דער בעל תאווה האט די מערסטע צער - פרישות איז נישט צו האבן קיין צער

חקירה אין די שייכות צווישן תענוג און צער: פילט א פרוש ווייניגער צער?

הקדמה: וואָרעם-אַפּס פאַר אַ שיעור און חסידישע מנהגים

די נויטווענדיגקייט פון שטים-צוגרייטונג

מגיד שיעור:

מ׳גייט לערנען וועגן דזשובע טון, וואס זיי האבן געמיינט? חודש אלול? איך האב געמיינט אז ס׳איז א… ווייל זיי מאכן נישט קיין ווארם אפס פאר זייער וואויס פאר די שיעור׳ס, צו זיי מאכן עס אין פובליק אינמיטן די שיעור. א נארמאלע, יעדער ווייסט, א חזן, איינער וואס רעדט, אויך א בעל דרשן, מ׳דארף… די קול איז נישט צוגעוווינט, מ׳דארף עס זינגען עפעס א שטיקל פאר דעם רבי׳ן, אז עס זאל זיך עפענען.

תלמיד:

יא יא, יא, יא.

מגיד שיעור:

איבער פאר א שיעור, א שיעור איז… רעד איך נישט די שיעור אזוי ווי איך רעד מיט דיר. איך וואלט געדאכט, סאמטעמז אין די קארט. סאו די רבי׳ס וואס זיי האלטן נישט אז זיי דארפן זיך צוגרייטן פאר די פטרעסטער אין פראנט פון די גאנצע עולם.

מעשה מיט די באָבאָוויטשער רבי און „דזשעם” ווידעאָס

איך האב געהערט, איך האב געווען ווען זיך האבן געדרייט אין א וואוטש, האב איך געהערט. ס׳איז ידוע, ווער ס׳ווייסט פון די בלוואויטשער רבי, ס׳איז דא א זאך וואס הייסט דזשעם, און דזשעם געט ארויס אזעלכע שיינע ווידעא׳ס פון די בלוואויטשער רבי. שוין, אפילו לענגערע, אפילו די גאנצע פארברענגענס געבן זיי ארויס. זיי שיקן ארום, יעדע מוצאי שבת קוקט מען דאך א ווידעא פון די רבי׳ן, זיי שיקן עס ארום.

סאו… איך האב געהערט אז די עכטע חסידישע יונגעלייט קוקן נישט אויף דזשען ווידיאוס חס ושלום.

תלמיד:

פארוואס?

מגיד שיעור:

ווייל דער וואבאטשער רבי ווען ער איז פארברענגען, גייט ער דאך אינצווישן, האט ער געגעבן א היס, אינצווישן האט ער געגעבן א לחיים פרייען, אינצווישן האט ער ארויסגעגאנגען, ווייסטו דאך, ער איז געגאנגען א יומען ביאינג. וואטעווער, אנדערע זאכן געטון.

ער איז… דער דזשעמ נעמט ארויס די אלע שטיקלעך, זיי מאכן די ווידעא זייער געשמאק צו ליינען, זיי נעמען ארויס. ווען דער רבי גיט א היס, שרייען זיי עס ארויס. מ׳זעט קיינמאל נישט דער רבי היסן אויף זייערע ווידעא׳ס. זיי קענען הערן די דבר תורה [דבר תורה: a Torah teaching], ס׳איז א נארמאלע מענטש.

אבער די חסידים זאגן, וואס דאס הייסט נישט דאפקעס בצדיקים, נאר נאט אויס דער רבי׳ס היס, מ׳דארף הערן מיט אלע קעקעצן, מיט אלע ארויף און אראפ. סאו די עכטע חסידישע יונגעלייט, ס׳איז נישט דא רעבעי דרייוו, מ׳קען זען פול אריגינעל, אזוי ווי ס׳איז געווען.

ס׳איז נישט וועגן די סענסורשיפ, נאר חסידות. ער קען נישט איבערמאכן דעם רבי׳ן שענע. ס׳איז נישט נאר שענע, ס׳איז נאר ווען דער רבי האט געהיסט.

תלמיד:

אזוי ווי דו זאגסט, ס׳איז געווען על פי קבלה [על פי קבלה: according to Kabbalistic tradition], ער האט נישט סתם געהיסט. ער האט געדארפט פריערס נאר א סיבה.

מגיד שיעור:

אה, א גוטן. פארשטייסט, סאו מ׳קען נישט ארויסנעמען דאס. אה, א חסידישע השגה דאס.

מעשה פון דעם וויזשניצער רבי׳ן און „נשמת”

עניוועיס, איך האב געזען טאקע אין ר׳ מאטעלע, דער וויזשניצער רבי׳ס מעשה, אז די גאנצע חקירות ווען זיין זיידע פלעגט גיין אין בית הכסא [בית הכסא: bathroom] אינמיטן דאווענען, ער האט געהאט א קריעה…

תלמיד:

פאר נשמת [נשמת: the prayer “Nishmat”], יא, באלד.

מגיד שיעור:

פאר נשמת, יא. ניין, פאר… פאר “אני עבדך” [אני עבדך: “I am Your servant” – a verse in Psalms], יא, פאר פסוקי דזמרה [פסוקי דזמרה: the “Verses of Praise” section of morning prayers], פאר נשמת.

איך זאג, פארוואס דען אין וויזשניץ מ׳הערט דעם רבי׳ן זאגן גאנץ נשמת? וואס איז אזוי דער מנהג? איך געדענק נאר. ער האט געזאגט אז דער מנהג האט זיך אנגעהויבן ווייל דער זיידע פלעגט גיין אין בית הכסא אין פסוקי דזמרה, און ווען ער איז צוריקגעקומען האט ער זיך געדארפט מיטכאפן, מ׳האט נישט געווארט פאר אים. סאו ער האט געהערט נשמת אז דער עולם האט שוין געהאלטן ווייטער, ס׳איז שוין געווארן א מנהג.

סאו עניוועיס, וואס לערנען די חסידים, שטייט דאס אז ס׳זענען פולע חסידים פון דעם רבי׳ן, נישט נאר ווען דער רבי גייט נישט אין בית הכסא. נישט אזוי ווי פרעה, שטיין?

טעכנישע באַמערקונג וועגן די רעקאָרדירונג

נאכדעם לעניננו האט מען זיך געוואלט רעדן איז אזוי, ס׳האט דאך אפאר וויכטיגע חידושים. נעכטן האב איך געזאגט א שיעור, אז ס׳האט זיך נישט רעקארדעט, אז איך דארף אויך זאגן אלע חידושים פון דעמאלטס. א באנטש פון די וויכטיגע זאכן וואס אונז דארפן רעדן. לאמיר זען וועלכע איז די ערשטע פון זיי. איך האף אזוי, לאמיר מאכן א דאפ. איך קען מאכן א בעק-אפ. איך קען נישט טרעגן, ווייל עס שטייט נעכטן איז אויך געשטאנען, אבער עפעס איז געגאנגען. איך האף אז יעצט ארבעט עס יא.

פּערק א: די גרונט-חקירה אין תענוג און צער

הצגת החקירה: וואָס איז דער היפּוך פון תענוג?

סאו, אזוי, איך האב א נייע חקירה. דאס איז נאר אבער רעדן וועגן דעם, נאכדעם וועלן מיר גיין צו זיין אנדערע זאך. איך האב אזא חקירה. אונז האלטן נאך אינמיטן רעדן וועגן די נושא פון זיין א בעל תאוה [בעל תאוה: one who is driven by physical desires], זייער וויכטיגע נושא. מ׳האט נישט געענדיגט.

סאו איך האב אזא חקירה, אינטערעסאנטע חקירה איך האב געזוכט, אויב ס׳איז דא איינער וואס רעדט וועגן די חקירה, אפשר אביסל, נישט ממש געטראפן, מ׳וועגט ווייסן מסתמא.

א בעל תאוה, סארי, א נישט בעל תאוה, יא, וואס הייסט א פרוש [פרוש: one who is abstemious] אדער א זהיר [זהיר: one who is careful/cautious], עפעס אזוי, איז אזא סארט מענטש וואס אים נישט אזוי לאוי, נישט אזוי פארקאכט אין תענוגי הגוף [תענוגי הגוף: physical pleasures], יא, דער חוש המישוש [חוש המישוש: the sense of touch]. דאס איז טייטש א נישט בעל תאוה.

יעצט, לכאורה יעדער איינער ווייסט אז וואס איז די אפעזיט פון זיינע בעל תאוה? וואס איז די אפעזיט פון תענוג [תענוג: pleasure], פון פלעזשער? צער [צער: pain], יא? ווייטאג, צער.

תלמיד:

ווייטאג, יא, נגע איז אן אינטערעסאנטע דרשה. נגע איז נישט צער, וואס מיינט איז דאס?

מגיד שיעור:

דאס איז די שאלה, לכאורה. ס׳איז דא פלעינס, דאס איז די חקירה. דאס איז די חקירה. סאו בפשטות, די אפאזיט פון תענוג איז צער. איך מיין, די אפאזיט איז זיכער. די שאלה איז צו ס׳איז דא אזא זאך אינמיטן. דאס איז עקזעקטלי א שטיקל שאלה. אבער על כל פנים, ס׳איז זיכער אז אויב מ׳רעדט למשל פון עניני הגוף [עניני הגוף: matters of the body], סאו דער גוף האט תענוג און דער גוף האט צער. יא?

תלמיד:

זייער גוט, זייער גוט. איך האב געטראפן מיט דעם.

ראיה פון הלכה: עינוי יום כּיפּור

מגיד שיעור:

דאס איז עקזעקטלי א שאלה. איך האב דאס אמת׳דיג וועגן דעם א חקירה אין די פוסקים [פוסקים: halachic decisors]. איך האב געסוירטשט וועגן דעם, און מ׳ברענגט אז ס׳איז דא חקירות וועגן דעם, צו ווייל ס׳שטייט דאך, עקזעקטלי, ס׳איז דא א מצות עונג [מצות עינוי: the commandment of affliction on Yom Kippur] פון עינוי. איז דא זאכן וואס זענען נאר מניעת עונג [מניעת עונג: removal of pleasure], און דאס אפשר מעג מען בכלל. ס׳איז דא אפשר פארקערט, אפשר דער ענין וואס שטייט יום כיפור [יום כיפור: Yom Kippur, the Day of Atonement] מיינט נאר מניעת עונג, ס׳מיינט מ׳דארף זיך פייניגן.

דאס איז עקזעקטלי פארקערט. ס׳שטייט דאך שוין, ס׳איז געווען מענטשן וואס האבן געשטאנען אויף איין פוס און זיך געפייניגט, געשטאנען אין יום כיפור. אבער דאס איז א סוגיא [סוגיא: a Talmudic topic/discussion]. אבער בפשטות מיינט עס פארקערט, ס׳מיינט נישט.

דאס איז דאך אז ווען ס׳איז דא ממש, אזוי ווי לגבי רחיצה [רחיצה: washing], וואס דארט שטייט נאר רחיצה של תענוג [רחיצה של תענוג: washing for pleasure]. אויב ס׳איז סתם אויף נישט צו זיין בצער [בצער: in pain], איז עס פארקערט. ביי אכילה [אכילה: eating] איז אפשר אנדערש, איך מיין. יא, אויך דא איז דא מחלוקת [מחלוקת: dispute] וועגן דעם, אבער דאס איז א חקירה. אבער ס׳איז דא אזא חקירה.

רייט, סאו לאמיר צוריקגיין פאר די אלע ראיות פון די תורה. לאמיר צוריקגיין צו דעם, אז לכאורה, תענוג און צער זענען זאכן וואס גייען נישט צוזאמען. מ׳דארף וויסן אז ס׳איז דא אזא זאך נייטראל אינגאנצן. ס׳קען זיין נייטראל ווען דו פילסט נישט גארנישט.

אבער יעדער תענוג, ס׳איז געווען וואס האבן גע׳טענה׳ט אז יעדער תענוג, דאס הייסט, איך בין געווען הונגעריג, א תענוג קומט דאך מיט א געוויסע אזויווי צער, א געוויסע חסרון [חסרון: lack/deficiency] קענסטו עס רופן. איך בין געווען הונגעריג, הייסט עס, איך בין נישט הונגעריג. סאו די תענוג איז, ס׳קען זיין אז ס׳איז עפעס מער פון נישט זיין הונגעריג, דו ביסט צוגעלייגט. אבער ס׳איז צוויי הפכים [הפכים: opposites]. לאמיר נאר זאגן אז דאס איז די הנחה [הנחה: assumption] פון די שאלה.

פּערק ב: די קערן-חקירה – פילט א פּרוש ווייניגער צער?

הצגת השאלה העיקרית

אויב אזוי האב איך א חקירה, דאס איז מיין חקירה. אן אויסגעארבעטער איד, וויאזוי מ׳רופט נאר א נישט בעל תאוה, איז דאס אז ער קאכט זיך נישט אזוי שטארק אין די קוגל, דאס איז וואס יעדער איינער איז מסכים.

תלמיד:

ניין, צו ער איז א מסגף [מסגף: one who mortifies himself] איז נאך א חקירה.

מגיד שיעור:

דאס איז אמת, ס׳האט צוטון אביסל מיט יענע חקירה. דאס האבן מיר שוין גערעדט, אז יענע חקירה איז א חקירה ידועה. אבער איך האב אן אנדערע חקירה וואס איז ווייניגער ידועה.

צו דער זעלבער איד, ווען ער האט א קאפ וויי, טוט אים ווייניגער וויי, דאס גייט אים ווייניגער אן. פארשטייסט זיך פרייען?

ס׳איז דא אזעלכע מעשיות, עפעס א רבי האט געהאט אן אנאסטעזיע [anesthesia], ווייל דער מוח שליט על הלב [מוח שליט על הלב: the mind rules over the heart], עפעס אזעלכע… אזוי זאגט מען, יא.

אַפשווייפונג: אַנעסטעזיע ביים דענטיסט

תלמיד:

איך האלט אויך נישט פון אנאסטעזיע. ס׳זעט מיר אויס זייער מאדנע. איך זאג נישט, מ׳דארף נישט. נעמסטו נישט ביי די דענטיסט ווען מ׳מאכט א רוט קאנעל [root canal]?

מגיד שיעור:

איך פרעג מיך נישט. היינט פרעגט מען נישט. איך האב געמאכט אמאל אן דעם גראדע.

תלמיד:

וואס איז א רוט קאנעל?

מגיד שיעור:

ער האט מיר געגעבן א טשויס, און ער זאגט אז נישט. ס׳איז מיר אייגענטיגער א ביזנעס. ס׳איז נישט קיין רוט קאנעל, אבער די נעקסטע אנדערע זאך. איך קען מיינען, אקעי, איך האב סתם אנדערע טיילן, ווייל איך האב נישט ליב ס׳זאל נישט זיין קיין טרולער. איך ווייס אליין נישט, איך פיל נישט מיט מיין אייגענע גיפ, אדער וואס גייט דא פאר? ס׳טוט אביסל וויי. אקעי, צופיל וויי, ס׳קען מיר משוגע ווערן. אבער אביסל טוט וויי, ווייס איך. איך ווייס נישט פון קיין ווייסט צו ער נעמט נאך ארויס די גאנצע צייט, איך האב נישט קיין אנדערעס, אזוי ווייס איך וויאזוי ער די הוויט פאר.

תלמיד:

אה, פארדעם מאכט ער עס.

מגיד שיעור:

יא, מסתמא איז עס פאר די געשמאק פון די דענטיסט, נישט פאר די פעישענט. דו וועסט אים געבן א קלאפ אינמיטן.

תלמיד:

אקעי.

מגיד שיעור:

אקעי, דאס קען איך שוין יא מתגבר זיין, אפילו א נארמאלער מענטש. איך רעד נישט פון קיין דרייטע זאך. סאו פארוואס זאל מען עס ווייניגער?

עניוועי, דאס איז מיין חקירה. דאס איז מיין חקירה.

נפקא מינה הלכתית: רפואה בשבת

צו א צדיק, איך קען אסאך מעשיות פון צדיקים וואס האבן נישט געפילט קיין טעם אין עסן, איך קען ווייניגער מעשיות. ס׳איז דא אפשר אפאר אזעלכע מעשיות, אבער איך קען ווייניגער מעשיות. פון א צדיק וואס ס׳האט אים נישט וויי געטון, האט מען אים וויי געטון זיין גוף. ער האט געגעבן א באטש האט אים נישט וויי געטון. פארוואס? ער איז געווען דבוק אין די אייבערשטער [דבוק: cleaving/attached to God].

תלמיד:

דאס איז אן אנדערע לעוועל.

מגיד שיעור:

מסכים, איך רעד נישט פון יענעם. ס׳איז אן אנדערע לעוועל. ס׳האט אים נישט געהארט. לאמיר רעדן פון דעם. פיזיקלי ווייסט.

תלמיד:

אויך פיזיקל, ווען ער עסט האט ער פיזיקל…

מגיד שיעור:

מ׳רעדט דאך נישט פון די פיזיקל. מ׳רעדט אלעמאל וואס אונז רעדן, רעדן אביסל ווייניגער פון די פיזיקל, אביסל מער. מ׳רעדט אז ס׳אהארט אים נישט.

תלמיד:

ניין, איך פרעג יא. דאס הייסט צו ער לויפט ווייניגער אוועק דערפון?

מגיד שיעור:

ס׳איז דא אזעלכע חקירות נחת שבת [taking medicine on Shabbat], ס׳איז דא מענטשן וואס זענען זייער מחמיר [מחמיר: stringent] וועגן… ס׳איז דא אן עשרה [עשרה: prohibition] פון נעמען רפואה שבת [רפואה: medicine], אבער טאמער מ׳איז קאנק מעג מען.

סאו וואס איז אויב איך האב א גרויסע קאפ וויי און איך קען נעמען א… וואס הייסט? סטיילנאל [Tylenol], אבער איך בין א צדיק און ס׳שטערט מיך נישט. וואס איז דא דארט? וואס פירט מען זיך? איינער זאל פרעגן אזא שאלה צו מ׳מעג נעמען טיילענאל שבת פאר א קאפ וויי.

תלמיד:

ניין, ניין, ס׳איז דא א צדדיקע זאך. איך מיין אזוי, יא. וואס? ס׳איז דא אן עסק צו נעמען רפואה שבת. אויב ס׳איז נפל למשכב [נפל למשכב: bedridden], אויב מ׳איז א חולה [חולה: sick person], אפילו חולה שאין בו סכנה [חולה שאין בו סכנה: one who is ill but not in danger], מעג מען. סאו, וואס איז די דין ביי איינער וואס האט סתם א קאפ וויי?

מגיד שיעור:

איך האב געהאט א חבר וואס האט מיר געזאגט, “איך האב א קאפ וויי, און איך האלט אז איך וואלט גענומען א מעדיסין וואלט איך געגאנגען אין בעט אויך.” ער האט געהאלטן אז גראדע נישט גיין אין בעט. ס׳שטייט אונז אין די פוסקים “נפל למשכב”. וויל איך טון אז ס׳איז נישט קיין נפקא מינה [נפקא מינה: practical difference], אין בעט טוט עס אויך וויי. אבער דו ביסט בעצם אזוי קראנק, דו וועסט האבן אזוי גערעכט אז מ׳מעג.

פּערק ג: די פאַרקערטע זייט – פילט א בעל תאוה מער צער?

אבער איך וויל ארויסברענגען… נו, דו פארשטייסט, מאך חקירות, אז דו גייסט אן די זעלבע זאך. לאמיר זאגן פארקערט, איינער וואס ס׳גייט אים זייער שטארק אן תאוות אכילה [תאוות אכילה: desire for food] וכדומה, איז ער א גרעביאנג [grobyan: coarse person]. איינער וואס ס׳גייט אים זייער שטארק אן אז מ׳געבט אים א ציפ, איז ער אויך אזא זעלבע גרעביאנג? נישט די זעלבע.

תלמיד:

יא, א מעלה [מעלה: virtue/level] פון א צדיק, יעדע זאך מעלות קען גיין עד אין סוף. יא, ס׳איז א מענטש וואס איז מורא׳דיג, מ׳געבט אים א פראסק אין די מטות. ס׳איז נישט ווייטאג, דאס איז שוין כבוד [כבוד: honor/dignity].

דער באַגריף פון „איסטניס”

מגיד שיעור:

ס׳איז אן איסטניס [istinis: fastidious/overly sensitive person]. אה, ווייסטו וואס אן איסטניס איז?

תלמיד:

זייער גוט.

מגיד שיעור:

ס׳איז דא א זאך וואס הייסט אן איסטניס. ס׳איז אים געווארן מלילה געווען אן איסטניס. ס׳איז אן איסטניס איז א שטיקל זעלבע זאך. איינער איז אן איסטניס אויף די בוים חיובא [?], יא, ער איז אן איסטניס, ער קען נאר עסן מיט פיר אנדערע קעטשאפ מיט… איך ווייס נישט וואס. עסט ער קעטשאפ מיט גראבע יונגען עסן. ער רעדט עפעס די בעסערע גייטשן. נישט אז ער איז איינער וואס איז אן איידעלער, וואס יעדער איז א פארשטערן. ס׳שטערט אים. נישט אז ער דארף, ער רעדט נישט פון

פרישות: חילוק צווישן צוויי לעוועלס – דער נאָרמאַלער מענטש און דער תלמיד חכם

הקדמה חשובה ביותר: מיר רעדן נישט פון יענע לעוועל

מגיד שיעור:

אבער איך וויל נאר ארויסברענגען… נאר דו פארשטייסט, מאך א חילוק אז דו גייסט צו די זעלבע זאך. לאמיר זאגן פארקערט, איינער וואס ס׳גייט אים זייער שטארק אן תאוות אכילה וכדומה, איז ער א גראבער יונג. איינער וואס ס׳גייט אים זייער שטארק אן אז מ׳געבט אים א ציפ, איז ער אויך אזא זעלבע גראבער יונג? נישט די זעלבע. א מעלה פון א צדיק, יעדע זאך מעלות קען גיין עד אין סוף. יא, ס׳איז א מענטש וואס איז מושך את ידו, מ׳געבט אים א משך די נטיעות. ס׳איז נישט ווייטאג, דאס איז שוין כבוד.

ס׳איז אן איסטניס. אה, ווייסטו וואס אן איסטניס איז? זייער גוט. ס׳איז דא אזא זאך וואס הייסט איסטניס. ס׳איז געווען איסטניס. אן איסטניס איז א שטיקל באלד די זעלבע זאך. איינער איז אן איסטניס אויף אכילה ושתיה, יא, ער קען נאר עסן מיט פיר אנדערע קעטשאפ מיט… איך ווייס נישט וואס. איסטניס קעטשאפ, קעטשאפ מיט גראבע… איך רעד נישט. ער האט מער צער, אבער דאס איז דאך די סברא, פארוואס ער איז מער סענסיטיוו, ער איז א מער סענסיטיוו פערסאן. אקעי, נו. יא, אבער איך מיין אז דאס איז אן אנדערע זאך.

איך דארף דאס געדענקען א גאנצע צייט. איך וויל מאכן, זאגן א הקדמה חשובה ביותר, אז אונז רעדן נישט פון יענע זאך. דאס הייסט, ס׳איז דא א לעוועל, איך מיין אז מ׳קען עס רופן א לעוועל, ס׳איז דא א לעוועל וואס מ׳קען רופן אויף פרישות, וואס האט צוטון מיט דאס צו רעדן, אזוי ווי… אונז רעדן אלעמאל, דאס איז די תירוץ פון די סתירה פון די רמב״ם [Rambam: Maimonides], און די פשטות איז א תירוץ, איך מיין אז אלע מפרשים לערנען אזוי.

די סתירה אין רמב״ם און דער תירוץ

ס׳איז דא א סתירה אין די רמב״ם אז אין רב פון די שלחן ערוך, איך מיין אז אין די רמב״ם איז זייער קלאר די סתירה, אז אין שמונה פרקים [Shemonah Perakim: Maimonides’ Eight Chapters on Ethics], פרק ד׳, רעדט ער באריכות, אז מ׳טאר נישט מאכן קיין סיגופים [sigufim: self-mortification], און מ׳דארף לעבן נארמאל, דרך הממוצע [derech ha-memutza: the middle path], און ווער ס׳קוקט אפילו אין הלכות דעות [Hilchot De’ot: Laws of Character Traits] שטייט שוין א תלמיד חכם זאל נישט זיין מצוי, און אפילו אין פירוש המשנה [Perush ha-Mishnah: Maimonides’ Commentary on the Mishnah] ברענגט ער שוין אין די אנדערע פלאץ ווען מ׳רעדט פון עריות [arayot: forbidden sexual relations], און די רמב״ם איז און מורה נבוכים [Moreh Nevuchim: Guide for the Perplexed] איז נאך אסאך שארפער אז קעגן אלע מיני ענינים חומריים [inyanim chomri’im: material matters], מ׳זאל פרובירן אזוי ווייניגער און אפילו נישט עסן, און אזוי ווייטער.

וואס ער האט שוין גערעדט וועגן דעם? אנדערע מענטשן האט שוין מורה נבוכים? ניין, יעדער זייער זאגט נאך פון ערגעץ. אבער די תירוץ, און אזוי ווייטער און נאך אסאך פלעצער. און די נארמאלע תירוץ אויף דעם איז אז… דאס וואס שטייט אין שמונה פרקים איז מצד מידת הפרישות [midat ha-prishut: the character trait of abstinence]. מצד מידת הפרישות איז מצד וואס א מענטש דארף זיין, מצד א נארמאלער מענטש, נישט א תלמיד חכם, איז דארף מען זיין בדרך המצוה [be-derech ha-mitzvah: in the way of the commandment].

לעוועל 1: דער תלמיד חכם – נפשו חשקה בתורה

אבער אויב איינער איז נפשו חשקה בתורה [nafsho chashkah ba-Torah: his soul desires Torah], דעמאלטס איז דאס א סתירה, אפילו די זאך וואס איז אינגאנצן מותר, וואס איז אפילו א מצוה פאר א נארמאלן מענטש, איז עס א סתירה, ווייל מ׳קען דאך נישט בפועל [be-fo’al: in actuality], מ׳קען דאך נישט לערנען ווען מ׳ליגט אין דעם, אפילו ווען מ׳ליגט נישט, אפילו ס׳איז נאר א משהו [mashehu: a little bit], דער משהו וועט ער ווייניגער לערנען.

ווען דער רמב״ן [Ramban: Nachmanides] איז קלאר אז איינער וואס איז חשקה נפשו בתורה, דארף ער נישט מאכן אפילו פריה ורביה [pirya ve-rivya: procreation], קען ער דוחה זיין אפשר אינגאנצן אפילו, אזויווי בן עזאי [Ben Azzai: a Talmudic sage who never married] און אזוי ווייטער. ס׳קען זיין דער רמב״ם אליין האט חתונה געהאט זייער שפעט, אזוי איז דא א סברא [sevara: logical reasoning], ווייל ער האט געהאלטן אינמיטן לערנען, ער קען נישט.

סאו דעמאלטס, איך מיין אז ס׳שטייט אין די משנה אז די תורה איז נקראת במה יתענג [nikre’et ba-meh yit’aneg: is called “with what will he delight”], יענץ רעדט מען פון א דין אין תלמוד תורה [Talmud Torah: Torah study], נישט קיין דין אין די איסור תענוג [issur ta’anug: prohibition of pleasure]. די זעלבע זאך רעדט וועגן הרהור [hirur: improper thoughts]. דער רמב״ם זאגט אז אין ההרהור מצוי אלא לבעל לב פנוי מן החכמה [ha-hirur matzuy ela le-va’al lev panuy min ha-chochmah: improper thoughts are found only in one whose heart is empty of wisdom], דאס איז נישט די איסור הרהור, דאס איז די מצות חכמה [mitzvat chochmah: the commandment of wisdom].

דער רמב״ם מיינט צו זאגן אז ס׳שטייט זיך, זאכן קאנעקטן. אבער ס׳איז נישט פשט אז ס׳איז דא אן עצה, הרהור, דארף מען וויסן וועלכע הרהור איז מותר, עשה, ס׳איז באונס וברצון [be-ones u-ve-ratzon: by force and by will], בשוגג ומזיד [be-shogeg u-mezid: accidentally and intentionally], ס׳איז נישט די זעלבע לעוועל.

דער עיקר, דאס וואס ס׳שטייט דארט אין די צווייטע פרק אין די חז״ל [Chazal: the Sages], איז הלכות יתירה בי״ה [Hilchot Yesodei ha-Torah: Laws of the Foundations of the Torah], רעדט זיך מצד די חכמה. אז א מענטש דארף זיין א חכם, ס׳איז דא א מצוה, יעדער איד האט א מצוה צו לערנען תורה, צו זיין א שטיקל חכם. אבער אז זיכער, א תלמיד חכם טאר נישט, די תורה איז אים מחייב, די ליגן אין תורה, אדער ס׳איז נאך א העכערע לעוועל, די ליגן אין די חכם. איז ער מחיב אז זיי זאלן ווייניגער אנגיין. אבער דאס איז שוין א גאנץ אנדערע לעוועל.

לעוועל 2: דער נאָרמאַלער מענטש – שמונה פרקים

אונז רעדן נישט פון דעם. דאס הייסט, אונז רעדן נישט היינט, די שיעור, שמונה פרקים רעדט נישט פון דעם. שמונה פרקים רעדט בעיקר פון וואס דארף זיין א מענטש. קענסט זאגן אז ער איז געווען א בעל הבית [ba’al ha-bayit: a householder, layperson], אדער ער האט א… דאס איז א גאנץ אנדערע זאך.

די פרישות וואס איז אינגאנצן, ממש, קענסטו זאגן אזוי, וואס עסט נאר בהכרח [be-hechre’ach: only by necessity]? ס׳איז דא א חילוק פון עסן בהכרח און עסן בתענוג הראוי [be-ta’anug ha-ra’uy: with appropriate pleasure]. ווייסט, דער צדיק, דער מענטש וואס ער וויל נאר זיין בדביקות [be-devekut: in cleaving to God], וואס ער טראכט תורה וכדומה, בעצם וואלט ער נישט געוואלט עסן, וואלט געווען בעסער, ער וויל שטארבן, אזוי ווי רבי שמעון בר יוחאי [Rabbi Shimon bar Yochai: Talmudic sage, author of the Zohar], ער וויל בכצם זיין א נשמה. בלית ברירה מוז מען דאך עסן, עסט ער בלית ברירה. בלית ברירה דארף מען חתונה האבן, האט ער חתונה געוואלט. אויב ער האט א פטור [patur: exemption], איז ער פטור, whatever. דאס איז איין סארט זאך.

מיר רעדן נישט פון דעם. מיר רעדן פון דעם מענטש וואס פארקערט, ס׳איז דא יא א מידה במצות [middah be-mitzvot: a character trait in commandments]. מידה במצות מיינט אז ער דארף יא ענדזשויען אביסל, במידה הראוי, באופן הראוי [be-ofan ha-ra’uy: in the appropriate manner] דארף ער יא וועלן האבן א תאוה [ta’avah: desire], וועלן עסן און וועלן טרינקען און וועלן טון אלע זאכן פון תענוגי הגוף [ta’anugei ha-guf: bodily pleasures], נאר נישט צו פיל. דאס איז די תורה.

די הלכה׳דיגע שאלה: קען מען נישט וועלן?

די הלכה זאגט, איך פארשטיי נישט, ס׳קען דאך נישט זיין אז – מ׳האט גערעדט אסאך מאל וועגן די רמב״ן – אבער ס׳קען דאך נישט זיין אז די תורה זאגט אז מ׳מעג און מ׳מוז חתונה האבן, און מ׳מעג און מ׳מוז עסן אלע דברים הכשרים [devarim ha-kesherim: kosher things], אבער מ׳טאר עס נישט וועלן, מ׳דארף עס טון באונס [be-ones: by force]. ס׳איז זייער פאני. ניין, דאס איז, אגעין, פאר די אנדערע לעוועל איז עס אמת, אבער פאר די פשוט׳ע לעוועל איז עס נישט אמת.

תלמיד:

קען זיין ער מיינט די לעוועל, איך ווייס נישט, איך פארשטיי נישט אין די רמב״ם. ער האט שוין גערעדט פאר א גאנצע שיעור, איך פארשטיי עס נישט אזוי גוט. אקעי, די אריכות איז נישט אונזער שמועס.

דוגמאות פון סענסיטיוויטעט און איסטניס

מגיד שיעור:

נאר איך וויל דו פארשטייסט, די זעלבע זאך, דו ווילסט לגבי דו זאגסט אז איינער איז אינגאנצן מיט ווייך, דו זאגסט, ער ליגט אין לערנען, און ער פילט נישט בכלל אז מ׳שטופט אים. איך רעד נישט פון יענע לעוועל. אפילו די אמת איז, אפילו יענע לעוועל, ער וועט עס נאר טון ווען ס׳איז בלית ברירה. אביסל קען ער זיין נפשט, אביסל נישט. ס׳איז שוין ממש תלוי אין די לעוועל, אז ער איז זיך נאר מתייחס צו די גאנצע גוף בבחינת הכרח [be-vchinat hechre’ach: from the perspective of necessity], נאר ווען ס׳פעלט אויס.

איך רעד נישט פון יענץ, איך רעד פון דעם וואס מ׳רעדט. נארמאל אז ער דארף, א מענטש דארף נישט זיין א פרעסער, ער דארף אבער יא וועלן געוויסע זאכן. איך וויל איך וויסן אז די זעלבע זאך זאגט מען אויף די אנדערע צד פון דעם, אויף צער. מ׳זאגט אז איינער וואס איז צו… איך וואונדער זיך אלעמאל, איך קען ביידע פון די סארט אזוי ווי ס׳איז חסידישע אידן.

דוגמא: סענסיטיוויטעט בגוף

למשל, סענסיטיוו יא, אבער סענסיטיוו בגוף, יא? ממילא סענסיטיוו… ס׳איז דא אידן וואס ווען די ערקאנישן [air conditioning] ארבעטן נישט, שטערט עס זיי נישט. זיי פארן ווייטער. ס׳שטערט זיי יא, אבער זיי מאכן זיך נישט קיין עסק. און ס׳איז דא גרויסע חסידישע אידן וואס מאכן זייער אלעמאל זיכער אז ערקאנישן זאלן זיין ריכטיג. וואס טאמער ס׳ארבעט נישט? זענען זיי אויס מענטשן? ניין.

אקעי, קען זיין סתם א רגילות [regilut: habit], ממש א רגילות גופו [regilut gufo: bodily habit]. ס׳ווערט נישט אויפגעוואקסן מיט דעם, ונתבלבל [ve-nitbalbal: and became confused]. אויב ער ווערט אויס מענטש, איז א פראבלעם. יא? פארוואס? אויב ס׳פעלט אים אויס, וועט נאך פארשטיין אז ער שטייט נישט לאקלעך. ווערט ער אויס מענטש, רייט? פארוואס? ווייל ער האט א גוף. ס׳איז נאך צו ריכטיג אפילו. ס׳איז נישט צו ריכטיג.

שאלה: איסטניס אויף תאוות vs. איסטניס אויף צער

איך פרעג דיר א סתם א שאלה. זיין א איסטניס בכי [be-chi: in this], באופן אויף תאוות. זיין א איסטניס אז ער קען נישט עסן. דער אמת איז אפשר אויף דעם אויכעט, איך ווייס נישט. דאס האט צו טון מיט די שאלה, ס׳איז נאר א גאנצע צייט. וואס הייסט מוסרות? אז ס׳איז דא איינער וואס ער קען נאר עסן עסן וואס מ׳האט גע… זיין סטעיק מוז זיין פונקטליך געבאקן און נישט געבאקן, וואטעווער די הלכה איז, פונקטליך אויב ס׳איז אביסל צופיל צו… ווייניג, ער האט נישט קיין טעם מיט דעם, ער קען נישט עסן.

ס׳איז דא אנדערע מענטשן, מיר האבן געהאט, איך קען עס נאכאמאל, ווער איז דער גרעסערע בעל טעם [ba’al ta’am: person of taste]? אבער… אבער דא פארקערט, איך האב נישט געהערט אזויפיל ווי איינער זאל זאגן אז איינער וואס שטערט אים זייער שטארק די קעלט, איך ווייס נישט, ס׳איז דאך א צער פון די גוף. ס׳איז זיכער מיט א צינור. וואס איז דענדזשעריס, לאמיר זאגן. יענץ רעדט זיך פון דרייסיג די גמרא. היינטיגע פארקערטער זאגן אויף פארקערט אויכעט. לאמיר זיין אזוי, איך בין מסכיר.

אבער דאס איז שוין… די פענסט העלפט פאר. נו, נו, איך שטיי נישט. דו טייסט נאך א קירה? ביי זוכן זיין אייגענע קוואך האבן זיי שוין געזאגט. און איז די פראבלעם? לאמיר זאגן א מענטש וואס ער האלט נישט אויס קיין קעלט. אבער ער ווערט קאלט, ער קען נישט לעבן מיט די זאך, און ער גייט ווייטער. ער גייט נישט אויפהערן צו דאווענען וועגן דעם, ער גייט נישט אויפהערן. דאס איז די שאלה.

דוגמא: די שול-היצונג

ניין, איך פיל אים דער הייליגער ענטפער, ווייל דאס וואס דו רעדסט, דאס איז א געוויסע מענטשליכקייט. ס׳איז דא א שול, מ׳האט אנגעצינדן בטלות׳דיג, נישט צו הויך אדער צו הונדעריג. שוין, וואס מיינט אים? מ׳וועט שרייען די גבאי [gaba’im: synagogue officers]? ס׳איז דא א שול וואס מ׳קען זיך צוקריגן מיט די גבאי ווערן. ער קען זיך נישט איינהאלטן, ער הייבט מיר צופרידן, ער טראכט אוועק. און אסאך מענטשן זאגן, הער אויס צו טראכטן. איך זאג, איך רעד נישט פון די שרייען פון זיך צוקריגן, ס׳איז א אין דרי מדה [middah: character trait]. איך מיין ס׳האט, ווייל די שאלה, דאס איז וואס מ׳רעדט אסאך מאל וועגן, אז מ׳געוויינט זיך צו אז אפילו עפעס וואס איך וויל אדער איך וויל נישט, סאו דאס איז דיין נושא פון תאוה, דארפסטו געדענקען אז אונז ווילן רעדן…

חילוק צווישן פאַרשידענע מידות

אפשר איז אן אנדערע מדה, אפשר איז דא א מדה אז… ווייל אונז געדענקסטו אז אונז ווילן דא רעדן לויט די רמב״ם, וואס ס׳טיילט אזוי די זאך זייער שטארק. געדענקסטו אז דער רמב״ם האט א ליסט פון ניין מדות, רייט? און אפשר איז דא מער אויב מ׳לייגט צוזאמען אן אנדערע ליסט. על פי חסידות [al pi chasidut: according to Chasidic thought] איז נאר דא צוויי מדות, אהבה און יראה [ahavah ve-yir’ah: love and fear], בייסיקלי. נאכדעם נצח ווארט [netzach: victory/endurance], דאס איז זייער… אסאך ווייניגער.

אבער דער רמב״ן האט נאך אסאך מיט מדות, און ער זאגט אז ס׳מיינט אז יעדער נושא האט אן אנדערע מדה. דאס הייסט, ווען מ׳רעדט פון תאוה, פון פרישות, רעדט מען עקזעקטלי פון די מדה וואס איז כלפי תענוגים גפנים [kelape ta’anugim gufani’im: toward bodily pleasures]. דאס איז עקזעקטלי די הגדרה [hagdarah: definition].

אויב דו ווילסט זאגן אז ס׳איז דא אן אנדערע מדה, באופן יותר כללי [be-ofan yoter kelali: in a more general way], א מענטש זאל נישט זיין אזוי ווי עומד על דעתו [omed al da’ato: standing on his opinion], ער זאל זיין מעביר על מדותיו [ma’avir al midotav: forgiving, literally “passing over his character traits”], ער זאל זיין מער, ווי מ׳רופט היינט, ער איז מער א גרינגער מענטש, ס׳איז א מענטש וואס איז זייער שווער, שווער צו דילן מיט אים, יעדע זאך דארף זיין פונקטליך ווי ער וויל, ער דארף נישט זיין פונקטליך ווי ער וויל. אפשר האט עס מער מיט די מידות הקהל [middot ha-kahal: character traits related to community]? ביידע, זיין כלי, ס׳איז אנדערע מידות, קבלנות [kablanut: acceptance/tolerance].

איך רעד נישט, ס׳איז דא אנדערע מידות וואס דאס גייט אריין, אבער איך רעד מצד די מידה וואס האט צו טון מיט וויאזוי דער מענטש איז יחס צו זיין גוף איז [yachas tzu zayn guf iz: his relationship to his body is], זיין תענוגי הגוף זענען. צו מצד דאס איז דא עפעס א זאך אז אויב איינער וואס האט מער… לאמיר זאגן איסטניס איז נישט קיין אזא גוטע דוגמא, ווייל ס׳איז אפשר א סארט מענטש. אבער לאמיר… ערגעץ וואו ווען א מענטש פילט עפעס, איז דא עפעס א געוויסע סארט, עפעס איז יחסות וואס איז דא דארט.

שאלה: איז זיך ציפּן אויך אַ טריינינג אין פרישות?

לאמיר פרעגן אן אנדערע שאלה. איך מיין אז די זעלבע שאלה קומט ארויס איז אזוי. און יעדער איינער פארשטייט אז מ׳רעדט דאך אז די וועג וואס מ׳באקומט מידות איז דאך זיך מרגיל זיין [margi’l zayn: to habituate oneself], יא, אפילו פאר מ׳פילט עס, מ׳פילט און מ׳געוויינט זיך צו. סאו יעדער איינער פארשטייט אז, אונז האבן שוין גערעדט וועגן דעם אויך די לעצטע וואך, און וועגן דעם איז איינע פון די סיבות פארוואס מידת התענוג [midat ha-ta’anug: the character trait of pleasure], מידת הפרישות, איז דאך אזוי ווי די עבירה [aveirah: transgression] אויף דעם איז די מערסטע חמור [chamur: severe] און די מערסטע ארויסגעקוקט, ווייל מ׳האט זייער אסאך הזדמנות׳ן [hizdamnu’yot: opportunities] צו טרעינען.

יעדע מאל וואס דו האסט א שטיקל קוגל קענסטו עסן ווייניגער, אדער מער, מיט ווייניגער תאוה, וויאזוי ס׳זאל נישט זיין די ריכטיגע וועג. און אזוי טרעינסטו. אזוי איז מען זיך מרגיל אין די מידה פון פרישות, right?

סאו פרעג איך דיך א שאלה, זיך ציפן איז אויך א וועג פון זיך מרגיל זיין אין מידה פון פרישות? אזוי ווי דו ווייסטו דאן? נו, וואס איז די חילוק? ניין, אויב די שאלה איז, אויב דאס וואס דו טוסט איז

פרישות: צער, קבלת יסורים, און די גדרים פון חובות הלבבות

זיך ציפן און צער אלס וועג צו פרישות

יעדע מאל וואס דו דארפסט א שטיקל קוגל, קענסטו עסן ווייניגער, אדער מער, מיט ווייניגער תאוה, וויאזוי ס׳זאל זיין די ריכטיגע וועג. און אזוי טרעינט מען זיך, אזוי איז מען זיך מרגיל אין די מדה פון פרישות, רייט?

סאו, פרעגט זיך א שאלה: זיך ציפן איז אויך א וועג פון זיך מרגיל זיין אין מדת הפרישות? אויב די סברא איז אז ס׳איז דא תענוג, ס׳איז דא כאב, ס׳איז דא ווייטאג, ס׳איז דא צוויי הפכים די זעלבע זאך. איינער וואס איז א פרוש גייט אים ווייניגער אן סיי דאס און סיי דאס, אדער ס׳גייט אים נישט אן די ווייטאג. ווייל אלעמאל קען עס אפילו זאגן אז אלעמאל איז עס ווייטאג, ווייל יעדע מאל וואס ער עסט נישט טוט זיך אים אביסל וויי. איז עס נישט גורע, ס׳איז אים גוט אזוי.

סאו, איך רעד נישט פון דעם, דאס איז נאך א חקירה צו וואס איז די ריכטיגע מדה. אבער מ׳רעדט דאך פון הרגל. מ׳קען אפילו הרגל גייט אלעמאל ווייטאג, ווי די רמב״ם [Rambam: Maimonides] זאגט אויך שפעטער. יעדער איינער איז מודה אז זיך מונע זיין פון א שטיקל עסן, וואס איז אויך אביסל געוויסע צער, אבער נישט מדגיש די צער, נאר ער איז מדגיש די אי-תענוג.

פרעגט זיך אויב איינער, ער וועט מאכן סתם א צער, ער וועט זיך קוועטשן…

תלמיד: גלגול שלג [rolling in snow].

דיגרעסיע: גלגול שלג און אנדערע סיגופים

מגיד שיעור: עקזעקטלי. לאמיר זאגן אז ער טוט צו גלגול שלג, נישט ס׳איז דא אלע מיני סיבות פארוואס ער מאכט זיך. גלגול שלג כדי ער זאל נישט ליב האבן זיין גוף. צו דאס ארבעט, צו דאס איז די זאך. זיי האבן עס געטון, טאמי. זיי האבן עס געטון, אבער פאר אנדערע ריזן. איך ווייס נישט פאר וועלכע ריזן.

תלמיד: ער האט געמיינט פאר כפרות עבונות איז אויך אזוי.

מגיד שיעור: יא, ס׳איז דא אסאך סיבות פאר וואס צו מאכן גלגול שלג. אבער, אגעין, ס׳קען אויך זיין פאר די מער קלאדות׳דיגע זאך. אויב מ׳רעדט פון די מער קלאדות׳דיגע זאך, מ׳זעט אז איך משלים דארף פון די גוף, רעד איך נישט פון די גוף. אבער איך רעד פון ספעציפיקלי. אבער אגעין, ס׳איז דא אנדערע ריזענס. פאר יעדע זאך איז דא אנדערע ריזענס. מיר מאכן לומדות. מיר רעדן ספעציפיקלי פאר די ריזען.

איך האב א פראבלעם. לאמיר זאגן, איך האב א פראבלעם. רוב מענטשן האבן א פראבלעם אז זיי עסן צופיל, זיי האבן צופיל ליב זייער תענוגי הגוף. די עצה איז, ער זאל זיך געבן מלקות [lashes]. איך ווייס נישט וואס זאל גיין. ס׳ארבעט פאר יענץ? ס׳ארבעט פאר עפעס אנדערש אפשר, אבער ס׳ארבעט פאר דעם? איך בין… איך גלייב… פון סאמערי זעט נישט אויס אז ס׳ארבעט נישט, איך ווייס נישט, איך ווייס נישט, ס׳קען ארבעטן?

זיך ציפן, אמאל מענטשן זענען געקומען א ציפ. יא, מענטשן זענען געגאנגען אין וואלד און מ׳האט זיך געשטאכן. יא, אבער זיך געשטאכן, עגעין, באופן יותר כלי, ווייל ער האט… דער זיך שטעכן, איך זאג דיר, ווייל דער זיך שטעכן קען זיין קודם כל אז ס׳איז א כפרת עוונות [atonement for sins], פאטעווער וויסן ווער ס׳ארבעט. יא, יא.

תלמיד: נאכדעם וואס ער האט זיך געזעצט צווישן די בינען, האט ער ווייניגער געוואלט קוקן.

מגיד שיעור: אז ס׳איז אן אביוז, די באדי וועט נישט פארגעבן. אזוי זאג איך, סאו די כלליות׳דיגע זאך קען איך פארשטיין אז ס׳העלפט, אבער די ספעציפישע זאך…

תלמיד: יא, ס׳העלפט. די גוף זאגט עס שוין זייער א כלליות׳דיגע זאך.

מגיד שיעור: איך רעד פון די פרטיות׳דיגע זאך. ניין, ס׳איז נישט קעגן תאוות, ס׳איז קעגן רצון פון א גוף. ווייל דו געדענקסט… לאמיר פרעגן אזוי, ער האט דאך גערעדט אז ס׳איז דא אנדערע סארט תאוות, ס׳איז דא תאוות כבוד [desire for honor], וואס מ׳רופט עס אויך אן אזא תאווה. ער רעדט נישט פון דא, רייט? איז יענער וואס שלאגט… רגע רגע, כבוד, דארף מען זיך מבזה זיין אזוי ווי די וואלק?

תלמיד: די וואלק איז געווען זיך מבזה זיין כדי צו ארבעטן אויף די…

מגיד שיעור: די זאך איז… ס׳איז א סימילער טינג אין א דיפערענט נושא. איך רעד פון די נושא. איך רעד נישט פון די אוועי פון די אוועי פון זכרונו לברכה [of blessed memory]. איך וויל נאר וויסן אז ס׳איז בכלל ריכטיג.

תלמיד: מסכים.

פרישות: נישט ליב האבן תענוג, נישט אויסהאלטן ווייטאג

סאו פרעג איך דיך, פארוואס ווען מ׳רעדט צו אנדערע ווערטער, איך גיי ארומגיין זאגן אנדערש. אלע מענטשן זאגן, נארמאל זאגט מען אז א פרוש איז איינער וואס האט נישט אזוי ליב תענוג הגוף. זאגט מען פארקערט, א פרוש איז איינער וואס שטערט אים נישט די ווייטאג פון די גוף.

ווען א מענטש ווען האבן א זייערע מצוה, ווען ער האלט זיך צוריק, וואס די שיינער מצוה איז אז ער האט א ציין פון דעם? דו קענסט נישט אזוי קוקן. שיין, נא? איך רעד פון דעם, עקזעקטלי.

סאו די פרוש איז דער וואס האט נישט קיין צער, אדער וואס האט ליב יענע צער, וואס קען באשטיין יענע צער. לאמיר נישט רעדן פון דעם. פארשט מיינט נישט אביוס. איך רעד נישט פון דעם. מסכים, ווייל דאס איז נישט די אלעס פון וואס איז די ריכטיגע מדה. אבער לאמיר זאגן וואס איז נישט אביוס.

משל פון דער קו און דער פערד

ס׳זעט מיך עפעס אויס, אלע זאכן לענגען זאגן, איך דארף זיין זייער מדועק אויף די נקודה. מיך זעט עפעס אויס אז קודם כל, צער הבא מאליו [pain that comes by itself], ס׳הייסט נישט א מענטש מאכט זיך א פאסט, לאמיר רעדן עקסטער, ווייל אפשר טוט עס ביי פעגן דעם. אקעי. אבער מיך זעט אויס אז סתם איינער פאמפט זיך אריין אין די וואנט און ער שרייט אוטש. ס׳קען זיין אז ס׳איז דא א מידה פון נישט זיך צו טון מאכן צופיל פון אזעלכע זאכן. ס׳קען זיין. איך האב נישט געטון בדוקא דאס. ס׳קען זיין אז ס׳איז דא א מידה פון זיך נישט צו טון מאכן צופיל.

ווייל ווער זאגט, ס׳איז דא מענטשן וואס זענען עפעס מורא׳דיג אנגעצויגן ווי יעדע זאך, און ס׳איז דא מענטשן אינעווייניגער. ס׳קען זיין אז ס׳איז דא אזא מידה, מסתמא איז דא א גוטע מידה נישט זיך צו טון מאכן אזוי פיל. אבער איך זע נישט אז מ׳רופט יענעם א בעל תאוה. איך זע עפעס נישט אויס.

מ׳זעט א קו אין שטאל, און מ׳זעט ווי ער שטייט, ער ווייסט נישט קיין סאך צו צוריקן אין די פליגער, און יעדע מינוט מיט זיין וויידל שמייסט ער זיין פליגער. ער זעט אויס ווי א ריזיגער בהמה, איך ווייס נישט. ער פילט אז עפעס א… א צדיק שמייסט נישט אוועק די פליגער. ס׳איז דא עפעס אזא זאך.

תלמיד: אקעי, אקעי, אקעי, ספעסיפיקלי, וואס טוט די קו די גאנצע וועג? ער שטייט אין איין פלאץ?

מגיד שיעור: און ער וויזנטועל שמייסן זיינע פליגער. יא, ווייל ער האט נישט עפעס אנדערש צו טון. אבער א איד טוט עס דא לערנט און ער שמייסט אוועק די פליגער. מ׳טוט דאך נישט גארנישט אנדערש קייט פון דעם.

איך וויל זאגן אז ס׳זעט עפעס אויס אז ווען א מענטש איז עפעס זיין באקוועמליכקייט, אפילו גראדע איז ער נישט קיין קראצעך נישט די ריקער. דער קו זעט אויף יענער, אז די גאנצע זאך איז א שטיק פלייש דא וואס ס׳היטשט אים. ס׳זעט מיר נישט אויס אז ס׳איז דא עפעס אנדערש. איך ווייס נישט, איך זאג נאר די פילן. דער חלק פון די פילן, דאס איז נישט אז מ׳איז מגדיר אז ס׳איז איבערהייט. ניין, מ׳רעדט דא וועגן א געוויסע צער. מ׳פארשטייט אז ס׳האט אייביג צוטון. איך ווייס נישט, מ׳רעדט די כל גוף, די סעפערעיט סייד ביי כל מענטש און ווייניגער גוף.

יעצט צוגעווארט דער התייסדות דערצו איז זייער שטארק, וויפיל ביסטו? ביסטו דעמאלטס נאך… ווען דו זעסט די קו, ער געבט נישט יעצט קיין מילך, ער טוט גארנישט. יא, אבער אין די אנדער הענט, די פערד וואס מיר שמארטן א גאנצע טאג, ער פארט ווייטער. ער פארט בעסער, ער קראסט נישט, ער לויפט נישט אוועק. ער איז א פערד, ער איז א קו דעמאלטס. עפעס וואס איז א געוויסע התייסה?

א מענטש ספענדט א גאנצן טאג יא, נעבעך אין די ביטערע קעלט, און איך ווייס, אפילו אין די לאגער, און דעמאלטס ביסטו נישט קיין מענטש. און איך פארשטיי, יא, און טאמער דו ספענדסט ווייניגער צייט, און אפילו זאכן וואס האסט טאקע מער צייט, און ערגעץ וואו ביסטו זיך נישט מתייחס.

קבלת יסורים באהבה – א באזונדערע מידה

קיין, לאמיר פרעגן אן אנדערע שאלה. ס׳איז דא א מידה טובה וואס הייסט… קבלת יסורים באהבה [accepting suffering with love], יא? ס׳איז דא אזא זאך. א קינד וואס האט אמונה. אבער לאמיר נישט רעדן אפילו אן אמונה. דאס הייסט, חוץ פון דעם, עגעין, ווען מ׳זאגט אמונה, רעדט מען שוין פון א גאנצע אנדערע לעוועל. לא הן ולא זכרם. עגעין, דאס זאג איך.

אבער ס׳איז דא אזא מידה, יעדער איינער, איך מיין אז יעדער איינער איז מודה, אפשר איז ער נישט מודה, אבער איך מיין אז קבלת יסורים באהבה איז א בעיסיק מידה טובה פון א מענטש. פארוואס? אפילו וועגן ס׳איז אן עולה ווייל ס׳קומט אויף עבירות, צו ווייל ס׳איז א יסורים של אהבה [suffering of love], צו ווייל… וואס וועט זיין די טיפערע תורות?

אבער סתם, דאס אז א מענטש קען… וויאזוי זאגט מען? ער איז סובל די שוועריגקייטן וואס… יעדער מענטש האט דאך שוועריגקייטן. חיי העולם הזה [life in this world] איז דאך פול מיט צער אויכעט. און ס׳איז דא א גוטע מידה אז א מענטש ווערט נישט פארלוירן פאר יעדע קליינע צרה.

דער רמב״ם אויף “מברך על הרעה כשם שמברך על הטובה”

אמת, אז דער רמב״ם זאגט אין אבות [Pirkei Avot] ביי די משנה פון “מברך על הרעה כשם שמברך על הטובה” [one who blesses over bad just as one blesses over good], איז דער רמב״ם מסביר דארט, אז ווען ס׳קומט א שלעכטע זאך, מוז דאך נישט זיין אז ס׳גייט אלעמאל בלייבן שלעכט. פון שלעכטע זאכן קומען ארויס גוטע זאכן, פון גוטע זאכן קומען ארויס שלעכטע זאכן. נישט ווערן פארלוירן פון קיין שום זאך.

זאגט דער רמב״ם דארט, “על הטובה כן על הרעה”, ווייל אסאך מאל מאכט זיך א שלעכטע זאך, וואס צום סוף קומט ארויס א טובה. דאס איז נישט געפערליך. פארקערט, ניין, דאס איז א שכל׳דיגע זאך. איך רעד נישט פון די… נאכדעם איז דא אנדערע זאכן פון מברך זיין את ה׳ [blessing God], אבער איך רעד שוין נאך פריער פון די מענטשליכע לעוועל. רייט? דאס איז דאך א מידה טובה.

יא, האסטו אויס אזא מידה טובה, און דו ביסט מסכים אז ס׳איז דא אזא מידה טובה. די מידה טובה איז א מידה טובה, אבער ס׳איז נישט די מידה פון פרישות, ס׳איז אן אנדערע מידה. קבלת יסורים באהבה. אן עקסטרע מידה. אן עקסטרע מידה. אן עקסטרע מידה.

חובות הלבבות: פארשידענע הגדרות פון פרישות

איך זאג דיר אן אינטערעסאנטע זאך, חובת הלבבות שער הפרישות פרק ב׳ [Duties of the Heart, Gate of Abstinence, Chapter 2] גייט אדורך א ליסט פון א באנטש פון הגדרות אויף די מדת הפרישות.

תלמיד: יא, דו ביסט נישט קליל. נישט עס, נישט עס, נישט עס.

מגיד שיעור: יא, רייט. ער האט א לאנגע ליסט, איך האב נישט געדענקט אז דאס שטייט דארט. חובות הלבבות איז באופן כללי אסאך מער מקיל, זיין פרישות איז אויך אסאך מער מקיל, ער איז עקסטרעם פון די רמב״ם. ער זאגט נישט מידת המצוה [the measure of the commandment], ער זאגט אז מ׳זאל נישט עסן נאר וואס מ׳דארף, און ער מאכט חילוקים פון אנדערע מענטשן, נישט יעדער קען זיין א פרוש. אבער איך דאכט זיך אז זיין אידיאל פון פרישות איז אסאך שארפער, ס׳איז איינע פון די גרעסערע לעוועלס וואס אונז רעדן דא.

דער רמב״ם איז ווייטער, מער ווי די רמב״ם, איך מיין מער ווי די שמונה פרקים [Eight Chapters], יא, מער ווי אזוי ווי די הלכה, שולחן ערוך [Code of Jewish Law], מער ווי די שולחן ערוך אין אבן העזר [section dealing with marriage and family law], נישט שולחן ערוך אין אורח חיים [section dealing with daily life and prayer], אסאך מער פון דעם. דאס הייסט, ער זאגט אז פרישות איז בכלל נישט גאר אין עולם הזה, דאס איז בעיסיקלי זיין איידיע פון פרישות.

אבער ער האט יא אין זיין ליסט פון הגדרות, און איך האב נישט געטשעקט ווער ס׳איז, און אפשר איז דא אפשר א דירה וואס קען צוצייכענען פון וועמען ער מיינט, אדער פון וואו ס׳קומען די אלע שיטות. נחלקו החכמים בגדרה [the sages disagreed about its definition], ס׳איז דא פארשידענע שיטות אין חכמים. וואס איז דאס די גדר פון פרישות? א לאנגע ליסט, איינס, צוויי, דריי, פיר, פינף, זעקס, זיבן, א גאנצע אנדערע.

איינע פון זיי איז ואמר אחר [and another said], א צווייטע האט געזאגט, איך ווייס נישט ווער, הפרישות ההודאה על הטובה וסבל הנסיון [abstinence is gratitude for the good and bearing trials]. בייסיקלי, אויב איך פארשטיי דאס איז מער ווייניגער לברך על הטובה ועל הרעה [to bless over the good and over the bad]. אז ס׳גייט גוט, זאל זיין העפי, און ווען ס׳איז דא א נסיון [trial], מיינט ס׳גייט נישט שלעכט. לשון הראשונים [the language of the early authorities], אסאך מאל נסיון מיינט פלעין א צרה, אז היינט אויך אמאל רופט מען עס אזוי, מיינט נישט דוקא היינט מען פרואווט, און דאס איז דאס איז פרישה, און דער איז נישט מסכים.

ער זאגט אז דער… די נעקסטע אנדערע הגדרה איז, אזוי ווי איך האב געזאגט, די עכטע הגדרה פון פרישות איז נישט מניעת הנפש מכל מנוחה ותענוג גופני [withholding the soul from all rest and bodily pleasure], נאר וואס מ׳פעלט אויס מצד הטבע [what is lacking from nature]. דאס איז די ריכטיגע פרישות. אבער דו זעסט אז ס׳איז געווען מענטשן וואס האבן געטראכט אז פרישות מיט קבלת יסורים…

פרישות און גבורה: דער רמב״ם׳ס פשט אויף די מדבר

פרישות איז נישט וועגן צער

די חילוק צווישן פרישות און אנדערע מידות

ווייל ס׳מאכט סענס, ווייל פרישות איז דאך די רילעישאנשיפ צו טובת העולם הזה, און וואס זאגט די משנה? וואס דארף א איד? ווען ס׳איז מברך על הרעה כשם שמברך על הטובה, ועל הטובה כשם שמברך על הרעה, מאכט א ברכה אויף יעדע זאך.

און דער חובת הלבבות איז נישט מסכים. פארוואס? איך פארשטיי, אויב איך טראכט, איך ווייס נישט אויב דאס איז די ריזן, אבער ס׳קען זיין אז די… איך טראכט די סיבה פארוואס ער איז נישט מסכים איז ווייל ער וויל רעדן פון די מער ספעציפישע זאך.

דער חובת הלבבות איז נישט מחולק מיט די ענין פון מודה זיין על הטובה ועל הרעה, אבער וואס ער זאגט איז אז דאס איז נישט פרישות, דאס איז אפשר אן אנדערע זאך, דאס איז אפשר אן אנדערע מידה. פרישות האט צו טון מער ספעציפיש מיט תענוג, אזוי קומט אויס פון חובת הלבבות.

חובת הלבבות רעדט נאר פון תענוג, נישט פון צער

חובת הלבבות רעדט נישט, אויב מ׳קוקט, ער רעדט נישט כמעט פון צער אין די גאנצע ספר, ער רעדט אלץ פון מותרות, פון נישט מותרות, די גאנצע שמועס וויפיל תענוג מ׳קען אוועקנעמען, אבער ער רעדט בכלל נישט פון…

אפילו דער חובת הלבבות רעדט נישט פון סיגופים, יא, סיגופים איז נאר חסידי אשכנז אזוי ווייט איך געדענק. דער חובת הלבבות האט נישט קיין סיגופים, דווקא מ׳זאל זיך מאכן צער. ער האט יא, ס׳הייסט בדידות, התבודדות, קענסטו רופן א סיגוף, מ׳גייט דווקא אוועק פון חברת בני אדם, אבער ס׳איז נישט אויף זיך צו פייניגן, ס׳איז מער אויף די צד חיובי פון דעם.

אבער אויך ער רעדט נישט בכלל פון די נושא פון אז נישט צו גורם זיין צערות הגוף איז עפעס מיט פרישות. איר פארשטייט?

סאו ס׳זעט אויס פון די אלע סברות אז ס׳איז נישט די זעלבע זאך. מ׳טרעפט נישט, אויב ענק ווייסן, מ׳טרעפט נישט געווענליך אז פרישות זאל האבן צו טון מיט די צער. הגם אז די זעלבע גוף, ס׳האט עפעס א שייכות, די זעלבע זאך, נישט האבן תענוג איז צער. מ׳זעט נישט אזוי, אזוי מיין איך אז מ׳זעט נישט אזוי.

די נארמאלע פרוש האט יא תענוג

מ׳דארף אבער טרעפן די ווארט, וואס איז טאקע די חילוק? וויאזוי טיילט מען עס? ס׳איז דא איין זאך וואס ענק קומען אן צו זאגן. קענסט טרייען צו טראכטן אז איינער וואס האט פרישות… ער איז געווענליך אזוי נייטראל, איך ווייס נישט, תענוג, אבער ס׳איז אויך פאני, ווייל ער האט דאך יא תענוג, ער האט דאך די ריכטיגע מאס פון תענוג.

און מיר רעדן דאך יעצט פון די נארמאלע פרוש, פון די נארמאלע… ס׳איז נישט פשט אז ער לעבט אלעמאל עפעס אזוי ווי… בכלל, א מענטש צו זיין לעבן אזוי, ער איז דאך מורא׳דיג א בארינג מענטש. ס׳איז נישט קיין תענוג, פארקערט, ער איז דאך פרייליך, ער האט יא א תענוג. ער האט יא א תענוג, ער דאנקט דעם אייבערשטן אויף דעם. ער איז דאך העפפי.

תלמיד: יא, אזוי, אקעי.

מגיד שיעור: איך מיין דאך איך האב עס נישט… ניין, זיי רעדן יעצט אויף פון תאוות הגוף. אויך פון תאוות הגוף, דער נארמאלער מענטש וואס איז אויף מדת הזהירות, האט הנאה דערפון, נישט צופיל, אבער ער מאכט ברכת הנהנין. אויב ער וואלט נישט הנאה געהאט, וואלט ער נישט געקענט מאכן קיין ברכת הנהנין.

אקעי, איך ווייס נישט צו ס׳איז א ראיה, אפשר אין הכי נמי, חסידישע ספרים ברענגען אז עס האט ראיות. אבער די אידיאל וואס אונז רעדן דא איז יא הנאה האבן, רייט?

תלמיד: אבער באיזה אופן…

דער אפאזיט פון בעל תאוה איז נישט צער

מגיד שיעור: איך וויל דאס זאגן, באיזה אופן, און דאס איז אויך ביי מיר אזוי ווי די מסקנא וואס איך וויל ארויסנעמען פון דעם, איך וויל זאגן די באריכות, באיזה אופן קומט אויס אז אויב אונז פארשטייען, דאס איז א הקדמה צו פארשטיין פארוואס, די אפעזיט פון בעל תאוה איז נישט צער, פונקט פארקערט, איך וויל מאכן מעשים זיין אזוי, פארשטייסט ווייל איך האב געברענגט די אלע דוגמאות צו ווייזן אז אונז טראכטן נישט אז און מ׳טראכט נישט, מ׳טרעפט נישט געהעריג אז אדער מ׳טרעפט עס אפשר אין געוויסע שיטות, אבער געוויינליך טרעפט מען נישט אז נישט האבן צער פון די גוף, דאס איז די נושא פון א פרוש.

ס׳קען זיין אז ס׳איז דא אנדערע מדות, און ס׳האט אנדערע הלכות, אזוי ווי דו זאגסט, נישט ווערן גאנץ פארלוירן פאר א צרה, און נישט זיך צוטון מאכן פון יעדע מאל וואס ס׳קוועטשט אים.

די גמרא זאגט דאך כל ימי עני רעים איז אן איסטניס, ס׳איז סתם אן עצה טובה נישט צו זיין צו א גרויסע איסטניס, אן איסטניס לייט. אויב ער קען, יא, אויב ער איז געווארן, אויב ער איז געווארן, אויב ער איז געווארן אין גמליאל האט אויפגעוואקסן אין א רבי׳שע שטוב, האט ער נישט קיין ברירה, ער איז אן איסטניס, ווייל ער איז צוגעווארן. און אלעס גייט אים גוט. אבער… דאס איז נאך א זאך.

שמועס וועגן רבי יהודה הנשיא

דיגרעסיע: לא נתנסיתי

תלמיד: אמת, אמת. איך האב אים א… איך וועל דיר מסביר זיין וועגן דעם.

מגיד שיעור: על כל פנים, דאס איז… ס׳זעט אויס אז דאס איז אן אנדערע מדה. דו ביסט גערעכט, ס׳איז דא א מידה וואס דו רעדסט וועגן…

תלמיד: ניין, אבער איך האב געזאגט אז דער רבי איז אן ערשטע נס, אבער ער קען זאגן אויף זיך “לא נתנסיתי”, אפילו “מעשר בקטנים עולה לזה”.

מגיד שיעור: אקעי, דאס איז א גרויסע מחלוקת המפרשים וואס מיינט יענער און יענער שטיקל רבי. ס׳איז דא נאר דו ווילסט גיין די גערער תורה, איך מיין דאך פשוט׳ער פשט, איך האב שוין נאר געווארן.

תלמיד: ניין, נישט יענער איז איין פשט, אבער ס׳איז דא נאך פשטים.

מגיד שיעור: אקעי, דאס איז שטימט אונזער, איך האב אמאל גערעדט מיט דעם.

דער חידוש: ס׳איז דא אן אנדערע מידה

פאסטן העלפט נישט פאר פרישות

וואס איך וויל זאגן איז עפעס אנדערש. וואס איך וויל פארשטיין איז א נייע חידוש. איך וויל פארשטיין איז, אויב אזוי איז מען מסכים אז איינער וואס איז א פרוש איז נישט איינער וואס ער ליידט אסאך צער, נישט דאס מאכט אים א פרוש. קען זיין אז ס׳איז אן אנדערע נושא פון וויאזוי זיך מתקן צו צער. און איך וויל געבן א הסבר פאר דעם. און דער הסבר גייט איך אנהייבן אזוי, נאכדעם וועט עס גיין ווייטער.

קודם כל וועל איך זאגן אזוי, אזוי ווי הרב ר׳ יואל, וויאזוי הייסט ר׳ יואל? ר׳ בן זרח זאגט. ר׳ זרח זאגט אז ס׳איז דא יא זאכן, אונז האבן געזאגט מ׳דארף דאס הערן, זייער אן אינטערעסאנטע זאך. ס׳איז דא, איך האב געזאגט, איינער פון מיינע איז ויחכות, איך מיין אז ס׳איז אמת, איך מיין, זאגסט איינער, פאסטן, איך האב גערעדט מיט אסאך מענטשן, פאסטן איז טרעינד אויף עפעס, אבער נישט אויף ס׳זאל זיין ווייניגער בעל תאוה, איך ווייס נישט, נאכדעם קען יעדן איינער גיין א שול מוצאי יום הקדוש און זען אז ער האט נישט געהאלפן.

ער וואלט דאך געדארפט העלפן על עס פאר א פאר מינוט, ער העלפט נישט, ווייל מער טאקע מער אינגעריג, אקעי, בקיצור. ס׳קען נישט זיין אז ס׳איז קיין איין איד, נאר ס׳איז דא צדיקים וואס ארבעטן אויף זיך, אפילו נאך יום כיפור עסט ער רואיג, סדר. אבער… ס׳דארף זיך ארבעטן, ס׳מיינט אז ס׳דארף מאכן גרינגער פאר א נארמאלע מענטש, און ס׳מאכט זיך שווערער פאר א נארמאלע מענטש. ס׳קען נישט זיין אז דאס איז די נארמאלע טערס.

פאסטן מאכט נישט א מענטש וואס וויל ווייניגער עסן

ס׳קען נישט זיין אז ס׳איז א מצוה פון וואסטן אפשר אויף אנדערע ריזענס און אנדערע זאכן, אבער לגבי די נושא פון… ס׳קען זיין ס׳טוט אפילו אויף די ניתק, די גרעסערע לעוועל קען ס׳טוט אויף, אז א מענטש ווען ער עסט נישט, איז ער אזוי ווי א מלאך. אבער ס׳מאכט אים נישט א מענטש וואס וויל ווייניגער עסן, פארשטייט? ביי דעם מוצאי יום הקדוש ווען ער פארט צוריק א מענטש, איז ער הונגעריג, אזוי ווי יעדער איינער. בעסן בכלל, אבער דער מענטש האט אים נישט געהאלפן.

סאו איך זעה נישט, און די זעלבע זאך, איינער האט א תאוה, ער זאגט, די עצה צו ארבען אויף תאוה איז זיך צופן אסאך, איך ווייס נישט וואס. עס זעהט מיר נישט אויס אז עס העלפט, אפשר איז דא אן ענין וואס ער מאכט סיגופים, אבער נישט פאר דאס העלפט עס.

אבער ס׳איז דא אן אנדערע מידה וואס סיגופים יא העלפן פאר

סאו אבער, דאס איז וואס דו זאגסט, ס׳איז דא יא זאכן וואס העלפט פאר, דאס דארף מען הערן. ס׳איז דא אן אנדערע מדה, וואס פאר יענע מדה העלפט יא זיך צוגלייענען צו… צו תענוג.

דער רמב״ם׳ס פשט אויף די מדבר

די גרויסע דוגמא: פרשת בשלח

וואס איז די גרויסע דוגמא פון דעם? די גרויסע דוגמא פון דעם איז דער רמב״ם׳ס פשט אויף די מדבר. דער רמב״ם׳ס פשט אויף פרשת בשלח. ס׳איז אן אינטערעסאנטע פשט פון דער רמב״ם.

תלמיד: יא, אין פרשת בשלח, אויך אין דברים, אויך אין עיקר.

מגיד שיעור: אבער פרשת בשלח, דער רמב״ם זאגט עס שוין אויף פרשת בשלח. דער רמב״ם זאגט, פארוואס האט דער אייבערשטער נישט גענומען אידן גלייך אויף ארץ ישראל? דער רמב״ם זאגט, כדי צו כובש זיין ארץ ישראל. איך מיין אז דאס איז פשוט.

עבדים האבן נישט קיין קוראזש

דער רמב״ם זאגט פעימעסלי, ניין, ס׳איז דא דער עזרא וואס זאגט וועגן משה רבינו אן אנדערע תורה. איך זאג אז דער רמב״ם זאגט, פארקערטע תורה אנדערע. דער רמב״ם זאגט אזוי, אז די אידן האבן געדארפט גיין אין ארץ ישראל, אלע דרשות פון משה רבינו אנהייב פון ספר דברים, רענט אוועק דעם, דארף מען האבן התחזקות און נישט מורא האבן, חזקי ימי תפארת, יהושע בן נון, און ס׳איז דא אלע אידן. שבורים פון די גוים דארט זיך שלאגן, בקיצור, האבן אסאך קוראזש.

און די טבע, זאגט דער רמב״ם, איז אז עבדים האבן נישט קיין קוראזש. עבדים זענען מענטשן, זיי האבן א שווערע לעבן, אבער די טבע פון עבדים וואס זענען דארט פון תענוג, זיי האבן נישט עפעס אנדערש, זיי האבן נישט קיין מענטשלעך אינדעפענדענץ, זיי האבן נישט גארנישט גארנישט. די איינסטער וואס ער קען טון איז עסן אביסל, רבקה רניחה לי, אבער ער קען נישט טון גארנישט. ער איז נישט קיין מענטש וואס טוט, ער האט נישט קיין בעלות, ער האט נישט קיין בעלות פון זיך אליין, ער האט נישט קיין אדון לעצמו, ער קען נישט גארנישט טון.

למען ענותך – צו טרענירן די אידן

סאו וועגן דעם, דאס איז לכאורה דער אריין פשט, וועגן דעם די אידן, אויך דער תירוץ פארוואס ס׳איז נישט קיין סתירה די גאנצע קריעת ים סוף מיט מתן תורה מיט דעם, ווייל מ׳זעט, דאס האט פארדינט די אידן, איינמאל וואס האבן געהאלטן א מלחמה, ס׳איז געווען די מצוה וואס זענען געקומען ביי די ים סוף, האבן זיך אלע דערשראקן, משה רבינו האט געמאכט א נס, מ׳האט זיך געהאטעוועט, און דאס איז געווען אויכעט, אבער דאס האבן זיך נישט געהאלטן ביים שלאגן, דער אייבערשטער האט געדארפט שלאגן פאר זיי, ה׳ ילחם לכם, אבער די אידן האבן זיך געקענט שלאגן אויף קיבוץ ישראל, דאס איז דאך א מצוה אז מ׳זאל זיך שלאגן, דאס איז געווען די סדר.

זאגט דער רמב״ם, אז די טבע איז אז מענטשן וואס וואקסן אויף אין א מדבר און אין שווערע אומשטענדן, זיי האבן מער קוראזש, ווייל ער איז זיך צוגעוואוינט. אזוי ווי ער זאגט, ער איז צוגעוואוינט עזעקלי, ער דארף זיך אליינס קומען אליינס, ער האט נישט קיין קראנץ וואו ס׳קומט ארויס וואסער, ער דארף אליינס גראבן די וואסער, אלעס קומט גארנישט, ס׳קומט נישט פון זיך אליינס, א מענטש איז א פאנצל פאר זיך אליינס, און ער מוז זיך מוטשענען, און אזוי באקומט ער די מדת הגבורה, מדת העומר, קוראזש נאך אידיש.

זאגט דער רמב״ם, וועגן דעם זענען די אידן געווען פערציג יאר אין מדבר, דאס איז טייטש “למען ענותך”, די אלע פסוקים וואס דו דערמאנסט, אז אזוי האט מען געקענט… מ׳איז געווארן מער… וויאזוי זאגט מען?

שמועס וועגן פשט און דרש

סתירה אין די פסוקים

תלמיד: יא, איך ווייס, דאס גייט ארויף אויף פשט, נישט אויף דרש. דו האסט מיר גערעדט אז א מלחמה דארף מען טון על פי פשט, נישט על פי דרש, יא? על פי מדרש איז טאקע געווען אלעס אין ארדענונג, אבער דאס איז די מדרש׳דיגע אידן האבן געהאט יענע מדרגה, די פשט׳דיגע אידן האבן נישט געהאט…

מגיד שיעור: אקעי.

תלמיד: יא, די פסוקים, איך זאג דיר, ס׳איז א סתירה אין די פסוקים, אמת. די זעלבע פסוק.

מגיד שיעור: דער תירוץ איז אז ס׳ווענדט זיך אויפ׳ן בליק.

תלמיד: אקעי, אקעי, אונז האבן גערעדט… דו ביסט גערעכט, אין אונזער גרופע פון פרשת השבוע האבן מיר גערעדט א לאנגע שמועס וועגן דעם, א גרויסע חקירה וואס דו פארשטייסט, אזוי ווי דו זאגסט, א סתירה אין די פסוקים אליינס, ס׳איז נישט נאר די פשט אין די דרש. אבער שוין, מ׳קען פארענטפערן דאס, ס׳איז דא תירוצים אויף דעם.

די מסקנא: מדבר = טרעינינג פאר גבורה

מ׳ווערט א גבר עצמו

מגיד שיעור: אבער יעצט, דאס איז דער רמב״ם׳ס פשט אויף די מדבר, אז אזוי האט מען… איך מיין אויך, איך וויל זאגן א חידוש.

תלמיד: יא, מ׳איז געווארן א בחור, א מענטש, א גבר עצמו.

מגיד שיעור: סאו, אזוי ווי ער זאגט, אזוי ווען מ׳טרענט סאלדאטן, שפעטער אין די גמרא, און יעדער איינער ווייסט וואס מ׳טוט צו, ווייל מ׳געט אים נישט, מ׳שיקט אים אין קעמפ, פארדעם גייט מען אין קעמפ. מיר געוויינען זיך צו אז מיר דארפן נישט קיין בעט, מיר דארפן נישט קיין… ס׳איז גענוג אז ס׳איז א ברייטער, מ׳קען שלאפן דערויף. אפילו אין קעמפ דא, מ׳קען נישט… ס׳איז דא עיר קאנדישנס, אמת, אבער ס׳איז נישט קיין זאך מער. בקיצור, מ׳לערנט זיך אויס אז מ׳קען און מ׳דארף, און אזוי ווערט א מענטש מער.

איך מיין, איך וויל זאגן אפילו אן אינטערעסאנטע חידוש. איך מיין אז ס׳וועט כאפן נעכטן, אפשר וועט מיר אנגעהויבן.

דער ציקל פון געשיכטע: פון גבורה צו באקוועמליכקייט

דער מענטש לערנט זיך אויס מיט ווייניקער

Instructor:

מיר פייפן זיך צו אז מ׳דארף נישט קיין בעט, מ׳דארף נישט קיין… ס׳איז גענוג אז ס׳איז א ברייטער, מ׳קען נישט מלאפן דערויף. אפילו די קען איך דא און מ׳קען נישט… ס׳איז דא עיר קאנדישאנס, אמת, אבער ס׳איז נישט קיין זאך מער. בקיצור, מ׳לערנט זיך אויס אז מ׳קען און מ׳דארף, און אזוי ווערט א מענטש מער.

חידוש: דער טייטש פון פרשת עקב – דער ציקל פון היסטאריע

איך מיין, איך זאג אפילו אן אינטערעסאנטע חידוש. איך מיין אז… איך וויל כאפן נעכטן, אפשר וועלן מיר אנגיין קיין מסכים. איך מיין אז דאס איז דער טייטש פון פרשת אבות. אין פרשת עקב און אין פרשת האזינו שטייט אז ס׳איז דא א סייקל, יא? וואס איז די סייקל פון דזשואידזש היסטוריה, אדער אפשר פון היסטוריה בכלל פון מענטשן?

סייקל איז אז ס׳גייט שווער, מ׳ארבעט שווער, מ׳איז א מדבר. האט מען כח, האט מען קוראזש, און מען שלאגט זיך, און מען דארף האבן מיט׳ן אייבערשטן אויכעט.

אפשווייפונג: אמונה און בטחון

מען האט אויך עפעס צו טון מיט דעם, מען דארף מאכן אן אנדערע שיעור וואס איז קאנעקטעד מיט אמונה. אמונה מיינט נישט אז מען שלאפט, נאר חזקיה במלח האט געהאט אזא אמונה אז מען שלאפט און דער אייבערשטער טוט. געווענליך אמונה מיינט אז מען טוט און דער אייבערשטער העלפט, אבער פארדעם איז עס א בטחון. אסאך גרעסערע אמונה דער וואס טוט און ער נעמט די ריסק אז דער אייבערשטער וועט אים העלפן, ווי דער וואס ער זאגט, דער אייבערשטער האט געזאגט וה׳ הטוב בעיניו יעשה. אדער וועט מען געווינען די מלחמה.

וואס וועט דער אייבערשטער מאכן? א פסוק, יא, ווערט דער מלך? חזק וחזק בעד אמנו ובעד ארי אליהנו וה׳ הטוב בעיניו וגענות. ס׳ווערט אזוי געזאגט? ס׳איז אן אנדערע פסוק, ווערט דער מלך אז לאזטן פאר מיין אפשר, האט ער געזאגט.

Student:

יא, יא, יא, דאס איז אן עקסטרעמע מעשה.

Instructor:

אבער דער… דער פסוק אין ספר שמואל זאגט, דוד המלך האט עס געזאגט? יואב אפשר? שמואל בית יו״ד. ס׳איז א פסוק, ס׳איז א פסוק.

Student:

יא, יא, דאס איז וואס ער רעדט.

Instructor:

אבער ס׳איז דא א פסוק, ס׳איז יואב. ס׳איז א פסוק פון יואב, יואב. יואב, דער שר צבא פון דוד. ס׳איז געווען א מצב, גאר א שווערע מצב. ער האט געזאגט חזקה, ער האט געזאגט א דרשה פאר זיין ברודער, ער האט געזאגט אבישי, ער וויל גיין דא, ער וויל גיין דא. חזקה, פון דאס חזקה בעד אמנו ועד ארי אליהנו, והשם יעשה הטוב בעיניו. דער אייבערשטער וועט טון… אקעי, דאס איז אויך א געוויסע אמונה, ווייל אז נישט וואלט ער אנטלאפן, ער איז געגאנגען, ער האט געהאלטן אז זיין תפקיד איז צו אנטלויבן די זאך.

אקעי, איך מיין נאר צוריק, איך וויל נאר א דרך הרג׳עדיגע זאך. ער זאגט נישט, ער וויל יא. אבער ער ווייסט אז דער מצב איז פארלוירן. ווען ער וואלט נישט גארנישט געוואלט, וואלט ער נישט געגאנגען אין מלחמה, זאל דער אייבערשטער זאגן, דאס איז חזקה, ער וויל, ס׳גייט אים נישט אן. ער וויל יא, אבער… עניוועיס, דאס הייסט, יא, נאכט, ניין, ניין, סאו דאס איז וואס די דרשה האט, אונז האבן אלעמאל געמיינט, איך האב אלעמאל געמיינט אז דער פסוק וואס שטייט פון תאכל ושבת ורומם אבך ושכחת וישמעין שירון ויהיו, האט איך אלעס געמאכט אז דאס איז א פראבלעם פון תאוות.

דער קערן-חידוש: “ואכלת ושבעת” – נישט תאוה, נאר פחדנות

אזוי ווי מיר האבן איך מיין רבי מיך אויסגעזען אין די חדר. מ׳ווערט א גראבער בעל תאוה, פארגעסט מען פון דעם אייבערשטן, מ׳ווערט א בעל גאוה, כחי ועצר מידי, די גאנצע דרשה. יעצט כאפ איך, תאוה האט דאס נישט דער שמועס. ס׳איז נישט אמת, איך גיי מסביר זיין בעסער, ס׳איז נישט אמת אז זיי האבן צופיל געלט מאכט א מנהל.

איך לער נישט אמת, איך האב געזאגט א שיעור צוויי וואכן צוריק, און מ׳איז מקחיש דאס, אז ווייל אונז וואוינען אין בארד פארק און ס׳איז דא אין די גראסערי דרייסיג טויזנט אנדערע מאכלים, זענען אונז גרעסערע בעלי תאוות. ס׳איז געווען בעלי תאוות איז עפעס פאר אנדערע ריזענס. נישט וועגן דעם.

Student:

ווער ס׳זאגט דאס?

Instructor:

דאס איז געווען א שיעור חמשה עשר באב, ווען געדענקען? דאס איז עובר אויף די פסוק, עושר אשר נתתו עמדו, עושר נתתי מן העץ ויאכל, עס איז כפוי טובה. אז ס׳איז דא דרייסיג טויזנט דארטן מאכלים, דארף מען מאכן דרייסיג טויזנט ברכות. און ס׳קען זיין אז די ירושלמי זאגט אז מ׳איז עובר אויף יעדער פרך, אפשר אויך יעדער נעש, איך ווייס נישט, אפשר איז ס׳איז סמי מות. איך ווייס נישט, ער זעט די זאך, אבער ער קען זיין. עניוועיס, איינמאל א יאר, איינמאל א לעבן, איך ווייס נישט.

בקיצור, אלא מאי, זייער גוט. איך מיין אז איך האב פאלש געלערנט ביז יעצט די פשט. ס׳האט נישט צוטון מיט די מדת התאוה, אויך איז נישט מיט מדת הגאוה. איך ווייס, דער סמ״ג האט געזאגט אז ס׳איז גאוה, מ׳דארף פארשטיין בעסער די אלע זאכן. איך מיין אז די פשוט׳ע פשט אין די פסוק, אזוי פארשטיי איך פון די רמב״ם און פון די אלע פלעצער, די פשוט׳ע פשט זאגט עפעס אנדערש.

ווייל די טבע האדם איז נישט אז ווען ער האט אלע מיני זאכן, וואס “בתים מלאים כל טוב”, ווערט ער א בעל תאוה. ס׳קען זיין אז ער ווערט א בעל תאוה, מ׳וועט באלד רעדן, איך בין נישט זיכער וועגן דעם, ווייל איך וועל אייך געבן די חילוק פארוואס איך מיין אז ער איז נישט קיין בעל תאוה דוקא.

וואס ער ווערט איז א פחדן, א coward. וויאזוי זאגט מען א coward אויף אידיש? די אפאזיט פון איינער וואס האט courage. וויאזוי זאגט מען?

Student:

א שוואכלינג, א צדיק׳ל, נו?

Instructor:

בקיצור, איך ווייס נישט וויאזוי ער רופט עס. א מעקלע? אפשר, איך ווייס נישט. אין די פסוק אין די לעצטע וואך׳דיגע סדרה הייסט עס “איש ירא ורך הלבב”. יא, דאס איז די טייטש.

אבן כ׳אלדון׳ס ציקל-טעאריע

אקעי, לאמיר… איך האלט שוין אויף די סטעידזש אז איך וויל ענדיגן מיין שיעור. סאו, דאס האלט איך. זעט אויס אז די פשוט׳ע פשט אין די פסוק און אין די ענין איז נישט אז מ׳ווערט א בעל תאוה אדער א בעל גאוה, נאר אז מ׳ווערט אן איש ירא ורך הלבב. און דאס איז טאקע די טבע. א מענטש ווערט אלעס באקוועם, פארגעסטו אז אמאל דארף מען זיך מוטשענען.

און וועגן דעם, ס׳איז ידוע, דאס איז געווען א גוי, וויאזוי האט ער געהייסן דער גוי וואס דער רמב״ם ברענגט וועגן דעם, די מוסולמענער היסטאריען? אבן ח׳אלדון.

Student:

אבן ח׳אלדון.

Instructor:

אבן ח׳אלדון האט געשריבן א famous ספר וואס איז מסביר וויאזוי די היסטאריע ארבעט. בעפאר איינער זאגט ער נאך פרשת האזינו, לויט די וואס פארשטייען דא, ער איז געווען אביסל פאר׳ן רמב״ם, דער רמב״ם ברענגט אים מיינעך. ער איז געווען אין די תקופה, און ער איז מסביר וויאזוי ארבעט די גאנצע היסטאריע.

מ׳זעט, און ווער ס׳קוקט אין די נייעס היינט קען עס אויך זען, ס׳איז א זייער א נארמאלע זאך, מ׳זעט אז יעדע פאר דורות, יעדע פאר א הונדערט יאר, איך ווייס נישט, יעדע שטיק תקופה, איז דא אנדערע מלכות וואס זיי נעמען איבער די גאנצע וועלט. און שפעטער ווערן זיי מער באקוועם, און א צווייטער נעמט איבער פון זיי.

ער זאגט אז דאס איז די סדר הדברים. ס׳איז דא מענטשן וואס וואוינען אין מדבר, זיי דארפן זיך מוטשענען. אמאל איז געווען די אראבערס אין די צייט פון מוחמד, פארדעם איז געווען די מאנגאלן, און נאכדעם איז געווען די רוימער. ווען זיי האבן זיך אנגעהויבן זענען זיי געווען אלע שווערע מענטשן, זיי האבן זיך אסאך געמוטשעט. און אין די צייט וואס זיי זענען געגאנגען שווער, האבן זיי געווארן שטארקע גיבורים, זיי האבן זיך אויסגעלערנט. איך ווייס נישט, לאמיר זאגן בקיצור, זיי האבן זיך חרוב געווען זייער שטארק.

דער חילוק: באקוועמליכקייט, נישט תענוגים

און מצד שני, וועמען האט מען חרוב געווען? אלע מיני אזעלכע יושבי הרים לבטח, אזוי ווי עם שוקט ובטח, אזוי ווי די יושבי לשם דארטן אין פערמאז, אזעלכע באקוועמע מענטשן וואס האבן, די עיקר איז ביי זיי באקוועמליכקייט, קענען זיי זיין מיט תענוגים, אבער די פראבלעם איז נישט די תענוגים, די פראבלעם איז די באקוועמליכקייט, די אהבת הגבורה.

וואס הייסט, ס׳איז שוין נישט דא גארנישט, ער האט זיך נישט קיין מסירות נפש אויף גארנישט, גארנישט איז נישט וויכטיג. זיין גאנצע לעבן ווערט אזוי ווי עס זאל פארן די מהלך, עס זאל אים גיין גוט זיינע תאוות.

Student:

וואס? נו, ענדיוועדזשועליסטיק איז לאו דווקא דאס, און דער גיבור איז אויך דערקענער אן ענדיוועדזשועל, אזוי ווי דוד איז געגאנגען מיט גאלערס אליין.

Instructor:

יא יא, ס׳איז מער אזוי ווי א שלאפעדיגקייט, א פארשלאפענדקייט. ער ווערט פארשלאפן, ער ווערט… מ׳קען זאגן, ס׳האט צוטון מיט ידונ׳יזם, און מ׳ווערט רויט פאר תענוגים. אבער איך זאג, די עוולה דא איז נישט די רדיפת תענוג, די עוולה איז די רדיפת באקוועמליכקייט. נישט די זעלבע זאך.

און שפעטער, יעדע פאר דורות קומען אפאר מענטשן וואס זיי האבן נישט גארנישט, ער קען לעבן פאר פיר יאר אין א הייליגער און דארטן דאס. טאקע, און זעסטו אז ער האט די קוראזש, ער וועט שטארבן, ער וועט מוסר נפש טויזנט מאל איבער, און ס׳העלפט נישט גארנישט, ער שטייט נאך. פארוואס? ווייל ער האט די כח הגבורה. ער האט עס גערופן עשה ביאבס, אזוי פאראביש.

און אזוי טוישט זיך, ווייל די סאסייקל, מ׳קען זיך פרובירן, אמאל קומט א מלחמה, מ׳לערנט זיך יא אויס זיך צו שלאגן. בקיצור, מ׳קען תשובה טון.

דיסקוסיע: אפליקאציע אויף אידישע געשיכטע

Student:

די אידן זענען יא געווען, די אידן איז מיין…

Instructor:

ניין, שטעמט, שטעמט, דאס איז די עקזעקטלי די נקודה. די אידן, אויב דו גייסט צוריק, אל די וועי, צו איך ווייס, זיי זענען דוד המלך, איך ווייס, ווען מ׳איז איינגענומען ארץ ישראל, זיי זענען געווען די… עקזעקטלי, ווייל מ׳איז געווארן קאמפארטעבל.

Student:

פארוואס נעווע?

Instructor:

נישט אמת, נישט אמת, מיין באשערי, מ׳איז צוריקגעקומען. קודם איז געווען… וואס מאכסטו אזוי די חשמונאים?

Student:

אביסל.

Instructor:

די מאכן חנכה לכבוד דעם, די געבוירן בן חלשים, מ׳רווייז זענען געווען חלשים במציאות, אבער זענען בן חוראדזש. איז דאך די פארט.

Student:

ניין, ס׳איז נישט אמת, אלעמאל.

Instructor:

אקעי, וואס קומט די ספעצענען? רעדן היסטוריה. איך זאג דיר א תורה.

Student:

יא, וואס?

Instructor:

איך הער דא א נקודה, ווייל דער שבת איז נישט געווען ביזן מיט די רבא. אמת אויף אידישקייט, ביי די וועי. ס׳איז דא מענטשן וואס מ׳ווערט באקוועם אז אידישקייט גייט גרינג, און נאכדעם פארלירט מען עס ווייל ס׳קומט א צווייטער וואס האט די קוראזש. נאכדעם ווערט א דור וואס איז שווער צו אידישקייט. ווער בלייבט א פרומער איד? דער וואס איז א גבור. חוזר חלילות. אמת, די רוחניות איז אויך די זעלבע ספעציעל.

באקוועמליכקייט vs. גבורה

איך האב מיך געוואונדערט, ווייל ער האט געוואלט אז דער רב זאל גיין מיט א wheelchair, און ער האט נישט געוואלט אז די רייכע מענטשן פלעגט מען פירן. ס׳זעט נישט אויס ווי א… איך ווייס אז מ׳זאגט פאר אים, ער וועט מיר זיין א lazy good for nothing. און נאכדעם ווייס איך אז יוליוס, אלע גרויסע קעניגן, די גרעסטע פייטערס… אבער איך האב מיך געכאפט אז ס׳האט טאקע נישט… ווען ער האט געדארפט פייטן, האט ער געלאפן ווי א זאך. ס׳איז געווען א געוויסע… מ׳זעט אז די באקוועמליכקייט איז נישט שלעכט אלס צו זיין באקוועם.

Student:

ניין, ניין.

Instructor:

אבער ער האט די מדה במקום הנצרך ווען ס׳פעלט אויס. אזוי ווי איך זאג איר ביסט משוגע. איך וויל עפעס מסביר זיין א טיפערע זאך. איך וויל שטיין סאו די משל… לאמיך ענדיגן, לאמיך זאגן ווייטער.

נייער נושא: צער אלס טריינינג פאר גבורה

סאו, ס׳קומט אויס אז ס׳איז דא אן אנדערע מדה וואס איז רילעיטעד צו די נושא פון צער מער. דאס הייסט, זיך מצער זיין, לעבן חיי צער דירעקט. ס׳קען זיין אז ס׳שטייט אין משנה חיי צער תחיה מיינט פלא מניעת תענוג. איך ווייס נישט וואס מיינט זיך פייניגן, איך דארף פשטות, וויאזוי מיין איך. אבער ס׳איז דא אזא זאך פון לעבן חיי צער דווקא, אזוי ווי ער זאגט, דער חשמונאים וואס ער גייט וואוינען אין א מדבר, אבער ער קען וואוינען אין א מדבר, ער איז אויך געוואקסט פון דארט, ער האלט נישט קיין… ער איז נישט צוגעוואוינט צו… אזוי ווי אסאך מאל די שטעטל מענטשן זענען אסאך שטערקערע סאלדאטן ווי די שטאט מענטשן, ווייל די שטאט איז צוגעוואוינט, אז ס׳פארט אלעס, אין גראסערי איז דא אלעס, און מיט אמאל נישט דא, ער איז נישט צוגעוואוינט צו אזא סארט לעבן.

סאו דער נושא פון צער, דער נושא פון דוקא זיך מתגבר זיין אויף צער, דאס טרעינט א מענטש טאקע צו א מדה וואס הייסט גבורה, א מדת הבטחון קענסטו עס רופן, אזעלכע סארט

דער חילוק צווישן מדת הגבורה און מדת הפרישות: קוראַזש פאָדערט צער

אַלע מדות גייען צוזאַמען – אָבער נישט אין פּראַקטיק

אלע חסרונות גייען צוזאמען, אלע מעלות גייען צוזאמען. מ׳קען נישט טיילן, די חלוקה איז נאר למדא שבעיקרא. יא, מ׳קען, אבער נישט בשעת מעשה. איינער וואס איז אין די עקסטרעמע בעל תאוה איז וועגן דעם נישט קיין גיבור, ווייל צו זיין א גיבור דארף מען מסירות נפש.

קשיא אויף די תניא: יסורים קעגן מיתה

שטעל דיך פאר, איך האב געזען איינער פרעגט שוין די קשיא אויף די תניא. ס׳איז זייער אינטערעסאנט, ווייל איך האב געזען, איך האב געמאכט א סוירטש אין די סוירטש אין די סוירטש אין חכמה, איך האב געזען אז איינער האט געפרעגט די קשיא פון די תניא.

די תניא שטייט אז מ׳זאל מאכן א קל וחומר, אפאר מאל זאגט ער דאך אזעלכע תורות, אז איינע פון די זאכן איז אז א מענטש זאל זיך דערמאנען אז ער מאכט אין פרק כ״ד, אין יענע געגנט, זאגט ער אז איינע פון די התבוננות זאל אים מאכן, איך בין דאך גרייט זיך מוסר נפש זיין, ס׳איז דאך א קל וחומר א קליינע צער וואס איז רייניגער ווי יסורי מיתה. יא, ס׳איז דא די עבודה זרה וואס ער זאגט די זעלבע תורה, אבער ער זאגט עס אויך בתור התבוננות, אז מ׳זאל מאכן דעם התבוננות.

די קשיא פון אַ בחור אויף דער תניא

און איך האב געזען עפעס א בחור האט געשריבן, די ליובאוויטשעס האבן דאך אסאך קאפצע מיט אים, פרעגט ער זיך א קלאץ קשיות. איינער האט געפרעגט אז… די זאך אדער נישט ווייס איך נישט, אבער ס׳רעדט זיך מיט דעם פראבלעם.

האט איינער געפרעגט אז ער פארשטייט נישט, ס׳שטייט דאך אין די גמרא, אלמלא נגדיה לכל… די גמרא זאגט קלאר אז ס׳קען זיין אז מלקות איז חמור במיתה, ווייל אלמלא נגדיה לחנניה מישאל ועזריה וואלט מען געביקט צערציילן. און וואס זאגט דער תניא אז יסורים איז אלעמאל ווייניגער ווי מיתה? ס׳קען דאך זיין אז יסורים זענען ערגער ווי מיתה.

רבי פניאל קאָרף׳ס תשובה

און איך האב פארזען אז רבי פניאל קארף ענטפערט אים צוריק דארט, ער זאגט אז… דער תניא רעדט עפעס פון מלקות, ער רעדט נישט פון נישט עסן א שטיקל פיצא. דו ביסט גערעכט, ס׳איז דא מלכות, מ׳רעדט דאך דא פון דמיונות, ער זאגט אויך די ווארט אז ס׳איז נישט קיין צער, ס׳איז מניעת תענוג.

דער אמת׳ער תירוץ: צוויי אַנדערע מדות

אבער אין הכי נמי, איך מיין אין הכי נמי, איך מיין נאר וואס דו פרעגסט, ס׳קען זכות זיין, דאס איז דער אמת, דער תניא האט דאך געבויעט אויף דעם, ס׳איז דער אמת אז מענטשן ווען ס׳מאכט זיך א מצב מסירות נפש, ווייל דעמאלטס איז אן אנדערע מדה, ס׳איז נישט אמת׳דיג א סתירה.

טאקע דאס איז דער תירוץ פאר די סתירה, וואס דער תניא כאילו בויעט אויף די סתירה, דער יסוד פון אהבה מיסטערע, סאו דער פשוט׳ער תירוץ פאר די סתירה, וואס שטייט שוין אין ספר חסידים דער סתירה האב איך געדענקט, דער פשוט׳ער תירוץ פאר דעם איז, אז איך האב אסאך מאל געטראפט, אויב ס׳קומט א גוי און ער הייסט דאך חוצן שבת, שטארבן לערנע גוי, איך בין א נעבעך, פלאץ אונזער אדער דעמאלטס איז א נצחון, איך מיין ס׳איז א הייליגע נצחון, אבער סתם איך וועל אליינס פרעסן, ס׳איז אן אנדערע מדה.

ס׳איז גערעכנט די תניא, די חשבון פון די תניא איז אויף די אנדערע טיפערע לעוועלס וואס מ׳האט גערעדט פיר, אבער די פראקטישע לעוועלס איז טאקע צוויי אנדערע מדות.

גיבורים וואָס זענען בעלי תאוה

אוודאי קען זיין א גיבור וואס איז א בעל תאוה, אסאך מאל איז א גיבור איז א בעל תאוה, ווייל ער איז א גיבור פון נישטיגער מענטש, איז לאו דוקא איז זיין. ס׳איז שווער צו רופן וואס מיינט א בעל תאוה. דאס זאל איך לגבי זיין, אוודאי ווען ער האט געפירט זיין מלחמה האט ער זיך נישט געלאזט, אבער ביז ער האט אנגעהויבן פארלירן, האט ער נישט געלאזט זיין כבוד און זיין תאוות אין די וועג, ווייל ער איז נישט ממידך, אבער זי איז געווען פרעזענליך א גראבע יונג מסתמא.

דער אַמעריקאַנער גענעראַל

ס׳איז דא איינער, איך געדענק, וואס? איינער פון די דזשענערלס אין אמעריקע. דער וואס האט געזאגט אז be kind, be cautious, and have a plan to kill everyone you meet. און ניין, א לעצטיגער, מ׳האט אים געפייערט. פאטריאס? וואס מ׳האט אים גערופן א מאנק. ער איז געלעגן אינגאנצן טאג אין מלחמה, נאר געליינט ספרים פון וויאזוי פיר מלחמה, ער איז נישט עוסק געווען אין גארנישט פון תאוות עולם הזה.

אבער ס׳איז יא, ס׳איז דא אפס אזא נחת, אז מ׳וועט צולייגן צו זיין א גוטע לוחם, דארף עס זיין א שטיקל פריש. אבער עגען, דער איז נישט דער פריש, ער איז נישט קיין חסידישער איד. ווייל ער איז אין גאנצן עולם אזא ניק, נאר דאס איז זיין שגה. עניוועיס, די וועלט איז מסביר, די וועלט איז מסביר, די ווארימבער.

דער חילוק צווישן קוראַזש און פּרישות

אקעי, נח נענינו. וואס איז אן אנדערע תאוה? וואס איז א חילוק? איז נאר די חילוק אז ס׳איז דא תאוה, נישט יעדע תאוה איז די זעלבע. דאס איז וואס אונז זאגן נאך די גאנצע שיעור געבויט פון דעם.

סאו נח נענינו. סאו דאס איז אמת אז זיך האבן צער האט צו טון מיט די מדה פון קוראדזש, נישט מיט די מדה פון פרישות, פון נישט האבן תאוות. סאו אן אנדערע מדה, ביידע זענען גוטע מדות. אבער זיי זענען נישט די זעלבע מידה, און ביידע זענען גוטע מידות, פארשטייט זיך, אזוי ווי אלע מידות, בדרך המצוה לפני ד׳ וכו׳.

ס׳איז נישט נאָר צוויי אַנדערע מדות – ס׳איז אַ סתירה צווישן זיי

איך קען דיר מסביר זיין אפילו בעסער, איך וועל דיר זאגן די למדות פון דעם, פארוואס איז נישט נאר אז ס׳איז צוויי אנדערע מידות ווייל ס׳איז אנדערע סיטואציעס, ס׳איז אויך אפילו א סתירה צווישן די צוויי מידות. פארוואס? ווייל איך וועל מסביר זיין אזוי.

משה דיין׳ס אויסזאָג: קוראַזש איז דווקא ווען מ׳האָט מורא

שטעל דיר פאר, ס׳איז דא א מענטש וואס ער… וואו האב איך געזען? איך האב געזען, אה, איך האב געזען אין די מפרשים פון די בוק, האב איך געזען איינער ברענגט אז משה דיין האט געזאגט, אז מענטשן זאגן אז ער האט אסאך קוראזש, ער זאגט אז ער מיינט אז ער האט נישט קיין קוראזש.

פשוט, ווען דער מלאך וואס געבט פאר יעדער איינער די זאך וואס הייסט פחד, אז מ׳האט מורא פון א סיטואציע, ער איז עפעס כבוד פעלעריג, ער האט נישט מורא אז ער וועט שטארבן. עס איז עפעס א מאדנע בריאה, ס׳קען זיין טאקע זיין, איך האב נישט געקענט, עס איז עפעס א מאדנע בריאה, מאכט זיך אזא מענטש, ער האט נישט מורא, וואס וועט ער טון? ער טוט, ס׳איז נישט קיין קוראזש.

דו כאפסט וואס ער זאגט? דו כאפסט וואס ער זאגט יא? קוראזש איז דארט ווי מ׳האט יא מורא. דאס הייסט, נישט אזוי ווי מ׳האט מורא, ווען ס׳איז ראוי מורא צו האבן.

די תניא איז דלא כהתניא: מסירות נפש איז נאָר ווען דער לעבן איז ווערטפול

זאגט ער, ס׳איז אויך א זאך וואס דער תניא איז כאילו דלא כהתניא, איינער וואס עסט נישט קיין שטיקל קוגל וואס איז אים נישט געזונט און ס׳איז סתם שטותים, דאס איז נישט קיין מדת המסירות נפש, מיינט, ער גייט, באופן מופשיות, חסידות׳דיג איז מסירות נפש, ס׳איז נישט מסירות נפש, ווייל ס׳איז טאקע נישט קיין גוטע זאך. און אויב ער האט עס טאקע נישט ליב, איז עס זיכער נישט קיין מסירות נפש.

ווען איז די ריכטיגע מסירות נפש? מסירות נפש איז דוקא ווען א מענטש וואס האט יא וואס צו לעבן. איינער וואס האט נישט וואס צו לעבן, למשל, סתם א אלעזר האט נישט וואס טון מיט זיין לעבן, און ער איז זיך מוסר נפש. דאס איז אויך א תירוץ, פארוואס מ׳זאל נישט ווערן נתפעל פון די חברה וואס זענען זיך מוסר נפש, די אלע סוסייד באמערס? ער האט דאך נישט קיין לייף. וואס האט די בעסטע זאך? די בעסטע זאך, די בעסטע זאך קען האפ פאר, אפשר וועלן מיר שרייבן אויף א צעטל אז ער איז דאך געווען א שער איד.

אבער א איד וואס האט דאך יא וואס צו לעבן, האט דאך גאר די גאנצע תורת בחי. וועגן דעם איז מסירות נפש אינטערעסאנט, ווייל די מסירות נפש דער אייבערשטער זאגט אז אין דעם פאל, אויף אזא זאך, איז כדאי צו שטארבן, וואס איז באהבת את ה׳ אלקיך בכל לבבך ובכל נפשך. ס׳איז כדאי צו שטארבן פאר די אהבת את ה׳, און אוועקצוגעבן דעם לעבן וואס איז יא עפעס ווערד. אויב דער לעבן איז גארנישט ווערד, איז דאך נישט אינטערעסאנט די גאנצע זאך. ס׳איז דאך נישט אן אנדערע זאך.

איינער זאגט, עולם הזה איז נישט חשוב, יענער איז נישט מסירות נפש. יענער איז אן אנדערע מדה. דער ליובאוויטשער זאל נאך רעדן פון די פראבלעם, אז ס׳איז נישט קיין מסירות נפש, ס׳איז דאך שכל הישר.

קוראַזש איז דווקא במקום מצטער

קומט אויס, איך מיין אז דאס איז א תירוץ אין א געוויסע זין. מסירות נפש איז נאר ווען ס׳איז דוקא במקום מצרים, פארשטייסט? מסירות נפש אדער קוראזש, איך האב געהערט מסירות נפש איז אן עקסטרעמעדיג מיט׳ן קוראזש. און גם דער רמב״ם זאגט אז יעדער איינער וואס מאכט מלחמה זאל וויסן אז על יחוד ה׳ איז על קידוש השם, על יחוד ה׳ יעשה מלחמה, על יחוד ה׳ יעשה מלחמה, על יחוד ה׳ יעשה מלחמה.

אבער קוראזש איז דוקא ווען מ׳פילט יא די צער. ווען מ׳האט יא א צער, דאס הייסט מ׳פילט, און ס׳איז במקום שראוי להיות מצטער, למשל שטארבן, זיכער פאר א גוטער מענטש איז א שלעכטע זאך ער זאל שטארבן, ער וועט וויינען אויף אים. יא, מ׳וויינט אויף די שרה לימלך מלכות, מ׳איז נישט העפי. איי, ער האט דאך טוהן די גרעסטע מצוה, אה, נאך בעסער איז געווען אז ער זאל בלייבן לעבן. באמת, בעסער אויף וויפיל ס׳איז דא א תועלת אז א צדיק זאל לערנען בעולם הזה. ס׳איז א צער, אבער הגם ס׳איז א צער איז ער זיך מוסר נפש.

סאו דער אידעאלער, דער גרעסטער בעל הקורעדזש האט יא צער א גוף, און נישט מופשער דערפון. אפשר, קען זיין בשעת מעשה טראכט ער נישט דערפון. דו ווייסט, ס׳איז דא אזעלכע, ס׳איז דא די תורה פון די… נו, פון וועמען? אז דו ווייסט אז ס׳איז זיך מוסר נפש, פילט אים נישט די צער, קענסטו עס א גאנצע שמועס פון די… אה, ס׳איז א פריערדיגער, פון די ראשונים נחת וואס איז דא, איך געדענק.

די קבלה פון מהר״ם ראָטענבורג

יא, יא, אלע חסידות ברענגען עס, אבער ס׳שטייט שוין אין… ס׳איז דא א קבלה פון… מהר״ם ראטענבערגער פון די ראשונים, ס׳איז דא אזא קבלה אז מ׳פילט נישט קיין צער, און ס׳איז דא אפילו א יחוד וואס מ׳זאל אינזין האבן נישט צו פילן.

אקעי, איך זאג, ווייט, אבער דאס איז נישט די זעלבע נושא. ווייל יענץ איז טייטש אז בשעת ער טוט עס איז זיך נפשית זיין, אדער אזוי ווייטער, ס׳איז דא אזא מדובר. אבער בעצם די וואליו פון מסירות נפש איז נאר ווייל ער האט יא צער, ווייל ס׳איז יא עפעס ווערד.

דער צדיק האָט ווייניגער צער – דער בעל תאוה האָט מער צער

מה שאין כן, אויב מ׳גייט צוריק צו דער וואס איז מתגבר על התאוה, מתגבר על התאוה איז נישט אזוי לפחות לפי דרך הרמב״ם. אויב איינער וועט זאגן אז דאס האט א גרויסע תאוה, און זיך מתגבר איז ער א גרעסערע פרוש, ביסטו גערעכט. אבער דער רמב״ם זאגט דאך אין פרק כ״ו, מ׳גייט נישט אזוי.

דער רמב״ם׳ס שיטה: דער אידעאַלער פּרוש פילט נישט קיין תאוה

אונז גייען דאך אז דער אידעאלער נשבעל תאוה, דער אידעאלער פרוש, פילט נישט קיין תענוג דערין בכלל. דאס הייסט, קיין תאוה, תענוג כגפני, ער האט אפשר פילן, אבער ער האט נישט קיין געשמאק דערין. ס׳איז נישט זיין תאוה, זיינע תאוות זענען אויסגעארבעט. ער איז א צדיק, ער איז נישט קיין בנהר, ער שלאגט זיך נישט מיט זיך, ער איז דער תענית׳ס צדיק, ער האט נאר ליב וואס מ׳דארף ליב האבן.

צער איז דער אָפּאָזיט פון תאוה

די מדה פון האבן פרישות איז די מדה פון האבן די ריכטיגע אמאונט פון תענוג. און ממילא, טראכט אריין, אויב די אפעזיט פון תענוג איז האבן צער, האט ער אויך נישט קיין צער.

דאס הייסט, א גרויסער בעל תאוה, קומט אויס יעצט קומט א מוסר דרשה קעגן די בעלי תאוות, א גרויסער בעל תאוה איז נישט נאר איינער וואס האט די מערסטע ליב עסן, ער איז אויך די איינער וואס די עסן איז אים גורם די גרעסטע צער. ווייל עסן איז דאך, די אפאזיט פון תענוג איז צער. ווען מ׳האט נישט א תענוג וואס מ׳האלט אז ס׳קומט זיך דיר, וואס דו דארפסט, האסטו א צער.

א פשוט׳ער, א קליינער בעל תאוה האט אביסל צער ווען ער איז הונגעריג. איך רעד נישט פון הונגעריג ווי מ׳דארף, וואס מער וואס ער דארף, שטערט עס אים, ס׳טוט אים וויי, עס hurts. איז מה שאין כן א צדיק, איינער וואס איז נישט קיין בעל תאוה, ער האט נישט די צער.

סאו דאס צו זאגן אז א מדת הפרישות איז ווייניגער ליב האבן תענוג, איז אבער אויך ווייניגער האבן צער. אמת? און ס׳קען אפילו זיין אז ס׳איז דא א געוויסע, איך וועל, דו שטארפסט זיך זאגן, ס׳איז נישט אמת אז דער בעל פרוש האט מער צער, ער האט ווייניגער צער. דער בעל תאוה איז גאר דער וואס האט מער צער. פארוואס? ווייל ווי מער תאוה, אזויפיל מער צער. ווייל צער איז די אפאזיט פון תאוה.

דער בעל תאוה האָט צוויי סאָרטן צער

יעצט, איך קען זאגן אפילו נאך איין סטעפ טיפער, און זאגן, דאס האב איך נישט געזען צו שטיין. די צער פון די לעצטע וואך פון איינער…

תלמיד: ניין, אן ערליכער איד האט נישט קיין נסיון, נאר א מתגבר על יצרו האט א נסיון.

מגיד שיעור: אקעי, איין מינוט, דאס זאגסטו? ניין, ניין, דאס איז די תירוץ. ס׳איז גערעדט פון די צדיק, וואס ער האט נישט, ער האט עס נישט ליב, ער האט נישט קיין צער, נישט די צער, צוויי צערן וואס ער האט נישט.

סיי ווען ס׳איז פונקט אויסגעלאפן אין גראסערי, די סארט פלייש וואס ער האט ליב, האט דער בעל תאוה א גרויסן צער, דער עליכער איד האט נישט קיין צער. און סיי בשעת ווען מ׳דארף זיך מתגבר זיין, ס׳איז דא דבר אסור, און מ׳דארף מתגבר זיין, דער צדיק איז געשמאק און דער רשע איז שווער.

מוסר דרשה: דער בעל תאוה איז אַ מאַדנע בריאה

און אלעס אויפדוועגן אז דער בעל תאוה האט מער צער פאר זיין עסן, איז טאקע א מאדנע בריאה. ווייל דארט האט ער זייער ליב. און ווי מער דארט האט ער זייער ליב, איז דאך שווער. ווייל די מניעת התענוג איז ביי אים א צער. אלעמאל מניעת התענוג איז א געוויסע צער.

שמועס מיט תלמידים: ווען איז דאָ צער?

תלמיד: וואס? אויב ס׳פעלט נישט דא, אין הכי נמי, יענער האט ער נישט. אבער ווען ס׳איז נישט דא, ווען ס׳איז פונקט נישט דא, איז דאך בייזיג. און דער צווייטער האט ער נישט ווייל דו טוט עס נישט.

מגיד שיעור: ביסט גערעכט. ניין, דער צווייטער סארט האט ער נישט. אבער אויב וואלט געטון, ניין, דער אמת׳ער האט יא.

די מידה הראויה פון תענוג און צער: דעת, געלט, און שבת

דער בעל תאוה׳ס צער איז פּראָפּאָרציאָנאַל צו זיין תענוג

סאו אין אַלע סאָרט וועגן, דער בעל תאוה האָט מער צער פון זיין עסן. ער איז טאַקע אַ מאָדנע בריאה, ווייל ער האָט עס זייער ליב, און ווי מער ער האָט עס זייער ליב איז דאָך שווער, ווייל די מניעת התענוג [preventing the pleasure] איז ביי אים אַ צער. אַלעמאָל איז מניעת התענוג אַ געוויסע צער.

Student: וואָס? אויב ס׳פעלט נישט דאָ, אין הכי נמי [if so], יענער האָט ער נישט.

Instructor: אָבער ווען ס׳איז נישט דאָ, ווען ס׳איז פּונקט נישט דאָ, איז דאָס… ניין, דו ביסט גערעכט, די צווייטע סאָרט האָט ער נישט, אָבער אויב וואָלט ער געטאָן, ניין, דעמאָלטס האָט ער יאָ. אויב ער איז אַ מתגבר על יצרו [overcoming his evil inclination], אויב ער איז אַן ערליכער איד, ער האַלט זיך איין, ער פילט זיך שלעכט, ער האַלט זיך איין, בקיצור [in short], האָט ער אים אַ חלק [a portion/share]. יאָ, יאָ, נאָר דער אייבערשטער, אַפילו אַ בינוני פון תניא [the “intermediate person” from Tanya] ווען ער איז ער זיך מתגבר וואָס ער האָט, איז ער דאָך בפנימיות [inwardly] איז ער אַ רשע [wicked person], ווייל ער האָט עס ליב. יאָ, האָט ער אויך די צער.

סאו, דאָס איז אַ טענה קעגן די נושא [topic] פון זיין אַ בעל תאוה [one who pursues desires], אַז ער מיינט אַז ער האָט מער פּלעזשורס, און דערפאַר האָט ער אויך מער צער. על כל פנים [in any case] אַזויפיל מער פּלעזשורס ווי ער האָט, האָט ער מער צער, ווייל ס׳איז ממש זה לעומת זה [literally this corresponding to that].

דער צדיק׳ס מידת התענוג [proper measure of pleasure]

וואָס איז מיט דער צדיק [righteous person]? דער וואָס האָט די ריכטיגע מידת התענוג [proper measure of pleasure], האָט די ריכטיגע תענוג [pleasure]. איז נישט נאָר, איך מיין אַזוי, מ׳דאַרף דאָ טראַכטן, דאָס האָב איך נישט געזען שטיין קלאָר, איך טראַכט דאָס אַליינס. נישט נאָר אַז ער, לאָמיר זאָגן אַזוי, אויב ס׳איז געווען ריכטיג אַז ער האָט די תענוג במידה הראויה [pleasure in the proper measure], האָט ער צער במידה הראויה [pain in the proper measure]. אפשר איז עס ווייניגער, אָבער ס׳איז נישט גאָרנישט.

דאָס הייסט, דו קענסט פרעגן אַפילו למשל [for example], די גמרא [Talmud] רעדט דאָרט וועגן פּלטי בן ליש [Palti ben Layish], ער איז געגאַנגען און געוויינט ווייל מ׳האָט אים צוגענומען זיין ווייב. פּשוט האָט ער געוויינט ווייל מ׳האָט אים צוגענומען זיין תאוה [desire]. זאָגט די גמרא, ניין, ער איז דאָך געווען אַ צדיק, ער האָט גאָרנישט געטון, ער האָט געוויינט על מצוה דאזלא מיניה [over the mitzvah that was lost from him], וואָלט געהאַט התגברות אויף די תאוה [overcoming the desire]. אָקעי, דאַרף מען פאַרשטיין צו דאָס שטימט מיט וואָס מ׳זאָגט, ווייל מ׳דאַרף נישט האָבן קיין תאוה בכלל [any desire at all], אָדער ס׳איז דאָ אַ מצב פון נסיון [a situation of test], ס׳איז נישט נוגע [it’s not relevant].

די ראויה׳דיגע תאוה פאַר אַ ווייב

אָבער וואָס ברענג איך אַרויס? אַז ווען אַ צדיק האָט נישט זיין תאוה, ס׳קען זיין אַז ס׳איז דאָ זאַכן, ס׳קען זיין אַז ס׳איז ראוי [proper]. אַ מענטש האָט אַ ווייב, ס׳איז ראוי ער זאָל האָבן געוויסע תאוה פאַר איר. אָבער ממילא [consequently], אויב ס׳גייט אַוועק, אויב ער פאַרלירט עס, דאַרף עס זיין טרויעריג, אמת? איך ווייס נישט, מ׳דאַרף זיין מער טרויעריג ווען דער טאַטע שטאַרבט און די ווייב שטאַרבט. ס׳איז נישט אַזוי וויכטיג. על כל פנים, ס׳איז נאָר די שלושים [thirty days of mourning]. אַזוי איז די הלכה [Jewish law]. נאָר אויף עלטערן איז דאָ י״ב חודש [twelve months]. ווייל מ׳קען, מ׳האָט אַן עצה [a solution]. איך פאַרגעס נישט פון די וואַכט.

בקיצור, סאו איך ווייס דאָך אַז ס׳איז דאָ אַ חלק פון די ענין [matter], איינער וועט זאָגן איך בין אַ צדיק, וואָס דאַרף איך אַ ווייב? איך רעד שוין אַז זיין ווייב איז געשטאָרבן. דאָס איז נישט ריכטיג. יאָ, דאָס איז אַן אַנדערע פאַרקערטע תורה [perverted Torah], איך ווייס.

די טיפערע נקודה: דער צדיק האָט כמעט קיינמאָל נישט אַזאַ צער

על כל פנים, ס׳איז דאָ אָבער אַ… איך מיין אַז ס׳איז דאָ מער אַ טיפערע נקודה [deeper point], וואָס איז מסביר [explains] אַז דער צדיק האָט כמעט קיינמאָל נישט אַזאַ צער. און איך מיין אַז דאָס איז פּראַקטיש אַזוי, ווייל פון דעם וויל איך מלמד זכות זיין [judge favorably]. נישט נאָר מלמד זכות זיין, איך מיין אַז ס׳איז ריכטיג. אַז אונז האָבן, איינע פון אים, נאָך אַ reason, דאָס איז בעצם [essentially] נאָך אַן אויספיר אויף די צוויי שיעורים צוריק וואָס מיר האָבן גערעדט וועגן דעם אָדער דריי, אַז אונז לעבן אין אַ וועלט וואָס איז מלא תאוות [full of desires], מ׳קען מאַכן זייער אַסאַך ברכות [blessings], ברכות הנהנין [blessings over pleasures] ברוך השם [thank God], און די ענטסע פּראָבלעם פאַרוואָס מ׳מאַכט נישט קיין ברכות הנהנין, ווייל ברכות הנהנין האָט מיט דעת [knowledge/awareness], און מ׳האָט געהאַט דעת, אָבער די נעקסטע זאַך, קיינמאָל האָט נישט קיין דעת, מ׳ווייסט נישט, מ׳האָט געהאַט דעת, מ׳האָט נישט געהאַט דעת, און מ׳האָט נישט געהאַט דעת.

אונז האָבן אַלעס עקסעס צו זייער אַסאַך תאוות. יעדער איינער האָט עקסעס אַסאַך מער תאוות ווי מ׳האָט זיך געקענט פאַרשטעלן נישט אַזוי לאַנג צוריק אַפילו. סאו, מ׳דאַרף האַלטן אַז מ׳איז אַ גרויסע בעל תאוות. סאו, איך האַלט אַזוי: דאָס וואָס אונז זענען וועגן דעם אַ באַנטש פון מחדנים [a bunch of spoiled people] און מיר טוען גאָרנישט, דאָס איז אמת. דערפאַרדעם זאָל מען תשובה טון [repent]. דאָס וואָלט מען געזאָגט פריער. מ׳דאַרף זען זיך צו מאַכן אַביסל שווערער דעם לעבן. שווערער, זיך צוגעוואוינען. אָבער מ׳דאַרף עפּעס טון, ס׳איז נישט באַקוועם. ווי די קאָוטשעס זאָגן אַרויסגיין פון די קאָמפאָרט זאָון, דאָס איז איין ענין.

די פּראַקטישע עקספּיריענס פון רוב מענטשן

אָבער לגבי [regarding] תאוה האַלט איך אַזוי, איך האַלט אַז רוב מענטשן, אַזוי מיין איך אַז די עקספּיריענס זעט מיר אויס, אַז רוב נאָרמאַלע מענטשן, אַפילו ווען ס׳גייט און ווען ער האָט געלט אויף שבת און ס׳איז דאָ און די גראָסערי איז אָפּן, קויפט ער וואָס ס׳איז דאָ פאָרעווער וואָס ער האָט צוגעוואוינט. אָבער אויב איין וואָך איז נישט דאָ, יאָ, עס וועט אים פעלן. אויב ער האָט געווענליך, האָט ער פיש און ער האָט נישט פיש אויף שבת, האָט ער אַפילו נישט טעמען פיש. ס׳איז אַ גרויסע ענין, ער שטייט מלשמה [from the Mishnah], מ׳דאַרף עסן טעמען פיש שבת. אָקעי, וועט עס פעלן. אָבער די אַלע פיר און צוואַנציג אַנדערע מאכלים [foods], איך ווייס נישט. איך מיין אַז רוב מענטשן, זייער ווייליג מענטשן, האָבן אַ גרויסע צער דערפון. אפשר יאָ, אפשר בין איך דרייזיג צווישן אויסגעאַרבעטע אידן. אָבער די מענטשן וואָס איך קען, איך זע נישט אַז זיי האָבן אַ צער, די אָפּעסיט צער.

ווייל איך מיין אַז דאָס איז מער אַ סימן [sign], איך וויל טראַכטן אַז אַ מער אַ סימן, דו זאָגסט דער בעל תאוה פון וועם מ׳רעדט, פון וועם דער רמב״ם [Rambam/Maimonides] רעדט, פון וועם די חסידישע ספרים [Chasidic books] רעדן, איז, איך האָב עס געזאָגט אַז דער בעל תאוה איז דאָס וואָס האָט מער צער, און ס׳קען זיין אַז דער צער איז מער אַ סימן. פאַרוואָס? ווייל ס׳גייט גוט. האָב איך אַפילו געזאָגט אַז ס׳קען זיין… איך וויל דאָס זאָגן אַפילו נאָך מער. הער אויס.

אָפּשווייפונג: געלט, צדקה פון גוים, און ברכה

Student: וואָס? זיי גוט, איך וויל רעדן וועגן געלט.

Instructor: זיי גוט. סאו איך וויל רעדן וועגן געלט. נישט נאָר וועגן דעם, איך האָב נאָך פריער געזאָגט אַז געלט גייט דאָך אַזוי. קודם כל [first of all], היינט איז דאָ באַקסערס וואָס מ׳האָט דאָ נישט געשיקט, ス’איז נישט קיין טענה [complaint]. אָבער צווייטנס… הו עווער, איך ווייס נישט, גיי מיר ווייטער.

אמת, איך האַלט טאַקע אַז פון דעם עסן, ניין, משביע זיין [being satiated] איז נישט די פּראָבלעם אַז דו זאָלסט עסן, נישט די מרבה זיין [increasing] איז שוין די קלענערע. איך האָב געזאָגט פאַר מיין ווייב אַז זי זאָל עס נישט נעמען, ווייל מ׳געבט אַ כח פאַר די סטרא אחרא [the Other Side/forces of evil], דו ווארפסט אים נישט אַרויס פון די פענסטער, דו לאָזט אים. אָבער זיי האָבן שוין געשניטן עניוועי, ניין? איך מיין נישט, איך באַקום נאָך די שיריים [leftovers], ס׳איז נאָך זבל פרדסו של יצחק [the refuse of Isaac’s orchard – a reference to receiving leftovers], און נאָך מער.

בקיצור, על כל פנים, איך האַלט טאַקע אַז ס׳איז אַ פּראָבלעם, מ׳געבט כח, ס׳איז אַ שאלה פון, ס׳שטייט דאָך “ויבושו קצירה תשברנה” [Isaiah 17:5 – “and they shall be ashamed, the harvest shall be broken”], מ׳טאָר נישט נעמען קיין צדקה [charity] פון גוים [non-Jews]. אויב מ׳קען, אמת, נאָר אויב מ׳קען, אויב זיי קענען נישט, קענען נישט. זיי אויך, און זיי האָבן יאָ צדקה, איך ווייס נישט, אַנדערע קליפה [shell/husk – forces of impurity], איך ווייס נישט, אַ ביסל אַ קלענערע קליפה, אַ גרעסערע, איך ווייס נישט.

בקיצור, די מעשה איז [the story is], אָקעי, דאָס איז אַן אַנדערע נושא. ס׳איז אמת, איך האָב אַ קבלה [tradition] פון אַ גרויסן צדיק, ער זאָגט אַז די געלט וואָס מ׳נעמט, ס׳איז נישט דאָ קיין סם ברכה [elixir of blessing], ס׳איז נישט דאָ קיין סם ברכה אין די געלט וואָס מ׳אַרבעט. חוץ פון דעם וואָס מ׳געבט כח פאַר די גוים, איך ווייס נישט, ס׳איז נישט קיין נאָרמאַלע זאַך. עניוועיס, באַט שוין, וואָס וועט מען טון?

Student: איך זאָג נאָר, אָבער אַרבעטן איז אַן אַרבעט, ער געבט דאָך נישט קיין צדקה, ער געבט דאָך, וואָטעווער, מ׳אַרבעט, איך פאַרשטיי נישט, אַרבעטן מעג מען, מעג מען מאַכן געלט, פאַרקערט, ס׳איז אַ מצוה׳לע [a little mitzvah], נאָך רופט ער, וואָטעווער. דער רבי [Rebbe] זאָגט אַז ס׳איז אַ מצוה, דער רבי זאָל מאַכן אַ חילוק [distinction].

Instructor: שוין, בקיצור, וואָס איך וויל זאָגן איז אַז איך מיין אַזוי, דו דאַרפסט זיך פאַרשטיין אַזוי, ס׳איז דאָך דאָ אַ הלכה, און מ׳לערנט אין הלכות שבת [laws of Shabbat] אַזוי, און מ׳זאָגט אַז וויפיל איז ראוי להתענג [proper to enjoy], איז דאָ תלוי [dependent] אויך וויפיל געלט אַ מענטש האָט.

הלכה פון רמב״ם: די ריכטיגע מידה אין הוצאות

איינער וואָס מ׳זאָגט אַז ער גייט נישט מיט די נושא פון נישט הנאה [pleasure] האָבן, אַזוי ווי דו זאָגסט, ער זאָל נישט הנאה האָבן בכלל, נאָר וואָס איז מוכרח [necessary], יענער איז אַן אַנדערע לעוועל. אויב מ׳רעדט פון די רמב״ם׳ס לעוועל, איז טייטש [meaning], דער מענטש דאַרף זיך מתענג זיין [enjoy himself] כפי ירוויח לו [according to what is fitting for him]. ס׳שטייט אַפילו אַ גמרא, און דער רמב״ם פּסק׳נט [rules] עס אין הלכות דעות [Laws of Character Traits], “לעולם יאכל אדם פחות מה שיש לו, וילבש מה שיש לו, ויתן לאשתו ובניו יותר מה שיש לו” [A person should always eat less than what he has, dress according to what he has, and give to his wife and children more than what he has].

דאָס איז אַ הלכה, סיי אַ הלכה אין עקאָנאָמיקס, וויאַזוי אַ מענטש דאַרף פירן זיין געלט, זיין בודזשעט, אָבער איך מיין אַז ס׳איז אויך אַ הלכה אין פרישות [abstinence]. איך מיין אַז ס׳שטייט אין הלכות דעות, איך ווייס נישט צו מ׳קען מדייק זיין [be precise] וואו ס׳שטייט פּונקטליך, אָבער ס׳שטייט אַז ס׳איז דאָ אַ ריכטיגער מענטש, ס׳איז נישט ריכטיג. אַרויסצוגעבן מער געלט וויפיל מ׳האָט אויף עסן. דאָס איז חזירות [piggishness]. ס׳איז חזירות, נישט נאָר נאַריש פאַר די געלט. פון וואו איז אַ ראיה [proof] אויף די ווייב איז אַ מצוה אַרויסצוגעבן מער וויפיל געלט? דאָס הייסט, מ׳זאָל באָרגן, מ׳זאָל זיך איינצוגעבן, מ׳זאָל גנב׳ענען [steal], אָבער ערגעץ וואו מ׳זאָל זיך אָנשטרענגען. ער וועט באָרגן, ער וועט מאַכן עפּעס אַ חשבון [calculation]. פאַר די ווייב און קינדער איז אַ מצוה זיך אָנצושטרענגען. פאַר די עסן פון זיך אַליינס, איז עס נישט אַן עוולה [sin], עס איז נאָר אַ חזיר, איינער איז אַן עדיקט, ער גיט אים וואָס מער געלט וויפיל ער האָט אויף זיין עסן.

פאַר די בגדים [clothing] פון אַ מענטש אַליינס, אויך איז עס אַ דרך ממוצע [middle path], כפי ראוי לו [according to what is fitting for him], כפי ער האָט יאָ. בקיצור, די ווייב אויף די קרעדיט קאַרד, די עסן אויפ׳ן לעצטע וואָכעדיגן פּיי טשעק, און די רעקל [coat] פון די היינטיגע וואָך. עפּעס אַזוי, פאַרשטייסטו? אָקעי, פיין.

שבת: דער לעגיטימער פּלאַץ פאַר תענוג

סאו, מ׳האָט געזאָגט נעכטן אַז די מוסדות [institutions] זאָגן סאַמטיימס אַז מענטשן גייען אויף וואַקאַציע און מ׳טאָר נישט זיך אַלעמען [enjoy oneself]. און אַזוי ווייטער. מ׳דאַרף זאָגן אַז ס׳איז טאַקע אמת אַז לאו עלי [not upon me – I don’t agree], דאָס קומט נישט מיט ראש השנה [Rosh Hashanah]. אויב דאָס גייט אויס פאַר די ווייב, איז אַ הלכה אין די גמרא אַז מ׳דאַרף געבן מער וויפיל געלט פאַר מ׳האָט. סאו איך זאָג אים אַז איך בין שולדיג פאַר מיין ווייב, וואָלט איך דאָך טון.

ניין, איך מיין נאָר אַרויסצוברענגען אַז ווען אַ מענטש, ווען ס׳איז דאָ, אַגעין, ווילסט עוסק זיין [be engaged] אין גאָר שאַרפע פרישות רעד איך נישט, אָבער ווען ס׳איז יאָ דאָ, ווען ס׳איז דאָ, ער האָט אַ באַקס און ער קען עס סיפּור׳ן אַזוי דו זאָגסט, איז לכבוד שבת [in honor of Shabbat]. אַגעין, די זעלבע זאַך, לכבוד שבת איז אַ מצוה, און דאָס איז אויך אַ סאָרט אַחרעה [responsibility]. אין די וואָכן איז ער אַ פּרעסער, ער עסט אַ ריזיגע סעודה [meal], שבת איז ער נישט. פאַרוואָס? לכבוד שבת. אָקעי, און אויף דעם איז אויך דאָ גרויסע טיפע גרויסע כוונות [deep intentions].

אָבער ווי פּשט [simple meaning]? פּשט אַז שבת איז אַ יום תענוג [day of pleasure], ס׳איז אַ יום מנוחה [day of rest], און אינמיטן וואָך וועסטו עסן אַ גרויסע סעודה, וואָס וועסט נישט קענען אַרבעטן נאָכדעם. נישט קענען לערנען, נישט קענען אַרבעטן. שבת איז אַ זמן [time] וואָס ס׳איז געמאַכט פון דעם, ס׳איז אַ געוויסע מצוה. דער רמב״ם זאָגט, פּשוט׳ע טעם [simple reason] פון שבת איז אַז אַ איד זאָל אַ זיבענטע מאָל פון זיין לעבן האָבן אַ תענוג. דאָס איז די תועלת הגוף [benefit to the body] פון שבת. ס׳איז דאָ תועלת הנפש [benefit to the soul] איז אין די ענין פון אמונה [faith] אין אַנדערע זאַכן.

די דעת באַשטימט די ריכטיגע מידה

סאו דאָס איז די מדה [measure]. ס׳שטייט אַז אויב מ׳האָט, איז ריכטיג צו זיך ענדזשויען. אויב ער האָט נישט אָבער, יאָ, די וואָך האָט ער נישט קיין געלט צו קויפן די צווייטע שטיקל קוגל [piece of kugel]. איז נישט וועגן דעם זאָלן זיך האָבן צער, ווייל פאַרוואָס האָט עס נעכטיג לעצטע וואָך? דאָס איז דיין דעת, די דעת וואָס איז מכריע [decisive] וואָס איז די ריכטיגע עמעל [amount] פון תענוג, זאָגט עס, ווען מ׳האָט, און ס׳איז שבת, קויפט מען אַ גרעסערע שטיקל פון היינט. און די זעלבע דעת זאָגט ער, ווען מ׳האָט נישט, קויפט מען נישט, און ער וויל נישט.

איך מיין אַז דאָס איז אַ נאָרמאַלע זאַך, יעדער איינער האָט זיך זיין לעוועל, וואָס איז אַביסל מער איז ער מקנא [jealous]. אָבער אַזוי ווי דער בן עזרא [Ibn Ezra] זאָגט, אַסאַך מער, איך קען נישט קיינער. נעכטן האָבן זיך געזאָגט, ער האָט יאָ די תאוה, שוין, וועל איך טון. אָבער איך קען נישט קיינער, ס׳איז די תאוה צו האָבן אַ פאַרוואָס נישט? ס׳וואָלט געווען גאַנץ געשמאַק. נאָר גרויסע רבי׳ס האָבן די תאוה, ווייל ער קען באָרגן פון די גביר [wealthy person].

אָבער רוב מענטשן, זייער גוט, אַפּאַר אויסערליכע מענטשן, אַ נאָרמאַלער יונגערמאַן, אַפילו ער האַלט זיך נישט קיין גרויסע מסגף [one who afflicts himself], קיין גרויסע פּרוש [ascetic], פאַרוואָס האָט ער נישט די תאוה? ס׳וואָלט געווען געשמאַק, קיינער זאָגט נישט אַז ס׳וואָלט נישט געווען געשמאַק. פאַרוואָס? ווייל ס׳קאָסט אַזויפיל געלט. פאַרוואָס דאָס ווייזט? ווייל ס׳קאָסט זייער טייער. און די גאַז גייט אַרויף, סאו ער פאַרשטייט, ער האָט נישט קיין געלט אָנצופילן די גאַז אין זיין טאַנק אין זיין קאַר, וויאַזוי גייט ער אָנפילן אַ גאַנצע עראָפּלאַן? פאַרשטייסט? ס׳איז נישט נוגע.

די תאוה איז נישט דאָ ווען מ׳פאַרשטייט אַז ס׳איז נישט שייך

אָבער וואָס איך מיין אַרויסצוברענגען איז, און דו האָסט נישט די תאוה, נישט אַז דו ביסט מתגבר. נישט בשעת דו זאָגסט, איך וואָלט געטראַכט צו לייגן אויף מיין קרעדיט קאַרד די פּרייוועט דזשעט, איך האָב דאָך געהערט אַ שמועס אַז ס׳איז נישט גוט צו לייגן צו זאַכן, אויף קרעדיט קאַרד לייג איך נישט, איך האָב אַביסל פינאַנציעל דיסציפּלין. ניין, דו האָסט נישט די תאוה בכלל.

איך ברענג דאָך נאָר אַרויס אַז דאָס איז סיי אין די נושא פון ריכטיגע הנהגה [conduct] פון קמצנות [frugality], וואָטעווער, די נושא פון געלט, אָבער אַפילו אין די נושא פון תאוה, דו האָסט אַפילו נישט די תאוה. פאַרוואָס נישט? ווייל דו פאַרשטייסט אַז ס׳איז נישט פאַר דיר. אויב דו וועסט זיין אַ ביליאָנער, אפשר וועט יאָ זיין ריכטיג פאַר דיר צו האָבן אַ פּריוואַט דזשעט? וועסטו מאַכן מיט דעם צדקה, וועסטו פירן מיט דעם הצלה פאַרשאַנץ [rescue organizations], איך ווייס נישט וואָס. ס׳קען זיין אַז ס׳איז נישט אָפּגעפרעגט. אויב איינער האָט די געלט און ס׳גייט נישט אַרויס פון זיין… ס׳שטערט אים נישט אין זיין טאַש, אפשר מעג ער, אפשר מוז ער, אפשר איז אַ מצוה. איך ווייס נישט.

אַ רוב מענטשן האָבן אַפילו יענע תאווה. איך האָב נישט יענע תאווה. צען מיליאָן דאָללע? איך קען מיר צען הונדערט מיליאָן דאָללע. איך ווייס נישט וואָס ס׳איז. די דריי וועיס קאָסט מער ווי הונדערט מיליאָן דאָללע. איך מיין ס׳איז זייער טייער. איך האָב געטשעקט.

מידת הפרישות לעומת מידת התאוה: א פראקטישער פארגלייך

דער פרוש האט נאר תענוג אָן צער

מגיד שיעור:

ניין, אבער דו פארשטייסט דאך, יא, מ׳קען גיין פונדערט מיליאן דאלער, אבער ס׳קאסט יעדע יאר צוואנציק מיליאן דאלער. יא, מ׳דארפסט דאך קענען אויסהאלטן. איך קען אויך קויפן, מ׳קען אויך קויפן… בקיצור, מ׳דארף זיין זייער רייך. ס׳איז א געוויסע לעוועל, כדי צו זיין אזא מענטש וואס האט אפילו די תאוה דארף מען זיין א גרויסע געוויר, און נאכדעם, כדי ס׳זאל טאקע קענען פארן, דארף עס זיין נאך א גרעסערע געוויר.

אבער איך ברענג דאך נאר ארויס אז א חלק פון די נושא פון ווי סאך תאוה דו האסט איז א נארמאלע זאך. א נארמאלע מענטש האט נישט קיין תאוה אויף וויפיל ס׳איז סאך מיליאן. דער פראבל מאכט אויך סענס, לאמיר זאגן לעצטע וואך האט ער יא געקענט עפארן, אמת, ער דארף זיך צוגעפארן, אבער נאכדעם וואס די וואך האט ער נישט קיין געלט צו קויפן די דריטע שטארק פלייש וואס ער האט געקויפט לעצטע וואך אויף שבת, גייט ער נישט האבן קיין תאוה דערויף, נישט ער גייט זאגן איך וואלט געשטארק געוואלט, אבער נעבעך, ס׳טוט מיר וויי ווייל איך האב נישט קיין געלט.

ס׳איז דא אזא זאך, ס׳איז דא אויך אזא זאך, א מער נארמאלע זאך, אדער א מער אויסגעארבעטער מענטש, אדער ער ארבעט אויף זיך, ער האט נישט געהאט די תאוה אויכעט.

תלמיד:

לייסן. אקעי. מ׳דארף האבן איבעריגע הונדערט טויזנט דאלער חודש. דו כאפסט? ס׳איז נישט גענוג צו האבן הונדערט טויזנט דאלער. דאס זאל זיין די פאקעט טשעינזש. ווייל… אה, בקיצור. בקיצור, א פערטל מיליאן אלער א חודש. און בקיצור…

מגיד שיעור:

יא, אבער דאס זאל זיין ליידיג. די געלט דארף זיין ליידיג, אמת? אויב די געלט דארף… פארשטייסטו וואס איך זאג, ס׳איז חלקות. סאו בקיצור, ס׳איז נישט נוגע, ס׳איז נישט פאר מיר, נישט פאר דיך. אפשר אן אנדערע גילגול.

וואס איך ווייס ארויסצוברענגען איז, ס׳קומט אויס אז ער האט די תענוג ווען ער האט עס, ווען ס׳לויגנט זיך, ווען ער קען עס עפארדן, ווען ס׳איז א חלק פון זיין וואס איז ראוי לו, כל מקדש שביעי כראוי לו [kol mekadesh shevi’i kera’ui lo: each person should sanctify the Sabbath according to what is fitting for them], יעדער איינער זאל זיך מאנען זיין אז ס׳איז שבת לפי ראוי לו, דעמאלטס ער ענדזשויעט עס, אבער ווען ס׳איז נישט ראוי לו און ער האט עס נישט, האט ער נישט קיין צער.

סאו דער איד וואס האט א ריכטיגע מידת הפרישות [middas haprishes: the character trait of abstinence/separation], ער האט נאר תענוג, ער האט נאר די צד הריווח [tzad harevach: the side of gain/profit] און נישט די צד ההפסד [tzad hahefseד: the side of loss].

דער בעל תאוה – אומבאגרעניצטער צער

דער בעל תאוה [ba’al ta’avah: one who is ruled by desire], יעצט טראכט פארקערט, וואס איז א בעל תאוה? א בעל תאוה, ער האט אויך לעוועלס פון ווי גרויס א בעל תאוה, אבער א בעל תאוה איז איינער וואס האט נישט קיין גבול [gevul: limit], מ׳קען גיין טיפער אין דעם. תאוה איז איינער וואס ער וויל אלעס וואס מ׳קען, דאס איז דאך א טייטש א בעל תאוה. וויפיל מ׳קען ענדזשויען? איך וויל ענדזשויען. אלעמאל וויל ער מער.

יא, ער האט דאך א כלל, יש לו מנה רוצה מאתיים [yesh lo maneh rotzeh ma’asayim: if he has one hundred, he wants two hundred], אין אדם מת וחצי תאוותו בידו [ein adam mes vachatzi ta’avaso beyado: no person dies with even half his desires fulfilled], דאס איז די גדר [geder: definition] פון בעל תאוה. די רגע וואס ס׳איז לימיטעד, האלט ער שוין אויף א… ווי יענער זאגט, טוט מען זיך שוין ביז די פרייז וואו די לימיט איז.

אבער א בעל תאוה, אדער די מידת התאוה [middas hata’avah: the character trait of desire] וואס יעדער מענטש האט א געוויסע די מדה [middah: character trait], איז אן לימיטעד. יעדע זאך וואס איז געשמאק, יעדע זאך וואס איז פלעשור, וויל ער.

קומט אויס אז ער האט אויך וויפיל צער? אין סוף. ס׳איז זייער סען. אלע זאכן וואס ער האט געקענט אבער דו האסט און עס שטערט אים. וואלט דאך נישט קיין גבול. וואס? ס׳פעלט אים אלעס. וואלט ער טוט אים וויי. ער האט נישט געקענט פון צייט. ער האט נישט געקענט פון צייט. ער האט נישט געקענט פון צייט.

תלמיד:

ניין, ער איז דאך א נארמאלער מענטש, ער וויל נישט. ער זאל ארבעטן. ער ארבעט נישט אפ קיין טער וועל, אז עס פעלט אים נישט, ער האט נישט קיין צייט.

מגיד שיעור:

סאו, עניוועיס, עס שטייט זיך אז עס זאל קומען אויס אז די מער… איך מיין אז אויב איינער וויל וואס צו אין ספרים, זאל ער טשעקן וויפיל ס׳שטערט אים ווען די סטאר האט נישט די מילך וואס ער האט געווען, איך ווייס וואס.

פראקטישער מאסשטאב: ווי מעסט מען זיך?

ווען ס׳איז נישט דא אין בית המדרש [beis hamidrash: study hall] די רויטע מילך פאר די קאווע, מ׳דארף ניסן אנדערע מילך, ווי שטארק, ווי סאך סעקונדס ס׳שטערט אים. דאס איז א בעסערע דוגמא [dugma: example] פון ספרים ווען ס׳איז דא, איינער זאגט, א חסידישע יונגערמאן איז דא, פארוואס בעט איך גייסן נעמען דעם? ס׳איז דאך נישט קיין חילוק [chiluk: difference]. ס׳איז יא א חילוק, און ס׳איז דאך דא פארוואס ס׳איז דאך אן עבירה [aveirah: sin], מ׳ווייסט אז ס׳איז דא א הלכה [halachah: Jewish law] אז מ׳דארף לייגן זאלץ אויף די ברויט ווען מ׳מאכט א ברכה [brachah: blessing], ווייל ס׳איז נישט קיין כבוד [kavod: honor] פאר די ברכה צו האבן א פת טפל [pas tafel: bread that is secondary/plain], יא?

און וועגן דעם, אויב מ׳לייגט א דיפ איז מען נאך מער יוצא [yotzei: fulfilling the obligation]. ס׳איז א כבוד פאר די ברכה, מ׳עסט א גוטן שטיקל חלה [challah: Sabbath bread] פאר די המוציא [hamotzi: the blessing over bread]. סאו דאס איז דאך א מצוה [mitzvah: commandment], אבער ווען ס׳איז נישט דא, ער האט נישט פונקט די זאלץ אדער די דאס, שטערט עס אים נישט.

סאו דארט ליגט די התגברות לתאוה [hisgabrus lata’avah: overcoming desire], אויף דעם וועט זיין די זעלבע לעוועלס, איינער וואס ארבעט נאך דער רוב, איינער וואס איז שוין אויסגעהארבעט, דארט שטערט אים אינגאנצן נישט.

מסקנא וועגן רוב מענטשן

אבער פארשטייסטו, קומט מיר אויס אז רוב מענטשן זענען נישט קיין בעלי תאוה [ba’alei ta’avah: people ruled by desire], ווייל זיי האבן נישט קיין זאך א גרויסע פסח וואס זיי האבן עס נישט. אבער וואס יא, רוב מענטשן זענען יא, זיי זענען פחדנים [pachdanim: fearful people], זיי האבן נישט די מידת הגבורה [middas hagevurah: the character trait of courage/strength], דאס איז אן אנדערע מדה וואס מ׳דארף ארבעטן אויף עקסטער.

איבערגאנג צו מידת הגבורה – פארויסקוק נאך יום טוב

און דאס איז די נעקסטע מידה, יא, אבער נאך יום טוב [yom tov: holiday], בעזרת השם [be’ezras Hashem: with God’s help]. ס׳קומט נאך יום טוב, דארף איך רעדן אסאך. איך האב נאך אפאר… ניין, למשל [lemoshal: for example], גיין אין א סוכה [sukkah: the temporary dwelling used during the festival of Sukkos], איך האב געזאגט א גאנצע שיעור לעצט יאר. סוכות [Sukkos: the Festival of Tabernacles] איז די ענין [inyan: concept] פון מדת הגבורה. ס׳שטייט דאך אז די גאנצע חודש איז טאקע מדת הגבורה. אבער יעקב [Yaakov: the patriarch Jacob], א סוכה איז על פי קבלה [al pi kabbalah: according to Kabbalah/Jewish mysticism], איז מער די צד אזא.

און אין סוכות דארף מען זיין א מענטש. אבער וואס איז די סוכה? א סוכה בויט יעדער איינער א סוכה, און מ׳גייט ארויס א ביסל, “בצילא דמהימנותא” [betzila demeheimnusa: in the shade of faith], נישט וועגן תאוות, מער וועגן מ׳דארף מאכן. וועגן א סוכה איז א זאך וואס מ׳דארף אליינס מאכן, “מצוה בו יותר משלוחו” [mitzvah bo yoser mishelucho: it is a greater mitzvah to do it oneself than through an agent]. וואס? מ׳האט נישט די דריטע קישן, האט מען נישט קיין צער.

דיגרעסיע: מצטער פטור מן הסוכה

סאו דאס האט אונז אין די פריערדיגע זאך וואס מיר האבן גערעדט, די אנהייב די שיעור, אז איך ווייס נישט אויב יענץ איז אזוי ווי א תאוה, איך ווייס נישט וואס איז די הלכה פון “מצטער פטור מן הסוכה” [mitztaer patur min hasukkah: one who is suffering is exempt from the sukkah]. מ׳דארף פרעגן דעם רמב״ם [Rambam: Maimonides].

תלמיד:

יא, ס׳איז אויכעט. האט צער.

מגיד שיעור:

אבער יענץ לכתחילה [lechatchilah: ideally, from the outset] א זאך של דוחק ושל צער [shel dochak veshel tza’ar: of difficulty and suffering]. איך ווייס נישט וועלכע ברכה אינערהער מאכט מען אויף די עיר קאנדישן? “משיב הרוח” [mashiv haru’ach: who makes the wind blow – a phrase from the Amidah prayer].

תלמיד:

יא, איך ווייס נישט.

מגיד שיעור:

ס׳איז אן אנדערע סארט זאכן. דו געדענקסט אז מיר האבן געזאגט אז די תענוגים [ta’anugim: pleasures] וואס אונז רעדן בעיקר זענען די דברים שנכנסים לגוף [devarim shenichnesim laguf: things that enter the body], אזוי ווי אכילה ומשגל [achilah umishgal: eating and sexual relations]. דאס איז וואס דער רמב״ם מיינט עכט מחוש המישוש [meichush hamisush: from the sense of touch]. אלע אנדערע זאכן, אמאל איז נישט געווען קיין נוגע עיר קאנדישן. איך ווייס נישט וואס מ׳טראכט וועגן דעם אמת׳דיג.

דיסקוסיע: איז עיר קאנדישן א תאוה?

תלמיד:

איך ווייס נישט. עיר קאנדישן איז א תאוה?

מגיד שיעור:

יא! נישט קיין, ווער האט געהאט די סלון מלך [salon melech: royal salon]? פרעה [Pharaoh]! איך ווייס נישט, איך וואלט געטראכט אז ס׳קען נאך טון עפעס א מידה, איך וויל אנהייב. זעט מיך עפעס אויס אז ס׳האט ווייניגער ווי די מידת התאוה, אבער עפעס אן אנדערע זאך, באקוועם, ס׳האט אויך מיט די באקוועמיגקייט, דא בין איך מסכים [maskim: agreeing]. איך האלט אז ס׳איז א גוטע מענטש זאל זיך צוגעוואוינען, נישט צו “רעקעדיקע” זיין, ווייל אלעס דארף זיין… אבער איך זאג נאכאמאל, ס׳האט צו טון מיט וואס ס׳געשען. ס׳איז דא געוויסע מענטשן וואס פאר זיי איז כבוד, און מ׳זעט אז ס׳איז אים מורא׳דיג.

מעשה מיטן סטאניסלאווער רבי

ניין, ס׳איז דא געווען א רבי וואס איז געקומען קיין בארא פארק [Boro Park] יארן צוריק, ער קומט פון סטאניסלאוו [Stanislaw], ער האט געהאט א קליינע שול אין א בעיסמענט, און איך בין א בחור׳ל [bachur’l: young student], איך בין אריינגעגאנגען צו די אלע רבי׳ס. איך קום אריין צו די רבי׳ס, און ער איז ארויסגעקומען אין די בעיסמענט, מ׳האט געעפנט די טיר, ס׳איז געווען א פריזיגע ווינטער, און מ׳האט געזאגט אז די רבי פירט זיין טיש [tish: Chassidic gathering], ער זיצט גראד נעבן די טיר.

מ׳האט געעפנט די טיר, ס׳איז אריינגעקומען… דער רבי איז מלא יראתו ופחדותו [malei yir’aso ufachduso: full of awe and fear] פון א קליינעם בחור, האט ער אנגעקוקט מיט אזעלכע מין אזא… כאילו [ke’ilu: as if] וואס מאך איך אים קאלט אזוי? און א פאר יאר שפעטער האט ער גערעדט וועגן שבת, און וועגן שבת האט מען נישט קיין שום… ער האט נישט קיין שום צער, און מ׳איז תענוג אין הכל… און ס׳איז שוין יארן שפעטער, ער איז שוין היינט א גרויסער רבי, איך ווייס נישט…

איך האב אנגעקוקט משוגע מיט א קליינער בחור, איך האב ממש אזוי… מיט אזא שטרענגקייט, און אלע חסידים [chassidim: Chassidic followers] האבן אזוי… כאילו וואס האט געעפנט די טיר? און איך האב פארשטאנען טאקע אז ער איז אן אויסגעדארטער איד אז דאס איז אים טאקע זייער קאלט, אבער… איך ווייס נישט צו דאס איז בעל תאוות.

אפשר, איך זאג דיר אז ס׳איז זיכער דא א ריכטיגע מדה וועגן דעם, אבער איך ווייס נישט, ס׳איז מיר שווער צו רופן על תאוות.

שלוס-באמערקונג

קוק, איך האב דאך אבער אלעס, יעדע זאך קוקט דאך א מענטש אויף דעם מענטש וואס ער קען. אלע צדיקים [tzaddikim: righteous people] וואס איך קען, איך רעד דאך פון מענטשן וואס ארבעטן אויף זיך. האבן זיי געטראפן קיינער וואס האלט נישט קיין עיר קאנדישן. איך מיין, דא וואס מענטשן, איך זאג, מענטשן אויך וואכן… וואס איז דעמאלטס? די זעלבע זאך, איך בין מסכים אז עס דארף זיין רואיגער.

תלמיד:

שפרינגט ער?

מגיד שיעור:

איך ווייס נישט. איך בין מסכים, אבער דאס איז נישט…

An Investigation into the Relationship Between Pleasure and Pain: Does an Abstemious Person Feel Less Pain?

Introduction: Warm-ups for a Lecture and Chassidic Customs

The Necessity of Voice Preparation

Maggid Shiur (Lecturer):

We’re going to learn about Juve Ton, what did they mean? The month of Elul? I thought it was a… because they don’t do any warm-ups for their voice before the shiurim (lectures), or they do it in public in the middle of the shiur. A normal person, everyone knows, a chazan (cantor), someone who speaks, also a baal darshan (preacher), one must… the voice isn’t accustomed, one must sing something a bit for the Rebbe, so that it should open up.

Student:

Yes, yes, yes, yes.

Maggid Shiur:

But for a shiur, a shiur is… I don’t speak the shiur the way I speak with you. I would have thought, sometimes in short. So the Rebbes who don’t hold that they need to prepare for the prayers in front of the entire congregation.

A Story About the Bobover Rebbe and “Jem” Videos

I heard, I was when they were turning in a watch, I heard. It’s known, whoever knows about the Bobover Rebbe, there’s something called Jem, and Jem puts out such beautiful videos of the Bobover Rebbe. Already, even longer ones, even entire farbrengens (Chassidic gatherings) they put out. They send around, every Motzaei Shabbos (Saturday night) one watches a video of the Rebbe, they send it around.

So… I heard that the real Chassidic young men don’t watch Jem videos, God forbid.

Student:

Why?

Maggid Shiur:

Because the Bobover Rebbe when he is farbrenging, he goes meanwhile, he gave a hiss, meanwhile he gave a l’chaim (toast) to friends, meanwhile he went out, you know, he went being human. Whatever, did other things.

He is… the Jem takes out all those pieces, they make the video very pleasant to watch, they take out. When the Rebbe gives a hiss, they cut it out. One never sees the Rebbe hissing on their videos. They can hear the dvar Torah (Torah teaching), it’s a normal person.

But the Chassidim say, which doesn’t necessarily mean with tzaddikim (righteous people), but not without the Rebbe’s hiss, one must hear with all the coughs, with all the ups and downs. So the real Chassidic young men, there’s no Rebbe drive, one can see full original, as it was.

It’s not about censorship, but Chassidus. He can’t make the Rebbe beautiful. It’s not just beautiful, it’s just when the Rebbe coughed.

Student:

As you say, it was al pi Kabbalah (according to Kabbalistic tradition), he didn’t just cough. He had to first have a reason.

Maggid Shiur:

Ah, a good one. Understand, so one can’t take that out. Ah, a Chassidic perspective this.

A Story About the Vizhnitzer Rebbe and “Nishmat”

Anyway, I actually saw in Reb Motele, the Vizhnitzer Rebbe’s story, that the entire investigation when his grandfather would go to the beis hakisei (bathroom) in the middle of davening (praying), he had a kriah (tearing)…

Student:

Before Nishmat (the prayer “Nishmat”), yes, immediately.

Maggid Shiur:

Before Nishmat, yes. No, before… before “Ani Avdecha” (I am Your servant – a verse in Psalms), yes, before Pesukei D’Zimrah (the “Verses of Praise” section of morning prayers), before Nishmat.

I say, why then in Vizhnitz does one hear the Rebbe say all of Nishmat? What is such a custom? I just remember. He said that the custom began because the grandfather would go to the beis hakisei in Pesukei D’Zimrah, and when he returned he had to catch up, they didn’t wait for him. So he heard Nishmat when the congregation had already continued further, it already became a custom.

So anyway, what do the Chassidim learn, it says that there are full Chassidim of the Rebbe, not just when the Rebbe doesn’t go to the beis hakisei. Not like Pharaoh, understand?

Technical Note About the Recording

After our learning we wanted to speak thus, it has some important chiddushim (novel insights). Yesterday I said a shiur, that it didn’t record, so I also have to say all the chiddushim from then. A bunch of the important things that we need to speak about. Let’s see which is the first of them. I hope so, let’s make a dupe. I can make a backup. I can’t carry, because it says yesterday also stood, but something went. I hope that now it works yes.

Part A: The Basic Investigation into Pleasure and Pain

Presenting the Investigation: What is the Opposite of Pleasure?

So, thus, I have a new investigation. This is just speaking about this, afterwards we’ll go to his other thing. I have such an investigation. We’re still holding in the middle of speaking about the topic of being a baal taavah (one who is driven by physical desires), a very important topic. We haven’t finished.

So I have such an investigation, an interesting investigation I’ve been searching, if there’s someone who speaks about this investigation, perhaps a bit, not exactly found, one would want to know presumably.

A baal taavah, sorry, a non-baal taavah, yes, which means a parush (one who is abstemious) or a zahir (one who is careful/cautious), something like that, is such a type of person who isn’t so drawn, not so cooked in taanugei haguf (physical pleasures), yes, the chush hamishush (the sense of touch). That’s what a non-baal taavah means.

Now, seemingly everyone knows what is the opposite of being a baal taavah? What is the opposite of taanug (pleasure), of pleasure? Tzaar (pain), yes? Pain, tzaar.

Student:

Pain, yes, nega is an interesting derasha (homiletic interpretation). Nega isn’t tzaar, what does that mean?

Maggid Shiur:

That’s the question, seemingly. There’s plains, that’s the investigation. That’s the investigation. So simply, the opposite of taanug is tzaar. I mean, the opposite is certain. The question is whether there’s such a thing in between. That’s exactly a bit of a question. But in any case, it’s certain that if we’re speaking for example of inyenei haguf (matters of the body), so the body has taanug and the body has tzaar. Yes?

Student:

Very good, very good. I’ve encountered this.

Proof from Halacha: The Affliction of Yom Kippur

Maggid Shiur:

That’s exactly a question. I truly have about this an investigation in the poskim (halachic decisors). I’ve searched about this, and it’s brought that there are investigations about this, whether because it says, exactly, there’s a mitzvat inui (the commandment of affliction on Yom Kippur) of inui. There are things that are only meniat oneg (removal of pleasure), and that perhaps one may do entirely. There’s perhaps the opposite, perhaps the matter that says Yom Kippur (Yom Kippur, the Day of Atonement) means only meniat oneg, it means one must afflict oneself.

That’s exactly the opposite. It already says, there were people who stood on one foot and afflicted themselves, stood on Yom Kippur. But that’s a sugya (a Talmudic topic/discussion). But simply it means the opposite, it doesn’t mean.

That’s that when there’s actually, like regarding rechitzah (washing), where it says only rechitzah shel taanug (washing for pleasure). If it’s simply not to be b’tzaar (in pain), it’s the opposite. By achilah (eating) it’s perhaps different, I mean. Yes, also here there’s a machloket (dispute) about this, but that’s an investigation. But there’s such an investigation.

Right, so let’s go back to all these proofs from the Torah. Let’s go back to this, that seemingly, taanug and tzaar are things that don’t go together. One must know that there’s such a thing as completely neutral. It can be neutral when you don’t feel anything at all.

But every taanug, there were those who argued that every taanug, that is, I was hungry, a taanug comes with a certain kind of tzaar, a certain chesron (lack/deficiency) you can call it. I was hungry, it means, I’m not hungry. So the taanug is, it can be that it’s something more than not being hungry, you’re added to. But it’s two hafachim (opposites). Let’s just say that this is the hanachah (assumption) of the question.

Part B: The Core Investigation – Does an Abstemious Person Feel Less Pain?

Presenting the Main Question

If so, I have an investigation, this is my investigation. A refined Jew, however one calls a non-baal taavah, is that he doesn’t cook himself so strongly in the kugel, that’s what everyone agrees.

Student:

No, whether he’s a mesagef (one who mortifies himself) is still an investigation.

Maggid Shiur:

That’s true, it has to do a bit with that investigation. We’ve already spoken about this, that that investigation is a well-known investigation. But I have another investigation that’s less known.

Whether the same Jew, when he has a headache, it hurts him less, it bothers him less. Do you understand the question?

There are such stories, some Rebbe had anesthesia, because the moach shalit al halev (the mind rules over the heart), something like that… So they say, yes.

Digression: Anesthesia at the Dentist

Student:

I also don’t hold of anesthesia. It seems to me very modern. I’m not saying, one doesn’t need. Don’t you take at the dentist when they do a root canal?

Maggid Shiur:

I don’t ask myself. Today one doesn’t ask. I once did without it actually.

Student:

What’s a root canal?

Maggid Shiur:

He gave me a choice, and he says no. It’s my own business. It’s not a root canal, but the next other thing. I can mean, okay, I have simply other parts, because I don’t like there shouldn’t be any trouble. I myself don’t know, I don’t feel with my own gums, or what’s going on here? It hurts a bit. Okay, too much pain, I can go crazy. But it hurts a bit, I know. I don’t know from any whether he still takes out the whole time, I don’t have anything else, so I know how he does it.

Student:

Ah, that’s why he does it.

Maggid Shiur:

Yes, presumably it’s for the taste of the dentist, not for the patient. You’ll give him a slap in the middle.

Student:

Okay.

Maggid Shiur:

Okay, that I can already yes overcome, even a normal person. I’m not talking about any crazy thing. So why should one less?

Anyway, that’s my investigation. That’s my investigation.

Practical Halachic Difference: Medicine on Shabbos

Whether a tzaddik (righteous person), I know many stories of tzaddikim who didn’t feel any taste in food, I know fewer stories. There are perhaps some such stories, but I know fewer stories. Of a tzaddik that it didn’t hurt him, they hurt his body. He was given a slap it didn’t hurt him. Why? He was davuk (cleaving/attached) to the Almighty.

Student:

That’s another level.

Maggid Shiur:

Agreed, I’m not talking about that. It’s another level. It didn’t hurt him. Let’s talk about this. Physically you know.

Student:

Also physically, when he eats he physically…

Maggid Shiur:

We’re not talking about the physical. We’re always talking what we’re talking about, speaking a bit less about the physical, a bit more. We’re talking that it doesn’t hurt him.

Student:

No, I’m asking yes. That means whether he runs away from it less?

Maggid Shiur:

There are such investigations taking medicine on Shabbat, there are people who are very machmir (stringent) about… There’s an issur (prohibition) of taking refuah on Shabbos (medicine), but if one is sick one may.

So what is if I have a big headache and I can take a… what’s it called? Tylenol, but I’m a tzaddik and it doesn’t bother me. What is there? What does one follow? Someone should ask such a question whether one may take Tylenol on Shabbos for a headache.

Student:

No, no, there’s a righteous thing. I mean thus, yes. What? There’s a business of taking refuah on Shabbos. If it’s nafal l’mishkav (bedridden), if one is a choleh (sick person), even choleh she’ein bo sakanah (one who is ill but not in danger), one may. So, what’s the law by someone who simply has a headache?

Maggid Shiur:

I had a friend who told me, “I have a headache, and I hold that if I would have taken medicine I would have gone to bed also.” He held that specifically not to go to bed. It says in the poskim “nafal l’mishkav”. I want to do that there’s no nafka minah (practical difference), in bed it also hurts. But you’re essentially so sick, you’ll have such a calculation that one may.

Part C: The Reverse Side – Does a Baal Taavah Feel More Pain?

But I want to bring out… Well, you understand, make investigations, that you go to the same thing. Let’s say the opposite, someone who is very strongly affected by taavat achilah (desire for food) and the like, is he a grobyan (coarse person). Someone who is very strongly affected that one gives him a slap, is he also such a same grobyan? Not the same.

Student:

Yes, a maalah (virtue/level) of a tzaddik, every thing maalot can go ad ein sof (infinitely). Yes, there’s a person who is fearful, one gives him a slap in the face. It’s not pain, that’s already kavod (honor/dignity).

The Concept of “Istinis”

Maggid Shiur:

It’s an istinis (fastidious/overly sensitive person). Ah, do you know what an istinis is?

Student:

Very good.

Maggid Shiur:

There’s something called an istinis. He became overnight an istinis. An istinis is a bit the same thing. Someone is an istinis about food, yes, he’s an istinis, he can only eat with four other ketchups with… I don’t know what. Does he eat ketchup with coarse young men eating. He speaks about the better things. Not that he’s someone who is refined, that everyone is a disturbance. It bothers him. Not that he must, he’s not talking about

Abstinence: Distinction Between Two Levels – The Normal Person and the Torah Scholar

Most Important Introduction: We’re Not Talking About That Level

Maggid Shiur:

But I just want to bring out… Just you understand, make a distinction that you go to the same thing. Let’s say the opposite, someone who is very strongly affected by taavat achilah and the like, is he a coarse young man. Someone who is very strongly affected that one gives him a slap, is he also such a same coarse young man? Not the same. A maalah of a tzaddik, every thing maalot can go ad ein sof. Yes, there’s a person who withdraws his hand, one gives him a pull on the plantings. It’s not pain, that’s already kavod.

It’s an istinis. Ah, do you know what an istinis is? Very good. There’s such a thing called istinis. It was istinis. An istinis is a bit soon the same thing. Someone is an istinis about eating and drinking, yes, he can only eat with four other ketchups with… I don’t know what. Istinis ketchup, ketchup with coarse… I’m not speaking. He has more tzaar, but that’s the sevara (logical reasoning), why he’s more sensitive, he’s a more sensitive person. Okay, well. Yes, but I mean that’s another thing.

I must remember this the whole time. I want to make, say a most important introduction, that we’re not talking about that thing. That is, there’s a level, I mean that one can call it a level, there’s a level that one can call about prishut (abstinence), which has to do with this speaking, like… We’re always speaking, this is the answer to the contradiction of the Rambam (Maimonides), and the simple answer is an answer, I mean that all commentators learn thus.

The Contradiction in the Rambam and the Answer

There’s a contradiction in the Rambam that in most of the Shulchan Aruch, I mean that in the Rambam it’s very clear the contradiction, that in Shemonah Perakim (Eight Chapters on Ethics), Chapter 4, he speaks at length, that one may not do any sigufim (self-mortification), and one must live normally, derech ha-memutzah (the middle path), and whoever looks even in Hilchot De’ot (Laws of Character Traits) it already says a talmid chacham (Torah scholar) shouldn’t be found, and even in Perush ha-Mishnah (Commentary on the Mishnah) he already brings in other places when speaking of arayot (forbidden sexual relations), and the Rambam is and Moreh Nevuchim (Guide for the Perplexed) is even much sharper that against all kinds of material matters, one should try as little and even not eat, and so on.

What has he already spoken about this? Other people already have Moreh Nevuchim? No, everyone says still from somewhere. But the answer, and so on and many more places. And the normal answer to this is that… What says in Shemonah Perakim is from the side of midat ha-prishut (the character trait of abstinence). From the side of midat ha-prishut is from the side of what a person must be, from the side of a normal person, not a talmid chacham, one must be be-derech ha-mitzvah (in the way of the commandment).

Level 1: The Talmid Chacham – His Soul Desires Torah

But if someone’s soul desires Torah [nafsho chashkah ba-Torah], then this is a contradiction, even something that is completely permitted, that is even a mitzvah for a normal person, it is a contradiction, because one cannot in actuality [be-fo’al], one cannot learn when one is lying in that, even when one is not lying, even if it’s only a little bit [mashehu], that little bit he will learn less.

When the Ramban [Nachmanides] is clear that someone whose soul desires Torah, he doesn’t need to do even procreation [pirya ve-rivya], he can perhaps defer it completely even, like Ben Azzai [a Talmudic sage who never married] and so forth. It could be that the Rambam himself got married very late, so there is logical reasoning [sevara], because he held onto learning, he cannot.

So then, I mean that it says in the Mishnah that the Torah is called “with what will he delight” [nikre’et ba-meh yit’aneg], that speaks of a law in Torah study [Talmud Torah], not any law in the prohibition of pleasure [issur ta’anug]. The same thing speaks about improper thoughts [hirur]. The Rambam says that improper thoughts are found only in one whose heart is empty of wisdom [ha-hirur matzuy ela le-va’al lev panuy min ha-chochmah], this is not the prohibition of improper thoughts, this is the commandment of wisdom [mitzvat chochmah].

The Rambam means to say that it stands to reason, things connect. But it’s not simple that there is advice, improper thoughts, one needs to know which improper thoughts are permitted, a positive commandment, it’s by force and by will [be-ones u-ve-ratzon], accidentally and intentionally [be-shogeg u-mezid], it’s not the same level.

The main point, what it says there in the second chapter in the Sages [Chazal], is Laws of the Foundations of the Torah [Hilchot Yesodei ha-Torah], it speaks from the side of wisdom. That a person needs to be wise, there is a commandment, every Jew has a commandment to learn Torah, to be a bit wise. But certainly, a Torah scholar may not, the Torah obligates him, lying in Torah, or it’s an even higher level, lying in wisdom. So he is obligated that they should engage less. But this is already a completely different level.

Level 2: The Normal Person – Eight Chapters

We’re not talking about that. That is, we’re not talking today, this lecture, Eight Chapters doesn’t speak about that. Eight Chapters speaks mainly about what a person should be. You could say he was a householder [ba’al ha-bayit], or he has a… That’s a completely different thing.

The abstinence that is completely, truly, you could say so, who eats only by necessity [be-hechre’ach]? There is a difference between eating by necessity and eating with appropriate pleasure [be-ta’anug ha-ra’uy]. You know, the righteous person, the person who only wants to be in cleaving to God [be-devekut], who thinks Torah and the like, essentially he wouldn’t want to eat, it would be better, he wants to die, like Rabbi Shimon bar Yochai [Talmudic sage, author of the Zohar], he wants to be essentially a soul. Without choice one must eat, so he eats without choice. Without choice one needs to have a wedding, so he wanted a wedding. If he has an exemption [patur], he is exempt, whatever. That’s one type of thing.

We’re not talking about that. We’re talking about the person who on the contrary, there is indeed a character trait in commandments [middah be-mitzvot]. Character trait in commandments means that he should indeed enjoy a bit, in the appropriate measure, in the appropriate manner [be-ofan ha-ra’uy] he should indeed want to have a desire [ta’avah], want to eat and want to drink and want to do all things of bodily pleasures [ta’anugei ha-guf], just not too much. That is the Torah.

The Halachic Question: Can One Not Want?

The halachah says, I don’t understand, it can’t be that – we’ve spoken many times about the Ramban – but it can’t be that the Torah says that one may and must have a wedding, and one may and must eat all kosher things [devarim ha-kesherim], but one may not want it, one must do it by force [be-ones]. It’s very strange. No, that is, again, for the other level it’s true, but for the simple level it’s not true.

Student:

It could be he means the level, I don’t know, I don’t understand the Rambam. He already spoke for a whole lecture, I don’t understand it so well. Okay, the length is not our discussion.

Examples of Sensitivity and Fastidiousness

Lecturer:

But I want you to understand, the same thing, you want regarding you say that someone is completely soft, you say, he’s lying in learning, and he doesn’t feel at all that they’re pushing him. I’m not talking about that level. Even the truth is, even that level, he will only do it when there’s no choice. A little he can be pushed, a little not. It’s already truly dependent on the level, that he only relates to the entire body from the perspective of necessity [be-vchinat hechre’ach], only when it’s lacking.

I’m not talking about that, I’m talking about what we’re discussing. Normal that he needs, a person shouldn’t be a glutton, but he should indeed want certain things. I want to know that the same thing is said on the other side of this, on pain. One says that someone who is too… I always wonder, I know both types like there are Chasidic Jews.

Example: Physical Sensitivity

For example, sensitive yes, but sensitive in body, yes? Therefore sensitive… There are Jews who when the air conditioning doesn’t work, it doesn’t bother them. They continue driving. It bothers them yes, but they don’t make a big deal. And there are great Chasidic Jews who always make sure that air conditioning should be right. What if it doesn’t work? Are they not people? No.

Okay, it could be just a habit [regilut], truly a bodily habit [regilut gufo]. One doesn’t grow up with this, and became confused [ve-nitbalbal]. If he becomes not a person, it’s a problem. Yes? Why? If it’s lacking for him, will still understand that he’s not standing locally. He becomes not a person, right? Why? Because he has a body. It’s still too right even. It’s not too right.

Question: Fastidiousness About Desires vs. Fastidiousness About Pain

I ask you a simple question. Being fastidious in this [be-chi], in the manner of desires. Being fastidious that he cannot eat. The truth is perhaps about that also, I don’t know. This has to do with the question, it’s just a whole time. What does refinement mean? That there is someone who can only eat food that has been… his steak must be exactly baked and not baked, whatever the law is, exactly if it’s a bit too much too… little, he has no taste with this, he cannot eat.

There are other people, we had, I know it again, who is the greater person of taste [ba’al ta’am]? But… but here on the contrary, I haven’t heard so much that someone should say that someone whom the cold bothers very strongly, I don’t know, it’s pain from the body. It’s certainly with a pipe. What is dangerous, let’s say. That speaks of thirty in the Gemara. Today’s opposite ones say about opposite also. Let’s be so, I agree.

But this is already… the window helps for. Well, well, I don’t stand. Do you still taste a wall? By such being one’s own quack they’ve already said. And is the problem? Let’s say a person who doesn’t withstand any cold. But he becomes cold, he cannot live with this thing, and he goes further. He won’t stop davening about this, he won’t stop. That is the question.

Example: The Synagogue Heating

No, I feel him the holy answer, because what you’re talking about, that is a certain humanity. There is a synagogue, they lit it wastefully, not too high or too hundred. Already, what does it mean to him? Will they yell at the synagogue officers [gaba’im]? There is a synagogue where one can get into fights with the officers. He cannot contain himself, he lifts me satisfied, he thinks away. And many people say, stop thinking. I say, I’m not talking about the yelling of fighting, it’s an in three character trait [middah]. I mean it has, because the question, that is what one speaks many times about, that one gets used to that even something that I want or I don’t want, so that is your topic of desire, you must remember that we want to speak…

Distinction Between Different Character Traits

Perhaps it’s a different trait, perhaps there is a trait that… because we remember that we want to speak here according to the Rambam, which divides the thing very strongly. You remember that the Rambam has a list of nine traits, right? And perhaps there are more if one puts together another list. According to Chasidic thought [al pi chasidut] there are only two traits, love and fear [ahavah ve-yir’ah], basically. Afterwards victory/endurance [netzach], that is very… much less.

But the Ramban has many more traits, and he says that it means that each topic has a different trait. That is, when one speaks of desire, of abstinence, one speaks exactly of the trait that is toward bodily pleasures [kelape ta’anugim gufani’im]. That is exactly the definition [hagdarah].

If you want to say that there is another trait, in a more general way [be-ofan yoter kelali], a person should not be so standing on his opinion [omed al da’ato], he should be forgiving [ma’avir al midotav, literally “passing over his character traits”], he should be more, as one calls today, he is more an easy person, it’s a person who is very difficult, difficult to deal with him, every thing must be exactly as he wants, he doesn’t need to be exactly as he wants. Perhaps it has more with the character traits related to community [middot ha-kahal]? Both, being a vessel, it’s other traits, acceptance/tolerance [kablanut].

I’m not speaking, there are other traits that this goes into, but I’m speaking from the side of the trait that has to do with how the person’s relationship to his body is [yachas tzu zayn guf iz], his bodily pleasures are. Whether from this side there is something that if someone who has more… let’s say fastidiousness is not such a good example, because it’s perhaps a type of person. But let’s… somewhere when a person feels something, there is something a certain type, something is a relationship that exists there.

Question: Is Self-Affliction Also Training in Abstinence?

Let’s ask another question. I mean that the same question comes out like this. And everyone understands that one speaks that the way that one acquires character traits is to habituate oneself [margi’l zayn], yes, even before one feels it, one feels and gets used to it. So everyone understands that, we already spoke about this also last week, and about this is one of the reasons why the character trait of pleasure [midat ha-ta’anug], the character trait of abstinence, is like the transgression [aveirah] on this is the most severe [chamur] and the most looked out for, because one has very many opportunities [hizdamnu’yot] to train.

Every time you have a piece of kugel you can eat less, or more, with less desire, however it shouldn’t be the right way. And so you train. So one habituates oneself in the character trait of abstinence, right?

So I ask you a question, self-affliction is also a way of habituating oneself in the character trait of abstinence? Like you know then? Well, what is the difference? No, if the question is, if what you do is

Abstinence: Pain, Acceptance of Suffering, and the Boundaries of Duties of the Hearts

Self-Affliction and Pain as a Path to Abstinence

Every time you need a piece of kugel, you can eat less, or more, with less desire, however it should be the right way. And so one trains oneself, so one habituates oneself in the character trait of abstinence, right?

So, the question arises: is self-affliction also a way of habituating oneself in the character trait of abstinence? If the reasoning is that there is pleasure, there is pain, there is suffering, there are two opposites the same thing. Someone who is abstinent is less affected by both this and that, or he is not affected by the suffering. Because always one can even say that always it is suffering, because every time he doesn’t eat it hurts him a bit. It’s not worse, it’s good for him that way.

So, I’m not talking about that, that’s still an inquiry into what is the right character trait. But one speaks of habit. One can even habit always suffering, as the Rambam [Maimonides] also says later. Everyone agrees that refraining from a piece of food, which is also a bit of certain pain, but not emphasizing the pain, rather he is emphasizing the non-pleasure.

The question is if someone, he will make just pain, he will pinch himself…

Student: Rolling in snow [glgul sheleg].

Digression: Rolling in Snow and Other Afflictions

Lecturer: Exactly. Let’s say he does rolling in snow, not that there are all kinds of reasons why he does it. Rolling in snow so that he shouldn’t love his body. Whether that works, whether that is the thing. They did it, though. They did it, but for other reasons. I don’t know for which reasons.

Student: He meant for atonement for sins it’s also so.

Lecturer: Yes, there are many reasons for why to do rolling in snow. But, again, it can also be for the more classical thing. If one speaks of the more classical thing, one sees that I must from the body, I’m not speaking of the body. But I’m speaking specifically. But again, there are other reasons. For each thing there are other reasons. We make distinctions. We speak specifically for the reasons.

I have a problem. Let’s say, I have a problem. Most people have a problem that they eat too much, they love their bodily pleasures too much. The advice is, he should give himself lashes. I don’t know what should go. Does it work for that? It works for something else perhaps, but does it work for that? I am… I believe… from summary it doesn’t look like it doesn’t work, I don’t know, I don’t know, can it work?

Self-affliction, sometimes people came an affliction. Yes, people went into the forest and one pricked oneself. Yes, but pricked oneself, again, in a more general way, because he had… the pricking oneself, I tell you, because the pricking oneself can be first of all that it’s atonement for sins, whatever who knows if it works. Yes, yes.

Student: After he sat among the bees, he wanted less to look.

Lecturer: If it’s abuse, the body won’t forgive. So I say, so the general thing I can understand that it helps, but the specific thing…

Student: Yes, it helps. The body says it’s already a very general thing.

Lecturer: I’m speaking of the specific thing. No, it’s not against desires, it’s against the will of a body. Because you remember… let’s ask so, he spoke that there are other types of desires, there is desire for honor [ta’avat kavod], which one also calls such a desire. He’s not speaking of here, right? So that one who hits… wait wait, honor, does one need to disgrace oneself like the folk?

Student: The folk was disgracing themselves in order to work on the…

Lecturer: The thing is… it’s a similar thing in a different topic. I’m speaking of the topic. I’m not speaking of the way of the way of blessed memory [zikhrono livrakha]. I just want to know if it’s at all correct.

Student: Agree.

Abstinence: Not Loving Pleasure, Not Withstanding Pain

So I ask you, why when one speaks in other words, I’ll go around saying differently. All people say, normally one says that an abstinent person is one who doesn’t love bodily pleasure so much. Does one say on the contrary, an abstinent person is one whom the pain of the body doesn’t bother.

When a person when having a very mitzvah, when he holds back, what the beautiful mitzvah is that he has a tooth from that? You can’t look at it that way. Fine, no? I’m speaking of that, exactly.

So the abstinent person is the one who has no pain, or who loves that pain, who can withstand that pain. Let’s not speak of that. First means not abuse. I’m not speaking of that. Agree, because that is not the all of what is the right character trait. But let’s say what is not abuse.

Parable of the Cow and the Horse

English Translation

Something seems to me, all these things to say at length, I need to be very precise on this point. It seems to me that first of all, tzaar haba me’elav [pain that comes by itself], meaning not that a person makes himself a fast, let’s talk extreme, because perhaps it touches on this. Okay. But it seems to me that if someone just bangs himself into the wall and he screams “ouch.” It could be that there is a measure of not making too much of such things. It could be. I haven’t examined this specifically. It could be that there is a measure of not making too much of it.

Because who says, there are people who are somehow fearfully drawn to every thing, and there are people who are more internal. It could be that there is such a measure, presumably there is a good measure not to make so much of it. But I don’t see that we call that person a ba’al ta’avah [one controlled by desire]. I don’t see it.

You see a cow in the stable, and you see how it stands, it doesn’t know much to pull back its wings, and every minute with its tail it swats its wings. It looks like a giant animal, I don’t know. It feels that something… a tzaddik doesn’t swat away the wings. There is something like that.

Student: Okay, okay, okay, specifically, what does the cow do the whole way? Does it stand in one place?

Maggid Shiur: And it visually swats its wings. Yes, because it doesn’t have anything else to do. But a Jew does it here learning and he swats away the wings. We don’t do anything else besides that.

I want to say that it seems that when a person is in his comfort, even though he’s not scratching his back. The cow looks at that, that the whole thing is a piece of flesh here that itches him. It doesn’t seem to me that there is anything else. I don’t know, I’m just saying the feelings. The part of the feelings, this is not that we define that it’s the same. No, we’re talking here about a certain pain. We understand that it always has to do with. I don’t know, we’re talking about the whole body, the separate side by every person and less body.

Now the התייחסות [relationship] to this is very strong, how much are you? Are you then still… when you see the cow, it doesn’t give milk now, it does nothing. Yes, but on the other hand, the horse that we whip all day, it continues going. It goes better, it doesn’t scratch, it doesn’t run away. It’s a horse, it’s a cow then. Something that is a certain התייחסות?

A person spends a whole day yes, unfortunately in the bitter cold, and I know, even in the camps, and then you’re not a person. And I understand, yes, and if you spend less time, and even things where you actually have more time, and somewhere you’re not relating to yourself.

Kabbalat Yissurim B’Ahavah – A Special Measure

No, let’s ask another question. There is a good measure which is called… kabbalat yissurim b’ahavah [accepting suffering with love], yes? There is such a thing. A child who has faith. But let’s not even talk about faith. That is, besides that, again, when we say faith, we’re already talking about a whole different level. Lo hen v’lo zichram [neither they nor their memory]. Again, that’s what I’m saying.

But there is such a measure, everyone, I think that everyone agrees, perhaps he doesn’t agree, but I think that kabbalat yissurim b’ahavah is a basic good measure of a person. Why? Even regarding whether it’s an atonement because it comes for sins, or whether it’s yissurim shel ahavah [suffering of love], or whether… what will be the deeper teachings?

But simply, that a person can… how do you say it? He endures the difficulties that… every person has difficulties. Chayei ha’olam hazeh [life in this world] is full of pain also. And there is a good measure that a person doesn’t get lost over every small trouble.

The Rambam on “Mevarech Al HaRa’ah K’shem SheM’varech Al HaTovah”

True, that the Rambam says in Avot [Pirkei Avot] by the Mishnah of “mevarech al hara’ah k’shem shem’varech al hatovah” [one who blesses over bad just as one blesses over good], the Rambam explains there, that when a bad thing comes, it doesn’t have to be that it will always remain bad. From bad things come out good things, from good things come out bad things. Don’t get lost from anything.

The Rambam says there, “al hatovah ken al hara’ah,” because many times a bad thing happens, which in the end turns out to be good. That’s not dangerous. On the contrary, no, that’s an intelligent thing. I’m not talking about the… afterwards there are other things about being mevarech et Hashem [blessing God], but I’m already talking before that on the human level. Right? That is indeed a good measure.

Yes, you have such a good measure, and you agree that there is such a good measure. The good measure is a good measure, but it’s not the measure of perishut [abstinence], it’s a different measure. Kabbalat yissurim b’ahavah. An extra measure. An extra measure. An extra measure.

Chovot HaLevavot: Different Definitions of Perishut

I’ll tell you an interesting thing, Chovot HaLevavot Sha’ar HaPerishut Perek Bet [Duties of the Heart, Gate of Abstinence, Chapter 2] goes through a list of a bunch of definitions of the middat haperishut [measure of abstinence].

Student: Yes, you’re not simple. Not this, not this, not this.

Maggid Shiur: Yes, right. He has a long list, I didn’t remember that it says there. Chovot HaLevavot is generally much more lenient, his perishut is also much more lenient, he’s extreme from the Rambam. He doesn’t say middat hamitzvah [the measure of the commandment], he says that one should only eat what one needs, and he makes distinctions for different people, not everyone can be a parush [abstinent one]. But I think that his ideal of perishut is much sharper, it’s one of the greater levels that we’re talking about here.

The Rambam is further, more than the Rambam, I mean more than the Shemonah Perakim [Eight Chapters], yes, more than the halachah, Shulchan Aruch [Code of Jewish Law], more than the Shulchan Aruch in Even HaEzer [section dealing with marriage and family law], not Shulchan Aruch in Orach Chaim [section dealing with daily life and prayer], much more than that. That is, he says that perishut is basically not at all in olam hazeh [this world], that’s basically his idea of perishut.

But he does have yes in his list of definitions, and I haven’t checked who it is, and perhaps there is perhaps a way that can indicate from whom he means, or from where all these approaches come. Nechleku hachachamim b’gidrah [the sages disagreed about its definition], there are different approaches among the sages. What is the definition of perishut? A long list, one, two, three, four, five, six, seven, a whole different one.

One of them is v’amar acher [and another said], a second one said, I don’t know who, haperishut hahoda’ah al hatovah v’sevel hanisayon [abstinence is gratitude for the good and bearing trials]. Basically, if I understand this is more or less l’varech al hatovah v’al hara’ah [to bless over the good and over the bad]. When it goes well, be happy, and when there is a nisayon [trial], meaning it doesn’t go badly. Lashon harishonim [the language of the early authorities], many times nisayon means plain a trouble, that today also sometimes we call it that, doesn’t necessarily mean today one is being tested, and that is perishut, and he doesn’t agree.

He says that the… the next other definition is, as I said, the true definition of perishut is not meni’at hanefesh mikol menuchah v’ta’anug gufani [withholding the soul from all rest and bodily pleasure], but what is lacking mitzad hateva [from nature]. That is the correct perishut. But you see that there were people who thought that perishut with kabbalat yissurim…

Perishut and Gevurah: The Rambam’s Explanation of the Desert

Perishut Is Not About Pain

The Distinction Between Perishut and Other Measures

Because it makes sense, because perishut is indeed the relationship to tovat ha’olam hazeh [the good of this world], and what does the Mishnah say? What does a Jew need? When one is mevarech al hara’ah k’shem shem’varech al hatovah, v’al hatovah k’shem shem’varech al hara’ah, makes a blessing on everything.

And the Chovot HaLevavot doesn’t agree. Why? I understand, if I think, I don’t know if this is the reason, but it could be that the… I think the reason why he doesn’t agree is because he wants to talk about the more specific thing.

The Chovot HaLevavot doesn’t disagree with the matter of being modeh [grateful] al hatovah v’al hara’ah, but what he says is that this is not perishut, this is perhaps another thing, this is perhaps another measure. Perishut has to do more specifically with ta’anug [pleasure], so it comes out from Chovot HaLevavot.

Chovot HaLevavot Only Talks About Ta’anug, Not About Tzaar

Chovot HaLevavot doesn’t speak, if you look, he almost doesn’t speak about tzaar [pain] in the entire book, he always talks about luxuries, about not luxuries, the whole discussion is how much ta’anug one can take away, but he basically doesn’t talk about…

Even the Chovot HaLevavot doesn’t talk about sigufim [self-afflictions], yes, sigufim is only Chasidei Ashkenaz as far as I remember. The Chovot HaLevavot doesn’t have any sigufim, specifically that one should make oneself pain. He does have yes, meaning hitbodedut [solitude], hitbodedut, you can call it a siguf, one specifically goes away from chevrat bnei adam [human company], but it’s not to torture oneself, it’s more on the positive side of it.

But also he doesn’t talk at all about the topic that not causing bodily pains is something with perishut. Do you understand?

So it seems from all these reasoning that it’s not the same thing. We don’t find, if you know, we don’t usually find that perishut should have to do with pain. Although the same body, it has some connection, the same thing, not having ta’anug is tzaar. We don’t see it that way, so I think that we don’t see it that way.

The Normal Parush Does Have Ta’anug

But we need to find the word, what is indeed the distinction? How do we divide it? There is one thing that you come to say. You can try to think that one who has perishut… he is usually so neutral, I don’t know, ta’anug, but it’s also funny, because he does have yes ta’anug, he has indeed the right measure of ta’anug.

And we’re talking now about the normal parush, about the normal… it’s not the simple understanding that he always lives something like… in general, a person to be living like that, he’s terribly a boring person. There’s no ta’anug, on the contrary, he’s indeed joyful, he has yes a ta’anug. He has yes a ta’anug, he thanks the Almighty for it. He’s indeed happy.

Student: Yes, so, okay.

Maggid Shiur: I mean indeed I haven’t… no, they’re talking now about ta’avot haguf [bodily desires]. Also from ta’avot haguf, the normal person who is on middat hazehirut [the measure of caution], has pleasure from it, not too much, but he makes birchot hanehenin [blessings over pleasures]. If he didn’t have pleasure, he couldn’t make any birchot hanehenin.

Okay, I don’t know if it’s a proof, perhaps indeed so, Chassidic books bring that it has proofs. But the ideal that we’re talking about here is yes to have pleasure, right?

Student: But in what way…

The Opposite of Ba’al Ta’avah Is Not Tzaar

Maggid Shiur: I want to say this, in what way, and this is also for me like the conclusion that I want to take out from this, I want to say at length, in what way does it come out that if we understand, this is an introduction to understand why, the opposite of ba’al ta’avah is not tzaar, on the contrary, I want to make deeds be so, understand because I brought all these examples to show that we don’t think that and one doesn’t think, we don’t properly find that or we find it perhaps in certain approaches, but usually we don’t find that not having pain from the body, that is the topic of a parush.

It could be that there are other measures, and it has other laws, as you say, not becoming completely lost over a trouble, and not making too much of every time something bothers him.

The Gemara says indeed kol yemei ani ra’im [all the days of the poor are bad] is an istenis [delicate person], it’s simply good advice not to be too much of an istenis, a delicate person. If he can, yes, if he became, if he became, if he became in Gamliel grew up in a Rebbe’s house, he has no choice, he’s an istenis, because he was raised that way. And everything goes well for him. But… that’s still another thing.

Discussion About Rabbi Yehudah HaNasi

Digression: Lo Nitnaseiti

Student: True, true. I have him a… I’ll explain to you about this.

Maggid Shiur: In any case, this is… it seems that this is a different measure. You’re right, there is a measure that you’re talking about…

Student: No, but I said that the Rabbi is a first miracle, but he can say about himself “lo nitnaseiti” [I was not tested], even “ma’aser b’ketanim oleh lazeh” [tithe on minors counts for this].

Maggid Shiur: Okay, that’s a great dispute among the commentators what this and that piece about Rabbi means. There is only you want to go the Gerer Torah, I mean indeed the simple explanation, I’ve already only become.

Student: No, not that is one explanation, but there are other explanations.

Maggid Shiur: Okay, that fits ours, I once spoke about this.

The Chiddush: There Is Another Measure

Fasting Doesn’t Help for Perishut

What I want to say is something else. What I want to understand is a new chiddush [novel insight]. I want to understand, if so one agrees that someone who is a parush is not someone who suffers a lot of pain, not that makes him a parush. It could be that it’s a different topic of how to fix oneself regarding pain. And I want to give an explanation for this. And the explanation I’ll begin like this, afterwards it will go further.

First of all I’ll say like this, as Harav R’ Yoel, what’s his name R’ Yoel? R’ Ben Zerach says. R’ Zerach says that there are yes things, we said we need to hear this, a very interesting thing. There is, I said, one of mine is vayachkot, I think it’s true, I think, one says, fasting, I’ve spoken with many people, fasting is training on something, but not that one should be less of a ba’al ta’avah, I don’t know, afterwards everyone can go to shul motza’ei yom hakodesh [after the holy day] and see that it didn’t help.

It should have helped for a few minutes, it doesn’t help, because more actually more hungry, okay, in short. It can’t be that there’s any Jew, but there are tzaddikim who work on themselves, even after Yom Kippur he eats calmly, in order. But… one needs to work, it means that it should make it easier for a normal person, and it makes it harder for a normal person. It can’t be that this is the normal tears.

Fasting Doesn’t Make a Person Who Wants to Eat Less

It can’t be that it’s a mitzvah of fasting perhaps for other reasons and other things, but regarding the topic of… it could be it even does on the nitkak, the greater level it can do on, that a person when he doesn’t eat, he is like an angel. But it doesn’t make him a person who wants to eat less, understand? By that motza’ei yom hakodesh when he returns a person, he is hungry, like everyone. Basically, but the person it didn’t help him.

So I don’t see, and the same thing, someone has a ta’avah, he says, the advice to work on ta’avah is to torture oneself a lot, I don’t know what. It doesn’t seem to me that it helps, perhaps there is a matter that he makes sigufim, but not that it helps for this.

But There Is Another Measure That Sigufim Do Help For

So but, this is what you say, there are yes things that it helps for, this one needs to hear. There is another measure, which for that measure it does help yes to accustom oneself to… to ta’anug.

The Rambam’s Explanation of the Desert

The Great Example: Parashat Beshalach

What is the great example of this? The great example of this is the Rambam’s explanation of the desert. The Rambam’s explanation of Parashat Beshalach. It’s an interesting explanation from the Rambam.

Student: Yes, in Parashat Beshalach, also in Devarim, also in essence.

Maggid Shiur: But Parashat Beshalach, the Rambam says it already on Parashat Beshalach. The Rambam says, why didn’t the Almighty take the Jews straight to Eretz Yisrael? The Rambam says, in order to conquer Eretz Yisrael. I think that’s simple.

Slaves Don’t Have Courage

The Rambam says famously, no, there is the Ezra who says about Moshe Rabbeinu a different Torah. I say that the Rambam says, the opposite Torah different. The Rambam says like this, that the Jews needed to go into Eretz Yisrael, all the sermons of Moshe Rabbeinu from the beginning of Sefer Devarim, run away from this, one needs to have strengthening and not have fear, chazki yemei tiferet [be strong days of glory], Yehoshua bin Nun, and there are all the Jews. Broken from the nations there to fight, in short, have a lot of courage.

The Nature of Slaves and the Training of the Jewish People

And the nature, says the Rambam, is that slaves don’t have any courage. Slaves are people, they have a hard life, but the nature of slaves who are there from pleasure, they don’t have anything else, they don’t have any human independence, they have nothing at all. The only thing he can do is eat a little, Rivkah gave me a little, but he can’t do anything. He’s not a person who does, he doesn’t have any ownership, he doesn’t have ownership of himself, he’s not a master of himself, he can’t do anything.

Lema’an anotcha – To Train the Jews

So about this, this is apparently the simple meaning, about this the Jews, also the answer why there’s no contradiction between the entire splitting of the Sea of Reeds with the giving of the Torah with this, because you see, this is what the Jews deserved, once they held a war, it was the mitzvah that came at the Sea of Reeds, everyone was frightened, Moshe Rabbeinu made a miracle, they fought, and that was also, but they didn’t hold themselves back from fighting, the Almighty had to fight for them, “Hashem yilachem lachem,” but the Jews could fight for Klal Yisrael, that’s indeed a mitzvah that one should fight, that was the order.

Says the Rambam, that the nature is that people who grow up in a desert and in difficult circumstances, they have more courage, because he gets used to it. As he says, he gets used to it exactly, he has to come on his own, he doesn’t have a faucet where water comes out, he has to dig the water himself, nothing comes by itself, it doesn’t come on its own, a person is independent for himself, and he must exert himself, and so he acquires the trait of courage, the trait of strength, courage in Yiddish.

Says the Rambam, about this the Jews were forty years in the desert, this is the meaning of “lema’an anotcha,” all these verses that you mention, that this is how one could… one became more… how does one say it?

Discussion About Peshat and Derash

Contradiction in the Verses

Student: Yes, I know, this goes according to peshat, not according to derash. You told me that a war must be done according to peshat, not according to derash, yes? According to midrash everything was indeed in order, but that’s the midrashic Jews who had that level, the peshat Jews didn’t have…

Maggid Shiur: Okay.

Student: Yes, the verses, I’m telling you, there’s a contradiction in the verses, true. The same verse.

Maggid Shiur: The answer is that it depends on the perspective.

Student: Okay, okay, we spoke… You’re right, in our Parshat Hashavua group we spoke a long discussion about this, a great investigation as you understand, as you say, a contradiction in the verses themselves, it’s not just the peshat and the derash. But already, one can answer this, there are answers to this.

The Conclusion: Desert = Training for Courage

One Becomes a Man Himself

Maggid Shiur: But now, this is the Rambam’s explanation of the desert, that this is how one… I mean also, I want to say a chiddush.

Student: Yes, one became a young man, a person, a man himself.

Maggid Shiur: So, as he says, this is how when one trains soldiers, later in the Gemara, and everyone knows what one does to them, because one doesn’t give them, one sends them to camp, first one goes to camp. We get used to not needing a bed, we don’t need… It’s enough that there’s a board, one can sleep on it. Even in camp here, one can’t… There are air conditions, true, but it’s not a big deal anymore. In short, one learns that one can and must, and so a person becomes more.

I mean, I want to say even an interesting chiddush. I mean that… I want to catch from last night, perhaps we’ll begin to agree. I mean that this is the meaning of Parshat Avot. In Parshat Eikev and in Parshat Ha’azinu it says that there’s a cycle, yes? What is the cycle of Jewish history, or perhaps of history in general of people?

The cycle is that it goes hard, one works hard, it’s a desert. Then one has strength, one has courage, and one fights, and one must have with the Almighty also.

Digression: Emunah and Bitachon

One also has something to do with this, one must make another shiur that’s connected with emunah. Emunah doesn’t mean that one sleeps, but Chizkiyahu in his illness had such emunah that one sleeps and the Almighty does. Usually emunah means that one does and the Almighty helps, but first there’s bitachon. Much greater emunah is one who does and he takes the risk that the Almighty will help him, than one who says, the Almighty said “va’Hashem hatov be’einav ya’aseh.” Or one will win the war.

What will the Almighty do? A verse, yes, where’s the king? “Chazak ve’chazak be’ad ameinu u’be’ad arei Elokeinu va’Hashem hatov be’einav ya’aseh.” Is it said like that? It’s another verse, where’s the king that let’s say for my perhaps, he said.

Student: Yes, yes, yes, that’s an extreme story.

Maggid Shiur: But the… the verse in Sefer Shmuel says, did David HaMelech say it? Yoav perhaps? Shmuel Beit Yud. It’s a verse, it’s a verse.

Student: Yes, yes, that’s what he’s talking about.

Maggid Shiur: But there’s a verse, it’s Yoav. It’s a verse from Yoav, Yoav. Yoav, the general of David’s army. There was a situation, a very difficult situation. He said “chazakah,” he gave a speech to his brother, he said to Avishai, he wants to go here, he wants to go there. “Chazakah,” from this “chazakah be’ad ameinu u’be’ad arei Elokeinu, va’Hashem ya’aseh hatov be’einav.” The Almighty will do… Okay, this is also a certain emunah, because if not he would have run away, he went, he held that his role is to believe in the thing.

Okay, I mean just back, I just want a regular thing. He doesn’t say, he wants yes. But he knows that the situation is lost. If he didn’t want anything at all, he wouldn’t have gone to war, let the Almighty say, that’s Chizkiyahu, he wants, it doesn’t concern him. He wants yes, but… Anyway, that means, yes, night, no, no, so that’s what the speech has, we always meant, I always meant that the verse that says “ve’achalta ve’savata ve’romam avecha ve’shachachta ve’yishmein Yeshurun vayivat,” I always made that this is a problem of desires.

The Core Chiddush: “Ve’achalta Ve’savata” – Not Desire, But Cowardice

As we have I mean my rabbi explained to me in the room. One becomes a great ba’al ta’avah, one forgets the Almighty, one becomes a ba’al ga’avah, “kochi ve’otzem yadi,” the whole speech. Now I understand, desire isn’t the discussion. It’s not true, I’ll explain better, it’s not true that they have too much money makes a person.

I’m not learning truth, I said a shiur two weeks ago, and one refutes this, that because we live in Boro Park and there are in the grocery thirty thousand other foods, we are greater ba’alei ta’avot. There were ba’alei ta’avot is something for other reasons. Not about this.

Student: Who says that?

Maggid Shiur: That was a shiur on the fifteenth of Av, when remember? This transgresses the verse, “osher asher natato amado,” “osher natati min ha’eitz vayochal,” it’s ingratitude. If there are thirty thousand foods there, one must make thirty thousand blessings. And it can be that the Yerushalmi says that one transgresses on every fruit, perhaps also every vegetable, I don’t know, perhaps it’s poison. I don’t know, he sees the thing, but he can be. Anyway, once a year, once a lifetime, I don’t know.

In short, rather what, very good. I mean that I learned falsely until now the peshat. It has nothing to do with the trait of desire, also not with the trait of pride. I know, the Semag said that it’s pride, one must understand better all these things. I mean that the simple peshat in the verse, as I understand from the Rambam and from all the places, the simple peshat says something else.

Because the nature of man is not that when he has all kinds of things, that “batim mele’im kol tuv,” he becomes a ba’al ta’avah. It can be that he becomes a ba’al ta’avah, we’ll soon speak, I’m not sure about this, because I’ll give you the distinction why I mean that he’s not specifically a ba’al ta’avah.

What he becomes is a coward, a coward. How does one say a coward in Yiddish? The opposite of one who has courage. How does one say?

Student: A weakling, a little tzaddik, nu?

Maggid Shiur: In short, I don’t know how he calls it. A softie? Perhaps, I don’t know. In the verse in last week’s portion it’s called “ish yarei ve’rach halevav.” Yes, that’s the meaning.

Ibn Khaldun’s Cycle Theory

Okay, let me… I’m already at the stage where I want to finish my shiur. So, I hold this. It appears that the simple peshat in the verse and in the matter is not that one becomes a ba’al ta’avah or a ba’al ga’avah, but that one becomes an “ish yarei ve’rach halevav.” And this is indeed the nature. A person becomes all comfortable, you forget that sometimes one must exert oneself.

And about this, it’s known, this was a gentile, what was his name the gentile that the Rambam brings about this, the Muslim historian? Ibn Khaldun.

Student: Ibn Khaldun.

Maggid Shiur: Ibn Khaldun wrote a famous book that explains how history works. Before one says he’s still according to Parshat Ha’azinu, according to those who understand here, he was a bit before the Rambam, the Rambam brings him I think. He was in the period, and he explains how all of history works.

One sees, and whoever looks at the news today can also see it, it’s a very normal thing, one sees that every few generations, every few hundred years, I don’t know, every period of time, there are other kingdoms that take over the whole world. And later they become more comfortable, and a second one takes over from them.

He says that this is the order of things. There are people who live in the desert, they must exert themselves. Sometimes it was the Arabs in the time of Muhammad, before that it was the Mongols, and after that it was the Romans. When they began they were all hard people, they exerted themselves a lot. And in the time that they went hard, they became strong heroes, they learned. I don’t know, let’s say in short, they became very destroyed.

The Distinction: Comfort, Not Pleasures

And on the other hand, whom did one destroy? All kinds of such settled dwellers securely, as “am shoket u’voteiach,” like the dwellers of Leshem there in Persia, such comfortable people who have, the main thing for them is comfort, they can be with pleasures, but the problem isn’t the pleasures, the problem is the comfort, the love of courage.

That means, there’s already nothing, he has no self-sacrifice for anything, nothing is important. His whole life becomes that it should go smoothly, it should go well for him his desires.

Student: What? Nu, individualistic isn’t specifically that, and the hero is also recognized as an individual, like David went with Goliath alone.

Maggid Shiur: Yes yes, it’s more like a sleepiness, a drowsiness. He becomes drowsy, he becomes… One can say, it has to do with hedonism, and one becomes soft for pleasures. But I say, the wrong here isn’t the pursuit of pleasure, the wrong is the pursuit of comfort. Not the same thing.

And later, every few generations come a few people who have nothing, he can live for four years in a cave and there that. Indeed, and you see that he has the courage, he’ll die, he’ll sacrifice himself a thousand times over, and nothing helps, he still stands. Why? Because he has the strength of courage. He called it doing jobs, so Arabic.

And so it changes, because this cycle, one can try, sometimes comes a war, one learns yes to fight. In short, one can do teshuvah.

Discussion: Application to Jewish History

Student: The Jews were yes, the Jews are my…

Maggid Shiur: No, correct, correct, that’s exactly the point. The Jews, if you go back, all the way, to I know, they are David HaMelech, I know, when one conquered Eretz Yisrael, they were the… exactly, because one became comfortable.

Student: Why now?

Maggid Shiur: Not true, not true, my dear, one came back. First was… what do you do with the Chashmonaim?

Student: A bit.

Maggid Shiur: We make Chanukah in honor of this, they were “be’yad chalashim,” we few were weak in reality, but were with courage. That’s indeed the point.

Student: No, it’s not true, always.

Maggid Shiur: Okay, what comes the Spaniards? Let’s talk history. I’m telling you a Torah.

Student: Yes, what?

Maggid Shiur: I hear here a point, because Shabbat wasn’t until with the Rebbe. True about Judaism, by the way. There are people who become comfortable that Judaism goes easily, and then one loses it because comes another who has the courage. Then becomes a generation that it’s hard for Judaism. Who remains a frum Jew? The one who is a hero. It repeats cyclically. True, the spirituality is also the same especially.

Comfort vs. Courage

I wondered, because he wanted the Rav to go with a wheelchair, and he didn’t want that rich people used to be carried. It doesn’t look like a… I know that one says for him, he’ll be a lazy good for nothing. And then I know that Julius, all great kings, the greatest fighters… But I caught myself that it indeed didn’t… When he had to fight, he ran like something. There was a certain… One sees that the comfort isn’t bad to be comfortable.

Student: No, no.

Maggid Shiur: But he has the trait in the place needed when it’s necessary. As I tell you you’re crazy. I want to explain something deeper. I want to stand so the parable… Let me finish, let me say further.

New Topic: Suffering as Training for Courage

So, it comes out that there’s another trait that’s related to the topic of suffering more. That means, to suffer, to live a life of suffering directly. It can be that it says in the Mishnah “chayei tzaar techiyeh” means without pleasure. I don’t know what means to torment oneself, I need simply, how do I mean. But there’s such a thing of living a life of suffering specifically, as he says, the Chashmonai who goes to live in a desert, but he can live in a desert, he also grew from there, he doesn’t hold any… He’s not used to… Like many times the shtetl people are much stronger soldiers than the city people, because the city is used to, that everything works, in the grocery there’s everything, and suddenly there isn’t, he’s not used to such a kind of life.

So the topic of suffering, the topic of specifically overcoming suffering, this trains a person indeed to a trait that’s called courage, a trait of bitachon you can call it, such a kind

The Distinction Between the Trait of Courage and the Trait of Abstinence: Courage Requires Suffering

All Traits Go Together – But Not in Practice

All deficiencies go together, all virtues go together. One can’t divide, the division is only theoretically. Yes, one can, but not in practice. One who is extremely a ba’al ta’avah is therefore not a hero, because to be a hero one needs self-sacrifice.

Question on the Tanya: Suffering Versus Death

Imagine, I saw someone already asks this question on the Tanya. It’s very interesting, because I saw, I made a search in the search in the search in Chabad.org, I saw that someone asked the question from the Tanya.

The Tanya says that one should make a kal vachomer, a few times he says such Torahs, that one of the things is that a person should remember that he makes in chapter 24, in that area, he says that one of the contemplations should make him, I’m indeed ready to sacrifice myself, it’s indeed a kal vachomer a small suffering that’s lighter than death sufferings. Yes, there’s the idolatry where he says the same Torah, but he also says it as a contemplation, that one should make this contemplation.

The Question of a Young Man on the Tanya

And I saw some young man wrote, the Lubavitchers have many discussions with him, he asks himself a strong question. Someone asked that… the thing or not I don’t know, but it speaks to this problem.

The Proper Measure of Pleasure and Pain: Knowledge, Money, and Shabbos

The Baal Taavah’s Pain is Proportional to His Pleasure

So in all sorts of ways, the baal taavah [one who pursues desires] has more pain from his eating. He is truly a strange creature, because he loves it so much, and the more he loves it, the harder it is, because the prevention of pleasure is for him a pain. Always, preventing pleasure is a certain pain.

Student: What? If it’s not lacking here, if so, that one doesn’t have it.

Instructor: But when it’s not there, when it’s just not there, that’s… no, you’re right, the second type he doesn’t have, but if he would do it, no, then he has it. If he is overcoming his evil inclination, if he is an honest Jew, he restrains himself, he feels bad, he restrains himself, in short, he has a portion. Yes, yes, but the Almighty, even a beinoni [intermediate person] from Tanya, when he overcomes what he has, he is inwardly a rasha [wicked person], because he loves it. Yes, he also has the pain.

So, this is an argument against the topic of being a baal taavah, that he thinks he has more pleasures, and therefore he also has more pain. In any case, the more pleasures he has, the more pain he has, because it’s literally this corresponding to that.

The Tzaddik’s Proper Measure of Pleasure

What about the tzaddik [righteous person]? The one who has the proper measure of pleasure, has the proper pleasure. It’s not only, I mean this way, one must think here, I haven’t seen this stated clearly, I’m thinking this myself. Not only that he, let’s say this way, if it was right that he has pleasure in the proper measure, he has pain in the proper measure. Perhaps it’s less, but it’s not nothing.

That is, you can even ask, for example, the Gemara speaks there about Palti ben Layish, he went and cried because they took away his wife. Simply, he cried because they took away his desire. The Gemara says, no, he was a tzaddik, he didn’t do anything, he cried over the mitzvah that was lost from him, he would have had overcoming the desire. Okay, one must understand if this fits with what we’re saying, because one shouldn’t have any desire at all, or there’s a situation of test, it’s not relevant.

The Proper Desire for a Wife

But what am I bringing out? That when a tzaddik doesn’t have his desire, it could be that there are things, it could be that it’s proper. A person has a wife, it’s proper he should have certain desire for her. But consequently, if it goes away, if he loses it, it must be sad, right? I don’t know, one must be sadder when the father dies than when the wife dies. It’s not so important. In any case, it’s only the thirty days of mourning. That’s the halacha [Jewish law]. Only for parents there are twelve months. Because one can, one has a solution. I’m not forgetting about the watch.

In short, so I know that there’s a part of the matter, someone will say I’m a tzaddik, why do I need a wife? I’m already speaking about his wife having died. This isn’t right. Yes, this is another perverted Torah, I know.

The Deeper Point: The Tzaddik Almost Never Has Such Pain

In any case, there is however a… I mean that there’s more of a deeper point, which explains that the tzaddik almost never has such pain. And I mean that this is practically so, because from this I want to judge favorably. Not only judge favorably, I mean that it’s correct. That we have, one of them, another reason, this is essentially another explanation of the two shiurim [lectures] back that we spoke about this or three, that we live in a world that is full of desires, one can make very many blessings, blessings over pleasures, thank God, and the whole problem why one doesn’t make blessings over pleasures, because blessings over pleasures have to do with daas [knowledge/awareness], and one had daas, but the next thing, one never has daas, one doesn’t know, one had daas, one didn’t have daas, and one didn’t have daas.

Practical Experience of Most People

We have access to very many desires. Everyone has access to much more desires than one could have imagined not so long ago even. So, one must consider that one is a great ba’al ta’avos (one ruled by desires). So, I hold this way: That we are regarding this a bunch of spoiled people and we do nothing, this is true. For this one should do teshuva (repent). This is what one would have said earlier. One must see to make life a bit harder for oneself. Harder, to accustom oneself. But one must do something, it’s not comfortable. As the coaches say, go out of the comfort zone, that’s one thing.

The Practical Experience of Most People

But regarding ta’avah (desire) I hold this way, I hold that most people, so I think that experience shows me, that most normal people, even when it goes and when he has money for Shabbos and it’s there and the grocery is open, he buys what’s there forever what he’s accustomed to. But if one week it’s not there, yes, he’ll miss it. If he usually has fish and he doesn’t have fish on Shabbos, he hasn’t even tasted fish. It’s a great thing, it says in the Mishnah, one must eat fish on Shabbos. Okay, he’ll miss it. But the other twenty-four foods, I don’t know. I think that most people, very many people, don’t have great suffering from this. Perhaps yes, perhaps I’m mistaken among refined Jews. But the people I know, I don’t see that they have suffering, the opposite suffering.

Because I think that this is more a sign, I want to think that more a sign, you say the ba’al ta’avah of whom one speaks, of whom the Rambam (Maimonides) speaks, of whom the Chasidic books speak, is, I said that the ba’al ta’avah is one who has more suffering, and it could be that the suffering is more a sign. Why? Because it’s going well. I even said that it could be… I want to say this even more. Listen.

Digression: Money, Charity from Non-Jews, and Blessing

Student: What? Please, I want to talk about money.

Instructor: Please. So I want to talk about money. Not only about this, I said earlier that money goes like this. First of all, today there are backers that we didn’t send here, it’s not a complaint. But secondly… However, I don’t know, let me continue.

True, I actually hold that from this eating, no, being satiated is not the problem that you should eat, not increasing is already the smaller one. I told my wife that she shouldn’t take it, because one gives strength to the sitra achra (the Other Side/forces of evil), you don’t throw it out the window, you leave it. But they already cut it anyway, no? I mean no, I still get the leftovers, it’s still refuse of Isaac’s orchard, and even more.

In short, in any case, I actually hold that it’s a problem, one gives strength, it’s a question of, it says “and they shall be ashamed, the harvest shall be broken,” one may not take any charity from non-Jews. If one can, true, only if one can, if they can’t, they can’t. They also, and they have yes charity, I don’t know, another kelipah (shell/husk – forces of impurity), I don’t know, a bit smaller kelipah, a bigger one, I don’t know.

In short, the story is, okay, this is another topic. It’s true, I have a tradition from a great tzaddik (righteous person), he says that the money that one takes, there’s no elixir of blessing, there’s no elixir of blessing in the money that one works for. Besides giving strength to the non-Jews, I don’t know, it’s not a normal thing. Anyway, but already, what will one do?

Student: I’m just saying, but working is work, he’s not giving charity, he’s giving, whatever, one works, I don’t understand, one may work, one may make money, on the contrary, it’s a little mitzvah, he still calls, whatever. The Rebbe says it’s a mitzvah, the Rebbe should make a distinction.

Instructor: Already, in short, what I want to say is that I think so, you must understand this way, there is indeed a halachah (Jewish law), and one learns in the laws of Shabbos this way, and one says that how much is proper to enjoy, there is also dependent on how much money a person has.

Halachah from the Rambam: The Proper Measure in Expenditures

One who says that he doesn’t go with the topic of not having pleasure, as you say, he shouldn’t have pleasure at all, only what is necessary, that’s another level. If one speaks of the Rambam’s level, it means, the person must enjoy himself according to what is fitting for him. There’s even a Gemara, and the Rambam rules it in the Laws of Character Traits, “A person should always eat less than what he has, dress according to what he has, and give to his wife and children more than what he has.”

This is a halachah, whether a halachah in economics, how a person must manage his money, his budget, but I think it’s also a halachah in abstinence. I think it says in the Laws of Character Traits, I don’t know if one can be precise where it says exactly, but it says that there is a proper person, it’s not proper. To spend more money than one has on eating. This is piggishness. It’s piggishness, not only foolish for the money. From where is there a proof that for the wife it’s a mitzvah to spend more money? That means, one should borrow, one should get into debt, one should steal, but somewhere one should exert oneself. He’ll borrow, he’ll make some calculation. For the wife and children it’s a mitzvah to exert oneself. For one’s own eating, it’s not a sin, it’s only a pig, one is an addict, he gives him more money than he has for his eating.

For a person’s own clothing, also it’s a middle path, according to what is fitting for him, according to what he has yes. In short, the wife on the credit card, the eating on the last weekly paycheck, and the coat from this week. Something like that, do you understand? Okay, fine.

Shabbos: The Legitimate Place for Pleasure

So, it was said yesterday that the institutions sometimes say that people go on vacation and one may not enjoy oneself. And so on. One must say that it’s actually true that I don’t agree, this doesn’t come with Rosh Hashanah. If this goes out for the wife, it’s a halachah in the Gemara that one must give more money than one has. So I tell him that I’m obligated for my wife, I would indeed do it.

No, I only mean to bring out that when a person, when there is, again, if you want to be engaged in very sharp abstinence I’m not speaking, but when there is yes, when there is, he has a buck and he can afford it as you say, it’s in honor of Shabbos. Again, the same thing, in honor of Shabbos is a mitzvah, and this is also a sort of responsibility. During the week he’s a presser, he eats a huge meal, on Shabbos he’s not. Why? In honor of Shabbos. Okay, and on this there are also great deep intentions.

But what’s the simple meaning? The simple meaning is that Shabbos is a day of pleasure, it’s a day of rest, and in the middle of the week you’ll eat a big meal, that you won’t be able to work afterwards. Not be able to learn, not be able to work. Shabbos is a time that’s made from this, it’s a certain mitzvah. The Rambam says, the simple reason for Shabbos is that a Jew should have pleasure a seventh of his life. This is the benefit to the body of Shabbos. There is benefit to the soul in the matter of faith and other things.

The Da’as Determines the Proper Measure

So this is the measure. It says that if one has, it’s proper to enjoy oneself. But if he doesn’t have, yes, this week he doesn’t have money to buy the second piece of kugel. It’s not about this that he should have suffering, because why did he have it last week? This is your da’as (understanding/mindset), the da’as that is decisive what is the proper amount of pleasure, says it, when one has, and it’s Shabbos, one buys a bigger piece than today. And the same da’as says, when one doesn’t have, one doesn’t buy, and he doesn’t want.

I think this is a normal thing, everyone has his level, what is a bit more he’s jealous. But as Ibn Ezra says, much more, I don’t know anyone. Yesterday they said, he has yes the desire, already, I’ll do it. But I don’t know anyone, it’s the desire to have a why not? It would have been very tasty. Only great rebbes have the desire, because he can borrow from the wealthy person.

But most people, very well, apart from exceptional people, a normal young man, even if he doesn’t consider himself a great ascetic, a great abstainer, why doesn’t he have the desire? It would have been tasty, no one says it wouldn’t have been tasty. Why? Because it costs so much money. Why does this show? Because it costs very expensive. And the gas goes up, so he understands, he doesn’t have money to fill the gas in his tank in his car, how will he fill a whole airplane? Do you understand? It’s not relevant.

The Desire Isn’t There When One Understands It’s Not Applicable

But what I mean to bring out is, and you don’t have the desire, not that you’re overcoming. Not when you say, I would have thought to put on my credit card the private jet, I heard a lecture that it’s not good to put things on credit card, I won’t put on credit card, I have a bit of financial discipline. No, you don’t have the desire at all.

I’m just bringing out that this is whether in the topic of proper conduct of frugality, whatever, the topic of money, but even in the topic of desire, you don’t even have the desire. Why not? Because you understand that it’s not for you. If you’ll be a billionaire, perhaps it will yes be proper for you to have a private jet? You’ll do charity with it, you’ll transport rescue organizations with it, I don’t know what. It could be that it’s not forbidden. If one has the money and it doesn’t go out of his… It doesn’t disturb him in his pocket, perhaps he may, perhaps he must, perhaps it’s a mitzvah. I don’t know.

Most people don’t even have that desire. I don’t have that desire. Ten million dollars? I can imagine ten hundred million dollars. I don’t know what it is. The three ways costs more than a hundred million dollars. I mean it’s very expensive. I checked.

The Measure of Abstinence Versus the Measure of Desire: A Practical Comparison

The Abstainer Has Only Pleasure Without Suffering

Instructor:

No, but you understand, yes, one can go a hundred million dollars, but it costs every year twenty million dollars. Yes, you must be able to afford it. I can also buy, one can also buy… In short, one must be very rich. It’s a certain level, in order to be such a person who even has the desire one must be a great wealthy person, and afterwards, in order that it should actually be able to go, it must be an even greater wealthy person.

But I’m just bringing out that a part of the topic of how much desire you have is a normal thing. A normal person doesn’t have any desire for how many millions it is. The problem also makes sense, let’s say last week he yes could afford it, true, he must get used to it, but afterwards this week he doesn’t have money to buy the third piece of meat that he bought last week for Shabbos, he won’t have desire for it, not he’ll say I would have strongly wanted, but unfortunately, it hurts me because I don’t have money.

There is such a thing, there is also such a thing, a more normal thing, or a more refined person, or he works on himself, he didn’t have the desire either.

Student:

Listen. Okay. One must have an extra hundred thousand dollars a month. You catch? It’s not enough to have a hundred thousand dollars. That should be the pocket change. Because… Ah, in short. In short, a quarter million or so a month. And in short…

Instructor:

Yes, but that should be idle. The money must be idle, true? If the money must… Do you understand what I’m saying, it’s smoothness. So in short, it’s not relevant, it’s not for me, not for you. Perhaps another incarnation.

What I want to bring out is, it comes out that he has the pleasure when he has it, when it’s appropriate, when he can afford it, when it’s a part of his what is fitting for him, each person should sanctify the Sabbath according to what is fitting for them, everyone should arrange that it’s Shabbos according to what’s fitting for him, then he enjoys it, but when it’s not fitting for him and he doesn’t have it, he doesn’t have any suffering.

So the Jew who has a proper measure of abstinence, he has only pleasure, he has only the side of gain and not the side of loss.

The Ba’al Ta’avah – Unlimited Suffering

The ba’al ta’avah, now think the opposite, what is a ba’al ta’avah? A ba’al ta’avah, he also has levels of how big a ba’al ta’avah, but a ba’al ta’avah is one who has no limit, one can go deeper into this. Desire is one who wants everything that’s possible, that’s indeed the meaning of a ba’al ta’avah. How much can one enjoy? I want to enjoy. Always he wants more.

Yes, he indeed has a rule, if he has one hundred, he wants two hundred, no person dies with even half his desires fulfilled, this is the definition of ba’al ta’avah. The moment it’s limited, he already stops at a… As that one says, one goes up to the price where the limit is.

But a ba’al ta’avah, or the measure of desire that every person has a certain this measure, is unlimited. Every thing that’s tasty, every thing that’s pleasure, he wants.

It comes out that he also has how much suffering? Endless. It’s very sad. All things that he could have but you have and it disturbs him. There would be no limit. What? Everything is missing for him. It would hurt him. He couldn’t from time. He couldn’t from time. He couldn’t from time.

Student:

No, he’s indeed a normal person, he doesn’t want. He should work. He doesn’t work off any travel, if it’s missing for him, he doesn’t have time.

Instructor:

So, anyway, it stands that it should come out that the more… I think that if one wants what in the books, he should check how much it disturbs him when the store doesn’t have the milk that he was used to, I don’t know what.

Practical Measure: How Does One Measure Oneself?

When there isn’t in the study hall the red milk for the coffee, one must use other milk, how strongly, how many seconds it disturbs him. This is a better example from the books when there is, one says, a Chasidic young man is there, why would I bother to take that? There’s indeed no difference. There is yes a difference, and there’s indeed why there’s indeed a sin, one knows that there is a halachah that one must put salt on the bread when one makes a blessing, because it’s not an honor for the blessing to have plain bread, yes?

And regarding this, if one puts a dip one is even more fulfilling the obligation. It’s an honor for the blessing, one eats a good piece of challah for the hamotzi. So this is indeed a mitzvah, but when it’s not there, he doesn’t have exactly the salt or the this, it doesn’t disturb him.

So there lies the overcoming of desire, on this there will be the same levels, one who works on most, one who is already refined, there it doesn’t disturb him at all.

Conclusion Regarding Most People

But you understand, it turns out that most people are not ba’alei ta’avah (people ruled by desire), because they don’t have something great that they lack. But what is true, most people indeed are, they are pachdanim (fearful people), they don’t have middas hagevurah (the character trait of courage/strength), that is a different trait that one must work on extremely.

Transition to Middas HaGevurah – Preview After Yom Tov

And that is the next trait, yes, but after yom tov (holiday), be’ezras Hashem (with God’s help). It’s coming after yom tov, I need to speak a lot. I still have a few… No, lemoshal (for example), going into a sukkah (the temporary dwelling used during the festival of Sukkos), I gave an entire lecture last year. Sukkos (the Festival of Tabernacles) is the inyan (concept) of middas hagevurah. It says that the entire month is indeed middas hagevurah. But Yaakov (the patriarch Jacob), a sukkah is al pi kabbalah (according to Kabbalah/Jewish mysticism), is more that side.

And on Sukkos one must be a person. But what is the sukkah? A sukkah, everyone builds a sukkah, and one goes out a bit, “betzila demeheimnusa” (in the shade of faith), not about desires, more about what one must do. Regarding a sukkah, it is something that one must do oneself, “mitzvah bo yoser mishelucho” (it is a greater mitzvah to do it oneself than through an agent). What? One doesn’t have the third cushion, one has no suffering.

Digression: Mitztaer Patur Min HaSukkah

So that brings us to the previous thing we spoke about, the beginning of the lecture, that I don’t know if that is like a ta’avah (desire), I don’t know what the law is of “mitztaer patur min hasukkah” (one who is suffering is exempt from the sukkah). One must ask the Rambam (Maimonides).

Student:

Yes, it’s also. Has suffering.

Maggid Shiur:

But that is lechatchilah (ideally, from the outset) something shel dochak veshel tza’ar (of difficulty and suffering). I don’t know what blessing does one make on the air conditioner? “Mashiv haru’ach” (who makes the wind blow – a phrase from the Amidah prayer).

Student:

Yes, I don’t know.

Maggid Shiur:

It’s a different sort of thing. Do you remember that we said that the ta’anugim (pleasures) that we’re mainly talking about are the devarim shenichnesim laguf (things that enter the body), such as achilah umishgal (eating and sexual relations). That is what the Rambam truly means meichush hamisush (from the sense of touch). All other things, once there was no concern about air conditioning. I don’t know what one thinks about this truly.

Discussion: Is Air Conditioning a Ta’avah?

Student:

I don’t know. Is air conditioning a ta’avah?

Maggid Shiur:

Yes! Not at all, who had the salon melech (royal salon)? Pharaoh! I don’t know, I would have thought that it can still do something with a trait, I want to begin. It seems to me that it has less than the middas hata’avah (trait of desire), but something else, comfort, it also has to do with comfort, here I am maskim (agreeing). I hold that it is good for a person to accustom himself, not to be “spoiled,” because everything must be… But I say again, it has to do with what happens. There are certain people for whom it is honor, and one sees that it is terrible for him.

Story with the Stanislaw Rebbe

No, there was a rebbe who came to Boro Park years ago, he comes from Stanislaw, he had a small shul in a basement, and I’m a bachur’l (young student), I went to all the rebbes. I come to the rebbes, and he came out in the basement, the door was opened, it was a freezing winter, and they said that the rebbe is conducting his tish (Chassidic gathering), he sits right next to the door.

The door was opened, there came in… the rebbe is malei yir’aso ufachduso (full of awe and fear) from a small bachur, he looked with such a… ke’ilu (as if) why am I making him so cold? And a few years later he spoke about Shabbos, and about Shabbos one has no… he had no suffering at all, and it’s pleasure in everything… and it’s already years later, he is already today a great rebbe, I don’t know…

I looked crazy at a small bachur, I really looked like that… with such severity, and all the chassidim (Chassidic followers) were like… ke’ilu who opened the door? And I understood indeed that he is such a refined Jew that it is truly very cold for him, but… I don’t know if that is being a ba’al ta’avos.

Perhaps, I tell you that there is certainly a proper trait regarding this, but I don’t know, it’s hard for me to call it ta’avos.

Closing Remark

Look, I have everything, each thing a person looks at the person that he knows. All the tzaddikim (righteous people) that I know, I’m talking about people who work on themselves. Have they encountered anyone who doesn’t hold with air conditioning. I mean, here what people, I say, people also wake… what was it then? The same thing, I agree that it should be calmer.

Student:

Does he jump?

Maggid Shiur:

I don’t know. I agree, but that is not…

חקירה בשייכות בין תענוג לצער: האם פרוש חש פחות צער?

הקדמה: חימום לפני שיעור ומנהגים חסידיים

הצורך בהכנת הקול

מגיד שיעור:

הולכים ללמוד על ג׳ובה טון, מה הם התכוונו? חודש אלול? חשבתי שזה… כי הם לא עושים חימום לקול שלהם לפני השיעורים, או שהם עושים את זה בפומבי באמצע השיעור. נורמלי, כולם יודעים, חזן, מי שמדבר, גם בעל דרשן, צריך… הקול לא מורגל, צריך לשיר משהו קצת לפני הרבי, כדי שהוא ייפתח.

תלמיד:

כן כן, כן, כן.

מגיד שיעור:

אבל לפני שיעור, שיעור זה… אני לא מדבר בשיעור כמו שאני מדבר איתך. הייתי חושב, לפעמים בקצרה. אז הרבנים שהם לא סוברים שהם צריכים להתכונן לפטרסטר מול כל הקהל.

מעשה עם הרבי מבאבוב וסרטוני “ג׳עם”

שמעתי, הייתי כשהסתובבו בשעון, שמעתי. ידוע, מי שיודע על הרבי מבאבוב, יש דבר שנקרא ג׳עם, וג׳עם מוציא סרטונים יפים כאלה של הרבי מבאבוב. כבר, אפילו ארוכים יותר, אפילו את כל הפרברנגנים הם מוציאים. הם שולחים, כל מוצאי שבת רואים סרטון של הרבי, הם שולחים את זה.

אז… שמעתי שהבחורים החסידים האמיתיים לא רואים סרטוני ג׳עם חס ושלום.

תלמיד:

למה?

מגיד שיעור:

כי הרבי מבאבוב כשהוא מפרברנג, הולך הוא בינתיים, הוא נתן שיחה, בינתיים הוא נתן לחיים לפריין, בינתיים הוא יצא, אתה יודע, הוא הלך להיות אנושי. מה שלא יהיה, דברים אחרים עשה.

הוא… הג׳עם מוציא את כל החלקים האלה, הם עושים את הסרטון מאוד טעים לקרוא, הם מוציאים. כשהרבי נותן שיחה, הם מוציאים את זה. לעולם לא רואים את הרבי משתעל בסרטונים שלהם. הם יכולים לשמוע את דבר התורה [דבר תורה: דבר תורה], זה אדם נורמלי.

אבל החסידים אומרים, מה זה אומר לא דווקא בצדיקים, אלא לא בלי השיעול של הרבי, צריך לשמוע עם כל השיעולים, עם כל העליות והירידות. אז הבחורים החסידים האמיתיים, אין כונן של הרבי, אפשר לראות מקורי מלא, כמו שהיה.

זה לא על הצנזורה, אלא חסידות. הוא לא יכול להפוך את הרבי ליפה. זה לא רק יפה, זה רק כשהרבי השתעל.

תלמיד:

כמו שאתה אומר, זה היה על פי קבלה [על פי קבלה: על פי קבלה], הוא לא השתעל סתם. הוא היה צריך קודם רק סיבה.

מגיד שיעור:

אה, טוב. מבין, אז אי אפשר להוציא את זה. אה, השקפה חסידית זו.

מעשה מהרבי מוויזניץ ו״נשמת”

בכל מקרה, ראיתי דווקא אצל ר׳ מוטעלע, מעשה של הרבי מוויזניץ, שכל החקירות כשסבו היה הולך לבית הכסא [בית הכסא: בית הכסא] באמצע התפילה, היה לו קריאה…

תלמיד:

לפני נשמת [נשמת: התפילה “נשמת”], כן, מיד.

מגיד שיעור:

לפני נשמת, כן. לא, לפני… לפני “אני עבדך” [אני עבדך: “אני עבדך” – פסוק בתהילים], כן, לפני פסוקי דזמרה [פסוקי דזמרה: חלק “פסוקי דזמרה” בתפילת שחרית], לפני נשמת.

אני אומר, למה אז בוויזניץ שומעים את הרבי אומר את כל נשמת? מה כל כך המנהג? אני זוכר רק. הוא אמר שהמנהג התחיל כי הסבא היה הולך לבית הכסא בפסוקי דזמרה, וכשהוא חזר הוא היה צריך להתחבר, לא חיכו לו. אז הוא שמע נשמת שהקהל כבר המשיך, כבר נעשה מנהג.

אז בכל מקרה, מה לומדים החסידים, כתוב שיש חסידים מלאים של הרבי, לא רק כשהרבי לא הולך לבית הכסא. לא כמו פרעה, מבין?

הערה טכנית על ההקלטה

אחרי שרצינו לדבר כך, יש בזה כמה חידושים חשובים. אתמול אמרתי שיעור, שלא הוקלט, שאני צריך גם לומר את כל החידושים מאז. הרבה מהדברים החשובים שאנחנו צריכים לדבר. בואו נראה מה הראשון שבהם. אני מקווה כך, בואו נעשה דאפ. אני יכול לעשות גיבוי. אני לא יכול לסבול, כי כתוב אתמול גם עמד, אבל משהו הלך. אני מקווה שעכשיו זה כן עובד.

פרק א: החקירה היסודית בתענוג וצער

הצגת החקירה: מהו ההיפך של תענוג?

אז, כך, יש לי חקירה חדשה. זה רק אבל לדבר על זה, אחר כך נלך לדבר אחר. יש לי חקירה כזו. אנחנו עדיין באמצע לדבר על הנושא של להיות בעל תאוה [בעל תאוה: מי שמונע על ידי תאוות גופניות], נושא מאוד חשוב. לא סיימנו.

אז יש לי חקירה כזו, חקירה מעניינת חיפשתי, אם יש מישהו שמדבר על החקירה, אולי קצת, לא ממש מצאתי, כנראה רוצים לדעת.

בעל תאוה, סליחה, לא בעל תאוה, כן, מה זה אומר פרוש [פרוש: מי שמתאפק] או זהיר [זהיר: מי שנזהר/זהיר], משהו כזה, זה סוג של אדם שלא כל כך לאוי, לא כל כך מבושל בתענוגי הגוף [תענוגי הגוף: תענוגים גופניים], כן, חוש המישוש [חוש המישוש: חוש המישוש]. זה אומר לא בעל תאוה.

עכשיו, לכאורה כל אחד יודע מה ההפך של להיות בעל תאוה? מה ההפך של תענוג [תענוג: הנאה], של הנאה? צער [צער: כאב], כן? כאב, צער.

תלמיד:

כאב, כן, נגע זה דרשה מעניינת. נגע זה לא צער, מה זה אומר?

מגיד שיעור:

זו השאלה, לכאורה. יש כאבים, זו החקירה. זו החקירה. אז בפשטות, ההפך של תענוג הוא צער. אני מתכוון, ההפך זה בטוח. השאלה היא אם יש דבר כזה באמצע. זה בדיוק קצת שאלה. אבל על כל פנים, בטוח שאם מדברים למשל על עניני הגוף [עניני הגוף: ענייני הגוף], אז הגוף יש לו תענוג והגוף יש לו צער. כן?

תלמיד:

טוב מאוד, טוב מאוד. נתקלתי בזה.

ראיה מהלכה: עינוי יום כיפור

מגיד שיעור:

זו בדיוק שאלה. יש לי באמת על זה חקירה בפוסקים [פוסקים: פוסקי הלכה]. חיפשתי על זה, ומביאים שיש חקירות על זה, אם כי כתוב, בדיוק, יש מצוות עינוי [מצוות עינוי: מצוות העינוי ביום כיפור] של עינוי. יש דברים שהם רק מניעת עונג [מניעת עונג: הסרת הנאה], ואת זה אולי מותר בכלל. יש אולי להפך, אולי הענין שכתוב יום כיפור [יום כיפור: יום כיפור, יום הכיפורים] מתכוון רק למניעת עונג, זה אומר שצריך להתענות.

זה בדיוק להפך. כתוב כבר, היו אנשים שעמדו על רגל אחת והתענו, עמדו ביום כיפור. אבל זו סוגיא [סוגיא: נושא תלמודי/דיון]. אבל בפשטות זה אומר להפך, זה לא אומר.

זה שכשיש ממש, כמו לגבי רחיצה [רחיצה: רחיצה], שם כתוב רק רחיצה של תענוג [רחיצה של תענוג: רחיצה להנאה]. אם זה סתם על לא להיות בצער [בצער: בכאב], זה להפך. אצל אכילה [אכילה: אכילה] אולי אחרת, אני מתכוון. כן, גם כאן יש מחלוקת [מחלוקת: מחלוקת] על זה, אבל זו חקירה. אבל יש חקירה כזו.

נכון, אז בואו נחזור לכל הראיות מהתורה. בואו נחזור לזה, שלכאורה, תענוג וצער הם דברים שלא הולכים ביחד. צריך לדעת שיש דבר כזה נייטרלי לגמרי. יכול להיות נייטרלי כשאתה לא מרגיש כלום.

אבל כל תענוג, היו שטענו שכל תענוג, זאת אומרת, הייתי רעב, תענוג בא עם איזשהו כאב, איזה חסרון [חסרון: חסרון/מחסור] אפשר לקרוא לזה. הייתי רעב, זה אומר, אני לא רעב. אז התענוג הוא, יכול להיות שזה משהו יותר מלא להיות רעב, אתה מתווסף. אבל זה שני הפכים [הפכים: הפכים]. בואו רק נאמר שזו ההנחה [הנחה: הנחה] של השאלה.

פרק ב: חקירת הליבה – האם פרוש חש פחות צער?

הצגת השאלה העיקרית

אם כך יש לי חקירה, זו החקירה שלי. יהודי מעובד, איך שקוראים רק ללא בעל תאוה, זה שהוא לא מתבשל כל כך חזק בקוגל, זה מה שכולם מסכימים.

תלמיד:

לא, אם הוא מסגף [מסגף: מי שמסגף את עצמו] זו עוד חקירה.

מגיד שיעור:

זה נכון, יש לזה קשר קצת לאותה חקירה. על זה כבר דיברנו, שאותה חקירה היא חקירה ידועה. אבל יש לי חקירה אחרת שהיא פחות ידועה.

האם אותו יהודי, כשיש לו כאב ראש, כואב לו פחות, זה פחות מפריע לו. מבין את השאלה?

יש מעשיות כאלה, איזה רבי היה לו הרדמה [anesthesia], כי המוח שליט על הלב [מוח שליט על הלב: המוח שולט על הלב], משהו כאלה… כך אומרים, כן.

סטייה: הרדמה אצל רופא השיניים

תלמיד:

גם אני לא אוהב הרדמה. זה נראה לי מאוד מוזר. אני לא אומר, לא צריך. אתה לא לוקח אצל רופא השיניים כשעושים טיפול שורש [root canal]?

מגיד שיעור:

אני לא שואל את עצמי. היום לא שואלים. עשיתי פעם בלי זה בדיוק.

תלמיד:

מה זה טיפול שורש?

מגיד שיעור:

הוא נתן לי בחירה, והוא אומר שלא. זה עניין שלי. זה לא טיפול שורש, אבל הדבר הבא האחר. אני יכול להתכוון, אוקיי, יש לי סתם חלקים אחרים, כי אני לא אוהב שלא יהיה שום בעיה. אני לא יודע בעצמי, אני לא מרגיש עם השיניים שלי, או מה קורה כאן? כואב קצת. אוקיי, כואב יותר מדי, אני יכול להשתגע. אבל כואב קצת, אני יודע. אני לא יודע אם הוא עדיין מוציא את כל הזמן, אין לי אחר, אז אני יודע איך הוא עושה את זה.

תלמיד:

אה, לפני שהוא עושה את זה.

מגיד שיעור:

כן, כנראה זה בשביל הטעם של רופא השיניים, לא בשביל המטופל. אתה תיתן לו מכה באמצע.

תלמיד:

אוקיי.

מגיד שיעור:

אוקיי, את זה אני כבר כן יכול להתגבר, אפילו אדם נורמלי. אני לא מדבר על שום דבר מוזר. אז למה יהיה פחות?

בכל מקרה, זו החקירה שלי. זו החקירה שלי.

נפקא מינה הלכתית: רפואה בשבת

האם צדיק, אני יודע הרבה מעשיות של צדיקים שלא הרגישו שום טעם באוכל, אני יודע פחות מעשיות. יש אולי כמה מעשיות כאלה, אבל אני יודע פחות מעשיות. של צדיק שלא כאב לו, עשו לו כאב בגוף. נתנו לו מכה לא כאב לו. למה? הוא היה דבוק באלוקים [דבוק: דבוק/מחובר לאלוקים].

תלמיד:

זו רמה אחרת.

מגיד שיעור:

מסכים, אני לא מדבר על זה. זו רמה אחרת. לא כאב לו. בואו נדבר על זה. פיזית יודע.

תלמיד:

גם פיזית, כשהוא אוכל יש לו פיזית…

מגיד שיעור:

לא מדברים על הפיזי. מדברים תמיד מה שאנחנו מדברים, מדברים קצת פחות מהפיזי, קצת יותר. מדברים שלא כואב לו.

תלמיד:

לא, אני שואל כן. זאת אומרת האם הוא בורח פחות מזה?

מגיד שיעור:

יש חקירות כאלה לקיחת תרופות בשבת [taking medicine on Shabbat], יש אנשים שהם מאוד מחמירים [מחמירים: מחמירים] על… יש איסור [איסור: איסור] של לקיחת רפואה בשבת [רפואה: תרופה], אבל אם חולה מותר.

אז מה אם יש לי כאב ראש גדול ואני יכול לקחת… מה זה נקרא? טיילנול [Tylenol], אבל אני צדיק וזה לא מפריע לי. מה יש שם? איך מתנהגים? מישהו ישאל שאלה כזו אם מותר לקחת טיילנול בשבת בגלל כאב ראש.

תלמיד:

לא, לא, יש דבר צודק. אני מתכוון כך, כן. מה? יש עניין של לקיחת רפואה בשבת. אם זה נפל למשכב [נפל למשכב: מרותק למיטה], אם חולה [חולה: אדם חולה], אפילו חולה שאין בו סכנה [חולה שאין בו סכנה: מי שחולה אך לא בסכנה], מותר. אז, מה הדין אצל מי שיש לו סתם כאב ראש?

מגיד שיעור:

היה לי חבר שאמר לי, “יש לי כאב ראש, ואני סובר שאם הייתי לוקח תרופה הייתי הולך למיטה גם.” הוא סבר שבדיוק לא ללכת למיטה. כתוב לנו בפוסקים “נפל למשכב”. רוצה לעשות שאין נפקא מינה [נפקא מינה: הבדל מעשי], במיטה כואב גם. אבל אתה בעצם כל כך חולה, תהיה כל כך צודק שמותר.

פרק ג: הצד ההפוך – האם בעל תאוה חש יותר צער?

אבל אני רוצה להוציא… נו, אתה מבין, עושה חקירות, שאתה הולך לאותו דבר. בואו נאמר להפך, מישהו שמאוד מפריע לו תאוות אכילה [תאוות אכילה: תאווה לאוכל] וכדומה, הוא גרוביאן [grobyan: אדם גס]. מישהו שמאוד מפריע לו שנותנים לו צביטה, הוא גם אותו גרוביאן? לא אותו.

תלמיד:

כן, מעלה [מעלה: מעלה/רמה] של צדיק, כל דבר מעלות יכול ללכת עד אין סוף. כן, יש אדם שמושך את ידו, נותנים לו משיכה בנטיעות. זה לא כאב, זה כבר כבוד [כבוד: כבוד/כבוד].

המושג “איסטניס”

מגיד שיעור:

זה איסטניס [istinis: רגיש יתר על המידה]. אה, אתה יודע מה זה איסטניס?

תלמיד:

טוב מאוד.

מגיד שיעור:

יש דבר שנקרא איסטניס. הוא היה איסטניס. איסטניס זה קצת אותו דבר. מישהו הוא איסטניס על אכילה ושתייה, כן, הוא יכול לאכול רק עם ארבעה סוגים אחרים של קטשופ עם… אני לא יודע מה. איסטניס קטשופ, קטשופ עם גס… אני לא מדבר. יש לו יותר צער, אבל זו הסברא, למה הוא יותר רגיש, הוא אדם יותר רגיש. אוקיי, נו. כן, אבל אני מתכוון שזה דבר אחר.

אני צריך לזכור את זה כל הזמן. אני רוצה לעשות, לומר הקדמה חשובה ביותר, שאנחנו לא מדברים על אותו דבר. זאת אומרת, יש רמה, אני מתכוון שאפשר לקרוא לזה רמה, יש רמה שאפשר לקרוא על פרישות, שיש לזה קשר לדבר, כמו… אנחנו מדברים תמיד, זה התירוץ לסתירה של הרמב״ם [Rambam: הרמב״ם], והפשטות היא תירוץ, אני מתכוון שכל המפרשים לומדים כך.

הסתירה ברמב״ם והתירוץ

יש סתירה ברמב״ם שבחלק של השולחן ערוך, אני מתכוון שברמב״ם מאוד ברורה הסתירה, שבשמונה פרקים [Shemonah Perakim: שמונה פרקים של הרמב״ם על המוסר], פרק ד׳, הוא מדבר בהרחבה, שאסור לעשות שום סיגופים [sigufim: סיגופי גוף], וצריך לחיות נורמלי, דרך הממוצע [derech ha-memutza: דרך האמצע], ומי שמסתכל אפילו בהלכות דעות [Hilchot De’ot: הלכות דעות] כתוב כבר שתלמיד חכם לא יהיה מצוי, ואפילו בפירוש המשנה [Perush ha-Mishnah: פירוש המשנה של הרמב״ם] מביא כבר במקום אחר כשמדברים על עריות [arayot: יחסים מיניים אסורים], והרמב״ם ובמורה נבוכים [Moreh Nevuchim: מורה נבוכים] עוד הרבה יותר חד שנגד כל מיני עניינים חומריים [inyanim chomri’im: ענייני חומר], שינסו כמה שפחות ואפילו לא לאכול, וכן הלאה.

על מה הוא כבר דיבר? אנשים אחרים כבר במורה נבוכים? לא, כל אחד אומר עוד מאיפשהו. אבל התירוץ, וכן הלאה ועוד הרבה מקומות. והתירוץ הנורמלי על זה הוא ש… מה שכתוב בשמונה פרקים הוא מצד מידת הפרישות [midat ha-prishut: מידת הפרישות]. מצד מידת הפרישות זה מצד מה שאדם צריך להיות, מצד אדם נורמלי, לא תלמיד חכם, צריך להיות בדרך המצווה [be-derech ha-mitzvah: בדרך המצווה].

רמה 1: תלמיד חכם – נפשו חשקה בתורה

אבל אם אחד נפשו חשקה בתורה, אז כן זה סתירה, אפילו הדבר שהוא לגמרי מותר, שהוא אפילו מצווה לאדם רגיל, זה סתירה, כי הרי לא יכול בפועל, הרי לא יכול ללמוד כשהוא שוקע בזה, אפילו כשהוא לא שוקע, אפילו זה רק משהו, המשהו הזה יגרום לו ללמוד פחות.

כשהרמב״ן ברור שמי שנפשו חשקה בתורה, אינו צריך לעשות אפילו פריה ורביה, יכול לדחות אולי לגמרי אפילו, כמו בן עזאי וכן הלאה. יכול להיות שהרמב״ם עצמו התחתן מאוד מאוחר, כך יש סברא, כי הוא החזיק באמצע הלימוד, הוא לא יכול.

אז אז כן, אני מתכוון שכתוב במשנה שהתורה נקראת במה יתענג, שם מדברים על דין בתלמוד תורה, לא על דין באיסור תענוג. אותו דבר מדבר על הרהור. הרמב״ם אומר שאין ההרהור מצוי אלא לבעל לב פנוי מן החכמה, זה לא איסור הרהור, זה מצוות חכמה.

הרמב״ם מתכוון לומר שזה מובן מאליו, דברים מתחברים. אבל זה לא פשט שיש עצה, הרהור, צריך לדעת איזה הרהור מותר, עשה, זה באונס וברצון, בשוגג ומזיד, זה לא אותה רמה.

העיקר, מה שכתוב שם בפרק השני בחז״ל, זה הלכות יסודי התורה בי״ה, מדבר מצד החכמה. שאדם צריך להיות חכם, יש מצווה, כל יהודי יש לו מצווה ללמוד תורה, להיות קצת חכם. אבל בוודאי, תלמיד חכם אסור, התורה מחייבת אותו, השקיעה בתורה, או שזו רמה גבוהה יותר, השקיעה בחכמה. אז הוא מחויב שיעסקו פחות. אבל זו כבר רמה אחרת לגמרי.

רמה 2: האדם הרגיל – שמונה פרקים

אנחנו לא מדברים על זה. כלומר, אנחנו לא מדברים היום, השיעור, שמונה פרקים לא מדבר על זה. שמונה פרקים מדבר בעיקר על מה צריך להיות אדם. אפשר לומר שהוא היה בעל הבית, או שיש לו… זה דבר אחר לגמרי.

הפרישות שהיא לגמרי, ממש, אפשר לומר כך, שאוכל רק בהכרח? יש חילוק בין אכילה בהכרח לאכילה בתענוג הראוי. אתה יודע, הצדיק, האדם שהוא רוצה רק להיות בדבקות, שהוא חושב תורה וכדומה, בעצם הוא לא היה רוצה לאכול, היה עדיף, הוא רוצה למות, כמו רבי שמעון בר יוחאי, הוא רוצה להיות בעצם נשמה. בלית ברירה צריך לאכול, אוכל בלית ברירה. בלית ברירה צריך להתחתן, התחתן. אם יש לו פטור, הוא פטור, מה שיהיה. זה סוג אחד של דבר.

אנחנו לא מדברים על זה. אנחנו מדברים על האדם שלהפך, יש כן מידה במצוות. מידה במצוות פירושה שהוא צריך כן ליהנות קצת, במידה הראוי, באופן הראוי צריך כן לרצות שתהיה תאווה, לרצות לאכול ולרצות לשתות ולרצות לעשות את כל הדברים של תענוגי הגוף, רק לא יותר מדי. זו התורה.

השאלה ההלכתית: האם אפשר לא לרצות?

ההלכה אומרת, אני לא מבין, לא יכול להיות ש – דיברנו הרבה פעמים על הרמב״ן – אבל לא יכול להיות שהתורה אומרת שמותר וחייבים להתחתן, ומותר וחייבים לאכול את כל דברים הכשרים, אבל אסור לרצות את זה, צריך לעשות את זה באונס. זה מאוד מוזר. לא, זה, שוב, לרמה האחרת זה אמת, אבל לרמה הפשוטה זה לא אמת.

תלמיד:

יכול להיות שהוא מתכוון לרמה, אני לא יודע, אני לא מבין את הרמב״ם. הוא כבר דיבר שיעור שלם, אני לא מבין את זה כל כך טוב. אוקיי, האריכות היא לא השיחה שלנו.

דוגמאות של רגישות ואיסטניס

מגיד שיעור:

רק אני רוצה שתבין, אותו דבר, אתה רוצה לגבי אתה אומר שמישהו הוא לגמרי רך, אתה אומר, הוא שוקע בלימוד, והוא לא מרגיש בכלל שדוחפים אותו. אני לא מדבר על אותה רמה. אפילו האמת היא, אפילו אותה רמה, הוא יעשה את זה רק כשזה בלית ברירה. קצת יכול להיות נפגע, קצת לא. זה ממש תלוי ברמה, שהוא מתייחס לכל הגוף בבחינת הכרח, רק כשחסר.

אני לא מדבר על זה, אני מדבר על מה שמדברים. רגיל שהוא צריך, אדם לא צריך להיות זולל, אבל הוא צריך כן לרצות דברים מסוימים. אני רוצה לדעת שאותו דבר אומרים על הצד האחר של זה, על צער. אומרים שמי שהוא יותר מדי… אני תמיד תוהה, אני מכיר את שני הסוגים כמו שיש יהודים חסידיים.

דוגמה: רגישות בגוף

למשל, רגיש כן, אבל רגיש בגוף, כן? ממילא רגיש… יש יהודים שכשהמיזוג אוויר לא עובד, זה לא מפריע להם. הם ממשיכים. זה כן מפריע להם, אבל הם לא עושים מזה עניין. ויש יהודים חסידיים גדולים שמוודאים תמיד שהמיזוג אוויר יהיה תקין. מה אם זה לא עובד? הם יוצאים מכלים? לא.

אוקיי, יכול להיות סתם רגילות, ממש רגילות גופו. זה לא גדל עם זה, ונתבלבל. אם הוא יוצא מכלים, זו בעיה. כן? למה? אם זה חסר לו, עוד יבין שהוא לא עומד כראוי. יוצא מכלים, נכון? למה? כי יש לו גוף. זה עוד נכון אפילו. זה לא נכון.

שאלה: איסטניס על תאוות לעומת איסטניס על צער

אני שואל אותך שאלה פשוטה. להיות איסטניס בזה, באופן על תאוות. להיות איסטניס שהוא לא יכול לאכול. האמת היא אולי על זה גם כן, אני לא יודע. יש לזה קשר לשאלה, זה רק זמן רב. מה זה מוסריות? שיש מישהו שהוא יכול לאכול רק אוכל שהוא… הסטייק שלו חייב להיה אפוי בדיוק ולא אפוי, מה שההלכה היא, בדיוק אם זה קצת יותר מדי… מעט, אין לו טעם בזה, הוא לא יכול לאכול.

יש אנשים אחרים, היו לנו, אני יכול שוב, מי הוא בעל הטעם הגדול יותר? אבל… אבל כאן להפך, לא שמעתי כל כך שמישהו יאמר שמי שמפריע לו מאוד הקור, אני לא יודע, זה הרי צער של הגוף. זה בטח עם צינור. מה מסוכן, נגיד. זה מדבר על שלושים בגמרא. היום אומרים להפך על הפוך גם כן. נגיד ככה, אני מסכים.

אבל זה כבר… החלון עוזר. נו, נו, אני לא עומד. אתה טועם עוד קירה? אצל חיפוש קוואך משלהם כבר אמרו. ומה הבעיה? נגיד אדם שהוא לא מחזיק מעמד בקור. אבל הוא קר, הוא לא יכול לחיות עם הדבר הזה, והוא ממשיך. הוא לא יפסיק להתפלל על זה, הוא לא יפסיק. זו השאלה.

דוגמה: חימום בית הכנסת

לא, אני מרגיש את התשובה הקדושה, כי מה שאתה מדבר, זו מין אנושיות מסוימת. יש בית כנסת, הדליקו בטלות, לא גבוה מדי או נמוך מדי. נו, מה אכפת לו? יצעקו על הגבאים? יש בית כנסת שאפשר להתווכח עם הגבאים. הוא לא יכול להתאפק, הוא מתחיל להרגיז, הוא חושב הצידה. והרבה אנשים אומרים, תפסיק לחשוב. אני אומר, אני לא מדבר על הצעקות על ההתווכחות, זו מידה אחרת. אני מתכוון שיש, כי השאלה, זה מה שמדברים הרבה פעמים על כך, שמתרגלים שאפילו משהו שאני רוצה או שאני לא רוצה, אז זה הנושא שלך של תאווה, צריך לזכור שאנחנו רוצים לדבר…

חילוק בין מידות שונות

אולי זו מידה אחרת, אולי יש מידה ש… כי אתה זוכר שאנחנו רוצים כאן לדבר לפי הרמב״ם, שמחלק את הדבר הזה מאוד חזק. אתה זוכר שלרמב״ם יש רשימה של תשע מידות, נכון? ואולי יש יותר אם מחברים רשימה אחרת. על פי חסידות יש רק שתי מידות, אהבה ויראה, בעיקרון. אחר כך נצח וכו׳, זה מאוד… הרבה פחות.

אבל לרמב״ם יש עוד הרבה מידות, והוא אומר שזה אומר שלכל נושא יש מידה אחרת. כלומר, כשמדברים על תאווה, על פרישות, מדברים בדיוק על המידה שהיא כלפי תענוגים גופניים. זו בדיוק ההגדרה.

אם אתה רוצה לומר שיש מידה אחרת, באופן יותר כללי, שאדם לא יהיה כל כך עומד על דעתו, הוא יהיה מעביר על מידותיו, הוא יהיה יותר, כמו שקוראים היום, הוא יותר אדם קל, יש אדם שהוא מאוד קשה, קשה להתמודד איתו, כל דבר צריך להיות בדיוק כמו שהוא רוצה, הוא לא צריך להיות בדיוק כמו שהוא רוצה. אולי יש לזה יותר קשר למידות הקהל? שניהם, להיות כלי, אלו מידות אחרות, קבלנות.

אני לא מדבר, יש מידות אחרות שזה נכנס לשם, אבל אני מדבר מצד המידה שקשורה לאיך היחס של האדם לגופו, תענוגי הגוף שלו. האם מצד זה יש משהו שאם למישהו שיש יותר… נגיד איסטניס זו לא דוגמה כל כך טובה, כי זה אולי סוג של אדם. אבל נגיד… איפשהו כשאדם מרגיש משהו, יש איזושהי יחסות שיש שם.

שאלה: האם להתאמץ זה גם אימון בפרישות?

נגיד נשאל שאלה אחרת. אני מתכוון שאותה שאלה יוצאת ככה. וכל אחד מבין שמדברים הרי שהדרך שבה משיגים מידות היא הרי להתרגל, כן, אפילו לפני שמרגישים את זה, מרגישים ומתרגלים. אז כל אחד מבין ש, דיברנו על זה גם בשבוע שעבר, ועל זה אחת הסיבות למה מידת התענוג, מידת הפרישות, היא כמו העבירה על זה היא הכי חמורה והכי בולטת, כי יש מאוד הרבה הזדמנויות לאמן.

כל פעם שיש לך חתיכת קוגל אתה יכול לאכול פחות, או יותר, עם פחות תאווה, איך שזה לא יהיה הדרך הנכונה. וכך מתאמנים. כך מתרגלים במידה של פרישות, נכון?

אז אני שואל אותך שאלה, להתאמץ זה גם דרך להתרגל במידת הפרישות? איך אתה יודע אז? נו, מה ההבדל? לא, אם השאלה היא, אם מה שאתה עושה זה

פרישות: צער, קבלת יסורים, והגבולות של חובות הלבבות

התאמצות וצער כדרך לפרישות

כל פעם שאתה צריך חתיכת קוגל, אתה יכול לאכול פחות, או יותר, עם פחות תאווה, איך שזו תהיה הדרך הנכונה. וכך מתאמנים, כך מתרגלים במידת הפרישות, נכון?

אז, נשאלת שאלה: להתאמץ זה גם דרך להתרגל במידת הפרישות? אם הסברא היא שיש תענוג, יש כאב, יש כאב, יש שני הפכים אותו דבר. מי שהוא פרוש פחות אכפת לו גם מזה וגם מזה, או שלא אכפת לו מהכאב. כי תמיד אפשר אפילו לומר שתמיד זה כאב, כי כל פעם שהוא לא אוכל כואב לו קצת. האם זה לא גרוע, טוב לו ככה.

אז, אני לא מדבר על זה, זו עוד חקירה מה היא המידה הנכונה. אבל מדברים הרי על הרגל. אפשר אפילו הרגל תמיד כאב, כמו שהרמב״ם אומר גם אחר כך. כולם מודים שלהימנע מחתיכת אוכל, שזה גם קצת צער מסוים, אבל לא מדגישים את הצער, אלא מדגישים את אי-התענוג.

נשאלת אם מישהו, הוא יעשה סתם צער, הוא יצבוט את עצמו…

תלמיד: גלגול שלג.

סטייה: גלגול שלג וסיגופים אחרים

מגיד שיעור: בדיוק. נגיד שהוא עושה גלגול שלג, לא שיש כל מיני סיבות למה הוא עושה את זה. גלגול שלג כדי שלא יאהב את גופו. האם זה עובד, האם זה הדבר. הם עשו את זה, נכון. הם עשו את זה, אבל מסיבות אחרות. אני לא יודע מאילו סיבות.

תלמיד: הוא התכוון לכפרות עוונות זה גם כך.

מגיד שיעור: כן, יש הרבה סיבות למה לעשות גלגול שלג. אבל, שוב, זה יכול להיות גם לדבר היותר קלאסי. אם מדברים על הדבר היותר קלאסי, רואים שאני צריך להשתחרר מהגוף, אני לא מדבר על הגוף. אבל אני מדבר ספציפית. אבל שוב, יש סיבות אחרות. לכל דבר יש סיבות אחרות. אנחנו עושים לימוד. אנחנו מדברים ספציפית לסיבה.

יש לי בעיה. נגיד, יש לי בעיה. רוב האנשים יש להם בעיה שהם אוכלים יותר מדי, יש להם יותר מדי אהבה לתענוגי הגוף שלהם. העצה היא, שהוא ייתן לעצמו מלקות. אני לא יודע מה צריך לקרות. זה עובד לזה? זה עובד למשהו אחר אולי, אבל זה עובד לזה? אני… אני מאמין… מסיפורים לא נראה שזה לא עובד, אני לא יודע, אני לא יודע, זה יכול לעבוד?

להתאמץ, לפעמים אנשים היו מתאמצים. כן, אנשים היו הולכים ליער ודוקרים את עצמם. כן, אבל לדקור את עצמו, שוב, באופן יותר כללי, כי הוא היה… הדקירה, אני אומר לך, כי הדקירה יכולה להיות קודם כל שזו כפרת עוונות, מה שיהיה מי יודע אם זה עובד. כן, כן.

תלמיד: אחרי שהוא ישב בין הדבורים, הוא פחות רצה להסתכל.

מגיד שיעור: אם זה שימוש לרעה, הגוף לא יסלח. אז אני אומר, אז הכלליות אני יכול להבין שזה עוזר, אבל הספציפיות…

תלמיד: כן, זה עוזר. הגוף אומר שזה כבר דבר כללי מאוד.

מגיד שיעור: אני מדבר על הפרטיות. לא, זה לא נגד תאוות, זה נגד רצון של גוף. כי אתה זוכר… נגיד נשאל ככה, הוא הרי דיבר שיש סוג אחר של תאוות, יש תאוות כבוד, שקוראים לזה גם תאווה כזו. הוא לא מדבר על זה כאן, נכון? אז מי שמכה… רגע רגע, כבוד, צריך לבזות את עצמו כמו הוולק?

תלמיד: הוולק היה מבזה את עצמו כדי לעבוד על ה…

מגיד שיעור: הדבר הוא… זה דבר דומה בנושא שונה. אני מדבר על הנושא. אני לא מדבר על הדרך של הדרך של זכרונו לברכה. אני רק רוצה לדעת שזה בכלל נכון.

תלמיד: מסכים.

פרישות: לא לאהוב תענוג, לא לסבול כאב

אז אני שואל אותך, למה כשמדברים במילים אחרות, אני אסתובב אגיד אחרת. כל האנשים אומרים, רגיל אומרים שפרוש הוא מי שלא כל כך אוהב תענוג הגוף. אומרים להפך, פרוש הוא מי שלא מפריע לו הכאב של הגוף.

כשלאדם יש מצווה קשה, כשהוא מתאפק, מה המצווה היפה היא שיש לו כאב מזה? אתה לא יכול להסתכל ככה. יפה, לא? אני מדבר על זה, בדיוק.

אז הפרוש הוא מי שאין לו צער, או מי שאוהב את אותו צער, שיכול לעמוד באותו צער. נגיד לא נדבר על זה. פרוש לא אומר שימוש לרעה. אני לא מדבר על זה. מסכים, כי זה לא הכל של מה היא המידה הנכונה. אבל נגיד מה שזה לא שימוש לרעה.

משל של הפרה והסוס

תרגום לעברית

נראה לי משהו, כל הדברים הללו לומר, אני צריך להיות מדויק מאוד על הנקודה. נראה לי שקודם כל, צער הבא מאליו, זה לא אומר שאדם עושה לעצמו תענית, בואו נדבר קיצוני, כי אולי זה עוזר בנושא. אוקיי. אבל נראה לי שסתם אחד נתקל בקיר והוא צועק אוי. יכול להיות שיש מידה של לא לעשות יותר מדי מדברים כאלה. יכול להיות. לא בדקתי דווקא את זה. יכול להיות שיש מידה של לא לעשות יותר מדי.

כי מי אומר, יש אנשים שנמשכים באופן מפחיד לכל דבר, ויש אנשים יותר פנימיים. יכול להיות שיש מידה כזו, כנראה יש מידה טובה לא לעשות כל כך הרבה. אבל אני לא רואה שקוראים לזה בעל תאווה. אני לא רואה את זה.

רואים פרה ברפת, ורואים איך היא עומדת, היא לא יודעת להתרחק מהזבובים, וכל רגע עם זנבה היא מנפנפת את הזבובים. היא נראית כמו בהמה ענקית, אני לא יודע. היא מרגישה שמשהו… צדיק לא מנפנף זבובים. יש משהו כזה.

תלמיד: אוקיי, אוקיי, אוקיי, ספציפית, מה עושה הפרה כל הזמן? היא עומדת במקום אחד?

מגיד שיעור: והיא מנפנפת את זבוביה. כן, כי אין לה משהו אחר לעשות. אבל יהודי שיושב כאן לומד והוא מנפנף את הזבובים. לא עושים שום דבר אחר חוץ מזה.

אני רוצה לומר שנראה לי שכאשר אדם נמצא באי נוחות שלו, אפילו עכשיו הוא לא מגרד את הגב. הפרה רואה את זה, שכל העניין הוא חתיכת בשר כאן שמגרד אותו. לא נראה לי שיש משהו אחר. אני לא יודע, אני רק אומר את ההרגשה. החלק של ההרגשה, זה לא שמגדירים שזה בכלל. לא, מדברים כאן על צער מסוים. מבינים שזה תמיד קשור. אני לא יודע, מדברים על כל הגוף, הצד הנפרד אצל כל אדם וגוף פחות.

עכשיו ההתייחסות לזה היא מאוד חזקה, כמה אתה? אתה אז עדיין… כשאתה רואה את הפרה, היא לא נותנת עכשיו חלב, היא לא עושה כלום. כן, אבל מצד שני, הסוס שאנחנו מכים כל היום, הוא ממשיך לנסוע. הוא נוסע טוב יותר, הוא לא בועט, הוא לא בורח. הוא סוס, הוא פרה אז. משהו שיש התייחסות מסוימת?

אדם מבלה יום שלם כן, נבך בקור המר, ואני יודע, אפילו במחנות, ואז אתה לא אדם. ואני מבין, כן, ואם אתה מבלה פחות זמן, ואפילו דברים שיש לך יותר זמן, ואיפשהו אתה לא מתייחס.

קבלת יסורים באהבה – מידה מיוחדת

לא, בואו נשאל שאלה אחרת. יש מידה טובה שנקראת… קבלת יסורים באהבה, כן? יש דבר כזה. ילד שיש לו אמונה. אבל בואו לא נדבר אפילו על אמונה. זאת אומרת, חוץ מזה, שוב, כשאומרים אמונה, מדברים כבר על רמה אחרת לגמרי. לא הן ולא זכרם. שוב, זה אני אומר.

אבל יש מידה כזו, כל אחד, אני חושב שכל אחד מודה, אולי הוא לא מודה, אבל אני חושב שקבלת יסורים באהבה היא מידה טובה בסיסית של אדם. למה? אפילו בין אם זה עולה כי זה בא על עבירות, או כי זה יסורים של אהבה, או כי… מה יהיו התורות היותר עמוקות?

אבל סתם, זה שאדם יכול… איך אומרים? הוא סובל את הקשיים ש… כל אדם יש לו קשיים. חיי העולם הזה הם מלאים בצער גם כן. ויש מידה טובה שאדם לא נעשה אבוד מכל צרה קטנה.

הרמב״ם על “מברך על הרעה כשם שמברך על הטובה”

אמנם, הרמב״ם אומר באבות במשנה של “מברך על הרעה כשם שמברך על הטובה”, הרמב״ם מסביר שם, שכאשר בא דבר רע, לא חייב להיות שזה תמיד יישאר רע. מדברים רעים יוצאים דברים טובים, מדברים טובים יוצאים דברים רעים. לא להיות אבוד משום דבר.

אומר הרמב״ם שם, “על הטובה כן על הרעה”, כי הרבה פעמים נעשה דבר רע, שבסוף יוצא טובה. זה לא מסוכן. להפך, לא, זה דבר שכלי. אני לא מדבר על ה… אחר כך יש דברים אחרים של לברך את ה׳, אבל אני מדבר כבר לפני כן מהרמה האנושית. נכון? זו מידה טובה.

כן, יש לך מידה טובה כזו, ואתה מסכים שיש מידה טובה כזו. המידה הטובה היא מידה טובה, אבל זו לא מידת הפרישות, זו מידה אחרת. קבלת יסורים באהבה. מידה נוספת. מידה נוספת. מידה נוספת.

חובות הלבבות: הגדרות שונות של פרישות

אני אומר לך דבר מעניין, חובת הלבבות שער הפרישות פרק ב׳ עובר על רשימה של כמה הגדרות על מדת הפרישות.

תלמיד: כן, אתה לא קל. לא זה, לא זה, לא זה.

מגיד שיעור: כן, נכון. יש לו רשימה ארוכה, לא זכרתי שזה כתוב שם. חובות הלבבות באופן כללי הרבה יותר מקיל, הפרישות שלו גם הרבה יותר מקילה, הוא קיצוני מהרמב״ם. הוא לא אומר מידת המצווה, הוא אומר שצריך לאכול רק מה שצריך, והוא עושה חילוקים של אנשים אחרים, לא כל אחד יכול להיות פרוש. אבל נדמה לי שהאידיאל שלו של פרישות הוא הרבה יותר חד, זו אחת הרמות הגדולות יותר שאנחנו מדברים כאן.

הרמב״ם הוא יותר, יותר מהרמב״ם, אני מתכוון יותר מהשמונה פרקים, כן, יותר מאשר ההלכה, שולחן ערוך, יותר מהשולחן ערוך באבן העזר, לא שולחן ערוך באורח חיים, הרבה יותר מזה. זאת אומרת, הוא אומר שפרישות היא בכלל לא בעולם הזה, זו בעצם הרעיון שלו של פרישות.

אבל יש לו כן ברשימה שלו של הגדרות, ולא בדקתי מי זה, ואולי יש אולי מישהו שיכול לציין ממי הוא מתכוון, או מאיפה באים כל השיטות האלה. נחלקו החכמים בגדרה, יש שיטות שונות בחכמים. מה זו הגדרת הפרישות? רשימה ארוכה, אחת, שתיים, שלוש, ארבע, חמש, שש, שבע, אחרת לגמרי.

אחת מהן היא ואמר אחר, שני אמר, אני לא יודע מי, הפרישות ההודאה על הטובה וסבל הנסיון. בעיקרון, אם אני מבין זה פחות או יותר לברך על הטובה ועל הרעה. שאם זה הולך טוב, תהיה שמח, וכשיש ניסיון, זה אומר שזה לא הולך רע. לשון הראשונים, הרבה פעמים ניסיון פירושו פשוט צרה, שגם היום לפעמים קוראים לזה כך, לא דווקא היום מנסים, וזו פרישה, והוא לא מסכים.

הוא אומר ש… ההגדרה הבאה האחרת היא, כמו שאמרתי, ההגדרה האמיתית של פרישות היא לא מניעת הנפש מכל מנוחה ותענוג גופני, אלא מה שחסר מצד הטבע. זו הפרישות הנכונה. אבל אתה רואה שהיו אנשים שחשבו שפרישות עם קבלת יסורים…

פרישות וגבורה: פירוש הרמב״ם על המדבר

פרישות אינה על צער

החילוק בין פרישות למידות אחרות

כי זה הגיוני, כי פרישות היא היחס לטובת העולם הזה, ומה אומרת המשנה? מה צריך יהודי? כשמברך על הרעה כשם שמברך על הטובה, ועל הטובה כשם שמברך על הרעה, עושה ברכה על כל דבר.

וחובת הלבבות לא מסכים. למה? אני מבין, אם אני חושב, אני לא יודע אם זו הסיבה, אבל יכול להיות ש… אני חושב שהסיבה שהוא לא מסכים היא כי הוא רוצה לדבר על הדבר היותר ספציפי.

חובת הלבבות לא חולק על העניין של להודות על הטובה ועל הרעה, אבל מה שהוא אומר הוא שזה לא פרישות, זה אולי דבר אחר, זו אולי מידה אחרת. פרישות קשורה יותר ספציפית לתענוג, כך יוצא מחובת הלבבות.

חובת הלבבות מדבר רק על תענוג, לא על צער

חובת הלבבות לא מדבר, אם מסתכלים, הוא כמעט לא מדבר על צער בכל הספר, הוא מדבר הכל על מותרות, על לא מותרות, כל השיחה כמה תענוג אפשר לקחת, אבל הוא בכלל לא מדבר על…

אפילו חובת הלבבות לא מדבר על סיגופים, כן, סיגופים זה רק חסידי אשכנז עד כמה שאני זוכר. חובת הלבבות אין לו סיגופים, דווקא לעשות לעצמו צער. יש לו כן, זאת אומרת בדידות, התבודדות, אפשר לקרוא סיגוף, הולכים דווקא מחברת בני אדם, אבל זה לא על לענות את עצמו, זה יותר על הצד החיובי של זה.

אבל גם הוא לא מדבר בכלל על הנושא של שלא לגרום צרות הגוף זה משהו עם פרישות. אתם מבינים?

אז נראה מכל הסברות שזה לא אותו דבר. לא מוצאים, אם אתם יודעים, לא מוצאים בדרך כלל שפרישות תהיה קשורה לצער. אף על פי שאותו גוף, יש לזה קשר כלשהו, אותו דבר, לא להיות בתענוג זה צער. לא רואים כך, כך אני חושב שלא רואים כך.

הפרוש הרגיל יש לו כן תענוג

צריך אבל למצוא את המילה, מה באמת ההבדל? איך מחלקים את זה? יש דבר אחד שאתם יכולים לבוא לומר. אפשר לנסות לחשוב שמי שיש לו פרישות… הוא בדרך כלל כל כך נייטרלי, אני לא יודע, תענוג, אבל זה גם מצחיק, כי יש לו כן תענוג, יש לו את המידה הנכונה של תענוג.

ואנחנו מדברים עכשיו על הפרוש הרגיל, על ה… זה לא פשוט שהוא חי תמיד משהו כזה… בכלל, אדם להיות חיים כאלה, הוא מאוד אדם משעמם. אין תענוג, להפך, הוא שמח, יש לו תענוג. יש לו תענוג, הוא מודה לקב״ה על זה. הוא שמח.

תלמיד: כן, כך, אוקיי.

מגיד שיעור: אני מתכוון אני לא… לא, הם מדברים עכשיו על תאוות הגוף. גם מתאוות הגוף, האדם הרגיל שנמצא במדת הזהירות, יש לו הנאה מזה, לא יותר מדי, אבל הוא עושה ברכת הנהנין. אם לא היה לו הנאה, הוא לא היה יכול לעשות ברכת הנהנין.

אוקיי, אני לא יודע אם זו ראיה, אולי הכי נמי, ספרים חסידיים מביאים שיש ראיות. אבל האידיאל שאנחנו מדברים עליו הוא כן להיות בהנאה, נכון?

תלמיד: אבל באיזה אופן…

ההפך מבעל תאווה אינו צער

מגיד שיעור: אני רוצה לומר את זה, באיזה אופן, וזו גם אצלי כמו המסקנה שאני רוצה להוציא מזה, אני רוצה לומר את האריכות, באיזה אופן יוצא שאם אנחנו מבינים, זו הקדמה להבנה למה, ההפך מבעל תאווה אינו צער, בדיוק להפך, אני רוצה לעשות מעשים להיות כך, מבינים כי הבאתי את כל הדוגמאות האלה להראות שאנחנו לא חושבים ש ולא חושבים, לא מוצאים כראוי או מוצאים את זה אולי בשיטות מסוימות, אבל בדרך כלל לא מוצאים שלא להיות בצער מהגוף, זה הנושא של פרוש.

יכול להיות שיש מידות אחרות, ויש להן הלכות אחרות, כמו שאתה אומר, לא להיות לגמרי אבוד מצרה, ולא לעשות לעצמו מכל פעם שלוחצים עליו.

הגמרא אומרת כל ימי עני רעים זה איסטניס, זו סתם עצה טובה לא להיות איסטניס גדול מדי, איסטניס אנשים. אם הוא יכול, כן, אם הוא נעשה, אם הוא נעשה, אם הוא נעשה רבן גמליאל גדל בבית רבי, אין לו ברירה, הוא איסטניס, כי הוא התרגל. והכל הולך לו טוב. אבל… זה עוד דבר.

שיחה על רבי יהודה הנשיא

סטייה: לא נתנסיתי

תלמיד: אמת, אמת. יש לי… אני אסביר לך על זה.

מגיד שיעור: על כל פנים, זה… נראה שזו מידה אחרת. אתה צודק, יש מידה שאתה מדבר עליה…

תלמיד: לא, אבל אמרתי שרבי הוא ניסיון ראשון, אבל הוא יכול לומר על עצמו “לא נתנסיתי”, אפילו “מעשר בקטנים עולה לזה”.

מגיד שיעור: אוקיי, זו מחלוקת גדולה של המפרשים מה מתכוון זה וזה קטע של רבי. יש רק אתה רוצה ללכת לתורה הגרית, אני מתכוון פשוט פשט פשוט, כבר רק נעשיתי.

תלמיד: לא, לא זה פשט אחד, אבל יש עוד פשטים.

מגיד שיעור: אוקיי, זה מתאים לשלנו, דיברתי פעם על זה.

החידוש: יש מידה אחרת

תענית לא עוזרת לפרישות

מה שאני רוצה לומר הוא משהו אחר. מה שאני רוצה להבין הוא חידוש חדש. אני רוצה להבין, אם כך מסכימים שמי שהוא פרוש הוא לא מי שהוא סובל הרבה צער, לא זה עושה אותו פרוש. יכול להיות שזה נושא אחר של איך מתקנים את עצמם לצער. ואני רוצה לתת הסבר לזה. וההסבר אני אתחיל כך, אחר כך זה ימשיך הלאה.

קודם כל אני אומר כך, כמו שהרב ר׳ יואל, איך קוראים לר׳ יואל? ר׳ בן זרח אומר. ר׳ זרח אומר שיש כן דברים, אנחנו אמרנו צריך לשמוע את זה, דבר מעניין מאוד. יש, אמרתי, אחד משלי הוא חכמות, אני חושב שזה אמת, אני חושב, אומר אחד, תענית, דיברתי עם הרבה אנשים, תענית זה אימון על משהו, אבל לא על שיהיה פחות בעל תאווה, אני לא יודע, אחר כך כל אחד יכול ללכת לבית הכנסת במוצאי יום הקדוש ולראות שזה לא עזר.

הוא היה צריך לעזור אם זה למשך כמה דקות, זה לא עוזר, כי יותר דווקא יותר רעב, אוקיי, בקיצור. לא יכול להיות שאין אף יהודי אחד, אבל יש צדיקים שעובדים על עצמם, אפילו אחרי יום כיפור הוא אוכל בשקט, סדר. אבל… צריך לעבוד, זה אומר שצריך לעשות קל יותר לאדם רגיל, וזה עושה יותר קשה לאדם רגיל. לא יכול להיות שזה הטרס הרגיל.

תענית לא עושה אדם שרוצה לאכול פחות

לא יכול להיות שיש מצווה של תענית אולי מסיבות אחרות ודברים אחרים, אבל לגבי הנושא של… יכול להיות שזה עושה אפילו על הניתוק, הרמה הגדולה יותר זה יכול לעשות, שאדם כשהוא לא אוכל, הוא כמו מלאך. אבל זה לא עושה אותו אדם שרוצה לאכול פחות, מבינים? במוצאי יום הקדוש כשהוא חוזר אדם, הוא רעב, כמו כל אחד. בעצם בכלל, אבל האדם לא עזר לו.

אז אני לא רואה, ואותו דבר, למישהו יש תאווה, הוא אומר, העצה לעבוד על תאווה היא להכות את עצמו הרבה, אני לא יודע מה. לא נראה לי שזה עוזר, אולי יש עניין שהוא עושה סיגופים, אבל לא בשביל שזה עוזר.

אבל יש מידה אחרת שסיגופים כן עוזרים לה

אז אבל, זה מה שאתה אומר, יש כן דברים שעוזרים ל, את זה צריך לשמוע. יש מידה אחרת, שלאותה מידה עוזר כן להתרגל ל… לתענוג.

פירוש הרמב״ם על המדבר

הדוגמה הגדולה: פרשת בשלח

מה הדוגמה הגדולה לזה? הדוגמה הגדולה לזה היא פירוש הרמב״ם על המדבר. פירוש הרמב״ם על פרשת בשלח. זה פירוש מעניין של הרמב״ם.

תלמיד: כן, בפרשת בשלח, גם בדברים, גם בעיקר.

מגיד שיעור: אבל פרשת בשלח, הרמב״ם אומר את זה כבר על פרשת בשלח. הרמב״ם אומר, למה הקב״ה לא לקח את היהודים ישר לארץ ישראל? הרמב״ם אומר, כדי לכבוש את ארץ ישראל. אני חושב שזה פשוט.

עבדים אין להם אומץ

הרמב״ם אומר במפורש, לא, יש העזרא שאומר על משה רבינו תורה אחרת. אני אומר שהרמב״ם אומר, תורה אחרת הפוכה. הרמב״ם אומר כך, שהיהודים היו צריכים ללכת לארץ ישראל, כל הדרשות של משה רבינו מתחילת ספר דברים, עוקר את זה, צריך להיות התחזקות ולא לפחד, חזק ואמץ, יהושע בן נון, ויש את כל היהודים. שבורים מהגויים שם להילחם, בקיצור, להיות בעלי אומץ רב.

חלק 4 מתוך 7

והטבע, אומר הרמב״ם, הוא שעבדים אין להם אומץ לב. עבדים הם בני אדם, יש להם חיים קשים, אבל הטבע של עבדים שנמצאים שם מתענוג, אין להם שום דבר אחר, אין להם שום עצמאות אנושית, אין להם כלום כלום. הדבר היחיד שהוא יכול לעשות הוא לאכול קצת, רבקה רניחה לי, אבל הוא לא יכול לעשות כלום. הוא אינו אדם שעושה, אין לו בעלות, אין לו בעלות על עצמו, אין לו אדון לעצמו, הוא לא יכול לעשות כלום.

למען ענותך – לאמן את היהודים

אז בגלל זה, זה לכאורה הפשט הפשוט, בגלל זה היהודים, וגם התירוץ למה אין זו סתירה כל קריעת ים סוף עם מתן תורה עם זה, כי רואים, זה מה שהיהודים הרוויחו, פעם אחת שניהלו מלחמה, זו היתה המצווה שבאה להם בים סוף, כולם נבהלו, משה רבינו עשה נס, התאמצו, וזה היה גם כן, אבל הם לא החזיקו מעמד בלחימה, הקב״ה היה צריך להילחם עבורם, ה׳ ילחם לכם, אבל היהודים יכלו להילחם על כלל ישראל, זו בכל זאת מצווה שצריך להילחם, זה היה הסדר.

אומר הרמב״ם, שהטבע הוא שאנשים שגדלים במדבר ובתנאים קשים, יש להם יותר אומץ לב, כי הוא מתרגל. כמו שהוא אומר, הוא מתרגל פיזית, הוא צריך לבוא בעצמו, אין לו ברז שממנו יוצא מים, הוא צריך בעצמו לחפור את המים, הכל לא בא מאליו, לא בא מעצמו, אדם הוא עצמאי בפני עצמו, והוא חייב להתאמץ, וכך הוא מקבל את מידת הגבורה, מידת האומץ, קוראז׳ ביידיש.

אומר הרמב״ם, בגלל זה היו היהודים ארבעים שנה במדבר, זה פירוש “למען ענותך”, כל הפסוקים האלה שאתה מזכיר, שכך אפשר היה… נעשו יותר… איך אומרים?

שיחה על פשט ודרש

סתירה בפסוקים

תלמיד: כן, אני יודע, זה עולה על פשט, לא על דרש. אמרת לי שמלחמה צריך לעשות על פי פשט, לא על פי דרש, כן? על פי מדרש אכן היה הכל בסדר, אבל זה המדרש, היהודים המדרשיים היו באותה מדרגה, היהודים הפשטניים לא היו…

מגיד שיעור: אוקיי.

תלמיד: כן, הפסוקים, אני אומר לך, יש סתירה בפסוקים, אמת. אותו פסוק.

מגיד שיעור: התירוץ הוא שזה תלוי בהשקפה.

תלמיד: אוקיי, אוקיי, אנחנו דיברנו… אתה צודק, בקבוצה שלנו של פרשת השבוע דיברנו שיחה ארוכה על זה, חקירה גדולה שאתה מבין, כמו שאתה אומר, סתירה בפסוקים עצמם, זה לא רק הפשט והדרש. אבל בסדר, אפשר לענות על זה, יש תירוצים על זה.

המסקנה: מדבר = אימון לגבורה

נעשים גבר בעצמו

מגיד שיעור: אבל עכשיו, זה הפשט של הרמב״ם על המדבר, שכך… אני מתכוון גם, אני רוצה לומר חידוש.

תלמיד: כן, נעשים בחור, אדם, גבר בעצמו.

מגיד שיעור: אז, כמו שהוא אומר, כך כשמאמנים חיילים, אחר כך בגמרא, וכל אחד יודע מה עושים, כי לא נותנים לו, שולחים אותו למחנה, לפני כן הולכים למחנה. אנחנו מתרגלים שאנחנו לא צריכים מיטה, אנחנו לא צריכים… מספיק שיש משטח, אפשר לישון עליו. אפילו במחנה כאן, אי אפשר… יש מיזוג אוויר, אמת, אבל זה לא דבר יותר. בקיצור, לומדים שאפשר וצריך, וכך אדם נעשה יותר.

אני מתכוון, אני רוצה לומר אפילו חידוש מעניין. אני חושב שזה יתפוס אתמול, אולי נתחיל.

המעגל של ההיסטוריה: מגבורה לנוחות

האדם לומד להסתפק בפחות

אנחנו מתרגלים שאנחנו לא צריכים מיטה, אנחנו לא צריכים… מספיק שיש משטח, אי אפשר לישון עליו. אפילו כאן אי אפשר… יש מיזוג אוויר, אמת, אבל זה לא דבר יותר. בקיצור, לומדים שאפשר וצריך, וכך אדם נעשה יותר.

חידוש: הפירוש של פרשת עקב – המעגל של ההיסטוריה

אני מתכוון, אני אומר אפילו חידוש מעניין. אני חושב ש… אני רוצה לתפוס אתמול, אולי נמשיך. אני חושב שזה הפירוש של פרשת אבות. בפרשת עקב ובפרשת האזינו כתוב שיש מעגל, כן? מהו המעגל של ההיסטוריה היהודית, או אולי של ההיסטוריה בכלל של בני אדם?

המעגל הוא שזה הולך קשה, עובדים קשה, זה מדבר. יש כוח, יש אומץ לב, ונלחמים, וצריך להיות עם הקב״ה גם כן.

סטייה: אמונה ובטחון

יש גם משהו לעשות עם זה, צריך לעשות שיעור אחר שקשור לאמונה. אמונה לא אומרת שישנים, אלא חזקיהו המלך היה לו כזו אמונה שישנים והקב״ה עושה. בדרך כלל אמונה אומרת שעושים והקב״ה עוזר, אבל לפני כן זה בטחון. הרבה יותר גדולה אמונה של מי שעושה והוא לוקח את הסיכון שהקב״ה יעזור לו, ממי שהוא אומר, הקב״ה אמר וה׳ הטוב בעיניו יעשה. או שינצחו במלחמה.

מה יעשה הקב״ה? פסוק, כן, נאמר על המלך? חזק ונתחזק בעד עמנו ובעד ערי אלהינו וה׳ הטוב בעיניו יעשה. כך נאמר? זה פסוק אחר, נאמר על המלך שהשאיר אולי, הוא אמר.

תלמיד:

כן, כן, כן, זה מעשה קיצוני.

מגיד שיעור:

אבל ה… הפסוק בספר שמואל אומר, דוד המלך אמר את זה? יואב אולי? שמואל בית י׳. זה פסוק, זה פסוק.

תלמיד:

כן, כן, זה מה שהוא מדבר.

מגיד שיעור:

אבל יש פסוק, זה יואב. זה פסוק של יואב, יואב. יואב, שר הצבא של דוד. היה מצב, מצב מאוד קשה. הוא אמר חזקה, הוא אמר דרשה לאחיו, הוא אמר לאבישי, הוא רוצה ללכת לכאן, הוא רוצה ללכת לכאן. חזקה, מהחזקה הזו בעד עמנו ובעד ערי אלהינו, וה׳ יעשה הטוב בעיניו. הקב״ה יעשה… אוקיי, זו גם אמונה מסוימת, כי אם לא היה בורח, הוא הלך, הוא החזיק שתפקידו הוא להתחיל את הדבר.

אוקיי, אני מתכוון רק חזרה, אני רוצה רק דרך אגב. הוא לא אומר, הוא רוצה כן. אבל הוא יודע שהמצב אבוד. אם הוא לא היה רוצה כלום, לא היה הולך למלחמה, שהקב״ה יאמר, זה חזקה, הוא רוצה, זה לא נוגע לו. הוא רוצה כן, אבל… בכל מקרה, זאת אומרת, כן, לילה, לא, לא, אז זה מה שהדרשה אומרת, אנחנו תמיד חשבנו, אני תמיד חשבתי שהפסוק שכתוב ואכלת ושבעת ורם לבבך ושכחת את ה׳ ויאמר בלבבך כחי ועצם ידי, עשיתי את כל זה שזו בעיה של תאוות.

החידוש המרכזי: “ואכלת ושבעת” – לא תאווה, אלא פחדנות

כמו שאני הרבי שלי לימד אותי בחדר. נעשים בעל תאווה גדול, שוכחים מהקב״ה, נעשים בעל גאווה, כחי ועצם ידי, כל הדרשה. עכשיו אני מבין, תאווה אין לזה קשר לשיחה. זה לא אמת, אני אסביר טוב יותר, זה לא אמת שיותר מדי כסף עושה מנהיג.

אני לא לומד אמת, אמרתי שיעור לפני שבועיים, ומפריכים את זה, שכי אנחנו גרים בבורו פארק ויש בסופרמרקט שלושים אלף מאכלים אחרים, אנחנו בעלי תאוות גדולים יותר. היו בעלי תאוות זה משהו מסיבות אחרות. לא בגלל זה.

תלמיד:

מי אומר את זה?

מגיד שיעור:

זה היה שיעור חמישה עשר באב, זוכרים? זה עובר על הפסוק, עושר אשר נתתי לו עמדו, עושר נתתי מן העץ ויאכל, זה כפיית טובה. אם יש שלושים אלף מאכלים שם, צריך לעשות שלושים אלף ברכות. ויכול להיות שהירושלמי אומר שעוברים על כל פרי, אולי גם על כל ירק, אני לא יודע, אולי זה סם המוות. אני לא יודע, הוא רואה את הדבר, אבל הוא יכול להיות. בכל מקרה, פעם בשנה, פעם בחיים, אני לא יודע.

בקיצור, אלא מאי, טוב מאוד. אני חושב שלמדתי לא נכון עד עכשיו את הפשט. אין לזה קשר למידת התאווה, גם לא למידת הגאווה. אני יודע, הסמ״ג אמר שזו גאווה, צריך להבין טוב יותר את כל הדברים האלה. אני חושב שהפשט הפשוט בפסוק, כך אני מבין מהרמב״ם ומכל המקומות, הפשט הפשוט אומר משהו אחר.

כי טבע האדם אינו שכאשר יש לו כל מיני דברים, “בתים מלאים כל טוב”, הוא נעשה בעל תאווה. יכול להיות שהוא נעשה בעל תאווה, נדבר מיד, אני לא בטוח בזה, כי אתן לכם את החילוק למה אני חושב שהוא לא בעל תאווה דווקא.

מה שהוא נעשה הוא פחדן, coward. איך אומרים coward ביידיש? ההפך ממי שיש לו courage. איך אומרים?

תלמיד:

חלשלוש, צדיק׳ל, נו?

מגיד שיעור:

בקיצור, אני לא יודע איך קוראים לזה. מקל? אולי, אני לא יודע. בפסוק בפרשה של השבוע שעבר זה נקרא “איש ירא ורך הלבב”. כן, זה הפירוש.

תיאוריית המעגל של אבן ח׳לדון

אוקיי, בואו… אני כבר בשלב שאני רוצה לסיים את השיעור שלי. אז, זה מה שאני מחזיק. נראה שהפשט הפשוט בפסוק ובעניין אינו שנעשים בעל תאווה או בעל גאווה, אלא שנעשים איש ירא ורך הלבב. וזה בדיוק הטבע. אדם נעשה הכל נוח, שוכחים שלפעמים צריך להתאמץ.

ובגלל זה, זה ידוע, זה היה גוי, איך קראו לגוי שהרמב״ם מביא על זה, ההיסטוריון המוסלמי? אבן ח׳לדון.

תלמיד:

אבן ח׳לדון.

מגיד שיעור:

אבן ח׳לדון כתב ספר מפורסם שמסביר איך ההיסטוריה עובדת. לפני שמישהו אומר הוא עוד פרשת האזינו, לפי מה שמבינים כאן, הוא היה קצת לפני הרמב״ם, הרמב״ם מביא אותו לדעתי. הוא היה באותה תקופה, והוא מסביר איך עובדת כל ההיסטוריה.

רואים, ומי שמסתכל בחדשות היום יכול גם לראות, זה דבר מאוד נורמלי, רואים שכל כמה דורות, כל כמה מאה שנה, אני לא יודע, כל פרק זמן, יש מלכות אחרת שהם לוקחים את כל העולם. ואחר כך הם נעשים יותר נוחים, ואחר לוקח מהם.

הוא אומר שזה סדר הדברים. יש אנשים שגרים במדבר, הם צריכים להתאמץ. פעם היו הערבים בזמן של מוחמד, לפני כן היו המונגולים, ואחר כך היו הרומאים. כשהם התחילו הם היו כולם אנשים קשים, הם התאמצו הרבה. ובזמן שהם הלכו קשה, הם נעשו גיבורים חזקים, הם למדו. אני לא יודע, בואו נאמר בקיצור, הם היו חזקים מאוד.

החילוק: נוחות, לא תענוגים

ומצד שני, את מי הרסו? כל מיני יושבי ערים לבטח, כמו עם שוקט ובוטח, כמו יושבי לשם שם בפרמז, כאלה אנשים נוחים שיש להם, העיקר אצלם הוא נוחות, יכולים להיות עם תענוגים, אבל הבעיה אינה התענוגים, הבעיה היא הנוחות, אהבת הגבורה.

כלומר, אין כבר כלום, אין לו שום מסירות נפש על כלום, כלום לא חשוב. כל חייו נעשים כך שיעבור המהלך, שילך לו טוב לתאוותיו.

תלמיד:

מה? נו, אינדיבידואליסטי זה לאו דווקא זה, והגיבור הוא גם מכיר אינדיבידואל, כמו שדוד הלך עם גוליית לבד.

מגיד שיעור:

כן כן, זה יותר כמו עצלות, רפיון. הוא נעשה רפוי, הוא נעשה… אפשר לומר, יש לזה קשר להדוניזם, ונעשים רודפים תענוגים. אבל אני אומר, העוולה כאן אינה רדיפת התענוג, העוולה היא רדיפת הנוחות. לא אותו דבר.

ואחר כך, כל כמה דורות באים כמה אנשים שאין להם כלום, הוא יכול לחיות ארבע שנים במערה ושם. ממש, ורואים שיש לו את האומץ, הוא ימות, הוא יהיה מוסר נפש אלף פעמים, וזה לא עוזר כלום, הוא עדיין עומד. למה? כי יש לו את כוח הגבורה. הוא קרא לזה עשה ביאבס, כך בערבית.

וכך זה משתנה, כי זה המעגל, אפשר לנסות, לפעמים באה מלחמה, לומדים כן להילחם. בקיצור, אפשר לעשות תשובה.

דיון: יישום על ההיסטוריה היהודית

תלמיד:

היהודים היו כן, היהודים זה אני…

מגיד שיעור:

לא, נכון, נכון, זו בדיוק הנקודה. היהודים, אם אתה חוזר, אגב, אני יודע, הם דוד המלך, אני יודע, כשכבשו את ארץ ישראל, הם היו ה… בדיוק, כי נעשו נוחים.

תלמיד:

למה נבה?

מגיד שיעור:

לא אמת, לא אמת, חברי, חזרו. קודם היה… מה אתה עושה כך עם החשמונאים?

תלמיד:

קצת.

מגיד שיעור:

הם עושים חנוכה לכבוד זה, הם גיבורים בן חלשים, רבים היו חלשים במציאות, אבל היו בעלי אומץ. זה בכל זאת הפואנטה.

תלמיד:

לא, זה לא אמת, תמיד.

מגיד שיעור:

אוקיי, מה בא אחר כך? מדברים היסטוריה. אני אומר לך תורה.

תלמיד:

כן, מה?

מגיד שיעור:

אני שומע כאן נקודה, כי השבת לא היה עד עם הרבא. אמת על יהדות, אגב. יש אנשים שנעשה נוח שיהדות הולכת קל, ואחר כך מאבדים את זה כי בא אחר שיש לו את האומץ. אחר כך נעשה דור שקשה ליהדות. מי נשאר יהודי שומר מצוות? מי שהוא גיבור. חוזר חלילה. אמת, הרוחניות היא גם אותו הדבר במיוחד.

נוחות מול גבורה

תמהתי, כי הוא רצה שהרב ילך עם כיסא גלגלים, והוא לא רצה שהאנשים העשירים היו נוהגים לשאת. זה לא נראה כמו… אני יודע שאומרים לו, הוא יהיה לי עצלן חסר תועלת. ואחר כך אני יודע שיוליוס, כל המלכים הגדולים, הלוחמים הגדולים ביותר… אבל תפסתי שזה בדיוק לא… כשהוא היה צריך להילחם, הוא רץ כמו משהו. היה משהו מסוים… רואים שהנוחות אינה רעה רק להיות נוח.

תלמיד:

לא, לא.

מגיד שיעור:

אבל יש לו את המידה במקום הנצרך כשצריך. כמו שאני אומר את משוגעת. אני רוצה להסביר משהו יותר עמוק. אני רוצה לעמוד אז המשל… תן לי לסיים, תן לי לומר הלאה.

נושא חדש: צער כאימון לגבורה

אז, יוצא שיש מידה אחרת שקשורה לנושא של צער יותר. כלומר, להצטער, לחיות חיי צער ישירות. יכול להיות שכתוב במשנה חיי צער תחיה פירושו מניעת תענוג. אני לא יודע מה פירושו להתייסר, אני צריך פשטות, איך אני מתכוון. אבל יש דבר כזה של לחיות חיי צער דווקא, כמו שהוא אומר, החשמונאי שהוא הולך לגור במדבר, אבל הוא יכול לגור במדבר, הוא גם גדל משם, הוא לא מחזיק שום… הוא לא רגיל ל… כמו הרבה פעמים אנשי השטעטל הם חיילים הרבה יותר חזקים מאנשי העיר, כי העיר רגילה, שהכל עובד, בסופרמרקט יש הכל, ופתאום אין, הוא לא רגיל לסוג חיים כזה.

אז הנושא של צער, הנושא של דווקא להתגבר על צער, זה מאמן אדם ממש למידה שנקראת גבורה, מידת הבטחון אפשר לקרוא לזה, סוג כזה

החילוק בין מידת הגבורה ומידת הפרישות: אומץ דורש צער

כל המידות הולכות יחד – אבל לא בפועל

כל החסרונות הולכים יחד, כל המעלות הולכות יחד. אי אפשר לחלק, החלוקה היא רק למדא שבעיקרא. כן, אפשר, אבל לא בשעת מעשה. מי שהוא בעל תאווה קיצוני בגלל זה אינו גיבור, כי להיות גיבור צריך מסירות נפש.

קושיא על התניא: יסורים נגד מיתה

תאר לעצמך, ראיתי שמישהו כבר שואל את הקושיא על התניא. זה מאוד מעניין, כי ראיתי, עשיתי חיפוש בחיפוש בחיפוש בחכמה, ראיתי שמישהו שאל את הקושיא מהתניא.

התניא כתוב שצריך לעשות קל וחומר, כמה פעמים הוא אומר בכל זאת תורות כאלה, שאחד הדברים הוא שאדם צריך להיזכר שהוא עושה בפרק כ״ד, באותו אזור, אומר הוא שאחת ההתבוננויות צריכה לעשות לו, אני בכל זאת מוכן למסור נפש, זה בכל זאת קל וחומר צער קטן שהוא קל יותר מיסורי מיתה. כן, יש את העבודה זרה שהוא אומר את אותה תורה, אבל הוא אומר את זה גם כהתבוננות, שצריך לעשות את ההתבוננות הזו.

הקושיא של בחור על התניא

וראיתי איזה בחור כתב, לליובאוויטשים יש בכל זאת הרבה קאפצעס איתו, הוא שואל שאלה קשה. מישהו שאל ש… הדבר הזה או לא אני לא יודע, אבל זה מדבר עם הבעיה הזו.

תרגום לעברית

מישהו שאל שהוא לא מבין, הרי כתוב בגמרא, אלמלא נגדיה לכל… הגמרא אומרת בבירור שיכול להיות שמלקות חמור ממיתה, כי אלמלא נגדיה לחנניה מישאל ועזריה היו משתחווים. ומה אומר התניא שייסורים הם תמיד פחות ממיתה? הרי יכול להיות שייסורים גרועים יותר ממיתה.

תשובתו של רבי פניאל קורף

וראיתי שרבי פניאל קורף עונה לו שם, הוא אומר ש… התניא מדבר על מלקות, הוא לא מדבר על לא לאכול חתיכת פיצה. אתה צודק, יש מלקות, מדברים כאן על דמיונות, הוא גם אומר את הדבר שזה לא צער, זה מניעת תענוג.

התירוץ האמיתי: שתי מידות שונות

אבל בהכי נמי, אני מתכוון בהכי נמי, אני מתכוון רק מה שאתה שואל, יכול להיות, זו האמת, התניא הרי בנה על זה, זו האמת שאנשים כשנוצר מצב של מסירות נפש, כי אז זו מידה אחרת, זו לא באמת סתירה.

דווקא זה התירוץ לסתירה, שהתניא כביכול בונה על הסתירה, היסוד של אהבה מסתרת, או התירוץ הפשוט לסתירה, שכבר עומד בספר חסידים הסתירה אני זוכר, התירוץ הפשוט לזה הוא, שפגשתי הרבה פעמים, אם בא גוי והוא מצווה לחלל שבת, למות או להיות גוי, אני נבוך, תתפוצץ או אז זה ניצחון, אני מתכוון זה ניצחון קדוש, אבל סתם אני אוכל לבד, זו מידה אחרת.

זה נחשב בתניא, החשבון של התניא הוא על הרמות העמוקות יותר שדיברנו עליהן קודם, אבל הרמות המעשיות הן דווקא שתי מידות שונות.

גיבורים שהם בעלי תאווה

בוודאי יכול להיות גיבור שהוא בעל תאווה, הרבה פעמים גיבור הוא בעל תאווה, כי הוא גיבור מאדם רגיל, לא דווקא הוא כזה. קשה לקרוא מה זה אומר בעל תאווה. זה יהיה לגביו, בוודאי כשהוא ניהל את מלחמתו הוא לא נתן, אבל עד שהוא התחיל להפסיד, הוא לא נתן לכבודו ולתאוותיו לעמוד בדרך, כי הוא לא מיוחד, אבל היא הייתה נוכחת כנער גס כנראה.

הגנרל האמריקאי

יש אחד, אני זוכר, מי? אחד מהגנרלים באמריקה. זה שאמר be kind, be cautious, and have a plan to kill everyone you meet. ולא, אחרון, פיטרו אותו. פטריוטס? מה קראו לו מונק. הוא שכב כל היום במלחמה, רק קרא ספרים על איך לנהל מלחמה, הוא לא עסק בשום דבר מתאוות עולם הזה.

אבל כן, יש אולי כזה רעיון, שכדי להיות לוחם טוב, צריך להיות קצת פראי. אבל שוב, זה לא הפראי, הוא לא חסיד. כי הוא בכל העולם כזה ניק, רק זו השגיאה שלו. בכל אופן, העולם מסביר, העולם מסביר, הוורימבר.

ההבדל בין אומץ לב לפרישות

אוקיי, חזרה לעניננו. מה זו תאווה אחרת? מה ההבדל? רק ההבדל הוא שיש תאווה, לא כל תאווה היא אותו דבר. זה מה שאנחנו אומרים כל השיעור בנוי על זה.

אז חזרה לעניננו. אז זה אמת שלסבול צער קשור למידת האומץ, לא למידת הפרישות, של לא להיות בעל תאוות. אז מידה אחרת, שתיהן מידות טובות. אבל הן לא אותה מידה, ושתיהן מידות טובות, מובן מאליו, כמו כל המידות, בדרך המצווה לפני ה׳ וכו׳.

זה לא רק שתי מידות שונות – יש סתירה ביניהן

אני יכול להסביר לך אפילו יותר טוב, אני אגיד לך את הלמדות מזה, למה זה לא רק ששתי מידות שונות כי אלו מצבים שונים, יש אפילו סתירה בין שתי המידות. למה? כי אני אסביר ככה.

דברי משה דיין: אומץ לב הוא דווקא כשיש פחד

תדמיין, יש אדם ש… איפה ראיתי? ראיתי, אה, ראיתי במפרשים של הספר, ראיתי שאחד מביא שמשה דיין אמר, שאנשים אומרים שיש לו הרבה אומץ לב, הוא אומר שהוא חושב שאין לו אומץ לב.

פשוט, כשהמלאך שנותן לכל אחד את הדבר שנקרא פחד, שיש פחד ממצב, הוא איכשהו פגום, אין לו פחד שהוא ימות. זה איזו בריאה מוזרה, יכול להיות דווקא כך, לא ידעתי, זו איזו בריאה מוזרה, נעשה כזה אדם, אין לו פחד, מה הוא יעשה? הוא עושה, זה לא אומץ לב.

אתה מבין מה הוא אומר? אתה מבין מה הוא אומר כן? אומץ לב הוא שם שיש כן פחד. זאת אומרת, לא כמו שיש פחד, כשראוי לפחד.

התניא הוא דלא כהתניא: מסירות נפש היא רק כשהחיים בעלי ערך

אומר הוא, יש גם דבר שהתניא הוא כביכול דלא כהתניא, מי שלא אוכל חתיכת קוגל שלא בריא לו וזה סתם שטויות, זו לא מידת המסירות נפש, כלומר, הוא הולך, באופן מופשט, חסידותי זו מסירות נפש, זו לא מסירות נפש, כי זה דווקא לא דבר טוב. ואם הוא דווקא לא אוהב את זה, זה בוודאי לא מסירות נפש.

מתי זו מסירות נפש אמיתית? מסירות נפש היא דווקא כשאדם שיש לו כן על מה לחיות. מי שאין לו על מה לחיות, למשל, סתם אלעזר אין לו מה לעשות עם חייו, והוא מוסר נפש. זה גם תירוץ, למה לא להתפעל מהחברה שמוסרים נפש, כל המחבלים המתאבדים האלה? אין לו חיים. מה הדבר הכי טוב? הדבר הכי טוב, הדבר הכי טוב שיכול לקוות, אולי יכתבו על פתק שהוא היה יהודי אמיתי.

אבל יהודי שיש לו כן על מה לחיות, יש לו את כל תורת החיים. לכן מסירות נפש מעניינת, כי במסירות נפש הקב״ה אומר שבמקרה הזה, על דבר כזה, כדאי למות, שזה ואהבת את ה׳ אלקיך בכל לבבך ובכל נפשך. כדאי למות על אהבת ה׳, ולמסור את החיים שהם כן שווים משהו. אם החיים לא שווים כלום, זה לא מעניין כל העניין. זה לא דבר אחר.

מי שאומר, עולם הזה לא חשוב, זו לא מסירות נפש. זו מידה אחרת. הליובאוויטשער רבי עוד ידבר על הבעיה, שזו לא מסירות נפש, זה שכל הישר.

אומץ לב הוא דווקא במקום מצטער

יוצא, אני מתכוון שזה תירוץ במובן מסוים. מסירות נפש היא רק כשזה דווקא במקום מצטער, מבין? מסירות נפש או אומץ לב, שמעתי שמסירות נפש היא קיצוני עם אומץ לב. וגם הרמב״ם אומר שכל מי שעושה מלחמה ידע שעל יחוד ה׳ ועל קידוש השם, על יחוד ה׳ יעשה מלחמה, על יחוד ה׳ יעשה מלחמה, על יחוד ה׳ יעשה מלחמה.

אבל אומץ לב הוא דווקא כשמרגישים כן את הצער. כשיש כן צער, זאת אומרת מרגישים, וזה במקום שראוי להיות מצטער, למשל למות, בוודאי לאדם טוב זה דבר רע שהוא ימות, יבכו עליו. כן, בוכים על שרה לימלך מלכות, לא שמחים. איי, הוא עשה את המצווה הגדולה ביותר, אה, עדיף היה שהוא יישאר בחיים. באמת, עדיף בכמה שיש תועלת שצדיק ילמד בעולם הזה. זה צער, אבל למרות שזה צער הוא מוסר נפש.

אז האידיאלי, בעל האומץ הגדול ביותר יש לו כן צער בגוף, ולא מופשט מזה. אולי, יכול להיות בשעת מעשה הוא לא חושב על זה. אתה יודע, יש כאלה, יש תורה של… נו, של מי? שאתה יודע שזה מסירות נפש, לא מרגיש את הצער, אפשר לעשות שיחה שלמה על… אה, זה של הרבי הקודם, של הראשונים רחת שיש, אני זוכר.

הקבלה של מהר״ם רוטנבורג

כן, כן, כל החסידות מביאים את זה, אבל זה כבר עומד ב… יש קבלה מ… מהר״ם רוטנבורג מהראשונים, יש כזו קבלה שלא מרגישים צער, ויש אפילו יחוד שצריך להשתדל לא להרגיש.

אוקיי, אני אומר, טוב, אבל זה לא אותו נושא. כי זה אומר שבשעה שהוא עושה את זה הוא נפשית שלו, או כך הלאה, יש כזה דיבור. אבל בעצם הערך של מסירות נפש הוא רק כי יש לו כן צער, כי זה כן שווה משהו.

לצדיק יש פחות צער – לבעל תאווה יש יותר צער

מה שאין כן, אם חוזרים למי שמתגבר על התאווה, מתגבר על התאווה זה לא כך לפחות לפי דרך הרמב״ם. אם מישהו יאמר שיש לו תאווה גדולה, ומתגבר הוא פרוש גדול יותר, אתה צודק. אבל הרמב״ם אומר בפרק כ״ו, לא הולכים כך.

שיטת הרמב״ם: הפרוש האידיאלי לא מרגיש תאווה

אנחנו הולכים שהנשבע תאווה האידיאלי, הפרוש האידיאלי, לא מרגיש שום תענוג בזה בכלל. זאת אומרת, שום תאווה, תענוג כגופני, הוא אולי מרגיש, אבל אין לו טעם בזה. זו לא התאווה שלו, התאוות שלו מעובדות. הוא צדיק, הוא לא בינוני, הוא לא נלחם עם עצמו, הוא צדיק התניא, הוא רק אוהב מה שצריך לאהוב.

צער הוא ההפך מתאווה

המידה של פרישות היא המידה של כמות נכונה של תענוג. וממילא, תחשוב, אם ההפך של תענוג הוא צער, אין לו גם צער.

זאת אומרת, בעל תאווה גדול, יוצא עכשיו יוצא דרשת מוסר נגד בעלי התאוות, בעל תאווה גדול הוא לא רק מי שהכי אוהב לאכול, הוא גם זה שהאוכל גורם לו את הצער הגדול ביותר. כי אוכל הוא, ההפך של תענוג הוא צער. כשאין תענוג שחושבים שמגיע לך, שאתה צריך, יש לך צער.

פשוט, בעל תאווה קטן יש לו קצת צער כשהוא רעב. אני לא מדבר על רעב כמו שצריך, כמה שהוא צריך יותר, זה מפריע לו, זה כואב לו, זה hurts. אז מה שאין כן צדיק, מי שאינו בעל תאווה, אין לו את הצער.

אז לומר שמידת הפרישות היא פחות לאהוב תענוג, אבל גם פחות צער. אמת? ויכול אפילו להיות שיש מסוים, אני אגיד, אתה מתחדד לומר, לא נכון שלבעל פרישות יש יותר צער, יש לו פחות צער. בעל התאווה הוא דווקא זה שיש לו יותר צער. למה? כי כמה שיותר תאווה, כך יותר צער. כי צער הוא ההפך מתאווה.

לבעל התאווה יש שני סוגי צער

עכשיו, אני יכול לומר אפילו עוד צעד עמוק יותר, ולומר, זה לא ראיתי כתוב. הצער של השבוע האחרון של מישהו…

תלמיד: לא, יהודי ישר אין לו ניסיון, רק מתגבר על יצרו יש לו ניסיון.

מגיד שיעור: אוקיי, רגע, זה אתה אומר? לא, לא, זה התירוץ. מדובר על הצדיק, שאין לו, הוא לא אוהב את זה, אין לו צער, לא את הצער, שני צערים שאין לו.

גם כשנגמר בדיוק במכולת, סוג הבשר שהוא אוהב, יש לבעל תאווה צער גדול, ליהודי הישר אין צער. וגם בשעה שצריך להתגבר, יש דבר אסור, וצריך להתגבר, הצדיק זה קל והרשע זה קשה.

דרשת מוסר: בעל התאווה הוא בריאה מוזרה

והכל יחד שלבעל התאווה יש יותר צער על האוכל שלו, הוא דווקא בריאה מוזרה. כי שם הוא מאוד אוהב. וכמה ששם הוא מאוד אוהב, זה קשה. כי מניעת התענוג היא אצלו צער. תמיד מניעת התענוג היא צער מסוים.

שיחה עם תלמידים: מתי יש צער?

תלמיד: מה? אם זה לא חסר כאן, בהכי נמי, לזה אין לו. אבל כשזה לא כאן, כשזה בדיוק לא כאן, זה רע. והשני אין לו כי אתה לא עושה את זה.

מגיד שיעור: אתה צודק. לא, הסוג השני אין לו. אבל אם היה עושה, לא, האמיתי יש לו כן.

המידה הראויה של תענוג וצער: דעת, כסף, ושבת

צער בעל התאווה פרופורציונלי לתענוג שלו

אז בכל מיני דרכים, לבעל התאווה יש יותר צער מהאוכל שלו. הוא דווקא בריאה מוזרה, כי הוא מאוד אוהב את זה, וכמה שהוא מאוד אוהב את זה זה קשה, כי מניעת התענוג היא אצלו צער. תמיד מניעת התענוג היא צער מסוים.

תלמיד: מה? אם זה לא חסר כאן, בהכי נמי, לזה אין לו.

מגיד שיעור: אבל כשזה לא כאן, כשזה בדיוק לא כאן, זה… לא, אתה צודק, הסוג השני אין לו, אבל אם היה עושה, לא, אז יש לו כן. אם הוא מתגבר על יצרו, אם הוא יהודי ישר, הוא מתאפק, הוא מרגיש רע, הוא מתאפק, בקיצור, יש לו חלק. כן, כן, רק הקב״ה, אפילו בינוני של תניא כשהוא מתגבר על מה שיש לו, הוא בפנימיות הוא רשע, כי הוא אוהב את זה. כן, יש לו גם את הצער.

אז, זו טענה נגד הנושא של להיות בעל תאווה, שהוא חושב שיש לו יותר הנאות, ולכן יש לו גם יותר צער. על כל פנים כמה שיש לו יותר הנאות, יש לו יותר צער, כי זה ממש זה לעומת זה.

מידת התענוג של הצדיק

מה עם הצדיק? מי שיש לו את מידת התענוג הנכונה, יש לו את התענוג הנכון. אז לא רק, אני מתכוון ככה, צריך לחשוב כאן, זה לא ראיתי כתוב ברור, אני חושב את זה בעצמי. לא רק שהוא, נגיד ככה, אם היה נכון שיש לו את התענוג במידה הראויה, יש לו צער במידה הראויה. אולי זה פחות, אבל זה לא כלום.

זאת אומרת, אתה יכול לשאול אפילו למשל, הגמרא מדברת שם על פלטי בן ליש, הוא הלך ובכה כי לקחו ממנו את אשתו. פשוט הוא בכה כי לקחו ממנו את התאווה שלו. אומרת הגמרא, לא, הוא היה צדיק, הוא לא עשה כלום, הוא בכה על מצווה דאזלא מיניה, שהיה לו התגברות על התאווה. אוקיי, צריך להבין האם זה מתאים למה שאומרים, כי לא צריך להיות שום תאווה בכלל, או שיש מצב של ניסיון, זה לא נוגע.

התאווה הראויה לאישה

אבל מה אני מוציא? שכשלצדיק אין את התאווה שלו, יכול להיות שיש דברים, יכול להיות שזה ראוי. אדם יש לו אישה, ראוי שיהיה לו תאווה מסוימת אליה. אבל ממילא, אם זה הולך, אם הוא מאבד את זה, צריך להיות עצוב, אמת? אני לא יודע, צריך להיות יותר עצוב כשהאבא מת והאישה מתה. זה לא כל כך חשוב. על כל פנים, יש רק שלושים. כך ההלכה. רק על הורים יש י״ב חודש. כי אפשר, יש עצה. אני לא שוכח מהשעון.

בקיצור, אז אני יודע שיש חלק מהעניין, מישהו יאמר אני צדיק, למה אני צריך אישה? אני מדבר כבר שאשתו מתה. זה לא נכון. כן, זו תורה מעוותת אחרת, אני יודע.

הנקודה העמוקה יותר: לצדיק כמעט אף פעם אין צער כזה

על כל פנים, יש אבל… אני מתכוון שיש נקודה עמוקה יותר, שמסבירה שלצדיק כמעט אף פעם אין צער כזה. ואני מתכוון שזה מעשית כך, כי מזה אני רוצה ללמד זכות. לא רק ללמד זכות, אני מתכוון שזה נכון. שיש לנו, אחד מהם, עוד סיבה, זה בעצם עוד הסבר על שני השיעורים לפני שדיברנו על זה או שלושה, שאנחנו חיים בעולם שמלא תאוות, אפשר לעשות הרבה מאוד ברכות, ברכות הנהנין ברוך השם, והבעיה היחידה למה לא עושים ברכות הנהנין, כי ברכות הנהנין קשורות לדעת, והיה דעת, אבל הדבר הבא, אף פעם אין דעת, לא יודעים, היה דעת, לא היה דעת, ולא היה דעת.

מידת הפרישות לעומת מידת התאוה: השוואה מעשית

הפרוש יש לו רק תענוג בלי צער

מגיד שיעור:

לא, אבל אתה מבין, כן, אפשר ללכת מאה מיליון דולר, אבל זה עולה כל שנה עשרים מיליון דולר. כן, צריך להיות מסוגל להחזיק מעמד. אני יכול גם לקנות, אפשר גם לקנות… בקיצור, צריך להיות עשיר מאוד. זו רמה מסוימת, כדי להיות אדם כזה שיש לו אפילו את התאווה צריך להיות עשיר גדול, ואחר כך, כדי שזה באמת יוכל לעבוד, צריך להיות עשיר עוד יותר גדול.

אבל אני רק מביא לידי ביטוי שחלק מהעניין של כמה תאווה יש לך זה דבר נורמלי. אדם נורמלי אין לו שום תאווה על כמה שזה הרבה מיליון. הפרוש גם עושה סנס, נניח שבשבוע שעבר הוא כן יכול היה להרשות לעצמו, אמת, הוא צריך להתאים את עצמו, אבל אחר כך השבוע אין לו כסף לקנות את החתיכה השלישית של בשר שהוא קנה בשבוע שעבר לשבת, הוא לא יהיה לו תאווה לזה, לא שהוא יגיד הייתי רוצה מאוד, אבל נבך, כואב לי כי אין לי כסף.

יש דבר כזה, יש גם דבר כזה, יותר נורמלי, או אדם יותר מעובד, או שהוא עובד על עצמו, אין לו את התאווה בכלל.

תלמיד:

נכון. אוקיי. צריך להיות עודף של מאה אלף דולר בחודש. אתה תופס? לא מספיק להיות מאה אלף דולר. זה צריך להיות כסף קטן. כי… אה, בקיצור. בקיצור, רבע מיליון דולר בחודש. ובקיצור…

מגיד שיעור:

כן, אבל זה צריך להיות פנוי. הכסף צריך להיות פנוי, אמת? אם הכסף צריך… אתה מבין מה אני אומר, זה חלקות. אז בקיצור, זה לא נוגע, זה לא בשבילי, לא בשבילך. אולי גלגול אחר.

מה שאני רוצה להביא לידי ביטוי הוא, יוצא שיש לו את התענוג כשיש לו את זה, כשזה מתאים, כשהוא יכול להרשות לעצמו, כשזה חלק ממה שראוי לו, כל מקדש שביעי כראוי לו, כל אחד צריך לכבד את השבת כפי הראוי לו, אז הוא נהנה מזה, אבל כשזה לא ראוי לו ואין לו את זה, אין לו שום צער.

אז היהודי שיש לו מידת הפרישות הנכונה, יש לו רק תענוג, יש לו רק את צד הרווח ולא את צד ההפסד.

בעל התאווה – צער בלתי מוגבל

בעל התאווה, עכשיו תחשוב להיפך, מה זה בעל תאווה? בעל תאווה, יש לו גם רמות של כמה גדול בעל תאווה, אבל בעל תאווה הוא מי שאין לו שום גבול, אפשר להיכנס לעומק בזה. תאווה זה מי שהוא רוצה את כל מה שאפשר, זה הרי המשמעות של בעל תאווה. כמה אפשר ליהנות? אני רוצה ליהנות. תמיד הוא רוצה יותר.

כן, יש לו כלל, יש לו מנה רוצה מאתיים, אין אדם מת וחצי תאוותו בידו, זו הגדרה של בעל תאווה. ברגע שזה מוגבל, הוא כבר עומד על… כמו שאומרים, עושים עד המחיר שבו הגבול נמצא.

אבל בעל תאווה, או מידת התאווה שלכל אדם יש במידה מסוימת את המידה, היא בלתי מוגבלת. כל דבר שטעים, כל דבר שהוא הנאה, הוא רוצה.

יוצא שיש לו גם כמה צער? אין סוף. זה מאוד עצוב. כל הדברים שהוא יכול היה אבל אין לך וזה מפריע לו. הרי אין גבול. מה? חסר לו הכל. הרי זה כואב לו. הוא לא יכול מזמן. הוא לא יכול מזמן. הוא לא יכול מזמן.

תלמיד:

לא, הוא הרי אדם נורמלי, הוא לא רוצה. הוא צריך לעבוד. הוא לא עובד על זה בכלל, אם זה חסר לו, אין לו זמן.

מגיד שיעור:

אז, בכל אופן, מסתבר שצריך לצאת שיותר… אני חושב שאם מישהו רוצה למדוד את עצמו בספרים, שיבדוק כמה זה מפריע לו כשבחנות אין את החלב שהיה רגיל, אני לא יודע מה.

מדד מעשי: איך מודדים את עצמך?

כשאין בבית המדרש את החלב האדום לקפה, צריך לקחת חלב אחר, כמה חזק, כמה שניות זה מפריע לו. זו דוגמה טובה יותר מהספרים כשיש, מישהו אומר, יש בחור חסידי, למה אני צריך לקחת את זה? הרי אין שום הבדל. יש הבדל, והרי יש למה, הרי זו עבירה, יודעים שיש הלכה שצריך לשים מלח על הלחם כשעושים ברכה, כי אין זה כבוד לברכה שיהיה פת טפל, כן?

ובגלל זה, אם שמים ממרח יוצאים עוד יותר. זה כבוד לברכה, אוכלים חתיכה טובה של חלה להמוציא. אז זו מצווה, אבל כשאין, אין לו בדיוק את המלח או את זה, זה לא מפריע לו.

אז שם נמצאת ההתגברות על התאווה, על זה יהיו אותן רמות, מישהו שעובד עדיין על הרוב, מישהו שכבר מעובד, שם זה לא מפריע לו בכלל.

מסקנה לגבי רוב האנשים

אבל תבינו, נראה לי שרוב האנשים אינם בעלי תאוה, כי אין להם דבר גדול שהם חסרים אותו. אבל מה כן, רוב האנשים כן, הם פחדנים, אין להם את מידת הגבורה, זו מידה אחרת שצריך לעבוד עליה במיוחד.

מעבר למידת הגבורה – מבט קדימה אחרי יום טוב

וזו המידה הבאה, כן, אבל אחרי יום טוב, בעזרת השם. זה יבוא אחרי יום טוב, צריך לדבר הרבה. יש לי עוד כמה… לא, למשל, ללכת לסוכה, אמרתי שיעור שלם בשנה שעברה. סוכות הוא הענין של מידת הגבורה. הרי כתוב שכל החודש הוא באמת מידת הגבורה. אבל יעקב, סוכה היא על פי קבלה, היא יותר הצד הזה.

ובסוכות צריך להיות אדם. אבל מה היא הסוכה? סוכה כל אחד בונה סוכה, ויוצאים קצת, “בצילא דמהימנותא”, לא על תאוות, יותר על מה שצריך לעשות. לגבי סוכה היא דבר שצריך לעשות בעצמו, “מצוה בו יותר משלוחו”. מה? אין את הכרית השלישית, אין שום צער.

סטייה: מצטער פטור מן הסוכה

אז זה קשור לדבר הקודם שדיברנו עליו, בתחילת השיעור, שאני לא יודע אם זה כמו תאוה, אני לא יודע מה ההלכה של “מצטער פטור מן הסוכה”. צריך לשאול את הרמב״ם.

תלמיד:

כן, זה גם כן. יש צער.

מגיד שיעור:

אבל זה לכתחילה דבר של דוחק ושל צער. אני לא יודע איזו ברכה בכלל עושים על מזגן? “משיב הרוח”.

תלמיד:

כן, אני לא יודע.

מגיד שיעור:

זה סוג אחר של דברים. אתה זוכר שאמרנו שהתענוגים שאנחנו מדברים בעיקר הם דברים שנכנסים לגוף, כמו אכילה ומשגל. זה מה שהרמב״ם מתכוון באמת מחוש המישוש. כל שאר הדברים, פעם לא היה שום נוגע למזגן. אני לא יודע מה חושבים על זה באמת.

דיון: האם מזגן הוא תאוה?

תלמיד:

אני לא יודע. מזגן הוא תאוה?

מגיד שיעור:

כן! לא, מי היה לו את הסלון מלך? פרעה! אני לא יודע, הייתי חושב שזה יכול עדיין לעשות איזו מידה, אני רוצה להתחיל. נראה לי שזה פחות ממידת התאוה, אבל משהו אחר, נוחות, זה קשור גם לנוחות, כאן אני מסכים. אני סבור שאדם טוב צריך להתרגל, לא להיות “רגיש”, כי הכל צריך להיות… אבל אני אומר שוב, זה קשור למה שקורה. יש אנשים מסוימים שבשבילם זה כבוד, ורואים שזה נורא עבורו.

מעשה עם הרבי מסטניסלב

לא, היה רבי שבא לבורו פארק לפני שנים, הוא בא מסטניסלב, היתה לו בית כנסת קטן במרתף, ואני בחור צעיר, נכנסתי לכל הרבי׳ס. אני בא לרבי׳ס, והוא יצא במרתף, פתחו את הדלת, היה חורף קפוא, ואמרו שהרבי מקיים את הטיש שלו, הוא יושב ממש ליד הדלת.

פתחו את הדלת, נכנס… הרבי היה מלא יראתו ופחדותו מבחור קטן, הוא הסתכל בצורה כזו… כאילו מה אני עושה לו קר כל כך? וכמה שנים מאוחר יותר הוא דיבר על שבת, ועל שבת לא היה שום… לא היה לו שום צער, והכל היה תענוג… וזה כבר שנים מאוחר יותר, הוא כבר היום רבי גדול, אני לא יודע…

הסתכלתי בפליאה על בחור קטן, ממש ככה… בחומרה כזו, וכל החסידים ככה… כאילו מי פתח את הדלת? והבנתי באמת שהוא יהודי מיוחד שזה באמת מאוד קר לו, אבל… אני לא יודע אם זה בעל תאוות.

אולי, אני אומר לך שבוודאי יש מידה נכונה לגבי זה, אבל אני לא יודע, קשה לי לקרוא לזה תאוות.

הערת סיום

תראה, יש לי הרי אבל הכל, כל דבר אדם מסתכל על האדם שהוא מכיר. כל הצדיקים שאני מכיר, אני מדבר הרי על אנשים שעובדים על עצמם. האם פגשו מישהו שלא מחזיק במזגן. אני מתכוון, כאן שאנשים, אני אומר, אנשים גם שומרים… מה זה אז? אותו דבר, אני מסכים שצריך להיות רגוע יותר.

תלמיד:

הוא קופץ?

מגיד שיעור:

אני לא יודע. אני מסכים, אבל זה לא…