דער בעל תאווה האט די מערסטע צער – פרישות איז נישט צו האבן קיין צער | תמלול וסיכום

חקירה אין די שייכות צווישן תענוג און צער: פילט א פרוש ווייניגער צער?

הקדמה: וואָרעם-אַפּס פאַר אַ שיעור און חסידישע מנהגים

די נויטווענדיגקייט פון שטים-צוגרייטונג

מגיד שיעור:

מ׳גייט לערנען וועגן דזשובע טון, וואס זיי האבן געמיינט? חודש אלול? איך האב געמיינט אז ס׳איז א… ווייל זיי מאכן נישט קיין ווארם אפס פאר זייער וואויס פאר די שיעור׳ס, צו זיי מאכן עס אין פובליק אינמיטן די שיעור. א נארמאלע, יעדער ווייסט, א חזן, איינער וואס רעדט, אויך א בעל דרשן, מ׳דארף… די קול איז נישט צוגעוווינט, מ׳דארף עס זינגען עפעס א שטיקל פאר דעם רבי׳ן, אז עס זאל זיך עפענען.

תלמיד:

יא יא, יא, יא.

מגיד שיעור:

איבער פאר א שיעור, א שיעור איז… רעד איך נישט די שיעור אזוי ווי איך רעד מיט דיר. איך וואלט געדאכט, סאמטעמז אין די קארט. סאו די רבי׳ס וואס זיי האלטן נישט אז זיי דארפן זיך צוגרייטן פאר די פטרעסטער אין פראנט פון די גאנצע עולם.

מעשה מיט די באָבאָוויטשער רבי און „דזשעם” ווידעאָס

איך האב געהערט, איך האב געווען ווען זיך האבן געדרייט אין א וואוטש, האב איך געהערט. ס׳איז ידוע, ווער ס׳ווייסט פון די בלוואויטשער רבי, ס׳איז דא א זאך וואס הייסט דזשעם, און דזשעם געט ארויס אזעלכע שיינע ווידעא׳ס פון די בלוואויטשער רבי. שוין, אפילו לענגערע, אפילו די גאנצע פארברענגענס געבן זיי ארויס. זיי שיקן ארום, יעדע מוצאי שבת קוקט מען דאך א ווידעא פון די רבי׳ן, זיי שיקן עס ארום.

סאו… איך האב געהערט אז די עכטע חסידישע יונגעלייט קוקן נישט אויף דזשען ווידיאוס חס ושלום.

תלמיד:

פארוואס?

מגיד שיעור:

ווייל דער וואבאטשער רבי ווען ער איז פארברענגען, גייט ער דאך אינצווישן, האט ער געגעבן א היס, אינצווישן האט ער געגעבן א לחיים פרייען, אינצווישן האט ער ארויסגעגאנגען, ווייסטו דאך, ער איז געגאנגען א יומען ביאינג. וואטעווער, אנדערע זאכן געטון.

ער איז… דער דזשעמ נעמט ארויס די אלע שטיקלעך, זיי מאכן די ווידעא זייער געשמאק צו ליינען, זיי נעמען ארויס. ווען דער רבי גיט א היס, שרייען זיי עס ארויס. מ׳זעט קיינמאל נישט דער רבי היסן אויף זייערע ווידעא׳ס. זיי קענען הערן די דבר תורה [דבר תורה: a Torah teaching], ס׳איז א נארמאלע מענטש.

אבער די חסידים זאגן, וואס דאס הייסט נישט דאפקעס בצדיקים, נאר נאט אויס דער רבי׳ס היס, מ׳דארף הערן מיט אלע קעקעצן, מיט אלע ארויף און אראפ. סאו די עכטע חסידישע יונגעלייט, ס׳איז נישט דא רעבעי דרייוו, מ׳קען זען פול אריגינעל, אזוי ווי ס׳איז געווען.

ס׳איז נישט וועגן די סענסורשיפ, נאר חסידות. ער קען נישט איבערמאכן דעם רבי׳ן שענע. ס׳איז נישט נאר שענע, ס׳איז נאר ווען דער רבי האט געהיסט.

תלמיד:

אזוי ווי דו זאגסט, ס׳איז געווען על פי קבלה [על פי קבלה: according to Kabbalistic tradition], ער האט נישט סתם געהיסט. ער האט געדארפט פריערס נאר א סיבה.

מגיד שיעור:

אה, א גוטן. פארשטייסט, סאו מ׳קען נישט ארויסנעמען דאס. אה, א חסידישע השגה דאס.

מעשה פון דעם וויזשניצער רבי׳ן און „נשמת”

עניוועיס, איך האב געזען טאקע אין ר׳ מאטעלע, דער וויזשניצער רבי׳ס מעשה, אז די גאנצע חקירות ווען זיין זיידע פלעגט גיין אין בית הכסא [בית הכסא: bathroom] אינמיטן דאווענען, ער האט געהאט א קריעה…

תלמיד:

פאר נשמת [נשמת: the prayer “Nishmat”], יא, באלד.

מגיד שיעור:

פאר נשמת, יא. ניין, פאר… פאר “אני עבדך” [אני עבדך: “I am Your servant” – a verse in Psalms], יא, פאר פסוקי דזמרה [פסוקי דזמרה: the “Verses of Praise” section of morning prayers], פאר נשמת.

איך זאג, פארוואס דען אין וויזשניץ מ׳הערט דעם רבי׳ן זאגן גאנץ נשמת? וואס איז אזוי דער מנהג? איך געדענק נאר. ער האט געזאגט אז דער מנהג האט זיך אנגעהויבן ווייל דער זיידע פלעגט גיין אין בית הכסא אין פסוקי דזמרה, און ווען ער איז צוריקגעקומען האט ער זיך געדארפט מיטכאפן, מ׳האט נישט געווארט פאר אים. סאו ער האט געהערט נשמת אז דער עולם האט שוין געהאלטן ווייטער, ס׳איז שוין געווארן א מנהג.

סאו עניוועיס, וואס לערנען די חסידים, שטייט דאס אז ס׳זענען פולע חסידים פון דעם רבי׳ן, נישט נאר ווען דער רבי גייט נישט אין בית הכסא. נישט אזוי ווי פרעה, שטיין?

טעכנישע באַמערקונג וועגן די רעקאָרדירונג

נאכדעם לעניננו האט מען זיך געוואלט רעדן איז אזוי, ס׳האט דאך אפאר וויכטיגע חידושים. נעכטן האב איך געזאגט א שיעור, אז ס׳האט זיך נישט רעקארדעט, אז איך דארף אויך זאגן אלע חידושים פון דעמאלטס. א באנטש פון די וויכטיגע זאכן וואס אונז דארפן רעדן. לאמיר זען וועלכע איז די ערשטע פון זיי. איך האף אזוי, לאמיר מאכן א דאפ. איך קען מאכן א בעק-אפ. איך קען נישט טרעגן, ווייל עס שטייט נעכטן איז אויך געשטאנען, אבער עפעס איז געגאנגען. איך האף אז יעצט ארבעט עס יא.

פּערק א: די גרונט-חקירה אין תענוג און צער

הצגת החקירה: וואָס איז דער היפּוך פון תענוג?

סאו, אזוי, איך האב א נייע חקירה. דאס איז נאר אבער רעדן וועגן דעם, נאכדעם וועלן מיר גיין צו זיין אנדערע זאך. איך האב אזא חקירה. אונז האלטן נאך אינמיטן רעדן וועגן די נושא פון זיין א בעל תאוה [בעל תאוה: one who is driven by physical desires], זייער וויכטיגע נושא. מ׳האט נישט געענדיגט.

סאו איך האב אזא חקירה, אינטערעסאנטע חקירה איך האב געזוכט, אויב ס׳איז דא איינער וואס רעדט וועגן די חקירה, אפשר אביסל, נישט ממש געטראפן, מ׳וועגט ווייסן מסתמא.

א בעל תאוה, סארי, א נישט בעל תאוה, יא, וואס הייסט א פרוש [פרוש: one who is abstemious] אדער א זהיר [זהיר: one who is careful/cautious], עפעס אזוי, איז אזא סארט מענטש וואס אים נישט אזוי לאוי, נישט אזוי פארקאכט אין תענוגי הגוף [תענוגי הגוף: physical pleasures], יא, דער חוש המישוש [חוש המישוש: the sense of touch]. דאס איז טייטש א נישט בעל תאוה.

יעצט, לכאורה יעדער איינער ווייסט אז וואס איז די אפעזיט פון זיינע בעל תאוה? וואס איז די אפעזיט פון תענוג [תענוג: pleasure], פון פלעזשער? צער [צער: pain], יא? ווייטאג, צער.

תלמיד:

ווייטאג, יא, נגע איז אן אינטערעסאנטע דרשה. נגע איז נישט צער, וואס מיינט איז דאס?

מגיד שיעור:

דאס איז די שאלה, לכאורה. ס׳איז דא פלעינס, דאס איז די חקירה. דאס איז די חקירה. סאו בפשטות, די אפאזיט פון תענוג איז צער. איך מיין, די אפאזיט איז זיכער. די שאלה איז צו ס׳איז דא אזא זאך אינמיטן. דאס איז עקזעקטלי א שטיקל שאלה. אבער על כל פנים, ס׳איז זיכער אז אויב מ׳רעדט למשל פון עניני הגוף [עניני הגוף: matters of the body], סאו דער גוף האט תענוג און דער גוף האט צער. יא?

תלמיד:

זייער גוט, זייער גוט. איך האב געטראפן מיט דעם.

ראיה פון הלכה: עינוי יום כּיפּור

מגיד שיעור:

דאס איז עקזעקטלי א שאלה. איך האב דאס אמת׳דיג וועגן דעם א חקירה אין די פוסקים [פוסקים: halachic decisors]. איך האב געסוירטשט וועגן דעם, און מ׳ברענגט אז ס׳איז דא חקירות וועגן דעם, צו ווייל ס׳שטייט דאך, עקזעקטלי, ס׳איז דא א מצות עונג [מצות עינוי: the commandment of affliction on Yom Kippur] פון עינוי. איז דא זאכן וואס זענען נאר מניעת עונג [מניעת עונג: removal of pleasure], און דאס אפשר מעג מען בכלל. ס׳איז דא אפשר פארקערט, אפשר דער ענין וואס שטייט יום כיפור [יום כיפור: Yom Kippur, the Day of Atonement] מיינט נאר מניעת עונג, ס׳מיינט מ׳דארף זיך פייניגן.

דאס איז עקזעקטלי פארקערט. ס׳שטייט דאך שוין, ס׳איז געווען מענטשן וואס האבן געשטאנען אויף איין פוס און זיך געפייניגט, געשטאנען אין יום כיפור. אבער דאס איז א סוגיא [סוגיא: a Talmudic topic/discussion]. אבער בפשטות מיינט עס פארקערט, ס׳מיינט נישט.

דאס איז דאך אז ווען ס׳איז דא ממש, אזוי ווי לגבי רחיצה [רחיצה: washing], וואס דארט שטייט נאר רחיצה של תענוג [רחיצה של תענוג: washing for pleasure]. אויב ס׳איז סתם אויף נישט צו זיין בצער [בצער: in pain], איז עס פארקערט. ביי אכילה [אכילה: eating] איז אפשר אנדערש, איך מיין. יא, אויך דא איז דא מחלוקת [מחלוקת: dispute] וועגן דעם, אבער דאס איז א חקירה. אבער ס׳איז דא אזא חקירה.

רייט, סאו לאמיר צוריקגיין פאר די אלע ראיות פון די תורה. לאמיר צוריקגיין צו דעם, אז לכאורה, תענוג און צער זענען זאכן וואס גייען נישט צוזאמען. מ׳דארף וויסן אז ס׳איז דא אזא זאך נייטראל אינגאנצן. ס׳קען זיין נייטראל ווען דו פילסט נישט גארנישט.

אבער יעדער תענוג, ס׳איז געווען וואס האבן גע׳טענה׳ט אז יעדער תענוג, דאס הייסט, איך בין געווען הונגעריג, א תענוג קומט דאך מיט א געוויסע אזויווי צער, א געוויסע חסרון [חסרון: lack/deficiency] קענסטו עס רופן. איך בין געווען הונגעריג, הייסט עס, איך בין נישט הונגעריג. סאו די תענוג איז, ס׳קען זיין אז ס׳איז עפעס מער פון נישט זיין הונגעריג, דו ביסט צוגעלייגט. אבער ס׳איז צוויי הפכים [הפכים: opposites]. לאמיר נאר זאגן אז דאס איז די הנחה [הנחה: assumption] פון די שאלה.

פּערק ב: די קערן-חקירה – פילט א פּרוש ווייניגער צער?

הצגת השאלה העיקרית

אויב אזוי האב איך א חקירה, דאס איז מיין חקירה. אן אויסגעארבעטער איד, וויאזוי מ׳רופט נאר א נישט בעל תאוה, איז דאס אז ער קאכט זיך נישט אזוי שטארק אין די קוגל, דאס איז וואס יעדער איינער איז מסכים.

תלמיד:

ניין, צו ער איז א מסגף [מסגף: one who mortifies himself] איז נאך א חקירה.

מגיד שיעור:

דאס איז אמת, ס׳האט צוטון אביסל מיט יענע חקירה. דאס האבן מיר שוין גערעדט, אז יענע חקירה איז א חקירה ידועה. אבער איך האב אן אנדערע חקירה וואס איז ווייניגער ידועה.

צו דער זעלבער איד, ווען ער האט א קאפ וויי, טוט אים ווייניגער וויי, דאס גייט אים ווייניגער אן. פארשטייסט זיך פרייען?

ס׳איז דא אזעלכע מעשיות, עפעס א רבי האט געהאט אן אנאסטעזיע [anesthesia], ווייל דער מוח שליט על הלב [מוח שליט על הלב: the mind rules over the heart], עפעס אזעלכע… אזוי זאגט מען, יא.

אַפשווייפונג: אַנעסטעזיע ביים דענטיסט

תלמיד:

איך האלט אויך נישט פון אנאסטעזיע. ס׳זעט מיר אויס זייער מאדנע. איך זאג נישט, מ׳דארף נישט. נעמסטו נישט ביי די דענטיסט ווען מ׳מאכט א רוט קאנעל [root canal]?

מגיד שיעור:

איך פרעג מיך נישט. היינט פרעגט מען נישט. איך האב געמאכט אמאל אן דעם גראדע.

תלמיד:

וואס איז א רוט קאנעל?

מגיד שיעור:

ער האט מיר געגעבן א טשויס, און ער זאגט אז נישט. ס׳איז מיר אייגענטיגער א ביזנעס. ס׳איז נישט קיין רוט קאנעל, אבער די נעקסטע אנדערע זאך. איך קען מיינען, אקעי, איך האב סתם אנדערע טיילן, ווייל איך האב נישט ליב ס׳זאל נישט זיין קיין טרולער. איך ווייס אליין נישט, איך פיל נישט מיט מיין אייגענע גיפ, אדער וואס גייט דא פאר? ס׳טוט אביסל וויי. אקעי, צופיל וויי, ס׳קען מיר משוגע ווערן. אבער אביסל טוט וויי, ווייס איך. איך ווייס נישט פון קיין ווייסט צו ער נעמט נאך ארויס די גאנצע צייט, איך האב נישט קיין אנדערעס, אזוי ווייס איך וויאזוי ער די הוויט פאר.

תלמיד:

אה, פארדעם מאכט ער עס.

מגיד שיעור:

יא, מסתמא איז עס פאר די געשמאק פון די דענטיסט, נישט פאר די פעישענט. דו וועסט אים געבן א קלאפ אינמיטן.

תלמיד:

אקעי.

מגיד שיעור:

אקעי, דאס קען איך שוין יא מתגבר זיין, אפילו א נארמאלער מענטש. איך רעד נישט פון קיין דרייטע זאך. סאו פארוואס זאל מען עס ווייניגער?

עניוועי, דאס איז מיין חקירה. דאס איז מיין חקירה.

נפקא מינה הלכתית: רפואה בשבת

צו א צדיק, איך קען אסאך מעשיות פון צדיקים וואס האבן נישט געפילט קיין טעם אין עסן, איך קען ווייניגער מעשיות. ס׳איז דא אפשר אפאר אזעלכע מעשיות, אבער איך קען ווייניגער מעשיות. פון א צדיק וואס ס׳האט אים נישט וויי געטון, האט מען אים וויי געטון זיין גוף. ער האט געגעבן א באטש האט אים נישט וויי געטון. פארוואס? ער איז געווען דבוק אין די אייבערשטער [דבוק: cleaving/attached to God].

תלמיד:

דאס איז אן אנדערע לעוועל.

מגיד שיעור:

מסכים, איך רעד נישט פון יענעם. ס׳איז אן אנדערע לעוועל. ס׳האט אים נישט געהארט. לאמיר רעדן פון דעם. פיזיקלי ווייסט.

תלמיד:

אויך פיזיקל, ווען ער עסט האט ער פיזיקל…

מגיד שיעור:

מ׳רעדט דאך נישט פון די פיזיקל. מ׳רעדט אלעמאל וואס אונז רעדן, רעדן אביסל ווייניגער פון די פיזיקל, אביסל מער. מ׳רעדט אז ס׳אהארט אים נישט.

תלמיד:

ניין, איך פרעג יא. דאס הייסט צו ער לויפט ווייניגער אוועק דערפון?

מגיד שיעור:

ס׳איז דא אזעלכע חקירות נחת שבת [taking medicine on Shabbat], ס׳איז דא מענטשן וואס זענען זייער מחמיר [מחמיר: stringent] וועגן… ס׳איז דא אן עשרה [עשרה: prohibition] פון נעמען רפואה שבת [רפואה: medicine], אבער טאמער מ׳איז קאנק מעג מען.

סאו וואס איז אויב איך האב א גרויסע קאפ וויי און איך קען נעמען א… וואס הייסט? סטיילנאל [Tylenol], אבער איך בין א צדיק און ס׳שטערט מיך נישט. וואס איז דא דארט? וואס פירט מען זיך? איינער זאל פרעגן אזא שאלה צו מ׳מעג נעמען טיילענאל שבת פאר א קאפ וויי.

תלמיד:

ניין, ניין, ס׳איז דא א צדדיקע זאך. איך מיין אזוי, יא. וואס? ס׳איז דא אן עסק צו נעמען רפואה שבת. אויב ס׳איז נפל למשכב [נפל למשכב: bedridden], אויב מ׳איז א חולה [חולה: sick person], אפילו חולה שאין בו סכנה [חולה שאין בו סכנה: one who is ill but not in danger], מעג מען. סאו, וואס איז די דין ביי איינער וואס האט סתם א קאפ וויי?

מגיד שיעור:

איך האב געהאט א חבר וואס האט מיר געזאגט, “איך האב א קאפ וויי, און איך האלט אז איך וואלט גענומען א מעדיסין וואלט איך געגאנגען אין בעט אויך.” ער האט געהאלטן אז גראדע נישט גיין אין בעט. ס׳שטייט אונז אין די פוסקים “נפל למשכב”. וויל איך טון אז ס׳איז נישט קיין נפקא מינה [נפקא מינה: practical difference], אין בעט טוט עס אויך וויי. אבער דו ביסט בעצם אזוי קראנק, דו וועסט האבן אזוי גערעכט אז מ׳מעג.

פּערק ג: די פאַרקערטע זייט – פילט א בעל תאוה מער צער?

אבער איך וויל ארויסברענגען… נו, דו פארשטייסט, מאך חקירות, אז דו גייסט אן די זעלבע זאך. לאמיר זאגן פארקערט, איינער וואס ס׳גייט אים זייער שטארק אן תאוות אכילה [תאוות אכילה: desire for food] וכדומה, איז ער א גרעביאנג [grobyan: coarse person]. איינער וואס ס׳גייט אים זייער שטארק אן אז מ׳געבט אים א ציפ, איז ער אויך אזא זעלבע גרעביאנג? נישט די זעלבע.

תלמיד:

יא, א מעלה [מעלה: virtue/level] פון א צדיק, יעדע זאך מעלות קען גיין עד אין סוף. יא, ס׳איז א מענטש וואס איז מורא׳דיג, מ׳געבט אים א פראסק אין די מטות. ס׳איז נישט ווייטאג, דאס איז שוין כבוד [כבוד: honor/dignity].

דער באַגריף פון „איסטניס”

מגיד שיעור:

ס׳איז אן איסטניס [istinis: fastidious/overly sensitive person]. אה, ווייסטו וואס אן איסטניס איז?

תלמיד:

זייער גוט.

מגיד שיעור:

ס׳איז דא א זאך וואס הייסט אן איסטניס. ס׳איז אים געווארן מלילה געווען אן איסטניס. ס׳איז אן איסטניס איז א שטיקל זעלבע זאך. איינער איז אן איסטניס אויף די בוים חיובא [?], יא, ער איז אן איסטניס, ער קען נאר עסן מיט פיר אנדערע קעטשאפ מיט… איך ווייס נישט וואס. עסט ער קעטשאפ מיט גראבע יונגען עסן. ער רעדט עפעס די בעסערע גייטשן. נישט אז ער איז איינער וואס איז אן איידעלער, וואס יעדער איז א פארשטערן. ס׳שטערט אים. נישט אז ער דארף, ער רעדט נישט פון

פרישות: חילוק צווישן צוויי לעוועלס – דער נאָרמאַלער מענטש און דער תלמיד חכם

הקדמה חשובה ביותר: מיר רעדן נישט פון יענע לעוועל

מגיד שיעור:

אבער איך וויל נאר ארויסברענגען… נאר דו פארשטייסט, מאך א חילוק אז דו גייסט צו די זעלבע זאך. לאמיר זאגן פארקערט, איינער וואס ס׳גייט אים זייער שטארק אן תאוות אכילה וכדומה, איז ער א גראבער יונג. איינער וואס ס׳גייט אים זייער שטארק אן אז מ׳געבט אים א ציפ, איז ער אויך אזא זעלבע גראבער יונג? נישט די זעלבע. א מעלה פון א צדיק, יעדע זאך מעלות קען גיין עד אין סוף. יא, ס׳איז א מענטש וואס איז מושך את ידו, מ׳געבט אים א משך די נטיעות. ס׳איז נישט ווייטאג, דאס איז שוין כבוד.

ס׳איז אן איסטניס. אה, ווייסטו וואס אן איסטניס איז? זייער גוט. ס׳איז דא אזא זאך וואס הייסט איסטניס. ס׳איז געווען איסטניס. אן איסטניס איז א שטיקל באלד די זעלבע זאך. איינער איז אן איסטניס אויף אכילה ושתיה, יא, ער קען נאר עסן מיט פיר אנדערע קעטשאפ מיט… איך ווייס נישט וואס. איסטניס קעטשאפ, קעטשאפ מיט גראבע… איך רעד נישט. ער האט מער צער, אבער דאס איז דאך די סברא, פארוואס ער איז מער סענסיטיוו, ער איז א מער סענסיטיוו פערסאן. אקעי, נו. יא, אבער איך מיין אז דאס איז אן אנדערע זאך.

איך דארף דאס געדענקען א גאנצע צייט. איך וויל מאכן, זאגן א הקדמה חשובה ביותר, אז אונז רעדן נישט פון יענע זאך. דאס הייסט, ס׳איז דא א לעוועל, איך מיין אז מ׳קען עס רופן א לעוועל, ס׳איז דא א לעוועל וואס מ׳קען רופן אויף פרישות, וואס האט צוטון מיט דאס צו רעדן, אזוי ווי… אונז רעדן אלעמאל, דאס איז די תירוץ פון די סתירה פון די רמב״ם [Rambam: Maimonides], און די פשטות איז א תירוץ, איך מיין אז אלע מפרשים לערנען אזוי.

די סתירה אין רמב״ם און דער תירוץ

ס׳איז דא א סתירה אין די רמב״ם אז אין רב פון די שלחן ערוך, איך מיין אז אין די רמב״ם איז זייער קלאר די סתירה, אז אין שמונה פרקים [Shemonah Perakim: Maimonides’ Eight Chapters on Ethics], פרק ד׳, רעדט ער באריכות, אז מ׳טאר נישט מאכן קיין סיגופים [sigufim: self-mortification], און מ׳דארף לעבן נארמאל, דרך הממוצע [derech ha-memutza: the middle path], און ווער ס׳קוקט אפילו אין הלכות דעות [Hilchot De’ot: Laws of Character Traits] שטייט שוין א תלמיד חכם זאל נישט זיין מצוי, און אפילו אין פירוש המשנה [Perush ha-Mishnah: Maimonides’ Commentary on the Mishnah] ברענגט ער שוין אין די אנדערע פלאץ ווען מ׳רעדט פון עריות [arayot: forbidden sexual relations], און די רמב״ם איז און מורה נבוכים [Moreh Nevuchim: Guide for the Perplexed] איז נאך אסאך שארפער אז קעגן אלע מיני ענינים חומריים [inyanim chomri’im: material matters], מ׳זאל פרובירן אזוי ווייניגער און אפילו נישט עסן, און אזוי ווייטער.

וואס ער האט שוין גערעדט וועגן דעם? אנדערע מענטשן האט שוין מורה נבוכים? ניין, יעדער זייער זאגט נאך פון ערגעץ. אבער די תירוץ, און אזוי ווייטער און נאך אסאך פלעצער. און די נארמאלע תירוץ אויף דעם איז אז… דאס וואס שטייט אין שמונה פרקים איז מצד מידת הפרישות [midat ha-prishut: the character trait of abstinence]. מצד מידת הפרישות איז מצד וואס א מענטש דארף זיין, מצד א נארמאלער מענטש, נישט א תלמיד חכם, איז דארף מען זיין בדרך המצוה [be-derech ha-mitzvah: in the way of the commandment].

לעוועל 1: דער תלמיד חכם – נפשו חשקה בתורה

אבער אויב איינער איז נפשו חשקה בתורה [nafsho chashkah ba-Torah: his soul desires Torah], דעמאלטס איז דאס א סתירה, אפילו די זאך וואס איז אינגאנצן מותר, וואס איז אפילו א מצוה פאר א נארמאלן מענטש, איז עס א סתירה, ווייל מ׳קען דאך נישט בפועל [be-fo’al: in actuality], מ׳קען דאך נישט לערנען ווען מ׳ליגט אין דעם, אפילו ווען מ׳ליגט נישט, אפילו ס׳איז נאר א משהו [mashehu: a little bit], דער משהו וועט ער ווייניגער לערנען.

ווען דער רמב״ן [Ramban: Nachmanides] איז קלאר אז איינער וואס איז חשקה נפשו בתורה, דארף ער נישט מאכן אפילו פריה ורביה [pirya ve-rivya: procreation], קען ער דוחה זיין אפשר אינגאנצן אפילו, אזויווי בן עזאי [Ben Azzai: a Talmudic sage who never married] און אזוי ווייטער. ס׳קען זיין דער רמב״ם אליין האט חתונה געהאט זייער שפעט, אזוי איז דא א סברא [sevara: logical reasoning], ווייל ער האט געהאלטן אינמיטן לערנען, ער קען נישט.

סאו דעמאלטס, איך מיין אז ס׳שטייט אין די משנה אז די תורה איז נקראת במה יתענג [nikre’et ba-meh yit’aneg: is called “with what will he delight”], יענץ רעדט מען פון א דין אין תלמוד תורה [Talmud Torah: Torah study], נישט קיין דין אין די איסור תענוג [issur ta’anug: prohibition of pleasure]. די זעלבע זאך רעדט וועגן הרהור [hirur: improper thoughts]. דער רמב״ם זאגט אז אין ההרהור מצוי אלא לבעל לב פנוי מן החכמה [ha-hirur matzuy ela le-va’al lev panuy min ha-chochmah: improper thoughts are found only in one whose heart is empty of wisdom], דאס איז נישט די איסור הרהור, דאס איז די מצות חכמה [mitzvat chochmah: the commandment of wisdom].

דער רמב״ם מיינט צו זאגן אז ס׳שטייט זיך, זאכן קאנעקטן. אבער ס׳איז נישט פשט אז ס׳איז דא אן עצה, הרהור, דארף מען וויסן וועלכע הרהור איז מותר, עשה, ס׳איז באונס וברצון [be-ones u-ve-ratzon: by force and by will], בשוגג ומזיד [be-shogeg u-mezid: accidentally and intentionally], ס׳איז נישט די זעלבע לעוועל.

דער עיקר, דאס וואס ס׳שטייט דארט אין די צווייטע פרק אין די חז״ל [Chazal: the Sages], איז הלכות יתירה בי״ה [Hilchot Yesodei ha-Torah: Laws of the Foundations of the Torah], רעדט זיך מצד די חכמה. אז א מענטש דארף זיין א חכם, ס׳איז דא א מצוה, יעדער איד האט א מצוה צו לערנען תורה, צו זיין א שטיקל חכם. אבער אז זיכער, א תלמיד חכם טאר נישט, די תורה איז אים מחייב, די ליגן אין תורה, אדער ס׳איז נאך א העכערע לעוועל, די ליגן אין די חכם. איז ער מחיב אז זיי זאלן ווייניגער אנגיין. אבער דאס איז שוין א גאנץ אנדערע לעוועל.

לעוועל 2: דער נאָרמאַלער מענטש – שמונה פרקים

אונז רעדן נישט פון דעם. דאס הייסט, אונז רעדן נישט היינט, די שיעור, שמונה פרקים רעדט נישט פון דעם. שמונה פרקים רעדט בעיקר פון וואס דארף זיין א מענטש. קענסט זאגן אז ער איז געווען א בעל הבית [ba’al ha-bayit: a householder, layperson], אדער ער האט א… דאס איז א גאנץ אנדערע זאך.

די פרישות וואס איז אינגאנצן, ממש, קענסטו זאגן אזוי, וואס עסט נאר בהכרח [be-hechre’ach: only by necessity]? ס׳איז דא א חילוק פון עסן בהכרח און עסן בתענוג הראוי [be-ta’anug ha-ra’uy: with appropriate pleasure]. ווייסט, דער צדיק, דער מענטש וואס ער וויל נאר זיין בדביקות [be-devekut: in cleaving to God], וואס ער טראכט תורה וכדומה, בעצם וואלט ער נישט געוואלט עסן, וואלט געווען בעסער, ער וויל שטארבן, אזוי ווי רבי שמעון בר יוחאי [Rabbi Shimon bar Yochai: Talmudic sage, author of the Zohar], ער וויל בכצם זיין א נשמה. בלית ברירה מוז מען דאך עסן, עסט ער בלית ברירה. בלית ברירה דארף מען חתונה האבן, האט ער חתונה געוואלט. אויב ער האט א פטור [patur: exemption], איז ער פטור, whatever. דאס איז איין סארט זאך.

מיר רעדן נישט פון דעם. מיר רעדן פון דעם מענטש וואס פארקערט, ס׳איז דא יא א מידה במצות [middah be-mitzvot: a character trait in commandments]. מידה במצות מיינט אז ער דארף יא ענדזשויען אביסל, במידה הראוי, באופן הראוי [be-ofan ha-ra’uy: in the appropriate manner] דארף ער יא וועלן האבן א תאוה [ta’avah: desire], וועלן עסן און וועלן טרינקען און וועלן טון אלע זאכן פון תענוגי הגוף [ta’anugei ha-guf: bodily pleasures], נאר נישט צו פיל. דאס איז די תורה.

די הלכה׳דיגע שאלה: קען מען נישט וועלן?

די הלכה זאגט, איך פארשטיי נישט, ס׳קען דאך נישט זיין אז – מ׳האט גערעדט אסאך מאל וועגן די רמב״ן – אבער ס׳קען דאך נישט זיין אז די תורה זאגט אז מ׳מעג און מ׳מוז חתונה האבן, און מ׳מעג און מ׳מוז עסן אלע דברים הכשרים [devarim ha-kesherim: kosher things], אבער מ׳טאר עס נישט וועלן, מ׳דארף עס טון באונס [be-ones: by force]. ס׳איז זייער פאני. ניין, דאס איז, אגעין, פאר די אנדערע לעוועל איז עס אמת, אבער פאר די פשוט׳ע לעוועל איז עס נישט אמת.

תלמיד:

קען זיין ער מיינט די לעוועל, איך ווייס נישט, איך פארשטיי נישט אין די רמב״ם. ער האט שוין גערעדט פאר א גאנצע שיעור, איך פארשטיי עס נישט אזוי גוט. אקעי, די אריכות איז נישט אונזער שמועס.

דוגמאות פון סענסיטיוויטעט און איסטניס

מגיד שיעור:

נאר איך וויל דו פארשטייסט, די זעלבע זאך, דו ווילסט לגבי דו זאגסט אז איינער איז אינגאנצן מיט ווייך, דו זאגסט, ער ליגט אין לערנען, און ער פילט נישט בכלל אז מ׳שטופט אים. איך רעד נישט פון יענע לעוועל. אפילו די אמת איז, אפילו יענע לעוועל, ער וועט עס נאר טון ווען ס׳איז בלית ברירה. אביסל קען ער זיין נפשט, אביסל נישט. ס׳איז שוין ממש תלוי אין די לעוועל, אז ער איז זיך נאר מתייחס צו די גאנצע גוף בבחינת הכרח [be-vchinat hechre’ach: from the perspective of necessity], נאר ווען ס׳פעלט אויס.

איך רעד נישט פון יענץ, איך רעד פון דעם וואס מ׳רעדט. נארמאל אז ער דארף, א מענטש דארף נישט זיין א פרעסער, ער דארף אבער יא וועלן געוויסע זאכן. איך וויל איך וויסן אז די זעלבע זאך זאגט מען אויף די אנדערע צד פון דעם, אויף צער. מ׳זאגט אז איינער וואס איז צו… איך וואונדער זיך אלעמאל, איך קען ביידע פון די סארט אזוי ווי ס׳איז חסידישע אידן.

דוגמא: סענסיטיוויטעט בגוף

למשל, סענסיטיוו יא, אבער סענסיטיוו בגוף, יא? ממילא סענסיטיוו… ס׳איז דא אידן וואס ווען די ערקאנישן [air conditioning] ארבעטן נישט, שטערט עס זיי נישט. זיי פארן ווייטער. ס׳שטערט זיי יא, אבער זיי מאכן זיך נישט קיין עסק. און ס׳איז דא גרויסע חסידישע אידן וואס מאכן זייער אלעמאל זיכער אז ערקאנישן זאלן זיין ריכטיג. וואס טאמער ס׳ארבעט נישט? זענען זיי אויס מענטשן? ניין.

אקעי, קען זיין סתם א רגילות [regilut: habit], ממש א רגילות גופו [regilut gufo: bodily habit]. ס׳ווערט נישט אויפגעוואקסן מיט דעם, ונתבלבל [ve-nitbalbal: and became confused]. אויב ער ווערט אויס מענטש, איז א פראבלעם. יא? פארוואס? אויב ס׳פעלט אים אויס, וועט נאך פארשטיין אז ער שטייט נישט לאקלעך. ווערט ער אויס מענטש, רייט? פארוואס? ווייל ער האט א גוף. ס׳איז נאך צו ריכטיג אפילו. ס׳איז נישט צו ריכטיג.

שאלה: איסטניס אויף תאוות vs. איסטניס אויף צער

איך פרעג דיר א סתם א שאלה. זיין א איסטניס בכי [be-chi: in this], באופן אויף תאוות. זיין א איסטניס אז ער קען נישט עסן. דער אמת איז אפשר אויף דעם אויכעט, איך ווייס נישט. דאס האט צו טון מיט די שאלה, ס׳איז נאר א גאנצע צייט. וואס הייסט מוסרות? אז ס׳איז דא איינער וואס ער קען נאר עסן עסן וואס מ׳האט גע… זיין סטעיק מוז זיין פונקטליך געבאקן און נישט געבאקן, וואטעווער די הלכה איז, פונקטליך אויב ס׳איז אביסל צופיל צו… ווייניג, ער האט נישט קיין טעם מיט דעם, ער קען נישט עסן.

ס׳איז דא אנדערע מענטשן, מיר האבן געהאט, איך קען עס נאכאמאל, ווער איז דער גרעסערע בעל טעם [ba’al ta’am: person of taste]? אבער… אבער דא פארקערט, איך האב נישט געהערט אזויפיל ווי איינער זאל זאגן אז איינער וואס שטערט אים זייער שטארק די קעלט, איך ווייס נישט, ס׳איז דאך א צער פון די גוף. ס׳איז זיכער מיט א צינור. וואס איז דענדזשעריס, לאמיר זאגן. יענץ רעדט זיך פון דרייסיג די גמרא. היינטיגע פארקערטער זאגן אויף פארקערט אויכעט. לאמיר זיין אזוי, איך בין מסכיר.

אבער דאס איז שוין… די פענסט העלפט פאר. נו, נו, איך שטיי נישט. דו טייסט נאך א קירה? ביי זוכן זיין אייגענע קוואך האבן זיי שוין געזאגט. און איז די פראבלעם? לאמיר זאגן א מענטש וואס ער האלט נישט אויס קיין קעלט. אבער ער ווערט קאלט, ער קען נישט לעבן מיט די זאך, און ער גייט ווייטער. ער גייט נישט אויפהערן צו דאווענען וועגן דעם, ער גייט נישט אויפהערן. דאס איז די שאלה.

דוגמא: די שול-היצונג

ניין, איך פיל אים דער הייליגער ענטפער, ווייל דאס וואס דו רעדסט, דאס איז א געוויסע מענטשליכקייט. ס׳איז דא א שול, מ׳האט אנגעצינדן בטלות׳דיג, נישט צו הויך אדער צו הונדעריג. שוין, וואס מיינט אים? מ׳וועט שרייען די גבאי [gaba’im: synagogue officers]? ס׳איז דא א שול וואס מ׳קען זיך צוקריגן מיט די גבאי ווערן. ער קען זיך נישט איינהאלטן, ער הייבט מיר צופרידן, ער טראכט אוועק. און אסאך מענטשן זאגן, הער אויס צו טראכטן. איך זאג, איך רעד נישט פון די שרייען פון זיך צוקריגן, ס׳איז א אין דרי מדה [middah: character trait]. איך מיין ס׳האט, ווייל די שאלה, דאס איז וואס מ׳רעדט אסאך מאל וועגן, אז מ׳געוויינט זיך צו אז אפילו עפעס וואס איך וויל אדער איך וויל נישט, סאו דאס איז דיין נושא פון תאוה, דארפסטו געדענקען אז אונז ווילן רעדן…

חילוק צווישן פאַרשידענע מידות

אפשר איז אן אנדערע מדה, אפשר איז דא א מדה אז… ווייל אונז געדענקסטו אז אונז ווילן דא רעדן לויט די רמב״ם, וואס ס׳טיילט אזוי די זאך זייער שטארק. געדענקסטו אז דער רמב״ם האט א ליסט פון ניין מדות, רייט? און אפשר איז דא מער אויב מ׳לייגט צוזאמען אן אנדערע ליסט. על פי חסידות [al pi chasidut: according to Chasidic thought] איז נאר דא צוויי מדות, אהבה און יראה [ahavah ve-yir’ah: love and fear], בייסיקלי. נאכדעם נצח ווארט [netzach: victory/endurance], דאס איז זייער… אסאך ווייניגער.

אבער דער רמב״ן האט נאך אסאך מיט מדות, און ער זאגט אז ס׳מיינט אז יעדער נושא האט אן אנדערע מדה. דאס הייסט, ווען מ׳רעדט פון תאוה, פון פרישות, רעדט מען עקזעקטלי פון די מדה וואס איז כלפי תענוגים גפנים [kelape ta’anugim gufani’im: toward bodily pleasures]. דאס איז עקזעקטלי די הגדרה [hagdarah: definition].

אויב דו ווילסט זאגן אז ס׳איז דא אן אנדערע מדה, באופן יותר כללי [be-ofan yoter kelali: in a more general way], א מענטש זאל נישט זיין אזוי ווי עומד על דעתו [omed al da’ato: standing on his opinion], ער זאל זיין מעביר על מדותיו [ma’avir al midotav: forgiving, literally “passing over his character traits”], ער זאל זיין מער, ווי מ׳רופט היינט, ער איז מער א גרינגער מענטש, ס׳איז א מענטש וואס איז זייער שווער, שווער צו דילן מיט אים, יעדע זאך דארף זיין פונקטליך ווי ער וויל, ער דארף נישט זיין פונקטליך ווי ער וויל. אפשר האט עס מער מיט די מידות הקהל [middot ha-kahal: character traits related to community]? ביידע, זיין כלי, ס׳איז אנדערע מידות, קבלנות [kablanut: acceptance/tolerance].

איך רעד נישט, ס׳איז דא אנדערע מידות וואס דאס גייט אריין, אבער איך רעד מצד די מידה וואס האט צו טון מיט וויאזוי דער מענטש איז יחס צו זיין גוף איז [yachas tzu zayn guf iz: his relationship to his body is], זיין תענוגי הגוף זענען. צו מצד דאס איז דא עפעס א זאך אז אויב איינער וואס האט מער… לאמיר זאגן איסטניס איז נישט קיין אזא גוטע דוגמא, ווייל ס׳איז אפשר א סארט מענטש. אבער לאמיר… ערגעץ וואו ווען א מענטש פילט עפעס, איז דא עפעס א געוויסע סארט, עפעס איז יחסות וואס איז דא דארט.

שאלה: איז זיך ציפּן אויך אַ טריינינג אין פרישות?

לאמיר פרעגן אן אנדערע שאלה. איך מיין אז די זעלבע שאלה קומט ארויס איז אזוי. און יעדער איינער פארשטייט אז מ׳רעדט דאך אז די וועג וואס מ׳באקומט מידות איז דאך זיך מרגיל זיין [margi’l zayn: to habituate oneself], יא, אפילו פאר מ׳פילט עס, מ׳פילט און מ׳געוויינט זיך צו. סאו יעדער איינער פארשטייט אז, אונז האבן שוין גערעדט וועגן דעם אויך די לעצטע וואך, און וועגן דעם איז איינע פון די סיבות פארוואס מידת התענוג [midat ha-ta’anug: the character trait of pleasure], מידת הפרישות, איז דאך אזוי ווי די עבירה [aveirah: transgression] אויף דעם איז די מערסטע חמור [chamur: severe] און די מערסטע ארויסגעקוקט, ווייל מ׳האט זייער אסאך הזדמנות׳ן [hizdamnu’yot: opportunities] צו טרעינען.

יעדע מאל וואס דו האסט א שטיקל קוגל קענסטו עסן ווייניגער, אדער מער, מיט ווייניגער תאוה, וויאזוי ס׳זאל נישט זיין די ריכטיגע וועג. און אזוי טרעינסטו. אזוי איז מען זיך מרגיל אין די מידה פון פרישות, right?

סאו פרעג איך דיך א שאלה, זיך ציפן איז אויך א וועג פון זיך מרגיל זיין אין מידה פון פרישות? אזוי ווי דו ווייסטו דאן? נו, וואס איז די חילוק? ניין, אויב די שאלה איז, אויב דאס וואס דו טוסט איז

פרישות: צער, קבלת יסורים, און די גדרים פון חובות הלבבות

זיך ציפן און צער אלס וועג צו פרישות

יעדע מאל וואס דו דארפסט א שטיקל קוגל, קענסטו עסן ווייניגער, אדער מער, מיט ווייניגער תאוה, וויאזוי ס׳זאל זיין די ריכטיגע וועג. און אזוי טרעינט מען זיך, אזוי איז מען זיך מרגיל אין די מדה פון פרישות, רייט?

סאו, פרעגט זיך א שאלה: זיך ציפן איז אויך א וועג פון זיך מרגיל זיין אין מדת הפרישות? אויב די סברא איז אז ס׳איז דא תענוג, ס׳איז דא כאב, ס׳איז דא ווייטאג, ס׳איז דא צוויי הפכים די זעלבע זאך. איינער וואס איז א פרוש גייט אים ווייניגער אן סיי דאס און סיי דאס, אדער ס׳גייט אים נישט אן די ווייטאג. ווייל אלעמאל קען עס אפילו זאגן אז אלעמאל איז עס ווייטאג, ווייל יעדע מאל וואס ער עסט נישט טוט זיך אים אביסל וויי. איז עס נישט גורע, ס׳איז אים גוט אזוי.

סאו, איך רעד נישט פון דעם, דאס איז נאך א חקירה צו וואס איז די ריכטיגע מדה. אבער מ׳רעדט דאך פון הרגל. מ׳קען אפילו הרגל גייט אלעמאל ווייטאג, ווי די רמב״ם [Rambam: Maimonides] זאגט אויך שפעטער. יעדער איינער איז מודה אז זיך מונע זיין פון א שטיקל עסן, וואס איז אויך אביסל געוויסע צער, אבער נישט מדגיש די צער, נאר ער איז מדגיש די אי-תענוג.

פרעגט זיך אויב איינער, ער וועט מאכן סתם א צער, ער וועט זיך קוועטשן…

תלמיד: גלגול שלג [rolling in snow].

דיגרעסיע: גלגול שלג און אנדערע סיגופים

מגיד שיעור: עקזעקטלי. לאמיר זאגן אז ער טוט צו גלגול שלג, נישט ס׳איז דא אלע מיני סיבות פארוואס ער מאכט זיך. גלגול שלג כדי ער זאל נישט ליב האבן זיין גוף. צו דאס ארבעט, צו דאס איז די זאך. זיי האבן עס געטון, טאמי. זיי האבן עס געטון, אבער פאר אנדערע ריזן. איך ווייס נישט פאר וועלכע ריזן.

תלמיד: ער האט געמיינט פאר כפרות עבונות איז אויך אזוי.

מגיד שיעור: יא, ס׳איז דא אסאך סיבות פאר וואס צו מאכן גלגול שלג. אבער, אגעין, ס׳קען אויך זיין פאר די מער קלאדות׳דיגע זאך. אויב מ׳רעדט פון די מער קלאדות׳דיגע זאך, מ׳זעט אז איך משלים דארף פון די גוף, רעד איך נישט פון די גוף. אבער איך רעד פון ספעציפיקלי. אבער אגעין, ס׳איז דא אנדערע ריזענס. פאר יעדע זאך איז דא אנדערע ריזענס. מיר מאכן לומדות. מיר רעדן ספעציפיקלי פאר די ריזען.

איך האב א פראבלעם. לאמיר זאגן, איך האב א פראבלעם. רוב מענטשן האבן א פראבלעם אז זיי עסן צופיל, זיי האבן צופיל ליב זייער תענוגי הגוף. די עצה איז, ער זאל זיך געבן מלקות [lashes]. איך ווייס נישט וואס זאל גיין. ס׳ארבעט פאר יענץ? ס׳ארבעט פאר עפעס אנדערש אפשר, אבער ס׳ארבעט פאר דעם? איך בין… איך גלייב… פון סאמערי זעט נישט אויס אז ס׳ארבעט נישט, איך ווייס נישט, איך ווייס נישט, ס׳קען ארבעטן?

זיך ציפן, אמאל מענטשן זענען געקומען א ציפ. יא, מענטשן זענען געגאנגען אין וואלד און מ׳האט זיך געשטאכן. יא, אבער זיך געשטאכן, עגעין, באופן יותר כלי, ווייל ער האט… דער זיך שטעכן, איך זאג דיר, ווייל דער זיך שטעכן קען זיין קודם כל אז ס׳איז א כפרת עוונות [atonement for sins], פאטעווער וויסן ווער ס׳ארבעט. יא, יא.

תלמיד: נאכדעם וואס ער האט זיך געזעצט צווישן די בינען, האט ער ווייניגער געוואלט קוקן.

מגיד שיעור: אז ס׳איז אן אביוז, די באדי וועט נישט פארגעבן. אזוי זאג איך, סאו די כלליות׳דיגע זאך קען איך פארשטיין אז ס׳העלפט, אבער די ספעציפישע זאך…

תלמיד: יא, ס׳העלפט. די גוף זאגט עס שוין זייער א כלליות׳דיגע זאך.

מגיד שיעור: איך רעד פון די פרטיות׳דיגע זאך. ניין, ס׳איז נישט קעגן תאוות, ס׳איז קעגן רצון פון א גוף. ווייל דו געדענקסט… לאמיר פרעגן אזוי, ער האט דאך גערעדט אז ס׳איז דא אנדערע סארט תאוות, ס׳איז דא תאוות כבוד [desire for honor], וואס מ׳רופט עס אויך אן אזא תאווה. ער רעדט נישט פון דא, רייט? איז יענער וואס שלאגט… רגע רגע, כבוד, דארף מען זיך מבזה זיין אזוי ווי די וואלק?

תלמיד: די וואלק איז געווען זיך מבזה זיין כדי צו ארבעטן אויף די…

מגיד שיעור: די זאך איז… ס׳איז א סימילער טינג אין א דיפערענט נושא. איך רעד פון די נושא. איך רעד נישט פון די אוועי פון די אוועי פון זכרונו לברכה [of blessed memory]. איך וויל נאר וויסן אז ס׳איז בכלל ריכטיג.

תלמיד: מסכים.

פרישות: נישט ליב האבן תענוג, נישט אויסהאלטן ווייטאג

סאו פרעג איך דיך, פארוואס ווען מ׳רעדט צו אנדערע ווערטער, איך גיי ארומגיין זאגן אנדערש. אלע מענטשן זאגן, נארמאל זאגט מען אז א פרוש איז איינער וואס האט נישט אזוי ליב תענוג הגוף. זאגט מען פארקערט, א פרוש איז איינער וואס שטערט אים נישט די ווייטאג פון די גוף.

ווען א מענטש ווען האבן א זייערע מצוה, ווען ער האלט זיך צוריק, וואס די שיינער מצוה איז אז ער האט א ציין פון דעם? דו קענסט נישט אזוי קוקן. שיין, נא? איך רעד פון דעם, עקזעקטלי.

סאו די פרוש איז דער וואס האט נישט קיין צער, אדער וואס האט ליב יענע צער, וואס קען באשטיין יענע צער. לאמיר נישט רעדן פון דעם. פארשט מיינט נישט אביוס. איך רעד נישט פון דעם. מסכים, ווייל דאס איז נישט די אלעס פון וואס איז די ריכטיגע מדה. אבער לאמיר זאגן וואס איז נישט אביוס.

משל פון דער קו און דער פערד

ס׳זעט מיך עפעס אויס, אלע זאכן לענגען זאגן, איך דארף זיין זייער מדועק אויף די נקודה. מיך זעט עפעס אויס אז קודם כל, צער הבא מאליו [pain that comes by itself], ס׳הייסט נישט א מענטש מאכט זיך א פאסט, לאמיר רעדן עקסטער, ווייל אפשר טוט עס ביי פעגן דעם. אקעי. אבער מיך זעט אויס אז סתם איינער פאמפט זיך אריין אין די וואנט און ער שרייט אוטש. ס׳קען זיין אז ס׳איז דא א מידה פון נישט זיך צו טון מאכן צופיל פון אזעלכע זאכן. ס׳קען זיין. איך האב נישט געטון בדוקא דאס. ס׳קען זיין אז ס׳איז דא א מידה פון זיך נישט צו טון מאכן צופיל.

ווייל ווער זאגט, ס׳איז דא מענטשן וואס זענען עפעס מורא׳דיג אנגעצויגן ווי יעדע זאך, און ס׳איז דא מענטשן אינעווייניגער. ס׳קען זיין אז ס׳איז דא אזא מידה, מסתמא איז דא א גוטע מידה נישט זיך צו טון מאכן אזוי פיל. אבער איך זע נישט אז מ׳רופט יענעם א בעל תאוה. איך זע עפעס נישט אויס.

מ׳זעט א קו אין שטאל, און מ׳זעט ווי ער שטייט, ער ווייסט נישט קיין סאך צו צוריקן אין די פליגער, און יעדע מינוט מיט זיין וויידל שמייסט ער זיין פליגער. ער זעט אויס ווי א ריזיגער בהמה, איך ווייס נישט. ער פילט אז עפעס א… א צדיק שמייסט נישט אוועק די פליגער. ס׳איז דא עפעס אזא זאך.

תלמיד: אקעי, אקעי, אקעי, ספעסיפיקלי, וואס טוט די קו די גאנצע וועג? ער שטייט אין איין פלאץ?

מגיד שיעור: און ער וויזנטועל שמייסן זיינע פליגער. יא, ווייל ער האט נישט עפעס אנדערש צו טון. אבער א איד טוט עס דא לערנט און ער שמייסט אוועק די פליגער. מ׳טוט דאך נישט גארנישט אנדערש קייט פון דעם.

איך וויל זאגן אז ס׳זעט עפעס אויס אז ווען א מענטש איז עפעס זיין באקוועמליכקייט, אפילו גראדע איז ער נישט קיין קראצעך נישט די ריקער. דער קו זעט אויף יענער, אז די גאנצע זאך איז א שטיק פלייש דא וואס ס׳היטשט אים. ס׳זעט מיר נישט אויס אז ס׳איז דא עפעס אנדערש. איך ווייס נישט, איך זאג נאר די פילן. דער חלק פון די פילן, דאס איז נישט אז מ׳איז מגדיר אז ס׳איז איבערהייט. ניין, מ׳רעדט דא וועגן א געוויסע צער. מ׳פארשטייט אז ס׳האט אייביג צוטון. איך ווייס נישט, מ׳רעדט די כל גוף, די סעפערעיט סייד ביי כל מענטש און ווייניגער גוף.

יעצט צוגעווארט דער התייסדות דערצו איז זייער שטארק, וויפיל ביסטו? ביסטו דעמאלטס נאך… ווען דו זעסט די קו, ער געבט נישט יעצט קיין מילך, ער טוט גארנישט. יא, אבער אין די אנדער הענט, די פערד וואס מיר שמארטן א גאנצע טאג, ער פארט ווייטער. ער פארט בעסער, ער קראסט נישט, ער לויפט נישט אוועק. ער איז א פערד, ער איז א קו דעמאלטס. עפעס וואס איז א געוויסע התייסה?

א מענטש ספענדט א גאנצן טאג יא, נעבעך אין די ביטערע קעלט, און איך ווייס, אפילו אין די לאגער, און דעמאלטס ביסטו נישט קיין מענטש. און איך פארשטיי, יא, און טאמער דו ספענדסט ווייניגער צייט, און אפילו זאכן וואס האסט טאקע מער צייט, און ערגעץ וואו ביסטו זיך נישט מתייחס.

קבלת יסורים באהבה – א באזונדערע מידה

קיין, לאמיר פרעגן אן אנדערע שאלה. ס׳איז דא א מידה טובה וואס הייסט… קבלת יסורים באהבה [accepting suffering with love], יא? ס׳איז דא אזא זאך. א קינד וואס האט אמונה. אבער לאמיר נישט רעדן אפילו אן אמונה. דאס הייסט, חוץ פון דעם, עגעין, ווען מ׳זאגט אמונה, רעדט מען שוין פון א גאנצע אנדערע לעוועל. לא הן ולא זכרם. עגעין, דאס זאג איך.

אבער ס׳איז דא אזא מידה, יעדער איינער, איך מיין אז יעדער איינער איז מודה, אפשר איז ער נישט מודה, אבער איך מיין אז קבלת יסורים באהבה איז א בעיסיק מידה טובה פון א מענטש. פארוואס? אפילו וועגן ס׳איז אן עולה ווייל ס׳קומט אויף עבירות, צו ווייל ס׳איז א יסורים של אהבה [suffering of love], צו ווייל… וואס וועט זיין די טיפערע תורות?

אבער סתם, דאס אז א מענטש קען… וויאזוי זאגט מען? ער איז סובל די שוועריגקייטן וואס… יעדער מענטש האט דאך שוועריגקייטן. חיי העולם הזה [life in this world] איז דאך פול מיט צער אויכעט. און ס׳איז דא א גוטע מידה אז א מענטש ווערט נישט פארלוירן פאר יעדע קליינע צרה.

דער רמב״ם אויף “מברך על הרעה כשם שמברך על הטובה”

אמת, אז דער רמב״ם זאגט אין אבות [Pirkei Avot] ביי די משנה פון “מברך על הרעה כשם שמברך על הטובה” [one who blesses over bad just as one blesses over good], איז דער רמב״ם מסביר דארט, אז ווען ס׳קומט א שלעכטע זאך, מוז דאך נישט זיין אז ס׳גייט אלעמאל בלייבן שלעכט. פון שלעכטע זאכן קומען ארויס גוטע זאכן, פון גוטע זאכן קומען ארויס שלעכטע זאכן. נישט ווערן פארלוירן פון קיין שום זאך.

זאגט דער רמב״ם דארט, “על הטובה כן על הרעה”, ווייל אסאך מאל מאכט זיך א שלעכטע זאך, וואס צום סוף קומט ארויס א טובה. דאס איז נישט געפערליך. פארקערט, ניין, דאס איז א שכל׳דיגע זאך. איך רעד נישט פון די… נאכדעם איז דא אנדערע זאכן פון מברך זיין את ה׳ [blessing God], אבער איך רעד שוין נאך פריער פון די מענטשליכע לעוועל. רייט? דאס איז דאך א מידה טובה.

יא, האסטו אויס אזא מידה טובה, און דו ביסט מסכים אז ס׳איז דא אזא מידה טובה. די מידה טובה איז א מידה טובה, אבער ס׳איז נישט די מידה פון פרישות, ס׳איז אן אנדערע מידה. קבלת יסורים באהבה. אן עקסטרע מידה. אן עקסטרע מידה. אן עקסטרע מידה.

חובות הלבבות: פארשידענע הגדרות פון פרישות

איך זאג דיר אן אינטערעסאנטע זאך, חובת הלבבות שער הפרישות פרק ב׳ [Duties of the Heart, Gate of Abstinence, Chapter 2] גייט אדורך א ליסט פון א באנטש פון הגדרות אויף די מדת הפרישות.

תלמיד: יא, דו ביסט נישט קליל. נישט עס, נישט עס, נישט עס.

מגיד שיעור: יא, רייט. ער האט א לאנגע ליסט, איך האב נישט געדענקט אז דאס שטייט דארט. חובות הלבבות איז באופן כללי אסאך מער מקיל, זיין פרישות איז אויך אסאך מער מקיל, ער איז עקסטרעם פון די רמב״ם. ער זאגט נישט מידת המצוה [the measure of the commandment], ער זאגט אז מ׳זאל נישט עסן נאר וואס מ׳דארף, און ער מאכט חילוקים פון אנדערע מענטשן, נישט יעדער קען זיין א פרוש. אבער איך דאכט זיך אז זיין אידיאל פון פרישות איז אסאך שארפער, ס׳איז איינע פון די גרעסערע לעוועלס וואס אונז רעדן דא.

דער רמב״ם איז ווייטער, מער ווי די רמב״ם, איך מיין מער ווי די שמונה פרקים [Eight Chapters], יא, מער ווי אזוי ווי די הלכה, שולחן ערוך [Code of Jewish Law], מער ווי די שולחן ערוך אין אבן העזר [section dealing with marriage and family law], נישט שולחן ערוך אין אורח חיים [section dealing with daily life and prayer], אסאך מער פון דעם. דאס הייסט, ער זאגט אז פרישות איז בכלל נישט גאר אין עולם הזה, דאס איז בעיסיקלי זיין איידיע פון פרישות.

אבער ער האט יא אין זיין ליסט פון הגדרות, און איך האב נישט געטשעקט ווער ס׳איז, און אפשר איז דא אפשר א דירה וואס קען צוצייכענען פון וועמען ער מיינט, אדער פון וואו ס׳קומען די אלע שיטות. נחלקו החכמים בגדרה [the sages disagreed about its definition], ס׳איז דא פארשידענע שיטות אין חכמים. וואס איז דאס די גדר פון פרישות? א לאנגע ליסט, איינס, צוויי, דריי, פיר, פינף, זעקס, זיבן, א גאנצע אנדערע.

איינע פון זיי איז ואמר אחר [and another said], א צווייטע האט געזאגט, איך ווייס נישט ווער, הפרישות ההודאה על הטובה וסבל הנסיון [abstinence is gratitude for the good and bearing trials]. בייסיקלי, אויב איך פארשטיי דאס איז מער ווייניגער לברך על הטובה ועל הרעה [to bless over the good and over the bad]. אז ס׳גייט גוט, זאל זיין העפי, און ווען ס׳איז דא א נסיון [trial], מיינט ס׳גייט נישט שלעכט. לשון הראשונים [the language of the early authorities], אסאך מאל נסיון מיינט פלעין א צרה, אז היינט אויך אמאל רופט מען עס אזוי, מיינט נישט דוקא היינט מען פרואווט, און דאס איז דאס איז פרישה, און דער איז נישט מסכים.

ער זאגט אז דער… די נעקסטע אנדערע הגדרה איז, אזוי ווי איך האב געזאגט, די עכטע הגדרה פון פרישות איז נישט מניעת הנפש מכל מנוחה ותענוג גופני [withholding the soul from all rest and bodily pleasure], נאר וואס מ׳פעלט אויס מצד הטבע [what is lacking from nature]. דאס איז די ריכטיגע פרישות. אבער דו זעסט אז ס׳איז געווען מענטשן וואס האבן געטראכט אז פרישות מיט קבלת יסורים…

פרישות און גבורה: דער רמב״ם׳ס פשט אויף די מדבר

פרישות איז נישט וועגן צער

די חילוק צווישן פרישות און אנדערע מידות

ווייל ס׳מאכט סענס, ווייל פרישות איז דאך די רילעישאנשיפ צו טובת העולם הזה, און וואס זאגט די משנה? וואס דארף א איד? ווען ס׳איז מברך על הרעה כשם שמברך על הטובה, ועל הטובה כשם שמברך על הרעה, מאכט א ברכה אויף יעדע זאך.

און דער חובת הלבבות איז נישט מסכים. פארוואס? איך פארשטיי, אויב איך טראכט, איך ווייס נישט אויב דאס איז די ריזן, אבער ס׳קען זיין אז די… איך טראכט די סיבה פארוואס ער איז נישט מסכים איז ווייל ער וויל רעדן פון די מער ספעציפישע זאך.

דער חובת הלבבות איז נישט מחולק מיט די ענין פון מודה זיין על הטובה ועל הרעה, אבער וואס ער זאגט איז אז דאס איז נישט פרישות, דאס איז אפשר אן אנדערע זאך, דאס איז אפשר אן אנדערע מידה. פרישות האט צו טון מער ספעציפיש מיט תענוג, אזוי קומט אויס פון חובת הלבבות.

חובת הלבבות רעדט נאר פון תענוג, נישט פון צער

חובת הלבבות רעדט נישט, אויב מ׳קוקט, ער רעדט נישט כמעט פון צער אין די גאנצע ספר, ער רעדט אלץ פון מותרות, פון נישט מותרות, די גאנצע שמועס וויפיל תענוג מ׳קען אוועקנעמען, אבער ער רעדט בכלל נישט פון…

אפילו דער חובת הלבבות רעדט נישט פון סיגופים, יא, סיגופים איז נאר חסידי אשכנז אזוי ווייט איך געדענק. דער חובת הלבבות האט נישט קיין סיגופים, דווקא מ׳זאל זיך מאכן צער. ער האט יא, ס׳הייסט בדידות, התבודדות, קענסטו רופן א סיגוף, מ׳גייט דווקא אוועק פון חברת בני אדם, אבער ס׳איז נישט אויף זיך צו פייניגן, ס׳איז מער אויף די צד חיובי פון דעם.

אבער אויך ער רעדט נישט בכלל פון די נושא פון אז נישט צו גורם זיין צערות הגוף איז עפעס מיט פרישות. איר פארשטייט?

סאו ס׳זעט אויס פון די אלע סברות אז ס׳איז נישט די זעלבע זאך. מ׳טרעפט נישט, אויב ענק ווייסן, מ׳טרעפט נישט געווענליך אז פרישות זאל האבן צו טון מיט די צער. הגם אז די זעלבע גוף, ס׳האט עפעס א שייכות, די זעלבע זאך, נישט האבן תענוג איז צער. מ׳זעט נישט אזוי, אזוי מיין איך אז מ׳זעט נישט אזוי.

די נארמאלע פרוש האט יא תענוג

מ׳דארף אבער טרעפן די ווארט, וואס איז טאקע די חילוק? וויאזוי טיילט מען עס? ס׳איז דא איין זאך וואס ענק קומען אן צו זאגן. קענסט טרייען צו טראכטן אז איינער וואס האט פרישות… ער איז געווענליך אזוי נייטראל, איך ווייס נישט, תענוג, אבער ס׳איז אויך פאני, ווייל ער האט דאך יא תענוג, ער האט דאך די ריכטיגע מאס פון תענוג.

און מיר רעדן דאך יעצט פון די נארמאלע פרוש, פון די נארמאלע… ס׳איז נישט פשט אז ער לעבט אלעמאל עפעס אזוי ווי… בכלל, א מענטש צו זיין לעבן אזוי, ער איז דאך מורא׳דיג א בארינג מענטש. ס׳איז נישט קיין תענוג, פארקערט, ער איז דאך פרייליך, ער האט יא א תענוג. ער האט יא א תענוג, ער דאנקט דעם אייבערשטן אויף דעם. ער איז דאך העפפי.

תלמיד: יא, אזוי, אקעי.

מגיד שיעור: איך מיין דאך איך האב עס נישט… ניין, זיי רעדן יעצט אויף פון תאוות הגוף. אויך פון תאוות הגוף, דער נארמאלער מענטש וואס איז אויף מדת הזהירות, האט הנאה דערפון, נישט צופיל, אבער ער מאכט ברכת הנהנין. אויב ער וואלט נישט הנאה געהאט, וואלט ער נישט געקענט מאכן קיין ברכת הנהנין.

אקעי, איך ווייס נישט צו ס׳איז א ראיה, אפשר אין הכי נמי, חסידישע ספרים ברענגען אז עס האט ראיות. אבער די אידיאל וואס אונז רעדן דא איז יא הנאה האבן, רייט?

תלמיד: אבער באיזה אופן…

דער אפאזיט פון בעל תאוה איז נישט צער

מגיד שיעור: איך וויל דאס זאגן, באיזה אופן, און דאס איז אויך ביי מיר אזוי ווי די מסקנא וואס איך וויל ארויסנעמען פון דעם, איך וויל זאגן די באריכות, באיזה אופן קומט אויס אז אויב אונז פארשטייען, דאס איז א הקדמה צו פארשטיין פארוואס, די אפעזיט פון בעל תאוה איז נישט צער, פונקט פארקערט, איך וויל מאכן מעשים זיין אזוי, פארשטייסט ווייל איך האב געברענגט די אלע דוגמאות צו ווייזן אז אונז טראכטן נישט אז און מ׳טראכט נישט, מ׳טרעפט נישט געהעריג אז אדער מ׳טרעפט עס אפשר אין געוויסע שיטות, אבער געוויינליך טרעפט מען נישט אז נישט האבן צער פון די גוף, דאס איז די נושא פון א פרוש.

ס׳קען זיין אז ס׳איז דא אנדערע מדות, און ס׳האט אנדערע הלכות, אזוי ווי דו זאגסט, נישט ווערן גאנץ פארלוירן פאר א צרה, און נישט זיך צוטון מאכן פון יעדע מאל וואס ס׳קוועטשט אים.

די גמרא זאגט דאך כל ימי עני רעים איז אן איסטניס, ס׳איז סתם אן עצה טובה נישט צו זיין צו א גרויסע איסטניס, אן איסטניס לייט. אויב ער קען, יא, אויב ער איז געווארן, אויב ער איז געווארן, אויב ער איז געווארן אין גמליאל האט אויפגעוואקסן אין א רבי׳שע שטוב, האט ער נישט קיין ברירה, ער איז אן איסטניס, ווייל ער איז צוגעווארן. און אלעס גייט אים גוט. אבער… דאס איז נאך א זאך.

שמועס וועגן רבי יהודה הנשיא

דיגרעסיע: לא נתנסיתי

תלמיד: אמת, אמת. איך האב אים א… איך וועל דיר מסביר זיין וועגן דעם.

מגיד שיעור: על כל פנים, דאס איז… ס׳זעט אויס אז דאס איז אן אנדערע מדה. דו ביסט גערעכט, ס׳איז דא א מידה וואס דו רעדסט וועגן…

תלמיד: ניין, אבער איך האב געזאגט אז דער רבי איז אן ערשטע נס, אבער ער קען זאגן אויף זיך “לא נתנסיתי”, אפילו “מעשר בקטנים עולה לזה”.

מגיד שיעור: אקעי, דאס איז א גרויסע מחלוקת המפרשים וואס מיינט יענער און יענער שטיקל רבי. ס׳איז דא נאר דו ווילסט גיין די גערער תורה, איך מיין דאך פשוט׳ער פשט, איך האב שוין נאר געווארן.

תלמיד: ניין, נישט יענער איז איין פשט, אבער ס׳איז דא נאך פשטים.

מגיד שיעור: אקעי, דאס איז שטימט אונזער, איך האב אמאל גערעדט מיט דעם.

דער חידוש: ס׳איז דא אן אנדערע מידה

פאסטן העלפט נישט פאר פרישות

וואס איך וויל זאגן איז עפעס אנדערש. וואס איך וויל פארשטיין איז א נייע חידוש. איך וויל פארשטיין איז, אויב אזוי איז מען מסכים אז איינער וואס איז א פרוש איז נישט איינער וואס ער ליידט אסאך צער, נישט דאס מאכט אים א פרוש. קען זיין אז ס׳איז אן אנדערע נושא פון וויאזוי זיך מתקן צו צער. און איך וויל געבן א הסבר פאר דעם. און דער הסבר גייט איך אנהייבן אזוי, נאכדעם וועט עס גיין ווייטער.

קודם כל וועל איך זאגן אזוי, אזוי ווי הרב ר׳ יואל, וויאזוי הייסט ר׳ יואל? ר׳ בן זרח זאגט. ר׳ זרח זאגט אז ס׳איז דא יא זאכן, אונז האבן געזאגט מ׳דארף דאס הערן, זייער אן אינטערעסאנטע זאך. ס׳איז דא, איך האב געזאגט, איינער פון מיינע איז ויחכות, איך מיין אז ס׳איז אמת, איך מיין, זאגסט איינער, פאסטן, איך האב גערעדט מיט אסאך מענטשן, פאסטן איז טרעינד אויף עפעס, אבער נישט אויף ס׳זאל זיין ווייניגער בעל תאוה, איך ווייס נישט, נאכדעם קען יעדן איינער גיין א שול מוצאי יום הקדוש און זען אז ער האט נישט געהאלפן.

ער וואלט דאך געדארפט העלפן על עס פאר א פאר מינוט, ער העלפט נישט, ווייל מער טאקע מער אינגעריג, אקעי, בקיצור. ס׳קען נישט זיין אז ס׳איז קיין איין איד, נאר ס׳איז דא צדיקים וואס ארבעטן אויף זיך, אפילו נאך יום כיפור עסט ער רואיג, סדר. אבער… ס׳דארף זיך ארבעטן, ס׳מיינט אז ס׳דארף מאכן גרינגער פאר א נארמאלע מענטש, און ס׳מאכט זיך שווערער פאר א נארמאלע מענטש. ס׳קען נישט זיין אז דאס איז די נארמאלע טערס.

פאסטן מאכט נישט א מענטש וואס וויל ווייניגער עסן

ס׳קען נישט זיין אז ס׳איז א מצוה פון וואסטן אפשר אויף אנדערע ריזענס און אנדערע זאכן, אבער לגבי די נושא פון… ס׳קען זיין ס׳טוט אפילו אויף די ניתק, די גרעסערע לעוועל קען ס׳טוט אויף, אז א מענטש ווען ער עסט נישט, איז ער אזוי ווי א מלאך. אבער ס׳מאכט אים נישט א מענטש וואס וויל ווייניגער עסן, פארשטייט? ביי דעם מוצאי יום הקדוש ווען ער פארט צוריק א מענטש, איז ער הונגעריג, אזוי ווי יעדער איינער. בעסן בכלל, אבער דער מענטש האט אים נישט געהאלפן.

סאו איך זעה נישט, און די זעלבע זאך, איינער האט א תאוה, ער זאגט, די עצה צו ארבען אויף תאוה איז זיך צופן אסאך, איך ווייס נישט וואס. עס זעהט מיר נישט אויס אז עס העלפט, אפשר איז דא אן ענין וואס ער מאכט סיגופים, אבער נישט פאר דאס העלפט עס.

אבער ס׳איז דא אן אנדערע מידה וואס סיגופים יא העלפן פאר

סאו אבער, דאס איז וואס דו זאגסט, ס׳איז דא יא זאכן וואס העלפט פאר, דאס דארף מען הערן. ס׳איז דא אן אנדערע מדה, וואס פאר יענע מדה העלפט יא זיך צוגלייענען צו… צו תענוג.

דער רמב״ם׳ס פשט אויף די מדבר

די גרויסע דוגמא: פרשת בשלח

וואס איז די גרויסע דוגמא פון דעם? די גרויסע דוגמא פון דעם איז דער רמב״ם׳ס פשט אויף די מדבר. דער רמב״ם׳ס פשט אויף פרשת בשלח. ס׳איז אן אינטערעסאנטע פשט פון דער רמב״ם.

תלמיד: יא, אין פרשת בשלח, אויך אין דברים, אויך אין עיקר.

מגיד שיעור: אבער פרשת בשלח, דער רמב״ם זאגט עס שוין אויף פרשת בשלח. דער רמב״ם זאגט, פארוואס האט דער אייבערשטער נישט גענומען אידן גלייך אויף ארץ ישראל? דער רמב״ם זאגט, כדי צו כובש זיין ארץ ישראל. איך מיין אז דאס איז פשוט.

עבדים האבן נישט קיין קוראזש

דער רמב״ם זאגט פעימעסלי, ניין, ס׳איז דא דער עזרא וואס זאגט וועגן משה רבינו אן אנדערע תורה. איך זאג אז דער רמב״ם זאגט, פארקערטע תורה אנדערע. דער רמב״ם זאגט אזוי, אז די אידן האבן געדארפט גיין אין ארץ ישראל, אלע דרשות פון משה רבינו אנהייב פון ספר דברים, רענט אוועק דעם, דארף מען האבן התחזקות און נישט מורא האבן, חזקי ימי תפארת, יהושע בן נון, און ס׳איז דא אלע אידן. שבורים פון די גוים דארט זיך שלאגן, בקיצור, האבן אסאך קוראזש.

און די טבע, זאגט דער רמב״ם, איז אז עבדים האבן נישט קיין קוראזש. עבדים זענען מענטשן, זיי האבן א שווערע לעבן, אבער די טבע פון עבדים וואס זענען דארט פון תענוג, זיי האבן נישט עפעס אנדערש, זיי האבן נישט קיין מענטשלעך אינדעפענדענץ, זיי האבן נישט גארנישט גארנישט. די איינסטער וואס ער קען טון איז עסן אביסל, רבקה רניחה לי, אבער ער קען נישט טון גארנישט. ער איז נישט קיין מענטש וואס טוט, ער האט נישט קיין בעלות, ער האט נישט קיין בעלות פון זיך אליין, ער האט נישט קיין אדון לעצמו, ער קען נישט גארנישט טון.

למען ענותך – צו טרענירן די אידן

סאו וועגן דעם, דאס איז לכאורה דער אריין פשט, וועגן דעם די אידן, אויך דער תירוץ פארוואס ס׳איז נישט קיין סתירה די גאנצע קריעת ים סוף מיט מתן תורה מיט דעם, ווייל מ׳זעט, דאס האט פארדינט די אידן, איינמאל וואס האבן געהאלטן א מלחמה, ס׳איז געווען די מצוה וואס זענען געקומען ביי די ים סוף, האבן זיך אלע דערשראקן, משה רבינו האט געמאכט א נס, מ׳האט זיך געהאטעוועט, און דאס איז געווען אויכעט, אבער דאס האבן זיך נישט געהאלטן ביים שלאגן, דער אייבערשטער האט געדארפט שלאגן פאר זיי, ה׳ ילחם לכם, אבער די אידן האבן זיך געקענט שלאגן אויף קיבוץ ישראל, דאס איז דאך א מצוה אז מ׳זאל זיך שלאגן, דאס איז געווען די סדר.

זאגט דער רמב״ם, אז די טבע איז אז מענטשן וואס וואקסן אויף אין א מדבר און אין שווערע אומשטענדן, זיי האבן מער קוראזש, ווייל ער איז זיך צוגעוואוינט. אזוי ווי ער זאגט, ער איז צוגעוואוינט עזעקלי, ער דארף זיך אליינס קומען אליינס, ער האט נישט קיין קראנץ וואו ס׳קומט ארויס וואסער, ער דארף אליינס גראבן די וואסער, אלעס קומט גארנישט, ס׳קומט נישט פון זיך אליינס, א מענטש איז א פאנצל פאר זיך אליינס, און ער מוז זיך מוטשענען, און אזוי באקומט ער די מדת הגבורה, מדת העומר, קוראזש נאך אידיש.

זאגט דער רמב״ם, וועגן דעם זענען די אידן געווען פערציג יאר אין מדבר, דאס איז טייטש “למען ענותך”, די אלע פסוקים וואס דו דערמאנסט, אז אזוי האט מען געקענט… מ׳איז געווארן מער… וויאזוי זאגט מען?

שמועס וועגן פשט און דרש

סתירה אין די פסוקים

תלמיד: יא, איך ווייס, דאס גייט ארויף אויף פשט, נישט אויף דרש. דו האסט מיר גערעדט אז א מלחמה דארף מען טון על פי פשט, נישט על פי דרש, יא? על פי מדרש איז טאקע געווען אלעס אין ארדענונג, אבער דאס איז די מדרש׳דיגע אידן האבן געהאט יענע מדרגה, די פשט׳דיגע אידן האבן נישט געהאט…

מגיד שיעור: אקעי.

תלמיד: יא, די פסוקים, איך זאג דיר, ס׳איז א סתירה אין די פסוקים, אמת. די זעלבע פסוק.

מגיד שיעור: דער תירוץ איז אז ס׳ווענדט זיך אויפ׳ן בליק.

תלמיד: אקעי, אקעי, אונז האבן גערעדט… דו ביסט גערעכט, אין אונזער גרופע פון פרשת השבוע האבן מיר גערעדט א לאנגע שמועס וועגן דעם, א גרויסע חקירה וואס דו פארשטייסט, אזוי ווי דו זאגסט, א סתירה אין די פסוקים אליינס, ס׳איז נישט נאר די פשט אין די דרש. אבער שוין, מ׳קען פארענטפערן דאס, ס׳איז דא תירוצים אויף דעם.

די מסקנא: מדבר = טרעינינג פאר גבורה

מ׳ווערט א גבר עצמו

מגיד שיעור: אבער יעצט, דאס איז דער רמב״ם׳ס פשט אויף די מדבר, אז אזוי האט מען… איך מיין אויך, איך וויל זאגן א חידוש.

תלמיד: יא, מ׳איז געווארן א בחור, א מענטש, א גבר עצמו.

מגיד שיעור: סאו, אזוי ווי ער זאגט, אזוי ווען מ׳טרענט סאלדאטן, שפעטער אין די גמרא, און יעדער איינער ווייסט וואס מ׳טוט צו, ווייל מ׳געט אים נישט, מ׳שיקט אים אין קעמפ, פארדעם גייט מען אין קעמפ. מיר געוויינען זיך צו אז מיר דארפן נישט קיין בעט, מיר דארפן נישט קיין… ס׳איז גענוג אז ס׳איז א ברייטער, מ׳קען שלאפן דערויף. אפילו אין קעמפ דא, מ׳קען נישט… ס׳איז דא עיר קאנדישנס, אמת, אבער ס׳איז נישט קיין זאך מער. בקיצור, מ׳לערנט זיך אויס אז מ׳קען און מ׳דארף, און אזוי ווערט א מענטש מער.

איך מיין, איך וויל זאגן אפילו אן אינטערעסאנטע חידוש. איך מיין אז ס׳וועט כאפן נעכטן, אפשר וועט מיר אנגעהויבן.

דער ציקל פון געשיכטע: פון גבורה צו באקוועמליכקייט

דער מענטש לערנט זיך אויס מיט ווייניקער

Instructor:

מיר פייפן זיך צו אז מ׳דארף נישט קיין בעט, מ׳דארף נישט קיין… ס׳איז גענוג אז ס׳איז א ברייטער, מ׳קען נישט מלאפן דערויף. אפילו די קען איך דא און מ׳קען נישט… ס׳איז דא עיר קאנדישאנס, אמת, אבער ס׳איז נישט קיין זאך מער. בקיצור, מ׳לערנט זיך אויס אז מ׳קען און מ׳דארף, און אזוי ווערט א מענטש מער.

חידוש: דער טייטש פון פרשת עקב – דער ציקל פון היסטאריע

איך מיין, איך זאג אפילו אן אינטערעסאנטע חידוש. איך מיין אז… איך וויל כאפן נעכטן, אפשר וועלן מיר אנגיין קיין מסכים. איך מיין אז דאס איז דער טייטש פון פרשת אבות. אין פרשת עקב און אין פרשת האזינו שטייט אז ס׳איז דא א סייקל, יא? וואס איז די סייקל פון דזשואידזש היסטוריה, אדער אפשר פון היסטוריה בכלל פון מענטשן?

סייקל איז אז ס׳גייט שווער, מ׳ארבעט שווער, מ׳איז א מדבר. האט מען כח, האט מען קוראזש, און מען שלאגט זיך, און מען דארף האבן מיט׳ן אייבערשטן אויכעט.

אפשווייפונג: אמונה און בטחון

מען האט אויך עפעס צו טון מיט דעם, מען דארף מאכן אן אנדערע שיעור וואס איז קאנעקטעד מיט אמונה. אמונה מיינט נישט אז מען שלאפט, נאר חזקיה במלח האט געהאט אזא אמונה אז מען שלאפט און דער אייבערשטער טוט. געווענליך אמונה מיינט אז מען טוט און דער אייבערשטער העלפט, אבער פארדעם איז עס א בטחון. אסאך גרעסערע אמונה דער וואס טוט און ער נעמט די ריסק אז דער אייבערשטער וועט אים העלפן, ווי דער וואס ער זאגט, דער אייבערשטער האט געזאגט וה׳ הטוב בעיניו יעשה. אדער וועט מען געווינען די מלחמה.

וואס וועט דער אייבערשטער מאכן? א פסוק, יא, ווערט דער מלך? חזק וחזק בעד אמנו ובעד ארי אליהנו וה׳ הטוב בעיניו וגענות. ס׳ווערט אזוי געזאגט? ס׳איז אן אנדערע פסוק, ווערט דער מלך אז לאזטן פאר מיין אפשר, האט ער געזאגט.

Student:

יא, יא, יא, דאס איז אן עקסטרעמע מעשה.

Instructor:

אבער דער… דער פסוק אין ספר שמואל זאגט, דוד המלך האט עס געזאגט? יואב אפשר? שמואל בית יו״ד. ס׳איז א פסוק, ס׳איז א פסוק.

Student:

יא, יא, דאס איז וואס ער רעדט.

Instructor:

אבער ס׳איז דא א פסוק, ס׳איז יואב. ס׳איז א פסוק פון יואב, יואב. יואב, דער שר צבא פון דוד. ס׳איז געווען א מצב, גאר א שווערע מצב. ער האט געזאגט חזקה, ער האט געזאגט א דרשה פאר זיין ברודער, ער האט געזאגט אבישי, ער וויל גיין דא, ער וויל גיין דא. חזקה, פון דאס חזקה בעד אמנו ועד ארי אליהנו, והשם יעשה הטוב בעיניו. דער אייבערשטער וועט טון… אקעי, דאס איז אויך א געוויסע אמונה, ווייל אז נישט וואלט ער אנטלאפן, ער איז געגאנגען, ער האט געהאלטן אז זיין תפקיד איז צו אנטלויבן די זאך.

אקעי, איך מיין נאר צוריק, איך וויל נאר א דרך הרג׳עדיגע זאך. ער זאגט נישט, ער וויל יא. אבער ער ווייסט אז דער מצב איז פארלוירן. ווען ער וואלט נישט גארנישט געוואלט, וואלט ער נישט געגאנגען אין מלחמה, זאל דער אייבערשטער זאגן, דאס איז חזקה, ער וויל, ס׳גייט אים נישט אן. ער וויל יא, אבער… עניוועיס, דאס הייסט, יא, נאכט, ניין, ניין, סאו דאס איז וואס די דרשה האט, אונז האבן אלעמאל געמיינט, איך האב אלעמאל געמיינט אז דער פסוק וואס שטייט פון תאכל ושבת ורומם אבך ושכחת וישמעין שירון ויהיו, האט איך אלעס געמאכט אז דאס איז א פראבלעם פון תאוות.

דער קערן-חידוש: “ואכלת ושבעת” – נישט תאוה, נאר פחדנות

אזוי ווי מיר האבן איך מיין רבי מיך אויסגעזען אין די חדר. מ׳ווערט א גראבער בעל תאוה, פארגעסט מען פון דעם אייבערשטן, מ׳ווערט א בעל גאוה, כחי ועצר מידי, די גאנצע דרשה. יעצט כאפ איך, תאוה האט דאס נישט דער שמועס. ס׳איז נישט אמת, איך גיי מסביר זיין בעסער, ס׳איז נישט אמת אז זיי האבן צופיל געלט מאכט א מנהל.

איך לער נישט אמת, איך האב געזאגט א שיעור צוויי וואכן צוריק, און מ׳איז מקחיש דאס, אז ווייל אונז וואוינען אין בארד פארק און ס׳איז דא אין די גראסערי דרייסיג טויזנט אנדערע מאכלים, זענען אונז גרעסערע בעלי תאוות. ס׳איז געווען בעלי תאוות איז עפעס פאר אנדערע ריזענס. נישט וועגן דעם.

Student:

ווער ס׳זאגט דאס?

Instructor:

דאס איז געווען א שיעור חמשה עשר באב, ווען געדענקען? דאס איז עובר אויף די פסוק, עושר אשר נתתו עמדו, עושר נתתי מן העץ ויאכל, עס איז כפוי טובה. אז ס׳איז דא דרייסיג טויזנט דארטן מאכלים, דארף מען מאכן דרייסיג טויזנט ברכות. און ס׳קען זיין אז די ירושלמי זאגט אז מ׳איז עובר אויף יעדער פרך, אפשר אויך יעדער נעש, איך ווייס נישט, אפשר איז ס׳איז סמי מות. איך ווייס נישט, ער זעט די זאך, אבער ער קען זיין. עניוועיס, איינמאל א יאר, איינמאל א לעבן, איך ווייס נישט.

בקיצור, אלא מאי, זייער גוט. איך מיין אז איך האב פאלש געלערנט ביז יעצט די פשט. ס׳האט נישט צוטון מיט די מדת התאוה, אויך איז נישט מיט מדת הגאוה. איך ווייס, דער סמ״ג האט געזאגט אז ס׳איז גאוה, מ׳דארף פארשטיין בעסער די אלע זאכן. איך מיין אז די פשוט׳ע פשט אין די פסוק, אזוי פארשטיי איך פון די רמב״ם און פון די אלע פלעצער, די פשוט׳ע פשט זאגט עפעס אנדערש.

ווייל די טבע האדם איז נישט אז ווען ער האט אלע מיני זאכן, וואס “בתים מלאים כל טוב”, ווערט ער א בעל תאוה. ס׳קען זיין אז ער ווערט א בעל תאוה, מ׳וועט באלד רעדן, איך בין נישט זיכער וועגן דעם, ווייל איך וועל אייך געבן די חילוק פארוואס איך מיין אז ער איז נישט קיין בעל תאוה דוקא.

וואס ער ווערט איז א פחדן, א coward. וויאזוי זאגט מען א coward אויף אידיש? די אפאזיט פון איינער וואס האט courage. וויאזוי זאגט מען?

Student:

א שוואכלינג, א צדיק׳ל, נו?

Instructor:

בקיצור, איך ווייס נישט וויאזוי ער רופט עס. א מעקלע? אפשר, איך ווייס נישט. אין די פסוק אין די לעצטע וואך׳דיגע סדרה הייסט עס “איש ירא ורך הלבב”. יא, דאס איז די טייטש.

אבן כ׳אלדון׳ס ציקל-טעאריע

אקעי, לאמיר… איך האלט שוין אויף די סטעידזש אז איך וויל ענדיגן מיין שיעור. סאו, דאס האלט איך. זעט אויס אז די פשוט׳ע פשט אין די פסוק און אין די ענין איז נישט אז מ׳ווערט א בעל תאוה אדער א בעל גאוה, נאר אז מ׳ווערט אן איש ירא ורך הלבב. און דאס איז טאקע די טבע. א מענטש ווערט אלעס באקוועם, פארגעסטו אז אמאל דארף מען זיך מוטשענען.

און וועגן דעם, ס׳איז ידוע, דאס איז געווען א גוי, וויאזוי האט ער געהייסן דער גוי וואס דער רמב״ם ברענגט וועגן דעם, די מוסולמענער היסטאריען? אבן ח׳אלדון.

Student:

אבן ח׳אלדון.

Instructor:

אבן ח׳אלדון האט געשריבן א famous ספר וואס איז מסביר וויאזוי די היסטאריע ארבעט. בעפאר איינער זאגט ער נאך פרשת האזינו, לויט די וואס פארשטייען דא, ער איז געווען אביסל פאר׳ן רמב״ם, דער רמב״ם ברענגט אים מיינעך. ער איז געווען אין די תקופה, און ער איז מסביר וויאזוי ארבעט די גאנצע היסטאריע.

מ׳זעט, און ווער ס׳קוקט אין די נייעס היינט קען עס אויך זען, ס׳איז א זייער א נארמאלע זאך, מ׳זעט אז יעדע פאר דורות, יעדע פאר א הונדערט יאר, איך ווייס נישט, יעדע שטיק תקופה, איז דא אנדערע מלכות וואס זיי נעמען איבער די גאנצע וועלט. און שפעטער ווערן זיי מער באקוועם, און א צווייטער נעמט איבער פון זיי.

ער זאגט אז דאס איז די סדר הדברים. ס׳איז דא מענטשן וואס וואוינען אין מדבר, זיי דארפן זיך מוטשענען. אמאל איז געווען די אראבערס אין די צייט פון מוחמד, פארדעם איז געווען די מאנגאלן, און נאכדעם איז געווען די רוימער. ווען זיי האבן זיך אנגעהויבן זענען זיי געווען אלע שווערע מענטשן, זיי האבן זיך אסאך געמוטשעט. און אין די צייט וואס זיי זענען געגאנגען שווער, האבן זיי געווארן שטארקע גיבורים, זיי האבן זיך אויסגעלערנט. איך ווייס נישט, לאמיר זאגן בקיצור, זיי האבן זיך חרוב געווען זייער שטארק.

דער חילוק: באקוועמליכקייט, נישט תענוגים

און מצד שני, וועמען האט מען חרוב געווען? אלע מיני אזעלכע יושבי הרים לבטח, אזוי ווי עם שוקט ובטח, אזוי ווי די יושבי לשם דארטן אין פערמאז, אזעלכע באקוועמע מענטשן וואס האבן, די עיקר איז ביי זיי באקוועמליכקייט, קענען זיי זיין מיט תענוגים, אבער די פראבלעם איז נישט די תענוגים, די פראבלעם איז די באקוועמליכקייט, די אהבת הגבורה.

וואס הייסט, ס׳איז שוין נישט דא גארנישט, ער האט זיך נישט קיין מסירות נפש אויף גארנישט, גארנישט איז נישט וויכטיג. זיין גאנצע לעבן ווערט אזוי ווי עס זאל פארן די מהלך, עס זאל אים גיין גוט זיינע תאוות.

Student:

וואס? נו, ענדיוועדזשועליסטיק איז לאו דווקא דאס, און דער גיבור איז אויך דערקענער אן ענדיוועדזשועל, אזוי ווי דוד איז געגאנגען מיט גאלערס אליין.

Instructor:

יא יא, ס׳איז מער אזוי ווי א שלאפעדיגקייט, א פארשלאפענדקייט. ער ווערט פארשלאפן, ער ווערט… מ׳קען זאגן, ס׳האט צוטון מיט ידונ׳יזם, און מ׳ווערט רויט פאר תענוגים. אבער איך זאג, די עוולה דא איז נישט די רדיפת תענוג, די עוולה איז די רדיפת באקוועמליכקייט. נישט די זעלבע זאך.

און שפעטער, יעדע פאר דורות קומען אפאר מענטשן וואס זיי האבן נישט גארנישט, ער קען לעבן פאר פיר יאר אין א הייליגער און דארטן דאס. טאקע, און זעסטו אז ער האט די קוראזש, ער וועט שטארבן, ער וועט מוסר נפש טויזנט מאל איבער, און ס׳העלפט נישט גארנישט, ער שטייט נאך. פארוואס? ווייל ער האט די כח הגבורה. ער האט עס גערופן עשה ביאבס, אזוי פאראביש.

און אזוי טוישט זיך, ווייל די סאסייקל, מ׳קען זיך פרובירן, אמאל קומט א מלחמה, מ׳לערנט זיך יא אויס זיך צו שלאגן. בקיצור, מ׳קען תשובה טון.

דיסקוסיע: אפליקאציע אויף אידישע געשיכטע

Student:

די אידן זענען יא געווען, די אידן איז מיין…

Instructor:

ניין, שטעמט, שטעמט, דאס איז די עקזעקטלי די נקודה. די אידן, אויב דו גייסט צוריק, אל די וועי, צו איך ווייס, זיי זענען דוד המלך, איך ווייס, ווען מ׳איז איינגענומען ארץ ישראל, זיי זענען געווען די… עקזעקטלי, ווייל מ׳איז געווארן קאמפארטעבל.

Student:

פארוואס נעווע?

Instructor:

נישט אמת, נישט אמת, מיין באשערי, מ׳איז צוריקגעקומען. קודם איז געווען… וואס מאכסטו אזוי די חשמונאים?

Student:

אביסל.

Instructor:

די מאכן חנכה לכבוד דעם, די געבוירן בן חלשים, מ׳רווייז זענען געווען חלשים במציאות, אבער זענען בן חוראדזש. איז דאך די פארט.

Student:

ניין, ס׳איז נישט אמת, אלעמאל.

Instructor:

אקעי, וואס קומט די ספעצענען? רעדן היסטוריה. איך זאג דיר א תורה.

Student:

יא, וואס?

Instructor:

איך הער דא א נקודה, ווייל דער שבת איז נישט געווען ביזן מיט די רבא. אמת אויף אידישקייט, ביי די וועי. ס׳איז דא מענטשן וואס מ׳ווערט באקוועם אז אידישקייט גייט גרינג, און נאכדעם פארלירט מען עס ווייל ס׳קומט א צווייטער וואס האט די קוראזש. נאכדעם ווערט א דור וואס איז שווער צו אידישקייט. ווער בלייבט א פרומער איד? דער וואס איז א גבור. חוזר חלילות. אמת, די רוחניות איז אויך די זעלבע ספעציעל.

באקוועמליכקייט vs. גבורה

איך האב מיך געוואונדערט, ווייל ער האט געוואלט אז דער רב זאל גיין מיט א wheelchair, און ער האט נישט געוואלט אז די רייכע מענטשן פלעגט מען פירן. ס׳זעט נישט אויס ווי א… איך ווייס אז מ׳זאגט פאר אים, ער וועט מיר זיין א lazy good for nothing. און נאכדעם ווייס איך אז יוליוס, אלע גרויסע קעניגן, די גרעסטע פייטערס… אבער איך האב מיך געכאפט אז ס׳האט טאקע נישט… ווען ער האט געדארפט פייטן, האט ער געלאפן ווי א זאך. ס׳איז געווען א געוויסע… מ׳זעט אז די באקוועמליכקייט איז נישט שלעכט אלס צו זיין באקוועם.

Student:

ניין, ניין.

Instructor:

אבער ער האט די מדה במקום הנצרך ווען ס׳פעלט אויס. אזוי ווי איך זאג איר ביסט משוגע. איך וויל עפעס מסביר זיין א טיפערע זאך. איך וויל שטיין סאו די משל… לאמיך ענדיגן, לאמיך זאגן ווייטער.

נייער נושא: צער אלס טריינינג פאר גבורה

סאו, ס׳קומט אויס אז ס׳איז דא אן אנדערע מדה וואס איז רילעיטעד צו די נושא פון צער מער. דאס הייסט, זיך מצער זיין, לעבן חיי צער דירעקט. ס׳קען זיין אז ס׳שטייט אין משנה חיי צער תחיה מיינט פלא מניעת תענוג. איך ווייס נישט וואס מיינט זיך פייניגן, איך דארף פשטות, וויאזוי מיין איך. אבער ס׳איז דא אזא זאך פון לעבן חיי צער דווקא, אזוי ווי ער זאגט, דער חשמונאים וואס ער גייט וואוינען אין א מדבר, אבער ער קען וואוינען אין א מדבר, ער איז אויך געוואקסט פון דארט, ער האלט נישט קיין… ער איז נישט צוגעוואוינט צו… אזוי ווי אסאך מאל די שטעטל מענטשן זענען אסאך שטערקערע סאלדאטן ווי די שטאט מענטשן, ווייל די שטאט איז צוגעוואוינט, אז ס׳פארט אלעס, אין גראסערי איז דא אלעס, און מיט אמאל נישט דא, ער איז נישט צוגעוואוינט צו אזא סארט לעבן.

סאו דער נושא פון צער, דער נושא פון דוקא זיך מתגבר זיין אויף צער, דאס טרעינט א מענטש טאקע צו א מדה וואס הייסט גבורה, א מדת הבטחון קענסטו עס רופן, אזעלכע סארט

דער חילוק צווישן מדת הגבורה און מדת הפרישות: קוראַזש פאָדערט צער

אַלע מדות גייען צוזאַמען – אָבער נישט אין פּראַקטיק

אלע חסרונות גייען צוזאמען, אלע מעלות גייען צוזאמען. מ׳קען נישט טיילן, די חלוקה איז נאר למדא שבעיקרא. יא, מ׳קען, אבער נישט בשעת מעשה. איינער וואס איז אין די עקסטרעמע בעל תאוה איז וועגן דעם נישט קיין גיבור, ווייל צו זיין א גיבור דארף מען מסירות נפש.

קשיא אויף די תניא: יסורים קעגן מיתה

שטעל דיך פאר, איך האב געזען איינער פרעגט שוין די קשיא אויף די תניא. ס׳איז זייער אינטערעסאנט, ווייל איך האב געזען, איך האב געמאכט א סוירטש אין די סוירטש אין די סוירטש אין חכמה, איך האב געזען אז איינער האט געפרעגט די קשיא פון די תניא.

די תניא שטייט אז מ׳זאל מאכן א קל וחומר, אפאר מאל זאגט ער דאך אזעלכע תורות, אז איינע פון די זאכן איז אז א מענטש זאל זיך דערמאנען אז ער מאכט אין פרק כ״ד, אין יענע געגנט, זאגט ער אז איינע פון די התבוננות זאל אים מאכן, איך בין דאך גרייט זיך מוסר נפש זיין, ס׳איז דאך א קל וחומר א קליינע צער וואס איז רייניגער ווי יסורי מיתה. יא, ס׳איז דא די עבודה זרה וואס ער זאגט די זעלבע תורה, אבער ער זאגט עס אויך בתור התבוננות, אז מ׳זאל מאכן דעם התבוננות.

די קשיא פון אַ בחור אויף דער תניא

און איך האב געזען עפעס א בחור האט געשריבן, די ליובאוויטשעס האבן דאך אסאך קאפצע מיט אים, פרעגט ער זיך א קלאץ קשיות. איינער האט געפרעגט אז… די זאך אדער נישט ווייס איך נישט, אבער ס׳רעדט זיך מיט דעם פראבלעם.

האט איינער געפרעגט אז ער פארשטייט נישט, ס׳שטייט דאך אין די גמרא, אלמלא נגדיה לכל… די גמרא זאגט קלאר אז ס׳קען זיין אז מלקות איז חמור במיתה, ווייל אלמלא נגדיה לחנניה מישאל ועזריה וואלט מען געביקט צערציילן. און וואס זאגט דער תניא אז יסורים איז אלעמאל ווייניגער ווי מיתה? ס׳קען דאך זיין אז יסורים זענען ערגער ווי מיתה.

רבי פניאל קאָרף׳ס תשובה

און איך האב פארזען אז רבי פניאל קארף ענטפערט אים צוריק דארט, ער זאגט אז… דער תניא רעדט עפעס פון מלקות, ער רעדט נישט פון נישט עסן א שטיקל פיצא. דו ביסט גערעכט, ס׳איז דא מלכות, מ׳רעדט דאך דא פון דמיונות, ער זאגט אויך די ווארט אז ס׳איז נישט קיין צער, ס׳איז מניעת תענוג.

דער אמת׳ער תירוץ: צוויי אַנדערע מדות

אבער אין הכי נמי, איך מיין אין הכי נמי, איך מיין נאר וואס דו פרעגסט, ס׳קען זכות זיין, דאס איז דער אמת, דער תניא האט דאך געבויעט אויף דעם, ס׳איז דער אמת אז מענטשן ווען ס׳מאכט זיך א מצב מסירות נפש, ווייל דעמאלטס איז אן אנדערע מדה, ס׳איז נישט אמת׳דיג א סתירה.

טאקע דאס איז דער תירוץ פאר די סתירה, וואס דער תניא כאילו בויעט אויף די סתירה, דער יסוד פון אהבה מיסטערע, סאו דער פשוט׳ער תירוץ פאר די סתירה, וואס שטייט שוין אין ספר חסידים דער סתירה האב איך געדענקט, דער פשוט׳ער תירוץ פאר דעם איז, אז איך האב אסאך מאל געטראפט, אויב ס׳קומט א גוי און ער הייסט דאך חוצן שבת, שטארבן לערנע גוי, איך בין א נעבעך, פלאץ אונזער אדער דעמאלטס איז א נצחון, איך מיין ס׳איז א הייליגע נצחון, אבער סתם איך וועל אליינס פרעסן, ס׳איז אן אנדערע מדה.

ס׳איז גערעכנט די תניא, די חשבון פון די תניא איז אויף די אנדערע טיפערע לעוועלס וואס מ׳האט גערעדט פיר, אבער די פראקטישע לעוועלס איז טאקע צוויי אנדערע מדות.

גיבורים וואָס זענען בעלי תאוה

אוודאי קען זיין א גיבור וואס איז א בעל תאוה, אסאך מאל איז א גיבור איז א בעל תאוה, ווייל ער איז א גיבור פון נישטיגער מענטש, איז לאו דוקא איז זיין. ס׳איז שווער צו רופן וואס מיינט א בעל תאוה. דאס זאל איך לגבי זיין, אוודאי ווען ער האט געפירט זיין מלחמה האט ער זיך נישט געלאזט, אבער ביז ער האט אנגעהויבן פארלירן, האט ער נישט געלאזט זיין כבוד און זיין תאוות אין די וועג, ווייל ער איז נישט ממידך, אבער זי איז געווען פרעזענליך א גראבע יונג מסתמא.

דער אַמעריקאַנער גענעראַל

ס׳איז דא איינער, איך געדענק, וואס? איינער פון די דזשענערלס אין אמעריקע. דער וואס האט געזאגט אז be kind, be cautious, and have a plan to kill everyone you meet. און ניין, א לעצטיגער, מ׳האט אים געפייערט. פאטריאס? וואס מ׳האט אים גערופן א מאנק. ער איז געלעגן אינגאנצן טאג אין מלחמה, נאר געליינט ספרים פון וויאזוי פיר מלחמה, ער איז נישט עוסק געווען אין גארנישט פון תאוות עולם הזה.

אבער ס׳איז יא, ס׳איז דא אפס אזא נחת, אז מ׳וועט צולייגן צו זיין א גוטע לוחם, דארף עס זיין א שטיקל פריש. אבער עגען, דער איז נישט דער פריש, ער איז נישט קיין חסידישער איד. ווייל ער איז אין גאנצן עולם אזא ניק, נאר דאס איז זיין שגה. עניוועיס, די וועלט איז מסביר, די וועלט איז מסביר, די ווארימבער.

דער חילוק צווישן קוראַזש און פּרישות

אקעי, נח נענינו. וואס איז אן אנדערע תאוה? וואס איז א חילוק? איז נאר די חילוק אז ס׳איז דא תאוה, נישט יעדע תאוה איז די זעלבע. דאס איז וואס אונז זאגן נאך די גאנצע שיעור געבויט פון דעם.

סאו נח נענינו. סאו דאס איז אמת אז זיך האבן צער האט צו טון מיט די מדה פון קוראדזש, נישט מיט די מדה פון פרישות, פון נישט האבן תאוות. סאו אן אנדערע מדה, ביידע זענען גוטע מדות. אבער זיי זענען נישט די זעלבע מידה, און ביידע זענען גוטע מידות, פארשטייט זיך, אזוי ווי אלע מידות, בדרך המצוה לפני ד׳ וכו׳.

ס׳איז נישט נאָר צוויי אַנדערע מדות – ס׳איז אַ סתירה צווישן זיי

איך קען דיר מסביר זיין אפילו בעסער, איך וועל דיר זאגן די למדות פון דעם, פארוואס איז נישט נאר אז ס׳איז צוויי אנדערע מידות ווייל ס׳איז אנדערע סיטואציעס, ס׳איז אויך אפילו א סתירה צווישן די צוויי מידות. פארוואס? ווייל איך וועל מסביר זיין אזוי.

משה דיין׳ס אויסזאָג: קוראַזש איז דווקא ווען מ׳האָט מורא

שטעל דיר פאר, ס׳איז דא א מענטש וואס ער… וואו האב איך געזען? איך האב געזען, אה, איך האב געזען אין די מפרשים פון די בוק, האב איך געזען איינער ברענגט אז משה דיין האט געזאגט, אז מענטשן זאגן אז ער האט אסאך קוראזש, ער זאגט אז ער מיינט אז ער האט נישט קיין קוראזש.

פשוט, ווען דער מלאך וואס געבט פאר יעדער איינער די זאך וואס הייסט פחד, אז מ׳האט מורא פון א סיטואציע, ער איז עפעס כבוד פעלעריג, ער האט נישט מורא אז ער וועט שטארבן. עס איז עפעס א מאדנע בריאה, ס׳קען זיין טאקע זיין, איך האב נישט געקענט, עס איז עפעס א מאדנע בריאה, מאכט זיך אזא מענטש, ער האט נישט מורא, וואס וועט ער טון? ער טוט, ס׳איז נישט קיין קוראזש.

דו כאפסט וואס ער זאגט? דו כאפסט וואס ער זאגט יא? קוראזש איז דארט ווי מ׳האט יא מורא. דאס הייסט, נישט אזוי ווי מ׳האט מורא, ווען ס׳איז ראוי מורא צו האבן.

די תניא איז דלא כהתניא: מסירות נפש איז נאָר ווען דער לעבן איז ווערטפול

זאגט ער, ס׳איז אויך א זאך וואס דער תניא איז כאילו דלא כהתניא, איינער וואס עסט נישט קיין שטיקל קוגל וואס איז אים נישט געזונט און ס׳איז סתם שטותים, דאס איז נישט קיין מדת המסירות נפש, מיינט, ער גייט, באופן מופשיות, חסידות׳דיג איז מסירות נפש, ס׳איז נישט מסירות נפש, ווייל ס׳איז טאקע נישט קיין גוטע זאך. און אויב ער האט עס טאקע נישט ליב, איז עס זיכער נישט קיין מסירות נפש.

ווען איז די ריכטיגע מסירות נפש? מסירות נפש איז דוקא ווען א מענטש וואס האט יא וואס צו לעבן. איינער וואס האט נישט וואס צו לעבן, למשל, סתם א אלעזר האט נישט וואס טון מיט זיין לעבן, און ער איז זיך מוסר נפש. דאס איז אויך א תירוץ, פארוואס מ׳זאל נישט ווערן נתפעל פון די חברה וואס זענען זיך מוסר נפש, די אלע סוסייד באמערס? ער האט דאך נישט קיין לייף. וואס האט די בעסטע זאך? די בעסטע זאך, די בעסטע זאך קען האפ פאר, אפשר וועלן מיר שרייבן אויף א צעטל אז ער איז דאך געווען א שער איד.

אבער א איד וואס האט דאך יא וואס צו לעבן, האט דאך גאר די גאנצע תורת בחי. וועגן דעם איז מסירות נפש אינטערעסאנט, ווייל די מסירות נפש דער אייבערשטער זאגט אז אין דעם פאל, אויף אזא זאך, איז כדאי צו שטארבן, וואס איז באהבת את ה׳ אלקיך בכל לבבך ובכל נפשך. ס׳איז כדאי צו שטארבן פאר די אהבת את ה׳, און אוועקצוגעבן דעם לעבן וואס איז יא עפעס ווערד. אויב דער לעבן איז גארנישט ווערד, איז דאך נישט אינטערעסאנט די גאנצע זאך. ס׳איז דאך נישט אן אנדערע זאך.

איינער זאגט, עולם הזה איז נישט חשוב, יענער איז נישט מסירות נפש. יענער איז אן אנדערע מדה. דער ליובאוויטשער זאל נאך רעדן פון די פראבלעם, אז ס׳איז נישט קיין מסירות נפש, ס׳איז דאך שכל הישר.

קוראַזש איז דווקא במקום מצטער

קומט אויס, איך מיין אז דאס איז א תירוץ אין א געוויסע זין. מסירות נפש איז נאר ווען ס׳איז דוקא במקום מצרים, פארשטייסט? מסירות נפש אדער קוראזש, איך האב געהערט מסירות נפש איז אן עקסטרעמעדיג מיט׳ן קוראזש. און גם דער רמב״ם זאגט אז יעדער איינער וואס מאכט מלחמה זאל וויסן אז על יחוד ה׳ איז על קידוש השם, על יחוד ה׳ יעשה מלחמה, על יחוד ה׳ יעשה מלחמה, על יחוד ה׳ יעשה מלחמה.

אבער קוראזש איז דוקא ווען מ׳פילט יא די צער. ווען מ׳האט יא א צער, דאס הייסט מ׳פילט, און ס׳איז במקום שראוי להיות מצטער, למשל שטארבן, זיכער פאר א גוטער מענטש איז א שלעכטע זאך ער זאל שטארבן, ער וועט וויינען אויף אים. יא, מ׳וויינט אויף די שרה לימלך מלכות, מ׳איז נישט העפי. איי, ער האט דאך טוהן די גרעסטע מצוה, אה, נאך בעסער איז געווען אז ער זאל בלייבן לעבן. באמת, בעסער אויף וויפיל ס׳איז דא א תועלת אז א צדיק זאל לערנען בעולם הזה. ס׳איז א צער, אבער הגם ס׳איז א צער איז ער זיך מוסר נפש.

סאו דער אידעאלער, דער גרעסטער בעל הקורעדזש האט יא צער א גוף, און נישט מופשער דערפון. אפשר, קען זיין בשעת מעשה טראכט ער נישט דערפון. דו ווייסט, ס׳איז דא אזעלכע, ס׳איז דא די תורה פון די… נו, פון וועמען? אז דו ווייסט אז ס׳איז זיך מוסר נפש, פילט אים נישט די צער, קענסטו עס א גאנצע שמועס פון די… אה, ס׳איז א פריערדיגער, פון די ראשונים נחת וואס איז דא, איך געדענק.

די קבלה פון מהר״ם ראָטענבורג

יא, יא, אלע חסידות ברענגען עס, אבער ס׳שטייט שוין אין… ס׳איז דא א קבלה פון… מהר״ם ראטענבערגער פון די ראשונים, ס׳איז דא אזא קבלה אז מ׳פילט נישט קיין צער, און ס׳איז דא אפילו א יחוד וואס מ׳זאל אינזין האבן נישט צו פילן.

אקעי, איך זאג, ווייט, אבער דאס איז נישט די זעלבע נושא. ווייל יענץ איז טייטש אז בשעת ער טוט עס איז זיך נפשית זיין, אדער אזוי ווייטער, ס׳איז דא אזא מדובר. אבער בעצם די וואליו פון מסירות נפש איז נאר ווייל ער האט יא צער, ווייל ס׳איז יא עפעס ווערד.

דער צדיק האָט ווייניגער צער – דער בעל תאוה האָט מער צער

מה שאין כן, אויב מ׳גייט צוריק צו דער וואס איז מתגבר על התאוה, מתגבר על התאוה איז נישט אזוי לפחות לפי דרך הרמב״ם. אויב איינער וועט זאגן אז דאס האט א גרויסע תאוה, און זיך מתגבר איז ער א גרעסערע פרוש, ביסטו גערעכט. אבער דער רמב״ם זאגט דאך אין פרק כ״ו, מ׳גייט נישט אזוי.

דער רמב״ם׳ס שיטה: דער אידעאַלער פּרוש פילט נישט קיין תאוה

אונז גייען דאך אז דער אידעאלער נשבעל תאוה, דער אידעאלער פרוש, פילט נישט קיין תענוג דערין בכלל. דאס הייסט, קיין תאוה, תענוג כגפני, ער האט אפשר פילן, אבער ער האט נישט קיין געשמאק דערין. ס׳איז נישט זיין תאוה, זיינע תאוות זענען אויסגעארבעט. ער איז א צדיק, ער איז נישט קיין בנהר, ער שלאגט זיך נישט מיט זיך, ער איז דער תענית׳ס צדיק, ער האט נאר ליב וואס מ׳דארף ליב האבן.

צער איז דער אָפּאָזיט פון תאוה

די מדה פון האבן פרישות איז די מדה פון האבן די ריכטיגע אמאונט פון תענוג. און ממילא, טראכט אריין, אויב די אפעזיט פון תענוג איז האבן צער, האט ער אויך נישט קיין צער.

דאס הייסט, א גרויסער בעל תאוה, קומט אויס יעצט קומט א מוסר דרשה קעגן די בעלי תאוות, א גרויסער בעל תאוה איז נישט נאר איינער וואס האט די מערסטע ליב עסן, ער איז אויך די איינער וואס די עסן איז אים גורם די גרעסטע צער. ווייל עסן איז דאך, די אפאזיט פון תענוג איז צער. ווען מ׳האט נישט א תענוג וואס מ׳האלט אז ס׳קומט זיך דיר, וואס דו דארפסט, האסטו א צער.

א פשוט׳ער, א קליינער בעל תאוה האט אביסל צער ווען ער איז הונגעריג. איך רעד נישט פון הונגעריג ווי מ׳דארף, וואס מער וואס ער דארף, שטערט עס אים, ס׳טוט אים וויי, עס hurts. איז מה שאין כן א צדיק, איינער וואס איז נישט קיין בעל תאוה, ער האט נישט די צער.

סאו דאס צו זאגן אז א מדת הפרישות איז ווייניגער ליב האבן תענוג, איז אבער אויך ווייניגער האבן צער. אמת? און ס׳קען אפילו זיין אז ס׳איז דא א געוויסע, איך וועל, דו שטארפסט זיך זאגן, ס׳איז נישט אמת אז דער בעל פרוש האט מער צער, ער האט ווייניגער צער. דער בעל תאוה איז גאר דער וואס האט מער צער. פארוואס? ווייל ווי מער תאוה, אזויפיל מער צער. ווייל צער איז די אפאזיט פון תאוה.

דער בעל תאוה האָט צוויי סאָרטן צער

יעצט, איך קען זאגן אפילו נאך איין סטעפ טיפער, און זאגן, דאס האב איך נישט געזען צו שטיין. די צער פון די לעצטע וואך פון איינער…

תלמיד: ניין, אן ערליכער איד האט נישט קיין נסיון, נאר א מתגבר על יצרו האט א נסיון.

מגיד שיעור: אקעי, איין מינוט, דאס זאגסטו? ניין, ניין, דאס איז די תירוץ. ס׳איז גערעדט פון די צדיק, וואס ער האט נישט, ער האט עס נישט ליב, ער האט נישט קיין צער, נישט די צער, צוויי צערן וואס ער האט נישט.

סיי ווען ס׳איז פונקט אויסגעלאפן אין גראסערי, די סארט פלייש וואס ער האט ליב, האט דער בעל תאוה א גרויסן צער, דער עליכער איד האט נישט קיין צער. און סיי בשעת ווען מ׳דארף זיך מתגבר זיין, ס׳איז דא דבר אסור, און מ׳דארף מתגבר זיין, דער צדיק איז געשמאק און דער רשע איז שווער.

מוסר דרשה: דער בעל תאוה איז אַ מאַדנע בריאה

און אלעס אויפדוועגן אז דער בעל תאוה האט מער צער פאר זיין עסן, איז טאקע א מאדנע בריאה. ווייל דארט האט ער זייער ליב. און ווי מער דארט האט ער זייער ליב, איז דאך שווער. ווייל די מניעת התענוג איז ביי אים א צער. אלעמאל מניעת התענוג איז א געוויסע צער.

שמועס מיט תלמידים: ווען איז דאָ צער?

תלמיד: וואס? אויב ס׳פעלט נישט דא, אין הכי נמי, יענער האט ער נישט. אבער ווען ס׳איז נישט דא, ווען ס׳איז פונקט נישט דא, איז דאך בייזיג. און דער צווייטער האט ער נישט ווייל דו טוט עס נישט.

מגיד שיעור: ביסט גערעכט. ניין, דער צווייטער סארט האט ער נישט. אבער אויב וואלט געטון, ניין, דער אמת׳ער האט יא.

די מידה הראויה פון תענוג און צער: דעת, געלט, און שבת

דער בעל תאוה׳ס צער איז פּראָפּאָרציאָנאַל צו זיין תענוג

סאו אין אַלע סאָרט וועגן, דער בעל תאוה האָט מער צער פון זיין עסן. ער איז טאַקע אַ מאָדנע בריאה, ווייל ער האָט עס זייער ליב, און ווי מער ער האָט עס זייער ליב איז דאָך שווער, ווייל די מניעת התענוג [preventing the pleasure] איז ביי אים אַ צער. אַלעמאָל איז מניעת התענוג אַ געוויסע צער.

Student: וואָס? אויב ס׳פעלט נישט דאָ, אין הכי נמי [if so], יענער האָט ער נישט.

Instructor: אָבער ווען ס׳איז נישט דאָ, ווען ס׳איז פּונקט נישט דאָ, איז דאָס… ניין, דו ביסט גערעכט, די צווייטע סאָרט האָט ער נישט, אָבער אויב וואָלט ער געטאָן, ניין, דעמאָלטס האָט ער יאָ. אויב ער איז אַ מתגבר על יצרו [overcoming his evil inclination], אויב ער איז אַן ערליכער איד, ער האַלט זיך איין, ער פילט זיך שלעכט, ער האַלט זיך איין, בקיצור [in short], האָט ער אים אַ חלק [a portion/share]. יאָ, יאָ, נאָר דער אייבערשטער, אַפילו אַ בינוני פון תניא [the “intermediate person” from Tanya] ווען ער איז ער זיך מתגבר וואָס ער האָט, איז ער דאָך בפנימיות [inwardly] איז ער אַ רשע [wicked person], ווייל ער האָט עס ליב. יאָ, האָט ער אויך די צער.

סאו, דאָס איז אַ טענה קעגן די נושא [topic] פון זיין אַ בעל תאוה [one who pursues desires], אַז ער מיינט אַז ער האָט מער פּלעזשורס, און דערפאַר האָט ער אויך מער צער. על כל פנים [in any case] אַזויפיל מער פּלעזשורס ווי ער האָט, האָט ער מער צער, ווייל ס׳איז ממש זה לעומת זה [literally this corresponding to that].

דער צדיק׳ס מידת התענוג [proper measure of pleasure]

וואָס איז מיט דער צדיק [righteous person]? דער וואָס האָט די ריכטיגע מידת התענוג [proper measure of pleasure], האָט די ריכטיגע תענוג [pleasure]. איז נישט נאָר, איך מיין אַזוי, מ׳דאַרף דאָ טראַכטן, דאָס האָב איך נישט געזען שטיין קלאָר, איך טראַכט דאָס אַליינס. נישט נאָר אַז ער, לאָמיר זאָגן אַזוי, אויב ס׳איז געווען ריכטיג אַז ער האָט די תענוג במידה הראויה [pleasure in the proper measure], האָט ער צער במידה הראויה [pain in the proper measure]. אפשר איז עס ווייניגער, אָבער ס׳איז נישט גאָרנישט.

דאָס הייסט, דו קענסט פרעגן אַפילו למשל [for example], די גמרא [Talmud] רעדט דאָרט וועגן פּלטי בן ליש [Palti ben Layish], ער איז געגאַנגען און געוויינט ווייל מ׳האָט אים צוגענומען זיין ווייב. פּשוט האָט ער געוויינט ווייל מ׳האָט אים צוגענומען זיין תאוה [desire]. זאָגט די גמרא, ניין, ער איז דאָך געווען אַ צדיק, ער האָט גאָרנישט געטון, ער האָט געוויינט על מצוה דאזלא מיניה [over the mitzvah that was lost from him], וואָלט געהאַט התגברות אויף די תאוה [overcoming the desire]. אָקעי, דאַרף מען פאַרשטיין צו דאָס שטימט מיט וואָס מ׳זאָגט, ווייל מ׳דאַרף נישט האָבן קיין תאוה בכלל [any desire at all], אָדער ס׳איז דאָ אַ מצב פון נסיון [a situation of test], ס׳איז נישט נוגע [it’s not relevant].

די ראויה׳דיגע תאוה פאַר אַ ווייב

אָבער וואָס ברענג איך אַרויס? אַז ווען אַ צדיק האָט נישט זיין תאוה, ס׳קען זיין אַז ס׳איז דאָ זאַכן, ס׳קען זיין אַז ס׳איז ראוי [proper]. אַ מענטש האָט אַ ווייב, ס׳איז ראוי ער זאָל האָבן געוויסע תאוה פאַר איר. אָבער ממילא [consequently], אויב ס׳גייט אַוועק, אויב ער פאַרלירט עס, דאַרף עס זיין טרויעריג, אמת? איך ווייס נישט, מ׳דאַרף זיין מער טרויעריג ווען דער טאַטע שטאַרבט און די ווייב שטאַרבט. ס׳איז נישט אַזוי וויכטיג. על כל פנים, ס׳איז נאָר די שלושים [thirty days of mourning]. אַזוי איז די הלכה [Jewish law]. נאָר אויף עלטערן איז דאָ י״ב חודש [twelve months]. ווייל מ׳קען, מ׳האָט אַן עצה [a solution]. איך פאַרגעס נישט פון די וואַכט.

בקיצור, סאו איך ווייס דאָך אַז ס׳איז דאָ אַ חלק פון די ענין [matter], איינער וועט זאָגן איך בין אַ צדיק, וואָס דאַרף איך אַ ווייב? איך רעד שוין אַז זיין ווייב איז געשטאָרבן. דאָס איז נישט ריכטיג. יאָ, דאָס איז אַן אַנדערע פאַרקערטע תורה [perverted Torah], איך ווייס.

די טיפערע נקודה: דער צדיק האָט כמעט קיינמאָל נישט אַזאַ צער

על כל פנים, ס׳איז דאָ אָבער אַ… איך מיין אַז ס׳איז דאָ מער אַ טיפערע נקודה [deeper point], וואָס איז מסביר [explains] אַז דער צדיק האָט כמעט קיינמאָל נישט אַזאַ צער. און איך מיין אַז דאָס איז פּראַקטיש אַזוי, ווייל פון דעם וויל איך מלמד זכות זיין [judge favorably]. נישט נאָר מלמד זכות זיין, איך מיין אַז ס׳איז ריכטיג. אַז אונז האָבן, איינע פון אים, נאָך אַ reason, דאָס איז בעצם [essentially] נאָך אַן אויספיר אויף די צוויי שיעורים צוריק וואָס מיר האָבן גערעדט וועגן דעם אָדער דריי, אַז אונז לעבן אין אַ וועלט וואָס איז מלא תאוות [full of desires], מ׳קען מאַכן זייער אַסאַך ברכות [blessings], ברכות הנהנין [blessings over pleasures] ברוך השם [thank God], און די ענטסע פּראָבלעם פאַרוואָס מ׳מאַכט נישט קיין ברכות הנהנין, ווייל ברכות הנהנין האָט מיט דעת [knowledge/awareness], און מ׳האָט געהאַט דעת, אָבער די נעקסטע זאַך, קיינמאָל האָט נישט קיין דעת, מ׳ווייסט נישט, מ׳האָט געהאַט דעת, מ׳האָט נישט געהאַט דעת, און מ׳האָט נישט געהאַט דעת.

אונז האָבן אַלעס עקסעס צו זייער אַסאַך תאוות. יעדער איינער האָט עקסעס אַסאַך מער תאוות ווי מ׳האָט זיך געקענט פאַרשטעלן נישט אַזוי לאַנג צוריק אַפילו. סאו, מ׳דאַרף האַלטן אַז מ׳איז אַ גרויסע בעל תאוות. סאו, איך האַלט אַזוי: דאָס וואָס אונז זענען וועגן דעם אַ באַנטש פון מחדנים [a bunch of spoiled people] און מיר טוען גאָרנישט, דאָס איז אמת. דערפאַרדעם זאָל מען תשובה טון [repent]. דאָס וואָלט מען געזאָגט פריער. מ׳דאַרף זען זיך צו מאַכן אַביסל שווערער דעם לעבן. שווערער, זיך צוגעוואוינען. אָבער מ׳דאַרף עפּעס טון, ס׳איז נישט באַקוועם. ווי די קאָוטשעס זאָגן אַרויסגיין פון די קאָמפאָרט זאָון, דאָס איז איין ענין.

די פּראַקטישע עקספּיריענס פון רוב מענטשן

אָבער לגבי [regarding] תאוה האַלט איך אַזוי, איך האַלט אַז רוב מענטשן, אַזוי מיין איך אַז די עקספּיריענס זעט מיר אויס, אַז רוב נאָרמאַלע מענטשן, אַפילו ווען ס׳גייט און ווען ער האָט געלט אויף שבת און ס׳איז דאָ און די גראָסערי איז אָפּן, קויפט ער וואָס ס׳איז דאָ פאָרעווער וואָס ער האָט צוגעוואוינט. אָבער אויב איין וואָך איז נישט דאָ, יאָ, עס וועט אים פעלן. אויב ער האָט געווענליך, האָט ער פיש און ער האָט נישט פיש אויף שבת, האָט ער אַפילו נישט טעמען פיש. ס׳איז אַ גרויסע ענין, ער שטייט מלשמה [from the Mishnah], מ׳דאַרף עסן טעמען פיש שבת. אָקעי, וועט עס פעלן. אָבער די אַלע פיר און צוואַנציג אַנדערע מאכלים [foods], איך ווייס נישט. איך מיין אַז רוב מענטשן, זייער ווייליג מענטשן, האָבן אַ גרויסע צער דערפון. אפשר יאָ, אפשר בין איך דרייזיג צווישן אויסגעאַרבעטע אידן. אָבער די מענטשן וואָס איך קען, איך זע נישט אַז זיי האָבן אַ צער, די אָפּעסיט צער.

ווייל איך מיין אַז דאָס איז מער אַ סימן [sign], איך וויל טראַכטן אַז אַ מער אַ סימן, דו זאָגסט דער בעל תאוה פון וועם מ׳רעדט, פון וועם דער רמב״ם [Rambam/Maimonides] רעדט, פון וועם די חסידישע ספרים [Chasidic books] רעדן, איז, איך האָב עס געזאָגט אַז דער בעל תאוה איז דאָס וואָס האָט מער צער, און ס׳קען זיין אַז דער צער איז מער אַ סימן. פאַרוואָס? ווייל ס׳גייט גוט. האָב איך אַפילו געזאָגט אַז ס׳קען זיין… איך וויל דאָס זאָגן אַפילו נאָך מער. הער אויס.

אָפּשווייפונג: געלט, צדקה פון גוים, און ברכה

Student: וואָס? זיי גוט, איך וויל רעדן וועגן געלט.

Instructor: זיי גוט. סאו איך וויל רעדן וועגן געלט. נישט נאָר וועגן דעם, איך האָב נאָך פריער געזאָגט אַז געלט גייט דאָך אַזוי. קודם כל [first of all], היינט איז דאָ באַקסערס וואָס מ׳האָט דאָ נישט געשיקט, ス’איז נישט קיין טענה [complaint]. אָבער צווייטנס… הו עווער, איך ווייס נישט, גיי מיר ווייטער.

אמת, איך האַלט טאַקע אַז פון דעם עסן, ניין, משביע זיין [being satiated] איז נישט די פּראָבלעם אַז דו זאָלסט עסן, נישט די מרבה זיין [increasing] איז שוין די קלענערע. איך האָב געזאָגט פאַר מיין ווייב אַז זי זאָל עס נישט נעמען, ווייל מ׳געבט אַ כח פאַר די סטרא אחרא [the Other Side/forces of evil], דו ווארפסט אים נישט אַרויס פון די פענסטער, דו לאָזט אים. אָבער זיי האָבן שוין געשניטן עניוועי, ניין? איך מיין נישט, איך באַקום נאָך די שיריים [leftovers], ס׳איז נאָך זבל פרדסו של יצחק [the refuse of Isaac’s orchard – a reference to receiving leftovers], און נאָך מער.

בקיצור, על כל פנים, איך האַלט טאַקע אַז ס׳איז אַ פּראָבלעם, מ׳געבט כח, ס׳איז אַ שאלה פון, ס׳שטייט דאָך “ויבושו קצירה תשברנה” [Isaiah 17:5 – “and they shall be ashamed, the harvest shall be broken”], מ׳טאָר נישט נעמען קיין צדקה [charity] פון גוים [non-Jews]. אויב מ׳קען, אמת, נאָר אויב מ׳קען, אויב זיי קענען נישט, קענען נישט. זיי אויך, און זיי האָבן יאָ צדקה, איך ווייס נישט, אַנדערע קליפה [shell/husk – forces of impurity], איך ווייס נישט, אַ ביסל אַ קלענערע קליפה, אַ גרעסערע, איך ווייס נישט.

בקיצור, די מעשה איז [the story is], אָקעי, דאָס איז אַן אַנדערע נושא. ס׳איז אמת, איך האָב אַ קבלה [tradition] פון אַ גרויסן צדיק, ער זאָגט אַז די געלט וואָס מ׳נעמט, ס׳איז נישט דאָ קיין סם ברכה [elixir of blessing], ס׳איז נישט דאָ קיין סם ברכה אין די געלט וואָס מ׳אַרבעט. חוץ פון דעם וואָס מ׳געבט כח פאַר די גוים, איך ווייס נישט, ס׳איז נישט קיין נאָרמאַלע זאַך. עניוועיס, באַט שוין, וואָס וועט מען טון?

Student: איך זאָג נאָר, אָבער אַרבעטן איז אַן אַרבעט, ער געבט דאָך נישט קיין צדקה, ער געבט דאָך, וואָטעווער, מ׳אַרבעט, איך פאַרשטיי נישט, אַרבעטן מעג מען, מעג מען מאַכן געלט, פאַרקערט, ס׳איז אַ מצוה׳לע [a little mitzvah], נאָך רופט ער, וואָטעווער. דער רבי [Rebbe] זאָגט אַז ס׳איז אַ מצוה, דער רבי זאָל מאַכן אַ חילוק [distinction].

Instructor: שוין, בקיצור, וואָס איך וויל זאָגן איז אַז איך מיין אַזוי, דו דאַרפסט זיך פאַרשטיין אַזוי, ס׳איז דאָך דאָ אַ הלכה, און מ׳לערנט אין הלכות שבת [laws of Shabbat] אַזוי, און מ׳זאָגט אַז וויפיל איז ראוי להתענג [proper to enjoy], איז דאָ תלוי [dependent] אויך וויפיל געלט אַ מענטש האָט.

הלכה פון רמב״ם: די ריכטיגע מידה אין הוצאות

איינער וואָס מ׳זאָגט אַז ער גייט נישט מיט די נושא פון נישט הנאה [pleasure] האָבן, אַזוי ווי דו זאָגסט, ער זאָל נישט הנאה האָבן בכלל, נאָר וואָס איז מוכרח [necessary], יענער איז אַן אַנדערע לעוועל. אויב מ׳רעדט פון די רמב״ם׳ס לעוועל, איז טייטש [meaning], דער מענטש דאַרף זיך מתענג זיין [enjoy himself] כפי ירוויח לו [according to what is fitting for him]. ס׳שטייט אַפילו אַ גמרא, און דער רמב״ם פּסק׳נט [rules] עס אין הלכות דעות [Laws of Character Traits], “לעולם יאכל אדם פחות מה שיש לו, וילבש מה שיש לו, ויתן לאשתו ובניו יותר מה שיש לו” [A person should always eat less than what he has, dress according to what he has, and give to his wife and children more than what he has].

דאָס איז אַ הלכה, סיי אַ הלכה אין עקאָנאָמיקס, וויאַזוי אַ מענטש דאַרף פירן זיין געלט, זיין בודזשעט, אָבער איך מיין אַז ס׳איז אויך אַ הלכה אין פרישות [abstinence]. איך מיין אַז ס׳שטייט אין הלכות דעות, איך ווייס נישט צו מ׳קען מדייק זיין [be precise] וואו ס׳שטייט פּונקטליך, אָבער ס׳שטייט אַז ס׳איז דאָ אַ ריכטיגער מענטש, ס׳איז נישט ריכטיג. אַרויסצוגעבן מער געלט וויפיל מ׳האָט אויף עסן. דאָס איז חזירות [piggishness]. ס׳איז חזירות, נישט נאָר נאַריש פאַר די געלט. פון וואו איז אַ ראיה [proof] אויף די ווייב איז אַ מצוה אַרויסצוגעבן מער וויפיל געלט? דאָס הייסט, מ׳זאָל באָרגן, מ׳זאָל זיך איינצוגעבן, מ׳זאָל גנב׳ענען [steal], אָבער ערגעץ וואו מ׳זאָל זיך אָנשטרענגען. ער וועט באָרגן, ער וועט מאַכן עפּעס אַ חשבון [calculation]. פאַר די ווייב און קינדער איז אַ מצוה זיך אָנצושטרענגען. פאַר די עסן פון זיך אַליינס, איז עס נישט אַן עוולה [sin], עס איז נאָר אַ חזיר, איינער איז אַן עדיקט, ער גיט אים וואָס מער געלט וויפיל ער האָט אויף זיין עסן.

פאַר די בגדים [clothing] פון אַ מענטש אַליינס, אויך איז עס אַ דרך ממוצע [middle path], כפי ראוי לו [according to what is fitting for him], כפי ער האָט יאָ. בקיצור, די ווייב אויף די קרעדיט קאַרד, די עסן אויפ׳ן לעצטע וואָכעדיגן פּיי טשעק, און די רעקל [coat] פון די היינטיגע וואָך. עפּעס אַזוי, פאַרשטייסטו? אָקעי, פיין.

שבת: דער לעגיטימער פּלאַץ פאַר תענוג

סאו, מ׳האָט געזאָגט נעכטן אַז די מוסדות [institutions] זאָגן סאַמטיימס אַז מענטשן גייען אויף וואַקאַציע און מ׳טאָר נישט זיך אַלעמען [enjoy oneself]. און אַזוי ווייטער. מ׳דאַרף זאָגן אַז ס׳איז טאַקע אמת אַז לאו עלי [not upon me – I don’t agree], דאָס קומט נישט מיט ראש השנה [Rosh Hashanah]. אויב דאָס גייט אויס פאַר די ווייב, איז אַ הלכה אין די גמרא אַז מ׳דאַרף געבן מער וויפיל געלט פאַר מ׳האָט. סאו איך זאָג אים אַז איך בין שולדיג פאַר מיין ווייב, וואָלט איך דאָך טון.

ניין, איך מיין נאָר אַרויסצוברענגען אַז ווען אַ מענטש, ווען ס׳איז דאָ, אַגעין, ווילסט עוסק זיין [be engaged] אין גאָר שאַרפע פרישות רעד איך נישט, אָבער ווען ס׳איז יאָ דאָ, ווען ס׳איז דאָ, ער האָט אַ באַקס און ער קען עס סיפּור׳ן אַזוי דו זאָגסט, איז לכבוד שבת [in honor of Shabbat]. אַגעין, די זעלבע זאַך, לכבוד שבת איז אַ מצוה, און דאָס איז אויך אַ סאָרט אַחרעה [responsibility]. אין די וואָכן איז ער אַ פּרעסער, ער עסט אַ ריזיגע סעודה [meal], שבת איז ער נישט. פאַרוואָס? לכבוד שבת. אָקעי, און אויף דעם איז אויך דאָ גרויסע טיפע גרויסע כוונות [deep intentions].

אָבער ווי פּשט [simple meaning]? פּשט אַז שבת איז אַ יום תענוג [day of pleasure], ס׳איז אַ יום מנוחה [day of rest], און אינמיטן וואָך וועסטו עסן אַ גרויסע סעודה, וואָס וועסט נישט קענען אַרבעטן נאָכדעם. נישט קענען לערנען, נישט קענען אַרבעטן. שבת איז אַ זמן [time] וואָס ס׳איז געמאַכט פון דעם, ס׳איז אַ געוויסע מצוה. דער רמב״ם זאָגט, פּשוט׳ע טעם [simple reason] פון שבת איז אַז אַ איד זאָל אַ זיבענטע מאָל פון זיין לעבן האָבן אַ תענוג. דאָס איז די תועלת הגוף [benefit to the body] פון שבת. ס׳איז דאָ תועלת הנפש [benefit to the soul] איז אין די ענין פון אמונה [faith] אין אַנדערע זאַכן.

די דעת באַשטימט די ריכטיגע מידה

סאו דאָס איז די מדה [measure]. ס׳שטייט אַז אויב מ׳האָט, איז ריכטיג צו זיך ענדזשויען. אויב ער האָט נישט אָבער, יאָ, די וואָך האָט ער נישט קיין געלט צו קויפן די צווייטע שטיקל קוגל [piece of kugel]. איז נישט וועגן דעם זאָלן זיך האָבן צער, ווייל פאַרוואָס האָט עס נעכטיג לעצטע וואָך? דאָס איז דיין דעת, די דעת וואָס איז מכריע [decisive] וואָס איז די ריכטיגע עמעל [amount] פון תענוג, זאָגט עס, ווען מ׳האָט, און ס׳איז שבת, קויפט מען אַ גרעסערע שטיקל פון היינט. און די זעלבע דעת זאָגט ער, ווען מ׳האָט נישט, קויפט מען נישט, און ער וויל נישט.

איך מיין אַז דאָס איז אַ נאָרמאַלע זאַך, יעדער איינער האָט זיך זיין לעוועל, וואָס איז אַביסל מער איז ער מקנא [jealous]. אָבער אַזוי ווי דער בן עזרא [Ibn Ezra] זאָגט, אַסאַך מער, איך קען נישט קיינער. נעכטן האָבן זיך געזאָגט, ער האָט יאָ די תאוה, שוין, וועל איך טון. אָבער איך קען נישט קיינער, ס׳איז די תאוה צו האָבן אַ פאַרוואָס נישט? ס׳וואָלט געווען גאַנץ געשמאַק. נאָר גרויסע רבי׳ס האָבן די תאוה, ווייל ער קען באָרגן פון די גביר [wealthy person].

אָבער רוב מענטשן, זייער גוט, אַפּאַר אויסערליכע מענטשן, אַ נאָרמאַלער יונגערמאַן, אַפילו ער האַלט זיך נישט קיין גרויסע מסגף [one who afflicts himself], קיין גרויסע פּרוש [ascetic], פאַרוואָס האָט ער נישט די תאוה? ס׳וואָלט געווען געשמאַק, קיינער זאָגט נישט אַז ס׳וואָלט נישט געווען געשמאַק. פאַרוואָס? ווייל ס׳קאָסט אַזויפיל געלט. פאַרוואָס דאָס ווייזט? ווייל ס׳קאָסט זייער טייער. און די גאַז גייט אַרויף, סאו ער פאַרשטייט, ער האָט נישט קיין געלט אָנצופילן די גאַז אין זיין טאַנק אין זיין קאַר, וויאַזוי גייט ער אָנפילן אַ גאַנצע עראָפּלאַן? פאַרשטייסט? ס׳איז נישט נוגע.

די תאוה איז נישט דאָ ווען מ׳פאַרשטייט אַז ס׳איז נישט שייך

אָבער וואָס איך מיין אַרויסצוברענגען איז, און דו האָסט נישט די תאוה, נישט אַז דו ביסט מתגבר. נישט בשעת דו זאָגסט, איך וואָלט געטראַכט צו לייגן אויף מיין קרעדיט קאַרד די פּרייוועט דזשעט, איך האָב דאָך געהערט אַ שמועס אַז ס׳איז נישט גוט צו לייגן צו זאַכן, אויף קרעדיט קאַרד לייג איך נישט, איך האָב אַביסל פינאַנציעל דיסציפּלין. ניין, דו האָסט נישט די תאוה בכלל.

איך ברענג דאָך נאָר אַרויס אַז דאָס איז סיי אין די נושא פון ריכטיגע הנהגה [conduct] פון קמצנות [frugality], וואָטעווער, די נושא פון געלט, אָבער אַפילו אין די נושא פון תאוה, דו האָסט אַפילו נישט די תאוה. פאַרוואָס נישט? ווייל דו פאַרשטייסט אַז ס׳איז נישט פאַר דיר. אויב דו וועסט זיין אַ ביליאָנער, אפשר וועט יאָ זיין ריכטיג פאַר דיר צו האָבן אַ פּריוואַט דזשעט? וועסטו מאַכן מיט דעם צדקה, וועסטו פירן מיט דעם הצלה פאַרשאַנץ [rescue organizations], איך ווייס נישט וואָס. ס׳קען זיין אַז ס׳איז נישט אָפּגעפרעגט. אויב איינער האָט די געלט און ס׳גייט נישט אַרויס פון זיין… ס׳שטערט אים נישט אין זיין טאַש, אפשר מעג ער, אפשר מוז ער, אפשר איז אַ מצוה. איך ווייס נישט.

אַ רוב מענטשן האָבן אַפילו יענע תאווה. איך האָב נישט יענע תאווה. צען מיליאָן דאָללע? איך קען מיר צען הונדערט מיליאָן דאָללע. איך ווייס נישט וואָס ס׳איז. די דריי וועיס קאָסט מער ווי הונדערט מיליאָן דאָללע. איך מיין ס׳איז זייער טייער. איך האָב געטשעקט.

מידת הפרישות לעומת מידת התאוה: א פראקטישער פארגלייך

דער פרוש האט נאר תענוג אָן צער

מגיד שיעור:

ניין, אבער דו פארשטייסט דאך, יא, מ׳קען גיין פונדערט מיליאן דאלער, אבער ס׳קאסט יעדע יאר צוואנציק מיליאן דאלער. יא, מ׳דארפסט דאך קענען אויסהאלטן. איך קען אויך קויפן, מ׳קען אויך קויפן… בקיצור, מ׳דארף זיין זייער רייך. ס׳איז א געוויסע לעוועל, כדי צו זיין אזא מענטש וואס האט אפילו די תאוה דארף מען זיין א גרויסע געוויר, און נאכדעם, כדי ס׳זאל טאקע קענען פארן, דארף עס זיין נאך א גרעסערע געוויר.

אבער איך ברענג דאך נאר ארויס אז א חלק פון די נושא פון ווי סאך תאוה דו האסט איז א נארמאלע זאך. א נארמאלע מענטש האט נישט קיין תאוה אויף וויפיל ס׳איז סאך מיליאן. דער פראבל מאכט אויך סענס, לאמיר זאגן לעצטע וואך האט ער יא געקענט עפארן, אמת, ער דארף זיך צוגעפארן, אבער נאכדעם וואס די וואך האט ער נישט קיין געלט צו קויפן די דריטע שטארק פלייש וואס ער האט געקויפט לעצטע וואך אויף שבת, גייט ער נישט האבן קיין תאוה דערויף, נישט ער גייט זאגן איך וואלט געשטארק געוואלט, אבער נעבעך, ס׳טוט מיר וויי ווייל איך האב נישט קיין געלט.

ס׳איז דא אזא זאך, ס׳איז דא אויך אזא זאך, א מער נארמאלע זאך, אדער א מער אויסגעארבעטער מענטש, אדער ער ארבעט אויף זיך, ער האט נישט געהאט די תאוה אויכעט.

תלמיד:

לייסן. אקעי. מ׳דארף האבן איבעריגע הונדערט טויזנט דאלער חודש. דו כאפסט? ס׳איז נישט גענוג צו האבן הונדערט טויזנט דאלער. דאס זאל זיין די פאקעט טשעינזש. ווייל… אה, בקיצור. בקיצור, א פערטל מיליאן אלער א חודש. און בקיצור…

מגיד שיעור:

יא, אבער דאס זאל זיין ליידיג. די געלט דארף זיין ליידיג, אמת? אויב די געלט דארף… פארשטייסטו וואס איך זאג, ס׳איז חלקות. סאו בקיצור, ס׳איז נישט נוגע, ס׳איז נישט פאר מיר, נישט פאר דיך. אפשר אן אנדערע גילגול.

וואס איך ווייס ארויסצוברענגען איז, ס׳קומט אויס אז ער האט די תענוג ווען ער האט עס, ווען ס׳לויגנט זיך, ווען ער קען עס עפארדן, ווען ס׳איז א חלק פון זיין וואס איז ראוי לו, כל מקדש שביעי כראוי לו [kol mekadesh shevi’i kera’ui lo: each person should sanctify the Sabbath according to what is fitting for them], יעדער איינער זאל זיך מאנען זיין אז ס׳איז שבת לפי ראוי לו, דעמאלטס ער ענדזשויעט עס, אבער ווען ס׳איז נישט ראוי לו און ער האט עס נישט, האט ער נישט קיין צער.

סאו דער איד וואס האט א ריכטיגע מידת הפרישות [middas haprishes: the character trait of abstinence/separation], ער האט נאר תענוג, ער האט נאר די צד הריווח [tzad harevach: the side of gain/profit] און נישט די צד ההפסד [tzad hahefseד: the side of loss].

דער בעל תאוה – אומבאגרעניצטער צער

דער בעל תאוה [ba’al ta’avah: one who is ruled by desire], יעצט טראכט פארקערט, וואס איז א בעל תאוה? א בעל תאוה, ער האט אויך לעוועלס פון ווי גרויס א בעל תאוה, אבער א בעל תאוה איז איינער וואס האט נישט קיין גבול [gevul: limit], מ׳קען גיין טיפער אין דעם. תאוה איז איינער וואס ער וויל אלעס וואס מ׳קען, דאס איז דאך א טייטש א בעל תאוה. וויפיל מ׳קען ענדזשויען? איך וויל ענדזשויען. אלעמאל וויל ער מער.

יא, ער האט דאך א כלל, יש לו מנה רוצה מאתיים [yesh lo maneh rotzeh ma’asayim: if he has one hundred, he wants two hundred], אין אדם מת וחצי תאוותו בידו [ein adam mes vachatzi ta’avaso beyado: no person dies with even half his desires fulfilled], דאס איז די גדר [geder: definition] פון בעל תאוה. די רגע וואס ס׳איז לימיטעד, האלט ער שוין אויף א… ווי יענער זאגט, טוט מען זיך שוין ביז די פרייז וואו די לימיט איז.

אבער א בעל תאוה, אדער די מידת התאוה [middas hata’avah: the character trait of desire] וואס יעדער מענטש האט א געוויסע די מדה [middah: character trait], איז אן לימיטעד. יעדע זאך וואס איז געשמאק, יעדע זאך וואס איז פלעשור, וויל ער.

קומט אויס אז ער האט אויך וויפיל צער? אין סוף. ס׳איז זייער סען. אלע זאכן וואס ער האט געקענט אבער דו האסט און עס שטערט אים. וואלט דאך נישט קיין גבול. וואס? ס׳פעלט אים אלעס. וואלט ער טוט אים וויי. ער האט נישט געקענט פון צייט. ער האט נישט געקענט פון צייט. ער האט נישט געקענט פון צייט.

תלמיד:

ניין, ער איז דאך א נארמאלער מענטש, ער וויל נישט. ער זאל ארבעטן. ער ארבעט נישט אפ קיין טער וועל, אז עס פעלט אים נישט, ער האט נישט קיין צייט.

מגיד שיעור:

סאו, עניוועיס, עס שטייט זיך אז עס זאל קומען אויס אז די מער… איך מיין אז אויב איינער וויל וואס צו אין ספרים, זאל ער טשעקן וויפיל ס׳שטערט אים ווען די סטאר האט נישט די מילך וואס ער האט געווען, איך ווייס וואס.

פראקטישער מאסשטאב: ווי מעסט מען זיך?

ווען ס׳איז נישט דא אין בית המדרש [beis hamidrash: study hall] די רויטע מילך פאר די קאווע, מ׳דארף ניסן אנדערע מילך, ווי שטארק, ווי סאך סעקונדס ס׳שטערט אים. דאס איז א בעסערע דוגמא [dugma: example] פון ספרים ווען ס׳איז דא, איינער זאגט, א חסידישע יונגערמאן איז דא, פארוואס בעט איך גייסן נעמען דעם? ס׳איז דאך נישט קיין חילוק [chiluk: difference]. ס׳איז יא א חילוק, און ס׳איז דאך דא פארוואס ס׳איז דאך אן עבירה [aveirah: sin], מ׳ווייסט אז ס׳איז דא א הלכה [halachah: Jewish law] אז מ׳דארף לייגן זאלץ אויף די ברויט ווען מ׳מאכט א ברכה [brachah: blessing], ווייל ס׳איז נישט קיין כבוד [kavod: honor] פאר די ברכה צו האבן א פת טפל [pas tafel: bread that is secondary/plain], יא?

און וועגן דעם, אויב מ׳לייגט א דיפ איז מען נאך מער יוצא [yotzei: fulfilling the obligation]. ס׳איז א כבוד פאר די ברכה, מ׳עסט א גוטן שטיקל חלה [challah: Sabbath bread] פאר די המוציא [hamotzi: the blessing over bread]. סאו דאס איז דאך א מצוה [mitzvah: commandment], אבער ווען ס׳איז נישט דא, ער האט נישט פונקט די זאלץ אדער די דאס, שטערט עס אים נישט.

סאו דארט ליגט די התגברות לתאוה [hisgabrus lata’avah: overcoming desire], אויף דעם וועט זיין די זעלבע לעוועלס, איינער וואס ארבעט נאך דער רוב, איינער וואס איז שוין אויסגעהארבעט, דארט שטערט אים אינגאנצן נישט.

מסקנא וועגן רוב מענטשן

אבער פארשטייסטו, קומט מיר אויס אז רוב מענטשן זענען נישט קיין בעלי תאוה [ba’alei ta’avah: people ruled by desire], ווייל זיי האבן נישט קיין זאך א גרויסע פסח וואס זיי האבן עס נישט. אבער וואס יא, רוב מענטשן זענען יא, זיי זענען פחדנים [pachdanim: fearful people], זיי האבן נישט די מידת הגבורה [middas hagevurah: the character trait of courage/strength], דאס איז אן אנדערע מדה וואס מ׳דארף ארבעטן אויף עקסטער.

איבערגאנג צו מידת הגבורה – פארויסקוק נאך יום טוב

און דאס איז די נעקסטע מידה, יא, אבער נאך יום טוב [yom tov: holiday], בעזרת השם [be’ezras Hashem: with God’s help]. ס׳קומט נאך יום טוב, דארף איך רעדן אסאך. איך האב נאך אפאר… ניין, למשל [lemoshal: for example], גיין אין א סוכה [sukkah: the temporary dwelling used during the festival of Sukkos], איך האב געזאגט א גאנצע שיעור לעצט יאר. סוכות [Sukkos: the Festival of Tabernacles] איז די ענין [inyan: concept] פון מדת הגבורה. ס׳שטייט דאך אז די גאנצע חודש איז טאקע מדת הגבורה. אבער יעקב [Yaakov: the patriarch Jacob], א סוכה איז על פי קבלה [al pi kabbalah: according to Kabbalah/Jewish mysticism], איז מער די צד אזא.

און אין סוכות דארף מען זיין א מענטש. אבער וואס איז די סוכה? א סוכה בויט יעדער איינער א סוכה, און מ׳גייט ארויס א ביסל, “בצילא דמהימנותא” [betzila demeheimnusa: in the shade of faith], נישט וועגן תאוות, מער וועגן מ׳דארף מאכן. וועגן א סוכה איז א זאך וואס מ׳דארף אליינס מאכן, “מצוה בו יותר משלוחו” [mitzvah bo yoser mishelucho: it is a greater mitzvah to do it oneself than through an agent]. וואס? מ׳האט נישט די דריטע קישן, האט מען נישט קיין צער.

דיגרעסיע: מצטער פטור מן הסוכה

סאו דאס האט אונז אין די פריערדיגע זאך וואס מיר האבן גערעדט, די אנהייב די שיעור, אז איך ווייס נישט אויב יענץ איז אזוי ווי א תאוה, איך ווייס נישט וואס איז די הלכה פון “מצטער פטור מן הסוכה” [mitztaer patur min hasukkah: one who is suffering is exempt from the sukkah]. מ׳דארף פרעגן דעם רמב״ם [Rambam: Maimonides].

תלמיד:

יא, ס׳איז אויכעט. האט צער.

מגיד שיעור:

אבער יענץ לכתחילה [lechatchilah: ideally, from the outset] א זאך של דוחק ושל צער [shel dochak veshel tza’ar: of difficulty and suffering]. איך ווייס נישט וועלכע ברכה אינערהער מאכט מען אויף די עיר קאנדישן? “משיב הרוח” [mashiv haru’ach: who makes the wind blow – a phrase from the Amidah prayer].

תלמיד:

יא, איך ווייס נישט.

מגיד שיעור:

ס׳איז אן אנדערע סארט זאכן. דו געדענקסט אז מיר האבן געזאגט אז די תענוגים [ta’anugim: pleasures] וואס אונז רעדן בעיקר זענען די דברים שנכנסים לגוף [devarim shenichnesim laguf: things that enter the body], אזוי ווי אכילה ומשגל [achilah umishgal: eating and sexual relations]. דאס איז וואס דער רמב״ם מיינט עכט מחוש המישוש [meichush hamisush: from the sense of touch]. אלע אנדערע זאכן, אמאל איז נישט געווען קיין נוגע עיר קאנדישן. איך ווייס נישט וואס מ׳טראכט וועגן דעם אמת׳דיג.

דיסקוסיע: איז עיר קאנדישן א תאוה?

תלמיד:

איך ווייס נישט. עיר קאנדישן איז א תאוה?

מגיד שיעור:

יא! נישט קיין, ווער האט געהאט די סלון מלך [salon melech: royal salon]? פרעה [Pharaoh]! איך ווייס נישט, איך וואלט געטראכט אז ס׳קען נאך טון עפעס א מידה, איך וויל אנהייב. זעט מיך עפעס אויס אז ס׳האט ווייניגער ווי די מידת התאוה, אבער עפעס אן אנדערע זאך, באקוועם, ס׳האט אויך מיט די באקוועמיגקייט, דא בין איך מסכים [maskim: agreeing]. איך האלט אז ס׳איז א גוטע מענטש זאל זיך צוגעוואוינען, נישט צו “רעקעדיקע” זיין, ווייל אלעס דארף זיין… אבער איך זאג נאכאמאל, ס׳האט צו טון מיט וואס ס׳געשען. ס׳איז דא געוויסע מענטשן וואס פאר זיי איז כבוד, און מ׳זעט אז ס׳איז אים מורא׳דיג.

מעשה מיטן סטאניסלאווער רבי

ניין, ס׳איז דא געווען א רבי וואס איז געקומען קיין בארא פארק [Boro Park] יארן צוריק, ער קומט פון סטאניסלאוו [Stanislaw], ער האט געהאט א קליינע שול אין א בעיסמענט, און איך בין א בחור׳ל [bachur’l: young student], איך בין אריינגעגאנגען צו די אלע רבי׳ס. איך קום אריין צו די רבי׳ס, און ער איז ארויסגעקומען אין די בעיסמענט, מ׳האט געעפנט די טיר, ס׳איז געווען א פריזיגע ווינטער, און מ׳האט געזאגט אז די רבי פירט זיין טיש [tish: Chassidic gathering], ער זיצט גראד נעבן די טיר.

מ׳האט געעפנט די טיר, ס׳איז אריינגעקומען… דער רבי איז מלא יראתו ופחדותו [malei yir’aso ufachduso: full of awe and fear] פון א קליינעם בחור, האט ער אנגעקוקט מיט אזעלכע מין אזא… כאילו [ke’ilu: as if] וואס מאך איך אים קאלט אזוי? און א פאר יאר שפעטער האט ער גערעדט וועגן שבת, און וועגן שבת האט מען נישט קיין שום… ער האט נישט קיין שום צער, און מ׳איז תענוג אין הכל… און ס׳איז שוין יארן שפעטער, ער איז שוין היינט א גרויסער רבי, איך ווייס נישט…

איך האב אנגעקוקט משוגע מיט א קליינער בחור, איך האב ממש אזוי… מיט אזא שטרענגקייט, און אלע חסידים [chassidim: Chassidic followers] האבן אזוי… כאילו וואס האט געעפנט די טיר? און איך האב פארשטאנען טאקע אז ער איז אן אויסגעדארטער איד אז דאס איז אים טאקע זייער קאלט, אבער… איך ווייס נישט צו דאס איז בעל תאוות.

אפשר, איך זאג דיר אז ס׳איז זיכער דא א ריכטיגע מדה וועגן דעם, אבער איך ווייס נישט, ס׳איז מיר שווער צו רופן על תאוות.

שלוס-באמערקונג

קוק, איך האב דאך אבער אלעס, יעדע זאך קוקט דאך א מענטש אויף דעם מענטש וואס ער קען. אלע צדיקים [tzaddikim: righteous people] וואס איך קען, איך רעד דאך פון מענטשן וואס ארבעטן אויף זיך. האבן זיי געטראפן קיינער וואס האלט נישט קיין עיר קאנדישן. איך מיין, דא וואס מענטשן, איך זאג, מענטשן אויך וואכן… וואס איז דעמאלטס? די זעלבע זאך, איך בין מסכים אז עס דארף זיין רואיגער.

תלמיד:

שפרינגט ער?

מגיד שיעור:

איך ווייס נישט. איך בין מסכים, אבער דאס איז נישט…