get itself, not for the “agency” of the courtyard). But appointing an agent for receiving requires witnesses to the appointment, and anything that requires witnesses requires that the person about whom the testimony is given (the principal, meshale’ach) possess understanding.

* *R’ Yitzchak’s strong questions on this reason:* What does the matter of witnesses have to do with this? (1) Suppose witnesses were *not* required for an agent for receiving (as with a delivery agent) – would a minor girl then be able to appoint an agent?! A minor boy or girl cannot be a principal at all! (2) Why should one be unable to testify about a minor? The rule is that the *witnesses* must possess understanding, but one testifies about minors in a thousand places in the Talmud (Shas) (for example, regarding the rebellious son (ben sorer u-moreh), and the like)! (R’ Yoel Asher attempts to say that perhaps the Rambam means the reason *why* an agent for receiving requires witnesses – because his hand becomes like her hand (*”yado ke-yadah”*) – but he concedes that this is not what is written in the Rambam.)

* The Ra’avad’s critique and the debate over “a courtyard acquires by virtue of agency” (R’ Yitzchak and R’ Yoel Asher):

* *The Ra’avad:* R’ Yitzchak enthusiastically points out that the Ra’avad asks precisely the same question on the Rambam with sharp wording: “Amar Avraham, zeh ha-ta’am ein lo ta’am ve-lo re’ach, ella atem gam atem, mah atem benei da’at af shelucheikhem benei da’at” (“Avraham said: This reason has neither taste nor smell; rather, ‘you, also you’ – just as you are persons of understanding, so too your agents must be persons of understanding”). That is, the Rambam’s reason has no taste and not even a smell! Rather, the law follows simply from the verses regarding agency that both the principal and the agent must possess understanding.

* *R’ Yoel Asher’s question on the Ra’avad:* The Ra’avad has not answered anything! For if a courtyard works by virtue of agency (as stated in the Gemara), and a minor girl’s courtyard does acquire a get for her, there is proof that a minor girl can be a principal! So how can the Ra’avad say that a principal must possess understanding? Moreover, the verse “you, also you” (*atem gam atem*) refers to the agent, not to the principal!

* *R’ Yitzchak’s answers on behalf of the Ra’avad:*

1. Everyone understands simply that a courtyard is not a true agent. Even according to the Gemara, a courtyard functions “by virtue of a hand” (*mi-shum yad*) and has only an aspect of “it is no less than agency” (*lo garei mi-shelichut*) (and one must stand beside the courtyard, etc.), but one cannot compare a courtyard that works automatically to appointing a person as an agent.

2. Regarding the derivation from “you, also you”: the entire derivation of agency is that the agent must be just like the principal (“just as you”). Just as we learn “just as you are members of the covenant, so too your agents must be members of the covenant” (*mah atem benei berit af shelucheikhem benei berit*) – which proves that the principal himself must be a member of the covenant (a gentile also cannot appoint an agent) – so too with “just as you are persons of understanding,” the premise of the derivation is that the principal himself (“you”) must possess understanding!

3. R’ Yitzchak holds that the Ra’avad is correct, although the later authorities (Acharonim) offered many explanations and distinctions to defend the Rambam.

—

Halacha 10: When the Husband Converts an Agent for Receiving into an Agent for Delivery

1. The Rambam’s Words

If a woman appointed an agent for receiving (shaliach kabbalah), and the husband said to him, “I do not want you to receive it on her behalf; rather, here is her get, bring it to her,” the husband has the right to do so, and this agent becomes an agent for delivery (shaliach holacha), not an agent for receiving. But if he said to him, “Receive it on her behalf,” or “Acquire it on her behalf,” or “Here, take it,” he has not uprooted the agency for receiving. If he said to him, “Bring it to her,” he has uprooted the agency for receiving, and the agent becomes the husband’s agent. Likewise, if he said to him, “Bring it and give it to her,” he has uprooted the agency for receiving.

2. Plain Explanation

If a woman sends an agent for receiving, but the husband tells him, “I don’t want you to receive it on her behalf; rather, take this get and bring it to her,” the husband has the right to do so (“uprooting the agency,” *akirat ha-shelichut*). The agent then becomes an agent for delivery, and she is only divorced once the get arrives in her hands. If, however, the husband says “Receive it on her behalf,” “Acquire it on her behalf,” or simply “Here, take it,” he has not uprooted the agency for receiving. If he says “Bring it to her” or “Bring it and give it to her” (even if he did not explicitly say “I do not want you to receive it”), then through the affirmative language of delivery alone he has uprooted the agency for receiving and made him his own agent for delivery.

3. Novel Insights and Explanations

* The reasoning for why the husband can change the agent’s function (R’ Yoel Asher and R’ Yitzchak):

* *The question (R’ Yoel Asher):* This is a great novelty. Seemingly, since we say regarding an agent for receiving that “his hand is like her hand” (*yado k’yadah*), one could argue that it is her own right to determine that the agent’s hand is her hand. If the husband actually places the get into that hand, why shouldn’t his words be meaningless?

* *The answer (R’ Yitzchak):* Since the husband is not obligated to give her a get at all (one divorces only by his own will), he has every right to say, “I couldn’t care less about her agency; I don’t agree to give her a get through an agent for receiving.” It just so happens that he uses the same person and makes him his own agent for delivery, which has nothing to do with her agency. R’ Yoel Asher agrees that even though “his hand is like her hand,” it still depends on the husband’s consent to give it by way of receiving.

—

Halacha 11 (or continuation): A Contradiction Between the Agent and the Woman (Receiving vs. Bringing)

1. The Rambam’s Words

If the woman’s agent came to take a get from the husband and said to him, “I am an agent for receiving,” and the husband said to him, “Here, take this get as she said” — meaning, whether she made you an agent for receiving or an agent for bringing (shaliach hava’ah), you are as she said — and he brought the get, and she said to him, “I only appointed you as an agent for bringing,” then even if the get reached her hand, she is not divorced, for the agent uprooted the agency that she stated, having said to the husband, “I never became an agent for bringing it to her.” If the agent said to the husband, “I am an agent for bringing”… and she said to him, “I appointed you as an agent for receiving,” once the get reaches her hand she is divorced, for he did not uproot the agency she stated but merely diminished it, since she said for receiving and he told the husband for bringing only.

2. Plain Explanation

If the agent comes to the husband and says, “I am an agent for receiving,” and the husband responds, “Take the get just as she said” (whether receiving or bringing). He then brings the get to the woman, and she tells him, “I only made you an agent for bringing, not for receiving!” — even if the get arrives in her hand, she is not divorced, because the agent uprooted his true agency. But in the reverse case: the agent tells the husband, “I am an agent for bringing,” the husband says, “Take it as she said,” and when he brings it to the woman she says, “But I made you an agent for receiving!” — then, as soon as it arrives in her hand, she is divorced, because the agent did not uproot the agency but merely diminished it (“he diminished it,” *gara otah*).

3. Novel Insights and Explanations

* Dependent on the Rambam’s position (R’ Yoel Asher): This entire halacha follows only the Rambam’s position (in Halacha 2) that a woman can also appoint an “agent for bringing.”

* With whom does the deficiency lie in the first case — he says receiving, she says bringing? (R’ Yoel Asher and R’ Yitzchak):

* R’ Yoel Asher initially wanted to say that the problem lies with the *husband*: the husband gave it based on the agent’s statement that he was an agent for receiving, and in truth he had no authorization for that. R’ Yitzchak asks, however: the husband explicitly said “as she said” — the husband doesn’t care at all what kind of agent he is; he agrees to whatever the woman wanted!

* Because of this, they conclude that the problem lies entirely with the agent, not with the husband. R’ Yitzchak explains the reasoning: an agent need not be an agent against his will; he has the right to “resign” (give up the agency). When the woman made him an agent for bringing, and he goes to the husband and says, “I am an agent for receiving,” he has thereby explicitly given up and nullified his agency for bringing (as if he says, “I never became an agent for bringing”). Consequently, he is “no longer an agent for bringing,” and for receiving he never received any authorization from the woman. It turns out he is nothing, and even though the husband agrees to everything, the agency is void.

* The reasoning of “he diminished it” in the second case — he says bringing, she says receiving (R’ Yitzchak and R’ Yoel Asher): Why is the agency not void here? “Agency for receiving” is a stronger and greater agency than “bringing” (because with receiving, “his hand is like her hand” and she is divorced immediately, whereas with bringing one must wait until it arrives in her hand). Consequently, the principle of “the two hundred includes the hundred” (*yesh bichlal matayim maneh*) applies — the agency for receiving already contains within it the lesser agency of bringing (like a detail within a general category). When she makes him an agent for receiving, and he tells the husband, “I am an agent for bringing,” he has not uprooted the agency; he has merely said that he does not agree to accept the great power of receiving, and he takes upon himself only the lesser part of it (bringing). The woman also tells him, “You certainly were my agent; I even gave you more power than you thought.” Consequently, he remains a valid agent for bringing (R’ Yitzchak notes that this is also how Rashi understands it).

—

Halachos 12–13 (or 14): When the Woman Wants to Make the Husband’s Agent for Delivery Her Custodian or Agent for Receiving

1. The Rambam’s Words

If a husband sent a get to his wife, and the agent came to give it to her, and she did not take it, but said to him in the presence of witnesses, “Let this get be a deposit with you for me,” or she said to him, “You are hereby an agent to receive it for me,” she is doubtfully divorced until the get reaches her hand, and once the get reaches her hand she is definitely divorced.

2. Plain Explanation

A husband sent a get with an agent for delivery. When the agent comes to hand it over to her, she does not take it into her hand; instead, she tells him before witnesses, “Let the get remain with you as a deposit (*pikadon*) for me,” or she tells him, “Become my agent for receiving now, to receive it on my behalf.” In both cases she is doubtfully divorced until the get actually arrives in her hand, and when it arrives in her hand she becomes definitely divorced.

3. Novel Insights and Explanations

* What is the doubt in the halacha? (R’ Yoel Asher and R’ Yitzchak):

1. With “You are hereby an agent to receive it for me,” the doubt is whether the same person who was sent by the husband as an agent for delivery can, in the middle of the agency, “transform” (switch over) into an agent for receiving on behalf of the woman, so that he would, as it were, receive it from himself on her behalf.

2. With “Let it be a deposit with you for me,” she wants to acquire it already now, with it merely lying with him as a deposit; but the only way she can acquire it without it arriving in her hand is if he becomes her agent for receiving, so it comes back to the same doubt.

* *[Digression / quip: R’ Yitzchak calls it a question of “transgender” or “tumtum” — whether one person can, at one moment, represent the husband and simultaneously become the woman. He immediately catches himself, however, that agency does not make the person literally into the principal to such an extent, as we already learned earlier that “an agent can become a witness.”]*

—

Halachos 14–15: The Laws of Handing Over the Get Through an Agent (Witnesses to the Delivery and Reading the Get)

1. The Rambam’s Words

When an agent who brought a get gives it to her, he must give it in the presence of two, and those two must read it, and afterward it is given to her in their presence, for the law of the agent with the woman is like the law of the husband with her, since he stands in his place. Therefore, if the agent gave it to her and the witnesses to the delivery did not read it, and she took it and threw it into the sea, she is doubtfully divorced. If the agent transgressed and gave the get privately between himself and her, he should take it back from her and give it again in the presence of two. And if he died, since the get is coming out from under her hand and is validated by its signatories, it is valid.

2. Plain Explanation

When an agent (for delivery or for bringing) hands over the get to the woman, he must give it in front of two witnesses to the delivery (*edei mesirah*), and the two witnesses must first read the get before he gives it to her, because the agent stands in the husband’s place (“since he stands in his place”) and has exactly the same laws as the husband. Therefore: (1) If the witnesses to the delivery did not read it before the handover, and she took it and threw it into the sea, she is doubtfully divorced. (2) If the agent transgressed and gave her the get privately (without witnesses to the delivery), it can be rectified by his taking it back from her and handing it to her again in front of two witnesses (and the get takes effect the second time). (3) If the agent died before he could take it back, the halacha is that since the get comes out of her hands and is validated by signing witnesses (*edei chatimah*), the get is valid after the fact (*bedi’eved*).

3. Novel Insights and Explanations

* The reasoning for why we suspect that it was not a get in the case of an agent (R’ Yoel Asher and R’ Yitzchak): Regarding the halacha that if the witnesses did not read it and she throws it into the sea she is doubtfully divorced (because we don’t know whether it was really a get; perhaps it was a mezuzah or some other document), R’ Yoel Asher wonders: when the husband himself gives a document, one understands the reasoning that a husband might sometimes want to trick his wife and hand her a fake paper. But when an agent carries a get the whole way, what are the chances he lugged along a scroll or a mezuzah? It makes no sense! R’ Yitzchak answers that since the Rambam establishes the principle that “the law of the agent with the woman is like the law of the husband with her,” the halacha makes no distinction, and all the laws we learned earlier regarding the husband himself apply to the agent as well.

—

Halacha 16: Nullifying a Get That Was Sent With an Agent

1. The Rambam’s Words

If an agent took the get, and before it reached the woman’s hand, the husband retracted and said to him, “The get I sent with you is void,” or he first said to the woman, “The get I sent you is void,” or he sent another agent to nullify it, or he said to others, “The get I sent to my wife is void” — it is void, even though it reached her hand. And whoever nullifies in the presence of others must nullify in the presence of two. But after the get has reached her hand or the hand of an agent for receiving, he cannot nullify it; and even if he retracted within the time it takes to speak a greeting (toch kedei dibbur) and nullified it, since he nullified it after it reached her hand, or the hand of an agent for receiving, or her courtyard, it is not void, and it is a valid get.

2. Plain Explanation

Before the get reaches the woman, the husband can regret and nullify it — whether he says so to the agent, to the woman, sends a second agent, or says so before two other people (witnesses). Once the get arrives in her hand, in her courtyard (*chatzer*), or to her agent for receiving, the divorce has already taken effect and it can no longer be nullified (even within *toch kedei dibbur*).

3. Novel Insights and Explanations

* Privately or before one person does not help (R’ Yitzchak and R’ Yoel Asher): The husband cannot nullify the get privately to himself, and even before one outside person it does not help; if he nullifies “in the presence of others,” it must specifically be before two people.

* Toch kedei dibbur in marriage and divorce (R’ Yoel Asher): After it reaches her hand, no nullification helps, even “within the time it takes to speak a greeting.” In all other laws of the Torah, the rule is that *toch kedei dibbur* is as if one has not yet finished, and the matter is still open to be retracted. But with betrothal (*kiddushin*) and divorce (*gerushin*), since the act (the arrival in her hand) has occurred, the effect is immediately complete and *toch kedei dibbur* does not help at all (as was already learned earlier in the Laws of Marriage).

—

Halacha 17: Chasing After the Agent in Order to Nullify

1. The Rambam’s Words

If he was searching for and seeking the agent in order to nullify it, or he was seeking two people to nullify it before them, and while he was searching and chasing, the get reached her hand, and afterward he nullified it — it is not void, even though he was seeking to nullify it before it reached her hand.

2. Plain Explanation

If the husband was running around looking for the agent to stop him, or looking for two witnesses to nullify it before them, and in the meantime the get arrived at the woman, and only afterward did he nullify it — the get is not void.

3. Novel Insights and Explanations

* A revelation of intent without an act of nullification does not help (R’ Yoel Asher and R’ Yitzchak): The novelty is that even if two people clearly saw him running and shouting, “Where is the agent? I want to nullify the get!” or “Where are two kosher witnesses?”, this is merely a revelation of intent (*gilui da’at*) that he is unhappy and wants to nullify it, but he has not yet performed the actual act and effect of “nullification.” R’ Yitzchak formulates it as a “great principle in the Torah”: merely “wanting” is worth nothing; one must take the practical step. Had he been smart, he would have immediately said to the people standing there, “I am nullifying it before you,” but since he was only “seeking” (for example, he was looking for two exemplary witnesses or a specific group) and did not carry out the nullification in time, he missed his chance.

—

Halacha 18: Nullifying When There Are Many Agents

1. The Rambam’s Words

If he said to ten people, “Write a get and give it to my wife,” he can nullify it before one not in the presence of the other, and even before two others. If he sent the get with two, he can nullify it before one not in the presence of the other; and even if there were ten, once he nullified it before one — the get is void.

2. Plain Explanation

If he instructed ten people to write and give a get, or sent a get with two or ten agents, he need not nullify it before all of them together; rather, he can nullify it before one not in the presence of the other, or before two other witnesses.

3. Novel Insights and Explanations

* The initial supposition in the Gemara (R’ Yitzchak): This is an entire discussion (*sugya*) in the Gemara, where there is a strong line of reasoning to say that since he made an agency for ten people, he cannot nullify it except in front of all ten. The Rambam, however, rules that this is not necessary.

—

Halachos 19–20: Lodging a Protest (*Mesiras Moda’a*) Against a Get, Its Remedy, and the Law of a *Kinyan*

1. The Rambam’s Words

Similarly, if one said to two people, “Any get that I write for my wife is void,” and afterward he wrote a get and gave it to her in the presence of two others, that get is void. This is “lodging a protest against the get” (*mesiras ha-moda’a al ha-get*). Likewise if he said to them, “Any get that so-and-so writes for me is void,” or “Any get that I write in the court of so-and-so is void,” or “Any get that I write from today until twenty years from now is void.” Likewise if he said to two people, “Any get that I write for so-and-so my wife is void, and anything by which I cancel this protest is void,” and afterward he wrote a get and gave it to her, then even if he first cancelled the protest, the get is void. If so, what is the remedy for this? Before the get is written, the witnesses should say to him: “Declare before us that all the statements you made that would cause this get to be void, should those statements take effect, are hereby void,” and he answers “Yes.” Afterward he tells them to write, sign, and give it to her. They do not let him leave until the get reaches her hand, so that he does not go out and void it. Neither one who lodges a protest nor one who cancels a protest requires a *kinyan*.

2. Plain Explanation

A husband can void a get even before it is written by declaring before two witnesses that any get he writes will be void. This is “*mesiras moda’a*,” similar to *Kol Nidrei*, where one declares that what one will say tomorrow is void. If he makes a protest and adds a “protest on the protest” (*moda’a de-moda’a*), meaning that any cancellation of the protest he makes will also be void, then a simple cancellation of the protest does not help. The remedy is that the witnesses have him declare before the writing that “all the statements he made that could cause this get to be void are void,” and they do not let him leave until the get arrives in her hand. Two witnesses are needed for lodging a protest and for cancelling one, but no *kinyan* is required.

3. Insights and Explanations

* The difference between Halacha 16 and Halacha 19 (R’ Yoel Asher and R’ Yitzchak): In the earlier halachos (16–18), the get is already written and he sends an agent, so he is essentially cancelling the agency (*shelichus*). Here in Halacha 19, where the protest is lodged before the writing, he is voiding the get itself.

* How the remedy breaks the chain of “a protest on a protest” (R’ Yoel Asher and R’ Yitzchak): The question is on the Rambam’s words “If so, what is the remedy for this?” If a person can say “my cancellation of the protest should also be void,” he could create an endless chain of protests on protests. How does the witnesses’ formula help more than a simple cancellation? The answer: when he cancels only the protest, the second clause, which voided the cancellation, still stands. With the formula “all the statements you made that would cause… this get to be void are hereby void,” he is not addressing a specific protest. He automatically encompasses everything (“until the end of the world”): both the original words (“it is void”) and all the surrounding words that help those words bring about the voiding of the get. The entire chain is therefore broken at once, no matter how many times he made a protest on a protest.

* Why he is kept in the court (R’ Yoel Asher and R’ Yitzchak): Since he has shown himself to be a “protest person,” there is still a concern that he will step out of the court for one second and lodge a fresh protest, or cancel the agency in the interim. He must therefore be kept in the court until the get reaches her hand.

* The initial assumption that a protest requires a *kinyan* (R’ Yoel Asher): For appointing and cancelling an agent, the Rambam never mentioned that no *kinyan* is needed. Why must he spell it out here for a protest? The answer, according to the commentators: appointing an agent is purely a matter of “speech” without any act, so it is understandable that it can be cancelled by speech. Writing and giving a get, however, is a serious act. One might have thought that to void an act (or to cancel the protest on the act), mere speech is insufficient and an act of *kinyan* is required, since a *kinyan* reflects greater seriousness and commitment. The Rambam teaches us that no *kinyan* is needed.

* *[Digression: Cancelling protests in documents and contracts today]:* R’ Yitzchak notes that in a beis din for a get, as well as in a kesuba and other serious documents, a clause cancelling any protest (and a protest on a protest) is indeed always written in. He adds jokingly that many institutions that have people sign all sorts of regulations forget to include a cancellation of protests (and certainly not a cancellation of a protest on a protest), so a person could easily lodge a protest before signing. He wonders whether large companies like Google include such language in their contracts.

—

Halacha 21: The Difference Between Cancelling the Agency and Voiding the Get Itself

1. The Rambam’s Words

One who sends a get through an agent and then cancelled the get may later divorce with it whenever he wishes, for he did not void it as a get; he only cancelled the agency. Therefore, if the get was in the husband’s hand and he voided it, for example by saying “This get is void,” he may never divorce with it, and it is like a potsherd (*ke-cheres*). If he divorced with it, she is not divorced. Likewise, if at the time he voided it, while it was in the agent’s hand, he specified, “The get that I sent is void from being a get,” he may never divorce with it.

2. Plain Explanation

When a husband cancels a get he sent through an agent and simply says “the get that I sent is void,” he does not intend to invalidate the document of the get itself (“he did not void it as a get”), only to cancel the agency. He can therefore later take back that same get and divorce with it. But (“therefore”) if the get is in the husband’s own pocket, where there is no agent, and he says “this get is void,” or even if the get is with the agent but the husband explicitly states “the get that I sent is void from being a get,” then he has voided the document itself. He can never divorce with it; it is like a potsherd, and if he divorces with it, she is not divorced.

3. Insights and Explanations

* The reasoning for how one can void a valid get, and the dispute among the Rishonim (R’ Yoel Asher and R’ Yitzchak):

* *The question (R’ Yoel Asher):* It is understandable that an agency can be cancelled. But how can a person, with mere words, void the paper of the get itself so that it becomes like a potsherd? The get was already written by a valid scribe *lishmah* (for the sake of this man and this woman)!

* *The answer (R’ Yitzchak):* Everything about a get depends entirely on the husband’s will. A get must be written and given with his consent. When he voids the get, he withdraws his will from the document and says, “I will never agree to divorce with this get.” R’ Yitzchak notes that the Ramban, Tosafos, and other Rishonim do dispute the Rambam and hold that the paper of a get cannot be voided at all; only the agency can be cancelled. The Rambam, however, holds that since everything follows his will, he can void the get itself by his will.

* *The Maggid Mishneh:* R’ Yitzchak cites the Maggid Mishneh on the spot, who writes very forcefully that although Tosafos and the Ramban are not certain that voiding the get itself is a valid concept, nevertheless “one who guards his soul should keep far from it.” According to the Rambam the voiding is serious and the get is entirely void, so one must certainly be concerned for the Rambam’s view.

* Question: Why can the will not be “revived” the next day? (R’ Yoel Asher and R’ Yitzchak): R’ Yoel Asher asks on R’ Yitzchak’s reasoning: if it is only a matter of the husband’s will, why does the Rambam say “he may never divorce with it”? Suppose yesterday he withdrew his will, and the day after tomorrow he wakes up, reconsiders, and regains the will to divorce with this document, which was originally written *lishmah* with his consent. Why should his will not be “revived” (*chozer ve-ni’or*) so that he can divorce with it from now on? R’ Yitzchak acknowledges the question (“one could indeed think that way”) and leaves it without a clear answer. He notes that the Gemara has a question regarding “it is like a potsherd” that is not entirely clear, and that in practice the halacha follows the Rambam’s ruling.

—

Halacha 22: Which Expressions Void a Get (Language of Voiding vs. Language of Informing)

1. The Rambam’s Words

With which expressions is a get voided? If he said: “It is void,” “I do not want it,” “This get shall not be effective,” “shall not release,” “shall not send away,” “shall not divorce,” “let it be like a potsherd,” “let it be a potsherd,” or “it is hereby like a potsherd.” If he said any of these, or something similar, he has voided it. But if he said: “This get is not a get,” “it is invalid,” “it is not effective,” “it does not permit,” “it does not send away,” “it does not divorce,” or “it is a potsherd,” he has said nothing. These are not expressions of voiding but expressions informing us of the truth of the matter, and he has informed us of something untrue, like one who says of a forbidden thing that it is permitted, or of an impure thing that it is pure. If he said “this get *batal*,” which implies the past tense, like *chamak* (“slipped away”) or *avar* (“passed”), it is a doubt. Therefore, if she was divorced with this get, she is doubtfully divorced.

2. Plain Explanation

The Rambam distinguishes between three types of expressions:

1. Expressions that void the get going forward: “it is void,” “I do not want it,” “it shall not be effective,” “it shall not release” (the opposite of releasing, i.e. divorce), “it shall not send away,” “it shall not divorce,” “let it be like a potsherd,” “let it be a potsherd,” “it is hereby like a potsherd.” With all of these he voids the document.

2. Expressions that sound like he is reporting a fact that already exists: “it is not a get,” “it is invalid,” “it is not effective,” “it does not permit,” “it does not send away,” “it does not divorce,” “it is a potsherd.” Here he has said nothing (“he has said nothing”), because this is language of reporting a reality, and he is telling a lie, like one who says of something forbidden that it is permitted, or of something impure that it is pure.

3. An expression that is doubtful: “*batal*,” vocalized with a *patach/kamatz* so that it sounds like the past tense, like “*chamak*” or “*avar*.” It is doubtful whether he means to void it now or is stating a false fact that it has already become void. She is therefore doubtfully divorced.

3. Insights and Explanations

* The difference between “it is hereby like a potsherd” and “it is a potsherd” (R’ Yitzchak and R’ Yoel Asher): When he says “it is a potsherd” (*cheres hu*), it is meaningless, but when he says “it is hereby like a potsherd” (*harei hu ke-cheres*), it is a valid voiding, together with “let it be like a potsherd.” Why does “*harei hu*” not sound like he is reporting an existing fact? R’ Yitzchak answers with a rule of halachic Hebrew: the word “*harei*” always means to effect something from now on (like “let it be”). Likewise with *kiddushin*, where one says “*harei at mekudeshes*” (“you are hereby betrothed”), which does not mean “you were already betrothed before,” but “let it take effect now.”

* Analogies for “language informing the truth of the matter” (R’ Yoel Asher and R’ Yitzchak): To explain the Rambam’s reasoning regarding “it is invalid” or “it is not a get,” R’ Yoel Asher describes the husband as speaking “like a news reporter” reporting facts that are false. R’ Yitzchak gives an analogy: if someone says of a Jew, “that person is a gentile,” he has accomplished nothing. He is not saying “I am making him a gentile”; he is stating a falsehood about something he has no right or power to declare. R’ Yoel Asher adds another analogy: when someone says “this is the plain meaning of the verse,” if it truly is the plain meaning, he has spoken the truth; if it is not the plain meaning of the verse, he is simply a liar.

—

Halacha 23: Voiding a Get by Implication (“Blessed Is He Who Is Good and Does Good”)

1. The Rambam’s Words

If one sent a get to his wife, and the agent came and told him, “I did not find her,” or “she did not want to accept the get,” and the husband said, “Blessed is He Who is good and does good,” or similar words implying that he does not intend to divorce her, since he is happy that the get was delayed, the get is not void. Rather, the agent should give it and she is divorced, unless he explicitly tells him “Do not give it,” or explicitly voids it.

2. Plain Explanation

A man sent a get to his wife, and the agent returns and says that he did not find her or that she did not want to accept the get. The husband is glad and says “Blessed is He Who is good and does good,” or similar words showing that he is pleased the get was delayed and does not want to divorce her. Nevertheless, the get is not void. The agent may still give her the get and she is divorced, unless the husband explicitly says “Do not give it” or explicitly voids the get.

3. Insights and Explanations

* *[Digression: The blessing of “Ha-tov ve-ha-meitiv” vs. “Shehecheyanu”]:* R’ Yoel Asher notes that the husband says “Blessed is He Who is good and does good” in accordance with the Rambam’s ruling in the Laws of Blessings that when something good happens to two people (here, to him and to her, in that they remain together), one recites *Ha-tov ve-ha-meitiv*. R’ Yitzchak adds that if it were a benefit to him alone, he would have to recite *Shehecheyanu*.

* A get cannot be voided by implication (“Rebbe-style language”) (R’ Yoel Asher and R’ Yitzchak): The Rambam’s rule is that a get cannot be voided by implication. R’ Yoel Asher compares it, with a smile, to “Rebbe-style language”: when one asks a Rebbe a question and he answers by implication, such as “Why not? What could happen?” R’ Yitzchak responds: “For Rebbes it’s fine, but for gittin it’s no good.”

* Why the Sages were stringent in requiring explicit voiding (R’ Yitzchak and R’ Yoel Asher): R’ Yitzchak explains why the Sages decided here that revealing one’s intent is insufficient. Voiding a get is a very problematic halacha: an agent has already been sent and an act of divorce has been set in motion, and as the Mishnayos show, voiding creates major complications. The Sages were therefore stringent that one cannot void a get unless he states it clearly and explicitly. R’ Yoel Asher adds an interpretation of the husband’s words: when he says “Blessed is He Who is good and does good,” he is not saying that he himself is voiding it. He means, “If Hashem wants there to be no get, Hashem agrees,” but he himself performs no act of voiding.

—

Halacha 24: Lashes for Rebelliousness (*Makas Mardus*) for Voiding a Get or Lodging a Protest

1. The Rambam’s Words

One who sent a get to his wife and then voided it before two other people, or who lodged a protest before them before writing the get, is given lashes for rebelliousness (*makas mardus*), because he causes mamzerim to come about. The get will reach her hand and she will remarry on its basis, and after some time witnesses will come and testify that he voided it before them or lodged a protest before them, and the child will turn out to be a mamzer.

2. Plain Explanation

If someone sends a get to his wife and then voids it before two other people without the agent’s knowledge, or lodges a protest before witnesses before writing the get, he is given *makas mardus*. The reason is that he may cause mamzerim: the get will reach the woman, she will remarry on its basis, and after some time the witnesses will come and testify about the voiding or the protest, and her children from the second husband will turn out to be mamzerim.

3. Insights and Explanations

* What is the proper course for one who regrets the get? (R’ Yitzchak and R’ Yoel Asher): R’ Yitzchak asks a practical question: if one receives *makas mardus* for voiding before two people, what should a husband do if he truly regrets it and must void the get? The answer is that the proper course is not to void it “from a distance” (before two witnesses in another place). Rather, he must run after the agent and reach him (“the pursuer”) before he hands it over and take back the get, or run immediately to inform the wife herself that the get is void. Then there is no risk of mamzerus and he does not receive *makas mardus*.

—

Halachot 25–27: The Presumption of Validity (Chezkat Kashrut) of a Get (No Concern for Cancellation or a Mod’a)

1. The Rambam’s Words

“An agent who brought a get and gave it to the woman need not be concerned that perhaps the husband cancelled it; rather, it is given to her under the presumption that it is valid (*bechezkat shehu kasher*), and she may remarry with it. If it is later found that he had cancelled it, she must leave [her second husband] and the child is a mamzer. Likewise, one who writes a get and gives it to his wife, we do not say that perhaps he made a declaration of protest (*shema masar moda’a*); rather, it is under the presumption of validity (*bechezkat kashrut*), and she may remarry with it.”

2. Plain Explanation

When an agent (*shaliach*) brings a get, one need not be concerned that perhaps the husband cancelled it. Rather, the get is given to her under the presumption that it is valid, and she may remarry. (If it later turns out that he did in fact cancel it, she must leave her second husband and the child is a mamzer.) The same applies when a husband writes a get and gives it to his wife: we do not say that perhaps he made a declaration of protest (*mod’a*). Rather, the get is under the presumption of validity, and she may remarry.

3. Novel Insights (Chiddushim) and Explanations

* The reasoning for not being concerned (R’ Yitzchak): The presumption of validity is strong because people usually do not do such things (secretly cancelling behind someone’s back), especially since we learned that one receives rabbinic lashes (*makat mardut*) for it.

* Question: Is a “cancellation of protests” (*bittul moda’a*) required for every get according to the Rambam? (R’ Yoel Asher and R’ Yitzchak): R’ Yoel Asher raises a difficulty against our actual practice: if the Rambam rules clearly here that a get has a presumption of validity and we do not say “perhaps he made a protest,” it would follow that there is no need at all to perform a *bittul moda’a* before writing a get, except where there is a specific concern! R’ Yitzchak agrees that according to the plain wording of the Rambam here, one indeed does not need to perform a *bittul moda’a* for an ordinary get where there is no concern. Nevertheless, in today’s “order of the get” (*seder haget*), a *bittul moda’a* is always performed for every get, in order to avoid any possible trouble, lest the husband later come and make claims and it result, Heaven forbid, in a situation of “she must leave and the child is a mamzer.” (One must check the Shulchan Aruch and the halachic authorities (*poskim*) to see how they understand this point.)

—

Halachot 28–29: An Agent Who Left the Husband Ill, Elderly, Dying (Goses), or in a Situation of Danger

1. The Rambam’s Words

“Likewise, one who brings a get and left the husband ill, or he was elderly, gives it to her under the presumption that he is alive (*bechezkat shehu kayam*). But if he left him dying (*goses*) – most dying people end in death (*rov gosesin lemita*) – even if he gave it to her, it is a doubtful divorce. Likewise, a city surrounded by an army and under siege, a ship tossed about at sea, and one going out to be judged – these are under the presumption of life. If the get of one of these was in the hand of the agent, he gives it to his wife and she is under the presumption of being divorced. But a city that was conquered by troops and breached, a ship that was lost at sea, one going out to be executed by a gentile court, and one who was dragged off by a wild animal, swept away by a river, or upon whom a collapse fell – we apply to them the stringencies of the living and the stringencies of the dead (*chumrei chayim vechumrei metim*). [The agent] does not give it to his wife, and if he gave it to her, she is doubtfully divorced. And if it becomes known that the husband died before the get reached her hand – it is not a get.”

2. Plain Explanation

An agent who brings a get and left the husband ill or elderly gives her the get on the presumption that the husband is still alive (“*bechezkat shehu kayam*”). But if he left him a *goses* (in his final death throes), there is a rule that “most dying people end in death,” and if the agent nevertheless gave her the get, she is doubtfully divorced (*safek megureshet*) – because perhaps the husband had already died before the get arrived, and there is no get after death.

Likewise: if the husband is in a city surrounded by an army under siege, or on a ship being tossed in a storm at sea, or he is going to be tried in a capital case – they still have a presumption of life; the agent may deliver the get and the woman is presumed divorced. But if the city has already been captured and breached (as on the 17th of Tammuz), or the ship has already been lost at sea, or he is already going out to be executed by a gentile court, or a wild animal dragged him away, a river swept him away, or a building collapsed on him – we apply to them the stringencies of the living and the stringencies of the dead: the agent may not give the get in the first place (*lechatchila*), and if he did give it, she is doubtfully divorced. If it later becomes known that the husband died before the get reached her, it is not a get at all.

3. Novel Insights (Chiddushim) and Explanations

* The practical difference (*nafka mina*) of a doubtful divorce in the case of a goses (R’ Yoel Asher and R’ Yitzchak): Here the question is not cancellation of the get, but whether the husband was alive at all at the time the get was given – that is, whether she is a divorcée (if he was still alive) or a widow (if he died before the get). The practical differences are: (1) regarding levirate marriage and its release (*yibum and chalitza*); (2) as a divorcée she is forbidden to a kohen (even after his death); (3) if the husband was a kohen, as a divorcée she may no longer eat *teruma*.

* The reality of a goses in practice (R’ Yoel Asher and R’ Yitzchak): In practice, the “Ateret Tzvi” ruled that most dying people end in death. But in actual practice, not everyone who is called a “goses” is truly a halachic *goses*.

* *[Digression: The teaching of the “Ateret Tzvi” regarding charity for Rabbi Meir Baal HaNes for a goses]:* R’ Yoel Asher relates a teaching of their grandfather, the “Ateret Tzvi”: whenever people would come to him to mention a *goses* (for prayer), he would always give charity to the “Rabbi Meir Baal HaNes” fund. His reason was: according to halacha, “most dying people end in death,” and only a minority survive; but Rabbi Meir is the Tanna in the Talmud who holds “we are concerned for the minority” (*chayshinan lemiuta*) – therefore one gives charity to Rabbi Meir Baal HaNes so that we may be “concerned for the minority,” that the *goses* should belong to the minority that survives!

* The meaning of “presumed divorced” (*bechezkat megureshet*) (R’ Yitzchak): The phrase “and she is under the presumption of being divorced” in the first case (siege, a storm-tossed ship, etc.) means that for the time being she is treated as a divorcée and the get is not withheld, but it is only a presumption – because it may later emerge through witnesses that the ship had already sunk earlier, and then it will turn out that she was not divorced.

* *[Digression: The teaching of the “Noam Elimelech” on one going out to be executed, versus the laws of saving life (pikuach nefesh)]:* R’ Yoel Asher cites the well-known teaching of the Rebbe R’ Elimelech (in the sefer *Noam Elimelech*, also cited in “*Bechukot Avotam*”) on the fact that the Sages say regarding “one going out to be executed” that we apply “the stringencies of the living and the stringencies of the dead,” and do not rule outright that he is already dead: since the Torah determines reality in the world, the Sages deliberately did not want to state with certainty that he is dead, in order to leave room for hope and a place in reality that even someone who is already “going out to be executed” may still merit a miracle and rescue from somewhere. R’ Yitzchak remarks on this from a halachic standpoint that with regard to rescue and saving life one need not rely on this, since the halacha in the Laws of Shabbat is clear that even for “one upon whom a collapse fell,” one desecrates Shabbat on a doubt to save him, because “in matters of saving life we do not follow the majority.” Here, regarding a get, it is merely a matter of being stringent on both sides (not giving the get lest he has died, and if it was given, she is doubtfully divorced lest he is alive). Both agree that there is no contradiction: it is good to have the encouragement (*chizuk*), while at the same time knowing the halachic reality.

—

Halacha 30 (End of Chapter 6): The Obligation of Sustenance and the Conditions of the Ketuba When Sending a Get via an Agent

1. The Rambam’s Words

“A husband who sent a get to his wife remains obligated in her sustenance (*mezonot*) and in all the conditions of the ketuba until the get reaches her hand or the hand of an agent for receipt (*shaliach kabbala*).”

2. Plain Explanation

A husband who sent a get to his wife through an agent for delivery (*shaliach holacha*) remains obligated for her sustenance and all the conditions of the ketuba until the get actually arrives in her hand or in the hand of her agent for receipt (even if the journey takes a long time). The husband cannot exempt himself with the claim that he has already handed the get over to the agent.

3. Novel Insights (Chiddushim) and Explanations

* What happens if the woman refuses to accept the get – before and after the Ban of Rabbeinu Gershom (*Cherem deRabbeinu Gershom*) (R’ Yoel Asher and R’ Yitzchak):

* R’ Yoel Asher brings out that there is a discussion among the *poskim* regarding the halacha when the husband has already sent the get on his part, but the woman absolutely refuses to accept it – whether he is still obligated for her sustenance.

* R’ Yitzchak answers that in the Rambam’s time (and according to the Rambam’s position, where there was no Ban of Rabbeinu Gershom against divorcing a woman against her will), the question was not relevant at all, since the get could be given to her even against her will; the Rambam is simply speaking about the period while the agent is still on the way. But nowadays, after the Ban of Rabbeinu Gershom, when one must wait for her to agree to accept the get, it certainly makes no sense that she could stubbornly refuse to accept the get and continue to demand sustenance – in such a case she would presumably be considered a “rebellious wife” (*moredet*), who forfeits her sustenance.

* The reason for the halacha and the Lechem Mishneh (R’ Yoel Asher and R’ Yitzchak):

* *The reasoning (R’ Yoel Asher):* Sustenance and the conditions of the ketuba are practical obligations tied to the reality that she is still “under her husband,” so the husband must continue to provide for her as long as she is not divorced (similar to the halacha of “a demand to marry” (*tevi’a linasei*) regarding a betrothed woman (*arusa*), where the obligation of sustenance begins when the time for the wedding arrives and she is ready to leave her father’s house).

* *The Lechem Mishneh (R’ Yitzchak):* The Lechem Mishneh says that seemingly the Rambam’s halacha is very obvious, since as long as the get has not reached her, she is still his wife in every respect! But the Lechem Mishneh points out that it is not entirely clear, since one could compare it to the question regarding an ordinary “doubtfully divorced” woman, whether the husband is obligated to provide her sustenance. Nevertheless, here, with an agent who is still on the way, she is certainly still his wife until the get reaches her hand.


📝 Full Transcript

Rambam, Laws of Divorce (Hilchot Gerushin), Chapter 6: The Laws of Agency (Shlichut) in a Get

Introduction: The Principles of Agency for a Get

R’ Yitzchak: Good, we are learning the sixth chapter of the Laws of Divorce (Hilchot Gerushin), and this is the chapter that deals with an agent (shaliach) – when the get (bill of divorce) is sent through an agent, or the wife sends an agent, and so on. There is another chapter, I think the next chapter also deals with agency (shlichut), but here we are discussing the main principles of agency, how it works, and who can do it,

R’ Yoel Asher: And how. Okay, so here he is going to lay out the matter of an agent. It isn’t one of the ten things that are derived, true, but it’s also included. Once we understand that “be-yadah” (into her hand) means

R’ Yitzchak: That it doesn’t have to

R’ Yoel Asher: Be the physical thing, it can be done through an agent, just like always.

There are going to be a few questions:

* How does one appoint the agent?

* Can one cancel the agency – the power of the agent to carry something out after he has been appointed?

* After that, there will be the question of whether one can make a mesirat moda’a (a formal declaration of protest invalidating a future act).

Interestingly, a few of these things are not strictly laws of agency, for example cancelling the get. Once you discuss cancelling the agency, you are already discussing cancelling the get as well. And once you discuss cancelling the get, you discuss making, that is, a moda’a, like a mesirat moda’a, a condition, I don’t know what it is, against the get. And also about how the agency can become invalid, yes.

—

Halacha 1: The Agent for Receiving (Shliach Kabbalah) and the Laws of Witnesses

R’ Yoel Asher: So, the Rambam says: “Ha-shaliach she-osah ha-ishah le-kabel lah gitah mi-yad ba’alah” – “The agent whom the woman appoints to receive her get from the hand of her husband.” There are two kinds of agents possible. Yes, the husband can send an agent to divorce, and the wife can send an agent to be divorced, and they have different names, and they work differently.

“The agent whom the woman appoints to receive her get from the hand of her husband,” the agent whom the wife appoints to receive the get from her husband’s hand is called a shliach kabbalah (agent for receiving). “U-mi-she-yagia ha-get le-yado” – “once the get reaches his hand,” when the get arrives in the hands of the shliach kabbalah, “titgaresh ke-ilu higia le-yadah” – “she is divorced as though it reached her own hand,” at that moment she becomes divorced.

Discussion: The Nature of the Shliach Kabbalah (“His Hand Is Like Her Hand”) Versus the Shliach Holacha

R’ Yoel Asher: The Rambam earlier called this kind of agency “yado ke-yadah” (his hand is like her hand). Therefore, when it arrives in his hand, it is as though it arrived in her hand. Yado ke-yadah – it seemed to imply that one has to appoint him in a different manner. One has to say clearly: “You are becoming a shliach kabbalah.” It’s a stronger kind of agent somehow.

R’ Yitzchak: We’ll already see how one does it, no? But stronger – it’s an agent who acts on her behalf.

R’ Yoel Asher: He works more strongly, because he is literally in her place, not merely performing an action.

R’ Yitzchak: I don’t know what the difference is.

R’ Yoel Asher: Okay. I didn’t understand. An agency to bring.

R’ Yitzchak: Both. He also performs an action. With the agent to bring, the get also takes effect at the time he gives it.

R’ Yoel Asher: Right, but the fact that it already takes effect in her city far away when it arrives in his hands – that means it is yado ke-yadah.

R’ Yitzchak: Also when the husband sends an agent for delivery (holacha), the get takes effect when the agent gives it to the wife or to her agent. It’s always like that.

Two Witnesses for the Appointment of a Shliach Kabbalah

R’ Yoel Asher: Yes. “U-tzerichah la’asoto bi-shnei edim” – “And she must appoint him before two witnesses.” The agency must be done with two witnesses.

R’ Yitzchak: That means one has to

R’ Yoel Asher: Make the agency with two witnesses,

R’ Yitzchak: They have to see that she makes the agency.

R’ Yoel Asher: The appointment of the agent has to be with two witnesses. Unlike others – in other types of agency it isn’t necessarily required to have two witnesses, but here there must be two witnesses for the agency.

R’ Yitzchak: Which other type? The Rambam also said regarding betrothal (kiddushin) that an agent for receiving requires witnesses. There was, I remember, a dispute about it there, but the Rambam holds both by kiddushin and by divorce that an agent for receiving requires witnesses, and an agent for delivery doesn’t. And here too we will see that an agent for delivery does not need witnesses.

R’ Yoel Asher: Why doesn’t an agent for delivery need them?

R’ Yitzchak: He doesn’t say. He doesn’t say why. He states the fact. It isn’t clear to me why, because that’s simply the fact. That’s how it is in the Gemara; they already didn’t see then the reasons one could offer – somehow an agent for receiving is more. I don’t understand why; to me it looks the same. I don’t understand why, but the holy Rambam says one needs witnesses. That’s the reality. I think it’s also that he doesn’t say. Yes?

That is to say, it turns out one needs two witnesses, says the Rambam. One needs witnesses both for the agency, that she appointed the agent, and besides that, yes? One needs witnesses for the get.

Witnesses to the Receipt of the Get (“Even If They Are the First Ones”)

R’ Yoel Asher: Yes? Meaning, the shliach kabbalah will need two witnesses who hear the wife make him an agent, and there will also need to be two witnesses who see that the agent actually received it into his hands. “U-tzerichah shnei edim she-ya’idu she-higia ha-get le-yad shluchah” – “And she needs two witnesses who will testify that the get reached the hand of her agent.” The second kind of witnesses are different; they are like always at a ceremony of handing over a get, where witnesses are required. That is, if the wife herself had gone, witnesses would also have been required

R’ Yitzchak: In the second case.

R’ Yoel Asher: But the Rambam says, when he says that those two witnesses aren’t enough in place of the other witnesses needed for the get, the Rambam says: “Va-afilu hen ha-rishonim” – “And even if they are the first ones” – the witnesses needed for “the get reached the hand of her agent” can be the same witnesses. “O echad min ha-rishonim ve-acher, harei zo edut gemurah” – “Or one of the first ones and another, this is complete testimony.” What would have been the initial assumption (hava amina)? Why would there have been any assumption otherwise? I don’t know.

R’ Yitzchak: I see here Tosafot says that perhaps because it’s strange: how could the same witnesses be in both places? They would have had to travel. The reason one makes an agent for receiving is presumably because she lives in another city, whatever, until it arrives. So it’s strange that the same witnesses are present at both situations.

R’ Yoel Asher: Perhaps someone wanted to be stringent about these things; on that it is ruled that the first ones can be the same witnesses. Okay.

When Is Testimony on the Handing Over Required?

R’ Yoel Asher: “Ba-meh devarim amurim” – “When does this apply,” says the Rambam, that second witnesses are needed for the handing over of the get. Interesting, this “when does this apply” is a bit awkward, because ideally (lechatchila) one always needs them. “When does this apply” in the sense that it’s very important,

R’ Yitzchak: Because the Rambam didn’t state a different case.

R’ Yoel Asher: Yes, okay,

R’ Yitzchak: He says it clearly there.

R’ Yoel Asher: “Ba-meh devarim amurim be-she-avad ha-get o nikra” – “When does this apply? When the get was lost or torn.” The get got torn or lost; one can’t look at the get. Then one relies primarily on the handing over of the get, on the witnesses to the delivery (edei mesirah). “Aval im hayah ha-get yotzei mi-tachat yedei shliach ha-kabbalah” – “But if the get is produced from the possession of the agent for receiving,” but if

R’ Yitzchak: The agent for receiving has

R’ Yoel Asher: The get and can show it, then “eino tzarich edim” – “he does not need witnesses.” Then one doesn’t need witnesses, one doesn’t need to ask who the witnesses to the delivery were, “bein she-nimsar lo be-edim, bein she-netano lo ha-ba’al beino le-veino” – “whether it was handed to him before witnesses or the husband gave it to him privately,” or even if the husband handed the get to the shliach kabbalah only between the two of them, “yetzi’ato mi-tachat yado ki-yetzi’ato mi-tachat yedei ha-ishah” – “its being produced from his possession is like its being produced from the wife’s possession.” Just as when a wife shows a get, one doesn’t challenge her about who the witnesses to the delivery were, if it’s a good get with valid signatures. The same thing when the agent brings the get – then one doesn’t ask him who the witnesses to the delivery were.

The Rambam says: “Ve-af al pi chen lechatchila lo yiten lo ha-get ela be-edei mesirah kemo ha-ishah atzmah” – “Nevertheless, ideally he should not give him the get except before witnesses to the delivery, just like the wife herself.” Ideally there must always be witnesses to the delivery. But it is only indispensable if the get isn’t available, if the get has disappeared.

R’ Yitzchak: But the signing witnesses (edei chatimah) always take the place of the delivery witnesses. Very good.

—

Halacha 2: The Agent for Delivery (Shliach Holacha) and the Agent for Bringing (Shliach Hava’ah)

R’ Yitzchak: Yes, let’s continue. That is how a wife makes an agent called a shliach kabbalah. Yes? Now we’ll learn that the same thing can

R’ Yoel Asher: The husband make an agent – more ways of making an agent. The Rambam says: “Ha-ba’al eino yachol la’asot shaliach le-kabel get le-ishto” – “The husband cannot appoint an agent to receive the get for his wife.” The husband cannot make an agent for the wife. Men often think they own the world, that they can also make an agent for her. No.

R’ Yitzchak: She has to make an agent for herself. I see only that she can make an agent both ways if she wants.

R’ Yoel Asher: But, let’s see, “aval noten le-shaliach le-holich get le-ishto” – “but he may give it to an agent to deliver the get to his wife.” He can make an agent to carry it, to stand in his place. “Ve-zeh ha-nikra shliach holacha” – “and this is called an agent for delivery,”

R’ Yitzchak: The agent for giving the get.

R’ Yoel Asher: “Ve-chen ha-ishah sholachat shaliach le-havi lah gitah mi-yad ba’alah, ve-zeh hu ha-nikra shliach hava’ah” – “Similarly, the wife may send an agent to bring her get from her husband’s hand, and this is called an agent for bringing.” The wife can also send an agent just to pick up the get, but without giving him the title shliach kabbalah, such that it would be yado ke-yadah, to be divorced when it arrives in his hand,

R’ Yitzchak: Only bringing. In other words, he will become an agent for delivery.

R’ Yoel Asher: He will only become an agent…

Discussion: The Rambam’s Novel Ruling Regarding the Shliach Hava’ah and the Dispute Among the Rishonim

R’ Yitzchak: The wife can make an agent for delivery and an agent for receiving. The agent for bringing is indeed the exact same thing as an agent for delivery; he becomes an agent in place of the husband. So the wife can make an agent for the husband! That’s why the Rambam needs to say that the husband cannot make an agent for receiving, because the wife can make an agent for delivery, called a shliach hava’ah. Which is just called differently,

R’ Yoel Asher: But it’s the same thing.

R’ Yitzchak: Does he have to consent to the agent? He has to consent to everything. He has to consent to giving a get at all.

R’ Yoel Asher: Fine, but with a shliach kabbalah, I mean to say, the husband doesn’t need to appoint him, so to speak. It’s enough that she appointed him, and it’s considered as though he consents.

R’ Yitzchak: If he consents, he gives it to her… The Rambam continues to describe: he comes to the husband and says, “I am a shliach hava’ah.” So the husband gives it to him, he becomes the husband’s agent, and she becomes divorced when the agent reaches the wife. That is the Rambam’s approach, the straightforward reading of the Rambam on this. Aha.

R’ Yoel Asher: The Rambam says: but the agent for delivery and bringing is different from the agent for receiving; witnesses aren’t needed,

R’ Yitzchak: “Ve-ein shliach holacha ve-hava’ah tzarich edim” – “The agent for delivery and bringing does not require witnesses.” Aha. Yes, that is the holy Rambam’s position and others’. It isn’t so clear. There were other righteous scholars who said it makes no sense: how can the wife make an agent for the husband?

R’ Yoel Asher: They understood that shliach hava’ah means something else – as if she simply has two modes of agency available: she can make the agency be in her place, including becoming divorced when it reaches the agent’s hands, and she can make, like a condition in the agency, that she not yet be divorced when it reaches his hands. That’s how they would view it.

R’ Yitzchak: It isn’t stated clearly in the Gemara that a wife can make an agent of what the Rambam calls a shliach hava’ah, or an agent for delivery. It isn’t clear. It could be simply that she means to say the husband has to make him an agent. The Rambam held no; the Rambam understands that the wife makes him an agent for delivery. It’s a somewhat interesting thing. On this I say: a wife can make both an agent for delivery and an agent for receiving, and a husband cannot. The Rambam gives it a different name: shliach hava’ah.

R’ Yoel Asher: That is the Rambam’s view,

R’ Yitzchak: And it’s not agreed upon by everyone else. Do you understand why? On the contrary, the Rambam’s position needs some understanding. Okay. The Rambam says – but the two types of agents are the same thing, yes? That’s why I made my heading “Shliach Holacha and Hava’ah,”

R’ Yoel Asher: Because it’s essentially one type. It’s not the same – I can understand why the Rambam says one can make a shliach hava’ah: the husband cannot make an agent for receiving, because receiving the get is a detriment (chov) to the wife. Perhaps it’s a benefit for the husband – once we know he has written a get, it’s a benefit to the husband, so it’s a kind of “zachin” (acting on someone’s behalf for their benefit) that she made an agent for him. Okay.

Discussion: Whether a Get Is a Benefit for the Husband, and the Nature of Appointing an Agent

R’ Yitzchak: Is it certain that a husband cannot make an agent for receiving, as you say,

R’ Yoel Asher: Because the Rambam said earlier that “chov hu lah” – “it is a detriment to her”; for him it’s a benefit, for him it’s a kind of, I don’t know whether

R’ Yitzchak: It’s a benefit to the husband,

R’ Yoel Asher: I don’t agree. If he consents, he gives it to her anyway. Therefore no appointment of an agent is needed, because perhaps it’s evident (anan sahadi) that the husband wants to give it to an agent. The husband wants to give it to anybody who will carry it; we’re talking about where the husband has already written it and has it ready.

R’ Yitzchak: It’s not true that you can make an agent for a person on his behalf; one cannot do a get by way of zechiyah,

R’ Yoel Asher: There’s no such thing, they say,

R’ Yitzchak: It’s not true that a get is a benefit to the husband; that’s not simply so.

R’ Yoel Asher: One has to think whether one can’t do it with

R’ Yitzchak: A law of zachin

R’ Yoel Asher: Le-adam (acting for a person’s benefit), whether one can’t make an agency – no, no, certainly not,

R’ Yitzchak: Zechiyah and agency are not the same thing, and that isn’t, yes. One can’t usually be a

R’ Yoel Asher: Benefactor (mezakeh) for someone else, but one can’t appoint an agency for someone else.

R’ Yitzchak: If one can benefit him, one can also appoint an agent on his behalf.

R’ Yoel Asher: Ah, well.

R’ Yitzchak: But one usually cannot appoint an agent for the husband. There’s no such thing, even if one knows he wants to give a get.

R’ Yoel Asher: Why? Why, then, does the Rambam speak of a shliach hava’ah?

R’ Yitzchak: No, that’s what I’m saying – the Rambam understood that there is such a thing, not because one is benefiting the husband,

R’ Yoel Asher: That doesn’t fit. Well, why? Who says not? Perhaps that’s what the Rambam is saying.

R’ Yitzchak: I’m saying not, because it isn’t a benefit for the husband; that’s not true. Is he sure the husband consents in the sense that he consents? He could later decide – he could say, the husband could say, “I don’t want it,” and nothing happens.

R’ Yoel Asher: Fine, that’s true. But that’s always relevant, because you thought that…

Novel Insight: The Kal Va-Chomer Reasoning for the Shliach Hava’ah

R’ Yitzchak: A funny thing. We thought it was a funny thing that the wife can make an agent for delivery. No, it could be the opposite. It’s like a kal va-chomer (a fortiori argument). If the wife can make an agent for receiving, which makes her divorced immediately, all the more so she can make an agent for delivery, even though technically he then becomes the husband’s agent. That’s something…

R’ Yoel Asher: The truth is you’re right, because if I say it’s a zechiyah, then anyone could make an agent in his place.

R’ Yitzchak: That’s what I’m saying – I can’t go around divorcing people.

R’ Yoel Asher: Only the wife can make an agent here.

R’ Yitzchak: No, one can’t go around divorcing people.

R’ Yoel Asher: People also don’t walk around with a ready get in their pocket that was signed today. So…

Acting on the Husband’s Behalf to Effect a Get, and Coerced Divorce (Kefiyat Get)

R’ Yitzchak: No problem, I’m saying one cannot. There are rabbis today who – I remember there were certain people who tried to effect a get by zechiyah on behalf of a husband when he is unable. Usually one cannot. There’s no such thing. There is…

R’ Yoel Asher: Certainly not in those cases, because why does one want to do it by zechiyah? Because there’s trouble – the husband isn’t cooperating.

R’ Yitzchak: No, let’s say he’s unable, whatever. Actually, one usually can’t do that. Even the obligation, we learned, they mean…

R’ Yoel Asher: One can’t use the coercion (kofin), the – the idea that he truly wants it too, to learn from that the ability to make an agency in his place?

R’ Yitzchak: No, on the contrary, that’s a problem. Even with a coerced divorce, one must make – not through an agent, generally – a problem. Anyway, let’s not learn that. What does the Rambam say here?

—

Halacha 3: Witnesses at the Appointment of an Agency and the Principle of an “Unspecified Agent”

Discussion: Why Does an Agent for Receiving Need Witnesses and an Agent for Delivery Does Not?

R’ Yoel Asher: So, the Rambam continues…

R’ Yitzchok: When he makes, uh, this is,

R’ Yoel Asher: The agent (*shaliach*) doesn’t need witnesses. Right. Why?

R’ Yitzchok: It’s not clear. The Rambam, on the contrary, it’s difficult. The Rambam found some Gemara that says that an agent for receipt (*shaliach le-kabbalah*) needs witnesses, and regarding an agent for delivery (*shaliach le-holachah*) it doesn’t say so. The Maggid Mishneh says, *ve-khen etzel rabbeinu* (“and so it is with our master”), that it doesn’t say witnesses regarding an agent for delivery, *ve-khen mitba’er be-kamah sugyos* (“and so it is evident in several passages”). And why indeed? An agent for bringing (*shaliach hava’ah*) is the same thing. Why does an agent for receipt need witnesses?

R’ Yoel Asher: It’s not clear. The agent for bringing or the agent for delivery doesn’t change the status of the woman from not divorced to divorced. The woman changes it when she receives it.

R’ Yitzchok: So? It’s only because…

R’ Yoel Asher: Therefore for that one he needs witnesses, because that’s a stronger legal effect (*chalos*) that’s placed upon him. That my hand will be like her hand. Yes, the Rambam threw out that phrase, *yado ke-yadah* (“his hand is like her hand”), as opposed to an agent… in the previous chapter. Yes, yes, when he said *shaliach she-asasu yado ke-yadah* (“an agent whom she made, his hand is like her hand”). Or he’s talking about an agent for receipt. That it becomes *yado ke-yadah*, that when she performs an action and receives the get (bill of divorce), now the woman changes from top to bottom, yes.

R’ Yitzchok: And when he gives a get,

R’ Yoel Asher: It becomes a get. No,

R’ Yitzchok: He merely carries it. No, he gives it.

R’ Yoel Asher: He’s the carrier. The husband gave it, the husband handed it over.

R’ Yitzchok: I don’t understand what you’re saying. When a man sends a get through the mail, which doesn’t count as an agent, he doesn’t divorce her. When he sends it through an agent for delivery, it becomes a divorce when the agent for delivery gives it to the woman. It’s the same thing — the act of the agent’s giving (*ma’aseh nesinas ha-shaliach*), that needs witnesses, I’ll see shortly, that’s when it becomes a get. No,

R’ Yoel Asher: An agent for delivery or bringing doesn’t need it.

R’ Yitzchok: He doesn’t need witnesses for the appointment of agency (*minui shelichus*), but for the giving of the get (*nesinas ha-get*) he needs witnesses. Meaning, yes, fine, but at the giving of the get there’s the act. I don’t understand. Okay, then there’s a giving of the get. I don’t understand the difference. I don’t understand the distinction; even the Maggid Mishneh doesn’t understand the distinction, he just said that that’s what it says in the Gemara. So, I don’t see why there should be a real distinction. I don’t understand.

Okay. He does bring that the Rema was in a format where they wanted to say that one can appoint an agent for receipt on her behalf without her knowledge (*mezakeh*), because we know for certain that it’s a benefit for her (*zechus lah*) and the like. So not the way I’m trying, that a get is called a liability (*chovah*), rather perhaps it’s more of a practical matter. So in that manner it is called, yes, yes, in short, one can infer it. Anyways, yes.

The Effect of the Get with an Agent for Delivery and Bringing, and the Rule of “An Unspecified Agent”

R’ Yoel Asher: Fine, the Rambam continues.

R’ Yitzchok: And then, he only says, he only concludes the law of the agent for delivery or bringing.

R’ Yoel Asher: So with the agent for delivery and bringing, witnesses aren’t needed. The Rambam continues: the woman is not divorced *be-get she-shalach ha-ba’al o she-hevi lah shaliach hava’ah ad she-yagi’a get le-yadah* (“by a get that the husband sent, or that an agent for bringing brought her, until the get reaches her hand”). Unlike an agent for receipt, where the effect of the get takes place when it reaches the hand of the agent for receipt, with an agent for delivery it means it will only take place when it reaches her hand.

The Rambam says, *ve-khol makom she-ne’emar be-inyan ha-gittin shaliach stam* (“and wherever an unspecified ‘agent’ is stated regarding gittin”), when one simply says the word “agent,” one usually doesn’t mean an agent for receipt, but rather *shaliach holachah o shaliach hava’ah* (“an agent for delivery or an agent for bringing”). One doesn’t mean an agent for receipt.

R’ Yitzchok: Yes, what does he want? Simply clear. In Tractate Gittin. But the meaning is when one doesn’t read it in his own [words] — when he says in various halachos, he’s going to say “an agent” everywhere, sometimes whichever type of agent. And if a husband sends, if a husband sends, it’s obvious that it’s an agent for delivery, because a husband can’t make an agent for receipt. I don’t know where it says a plain “agent.” Okay, continue.

R’ Yoel Asher: It’s very — I don’t know where it is. Now the Rambam is going to list who is fit to be an agent. Here it’s very similar to the same

R’ Yitzchok: thing that we were taught in Hilchos Kiddushin (Laws of Betrothal), yes? He says that no, that this is a rule in the Rambam, I don’t know where we see this. He says that there are a few halachos that one has to read in this way; the Rambam doesn’t say, the Rambam says “an unspecified agent.”

R’ Yoel Asher: What he said earlier already, that means?

R’ Yitzchok: Earlier or later. He says the practical difference is *she-ne’emar*, *be-khol makom she-ne’emar be-inyan ha-gittin* — not “that was stated” in the sense we’ve read, because it’s a halacha in the rules of the Rambam. Ah, later, ah. Meaning that the Rambam — not every halacha where the Rambam says “an agent” is true also for receipt. Still, perhaps you can understand from the context; I don’t know why he needs to say it.

—

Halacha 4: Who Is Fit and Unfit to Be an Agent for a Get

The Five Biblically Disqualified Categories for Agency

R’ Yoel Asher: We’ll see. The Rambam continues; he’s now going to tell us who is fit to be an agent. Yes. I think roughly the same thing was stated in Hilchos Kiddushin. The Rambam says as follows: *ha-kol kesherim li-shlichus ha-get bein shaliach kabbalah bein shaliach holachah ve-hava’ah* (“all are fit for agency of a get, whether an agent for receipt or an agent for delivery and bringing”) — here he does explicitly list both types of agents — *chutz min ha-chamishah* (“except for the five”). These five categories of people are not valid agents for a get: *ha-nochri* — a gentile, a slave, a deaf-mute (*cheresh*), a mentally incompetent person (*shoteh*), and a minor (*katan*), these five. And they are disqualified even by Torah law. Therefore, if a get was nevertheless handed over through them, *o hevi echad mehen get, eino get* (“or if one of them brought a get, it is not a get”), because they are not fit at all to be agents. And the Rambam

R’ Yitzchok: told us

R’ Yoel Asher: the reasons in Hilchos Kiddushin.

R’ Yitzchok: Yes. Yes, that they don’t have understanding (*da’as*), that they don’t have the capacity for acquisition. A slave is not included in the laws of gittin, and a gentile is a gentile.

R’ Yoel Asher: A gentile doesn’t take the document seriously.

R’ Yitzchok: A gentile is a gentile; he doesn’t need to come to anything.

Women, Relatives, and Those Disqualified Due to Transgression Regarding Agency for a Get

R’ Yitzchok: *Aval ha-nashim ve-ha-kerovim* (“but women and relatives”), but

R’ Yoel Asher: There are people who are usually not fit — for example, for testimony they’re not fit — but they are fit to be agents. *Ha-nashim ve-ha-kerovim* are fit. *Ve-afilu ha-pesulim mi-divrei soferim ba-aveirah kesherim li-shlichus* (“and even those disqualified by Rabbinic decree due to transgression are fit for agency”). Also people whose testimony the Sages forbade because they commit

R’ Yitzchok: Rabbinic transgressions.

R’ Yoel Asher: Whereas by Torah law, if someone transgresses the Torah openly, the Rambam listed that he is

R’ Yitzchok: like a gentile in all respects regarding testimony.

R’ Yoel Asher: Regarding testimony, for example, Shabbos — just as if someone desecrates Shabbos, for example,

R’ Yitzchok: he has the status

R’ Yoel Asher: of a gentile for many things. But no, I want to say what *pesulim mi-divrei soferim* means. There are people who are disqualified by Torah law — for example, people who transgress Torah prohibitions; robbers are not trustworthy in matters of monetary credibility, and so on. But there’s when one is disqualified by Rabbinic decree because one commits Rabbinic transgressions — such a person is still fit regarding agency; the Sages did not disqualify

R’ Yitzchok: those people for agency.

R’ Yoel Asher: But someone who is *pesulin ba-aveirah mi-divrei Torah* (“disqualified due to transgression by Torah law”), someone who commits Torah transgressions, and he’s disqualified by Torah law, for example, for testimony — but regarding agency it’s like this: *pesulin le-hava’as ha-get*, they are disqualified from bringing a get, but only disqualified Rabbinically. *Ve-im hevi’u*, if they were nevertheless used as agents, *harei zeh pasul*, the get is a disqualified get (*get pasul*). That means by Torah law it’s a valid get, because although they’re disqualified by Torah law, they’re only disqualified by Torah law regarding testimony, or regarding matters the Torah prohibited. Only the Rabbis took away their status of agency for those disqualified by Torah law, but the Rabbis also only did it for those disqualified by Torah law, and only Rabbinically.

R’ Yitzchok: The reason is because every agent of a get has within it a bit of testimony, because

Halachos 5–6: The Definition of Those Disqualified from Testimony Regarding Agency for a Get

The Principle That Agency for a Get Contains an Aspect of Testimony, and Those Who Dispute the Rambam

R’ Yitzchok: It seems, for example, we’re talking about an agent for delivery not needing witnesses. So in the agency lies a certain testimony that the get is valid, that the husband commanded it, but it’s not actual testimony.

R’ Yoel Asher: It’s an agency. A certain credibility (*ne’emanus*), you could say.

R’ Yitzchok: Right, that’s what I saw they bring, it’s called a bit of testimony. So therefore, let’s ask.

R’ Yoel Asher: The agent can be one of the two witnesses for the receipt of the get, yes?

R’ Yitzchok: Yes, but I’m not necessarily talking about that. If he’s disqualified from testimony…

R’ Yoel Asher: Then one would need to argue on that basis.

R’ Yitzchok: Yes, okay. But on this there are indeed many who dispute it. Meaning, the Rambam — the Maggid Mishneh says he doesn’t know where the Rambam took this law from.

R’ Yoel Asher: The law that the Rabbis…

R’ Yitzchok: disqualified the agents for agency? Those disqualified from testimony, yes. The Ra’avad also says that he doesn’t agree; the Ra’avad here: *lamah im hevi pasul*, why?

—

The Distinction Between “The Get Was Validated by Its Signatures” and When One Relies on the Agent

R’ Yoel Asher: But no.

R’ Yitzchok: We haven’t yet finished reading the end of what the Ra’avad is talking about. Yes.

R’ Yoel Asher: Let’s finish it. But the Rambam concludes that… The Rambam says: *ba-meh devarim…*

R’ Yitzchok: *amurim* (“In what case is this said”), that it’s…

R’ Yoel Asher: only disqualified, that it’s disqualified Rabbinically but by Torah law it’s considered a get — when? *Be-she-niskayem ha-get be-chosmav* (“when the get was validated by its signatures”), when there are also signatures. Then the Rabbis say that the signatures are fine, but there’s a deficiency in the witnesses of delivery (*edei mesirah*), so one should…

R’ Yitzchok: It becomes Rabbinically disqualified. There’s a deficiency in the agency. The agency isn’t good.

R’ Yoel Asher: *Aval im lo nismoch bo ela al divrei pasul min ha-Torah ba-aveirah* (“but if we relied on it only on the words of one disqualified by Torah law due to transgression”) — but if there were only — no signing witnesses (*edei chasimah*), one relies only on the witnesses of delivery — even though there are two valid witnesses of delivery, but the witnesses of delivery merely see an agent who is a Torah-level transgressor — *eino get* (“it is not a get”). Why? That’s a big novelty. This is a novelty of the Rambam; here is the big novelty. Right. Not just disqualified… It’s a bit misleading that we learn “by Torah law.” The disqualification means that by Torah law… No, by Torah law it’s not that the agent is a good agent if there’s a signature, but rather that the signature is what does the work.

R’ Yitzchok: Right, but that — I’m sorry. I thought he was talking about when he makes — no, there are no witnesses.

—

Discussion: Does the Agency Become Void, or Is There a Lack of Credibility Regarding the Get?

R’ Yoel Asher: So the Ra’avad asks on this: what does it help me that there are signatures? If his agency isn’t a valid agency, then there wasn’t a valid giving of the get? A strong question, yes? *Lamah im hevi…*

R’ Yitzchok: I don’t understand. No, the Ra’avad disputes the basic law itself, that one who is disqualified — a Jew who desecrates Shabbos, whatever, someone who is disqualified from testimony — is automatically disqualified for agency of a get. No.

R’ Yoel Asher: But I want to say that even according to the Rambam himself it’s difficult. What do signatures help me? If the agency becomes an invalid agency, then it means the get wasn’t handed over! It didn’t work! Another person gave her a get; the husband didn’t give her the get.

R’ Yitzchok: What do the signatures help in such a case?

R’ Yoel Asher: Only Rabbinically! No, but the Rambam says “*eino get*”! *Aval im lo nismoch bo ela al divrei pasul min ha-Torah ba-aveirah, eino get*. How does it jump from “it is not a get” to… How do the signatures help me with this?

R’ Yitzchok: Every time a get is brought, the agent — it’s as if he’s saying that this is a valid get. Nu? Therefore, every time, every agent who brings a get is saying with that that it’s a valid get.

R’ Yoel Asher: Yes, but there are witnesses who say that.

R’ Yitzchok: Which witnesses?

R’ Yoel Asher: The signing witnesses.

R’ Yitzchok: The signing witnesses say that the get took place, that there was the get. But when he gives the get, yes, he gives the get privately, there are no witnesses, there are only the signing witnesses, so the entire testimony for the get is the disqualified agents. If there are signing witnesses, they’re not the whole thing; they’re only the testimony on the small detail that the get is valid — one doesn’t need to say *be-fanai nichtav* (“it was written in my presence”), it’s not disqualified, it’s from Eretz Yisrael.

R’ Yoel Asher: My question is, when the agent was disqualified by Torah law, yes? And one relies on the signing witnesses — why do the signing witnesses help me, if one says that his agency becomes void? One is saying in general that his agency becomes void. Aren’t we saying that the agency becomes void?

R’ Yitzchok: That’s what I’m trying to tell you. Agency and disqualification from testimony have nothing to do with each other.

R’ Yoel Asher: Ah, so the Rambam says “*eino get*” for a different reason! Because since he’s not fit for testimony — normally he’s like a single witness (*ed echad*), something like that? No, but that’s what you’re saying: normally agents are a kind of witnesses.

R’ Yitzchok: Agents are always — that’s how I saw someone explain it here, maybe he…

R’ Yoel Asher: I don’t remember who.

R’ Yitzchok: Agents always have an aspect of testimony.

R’ Yoel Asher: Included — no, here one wants to rely on the witnesses. Very good.

R’ Yitzchok: So when one needs it, that’s what it means.

R’ Yoel Asher: But the Rambam hasn’t yet stated the halacha that there’s a kind of single witness.

R’ Yitzchok: It’s a single witness, two agents. Let it be two anyway. With an agent there’s no agency [issue]; testimony is only one person. Ah.

R’ Yoel Asher: Or maybe yes? No, an agent can be a single agent.

R’ Yitzchok: And I know…

R’ Yoel Asher: But we need — maybe there’s something here that a single witness is enough when… No, when there’s no get validated by its signatures, there need to be two witnesses of delivery. Very good.

R’ Yitzchok: In short, if there’s a problem of credibility — the person, somehow one relies on the agent. One relies on the agent; every time an agent brings [a get], one relies on him.

—

The Meaning of “The Get Was Validated by Its Signatures” and the Rambam’s Reasoning

R’ Yoel Asher: We’re going to learn next that one needs to bring the two witnesses.

R’ Yitzchok: He brings the two witnesses. Not two witnesses — there aren’t two witnesses.

R’ Yoel Asher: When there’s no get validated by its signatures, one needs to go to the witnesses of delivery. Now, how does one come here to rely on *divrei ha-pasul min ha-Torah* (“the words of one disqualified by Torah law”)?

R’ Yitzchok: No, it’s not — why do you say that? *Niskayem ha-get be-chosmav*, not that there are signing witnesses.

R’ Yoel Asher: Ah, there are signing witnesses, but it wasn’t validated?

R’ Yitzchok: *Niskayem ha-get*. The two signing witnesses say that the get was written properly, that it was written specifically [for her].

R’ Yoel Asher: It’s not forged and the like. What is the meaning of validating the get by its signatures (*kiyum ha-get be-chosmav*)? What does it mean? One came before…

R’ Yitzchok: the beis din (rabbinical court), and with that the two witnesses tell us that the get is valid. Ah, if not, then one relies on the agent that the signing witnesses are valid and the like, you understand? Every time the agent comes, the agency contains a credibility, a certain testimony that this is indeed a valid get. Therefore you need the agent in order to believe him. If one doesn’t need to believe him, but only as an extra measure, okay, with that it’s valid. But if one actually needs to believe the agent, and the agent is disqualified from testimony Rabbinically — no, by Torah law, he’s disqualified from testimony — then you have no testimony that it’s a valid get. That’s the Rambam’s logic.

R’ Yoel Asher: But there’s — a whole piece is still missing that the Rambam hasn’t told us yet, which he would have needed to tell us: that whenever one says that when there are no witnesses of delivery it’s fine if there are signing witnesses, one is talking about when the signing witnesses were established. No, no…

R’ Yitzchok: What kind of… If not?

R’ Yoel Asher: Then one relies on the agent as a kind of testimony.

R’ Yitzchok: Every agent, where signing witnesses aren’t lacking, that…

R’ Yoel Asher: An agent is some kind of testimony, which is…

R’ Yitzchok: a novelty, not *niskayem ha-get*. We’re talking, again…

R’ Yoel Asher: What’s still missing: what happens with every kind of get where a woman comes with a get in her hand that has signing witnesses? We’re talking about *niskayem*, and she’s allowed to go get married — is that when it was validated by its signatures, or otherwise not?

R’ Yitzchok: No, no, not that. I’m talking about every agent. Every agent who brings a get is saying with that that it’s a valid get. Every agent, a normal agent, brings a get and is saying with that that it’s a valid get. Therefore one must be careful that the agent should be fit for testimony. That’s all. This is a halacha that isn’t written. What is written here? That *pesulim le-edus mi-divrei Torah* (“those disqualified from testimony by Torah law”) are disqualified from bringing a get.

—

Discussion: Are Witnesses Required When Appointing an Agent for Delivery (*shaliach le-holachah*), and the Difficulty Regarding Relatives

R’ Yoel Asher: I don’t understand, no.

R’ Yitzchak: “I don’t understand, no.” What don’t you understand?

R’ Yoel Asher: When one appoints an agent, yes? When the husband hands over the *get* (bill of divorce) into the hands of the agent, there need to be two witnesses there who read it, who read the *get*. That’s what the Rambam says. They are the witnesses. And if there’s any question…

R’ Yitzchak: Then you have to go back to the two witnesses. What are you talking about? What? What, what, what? No, you don’t need any witnesses for an agent for delivery. What are you talking about? You only need witnesses…

R’ Yoel Asher: Not an agent for delivery, but when the husband hands over the *get* into the hands of the agent, there have to be two witnesses, no?

R’ Yitzchak: No, what are you thinking?

R’ Yoel Asher: Certainly yes, a *get* has to be handed over with witnesses.

R’ Yitzchak: Master of the entire world! The *get* — the delivery of the *get* (*mesirat ha-get*) takes place when the agent hands it over, not when the husband hands it over. This person is an agent for delivery, right?

R’ Yoel Asher: The same thing when he hands it over…

R’ Yitzchak: There need to be two witnesses. No.

R’ Yoel Asher: When one gives it, yes. When it’s handed over, there need to be two witnesses. Ah, but those two witnesses didn’t see him receive the *get* from the husband.

R’ Yitzchak: That’s not our problem. Our only problem here is that perhaps it’s an invalid *get*. False witnesses signed on it, whatever. There could be all kinds of ways it’s invalid.

R’ Yoel Asher: But we never rely on the agent. How do we rely on an agent? He’s a single witness (*ed echad*). What does he say? What does the agent even say? It hasn’t yet been stated in the Rambam that the judges are taking anything from the agent.

R’ Yitzchak: It says here, it says here that one who is disqualified from testimony is disqualified from agency. What’s the connection? The Ra’avad asks a question here: what does disqualification from testimony have to do with disqualification from agency? Since when does an agent need to be fit for testimony? The answer is: in every agency there lies an element of testimony. I’m saying, what the Rambam says clearly fits a hundred percent with the logic. What do you want — that the logic is correct? That I don’t know. But the reasoning he gives is very clear: in every agency there lies a certain testimony. Therefore, if we need the agent for testimony, and he is disqualified from testimony by Torah law, then his agency is void, it’s invalid, it is not a *get* (*eino get*). If we don’t need his testimony at all, because we have independent evidence from the signatories of the *get* that it’s a valid *get*, then it’s only rabbinic (*mi-de-rabbanan*).

R’ Yoel Asher: But there’s something where it said “relatives are valid” (*ha-kerovim kesherim*), for example, yes? For that he is believed. Why? If there’s some element of testimony here?

R’ Yitzchak: The Rambam doesn’t tell us any more…

R’ Yoel Asher: About the testimony that is involved here.

R’ Yitzchak: He only needs a bit of testimony, only a bit. But you clearly see, you clearly see that this is how it works. Now, you’re right that it’s not clear that it’s so. You can argue about it. You can argue that the halacha isn’t like that. I’m only saying that the Rambam’s reasoning works if you put it this way. I agree that I can’t understand why it must be so.

R’ Yoel Asher: If there’s any reliance here at all (*nismoch bo*), if there’s any element of “we rely on him,” then the thing we rely on needs to have two witnesses. If there needs to be reliance, there need to be two witnesses.

R’ Yitzchak: I don’t know. You’re coming up with novel ideas (*chiddushim*), you’re saying. The Rambam doesn’t say it. Okay. I don’t know. I hear you, I’m just telling you what the Rambam says. I don’t know why. When you learn the whole Gemara, you’ll see.

—

The Ra’avad’s Objection (*hasagah*)

R’ Yoel Asher: The Ra’avad disputes the Rambam on this.

R’ Yitzchak: Yes, but let’s see what the Ra’avad’s arguments are. You’ve already seen it. The Ra’avad says that if the *get* was authenticated (*nitkayem ha-get*), it should be valid. And if we do trust him, it should be no *get*. Ah. The Ra’avad says — don’t look there, don’t look there, you can’t see. We learned the Ra’avad, I don’t understand. The Ra’avad disputes the entire halacha. The Ra’avad says that if it was authenticated, why should it be invalid? And if we do rely on him, why is he valid? Ah.

R’ Yoel Asher: He says: “And he did not need to say ‘it was written in my presence and signed in my presence'” (*be-fanai nichtav u-ve-fanai nechtam*). Okay, very good. But the trust refers to the words “it was written in my presence and signed in my presence.”

R’ Yitzchak: No, that’s not what it means. That’s a different matter. There are times when he needs to say it. But now we’re talking about a normal case, where he doesn’t need to say it. You’ll learn it in the next chapter.

R’ Yoel Asher: If so, what kind of…

R’ Yitzchak: If he does need to say it, I understand that he would…

R’ Yoel Asher: Be a difficulty for a *get*. “Only that she should not marry…”

R’ Yitzchak: “And if she married, she is not divorced.” In the next piece you’ll see that “and there is another variant” — there’s another version of the Ra’avad’s text, where he says he doesn’t understand what disqualification from testimony has to do with this at all.

R’ Yoel Asher: “And he is a full Jew in all respects.”

R’ Yitzchak: Why should he be disqualified from testimony? That’s the first thing the Ra’avad doesn’t understand.

R’ Yoel Asher: And second… it goes like this, he doesn’t understand a single law. Go backwards.

R’ Yitzchak: But now we’re talking about getting into the advantage.

R’ Yoel Asher: As if he doesn’t need to say it. You’ll learn it in the next chapter.

R’ Yitzchak: If he does need to say it,

R’ Yoel Asher: I understand that he should be fit for testimony.

R’ Yitzchak: In the next piece you’ll see “and further they corrected it,” which is another version in the Ra’avad, that’s what he says — I don’t understand what has to do with it

R’ Yoel Asher: disqualification from testimony at all,

R’ Yitzchak: He doesn’t need to be disqualified from testimony. That’s the first thing the Ra’avad doesn’t understand. And second, look how he doesn’t understand “unless we do not rely on him.”

R’ Yoel Asher: What? The Ra’avad didn’t even speak in terms like the words “we do not rely on him.”

R’ Yitzchak: He doesn’t understand. He doesn’t understand the halacha. He says that if we don’t rely on him — if we do rely on him, then it should be a *get*. I don’t know what “why is it not a *get*, rather only that she should not marry on its basis, and to say she is not divorced” means.

R’ Yoel Asher: If it’s only a stringency (*le-chumra*). That’s what he means to say — if the Rambam says this only as a stringency.

R’ Yitzchak: But “not a *get*” means

R’ Yoel Asher: “not a *get*” by Torah law, always.

R’ Yitzchak: I don’t know. That piece — I don’t know what the Ra’avad is saying. Anyway, the Rambam’s position is that by rabbinic law an agent for a *get* must be fit for testimony. Nothing can be done about it. So says the holy Ra’avad.

—

Halacha 7: Invalid at the Beginning and Valid at the End, and Beginning and End with Sound Mind

R’ Yitzchak:⟦#2⟧ “But” — we’ve already learned that. Now, we learned that an agent may not be a minor, not a deaf-mute or a mentally incompetent person, etc. What happens if he was, and later became fit?

R’ Yoel Asher: Yes? “If the agent was a minor when the *get* was given to him” — the husband gave a *get* to a minor as an agent, and in the meantime he grew up, and he was already “an adult when he brought it.” This must have happened a lot — so people could make lots of bar mitzvah *divrei Torah* about a free *get*. He became “an adult when he brought it,” or “a deaf-mute who became able to hear” — a deaf-mute who stopped being a deaf-mute, or a mentally incompetent person who stopped being incompetent, or a non-Jew who, poor thing, the illness of being a non-Jew left him — he converted — or “a slave who was freed,” then “this is void” — the *get* is void, because it’s not enough that when carrying out the agency one is an adult; rather, at the appointment of the agency, the agent must be a… It’s not so simple. I could have said, it’s the same person. I appointed him as an agent, and there were two

R’ Yitzchak: witnesses who saw it, and now he’s already an adult.

R’ Yoel Asher: He’ll get the potential to become an agent at the moment he’s able. I don’t know, can you hear? I can’t hear.

R’ Yitzchak: What does “void” mean? Does void mean void by Torah law? Yes, certainly. Void, yes. Void, no. Void and invalid. Either “not a *get*” or “void.” I think it’s simple, always a *get*, but the novelty is the next halacha.

R’ Yoel Asher: “If the *get* was given to him while he was of sound hearing,” he was a *pikei’ach*, he was healthy, “and he became deaf,” afterwards he became a deaf-mute, “and then regained hearing,” afterwards he became able to hear again.

R’ Yitzchak: In between there was a period when he was crazy, deaf,

R’ Yoel Asher: Or the same thing with “he was sane when it was given to him, and became insane, and then became sane again when he brought it to the woman.” At the appointment of the agency, when he was appointed as agent, he was an adult, he was obligated in mitzvot, he had sound mind. And at the handing over, at the carrying out of the agency, he also had sound mind. In between there were other times — “this is a valid *get*, because its beginning and end were with sound mind.” The beginning and the end were with sound mind; the middle doesn’t concern me.

An Inquiry into “Regained Hearing”: The Old Mind or a New Mind?

R’ Yitzchak:⟦#3⟧ Here someone could have argued that

R’ Yoel Asher: In the middle he also took a nap, yes? And he became a…

R’ Yitzchak: A nap isn’t a… a drowsy person can be… if he’s fully drunk, not… a drowsy person can

R’ Yoel Asher: be appointed as an agent. Yes. Or in between he drank and became drunk like Lot. Certainly.

R’ Yitzchak: No problem, but here you can — it’s different, you’re disqualifying the person. One could certainly make an argument that he stopped being a person; now he’s a newborn infant, I don’t know, he needs to betroth his wife again. No, okay.

R’ Yoel Asher:⟦#4⟧ But we need to know: does “regained hearing” mean he got back the same old mind, or did he get a new mind?

R’ Yitzchak: He returns to his previous status. He’s a person again. He had stopped being a person, stopped being a legal person with regard to…

R’ Yoel Asher: Did he get back his mind, or did he get a mind? A reincarnation (*gilgul*) or a *dibbuk* of someone else…

R’ Yitzchak: He became a new mind. The question is: every mind is socially connected to the old experience. We understand the conclusion, but we also understand what the inquiry would have been.⟦#5⟧ This is the halacha of what?

R’ Yoel Asher: Of the mental capacity an agent needs. Yes, of who is fit to be an agent. We’ve finished with who is fit to be an agent; now we’re going to learn the laws of an agent for receipt (*shaliach le-kabbalah*).

—

Halachot 8–9: The Wording for Appointing an Agent for Receipt, and the Law of a Minor Girl

R’ Yitzchak: Yes, how — basically how one has to do it, right? Yes.

R’ Yoel Asher: You say so. Yes, how one appoints the agent,

R’ Yitzchak: What the wordings are.

R’ Yoel Asher: “A woman who appointed an agent before witnesses and said to him,” she said, “‘Take my *get* for me,'” bring me the *get*, take the *get* for me — you’re right, yes — or “‘Let it be for me in your hand,'” the *get* that is “for me” should be “in your hand.” This is called an agent for receipt. We learn that this means: take it for me, receive it for me, “as if she had said to him, ‘Receive my *get* for me.'” That means the best wording to express oneself properly would have been “Receive my *get* for me.” Also “Take my *get* for me” or “Let it be for me in your hand” are other ways of saying it.

R’ Yitzchak: This is called the agent for receipt; often “receive” is the correct…

R’ Yoel Asher: “And a woman may appoint an agent for receipt to receive the *get*.” The Rambam says that the agent for receipt can receive it from the husband himself, or also from the husband’s agent. There can be two agents in the picture, yes. “And a woman may appoint an agent for receipt to receive her *get* for her from the hand of her husband’s agent.” Yes,

R’ Yitzchak: Seemingly that’s also obvious,

R’ Yoel Asher: Right? Yes.⟦#6⟧ Now the Rambam will discuss a minor girl (*ketanah*). We learned about a minor being an agent. What about a minor girl — can she appoint an agent? A minor girl who needs to receive a *get*. Yes, a minor girl who was betrothed — let’s say her father betrothed her and he died. Yes. “And a minor girl cannot appoint an agent for receipt.” The minor girl can’t appoint an agent to receive a *get* on her behalf. The Rambam says as follows: “Even though her courtyard acquires her *get* for her like an adult,” a minor girl who has a courtyard, who has a property — one can divorce her by throwing a *get* into her property, and the courtyard acquires it by the law of agency. So we see that — well, why should the courtyard be able to be her agent, but an agent can’t be her agent? The Rambam says: “Because an agent for receipt requires witnesses.” Unlike when one places it into a courtyard, where one doesn’t need witnesses.

Back-and-Forth on the Rambam’s Reasoning and the Ra’avad’s Objection

R’ Yitzchak: Right. Meaning, witnesses are needed for the *get*, but not for the agency of the courtyard.

R’ Yoel Asher: A courtyard is a courtyard.

R’ Yitzchak: One has to understand there, whatever it is, but the courtyard needs…

R’ Yoel Asher: An agent for receipt means: to appoint the agent for receipt requires witnesses. Making your courtyard work for you doesn’t require witnesses; it works for you automatically. Right. But appointing an agent for receipt is a matter of trustworthiness, so it requires witnesses.

R’ Yitzchak: Not trustworthiness, whatever. The proof is that the Rambam says it requires witnesses.

R’ Yoel Asher: Anything that requires witnesses — the object of it, the person being spoken about, also needs to have sound mind. So one has to testify… one has to testify to what? That the principal (*meshaleach*), the one appointing the agent, is appointing an agent. And she isn’t yet of sound mind to appoint someone as an agent.

R’ Yitzchak: Something like that. No — she can have someone made her agent, she can have an agent, but she can’t make an agent.

R’ Yoel Asher: Because the courtyard can be an agent.

R’ Yitzchak: But why does the Rambam need to bring in the topic of testimony? He could simply say that a minor girl can’t appoint an agent. If she didn’t need witnesses, would it be any better? Imagine witnesses weren’t needed, like with an agent for delivery. A minor can’t be a principal.

R’ Yoel Asher: No, it seems the Rambam is saying that the distinction between a courtyard and an agent is the point: with a courtyard no appointment is needed, no witnesses, and here witnesses are needed.

R’ Yitzchak: That’s how it looks. Yes, but he’s saying — because with divorces one needs — yes, but he’s saying the problem is the witnesses, because an agent for receipt requires witnesses, that’s the problem.⟦#7⟧ Imagine there were no law that an agent for receipt requires testimony. Would it be any better? It’s still a problem.

R’ Yoel Asher: Maybe he means to say the reason an agent for receipt requires witnesses is because with an agent for receipt, his hand becomes like her hand. It doesn’t say more.

R’ Yitzchak: But then you’re giving a reasoning I don’t understand. The holy Ra’avad held like me, that he doesn’t understand the Rambam: “Said Avraham: this reason has neither taste nor smell.” The reason has no taste. Not only is it not a reason — it doesn’t even have a smell. Okay? What is this? What does this mean? “Rather ‘you, also you’ — just as you are of sound mind, so too your agents must be of sound mind.” The Ra’avad simply says that a principal with an agent must be of sound mind. Hey, a courtyard? A courtyard isn’t an agent. It’s sort of in the category of an agent, but it isn’t an agent. That’s seemingly the Ra’avad’s argument.

R’ Yoel Asher: But the Ra’avad doesn’t give me a real reason. All he says is that the agent must be of sound mind. Who says the principal must be of sound mind? I have exactly a proof that a courtyard can acquire for her.

R’ Yitzchak: No, that’s no proof. Do me a favor. Everyone understands it’s no proof. Huh? Everyone understands it’s no proof.

R’ Yoel Asher: Huh? Again, what’s your argument? A courtyard — your argument is that everyone understands?

R’ Yitzchak: What, what? “This reason has neither taste nor smell.”

R’ Yoel Asher: A courtyard works by the law of agency.

R’ Yitzchak: Do me a favor! A minor can have a courtyard; he can’t appoint an agent. Everyone understands that; it doesn’t need explaining.

R’ Yoel Asher: But if a courtyard works by the law of agency, it shouldn’t have been able to happen.

R’ Yitzchak: Do me a favor. Do me a favor. Do me a favor. Do me a favor. Besides the fact that it’s not clear that a courtyard works because of agency — the Gemara says it works because of “hand” (*yad*), but it’s no worse than agency; one has to look there, whatever it is. I don’t need to get to that. It seems to me the distinction is simply obvious, and I already have an old rule that the Ra’avad is always right, so what can I do, I go with my rule. One can reconcile the Rambam, but I don’t know — I don’t understand what’s needed here, testimony? And in general, why can’t one testify without sound mind? Where does the rule of testimony come from, that one doesn’t testify about a minor?

R’ Yoel Asher: It’s surely the case that one testifies about a minor, a rebellious son (ben sorer u’moreh) is testimony about a minor, or whatever, a thousand more times when one is

R’ Yitzchak: Testifying about a minor. Of course one can testify about a minor, why not? The witnesses need to be of sound mind (bar da’at). You want to say that the Ra’avad’s reason is also not a reason? The Ra’avad doesn’t give a reason,

R’ Yoel Asher: The Ra’avad says that it’s written that way. No, it says “mah atem bnei da’at” (“just as you are people of understanding”), it doesn’t say it about the sender (meshaleach). It turns out [it’s about] the agent. How does it turn out? It’s fine. I remember the approach of “it turns out,”

R’ Yitzchak: Yes? It turns out. How does it turn out? Well, yes. If the whole reasoning…

R’ Yoel Asher: How does he know that an agent, “atem,

R’ Yitzchak: gam atem” (“you, also you”), that they need to be exactly the same. Yes, if that’s where the whole derivation starts.

R’ Yoel Asher: If it says, “mah atem bnei brit” (“just as you are members of the covenant”),

R’ Yitzchak: You’re a Jew, the one who appoints is a Jew, so the agent also needs to be a Jew. Yes, it must be that the sender needs to be a Jew, right? Can a non-Jew appoint an agent, or is it only that he can’t be an agent? He can’t appoint an agent either, it’s the same thing. I don’t, I’m standing, I don’t understand the Rambam well. He brings here that the Acharonim were very happy to say novel insights (torahs) on this.

R’ Yoel Asher: I’m heading out,

R’ Yitzchak: I need to call my wife.

—

Halacha 10: Uprooting the Agency from Receiving to Delivering

R’ Yitzchak:⟦#8⟧ You need to go? Okay, the last section, section ten, discusses when they disagree about how the agency should work; you could call it uprooting the agency (akirat ha-shlichut). Yes? No,

R’ Yoel Asher: Or when they don’t say the correct words.

R’ Yitzchak: No, no, “ha-ishah she-asat shaliach le-kabbalah, ve-amar lo ha-ba’al” (“a woman who appointed an agent to receive, and the husband said to him”),

R’ Yoel Asher: Ah, yes. “Ve-amar lo ha-ba’al ein retzoni she-tekabel lah” (“and the husband said to him: I do not want you to receive it for her”), I don’t want you to be an agent for receiving (shaliach le-kabbalah), such that when I hand you the get (bill of divorce), the woman is already divorced. “Ela harei zeh gitah, holech oto lah” (“rather, here is her get, deliver it to her”), I want you to become [an agent] for delivery (le-holachah). Mmm. Carry it, she should become more, more than

R’ Yitzchak: Yes?

R’ Yoel Asher: No, or when they don’t say the correct words.

R’ Yitzchak: No, no,

R’ Yoel Asher: Simply: ha-ishah she-asat shaliach le-kabbalah, ve-amar lo ha-ba’al: ein retzoni she-tekabel lah, I don’t want you to be an agent for receiving, such that when I hand you the get, the woman is already divorced. Ela harei zeh gitah, holech oto lah,

R’ Yitzchak: I want you to become an agent for delivery,

R’ Yoel Asher: Carry it, and she should only become divorced when it arrives in her hand. Right. So ha-reshut b’yad ha-ba’al (“the choice is in the husband’s hand”), the husband has the right not to hand it over into the hand of the agent in the capacity of an agent for receiving. That’s very interesting. His hand is like her hand (yado k’yadah), but it still depends somehow on his consent. Ve-na’aseh zeh shaliach holachah lo shaliach kabbalah (“and this one becomes an agent for delivery, not an agent for receiving”).

Novel Point and Discussion: Why Can the Husband Change the Agent’s Function?

R’ Yitzchak: He can change the function of the – he can say “I don’t agree”? Such a novelty?

R’ Yoel Asher: No, because we could learn that “his hand is like her hand” is her right; she has a right to say this one is also my hand. It was a son-in-law, and it became his hand.

R’ Yitzchak: He doesn’t have to give her a get at all.

R’ Yoel Asher: He doesn’t have to give, but we’re talking about where he did give, only he stated his views; one could have said that what he says is irrelevant. One could have said his statement is irrelevant, it doesn’t help.

R’ Yitzchak: Could be, I don’t agree. He doesn’t have to give her a get either. He doesn’t have to give it to her; he happened to use the same person, but it has nothing to do with it — his agent and her agent have no connection. He says: I don’t care about her,

R’ Yoel Asher: I don’t agree to give,

R’ Yitzchak: I don’t agree to give her a get. I want to give a get directly. Okay, I can agree to appoint an agent for delivery. My agent,

R’ Yoel Asher: You’ll be my agent, not her agent. I’m not giving it to you as an agent for receiving. So as an agent for receiving, she didn’t accomplish anything, because he isn’t up to giving to an agent for receiving. So what has he become now? He has become the husband’s agent for delivery, and when it reaches the woman she becomes divorced.

The Different Expressions of the Husband to the Agent

R’ Yoel Asher: Aval im amar lo hitkabel lah o zecheh

R’ Yitzchak: lah o ha lach (“But if he said to him: receive it for her, or acquire it for her, or here you are”). He didn’t explicitly say “I do not want,”

R’ Yoel Asher: He said take it. Lo akar shlichut ha-kabbalah (“he did not uproot the agency of receiving”). That means yes, that he agrees. It’s as though the agency for receiving works.

Amar lo holech lah (“if he said to him: deliver it to her”), then if he says “deliver it to her,” carry it, which is an expression of delivery, then with that too – even though he didn’t explicitly say “I do not want,” but even if he only said “deliver it to her,” he only said the positive – akar shlichut ha-kabbalah ve-na’aseh shaliach ha-ba’al (“he uprooted the agency of receiving and [the agent] becomes the husband’s agent”). Ve-chen im amar lo holech ve-ten lah (“and likewise if he said to him: deliver and give it to her”), also the same thing, akar shlichut ha-kabbalah, and the agent will function as an agent for delivery. Very good.

—

Halachot 11–12: When the Agent and the Woman Contradict Each Other About the Type of Agency

A. The Agent Says “Agent for Receiving” and the Woman Says “Agent for Bringing”

R’ Yoel Asher: ⟦#2⟧ Further, the Rambam says as follows: shaliach ha-ishah she-ba litol get min ha-ba’al (“the woman’s agent who came to take the get from the husband”), an agent of the woman, who is an agent for receiving, came to take the get from the husband, ve-amar lo shaliach kabbalah ani, ve-amar lo ha-ba’al ha lach get zeh k’mo she-amrah (“and said to him: I am an agent for receiving, and the husband said to him: here is this get, as she said”). Take this get the way she said. Kelomar (“meaning”), what does he mean by saying this? I’m not uprooting the agency; rather, whatever she wanted should be, bein she-asat otcha shaliach kabbalah o shaliach hava’ah, harei atah k’mo she-amrah (“whether she made you an agent for receiving or an agent for bringing, you are as she said”).

Ve-heivi et ha-get (“and he brought the get”), the agent indeed brought the get, and then he comes back and says: You see? I received a get for you. Ve-amrah lo (“and she said to him”), she says: Not at all, lo samticha ela shaliach hava’ah (“I only appointed you as an agent for bringing”). I never made you an agent for receiving. This only works according to the Rambam that she can also appoint an agent for bringing, yes? So afilu higia ha-get l’yadah, einah megureshet, she-harei akar ha-shaliach shlichut she-amrah hi, ve-amar la-ba’al me’olam lo na’asiti shaliach hava’ah lah (“even if the get reached her hand, she is not divorced, for the agent uprooted the agency that she stated, and told the husband: I never became an agent for bringing for her”).

The problem is this: he said “I am an agent for receiving,” and the husband gave it on that understanding, and the agent wasn’t that. He didn’t receive permission to be that kind of agent.

Discussion and Novel Point: With Whom Does the Deficiency Lie (Uprooting the Agency)?

R’ Yitzchak: Even though he said “as she said,”

R’ Yoel Asher: That’s the novelty. Yes, but he also said “here you are.”

R’ Yitzchak: So the husband isn’t the problem; the problem is the agent. The husband, from the husband’s side, he doesn’t care if it’s an agent

R’ Yoel Asher: for bringing or an agent for receiving,

R’ Yitzchak: He said whatever she wants. But he agreed to what the agent… no,

R’ Yoel Asher: He agreed to whatever she says. Good,

R’ Yitzchak: But his words were based on what the agent says.

R’ Yoel Asher: No, the problem isn’t the husband, the problem is the agent — he uprooted the agency.

R’ Yitzchak: I also thought about this a bit. When the agent said “I am an agent for receiving,” it means he said: I — an agent can also resign; an agent doesn’t have to be an agent against his will.

R’ Yoel Asher: With that he stopped being an agent for bringing, which is the correct thing that was needed. He became whatever, he became some kind of agent that he

R’ Yitzchak: has no authorization for. Correct. Yes. So it’s over. So even if the husband agrees,

R’ Yoel Asher: But the agent uprooted his agency. With that, even though he didn’t say,

R’ Yitzchak: By saying “I am an agent for receiving,” it’s as if he said “I never became an agent for bringing,” so he’s no longer an agent.

B. The Agent Says “Agent for Bringing” and the Woman Says “Agent for Receiving” (He Did Not Uproot, Only Diminished)

R’ Yitzchak: ⟦#3⟧ If, however, he says… amar ha-shaliach la-ba’al shaliach hava’ah ani (“the agent said to the husband: I am an agent for bringing”), the reverse, he said agent for bringing,

R’ Yoel Asher: And the husband says “as she said,” and he brings the get, and afterward she says the reverse: shaliach kabbalah samticha (“I appointed you an agent for receiving”), then we don’t say that the agency becomes void. Then keivan she-higia ha-get l’yadah (“since the get reached her hand”), yes, megureshet (“she is divorced”). Why? The Rambam says: she-harei lo akar shlichut she-amrah ela gara otah (“for he did not uproot the agency she stated, but only diminished it”).

R’ Yitzchak: An agent for receiving is more than an agent for bringing,

R’ Yoel Asher: It’s more, somehow more “his hand is like her hand,” it’s more of an agent, okay, you like that,

R’ Yitzchak: More of an agent. With an agent for receiving she’s divorced immediately,

R’ Yoel Asher: An agent for receiving is a stronger kind of agent.

R’ Yitzchak: Meaning, it’s stronger. When an agent for receiving gets the get from the husband, she becomes divorced. With an agent for delivery and bringing, one has to wait until it reaches her hand. So in that sense he is certainly more.

R’ Yoel Asher: So consequently she says: you were certainly my agent, I just meant that you’re even more than you knew you were.

R’ Yitzchak: That’s not a problem.

R’ Yoel Asher: Just listen: she-harei hi omeret le-kabbalah ve-hu amar la-ba’al le-hava’ah bilvad (“for she says for receiving, and he told the husband for bringing only”).

R’ Yitzchak: So it comes out,

R’ Yoel Asher: As if receiving includes delivery.

R’ Yitzchak: But I thought of it myself, but as the Rambam says, receiving is an a fortiori (kal va-chomer) from delivery, and delivery is not. Consequently, if she made him an agent for bringing and he said for receiving, he said something that doesn’t apply at all, so he stopped being [an agent]. But if she made him for receiving and he says for bringing, he said that he was a detail, a detail of the bringing. I don’t know, it’s not exactly a detail, because I don’t understand precisely. That’s what the Rambam says, Rashi, the Rambam — the plain meaning — and consequently it remains as bringing. Meaning, he doesn’t agree to be an agent for receiving; otherwise, it essentially becomes for bringing.

—

Halacha 13: When the Woman Wants to Make the Husband’s Delivery Agent Into Her Custodian or Receiving Agent

R’ Yoel Asher: ⟦#4⟧ Alright. The Rambam states this halacha: what happens when the woman didn’t properly take the get? Ha-ba’al she-shalach get l’ishto, ba shaliach litno lah (“a husband who sent a get to his wife, the agent came to give it to her”), the agent came to hand it to her, but she didn’t take it, lo netalato ela amrah lo bifnei edim yihyeh li get zeh pikadon etzlecha (“she did not take it, but said to him before witnesses: let this get be a deposit for me with you”). She says to the agent: hold it, it should be a deposit with you. I’ll be able to pick it up from you, as if I’m acquiring it this way, and it should just lie with you as a deposit. O she-amrah lo harei atah shaliach le-kablo li (“or she said to him: you are an agent to receive it for me”), you’re an agent to hold it, to receive it for me, and from when it reaches you she should now become divorced.

R’ Yitzchak: Wait a moment, he’s not an agent for receiving, this one is an agent for delivery, right? “A husband who sent a get.”

R’ Yoel Asher: Yes, but now she wants to make him an agent for receiving. If that’s possible. That’s what we’re going to see. The Rambam says: harei zo megureshet b’safek ad she-yagia get l’yadah (“she is doubtfully divorced until the get reaches her hand”), because both things are in doubt. It’s a doubt whether she can make him an agent for receiving after the husband made him an agent for delivery, and it’s a doubt whether when she says “a deposit with you,” whether it counts as if

R’ Yitzchak: she received it.

R’ Yoel Asher: Until the get reaches her hand, it’s a doubt. U-mi-she-yagia get l’yadah (“and once the get reaches her hand”),

R’ Yitzchak: Then it’s certainly a good get, then titgaresh vaddai (“she is certainly divorced”).

Discussion: What Is the Nature of the Doubt?

R’ Yitzchak: Interesting, what is the doubt? It’s a doubt in halacha, okay, it’s a doubt in halacha, yes. And it’s a question whether the person, one can make, if… how he can — in short, in both cases she wants to make him like an agent for receiving, and the question is whether one can, whether the same person can transform in the middle of his agency to become the woman’s agent,

R’ Yoel Asher: And now, that’s why I said, in the first case it’s not that he becomes an agent for receiving; rather, the first is as if she acquires it, only it lies with him. It comes out this way: how does she acquire? Through his being an agent for receiving. It’s a doubt whether that is…

R’ Yitzchak: So the question is, can the same person turn around in the middle and say: wait, now I become the woman, and I receive the get as an agent for her, you understand? You can’t. You can be the husband or the woman; you can’t be the husband and the woman — that’s a transgender question. A question, yes, a tumtum (one of indeterminate sex). So in short, that’s the question, and it’s a doubt. Okay.

R’ Yoel Asher: The Rambam continues.

R’ Yitzchak: It’s not transgender; the agency doesn’t make him that much.

R’ Yoel Asher: We already learned “an agent becomes a witness” about this, that it’s not to that extent. Okay.

—

Halachot 14–15: The Laws of Delivering the Get Through an Agent – Witnesses of Delivery and Reading the Get

R’ Yoel Asher: ⟦#5⟧ No, the giving of the… yes, now we’re going to learn about how one gives…

R’ Yitzchak: When the agent…

R’ Yoel Asher: Even the agent for bringing, when one hands it over to the wife. Shaliach she-heivi get, k’she-hu notno lah (“an agent who brought a get, when he gives it to her”), when he hands the get to the woman, tzarich litno bifnei shnayim (“he must give it before two”), he must hand it over before two, because now the event of delivering the get (ma’amad mesirat ha-get) is taking place, so there must be witnesses of delivery (edei mesirah). The Rambam says: ve-otan ha-shnayim (“and those two”), the witnesses, tzrichin likro’to (“must read it”), one must give it a read through the get… but both witnesses? They need to read through the get, just as witnesses of delivery always need to read what they’re witnessing. Ve-achar kach yinaten lah bifneihem (“and afterward it is given to her before them”).

The Rambam says: she-din ha-shaliach im ha-ishah k’din ha-ba’al imah she-tachtav hu kam (“for the law of the agent with the woman is like the law of the husband with her, since he stands in his place”). The agent stands in place of the husband. Right. Consequently, whatever would have happened when the husband hands over the get — meaning there need to be two witnesses who read it — the same needs to be when the agent does it.

Lefichach im netano ha-shaliach lah ve-lo kera’uhu edei mesirah (“therefore, if the agent gave it to her and the witnesses of delivery did not read it”), for this reason, if the agent handed over the get, but the witnesses of delivery didn’t read it through beforehand… and the Rambam says: u-netalato u-zrakato la-yam (“and she took it and threw it into the sea”), she throws it into the sea, he says: safek megureshet (“she is doubtfully divorced”).

Discussion: The Concern That the Agent Brought a Different Document

R’ Yoel Asher: Why is she doubtfully divorced? Because we don’t know whether

R’ Yitzchak: it was a get; maybe it’s a mezuzah. They don’t remember — isn’t there a presumption (chazakah) then? Remember we learned the laws regarding… we already learned the same laws when the husband gives it. They’re not different laws, all the same laws.

R’ Yoel Asher: Interesting, meaning even though… that’s the reasoning that a get is much… I mean, what are the chances that he brings a scroll? I mean it makes no sense. There, there’s such a thing as a husband sometimes wanting to play a trick on his wife.

R’ Yitzchak: I don’t know, we already learned these laws. These aren’t new laws; we learned the same laws regarding the husband himself.

When the Agent Handed Over the Get Privately (Without Witnesses of Delivery)

R’ Yoel Asher: Yes, okay. Avar ha-shaliach ve-natan ha-get beino le-veinah (“if the agent transgressed and gave the get privately, between him and her”),

R’ Yitzchak: He didn’t give it with the witnesses. Yes.

R’ Yoel Asher: The agent didn’t follow the halacha, and he did hand it into her hands. And how can it still be fixed? The Rambam says: yitlenu mimenah (“he should take it back from her”), he should take it back, and he should now bring witnesses here. Ve-yachzor ve-yitnenu bifnei shnayim (“and give it again before two”). It doesn’t need to be witnesses…

R’ Yitzchak: It’s enough that it happens. Well, because he can, as it were…

R’ Yoel Asher: Witnesses actually see him handing it over.

R’ Yitzchak: Yes.

R’ Yoel Asher: Then the get becomes… the get takes effect at the second time, I guess indeed.

R’ Yitzchak: ⟦#6⟧ Both. I don’t know clearly.

R’ Yoel Asher: Ve-im met… (“And if he died…”)

R’ Yitzchak: I mean, later it will be clear that it’s a problem. That’s why lashes (malkot) will be given to someone who… ah, to annul? But also… but then it was, okay, let’s see. Let’s see. Ve-im met, if the agent died, meaning it can’t be fixed. Ho’il ve-ha-get yotzei mi-tachat yadah u-mekuyam b’chotmav (“since the get comes out from under her hand and is validated by its signatures”),

R’ Yoel Asher: Since the agent died, and there are no witnesses — one asks, who were the witnesses of delivery? I don’t know. But ve-ha-get yotzei mi-tachat yadah u-mekuyam b’chotmav, if, however, there are signing witnesses (edei chatimah), and the signatures have already been validated, then harei zeh kasher (“it is valid”), because then it means that the signing

R’ Yitzchak: witnesses testify about the get. Right. So “valid” means valid after the fact (b’dieved)… in short, ideally (lechatchilah) it must be done differently, but “valid” means it’s fine, that she can remarry, right?

R’ Yoel Asher: That’s the way in that case. Yes. “And if he died…”

R’ Yitzchak: Alright, we just learned that.

—

Introduction to Annulling the Get and Annulling the Agency

R’ Yoel Asher: Okay. Yes, alright, the Rambam says,

R’ Yitzchak: We’re now going to learn how one can — if one can and when one can, yes. Whether one can annul.

R’ Yoel Asher: Annul the agency or annul the get.

R’ Yitzchak: Both things can be annulled.

R’ Yoel Asher: The Rambam says: shaliach she-natal et ha-get (“an agent who took the get”),

R’ Yitzchak: Right. So “kosher” means to say, in short, it’s valid. Ideally (*lechatchila*) one should do it differently, but “kosher” means that it’s fine, that she can remarry, right? That’s the point, the main idea. Yes. *Ve’im met* (“And if he died”). Okay, we’ve just learned that.

R’ Yoel Asher: Okay. Yes. So, the Rambam says:

R’ Yitzchak: Now we’re going to learn how one can… whether one can cancel the agency (*shelichut*),

R’ Yoel Asher: Or cancel the bill of divorce (*get*). Both things can be canceled.

R’ Yitzchak: Let’s see how this works out.

—

Halacha 16: Canceling a Get That Was Sent with an Agent

R’ Yoel Asher: The Rambam says: *Shaliach shenatal et haget* (“An agent who took the get”), a delivery agent (*shaliach holacha*) took the get, *vekodem sheyagia leyad ha’isha* (“and before it reached the woman’s hand”), before it arrived to the woman, the husband retracted, he had regrets, *ve’amar lo: get shehalachti imcha batel* (“and said to him: the get I sent with you is void”), it’s void; *o* (“or”), or he didn’t say it to the agent, but rather he said it to the wife, *shekadam ve’amar la’isha: get shehalachti lach* (“that he went ahead and said to the woman: the get I sent you”), a get is about to arrive with an agent, it is *batel* (“void”). Or he sent another agent *levatlo* (“to cancel it”), he sent another agent to the first agent or to the wife. Or he said it to other people,

R’ Yitzchak: Just to random people:

R’ Yoel Asher: *Get shehalachti le’ishti batel* (“The get I sent to my wife is void”). Any revelation of intent (*giluy da’at*), basically, it seems here.

R’ Yitzchak: He has to say it to someone, he can’t just say it to himself, so it seems.

R’ Yoel Asher: No, perhaps two witnesses, let’s see. *La’acherim* (“to others”), let’s see. Ah, it says *la’acherim*, yes. *Harei zeh batel, ve’af al pi shehigia leyadah* (“It is void, even though it reached her hand”), even if in the end it arrives in her hands, but he canceled it before it arrived in her hands, it’s void. What exactly becomes void, the Rambam will explain to us later

R’ Yitzchak: what becomes void.

R’ Yoel Asher: The Rambam says: *Vechol hamevatel bifnei acherim* (“And anyone who cancels in front of others”), it has to be two, *tzarich levatel bifnei shnayim* (“must cancel in front of two”), there have to be two people. If he cancels in front of one person,

R’ Yitzchak: It doesn’t help at all.

R’ Yoel Asher: It doesn’t help, so it seems.

Cancellation After It Reached Her Hand, and the Law of *Toch Kedei Dibbur*

*Ve’im achar shehigia get leyadah o leyad shaliach kabbala* (“And if after the get reached her hand or the hand of a receiving agent”), the power to cancel exists only before the get arrived where it was supposed to arrive. But if the get arrived *leyadah o leyad shaliach kabbala* (“to her hand or to the hand of a receiving agent”), the divorce has already taken effect. *Eino yachol levatlo* (“He cannot cancel it”), one can’t cancel it afterward. It’s too late.

The Rambam says: even *toch kedei dibbur* (within the time it takes to utter a brief phrase) doesn’t help in this case. *Ve’af al pi shechazar betoch kedei dibbur uvitlo* (“Even though he retracted within the time of an utterance and canceled it”), whereas regarding other laws, *toch kedei dibbur* counts as if one hasn’t finished yet, as if one still can, it’s still open – regarding betrothal (*kiddushin*) and divorce (*gittin*), *toch kedei dibbur* doesn’t help. Yes, we had the same thing by *kiddushin*. *Ho’il ve’achar shehigia leyadah o leyad shaliach kabbala o lachatzerah bitlo* (“Since he canceled it after it reached her hand, or the hand of a receiving agent, or her courtyard”),

R’ Yitzchak: *Eino batel veharei zeh get kasher* (“It is not void, and this is a valid get”).

R’ Yoel Asher: Right after betrothing, it didn’t stand… It says that even right after the *kiddushin*, if he tries to cancel, even *toch kedei dibbur* doesn’t help.

R’ Yitzchak: Right. It doesn’t work. *Mekadesh umegaresh* (betroths and divorces), yes, very good.

—

Halacha 17: Chasing After the Agent in Order to Cancel (Revealed Intent Without an Act of Cancellation)

R’ Yoel Asher: Okay. The Rambam says the following: *”Haya mechazer umevakesh hashaliach kedei levatlo”* (“He was searching and seeking the agent in order to cancel it”), what happens when the husband – everyone sees it – “Where is the agent? I want, I need to tell him something very important,” but he doesn’t say to the person, “I’m hereby canceling it in front of you.” He only says, “I want to find him, I want to cancel it.” *”O shehaya mevakesh shnayim sheyevatel bifneihem”* (“Or he was seeking two people in front of whom to cancel it”), “Where are there two valid witnesses?” He’s looking for the people in front of whom he can cancel it, or he’s running after the person who is the agent, because he wants to stop him from giving the get.

*”Uvein shehu mechazer verodef”* (“And while he was searching and chasing”), in the middle of the time he’s running after him, *”higia haget leyadah, ve’achar kach bitel”* (“the get reached her hand, and afterward he canceled”), he didn’t actually manage to carry out his plan, but he clearly showed, everyone saw that he wanted to – it doesn’t help, *”eino batel, ve’af al pi shehaya mechazer levatlo kodem sheyagia leyadah”* (“it is not void, even though he was seeking to cancel it before it reached her hand”). Even though he already showed it, he hadn’t yet done the thing he needed to do. He says, a revelation of intent that he’s unhappy, that he would have wanted to send the agent back, isn’t enough; that doesn’t help. He has to do some actual act of cancellation that takes effect.

R’ Yitzchak: That’s a novel idea (*chiddush*). Wanting doesn’t help at all. A great principle in the Torah: wanting is worth nothing, only doing is worth something.

R’ Yoel Asher: Yes. No, the point is, even if there were two people who saw him searching and seeking, but he didn’t cancel. Just like making an agency, there has to be some formal matter of canceling.

R’ Yitzchak: Right, had he been smart, he would have gone over to those who were watching and told them, “Hey, I cancel.” But he was looking for two top-notch witnesses, he missed out. Whatever, he was looking for those people,

R’ Yoel Asher: Ah, just any,

R’ Yitzchak: *”Haya mevakesh shnayim…” “Haya mechazer umevakesh hashaliach kedei levatlo,*

R’ Yoel Asher: *o shehaya mevakesh shnayim sheyevatel bifneihem”*, yes.

—

Halacha 18: Canceling When There Are Many Agents

Okay, now we’re going to learn how far one can cancel. *”Amar la’asara”* (“He said to ten”), if a person said to ten people – we already had these laws earlier – he said to ten people, *”kitvu get utnu le’ishti”* (“write a get and give it to my wife”), and he wants to cancel it, he doesn’t have to go cancel it before all ten. *”Yachol levatel zeh shelo bifnei zeh”* (“He can cancel one not in the presence of the other”), he can take any two of the people he told and say, I’m canceling you, I’m canceling the agency, *”va’afilu bifnei shnayim acherim”* (“and even in front of two others”), or he can go take two other witnesses, and for all ten – if one of the ten went to give a get, it will be void, because he canceled. *”Shalach haget beyad shnayim”* (“If he sent the get with two”), likewise, *”harei zeh yachol levatlo zeh shelo bifnei zeh, va’afilu hayu asara, mishebitlo bifnei echad,*

R’ Yitzchak: *batel haget”* (“he may cancel it one not in the presence of the other, and even if there were ten, once he canceled it before one, the get is void”). It doesn’t say all the people. There’s a whole discussion (*sugya*) in the Gemara, a strong argument to say that since you appointed ten, you should cancel all ten. The Rambam says one doesn’t need to. What? Yes.

—

Halacha 19: Lodging a Protest (*Mesirat Moda’a*) Against a Get and Its Remedy

R’ Yoel Asher: *Vechen* (“And likewise”), he says as follows: *Mi she’amar lishnayim get she’ani kotev le’ishti batel hu* (“One who said to two people: the get that I will write for my wife is void”).

R’ Yitzchak: So far we learned about canceling after appointing the agent,

R’ Yoel Asher: After that, meaning, he cancels it even before it happens. He says, when I go write a get, it should be void. *Vechen mi she’amar lishnayim get she’ani kotev le’ishti batel hu*, and afterward, *vechatav acharei chen get* (“and afterward he wrote a get”), afterward he went and writes a get, *unetano lah bifnei shnayim acherim harei zeh get batel* (“and gave it to her in front of two others, this get is void”). It’s interesting, because here he’s canceling the get. Earlier, seemingly, he canceled the agency.

R’ Yitzchak: Here he’s canceling a get.

R’ Yoel Asher: The Rambam says: *Vezo hi mesirat hamoda’a al haget* (“And this is the lodging of a protest against the get”). This is called *mesirat moda’a*, lodging a protest, yes.

R’ Yitzchak: This is called *mesirat moda’a*; soon there will be a practical difference, soon that’s the wording. *Mesirat moda’a* means it’s a disclaimer, like in English, it’s that kind of thing: what I’m going to say tomorrow is false.

R’ Yoel Asher: *Vechen im amar lahem kol get* (“And likewise if he said to them: any get”), not “the get I write for my wife is void,” but rather *kol get sheyichtov li ploni batel* (“any get that so-and-so writes for me is void”), any get that the scribe is going to write for me. Or, *kol get she’echtov beveit dino shel ploni harei hu batel o kol get she’echtov mehayom ad esrim shana batel* (“any get that I write in so-and-so’s court is void, or any get I write from today for twenty years is void”). The *mesirat moda’a* can work any way, but when it comes out clearly – he says that when I go make a get, it will be void – it becomes void.

R’ Yitzchak: *Harei zeh batel* (“It is void”). The get is void. This is like *Kol Nidrei*, right? That kind of situation. One says: everything I’m going to say tomorrow is false.

A Protest Against Canceling the Protest, and the Witnesses’ Remedy

R’ Yoel Asher: *Vechen im amar lishnayim* (“And likewise if he said to two”), he said to two people, *kol get she’echtov liplonit ishti batel hu* (“any get I write for so-and-so my wife is void”). Any get I’m going to write for the woman should be void. *Vechol davar she’avatel bo moda’a zo* (“And anything by which I cancel this protest”), and then he adds a cancellation of any cancellation on top of the protest. *Vechol davar she’avatel bo moda’a zo*, I’m going to come to the court (*beit din*) and say

R’ Yitzchak: I cancel

R’ Yoel Asher: what I’m saying now – I’m now canceling that, *harei hu batel* (“it is void”), and afterward *vechatav achar kach get unetano lah af al pi shebitel hamoda’a kodem* (“and afterward he wrote a get and gave it to her, even though he canceled the protest beforehand”), he does what he said, he comes to the court and says I cancel it, but he had already canceled that beforehand, *harei haget batel* (“the get is void”).

The Rambam asks – immediately a question arises, everyone thinks: if so, the world will be destroyed, because he’ll always make another *mesirat moda’a*. How can this be fixed? *”Im ken ma takkanat davar zeh”?* (“If so, what is the remedy for this?”)

The Rambam says: *”She’yomru lo ha’edim kodem ketivat haget”* (“The witnesses should say to him before the writing of the get”), the witnesses need to say – how can one fix such a thing when a *mesirat moda’a* was made beforehand? If a *mesirat moda’a* was made beforehand, the witnesses need to say before writing the get: *”Emor befaneinu”* (“Say before us”), say in front of us, *”shekol hadevarim shemasarta”* (“that all the declarations you lodged”), whatever protests you made, *”shegormin keshe’yitkaymu otan hadevarim levatel get zeh”* (“that would cause, when those words are fulfilled, the cancellation of this get”), which would cause that if your words are fulfilled, it should cancel the get, *”harei hen betelin”* (“they are void”). When he says this, he’s saying: they cancel not only the words “it is void,” but they also cancel the other words that support those words. It doesn’t matter what – anything that makes, whatever you consider as bearing on this, anything, it’s canceled. *”Vehu omer hein, ve’achar kach omer lahen lichtov velachtom velitten lah”* (“And he says ‘yes,’ and afterward he tells them to write, sign, and give it to her”), this does help. Why does this help, while his saying “anything by which I cancel” doesn’t help?

R’ Yitzchak: Because it doesn’t matter how many times he did it, this is going to nullify.

R’ Yoel Asher: It needs to be even stronger – anything that brings about that result, one needs to have that.

R’ Yitzchak: If he makes a protest on a protest on a protest, he can still make one more protest. But if he says “and anything that would cause,” it’s void until the end of the world. Exactly. But there’s a problem: he can step out of the court for one second and make a *mesirat moda’a*, so they need to grab him.

R’ Yoel Asher: This happens only if he says it right before handing over the get. *”Velo yanichuhu lelech ad sheyagia get leyadah”* (“And they should not let him leave until the get reaches her hand”), because he’s such a protest-maker, he’s such a…

R’ Yitzchak: He could cancel it in between, too.

R’ Yoel Asher: *”Kedei shelo yetze vivatlo”* (“So that he not go out and cancel it”).

R’ Yitzchak: Aye.

—

Halacha 20: An Act of Acquisition (*Kinyan*) for Lodging a Protest and Canceling a Protest

R’ Yoel Asher: The Rambam says: *”Ve’ein hamoser moda’a velo hamevatel moda’a tzarich kinyan”* (“Neither one who lodges a protest nor one who cancels a protest requires a *kinyan*”). Lodging a protest and canceling a protest require witnesses, as we saw, but one doesn’t need a *kinyan* (formal act of acquisition). Why would anyone think one needs a *kinyan*? Appointing an agent or canceling an agent

R’ Yitzchak: doesn’t need a *kinyan*. Some laws require *kinyanim*, this doesn’t need it. No problem. That’s fine. No,

R’ Yoel Asher: He didn’t say that appointing an agent doesn’t need a *kinyan*. Why does he say it here? Did someone say I need to say it differently or something?

Discussion: Canceling Protests in Legal Documents, and the Reasoning for Why No *Kinyan* Is Needed

R’ Yitzchak: I hear. I don’t want to say it outright, but all these – by a get, indeed when one goes to a court for a get, or also just a… one writes it into the marriage contract (*ketuba*); in the serious legal documents (*shtarot*) one always writes in “cancellation of protests, etc.” all at once. But, for example, all those institutions that make you sign all kinds of things, they don’t remember that one needs to write this, so one can easily make a protest. Okay. *Hasholeach get* (“One who sends a get”) – there’s a principle, people say I’m allowed to do this to you because you signed. You can make a *mesirat moda’a*, that whatever you write to Google that he can sell your soul because you once signed in with Google somewhere – I don’t know if he writes a cancellation of protests in there. Okay,

R’ Yoel Asher: He just puts in the language that,

R’ Yitzchak: Yes, Google does well. But the institutions that write I-don’t-know-what, all kinds of funny regulations, usually there’s no cancellation of protests. Okay. Certainly no cancellation of a protest against protests – you understand what’s going on here? Right. One can always make one more. *Hasholeach get beyad shaliach* (“One who sends a get with an agent”) – one doesn’t need a protest anyway. Anyway, okay, nonsense, I’m just saying that with a get, one actually does these things, one is concerned about everything.

R’ Yoel Asher: He explains why it says *ein tzarich kinyan* (“no *kinyan* is needed”)? He says that when writing a get, one performs an act. There are those who say that one might have thought that to cancel an act, you need to perform some act; speech isn’t enough. Making an agent, you don’t perform an act, but writing a get – you’re performing an act, giving a get. One might have thought one needs a *kinyan* for that, so he says that we rule one doesn’t need a *kinyan*.

R’ Yitzchak: Interesting. Okay. But even like *kinyanim*, I just, I don’t know, I don’t understand,

R’ Yoel Asher: A *kabbalat kinyan* (formal undertaking by *kinyan*) is also not so simple, I don’t understand what it means, but a *kabbalat kinyan* is some kind of greater taking-on, it makes it more serious. More responsibility, yes.

—

Halacha 21: The Difference Between Canceling the Agency and Canceling the Get Itself

The Rambam continues: more laws about canceling the get. Now the Rambam is going to clarify what happens when one made the cancellation – what does “cancel” mean? Because a person can cancel the get itself, as we just learned through *mesirat moda’a*, or he can cancel only the aspect that you can’t be my agent.

The Rambam says: *Hasholeach get beyad shaliach, uvitel haget* (“One who sends a get with an agent and canceled the get”), he said the get should be void – what does that mean? We don’t know what he means with these words. The Rambam says he doesn’t mean to say that the get should become void, because if the get became void, one could never divorce with that get. But *harei zeh chozer umegaresh bo kesheyirtzeh* (“he may later divorce with it whenever he wishes”), when he does want to divorce, he can once again use the same get and divorce with it. Why? *Shelo bitlo mitorat get* (“Because he did not cancel it from the status of a get”), he didn’t cancel the document from continuing to be a valid get,

R’ Yoel Asher: He canceled his agent. Right. It’s interesting, his wording sounds as if he went onto the get, onto the document.

R’ Yitzchak: He said the wrong wording, but he understands – understandably, in such a case what he means to say is that you shouldn’t give the get. Yes. But *lefichach* (“therefore”), from this he says that if it’s not in this manner, not that the get is lying with the agent.

R’ Yoel Asher: When his words don’t refer to the agent, but there is a reason to think he means the get, *lefichach im haya haget beyad haba’al uvitlo, kegon she’amar get zeh batel hu* (“therefore, if the get was in the husband’s hand and he canceled it, for example he said ‘this get is void'”), then *eino megaresh bo le’olam, veharei hu kecheres* (“he may never divorce with it, and it is like a shard”),

R’ Yitzchak: *Ve’im geresh bo einah megureshet* (“And if he divorced with it, she is not divorced”). It’s interesting, one can… what does “one can” mean? The point is: if the get is with the agent and he says “*haget shenatati lecha batel*” (“the get I gave you is void”), he means to say *your* get. If it’s lying with me

Discussion: How Can One Cancel the Document of the Get Itself?

R’ Yoel Asher: In the case of an agent, an agency can be canceled. But how can one cancel [the document itself]? A get must be written for her specific sake (*lishma*),

R’ Yitzchak: It has to be with consent (*ratzon*), one needs… I think all cancellations work through his will.

R’ Yoel Asher: He removes his will; it seems somewhat as if he says *harei hu kecheres* (“it is like a shard”). It says *kecheres*, you won’t be able to…

R’ Yitzchak: I don’t agree; basically he’s saying: I never consent to divorce. That’s how I think – you can bring a different proof. I think that everything he says is seemingly all dependent on his will, and he says I can’t cancel it that way. I see that he cites that the Ramban and others indeed disagree, and they say that one cannot cancel the document of a get, one can only cancel the agency. But I think the Rambam holds that everything goes according to his will; he can say: I never want to divorce with this get.

R’ Yoel Asher: Good day [to that]. Yes, but the day after tomorrow you wake up – why shouldn’t you be able to say: I’ve reconsidered, and from now on I should be able to? Because the get was written by a valid scribe for the sake of the man and the woman.

R’ Yitzchak: Everything has to be written with your will,

R’ Yoel Asher: And it seems so, yes, but yesterday you took away your will, tomorrow the will is back. Does it revert and reawaken (*chozer vene’or*)? Does it revert and reawaken?

R’ Yitzchak: So if you can’t…

R’ Yoel Asher: I don’t know.

R’ Yitzchak: Okay. I hear, one can indeed think that way. I agree – I don’t have any, besides, I don’t have any strong opinions in halacha, because halacha is really all, all whatever you can. Had the rabbi said differently, the halacha would have been different, and I would have done that, no?

The Gemara discusses this, *harei hu ke-cheres* (“it is like a potsherd”). There is a question in the Gemara, seemingly it resembles… in short, there is a question in the Gemara. It is not clear. According to Rabbeinu (the Rambam), the *Maggid Mishneh* says very strongly that regarding such a doubt, *shomer nafsho yirchak mimenu* (“one who guards his soul should distance himself from it”). Because according to the Rambam it is truly, no, according to the Rambam it is truly a *get* (bill of divorce), even retroactively. The Rambam will say later that it is entirely, that it is truly, seriously void. Even though Tosafot, the Ramban, and others are not sure that such a thing as nullifying a *get* exists, one certainly must be concerned for the position of the Rambam.

Specifying the Nullification While the *Get* Is with the Agent

R’ Yoel Asher: The Rambam continues further regarding *bitul ha-get* (nullification of the *get*): *ve-chen im peirash be-et she-bitlo ve-hu be-yad ha-shaliach* (“and likewise, if he specified at the time he nullified it while it was in the hand of the agent”). If, even when the *get* is with the agent, his language of nullification was not simply “I nullify the *get*,” but rather he said: I want to nullify the document. *Get she-shalachti harei hu batel mi-lihyot get* (“the *get* that I sent is hereby void from being a *get*”), then *eino megaresh bo le-olam* (“he can never divorce with it”),

R’ Yitzchak: He truly nullified the *get*.

—

Halacha 22: With Which Expressions Does One Nullify the *Get*

R’ Yoel Asher: ⟦#2⟧ *Be-eizeh leshonot mevatel ha-get?* (“With which expressions does one nullify the *get*?”) The Rambam tells us which expressions we are going to learn. *Im amar batel hu* (“If he said: it is void”), or *i efshi bo* (“I do not want it”), or *get zeh lo yoil* (“this *get* shall not be effective”), or the *get* will not *ya’azov* (“release”),

R’ Yitzchak: Because it is all about the subject of making the *get* void, right? Not about the agency, correct? Right. Not sure.

R’ Yoel Asher: It shall not effect any *azivah* (release), it shall not effect any *shiluach* (sending away),

R’ Yitzchak: It shall not effect any divorce. *Lo ya’azov, lo yeshalach* (“it shall not release, it shall not send away”).

R’ Yoel Asher: *Lo ya’azov* means like *azivah*, yes. It is the opposite of *ya’azov*, well, *ya’azov ishto* (he releases his wife),

R’ Yitzchak: How do you say it,

R’ Yoel Asher: The opposite of *azivah*,

R’ Yitzchak: Yes. *Lo ya’azov, lo yeshalach*,

R’ Yoel Asher: Or *lo yegaresh, yehei ke-cheres, yehei cheres, harei hu ke-cheres, im amar echad me-eilu u-min ha-domeh lahen, harei zeh bitlo* (“it shall not divorce, it shall be like a potsherd, it shall be a potsherd, it is hereby like a potsherd — if he said one of these or something similar, he has nullified it”). All these things mean to say: I am not nullifying the agent, rather I am nullifying the document.

R’ Yitzchak: Whether he says *ke-cheres* (“like a potsherd”) or he says *cheres* (“a potsherd”) alone, whatever, yes.

Language of Nullification vs. Language Reporting the Truth of the Matter

R’ Yoel Asher: He says *yehei ke-cheres* (“it shall be like a potsherd”), or it is *ke-cheres*. *Aval im amar get zeh eino get* (“But if he said: this *get* is not a *get*”), but he uses other expressions, he says something like *eino get* (“it is not a *get*”), or he says *pasul hu* (“it is invalid”),

R’ Yitzchak: *Eino mo’il* (“it is not effective”),

R’ Yoel Asher: *Eino matir, eino meshaleach* (“it does not permit, it does not send away”), he says it already is not. It is not. He says that it is not a *get*, or it is not a, right.

R’ Yitzchak: But why *harei hu ke-cheres*? *Yehei* — it means to say *yehei* (“let it be”), it doesn’t say *harei*. *Harei hu*, well, *harei hu* always means, *harei hu* like *harei at mekudeshet* (“behold, you are betrothed”), it doesn’t mean you already are. *Harei* in language means, I always understand it to mean it should become now, it becomes now. *Harei hu, yehei*.

R’ Yoel Asher: But if he says the *get* is *pasul* (“invalid”), or the *get* is not *mo’il* (“effective”), or *eino matir* (“it does not permit”), or *eino meshaleach* (“it does not send away”), or *eino megaresh* (“it does not divorce”), or *cheres hu* (“it is a potsherd”), *lo amar klum* (“he has said nothing”), because he isn’t saying it should become so; he is speaking as if he were a news reporter, relating things that are not so. *She-ein zeh leshon mevatel ela leshon modia amitat ha-davar. Ve-harei hodia lanu davar she-eino chen, ke-mi she-omer al davar ha-asur she-hu mutar o al ha-tamei she-hu tahor* (“For this is not language of nullification but rather language informing of the truth of the matter. And he has informed us of something that is not so, like one who says of something forbidden that it is permitted, or of something impure that it is pure”).

R’ Yitzchak: He is telling a lie. Nobody asked him to say it; he has no right to say it. It’s very interesting. This is the difference: when someone says that person is a non-Jew, but he isn’t a non-Jew. He isn’t saying “I am making him a non-Jew.”

R’ Yoel Asher: When someone says “this is the plain meaning of the verse”: if it really is the plain meaning of the verse, he has said something true. If not, he is a liar, because he is saying about something that it is the plain meaning of the verse,

R’ Yitzchak: Which is not the plain meaning of the verse.

An Ambiguous Expression: “*Get Zeh Batel*”

R’ Yoel Asher: *Amar get zeh batel, she-mashma’o po’al she-avar* (“If he said ‘this *get* is void,’ whose meaning is a past-tense verb”), *batel*, it has become void, *ke-gon chamak avar* (“like *chamak avar* — ‘he had turned away and was gone'”). *Harei zeh safek* (“this is a doubt”), because it is a doubt whether, when he said it, he meant that I am doing it now, or it could mean, it could mean either one of the two. It could mean the version that does work, and it could mean the

R’ Yitzchak: Expression that doesn’t work. *Batel*, it has become void.

R’ Yoel Asher: *Harei zeh safek. Lefichach, im nitgarsha be-get zeh, harei hi safek megureshet* (“This is a doubt. Therefore, if she was divorced with this *get*, she is doubtfully divorced”), because you don’t know whether he means to say that with these words I am nullifying it, or whether it is also such a mistaken statement.

R’ Yitzchak: Yes, it’s a funny, it’s a somewhat funny expression.

—

Halacha 23: Nullifying the *Get* Through a Hint

R’ Yoel Asher: ⟦#3⟧ The Rambam says, *mi she-shalach get le-ishto* (“one who sent a *get* to his wife”). A man sends a *get* to his wife, *u-va shaliach ve-amar lo lo metzatiha* (“and the agent came and told him: I did not find her”). The agent comes and says, I didn’t find her. Or? *O lo ratzat likach ha-get* (“or she did not want to accept the *get*”), she didn’t want to take the *get*.

R’ Yitzchak: Didn’t want to take it. Okay, what happened?

R’ Yoel Asher: *Ve-amar ha-ba’al* (“and the husband said”),

R’ Yitzchak: The husband is happy

R’ Yoel Asher: That she didn’t receive the *get*. *Ve-amar baruch ha-tov ve-ha-meitiv* (“and he said: Blessed is He Who is good and does good”). The Rambam said in *Hilchot Berachot* that when something good happens one must say *Baruch ha-Tov ve-ha-Meitiv*. He does so, yes, for him and for her.

R’ Yitzchak: If it were for himself alone, he would have had to say *Shehecheyanu*.

R’ Yoel Asher: *O ka-yotzei be-devarim ha-eilu, she-mashma’an she-ein be-da’ato legarshah. She-harei hu same’ach be-ikuv ha-get* (“or similar words, which imply that he does not intend to divorce her, for he is happy at the delay of the *get*”), or he says things from which we understand that he is happy that the *get* was held up, because he wants, he didn’t want to divorce her. True, *lo bitel ha-get* (“he did not nullify the *get*”), he doesn’t mean to say that the *get* is void.

R’ Yitzchak: Rather he says *baruch ha-tov*

R’ Yoel Asher: *Ve-ha-meitiv* because he didn’t want to divorce right now.

R’ Yitzchak: It makes no difference.

R’ Yoel Asher: *Ela yiten ve-tihyeh megureshet* (“Rather, [the agent] should give it and she is divorced”). This means that one cannot nullify a *get* with a hint. *Ad she-yomar lo be-feirush* (“until he tells him explicitly”), he says explicitly *lo titen o yevatel be-feirush* (“do not give it, or he explicitly nullifies it”).

R’ Yitzchak: He must say “the *get* is void” or *lo titen* (“do not give it”). Here we see again that the rule holds,

R’ Yoel Asher: People do speak in such Rebbe-style expressions, where when someone asks you: Do you want to tell me? Why not? What could be?

R’ Yitzchak: Very good. For Rebbes it’s good, but for *gittin* (bills of divorce) it’s not good.

R’ Yoel Asher: Very good. Look in the Rambam, *mi she-shalach get le-ishto*…

R’ Yitzchak: Because sometimes people do say such things, so go understand with the Sages when they decided. I think that because nullifying a *get* is a very problematic thing — he sent an agent, and the agency has to become void — they saw in the Mishnayot that it is not so simple. So seemingly that is why they were stringent, of course, saying that you must nullify clearly.

R’ Yoel Asher: Especially when he says *baruch ha-tov ve-ha-meitiv*, it’s somewhat like saying *im yirtzeh Hashem* (God willing) — if the Almighty wants there to be no *get*, the Almighty agrees.

R’ Yitzchak: The Almighty agrees that not every *get* needs to be nullified.

—

Halacha 24: *Makat Mardut* for Nullifying a *Get* or Making a *Moda’a*

R’ Yoel Asher: Next, it comes out that we don’t nullify the *get*. The Rambam says, *mi she-shalach get le-ishto ve-chazar u-vitlo bifnei shnayim acherim* (“one who sent a *get* to his wife and then nullified it before two others”). He went and made a nullification before two witnesses, or made a *moda’a* (a prior declaration of protest). The Rambam says: now that we have enumerated the laws, you shouldn’t think this is a recommendation. This person is committing a wrong. *Makin oto makat mardut* (“we give him lashes for rebelliousness”) for doing this. *Mipnei she-gorem lihyot mamzerin* (“because he causes *mamzerim* to come about”), he can cause *mamzerut* (illegitimacy). Why? *She-harei yagia get le-yadah ve-tinasei bo* (“for the *get* will reach her hand and she will remarry based on it”). After some time, witnesses will come and say *she-bitel bifneihem o she-masar moda’a bifneihem* (“that he nullified it before them or made a *moda’a* before them”), or witnesses will come and say that he made a *moda’a* *bifneihem kodem she-yichtov ha-get, ve-nimtza* (“before them prior to the writing of the *get*, and it turns out”) — it turns out that *ha-vlad mamzer* (“the child is a *mamzer*”). So he is given *makat mardut* for putting a person in such a situation.

R’ Yitzchak: In such problems. So whoever wants to nullify a *get* doesn’t know what to do. He has to find another solution. ⟦#4⟧ What should he actually do? You know, do you understand the question here? What if someone has no other… must he do it?

R’ Yoel Asher: No, he should actually reach the agent before he hands it over. Then is it permitted? He can’t do it from afar. Like before, the pursuer, he runs after him,

R’ Yitzchak: Then yes. If he catches him, he takes back the *get*.

R’ Yoel Asher: It could be that he runs straight away to inform the wife; that will also help. But making such a nullification privately, by himself,

R’ Yitzchak: Which can cause her that… I get it, okay. Very good.

—

Halachot 25–27: *Chezkat Kashrut* (Presumption of Validity) Regarding a *Get*

R’ Yitzchak: ⟦#5⟧ Now we are going to learn about… Now we learned that one can nullify the agency, so seemingly one would have to be concerned every time — maybe the agent was nullified, maybe this, maybe that. We are going to learn that there is a *chazakah* (presumption), and one need not.

R’ Yoel Asher: Yes? Yes. *Shaliach she-hevi get u-netano la-ishah* (“an agent who brought a *get* and gave it to the woman”). An agent brings a *get* and

R’ Yitzchak: He gives it to a woman. Should we not fear *shema bitlo ha-ba’al* (“perhaps the husband nullified it”)? *Lo yachush shema bitlo ha-ba’al, ela notnin oto lah be-chezkat she-hu kasher ve-tinasei bo* (“He need not be concerned that perhaps the husband nullified it; rather, we give it to her with the presumption that it is valid, and she may remarry based on it”). Yes? One can… okay, I’m with you. One can give her the *get* with the presumption that it is valid, because usually people don’t do such things, especially since one gets *makat mardut* for it, *ve-tinasei bo* (“and she may remarry based on it”). *Ve-im nimtza achar kach she-bitlo* (“And if it is later found that he nullified it”), then *tetzei ve-ha-vlad mamzer* (“she must leave [her new husband] and the child is a *mamzer*”). What he has done — it’s terrible. *Ve-chen* (“and likewise”), the same thing, just like that. The same thing regarding a *moda’a*: someone writes a *get* and gives it to his wife, we don’t say maybe he made a *moda’a*. *Ela harei hu be-chezkat kashrut ve-tinasei bo* (“Rather, it has a presumption of validity and she may remarry based on it”). Continue.

Discussion: Must One Perform a *Bitul Moda’a* at Every *Get*?

R’ Yoel Asher: And if he will come later. That is to say, the recommendation the Rambam mentioned earlier, that the witnesses say — is that only when there is a concern? One doesn’t do it, one doesn’t need to do it?

R’ Yitzchak: Seemingly, seemingly here, if he will come to claim, well, if he will later come to claim there will be trouble, so we include in the *seder ha-get* (divorce procedure) everything we can. But I don’t know. No, seemingly you are right that

R’ Yoel Asher: It appears that one doesn’t need to, the solution I said earlier, that blah blah, but actually no, I think that,

R’ Yitzchak: Let’s see, he doesn’t bring it.

R’ Yoel Asher: There is such a thing as *chezkat kashrut ve-tinasei bo*, but later there will be a *tetzei ve-ha-vlad mamzer*, it’s very sad,

R’ Yitzchak: Like. Right, that’s why we do make a *bitul moda’a* (cancellation of any prior protest declarations) at every [*get*], so that there should

R’ Yoel Asher: Not be able to be a *mamzer* child.

R’ Yitzchak: We make a *bitul moda’a* at every *get*, but seemingly one doesn’t have to. Seemingly one doesn’t have to. What the Rambam said earlier, he means to say if there is a concern. That’s how I understand it. But one must look in the *Shulchan Aruch*; I don’t know how the *poskim* (halachic decisors) learn this point.

—

Halacha 28: An Agent Who Left the Husband Sick, Elderly, or a *Goses*

R’ Yitzchak: *Ve-chen* (“and likewise”), the same thing, not only the concern of nullifying the *get*, just like that, *ha-mevi get ve-hiniach ha-ba’al choleh o she-hayah zaken* (“one who brings a *get* and left the husband sick, or he was old”), he was old,

R’ Yoel Asher: Sick — here we are going to discuss other matters. When a question arises about the *get*, not that perhaps the husband nullified it, but perhaps the husband was no longer alive at all when the *get* was given, so she is not a divorcée, but rather, whatever, the bottom line is the question of whether she is a widow. *Ve-chen ha-mevi get ve-hiniach ha-ba’al choleh o she-hayah zaken*, then *notno lah be-chezkat she-hu kayam* (“he gives it to her with the presumption that [the husband] is alive”). As long as we haven’t heard that he died, he has a presumption that he is alive.

R’ Yitzchak: But a *goses* (one in the throes of death),

R’ Yoel Asher: *Aval im hinicho goses* (“But if he left him a *goses*”), there is a halacha *rov gosesin le-mitah* (“most *gosesim* die”),

R’ Yitzchak: Most people who are in the throes of death die.

R’ Yoel Asher: Did you know about this? Yes. When someone who was a *goses* came to our holy grandfather, the *Ateret Tzvi*, he would always give charity for Rabbi Meir Baal HaNess, and he would say this: Rabbi Meir is *chayish le-mi’uta* (concerned for the minority). Rabbi Meir is the Tanna who is concerned for the minority. Most *gosesim* die, but one takes

The Law of a *Goses*: *Rov Gosesin Le-Mitah*

R’ Yoel Asher: In practice, after that, most *gosesim* die. I think that in practice it was ruled by the *Ateret Tzvi* that most *gosesim* die. One needs to look again… maybe it helps sometimes…

R’ Yitzchak: Many times when people say *goses* they don’t mean… okay, also “most” means most.

R’ Yoel Asher: For that itself, most *gosesim* die, but of the people who are called *goses*, not every one is a true *goses*. *Rov gosesin le-mitah, ve-af al pi she-netano lah harei zeh safek gerushin* (“Most *gosesim* die, and even though he gave it to her, this is a doubtful divorce”).

R’ Yitzchak: Why? *She-ein get le-achar mitah* (because there is no *get* after death). I asked what the practical difference is; either way, whatever, she is a divorcée, yes, she can’t marry a *kohen*. She can eat *terumah*, or she can’t marry a *kohen*,

R’ Yoel Asher: And the like.

—

Halachot 29–30: When the Husband Retains the Presumption of Being Alive, and When One Applies the Stringencies of Both Living and Dead

Situations with a Presumption of Life

⟦#2⟧ R’ Yoel Asher: *Ve-chen ir she-hikifah ha-chayil* (“And likewise a city that an army surrounded”), an army has surrounded a city, *ve-hi be-matzor* (“and it is under siege”), the city is now surrounded. Or a *sefinah ha-mitarefet ba-yam* (“a ship tossed about at sea”), a ship rolling in the waves, in storms. Or *ve-ha-yotzei lidon* (“and one going out to be judged”), someone who goes out to be tried in a capital case. *Harei eilu be-chezkat chayim* (“these have a presumption of life”). As long as they are still living, we say they have a

R’ Yitzchak: Presumption that he is alive. Very good, *ve-im hayah get echad mehen…*

R’ Yoel Asher: *Ve-im hayah get echad mehen be-yad ha-shaliach notno le-ishto ve-tihyeh be-chezkat megureshet* (“And if the *get* of one of them was in the hand of the agent, he gives it to his wife and she has the presumption of being divorced”).

R’ Yitzchak: Because we go with the presumption… but witnesses could later come and say the ship sank earlier. Whatever, that’s what it says — *be-chezkat* only means… to present oneself, yes. *Be-chezkat* only means that for now we don’t say “don’t give the *get* because maybe he is dead”; give it, and for now we’ll begin treating her as divorced. Tomorrow we find out what happened.

R’ Yoel Asher: Now he is going to say when we already say, even before it happened, that it certainly happened.

Situations Where One Applies the Stringencies of Both Living and Dead

⟦#3⟧ R’ Yoel Asher: *Aval ir she-kavshah ha-gayis* (“But a city that the troops captured”), it’s not only that they surround the city — it has already been captured, *ve-huvke’ah* (“and breached”), like the Seventeenth of Tammuz, exactly. Or a ship, not *ha-mitarefet ba-yam*, but *she-avdah ba-yam* (“that was lost at sea”), we don’t see it. It hasn’t yet been confirmed that it…

R’ Yitzchak: It’s under the water, basically.

R’ Yoel Asher: Like in every tragedy, they say so-and-so-many dead and so-and-so-many missing. So the first two or three days they’re missing, okay, we’ll see, but many times they don’t want to be the bad guy and say “dead,” Michael Jackson…

R’ Yitzchak: Or they see it capsized,

R’ Yoel Asher: Enough time has already passed, unfortunately. Or *ve-ha-yotzei lehareg mi-beit din shel goyim* (“one going out to be executed by a non-Jewish court”) — not that he is now going in to have the trial on whether to give him the death penalty, but rather he has already been sentenced to death,

R’ Yitzchak: Right? He is already on the way to the gallows.

R’ Yoel Asher: *U-mi she-gerarato chayah* (“and one whom a wild animal dragged away”), a wild animal dragged him off.

R’ Yitzchak: *O she-tefo nahar* (“or a river swept him away”),

R’ Yoel Asher: Or the river swept him away. *O nafla alav mapolet* (“or a collapse fell upon him”),

R’ Yitzchak: A building fell on him.

R’ Yoel Asher: Then we assume stringently that they are already dead, but also stringently that there is still a presumption that they are alive.

R’ Yitzchak: *Notnin aleihen chumrei chayim ve-chumrei meitim* (“We apply to them the stringencies of the living and the stringencies of the dead”).

R’ Yoel Asher: There is a great stringency to being alive, and there is also a stringency to being dead. ⟦#4⟧ *Eino notno le-ishto* (“he does not give it to his wife”),

R’ Yitzchak: Because one doesn’t do so. But on the other hand,

R’ Yoel Asher: *Ve-im netano lah harei zo safek megureshet* (“and if he gave it to her, she is doubtfully divorced”) — the stringencies of the living, right. On this there is the well-known *Noam Elimelech*, yes? But let’s finish first. *Ve-im noda she-met ha-ba’al kodem she-yagia get le-yadah* (“And if it becomes known that the husband died before the *get* reached her hand”), then *eino get* (“it is not a *get*”).

Discussion: The Teaching of the *Noam Elimelech* and the Halacha Regarding *Pikuach Nefesh*

R’ Yoel Asher: The Rebbe Reb Elimelech says in *Bechukotai*, regarding their forefathers, that when the Torah says something, through that they have an influence on reality. *Chazal* (our Sages) give only the stringencies of the dead; they don’t want to say definitively that he has already died. That way even someone going out to be executed can still have a rescue somewhere. *Ha-ba’al she-shalach get le-ishto harei*,

R’ Yitzchak: We’re not discussing whether one can — one may save him; not only may one, even afterward, one even desecrates Shabbat, yes. The Rebbe Reb Elimelech,

R’ Yoel Asher: By establishing the halacha this way, they left hope for all people who are going out to be executed, that there is still a place for them.

R’ Yitzchak: No, it’s clear — the halacha is that even in the case of *nafla alav mapolet* one desecrates Shabbat on a doubt. We learned *Hilchot Shabbat*. Why? Because *ein holchin be-pikuach nefesh achar ha-rov* (in matters of saving a life, we do not follow the majority). So only regarding a *get* must one be stringent that perhaps he is dead.

R’ Yoel Asher: The other side is not about whether she may remarry.

R’ Yitzchak: As that person said, it’s very good to have all this *chizuk* (encouragement),

R’ Yoel Asher: But one must also know the reality.

R’ Yitzchak: It’s not a contradiction.

—

Halacha 31: The Obligation of Support and the Conditions of the *Ketubah* When Sending a *Get* via an Agent

⟦#5⟧ R’ Yitzchak: *Ha-ba’al she-shalach get le-ishto harei hu chayav bi-mezonoteha* (“A husband who sent a *get* to his wife remains obligated in her support”).

R’ Yoel Asher: A husband who sent an agent: the Rambam states an interesting halakha here. A husband sent [something] with an agent, he

R’ Yitzchok: Sent a get (bill of divorce).

R’ Yoel Asher: It could take two months, whatever it is. So *harei hu chayav bimzonoteha*, “he is obligated in her sustenance,” as long as it hasn’t yet reached her. He can’t say, “I already handed it over to the agent.” It’s still in progress; she isn’t divorced yet when it’s handed to the agent. So he is still *chayav bimzonoteha uv’chol tna’ei ketuba ad she’yagia haget l’yadah o l’yad shliach kabbala*, “obligated in her sustenance and in all the stipulations of the ketuba until the get reaches her hand or the hand of an agent for receipt.” Once it has reached the agent for receipt, she is already considered divorced.

When the Wife Refuses to Accept the Get, and the Reasoning Behind the Halakha

R’ Yoel Asher: And on this there is a discussion among the poskim (halakhic decisors): what happens when the husband has sent it, but she absolutely refuses to accept it? From his side, he has already sent it.

R’ Yitzchok: In the Rambam’s time this wasn’t relevant, because there was no cherem (ban) of Rabbeinu Gershom. Today, when we have to wait for her to accept it, it certainly makes no sense to say that she doesn’t want the get and yet she gets sustenance. Presumably she’s a moredet (a rebellious wife). Whatever the case, here we’re simply talking about a case where it hasn’t arrived yet, when it’s intercepted on the way.

R’ Yoel Asher: The halakha makes a lot of sense, because sustenance and all the stipulations of the ketuba are very practical. They have nothing to do with the legal effect of the kiddushin (betrothal). Rather, they have to do with her being under her husband’s authority, so the husband has to take care of her. That’s why it applies only from the wedding or from a demand to marry.

R’ Yitzchok: Yes, there are many things like that… With a demand to marry, they say

R’ Yoel Asher: That she already wanted to,

R’ Yitzchok: She has already left her husband’s house, so she must already be from her father’s house. No, the Lechem Mishneh says it’s obvious, but it’s not so clear, because, for example, there is the ordinary case of a doubtfully divorced woman, and whether he must give her sustenance. But it’s true that it seems obvious that as long as she isn’t divorced, she is still his wife, with all the halakhot. Okay, that concludes Chapter 6 of Hilkhot Gerushin (the Laws of Divorce), yes? It goes until 13. Very good.

✨ Transcription automatically generated by OpenAI Whisper, Editing by Claude Opus 5.5, Summary by Claude Opus 5.5

⚠️ Automated Transcript usually contains some errors. To be used for reference only.

לפי לוח הלימוד
רמב"ם יומי
📅 מדי יום · פרק חדש

עיון לפי ספר / Browse by Book

משנה תורה

83 הלכות1000 פרקים219 נלמדו בשיעור היומי
ספר רביעיספר נשים53 פרקים · 30 נלמדו
הלימוד כעת
ספר חמישיספר קדושה
  • איסורי ביאה
  • מאכלות אסורות
  • שחיטה
53 פרקים
ספר שישיספר הפלאה
  • שבועות
  • נדרים
  • נזירות
  • ערכין וחרמין
43 פרקים
ספר שביעיספר זרעים
  • כלאים
  • מתנות עניים
  • תרומות
  • מעשרות
  • מעשר שני
  • ביכורים
  • שמיטה ויובל
85 פרקים
ספר שמיניספר עבודה
  • בית הבחירה
  • כלי המקדש
  • ביאת המקדש
  • איסורי המזבח
  • מעשה הקרבנות
  • תמידין ומוספין
  • פסולי המוקדשין
  • עבודת יום הכיפורים
  • מעילה
95 פרקים
ספר תשיעיספר קרבנות
  • קרבן פסח
  • חגיגה
  • בכורות
  • שגגות
  • מחוסרי כפרה
  • תמורה
45 פרקים
ספר עשיריספר טהרה
  • טומאת מת
  • פרה אדומה
  • טומאת צרעת
  • מטמאי משכב ומושב
  • שאר אבות הטומאה
  • טומאת אוכלין
  • כלים
  • מקוואות
144 פרקים
ספר אחד עשרספר נזיקין
  • נזקי ממון
  • גניבה
  • גזילה ואבידה
  • חובל ומזיק
  • רוצח ושמירת נפש
62 פרקים
ספר שנים עשרספר קנין
  • מכירה
  • זיכייה ומתנה
  • שכנים
  • שלוחין ושותפין
  • עבדים
75 פרקים
ספר שלושה עשרספר משפטים
  • שכירות
  • שאלה ופיקדון
  • מלווה ולווה
  • טוען ונטען
  • נחלות
75 פרקים
ספר ארבעה עשרספר שופטים81 פרקים

בחרו כרך מן המדף

📥 הורדת שיעורים
טוען...