הלכות תפילה וברכת כהנים פרק ד

🎓 שיעורים / Shiurim

🎧 שמיעה / Listen

דער שיעור לערנט הלכות תפילה פרק ד' וועגן די חמשה דברים המעכבים את התפילה: טהרת ידים, כיסוי ערוה, טהרת מקום התפילה, דברים החופזים, און כוונת הלב. ס'ווערט באהאנדלט די שיעור הליכה למים (ד' מילין לפניו, מיל לאחריו), תקנת עזרא לבעל קרי און איר ביטול, און דער מנהג פון רחיצה לפני תפילה. אויך ווערט געלערנט די הלכות פון תפילה במקום סכנה (ברכה אחת), שיכור ושתוי, און די חשיבות פון יישוב הדעת קודם התפילה.

⬇ הורדה / Download

▶ וידאו / Video

▶ לצפייה ללא יוטיוב / Watch without YouTube ✕ חזרה ליוטיוב / Back to YouTube

📖 טקסט הפרק / Chapter Text (Sefaria) ›

חֲמִשָּׁה דְּבָרִים מְעַכְּבִין אֶת הַתְּפִלָּה אַף עַל פִּי שֶׁהִגִּיעַ זְמַנָּה. טָהֳרַת יָדַיִם. וְכִסּוּי הָעֶרְוָה. וְטָהֳרַת מְקוֹם תְּפִלָּה. וּדְבָרִים הַחוֹפְזִים אוֹתוֹ. וְכַוָּנַת הַלֵּב:

טָהֳרַת יָדַיִם כֵּיצַד. רוֹחֵץ יָדָיו בְּמַיִם עַד הַפֶּרֶק וְאַחַר כָּךְ יִתְפַּלֵּל. הָיָה מְהַלֵּךְ בַּדֶּרֶךְ וְהִגִּיעַ זְמַן תְּפִלָּה וְלֹא הָיָה לוֹ מַיִם. אִם הָיָה בֵּינוֹ וּבֵין הַמַּיִם אַרְבָּעָה מִילִין שֶׁהֵם שְׁמוֹנַת אֲלָפִים אַמָּה הוֹלֵךְ עַד מְקוֹם הַמַּיִם וְרוֹחֵץ וְאַחַר כָּךְ יִתְפַּלֵּל. הָיָה בֵּינוֹ וּבֵין הַמַּיִם יוֹתֵר עַל כֵּן מְקַנֵּחַ יָדָיו בִּצְרוֹר אוֹ בְּעָפָר אוֹ בְּקוֹרָה וּמִתְפַּלֵּל:

בַּמֶּה דְּבָרִים אֲמוּרִים לְפָנָיו אֲבָל אִם הָיָה מְקוֹם הַמַּיִם לַאֲחוֹרָיו אֵין מְחַיְּבִין אוֹתוֹ לַחֲזֹר לַאֲחוֹרָיו אֶלָּא עַד מִיל. אֲבָל אִם עָבַר מִן הַמַּיִם יוֹתֵר אֵינוֹ חַיָּב לַחֲזֹר אֶלָּא מְקַנֵּחַ יָדָיו וּמִתְפַּלֵּל. בַּמֶּה דְּבָרִים אֲמוּרִים שֶׁאֵינוֹ מְטַהֵר לִתְפִלָּה אֶלָּא יָדָיו בִּלְבַד, בִּשְׁאָר תְּפִלּוֹת חוּץ מִתְּפִלַּת שַׁחֲרִית. אֲבָל שַׁחֲרִית רוֹחֵץ פָּנָיו יָדָיו וְרַגְלָיו וְאַחַר כָּךְ יִתְפַּלֵּל. וְאִם הָיָה רָחוֹק מִן הַמַּיִם מְקַנֵּחַ יָדָיו בִּלְבַד וְאַחַר כָּךְ יִתְפַּלֵּל:

כָּל הַטְּמֵאִין רוֹחֲצִין יְדֵיהֶן בִּלְבַד כִּטְהוֹרִין וּמִתְפַּלְּלִים. אַף עַל פִּי שֶׁאֶפְשָׁר לָהֶם לִטְבּל וְלַעֲלוֹת מִטֻּמְאָתָן אֵין הַטְּבִילָה מְעַכֶּבֶת. וּכְבָר בֵּאַרְנוּ שֶׁעֶזְרָא תִּקֵּן שֶׁלֹּא יִקְרָא בַּעַל קֶרִי בִּלְבַד בְּדִבְרֵי תּוֹרָה עַד שֶׁיִּטְבּל. וּבֵית דִּין שֶׁעָמְדוּ אַחַר כֵּן הִתְקִינוּ אַף לִתְפִלָּה שֶׁלֹּא יִתְפַּלֵּל בַּעַל קֶרִי בִּלְבַד עַד שֶׁיִּטְבּל. וְלֹא מִפְּנֵי טֻמְאָה וְטָהֳרָה נָגְעוּ בָּהּ אֶלָּא כְּדֵי שֶׁלֹּא יִהְיוּ תַּלְמִידֵי חֲכָמִים מְצוּיִים אֵצֶל נְשׁוֹתֵיהֶן כְּתַרְנְגוֹלִים. וּמִפְּנֵי זֶה תִּקְּנוּ טְבִילָה לְבַעַל קֶרִי לְבַדּוֹ וְהוֹצִיאוּהוּ מִכְּלַל הַטְּמֵאִין:

לְפִיכָךְ הָיוּ אוֹמְרִין בִּזְמַן תַּקָּנָה זוֹ שֶׁאֲפִלּוּ זָב שֶׁרָאָה קֶרִי וְנִדָּה שֶׁפָּלְטָה שִׁכְבַת זֶרַע וּמְשַׁמֶּשֶׁת שֶׁרָאֲתָה דַּם נִדָּה צְרִיכִין טְבִילָה לִקְרִיאַת שְׁמַע וְכֵן לִתְפִלָּה מִפְּנֵי הַקֶּרִי אַף עַל פִּי שֶׁהֵם טְמֵאִין. וְכֵן הַדִּין נוֹתֵן שֶׁאֵין טְבִילָה זוֹ מִפְּנֵי טָהֳרָה אֶלָּא מִפְּנֵי הַגְּזֵרָה שֶׁלֹּא יִהְיוּ מְצוּיִין אֵצֶל נְשׁוֹתֵיהֶן תָּמִיד. וּכְבָר בָּטְלָה גַּם תַּקָּנָה זוֹ שֶׁל תְּפִלָּה לְפִי שֶׁלֹּא פָּשְׁטָה בְּכָל יִשְׂרָאֵל וְלֹא הָיָה כֹּחַ בַּצִּבּוּר לַעֲמֹד בָּהּ:

מִנְהָג פָּשׁוּט בְּשִׁנְעָר וּבִסְפָרַד שֶׁאֵין בַּעַל קֶרִי מִתְפַּלֵּל עַד שֶׁרוֹחֵץ כָּל בְּשָׂרוֹ בְּמַיִם מִשּׁוּם (עמוס ד יב) ״הִכּוֹן לִקְרַאת אֱלֹהֶיךָ יִשְׂרָאֵל״. בַּמֶּה דְּבָרִים אֲמוּרִים בְּבָרִיא אוֹ בְּחוֹלֶה שֶׁבָּעַל. אֲבָל חוֹלֶה שֶׁרָאָה קֶרִי לְאָנְסוֹ פָּטוּר מִן הָרְחִיצָה וְאֵין בָּזֶה מִנְהָג. וְכֵן זָב שֶׁרָאָה קֶרִי וְנִדָּה שֶׁפָּלְטָה שִׁכְבַת זֶרַע אֵין בָּהֶן מִנְהָג אֶלָּא מְקַנְּחִין עַצְמָן וְרוֹחֲצִין יְדֵיהֶן וּמִתְפַּלְּלִין:

כִּסּוּי הָעֶרְוָה כֵּיצַד. אַף עַל פִּי שֶׁכִּסָּה עֶרְוָתוֹ כְּדֶרֶךְ שֶׁמְּכַסִּין לִקְרִיאַת שְׁמַע לֹא יִתְפַּלֵּל עַד שֶׁיְּכַסֶּה אֶת לִבּוֹ. וְאִם לֹא כִּסָּה לִבּוֹ אוֹ שֶׁנֶּאֱנַס וְאֵין לוֹ בְּמָה יְכַסֶּה הוֹאִיל וְכִסָּה עֶרְוָתוֹ וְהִתְפַּלֵּל יָצָא. וּלְכַתְּחִלָּה לֹא יַעֲשֶׂה:

טָהֳרַת מְקוֹם הַתְּפִלָּה כֵּיצַד. לֹא יִתְפַּלֵּל בִּמְקוֹם הַטִּנֹּפֶת וְלֹא בַּמֶּרְחָץ וְלֹא בְּבֵית הַכִּסֵּא וְלֹא בָּאַשְׁפָּה וְלֹא בְּמָקוֹם שֶׁאֵינוֹ בְּחֶזְקַת טָהֳרָה עַד שֶׁיִּבְדְּקֶנּוּ. כְּלָלוֹ שֶׁל דָּבָר כָּל מָקוֹם שֶׁאֵין קוֹרִין בּוֹ קְרִיאַת שְׁמַע אֵין מִתְפַּלְּלִין בּוֹ. וּכְשֵׁם שֶׁמַּרְחִיקִין מִצּוֹאָה וּמִמֵּי רַגְלַיִם וְרֵיחַ רַע וּמִן הַמֵּת וּמֵרְאִיַּת הָעֶרְוָה לִקְרִיאַת שְׁמַע כָּךְ מַרְחִיקִין לִתְפִלָּה:

הַמִּתְפַּלֵּל וּמָצָא צוֹאָה בִּמְקוֹמוֹ הוֹאִיל וְחָטָא מִפְּנֵי שֶׁלֹּא בָּדַק עַד שֶׁלֹּא הִתְפַּלֵּל חוֹזֵר וּמִתְפַּלֵּל בְּמָקוֹם טָהוֹר. הָיָה עוֹמֵד בִּתְפִלָּה וּמָצָא צוֹאָה כְּנֶגְדּוֹ אִם יָכוֹל לְהַלֵּךְ לְפָנָיו כְּדֵי שֶׁיִּזְרְקֶנָּה לְאַחֲרָיו אַרְבַּע אַמּוֹת יְהַלֵּךְ וְאִם לָאו יְסַלְּקֶנָּה לַצְּדָדִין. וְאִם אֵינוֹ יָכוֹל יַפְסִיק. גְּדוֹלֵי הַחֲכָמִים לֹא הָיוּ מִתְפַּלְּלִים בְּבַיִת שֶׁיֵּשׁ בּוֹ שֵׁכָר וְלֹא בְּבַיִת שֶׁיֵּשׁ בּוֹ מוּרְיָיס בְּעֵת עִפּוּשׁוֹ מִפְּנֵי שֶׁרֵיחוֹ רַע אַף עַל פִּי שֶׁהַמָּקוֹם טָהוֹר:

דְּבָרִים הַחוֹפְזִים אוֹתוֹ כֵּיצַד. אִם הָיָה צָרִיךְ לִנְקָבָיו לֹא יִתְפַּלֵּל. וְכָל הַצָּרִיךְ לִנְקָבָיו וְהִתְפַּלֵּל תְּפִלָּתוֹ תּוֹעֵבָה וְחוֹזֵר וּמִתְפַּלֵּל אַחַר שֶׁיַּעֲשֶׂה צְרָכָיו. וְאִם יָכוֹל לְהַעֲמִיד עַצְמוֹ כְּדֵי פַּרְסָה תְּפִלָּתוֹ תְּפִלָּה. וְאַף עַל פִּי כֵן לְכַתְּחִלָּה לֹא יִתְפַּלֵּל עַד שֶׁיִּבְדֹּק עַצְמוֹ יָפֶה יָפֶה וְיִבְדֹק נְקָבָיו וְיָסִיר כִּיחוֹ וְנִיעוֹ וְכָל הַדָּבָר הַטּוֹרְדוֹ וְאַחַר כָּךְ יִתְפַּלֵּל:

יא

מִי שֶׁגִּהֵק וּפִהֵק וְנִתְעַטֵּשׁ בִּתְפִלָּתוֹ אִם לִרְצוֹנוֹ הֲרֵי זֶה מְגֻנֶּה. וְאִם בָּדַק גּוּפוֹ קֹדֶם שֶׁיִּתְפַּלֵּל וּבָא לְאָנְסוֹ אֵין בְּכָךְ כְּלוּם. נִזְדַּמֵּן לוֹ רֹק בִּתְפִלָּתוֹ מַבְלִיעוֹ בְּטַלִּיתוֹ אוֹ בְּבִגְדוֹ. וְאִם הָיָה מִצְטַעֵר בְּכָךְ זוֹרְקוֹ בְּיָדוֹ לַאֲחוֹרָיו כְּדֵי שֶׁלֹּא יִצְטַעֵר בַּתְּפִלָּה וְנִמְצָא טָרוּד. יָצָא מִמֶּנּוּ רוּחַ מִלְּמַטָּה כְּשֶׁהוּא עוֹמֵד בִּתְפִלָּה שֶׁלֹּא לְדַעְתּוֹ שׁוֹהֶה עַד שֶׁתִּכְלֶה הָרוּחַ וְחוֹזֵר לִתְפִלָּתוֹ:

יב

בִּקֵּשׁ לְהוֹצִיא רוּחַ מִלְּמַטָּה וְנִצְטַעֵר הַרְבֵּה וְאֵינוֹ יָכוֹל לְהַעֲמִיד עַצְמוֹ מְהַלֵּךְ לְאַחֲרָיו אַרְבַּע אַמּוֹת וּמַמְתִּין עַד שֶׁתִּכְלֶה הָרוּחַ. וְאוֹמֵר רִבּוֹן כָּל הָעוֹלָמִים יְצַרְתָּנוּ נְקָבִים נְקָבִים חֲלוּלִים חֲלוּלִים גָּלוּי וְיָדוּעַ לְפָנֶיךָ חֶרְפָּתֵנוּ וּכְלִמָּתֵנוּ חֶרְפָּה וּכְלִמָּה בְּחַיֵּינוּ תּוֹלֵעָה וְרִמָּה בְּמִיתָתֵנוּ וְחוֹזֵר לִמְקוֹמוֹ וּמִתְפַּלֵּל:

יג

הָיָה עוֹמֵד בִּתְפִלָּה וְנָטְפוּ מֵי רַגְלָיו עַל בִּרְכָּיו מַמְתִּין עַד שֶׁיִּכְלוּ הַמַּיִם וְחוֹזֵר לַמָּקוֹם שֶׁפָּסַק. וְאִם שָׁהָה כְּדֵי לִגְמֹר אֶת הַתְּפִלָּה חוֹזֵר לָרֹאשׁ:

יד

וְכֵן הַמַּשְׁתִּין מַיִם שׁוֹהֶה כְּדֵי הִלּוּךְ ד׳‎ אַמּוֹת וְאַחַר כָּךְ יִתְפַּלֵּל. וּמִשֶּׁהִתְפַּלֵּל שׁוֹהֶה אַחַר תְּפִלָּתוֹ כְּדֵי הִלּוּךְ אַרְבַּע אַמּוֹת וְאַחַר כָּךְ מַשְׁתִּין כְּדֵי שֶׁיִּפְסֹק דִּבְרֵי הַתְּפִלָּה מִפִּיו:

טו

כַּוָּנַת הַלֵּב כֵּיצַד. כָּל תְּפִלָּה שֶׁאֵינָהּ בְּכַוָּנָה אֵינָהּ תְּפִלָּה. וְאִם הִתְפַּלֵּל בְּלֹא כַּוָּנָה חוֹזֵר וּמִתְפַּלֵּל בְּכַוָּנָה. מָצָא דַּעְתּוֹ מְשֻׁבֶּשֶׁת וְלִבּוֹ טָרוּד אָסוּר לוֹ לְהִתְפַּלֵּל עַד שֶׁתִּתְיַשֵּׁב דַּעְתּוֹ. לְפִיכָךְ הַבָּא מִן הַדֶּרֶךְ וְהוּא עָיֵף אוֹ מֵצֵר אָסוּר לוֹ לְהִתְפַּלֵּל עַד שֶׁתִּתְיַשֵּׁב דַּעְתּוֹ. אָמְרוּ חֲכָמִים יִשְׁהֶה שְׁלֹשָׁה יָמִים עַד שֶׁיָּנוּחַ וְתִתְקָרֵר דַּעְתּוֹ וְאַחַר כָּךְ יִתְפַּלֵּל:

טז

כֵּיצַד הִיא הַכַּוָּנָה. שֶׁיְּפַנֶּה אֶת לִבּוֹ מִכָּל הַמַּחֲשָׁבוֹת וְיִרְאֶה עַצְמוֹ כְּאִלּוּ הוּא עוֹמֵד לִפְנֵי הַשְּׁכִינָה. לְפִיכָךְ צָרִיךְ לֵישֵׁב מְעַט קֹדֶם הַתְּפִלָּה כְּדֵי לְכַוֵּן אֶת לִבּוֹ וְאַחַר כָּךְ יִתְפַּלֵּל בְּנַחַת וּבְתַחֲנוּנִים וְלֹא יַעֲשֶׂה תְּפִלָּתוֹ כְּמִי שֶׁהָיָה נוֹשֵׂא מַשּׂאוֹי וּמַשְׁלִיכוֹ וְהוֹלֵךְ לוֹ. לְפִיכָךְ צָרִיךְ לֵישֵׁב מְעַט אַחַר הַתְּפִלָּה וְאַחַר כָּךְ יִפָּטֵר. חֲסִידִים הָרִאשׁוֹנִים הָיוּ שׁוֹהִין שָׁעָה אַחַת קֹדֶם תְּפִלָּה וְשָׁעָה אַחַת לְאַחַר תְּפִלָּה וּמַאֲרִיכִין בִּתְפִלָּה שָׁעָה:

יז

שִׁכּוֹר אַל יִתְפַּלֵּל מִפְּנֵי שֶׁאֵין לוֹ כַּוָּנָה. וְאִם הִתְפַּלֵּל תְּפִלָּתוֹ תּוֹעֵבָה. לְפִיכָךְ חוֹזֵר וּמִתְפַּלֵּל כְּשֶׁיִּתְרוֹקֵן מִשִּׁכְרוּתוֹ. שָׁתוּי אַל יִתְפַּלֵּל וְאִם הִתְפַּלֵּל תְּפִלָּתוֹ תְּפִלָּה. אֵי זֶה שִׁכּוֹר זֶה שֶׁאֵינוֹ יָכוֹל לְדַבֵּר לִפְנֵי הַמֶּלֶךְ. שָׁתוּי יָכוֹל לְדַבֵּר בִּפְנֵי הַמֶּלֶךְ וְאֵינוֹ מִשְׁתַּבֵּשׁ. אַף עַל פִּי כֵן הוֹאִיל וְשָׁתָה רְבִיעִית יַיִן לֹא יִתְפַּלֵּל עַד שֶׁיָּסִיר יֵינוֹ מֵעָלָיו

יח

וְכֵן אֵין עוֹמְדִין לְהִתְפַּלֵּל לֹא מִתּוֹךְ שְׂחוֹק וְלֹא מִתּוֹךְ קַלּוּת רֹאשׁ וְלֹא מִתּוֹךְ שִׂיחָה וְלֹא מִתּוֹךְ מְרִיבָה וְלֹא מִתּוֹךְ כַּעַס אֶלָּא מִתּוֹךְ דִּבְרֵי תּוֹרָה. וְלֹא מִתּוֹךְ דִּין וַהֲלָכָה אַף עַל פִּי שֶׁהֵם דִּבְרֵי תּוֹרָה כְּדֵי שֶׁלֹּא יְהֵא לִבּוֹ טָרוּד בַּהֲלָכָה. אֶלָּא מִתּוֹךְ דִּבְרֵי תּוֹרָה שֶׁאֵין בָּהּ עִיּוּן כְּגוֹן הֲלָכוֹת פְּסוּקוֹת:

יט

תְּפִלּוֹת הַפְּרָקִים כְּגוֹן תְּפִלַּת מוּסָף רֹאשׁ חֹדֶשׁ וּתְפִלַּת מוֹעֲדוֹת צָרִיךְ לְהַסְדִּיר תְּפִלָּתוֹ וְאַחַר כָּךְ עוֹמֵד וּמִתְפַּלֵּל כְּדֵי שֶׁלֹּא יִכָּשֵׁל בָּהּ. הָיָה מְהַלֵּךְ בִּמְקוֹם סַכָּנָה כְּגוֹן מְקוֹם גְּדוּדֵי חַיּוֹת וְלִסְטִים וְהִגִּיעַ זְמַן תְּפִלָּה מִתְפַּלֵּל בְּרָכָה אַחַת. וְזוֹ הִיא. צָרְכֵי עַמְּךָ יִשְׂרָאֵל מְרֻבִּים וְדַעְתָּם קְצָרָה. יְהִי רָצוֹן מִלְּפָנֶיךָ ה׳‎ אֱלֹהֵינוּ שֶׁתִּתֵּן לְכָל אֶחָד וְאֶחָד כְּדֵי פַּרְנָסָתוֹ וּלְכָל גְּוִיָּה וּגְוִיָּה דֵּי מַחְסוֹרָהּ וְהַטּוֹב בְּעֵינֶיךָ עֲשֵׂה בָּרוּךְ אַתָּה יְיָ׳‎ שׁוֹמֵעַ תְּפִלָּה. וּמִתְפַּלֵּל אוֹתָהּ בַּדֶּרֶךְ כְּשֶׁהוּא מְהַלֵּךְ, וְאִם יָכוֹל לַעֲמֹד עוֹמֵד. וּכְשֶׁהוּא מַגִּיעַ לְיִשּׁוּב וְתִתְקָרֵר דַּעְתּוֹ חוֹזֵר וּמִתְפַּלֵּל תְּפִלָּה כְּתַקָּנָתָהּ תְּשַׁע עֶשְׂרֵה בְּרָכוֹת:

↗ קרא בספריה

📄 תמלולים / Transcripts

📄 Download Transcript PDF

סיכום השיעור 📋

סיכום פון שיעור – הלכות תפילה, פרק ד׳ (הלכה א׳–י׳)

—

הלכה א: חמשה דברים המעכבים את התפילה

דער רמב״ם׳ס ווערטער: חמשה דברים מעכבין את התפילה אף על פי שהגיע זמנה: טהרת ידים, כסוי הערוה, טהרת מקום תפילה, דברים החוחצים אותו, וכוונת הלב.

פשט: אפילו ווען דער זמן תפילה איז שוין דא, זענען דא פינף זאכן וואס שטעלן זיך אין וועג און מאכן אז די תפילה איז נישט גילטיג אן זיי.

חידושים און הסברות:

1. צו זענען די פינף זאכן מדאורייתא אדער מדרבנן? די שאלה ווערט געשטעלט אבער בלייבט אפן. טהרת ידים איז זיכער נישט דאורייתא (ידים איז א תקנה פון שפעטער), אבער וועגן די אנדערע בלייבט עס אומקלאר.

2. צו גייען די פינף מעכבים נאר אויף תפילה מסודרת (דרבנן) אדער אויך אויף דער עיקר מצות תפילה מן התורה? ווען א מענטש שרייט צום אייבערשטן אין עת צרה (וואס איז לויט דעם רמב״ם דער עיקר מצוה דאורייתא), צו דארף ער אויך האבן די פינף תנאים? צו דארף יענע „געשריי” אויך האבן א צורת התפילה (שבח, הודאה, שאלת צרכים)? דאס בלייבט אלס א שאלה.

3. חילוק צווישן תפילה און ברכות: א וויכטיגער חידוש: די פינף מעכבים גייען נאר אויף תפילה (שמונה עשרה), נישט אויף ברכות. מ׳קען זאגן א ברכה (ווי אלקי נשמה) אן וואשן הענט. דער ראיה: ווען מ׳שטייט אויף אין דער פרי, זאגן גאונים/ראשונים מ׳זאל ערשט וואשן הענט פאר אלקי נשמה, אבער מדינא דגמרא (און אזוי פסק׳נט דער רמב״ם) דארף מען נישט וואשן פאר א ברכה. „מודה אני” (וואס האט נישט קיין שם) קען מען זיכער זאגן אנוואשן.

4. דברים החוחצים vs. כוונת הלב – צוויי באזונדערע דינים: „דברים החוחצים” (זאכן וואס שטערן דעם מענטש / נעמען אוועק מנוחה) איז א באזונדערער מעכב פון „כוונת הלב”. אפילו אויב א מענטש האט געמענעדזשט צו האבן כוונת הלב טראץ א דבר החוצץ, האט ער נישט גוט געטון. און פארקערט – אמאל קען א מענטש נישט האבן כוונת הלב אן א דבר החוצץ.

5. סטרוקטור פון די חמשה דברים: די ערשטע דריי זאכן זענען אלע סארטן טהרה: (1) טהרת ידים, (2) כיסוי ערוה, (3) טהרת מקום התפילה. זיי גייען פון אינעווייניג צו אויסנווייניג: ערשט ידים/גוף, דאן כיסוי (וואס מען דארף זיך אנטון), דאן דער מקום (אויסנווייניג). דער פערטער (דברים החוצצים) גייט אויף גופניות׳דיגע שטערונגען, און דער פינפטער (כוונה) גייט צוריק אריין אינעווייניג – דער רוחניות׳דיגער תנאי.

—

הלכה א (המשך): טהרת ידים – רחיצת ידים לתפילה

דער רמב״ם׳ס ווערטער: רוחץ ידיו במים עד הפרק ואחר כך יתפלל.

פשט: מ׳דארף וואשן די הענט מיט וואסער ביז „דער פרק” פאר תפילה.

חידושים און הסברות:

1. וואס מיינט „עד הפרק”? עס איז נישט קלאר אין רמב״ם וואס „עד הפרק” מיינט. צוויי מהלכים:

– פרקי אצבעותיו = ביז וואו די פינגערס זענען מחובר צו דער כף היד (נאר די פינגערס, נישט די כף היד גופא). דער סברא: מ׳רירט עסן מיט די אצבעות, נישט מיט דער כף היד.

– פרק הזרוע = ביז דער ריסט (כף היד גאנץ). מ׳טענה׳ט אז „פרק” אין לשון יחיד דייטעט אויף דעם גרעסערן פרק, נישט „פרקי אצבעותיו.”

– תוספות אין סוכה פירן זיך אז מ׳וואשט די גאנצע הענט.

– אין הלכות יום כיפור שטייט „עד פרקי אצבעותיו” – אבער דא שטייט נאר „עד הפרק” אן ביאור.

2. דער טעם פון טהרת ידים – ידים עסקניות הן: דער חיוב איז ווייל דער גאנצע גוף דארף זיין ריין, און הענט ווערן ספעציעל שמוציג ווייל „ידים עסקניות הן.” א מענטש איז נארמאל רעלאטיוו ריין, אבער הענט ווערן שמוציג, דארף מען זיי ספעציעל רייניגן.

—

הלכה א (המשך): שיעור הליכה למים

דער רמב״ם׳ס ווערטער: היה מהלך בדרך והגיע זמן תפילה ואין לו מים – אם היה בינו ובין המים ד׳ מילין (שמונת אלפים אמה) לפניו, הולך עד מקום המים ורוחץ ומתפלל. היה בינו ובין המים יותר מכאן, מקנח ידיו בצרור או עפר ומתפלל. במה דברים אמורים? לפניו. אבל לאחריו – אינו חייב לחזור אלא עד מיל. יותר ממיל – מקנח ידיו ומתפלל.

פשט: לפניו (אין זיין וועג) – ביז 4 מיל. לאחריו (צוריק) – ביז 1 מיל. מער ווי דעם – מקנח מיט שטיין/ערד.

חידושים און הסברות:

1. שיעור מיל – צייט אדער מרחק? דער רמב״ם שרייבט דעם שיעור אין מרחק (ד׳ מילין = 8000 אמה), נישט אין צייט. פון דעם שיעור פון הילוך מיל = 18 מינוט קומט ד׳ מילין = 72 מינוט. אבער דער רמב״ם׳ס לשון איז א שיעור אין פלאץ, נישט אין צייט.

2. קינוח ידים נעמט נישט אוועק דעם חיוב רייניגן: ווען מ׳קען נישט וואשן מיט וואסער, איז דער קינוח (אפווישן מיט שטיין/ערד) נישט א פטור פון רייניגן – עס איז א בדיעבד-צורה פון רייניגן. דער חיוב נקיות בלייבט, נאר דער הידור פון וואסער פעלט.

—

הלכה ב: רחיצה לתפילת שחרית – פנים, הענט, און פיס

דער רמב״ם׳ס ווערטער: במה דברים אמורים שהנטילה לתפלה אינה אלא לידיו בלבד – בשאר תפילות חוץ מתפילת שחרית. אבל בשחרית – רוחץ פניו ידיו ורגליו ואחר כך יתפלל.

פשט: פאר שחרית איז דא א גרעסערע חיוב רחיצה – פנים, הענט, און פיס – לכבוד קונו.

חידושים און הסברות:

1. דער רמב״ם׳ס טייטש פון „לכבוד קונו”: די גמרא זאגט מ׳זאל זיך וואשן פניו ידיו ורגליו „לכבוד קונו.” דער רמב״ם טייטשט דאס אז עס גייט ספעציפיש אויף לפני שחרית – ווען מ׳גייט צום ערשטן מאל צום אייבערשטן אין טאג, דארף מען זיך צוגרייטן.

2. דער ראב״ד׳ס מחלוקת: דער ראב״ד איז נישט מסכים. ער ווייסט נישט פון וואו דער רמב״ם נעמט „רגליו” – ער האלט אז דער חיוב פון רגליו איז נישט קלאר.

3. שלחן ערוך ברענגט נישט דעם דין: דער שלחן ערוך ברענגט בכלל נישט די שיטה אז מ׳דארף וואשן פנים, הענט, און פיס פאר שחרית.

4. פארגלייך צום כהן אין בית המקדש: דער בעל המאור ברענגט אז דער רמב״ם׳ס מקור איז אזוי ווי דער כהן וואס האט געמאכט קידוש ידיו ורגליו. דער ראב״ד׳ס טענה איז אז כבוד כהן האט נישט קיין שייכות צו דאווענען.

5. רגליו אין היינטיגע צייטן: „רגליו” איז נאר א חיוב ווען מ׳גייט אן שיך/זאקן און ס׳קומט צו שטויב. היינט וואס מ׳גייט א גאנצע צייט מיט זאקן און שיך, איז דער חיוב פון רגליו נישט אזוי פראקטיש. פנים און ידים איז אנגענומען, אבער רגליו ווייניגער. די כהנים אין בית המקדש זענען אויך נישט געגאנגען קיין זאקן – אפשר איז דאס געווען א לייפסטייל-זאך, נישט א הלכה.

6. [דיגרעסיע: מקוה פאר שחרית]: חסידישע אידן וואס גייען אין מקוה פאר שחרית זענען מקיים די שיטת הרמב״ם (וואשן דעם גאנצן גוף כולל פנים, הענט, און פיס). עס ווערט אויך באמערקט מיט א שטיקל איראניע אז מאנכע וואס גייען אין מקוה (כדי מקיים זיין דעם רמב״ם) האלטן זיך נישט אן אין אנדערע פשוט׳ע הלכות. פארוואס טרייען נישט די וואס גייען נישט אין מקוה צו מקיים זיין כמינימום דעם רמב״ם׳ס פשוט׳ע הלכה פון פנים ידים ורגלים?

7. [דיגרעסיע: מוסולמענער מנהג]: מוסולמענער פירן זיך אויך צו וואשן זייערע פיס פאר׳ן דאווענען, און אפשר האט דער רמב״ם פון דארט גענומען.

8. לייפסטייל vs. הלכה: א זאך וואס האט צו טון מיט א געוויסע לייפסטייל פון א מענטש (ווי גיין אן שיך) איז נישט נויטיג אז מ׳זאל עס ממשיך זיין ווען משיח קומט – מ׳דארף נישט אנטון אן אראבישע בעקיטשע ווייל אברהם אבינו האט אפשר אזוי געגאנגען.

—

הלכה ג: טמאים און תפילה

דער רמב״ם׳ס ווערטער: כל הטמאים רוחצים ידיהם בלבד כטהורים ומתפללים. אף על פי שאפשר להם לטבול ולהיטהר, אין התפילה מעכבת.

פשט: אלע טמאים דארפן נאר וואשן זייערע הענט ווי יעדער מתפלל – זיי דארפן זיך נישט טובל׳ן כדי צו דאווענען. אפילו ווען זיי קענען שוין גיין אין מקוה, איז טבילה נישט מעכב תפילה.

חידוש: דאס באווייזט אז רחיצת ידים האט נישט צו טון מיט טומאה – עס האט צו טון פשוט מיט ריינע הענט. נטילת ידים העלפט נישט פאר טומאה, ס׳איז נישט די נושא.

—

הלכה ד: תקנת עזרא פאר בעל קרי

דער רמב״ם׳ס ווערטער: וכבר ביארנו שעזרא תיקן שלא יקרא בעל קרי בלבד דברי תורה עד שיטבול. ובית דין שאחריו הוסיפו כח – וכן התקינו שלא יתפלל בעל קרי לבד אלא בעל קרי לא יתפלל עד שיטבול. אבער דאס איז נישט וועגן טומאה וטהרה, נאר כדי שלא יהיו תלמידי חכמים מצויין אצל נשותיהן כתרנגולים.

פשט: עזרא האט מתקן געווען אז א בעל קרי זאל נישט לערנען תורה אן טבילה. א שפעטערע בית דין האט צוגעלייגט אז אויך תפילה דארף טבילה. אבער דער טעם איז נישט טומאה – נאר כדי מ׳זאל נישט זיין צו אפט ביי זייערע ווייבער.

חידושים און הסברות:

1. דער כסף משנה׳ס קשיא – ווער איז די “בית דין שאחריו”? דער כסף משנה ווייסט נישט ווער דאס איז. אין גמרא שטייט אז עזרא האט מתקן געווען פאר דברי תורה, וואס כולל קריאת שמע. דער כסף משנה פרעגט: תפילה איז דאך אויך צוזאמגעשטעלט פון פסוקים – פארוואס זאל מען דארפן א צווייטע תקנה?

2. איז תפילה “דברי תורה”? קריאת שמע איז קלאר “קורא בתורה”, אבער תפילה? תפילה האט פסוקים, אבער ס׳איז נישט קלאר אז דאס הייסט “קורא בתורה”. א מענטש קען תיאורעטיש דאווענען מיט זיין אייגענע שפראך אן דברי תורה. דער נוסח התפילה איז נישט ממש “קריאה בתורה” אזוי ווי קריאת שמע. דעריבער איז מסתבר אז מ׳האט געדארפט א באזונדערע תקנה פאר תפילה.

3. דער חכם צבי׳ס קשיא – “תלמידי חכמים” vs. יעדער: דער חכם צבי האלט אז דער טעם “שלא יהיו תלמידי חכמים מצויין” שטימט נאר פאר דברי תורה (וואס איז א תלמידי חכמים-זאך), אבער תפילה דאווענט דאך יעדער – אפילו ער איז נישט קיין תלמיד חכם. דער טעם פאסט נישט אזוי גוט פאר תפילה.

4. צוויי טעמים אין גמרא: אין גמרא איז דא אן איבעיא מיט צוויי טעמים: (א) “שלא יהיו תלמידי חכמים מצויין אצל נשותיהן”, (ב) פריקת עול וקלות ראש – מ׳דארף האבן אימה ויראה. דער רמב״ם האט אפשר פארשטאנען אז ביידע טעמים זענען די זעלבע איידיע: די קלות ראש איז דאס וואס מ׳דרייט זיך ביי די נשים. אויב אזוי, איז עס נוגע פאר יעדן, נישט נאר תלמידי חכמים.

5. עמי הארץ און די תקנה: אויב עזרא׳ס תקנה איז נאר פאר תלמידי חכמים, וואס איז מיט עמי הארץ? קענען זיי דאווענען אלס בעלי קרי? דאס קען נישט זיין – עמי הארץ זענען “collateral damage” פון א תקנה וואס דער עיקר איז געווען פאר דברי תורה.

—

הלכה ד (המשך): זב שראה קרי, נדה שפלטה שכבת זרע

דער רמב״ם׳ס ווערטער: לפיכך היו אומרים בזמן התקנה זו שאפילו זב שראה קרי ונדה שפלטה שכבת זרע… צריכים טבילה לקריאת שמע, וכל שכן לתפילה מפני הקרי, אף על פי שאין טומאתם חמורה מטומאת זוב ונדה.

פשט: אפילו איינער וואס איז שוין טמא מיט א חמורה טומאה (זב, נדה), דארף ער זיך טובל זיין פאר׳ן חלק פון קרי, כאטש ער בלייבט נאך אלץ טמא פון זיבה/נדה.

חידושים און הסברות:

1. דער פשט איז נישט אז טומאה בכלל איז מעכב לתפילה. פארקערט – טומאה שטערט נישט. נאר טומאת קרי ספעציפיש שטערט, מצד די תקנה. דער זב בלייבט טמא נאך זיין טבילה, אבער ער האט זיך גערייניגט פון דעם חלק הקרי – וואס איז דער עיקר פון תקנת עזרא.

2. די טבילה דא איז נישט א טבילה לטהרה אין דעם רגיל׳ן זין (ווייל ער בלייבט טמא), נאר א תקנה-באזירטע טבילה – “שלא יהיו מצויין אצל נשותיהן.” אויב ס׳איז נישט א ריכטיגע טבילה לטהרה, אפשר דארף מען נישט אלע דיני טבילה במקוה? דאס בלייבט אן אפענע שאלה.

—

הלכה ד (המשך): ביטול פון ביידע תקנות

חידושים:

1. דער רמב״ם האלט אז ביידע תקנות – סיי תקנת עזרא לתורה, סיי די שפעטערע תקנה לתפילה – זענען בטל געווארן. דער טעם: “לא פשטה, לא היה כח בציבור לעמוד בה” – דער ציבור האט נישט געהאט כח צו גיין אין מקוה. די נושאי כלים אויפ׳ן רמב״ם זאגן אויך אז “כבר בטלה גם תקנה זו של תפילה.”

2. אפשר ביי תלמידי חכמים אליין איז עס יא נתפשט געווארן (ווייל דער טעם “שלא ימצאו אצל נשותיהן” איז רעלעוואנט פאר זיי), אבער פאר׳ן כלל ציבור נישט?

3. א קשיא: דער רמב״ם שרייבט הלכות פאר אלע אידן, נישט נאר פאר תלמידי חכמים. ווי קען מען זאגן אז די תקנה איז נאר פאר תלמידי חכמים?

4. חילוק צווישן תפילה און קריאת שמע: תפילה איז מער חמור – ווען מ׳האט מבטל געווען די תקנה פאר קריאת שמע, האט מען זי נישט מבטל געווען פאר תפילה. דאס ווייזט אז תפילה דארף מער “כובד ראש” ווי קריאת שמע.

—

הלכה ד (המשך): דער מנהג פון רחיצה פאר תפילה (תשעה קבין)

דער רמב״ם׳ס ווערטער: ומכל זה… המנהג פשוט בכל ישראל אבותינו ורבותינו שאין בעל קרי מתפלל עד שירחץ כל בשרו במים… משום היכר שלא יכנסו לבית הכנסת כשהן טמאים.

פשט: כאטש די תקנה איז בטל, איז דער מנהג פשוט אז א בעל קרי וואשט זיך כל בשרו במים פאר תפילה – נישט א פולע טבילה במקוה, נאר א רחיצה.

חידושים און הסברות:

1. א נייער טעם: דא ווערט אויפגעדעקט א דריטער טעם וואס איז אנדערש פון ביידע פריערדיגע (טומאה, תקנת עזרא): “היכר שלא יכנסו לבית הכנסת כשהן טמאים” – א סימן/דערמאנונג אז מ׳זאל נישט אריינגיין אין שול ווען מ׳איז טמא.

2. דאס איז בעצם דער ענין פון תשעה קבין – נישט א פולע טבילה במקוה, נאר א רחיצה/אפגיסן מיט וואסער.

3. וויכטיגער חילוק: דער מנהג איז נאר ביי תפילה, נישט ביי קריאת שמע. און ס׳איז נאר פאר א בעל קרי ספעציפיש, נישט פאר אנדערע טמאים.

4. דאס איז מער ווי סתם “זיין גרייט” – דא איז א ספעציפישע רחיצת כל בשרו במים, נישט בלויז מקנח (אפוויש), נאר ממש מיט וואסער.

5. דער רמב״ם ברענגט בכלל נישט דעם שיעור פון תשעה קבין – ווייל לויט׳ן רמב״ם איז דער עיקר זיך וואשן כל בשרו, און תשעה קבין איז בלויז א פראקטישער שיעור וואס די גמרא גיט. די גמרא זאגט אז עס דארף זיין “בשפיכה” – דאס איז פשוט ווייל אויב מען קען זיך נישט אריינזעצן, דארף מען עס אויסגיסן כדי ריין צו ווערן. דער עיקר איז פראקטישע ריינקייט. א שאוער איז לויט׳ן רמב״ם זיכער גענוג, און אפשר דער בעסטער וועג.

—

הלכה ד (המשך): חילוק צווישן בריא און חולה

דער רמב״ם׳ס ווערטער: בריא… או חולה שבא על אשתו [צריך רחיצה], אבל חולה שראה קרי לאונסו אינו צריך רחיצה, ואינו מנהג.

פשט: דער מנהג פון רחיצה גילט פאר א בריא (אפילו שראה קרי, וכל שכן שבא על אשתו) און א חולה שבא על אשתו. אבער א חולה שראה קרי לאונסו – אויף אים איז נישט דא דער מנהג.

חידושים און הסברות:

1. “בריא” מיינט: בריא שראה קרי (אפילו נישט דורך תשמיש), וכל שכן שבא על אשתו. דער טעם: א בריא איז געווענליך “בעל” (פארהייראט/אקטיוו), און ער מאכט עס רעגולער.

2. פארוואס איז א חולה שראה קרי לאונסו פטור? עטליכע מעגליכקייטן:

– ער איז געווענליך נישט “בעל”, ממילא איז דער טעם פון “שלא יהיו מצויין” נישט נוגע.

– א חולה איז שוואכער, מ׳דארף נישט רודף זיין נאך אים.

– ס׳איז אים שווערער צו גיין וואשן זיך.

3. דאס איז נאר א מנהג, נישט א הלכה – ווי דער רמב״ם אליין זאגט. דער תשובת הרשב״א ווערט דערמאנט אין דעם קאנטעקסט.

—

הלכה ד (המשך): מנהג ספרד vs. מנהג אשכנז

חידוש: דאס איז איינס פון די פלעצער וואו דער רמב״ם ברענגט א חילוק צווישן מנהגים. אין דער אגרת הרמב״ם שטייט: “ישראל שביני הישמעאלים נוהגים לרחוץ, ישראל שביני הערלים לא נהגו לרחוץ.” אין אייראפע האט מען זיך ווייניגער געוואשן ווי אין ספרד, אבער מען האט יא מקפיד געווען אז נאך תשמיש דארף מען זיך וואשן פאר׳ן דאווענען.

—

הלכה ד (המשך): לעוועלס פון ריינקייט – זב, נדה, גר

דער רמב״ם: זב שראה קרי, בעל תשובה שבא להתגייר — אין מצריכין אותו טבילה, ואפילו נשים שראו נדה וזבה אין מצריכין אותן טבילה, אלא רחיצה בלבד.

ביי זיי איז נישט דא אפילו דער מנהג – נאר וואס איז פראקטיש וויכטיג: מען זאל נישט האבן חציצה, מען זאל קענען מתפלל זיין. אפילו א חולה דארף זיך וואשן די שמוץ – דאס איז א פשוט׳ע זאך.

[דיגרעסיע: חסידים און מקוה]: למעשה פירט מען זיך נישט מיט תשעה קבין. די חסידים וואס גייען אין מקוה יעדן טאג – דאס איז בטל לתקנת עזרא (וואס איז אליין בטל), און מען דארף זיי פרעגן וואס איז די כוונה פון זייער מנהג. ברוחניות איז אן אנדערע זאך, אבער מצד הלכה איז עס נישט מחייב.

—

הלכה ד: כיסוי ערוה – דער צווייטער פון די חמשה דברים

דער רמב״ם׳ס ווערטער: אף על פי שכיסה ערותו כדרך שמתכסה לקריאת שמע — וואס מען האט שוין געלערנט אין הלכות קריאת שמע — ביי תפילה איז נאך א חומרא: שיכסה את לבו. ואם לא כיסה לבו, אף על פי שאין לבו רואה את ערותו, הואיל וכיסה ערותו — מתפלל ויוצא, אבל לכתחילה לא יעשה.

פשט: צו קריאת שמע דארף מען נאר האבן הויזן (כיסוי ערוה), צו דאווענען דארף מען אויך האבן א העמד (כיסוי הלב). כיסוי הלב איז לכתחילה, נישט לעיכובא. אבער די זאכן וואס זענען מעכב ביי קריאת שמע (כיסוי ערוה גופא) זענען אויך מעכב ביי תפילה. ביי תפילה איז נאך דא אן עקסטערע חומרא.

חידושים און הסברות:

1. רבינו מנוח׳ס קשיא: געווענליך איז קריאת שמע מער חמור ווי תפילה (ווייל קריאת שמע איז דאורייתא), פארוואס איז דא ביי כיסוי הלב תפילה מער חמור?

תירוץ: דער חילוק איז אז ביי תפילה איז מען עומד לפני המלך — מען רעדט דירעקט מיט׳ן מלך. ביי קריאת שמע איז מען אינו מדבר עם המלך — “שמע ישראל” איז דברי תורה, מען רעדט צו זיך אליין, נישט צום מלך. דערפאר דארף תפילה א העכערע מדרגה פון הכנה/כבוד — אויך כיסוי הלב, אויך רחיצת בעלי קרי (וואס איז אויך נאר ביי תפילה, נישט ביי קריאת שמע) — אלעס ווייל תפילה פאדערט היכון כראוי לפני מלך ישראל.

2. [דיגרעסיע: חסידישע מנהגים בנוגע קריאת שמע]: די חסידישע אידן וואס זאגן אז מען דארף ליינען קריאת שמע מיט א הוט און רעקל — לויט דעם רמב״ם איז נישט דא קיין דין פון היכון כראוי לפני מלך ישראל אויף קריאת שמע, נאר אויף תפילה. עס ווערט דערמאנט א מעשה מיט׳ן ליובאוויטשער רבי׳ן וואס האט געטראפן ר׳ חיים ליינענדיג קריאת שמע אין פידזשאמעס און איז געווען ברוגז — אבער לויט׳ן רמב״ם איז ביי קריאת שמע נישטא קיין שום ענין פון היכון כראוי לפני מלך ישראל.

3. [דיגרעסיע: חסידים וואס כאפן א קריאת שמע]: דער מנהג פון חסידים וואס ליינען קריאת שמע פריער (פאר זמן) ווייל זיי דאווענען שפעט איז “א פאני זאך צו טון” — ווייל די תקנה איז אז קריאת שמע זאל געזאגט ווערן מיט ברכותיה, אינעם סדר התפילה. אויב מען דאוונט שפעט נאך זמן קריאת שמע, איז עס לכתחילה א פראבלעם. “אשרינו שאנו משכימים ומעריבים” איז אריינגעלייגט אין סדר התפילה — אפשר אויך פאר דעם ענין.

—

הלכה ה: טהרת מקום התפילה – דער דריטער פון די חמשה דברים

דער רמב״ם׳ס ווערטער: לא יתפלל במקום מטונף, ולא יתפלל אלא במקום נאה. ולא במרחץ, ולא בבית הכסא, ולא באשפה, ולא במקום שאינו בחזקת טהרה עד שיבדוק. כלל שבדבר: כל מקום שאין קורין בו קריאת שמע, אין מתפללין בו.

פשט: מען דארף בודק זיין דעם מקום פאר׳ן דאווענען. אויב עס איז א מקום שאינו בחזקת טהרה, דארף מען טשעקן פריער. די זעלבע הלכות ווי ביי קריאת שמע: מרחיקין מצואה, מראיית ערוה, ריח רע.

חידושים און הסברות:

1. וואס איז אויב מען האט מתפלל געווען און למפרע געטראפן אז עס איז געווען צואה? אויב עס איז א פלאץ וואס איז מוחזק אז עס איז דא א חשש פון צואה, און מען האט נישט בודק געווען — גיט מען אים א קנס: חוזר ומתפלל במקום טהור. זיין תפילה איז נישט יוצא געווען — ווייל “תפילת רשעים תועבה” — ער האט זיך געדאוונט אויף אן אופן וואס איז נישט ראוי. דער רמב״ם זאגט אז עס איז אן אונס (ער האט נישט געוואוסט), אבער ער האט יא געדארפט וויסן אז ער דארף טשעקן — דערפאר איז עס א קנס.

2. וואס איז אויב אינמיטן דאווענען טרעפט ער צואה? “אם יכול להרחיק לפניה כדי שלא יראה אותה — ירחיק ארבע אמות. ואם אינו יכול — יפסיק.” דער לשון איז “ירחיק לאחוריו” — ער זאל זיך צוריקציען, נישט גיין פארויס. אויב ער דאוונט קעגן א וואנט און קען נישט מאכן אז עס זאל זיין הינטער אים, זאל ער זיך רוקן צו די זייט. אויב ער קען דאס אויך נישט — זאל ער יפסיק (אויפהערן דאווענען) און ווארטן.

3. [דיגרעסיע: דאווענען אינמיטן גיין]: אין מסכת ברכות זענען דא אסאך הלכות וועגן דאווענען אינמיטן גיין — פריער האבן מענטשן געפארן מיט גמלים, היינט פארט מען אין א קאר.

—

הלכה ה (המשך): ריח רע במקום התפילה – גדולי החכמים

דער רמב״ם׳ס ווערטער: גדולי החכמים לא היו מתפללים בבית שיש בו שכר, ולא בבית שיש בו מורייס ועסיס פשתן.

פשט: גדולי החכמים האבן זיך נוהג געווען נישט צו דאווענען אין א פלאץ וואו עס איז דא ביר, מורייס, אדער פלאקס-זאפט, ווייל עס האט א שלעכטע ריח.

חידושים:

1. רש״י זאגט עס איז ווייל עס האט א שטארקע שמעק (ריח רע). אן אנדער צוגאנג איז אז שכר קען שיכור מאכן און שטערט כוונה. דער רמב״ם׳ס לשון משמע אז עס גייט אום ריח רע.

2. חילוק צווישן צואה און ריח רע: ביי צואה איז דער מקום גופא נישט ריין (טמא/מלוכלך). ביי ריח רע איז דער מקום טהור, נאר עס שטערט. דאס איז נישט אזוי ווי טומאה – עס איז א שארפע ריח וואס נעמט אוועק דעם פאקוס.

3. צוויי קאטעגאריעס: (1) הלכות טהרת המקום – געלערנט פון „והיה מחניך קדוש”, וואס איז אן ענין פון כבוד, און (2) הלכות כוונה – וואס שטערט דעם מתפלל׳ס קאנצענטראציע. ריח רע פון שכר/מורייס איז ערגעץ אינצווישן – עס איז נישט ממש טומאת המקום, אבער מער ווי בלויז א כוונה-שטערונג. דאס איז נישט א דין לכל אדם, נאר דער מנהג פון גדולי האמוראים.

—

הלכות דברים החוצצים: גופו נקי

צריך לנקביו

דער רמב״ם: שיהא גופו נקי ולא יתפלל כשהוא צריך לנקביו… תפילתו תועבה.

פשט: איינער וואס דארף גיין לנקביו זאל נישט דאווענען – זיין תפילה איז א תועבה, ערגער ווי ער וואלט גארנישט געדאוונט.

חידושים:

1. „תועבה” מיינט נישט בלויז פסול – עס איז אקטיוו שלעכט, ערגער ווי גארנישט דאווענען.

2. דער שיעור איז: אויב ער קען זיך נישט איינהאלטן כדי פרסה (א געוויסע צייט/שטרעקע), דארף ער ערשט יעשה צרכיו. אויב ער קען זיך איינהאלטן כדי פרסה, איז עס בסדר.

בדיקת עצמו קודם התפילה

דער רמב״ם: לא יתפלל עד שיבדוק את עצמו יפה יפה, ויפקוד נקביו, ויסיר כיחו וניעו.

פשט: פאר׳ן דאווענען זאל מען זיך גוט אויספרובירן – גיין לנקביו, אוועקנעמען שפייכל/שלייַם, און אלע גופניות׳דיגע זאכן וואס קענען שטערן.

חידוש: דאס איז א ברייטע קאטעגאריע: „דברים המעכבים” מיינט אלעס וואס שטערט גופניות׳דיג (נישט עמאציאנעל). דער רמב״ם וואלט אויך אריינגערעכנט שיך-בענדלעך צובינדן א.ד.ג., אבער ער ברענגט ספעציפיש נאר די גוף-זאכן.

—

גיהוק, עיטוש, רוק בתפילה

דער רמב״ם: והתעטש וגיהק ונתעטש בתפילתו – הרי זה מגונה. ואם בא לו גיהוק – יניח ידו על זקנו. נזדמן לו רוק – מבליעו בטליתו ובבגדו. ואם עומד סתם – יכסה… כדי שלא יצטער בתפילה ויהא לבו טרוד.

פשט: מ׳דארף איינהאלטן גופניות׳דיגע קולות בשעת דאווענען. שפייכל זאל מען אריינבליען אין טלית/בגד. אויב ער שטייט סתם (נישט אין שמונה עשרה?), מעג ער עס ארויסלאזן אויף דער ערד.

חידוש: דער רמב״ם מאכט א חשבון – אז דער גוף זאל זיין טרוד (פארנומען מיט אומבאקוועמליכקייט) איז ערגער ווי אז אויף דעם פלאץ זאל זיין רוק. דערפאר מעג מען בדיעבד ארויסלאזן דעם רוק.

—

רוח מלמטה בתפילה

דער רמב״ם: יצא ממנו רוח מלמטה שלא לדעתו – שותק עד שיכלה הריח, וחוזר לתפילתו. ביקש להוציא רוח ואינו יכול להעמיד עצמו – מהלך אחוריו ד׳ אמות, וממתין עד שתכלה הריח.

פשט: אויב עס קומט ארויס א רוח מלמטה, ווארט ער ביז די ריח גייט אוועק. אויב ער קען זיך נישט איינהאלטן, גייט ער צוריק ד׳ אמות, ווארט, און זאגט א ספעציעלע תפילה.

חידושים:

1. דער נוסח „רבונו של עולם יצרתנו נקבים נקבים חלולים חלולים”: דער רמב״ם ברענגט אז מ׳זאל זאגן דעם נוסח – „גלוי וידוע לפניך חרפתנו וכלמתנו, מחיינו תעלה ותרומם ממותינו” – און דערנאך חוזר למקומו ומתפלל.

2. בעל העיקרים׳ס פירוש: מ׳נוצט אויס דעם מאמענט פון וואלנערעביליטי פאר א מוסר השכל – מ׳זעט די לימיטאציעס פון דעם גוף, אז מ׳קען זיך ניטאמאל קאנטראלירן אויף אזא זאך.

3. רבינו מנוח׳ס פירוש: דאס איז א תירוץ/אנטשולדיגונג פאר׳ן אויבערשטן – „דו האסט אונז אזוי געמאכט מיט אלע חלקי הגוף, וואס זאל מען טון? עס איז נישט מיין שולד.”

4. פארבינדונג צו אשר יצר: דער „גלוי וידוע לפניך חרפתנו” איז בעצם דער זעלבער רעיון ווי אשר יצר – מ׳שעמט זיך פון די גופניות׳דיגע לימיטאציעס. מ׳איז מקנא אויף מלאכים וואס זענען כולו רוחני – „מתכבדים ומכבדים” – אבער דווקא דורך דעם וואס א מענטש דארף עסן און האט מותרות, איז דא א בושה, און דאס ברענגט צו א טיפערע תפילה.

—

מי רגליים בתפילה

דער רמב״ם: היה עומד בתפילה ונתן לו מי רגליו על ברכיו – ממתין עד שיכלה המים, וחוזר למקום שפסק. ואם שהה כדי לגמור כל התפילה – חוזר לראש.

פשט: אויב מי רגליים לויפן אראפ בשעת דאווענען, ווארט ער ביז עס ענדיגט זיך, און גייט ווייטער וואו ער האט געהאלטן. אויב די הפסקה איז געווען אזוי לאנג ווי כדי לגמור כל התפילה, הייבט ער אן פון אנפאנג.

חידושים:

1. סתירה צום רמב״ם׳ס כלל ביי תפילה: דער רמב״ם זאגט אין אן אנדער פלאץ אז אפילו שהה כדי לגמור את כולה, אינו חוזר לראש (ביי תפילה). דא אבער זאגט ער יא חוזר לראש. דער תירוץ קען זיין: דארט רעדט מען פון א סתם הפסק וואס איז נישט נאסר – דא איז די הפסק א סתירה צו דער תפילה גופא (ווייל דער גוף טוט דברים מאוסים), דערפאר איז עס אנדערש.

2. חילוק צווישן תפילה און קריאת שמע: ביי קריאת שמע פוסק׳ט מען אויב שהה כדי לגמור את כולה. ביי תפילה איז אפשר אנדערש. דער חילוק ווערט דערמאנט אבער נישט פולשטענדיג אויסגעארבעט.

—

ד׳ אמות פאר און נאך תפילה

—

זיצן נאכ׳ן דאווענען

דער רמב״ם: לפיכך צריך לישב מעט אחר התפלה ואחר כך יפטר.

פשט: נאכ׳ן דאווענען דארף מען אויך זיצן א ביסל פאר מ׳גייט אוועק.

חידוש: דאס איז נישט נאר רעספעקט – עס איז אויך יישוב הדעת, אז דער מענטש ווייסט “איך האב געדאווענט, עס איז געענדיגט.” מ׳זאל נישט זיין “קטון קדושה” גלייך נאכ׳ן דאווענען.

—

חסידים הראשונים

דער רמב״ם: חסידים הראשונים היו שוהים שעה קודם התפלה ושוהים שעה אחר התפלה.

פשט: חסידים הראשונים האבן פארבראכט א שעה פאר׳ן דאווענען, א שעה דאווענען, און א שעה נאכ׳ן דאווענען.

חידוש: דאס איז מער ווי דער מינימום – דער מינימום איז “מעט” (א ביסל), אבער חסידים הראשונים האבן געטון א גאנצע שעה.

—

שיכור ושתוי

דער רמב״ם: שיכור אל יתפלל לפי שאין לו כוונה. ואם התפלל תפלתו תועבה, לפיכך חוזר ומתפלל כשיסור יינו. און וועגן שתוי: שתה ואל יתפלל, ואם התפלל תפלתו תפלה. איזהו שיכור? כל שאינו יכול לדבר לפני המלך. ושתוי? יכול לדבר לפני המלך ואינו משתבש.

פשט: א שיכור (פארלוירן זיין דעת) – זיין תפילה איז תועבה, דארף איבערדאווענען. א שתוי (אביסל געטרונקען) – זיין תפילה איז תפילה (בדיעבד), אבער לכתחילה זאל ער נישט דאווענען.

חידושים:

1. חילוק שיכור/שתוי: שיכור = קען נישט רעדן פאר א מלך; שתוי = קען רעדן פאר א מלך אן משתבש ווערן.

2. “לפני המלך” – אפשר מיינט עס נישט ליטעראלי א מלך, נאר אז ער קען נישט רעדן מיט יישוב הדעת, נישט נארמאל. א מלך איז א “פאני עקזעמפל” – דער עיקר איז צו ער קען רעדן מיט יישוב הדעת.

3. שתוי לעוועל איז אסאך העכער ווי מ׳מיינט – אפילו א רביעית יין מאכט שוין א שתוי, און ער דארף מחמיר זיין נישט צו דאווענען ביז עס גייט אוועק.

4. תפלתו תועבה ביי שיכור – אפשר ערגער ווי סתם נישט דאווענען מיט כוונה, ווייל ס׳איז אן עבירה.

—

“לא מתוך שחוק…”

דער רמב״ם: ולא מתוך שחוק, ולא מתוך קלות ראש, ולא מתוך שיחה, ולא מתוך מריבה, ולא מתוך כעס, אלא מתוך דברי תורה.

פשט: מ׳טאר נישט דאווענען פון געלעכטער, קלות ראש, שמועסן, מריבה, כעס – נאר פון דברי תורה.

חידושים:

1. “קלות ראש” מיינט אייביג איין זאך: געימס, ענטערטעינמענט, א פלעי-מיינדסעט.

2. דערפאר לערנט מען פאר׳ן דאווענען – פסוקי דזמרה, עזי מקוממי – דאס איז מקדים תפילה בדברי תורה.

3. “ולא מתוך דין הלכה” – אפילו דברי תורה, זאל עס נישט זיין הלכה-לערנען וואו מ׳דארף פסק׳ענען, ווייל דעמאלטס איז דער מוח פארנומען מיט׳ן פסק. אגדה/פסוקי דזמרה איז בעסער, ווייל מ׳דארף נישט אריינטראכטן טיף – דער מוח בלייבט פנוי פאר כוונת הלב.

—

תפילה און קענען די ווערטער / דאווענען פון א סידור

חידושים:

1. דער רמב״ם זאגט נישט אז מ׳טאר נישט דאווענען פון א סידור, און זאגט נישט אז מ׳זאל דאווענען פון א סידור.

2. דער עיקר ריזען פארוואס מ׳דארף קענען די תפילה בעל פה איז נישט כדי נישט צו מאכן א טעות – נאר ווייל ווען דער פאקוס איז אויף זאגן די ריכטיגע ווערטער, נעמט עס אוועק פון דער כוונה. אויב בשעת׳ן דאווענען איז דיין פאקוס צו זאגן די ריכטיגע ווערטער, נעמט עס אוועק פון דער עקטשועל דאווענען (כוונת הלב).

3. לויט דעם רמב״ם׳ס שיטה אז כוונה איז דער עיקר, קען א סידור שטערן ווייל מ׳איז פארנומען מיט׳ן לייענען אנשטאט מיט׳ן טראכטן. אבער פאר מאנכע מענטשן העלפט עס – זיי זעען די ווערטער און עס העלפט זייער כוונה.

—

הלכה י׳: תפילה במקום סכנה – תפילה קצרה ביותר (ברכה אחת)

דער רמב״ם: מי שהיה במקום סכנה, כגון מקום גדודי חיה וליסטים, מתפלל ברכה אחת, והיא זו: “צרכי עמך ישראל מרובים ודעתם קצרה… בטובך הגדול… ולא יכנסו לפניך תפילת עוברי דרכים…” ומתפלל כשהוא מהלך. וכשיגיע למקום ישוב ותתיישב דעתו, חוזר ומתפלל תפילה כתקנה – שמונה עשרה ברכות.

פשט: ווען מ׳איז אין א מקום סכנה (חיות רעות, ליסטים) קען מען נישט האבן כוונה פאר א לאנגע תפילה. דעריבער זאגט מען נאר איין ברכה – דאס אלערקלענסטע מינימום. מ׳מעג דאווענען בשעת מ׳גייט. ווען מ׳קומט צו א זיכערן ארט, דאוונט מען נאכאמאל א פולע שמונה עשרה.

חידושים און הסברות:

1. דער מהות פון דער ברכה – א התנצלות: דער תוכן פון דער ברכה איז כמעט ווי א התנצלות פאר׳ן אייבערשטן: נארמאלערהייט דארף א מענטש האבן גענוג דעת צו קאווערן אלע צרכי עמך ישראל, כאטש אין ראשי פרקים. אבער דא זאגט ער: “איך קען נישט יעצט – נישט אמאל די ראשי פרקים, ווייל איך בין אזוי אנגעשטרענגט.” דעריבער בעט ער נאר זייער כלליות׳דיג: אייבערשטער, דו ווייסט וואס איז גוט – טו עס.

2. ראיה אז עיקר תפילה איז צרכים (הגהות מיימוניות): דער הגהות מיימוניות זעט פון דא א ראיה אז עיקר תפילה איז די בקשת צרכים – ווייל אפילו אין דער אלערקלענסטער תפילה, ווען אלעס ווערט אוועקגענומען, בלייבט נאר “שמע תפילתנו” – דער ביטע פאר צרכים. דאס שטיצט דעם שיטה אז תפילה איז בעיקר בקשת רחמים.

3. “בטובך הגדול” – צידוק הדין: “בטובך הגדול” האט אויך א עלעמענט פון צידוק הדין – אויב איך בין יעצט אין א מצב וואו חיות ווילן מיך אויפעסן, איז דאס אויך א חלק פון דעם אייבערשטנ׳ס הנהגה.

4. א וויציגער פשט אין “ולא יכנסו לפניך תפילת עוברי דרכים”: ווען א מענטש איז במקום חיה וליסטים, איז ער זייער “פרנסה” – ער בעט דעם אייבערשטן: גיב זיי אן אנדערע פרנסה! “ולא יכנסו לפניך תפילת חיות” – זאלסט נישט צוהערן זייער תפילה (פאר פרנסה). דאס ווערט פארבונדן מיט׳ן מאמר “ונותן לכל חי די מחסורו” – דו ביסט יעצט זייער “מחסור.” אבער דער פשוט׳ער פשט איז אנדערש.

—

חידוש: תפילת הדרך איז תפילה קצרה

חידוש: דער רמב״ם ברענגט נישט תפילת הדרך ווי א באזונדערע תפילה. לויט דעם רמב״ם איז תפילת הדרך נישט א ספעציעלע צוגעלייגטע תפילה פאר׳ן וועג, נאר עס איז ממש די תפילה קצרה – א ריפלעיסמענט פאר שחרית/מנחה ווען מ׳איז בדרך און קען נישט דאווענען א געהעריגע תפילה. דאס דערקלערט פארוואס תפילת הדרך ענדיגט זיך מיט “ברוך אתה ה׳ שומע תפילה” – ווייל עס איז בעצם א תפילה וואס פארנעמט דעם ארט פון שמונה עשרה, נאר מיט׳ן עיקר תוכן פון שמירה בדרך.

א קשיא: אנדערע מיינונגען זאגן אז תפילת הדרך איז פאר ווען מ׳גייט אוועק פאר עטליכע טעג און קען נישט דאווענען – דעריבער דאוונט מען אויפ׳ן אנפאנג וועג. אבער דא רעדט מען פון איינער וואס קען נאך צוריקקומען בשלום ביז זמן תפילה. דער סתירה צווישן די צוויי הלכות ווערט אויפגעלאזט אן א תירוץ.

תמלול מלא 📝

הלכות תפילה וברכת כהנים, פרק ד׳ – חמשה דברים המעכבים את התפילה

הקדמה: הדברים המעכבים את התפילה

Speaker 1:

רבותי, הלכות תפילה וברכת כהנים, פרק ד׳.

יא, וואסערע זאכן זענען מעכב את התפילה? וואס איז מעכב אונזער לימוד? זאגט דער רמב״ם, חמשה דברים. גיי ארויף. אה, חמשה דברים, זאגט דער רמב״ם. דאס הייסט, פריער האבן מיר געלערנט אז ס׳איז דא א סדר, גייט דא זייער א שיינע סדר. עפעס וואס איז דברים החובות והמוסר שטערט פון לערנען אדער פון דאווענען. ס׳איז דא דבר החובה, זאגט ער, צו דערמאנען די חשוב׳ע נדבנים. אה. ר׳ יואל, ממנו ילמדו וכן יעשו. דער יעצטיגער שיעור איז מנדבת אונזער חשוב׳ער חבר הרב ר׳ יואל ווייסבערגער, ממנו ילמדו וכן יעשו.

אקעי. סאו, לאמיר אפילו נאר טראכטן די תפילה. סאו, האט מען געלערנט, ס׳איז דא א מצוה צו דאווענען. אויף דעם איז געקומען די חכמים און מתקן געווען א נוסח און א סדר און א זמן. יעצט, חוץ פון דעם וואס דו האסט די תפילה, איז דא נאך פינף זאכן וואס זענען מעכב. דאס הייסט, אפילו דו וועסט מתפלל זיין, אויב דו האסט נישט די פינף זאכן, איז עס נישט קיין תפילה.

שאלה: זענען די הלכות מדרבנן אדער מדאורייתא?

Speaker 2:

זענען דאס מדרבנן די הלכות אדער מדאורייתא? איך ווייס נישט.

Speaker 1:

זאכן וואס זענען מעכב די תפילה, אפילו ווען ס׳איז דא א זמן תפילה, דארף נאך אלץ זיין די פינף זאכן. זענען דאורייתא די אלע זאכן? לאמיר זען, לאמיר אריינקלערן אין דעם.

אקעי. טהרת ידים איז נישט קיין דאורייתא, ווייל ידיים איז א תקנה פון שפעטער.

Speaker 2:

אה, אפשר לגבי תפילה?

Speaker 1:

ס׳איז דאס איז אלץ לגבי תפילות.

Speaker 2:

איך פרעג לגבי וועלכע תפילה?

Speaker 1:

דאס איז לכאורה אלץ לגבי די תפילה דרבנן, פון די מסודר׳דיגע תפילה.

Speaker 2:

קען זיין, אבער איך טראכט למשל, דאס איז נוגע, מ׳דארף שרייען צו די אייבערשטער אין עת הצורך. איך ווייס נישט צו ס׳גייט אויף דעם אלע גדרים. קען זיין מ׳מעג אפילו במקום וואס ס׳איז נישט… שטייט ער זאל אזוי זאגן? איך ווייס נישט. מ׳דארף טראכטן. צו יענע געשריי דארף זיין עפעס א מסודר׳דיגע? דאס איז די שאלה. די געשריי קען זיין א רואיגע געשריי, א קרעכץ. מ׳זאל זאגן אז דו ביסט יוצא ווייל דו האסט געגעבן א קרעכץ. אבער ס׳זאל זיין עפעס א געוויסע צורת התפילה. דער רמב״ם האט דאך געזאגט אז ס׳דארף זיין שבח, הודאה, און שאלת צרכים.

Speaker 1:

דאס איז פאר די סדר התפילה, אפילו נישט, אבער זיי האבן געגאנגען באלד זען, למשל, איך האב פאר דיר הריין. דער יענער זאל, דאס איז די עיקר מצוה תפילה מן התורה. איך האב פאר דיר הריין. ס׳איז דא. שפעטער גייענעס זענעט עס לערנט, ווען דער ברכות. יוי פאר דיר רוק. איך דענק, אמשל נאך א שפעטערליגער פרי רוק. למשל, א ברכות השכר… לעצטע האבן עס געזען, אפשר האב איך האב איך פארגעקוקט דא, איז דא א גמרא זאגט, אז ווען מען שטארט אויף זאגט מען אלקי נשמה, יא? קומען די גאונים, ראשונים זאגן, ניין, מען זאל זאגן נאר נאכאמאל, וואשן זיך די הענט. פארדעם שפעטער האבן געמאכט מודה אני, וואס איז נעמען נישט דא קיין שם, סופויזלי, קען מען דיר זאגן אנוואשן די הענט. אבער דא זענט עס א דין אין ברכות, על פי אידן מדינא די גמרא, און ווי דער רמב״ם פאסק׳נט אויכעט, דארף מען נישט וואשן דין פאר מען זאגט די אלקי נשמה אדער ברכות השחר. מען קען זאגן א ברכה אן די, בכלל א ברכה. אויף א ברכה איז נישט מעכב די אלע זאכן. א ברכה זאגט אז עס איז א תפילה, ס׳מעכב. נאר אויף די נושא פון תפילה, ס׳הייסט איך האט א יד חס ברכה, און די סארט תפילה, דאס מעכב די די זאכן. ווילסט מאכן א ברכה, דאנקען די אייבערשטער, בעטן עפעס, ס׳איז נישטא די אלע הלכות.

הלכה א: חמשה דברים המעכבים את התפילה

Speaker 1:

אזוי די פינף זאכן זענען מעכב תפילה, אפילו שוין יגיע זמן, נאר. ס׳הייסט שוין קודם שוין יגיע זמן, נאר איך בכלל נישט דא די חיוב.

Speaker 2:

אה, ניי גוט, ס׳מעכב, וואס איז טאכט געבי מן הנאה?

Speaker 1:

נאר דו גענסט נישט. ס׳מעכב, וואס הייסט מונה? מעכב דער מענטש. ס׳איז שוין די צייט, נישט פארשאלט מען נישט יוצא, אויב עס איז געשעהט איינע פון די זאכן, נישט די וואס איז די ווארט. אה. דער וואלט, עס איז שוין יעצט די צייט, עס איז לערנדסט דא די צייט. אקעי, וואס קענעס שוין דאווענען? אקעי, וואס שטייט נאך אין וועג? וואס שטייט נאך פון וועג, ווען דער זמן שטייט נאך שוין נישט אין וועג?

דער רמב״ם׳ס ווערטער: חמישה דברים מעכבין את התפילה אף על פי שהגיע זמנה:

1. טהרת הידים

2. כסוי הערווה

3. טהרת מקום התפילה

4. דברים החופזים אותו

5. כוונת הלב

דיון: דברים החופזים vs. כוונת הלב

Speaker 1:

טהרית הידים, און אמער ריינע הענט. כסוי הערווה. טהרית מקום התפלה, די פלאץ פון דער תפילה זאל זיין, מען זאל דאווענען אויף א ריינע פלאץ. און דבורה מחובת המקושר איז מעכב. דער דבורה מחובת המקושר גייט ארויף אויף די ווארט מעכב. זאכן וואס שטערט דער מענטש, וואס נעמט אוועק דער מנוחה. ווען כוונת הלב. דבורה מחובת איז נישט די זעלבע ווי כוונת הלב, רייט?

Speaker 2:

רייט.

Speaker 1:

אינטערסאנט. ס׳דארש, אויב עס דא דבורה מחובת, אפילו אויב ער האט געמענעדזשט האבן כוונת הלב, האט ער נישט גוט געטון. אדער פארקערט. אמאל, אמאל, א מענטש וואס האט סתם האט שוין נישט קענען דבורה מחובת אויף א כוונת הלב, יא. עס גייט ער גיין דראמבען, גייט עדויף. אינטערסאנט דאס זיין, דאס איז נישט קיין מישן, אדער עפעס.

הלכה ב: טהרת ידים – רחיצת ידים לתפילה

Speaker 2:

כאילו די זעלבע זאך ווי ווען ער איז אין דערהיים.

Speaker 1:

דאס הייסט, מ׳זאל זאגן סתם גיין צו א סינק. דא רעדט מען פונקט וועגן א מענטש ווען ער איז אונטערוועגנס.

Speaker 2:

יא, איך הער.

Speaker 1:

אבל אם היו המים יותר ממיל, אינו חייב לחזור אלא מקנח ידיו ומתפלל.

הלכה ג: רחיצת פנים, ידים, ורגליו לשחרית

Speaker 1:

אה, זאגט דער רמב״ם א נייע זאך אין די הלכה. במה דברים אמורים, שהנטילה לתפלה אינה אלא לידיו בלבד? כאטש דו האסט יעצט געזאגט מ׳דארף רייניגן די הענט, איז פשט אז מ׳דארף נישט דוקא אפוואשן די גאנצע גוף. דאס איז נאר א דין פון אנדערע תפילות, בשאר תפילות חוץ מתפילת שחרית. אבל בשחרית איז דא א גרעסערע חיוב רחיצה, איז דא א מצות רחיצה, ורוחץ פניו ידיו ורגליו ואחר כך יתפלל.

זאגט דער רמב״ם, ער ברענגט דא מיט די גמרא וואס זאגט אז מ׳זאל זיך אפוואשן פניו ידיו ורגליו, לכבוד השם, לכבוד קונו.

Speaker 2:

זייער גוט.

Speaker 1:

און דער רמב״ם האט געטייטשט לכבוד קונו מיינט לפני שחרית. ווען דו גייסט צו צום אייבערשטן, דארפסטו זיך קודם מאכן. זייער גוט.

דער ראב״ד׳ס מחלוקת

Speaker 1:

דער ראב״ד איז נישט מסכים בכלל. דער ראב״ד זאגט ער ווייסט נישט וואס עפעס רגליו, ער ווייסט נישט פון וואו ס׳איז געקומען. דער שלחן ערוך ברענגט בכלל נישט די שיטה אז מ׳דארף זיך וואשן פאר שחרית. סאו, חסידישע אידן גייען אין מקוה ווען די שעה איז רויכערט אזוי אז מען קען די שיטת הרמב״ם.

אינטערעסאנט אז דער וואס גייט נישט אין שול אויף אזוי ווייט אז ער טרייט נישט צו פאלגן די פשוט׳ע הלכות.

הלכות תפילה פרק ד – טהרת הידים, טמאים, ותקנת עזרא

הלכה ב (המשך) – רחיצת פנים ידים ורגלים פאר שחרית

Speaker 1: במה דברים אמורים? זאגט דער רמב״ם, שאדם מתעטף לתפילה אלא ידיו בלבד. דאך האט ער געזאגט אז מ׳דארף רייניגן די הענט, איז פשט אז מ׳דארף נישט זיך דווקא אויפוואשן די גאנצע גוף. דאס איז נאר א דין פון אנדערע תפילות, שאר תפילות חוץ מתפילת שחרית. אבער שחרית איז דא א גרעסערע חיוב רחיצה, איז דא א מצות רחיצה ורוחץ פניו ידיו ורגליו ואחר כך יתפלל.

זאגט דער רמב״ם, ער ברענגט דא מיט די גמרא וואס זאגט אז מ׳זאל זיך אויפוואשן פניו ידיו ורגליו לכבוד קונו, ווי ער זאגט דא לאזט. זייער גוט. און דער רמב״ם האט געטייטשט, דער רמב״ם האט געטייטשט לכבוד קונו מיינט לפני שחרית, ווען דו גייסט שטיין פאר׳ן אייבערשטן דארפסטו לכבוד קונו מאכן.

דער ראב״ד׳ס מחלוקת

דער ראב״ד איז נישט מסכים בכלל. דער ראב״ד זאגט ער ווייסט נישט וואס דאס איז, ער ווייסט נישט פון וואו ס׳איז געקומען. דער שולחן ערוך ברענגט נישט בכלל די שיטה, אבער מ׳דארף זיך וואשן פאר שחרית. סאו, איי דאונט נאו.

די חסיד׳ישע אידן גייען אין מקוה, ווען די שאר ברכות איז מען מקיים די שיטת הרמב״ם. ס׳איז אינטערעסאנט טאקע אז די וואס גייען נישט אין שאר ברכות, פארוואס זאל מען נישט טרייען צו פאלגן די פשוט׳ע הלכה פון רמב״ם און טאקע מאכן פניו ידיו ורגליו. אבער דער שולחן ערוך ברענגט עס נישט.

רגליו אין היינטיגע צייטן

ס׳קען זיין אז רגליו, אז פניו ידיו ורגליו איז פשט אז היינטיגע צייטן ווען מיר גייען א גאנצע צייט מיט זאקן און שיך, איז נישטא פשוט די צופרי. טאקע יא, א מנהג אסאך מענטשן וואשן אפ די פנים, דאס איז אפצופרישן די פנים, א נארמאלע זאך. אבער פניו און ידיו איז אנגענומען. רגליו איז שוין טאקע נאר א חיוב ווען ס׳איז א פלאץ וואו ס׳קומט צו שטויב.

זייער גוט. איך מיין אז רוב וואשן, היינטיגע וואשן איז ווייל מ׳פילט נישט, די וואס ווערן צוגעוואוינט צו יעדן טאג, די מינדסטע שווייס מאכט זיי פילן אזוי ווי זיי דארפן זיך רייניגן. אבער די עיקר וואס מ׳רעדט דא איז צו זאגן אז וויבאלד דער ראב״ד׳ס מנהג איז געווען צו גיין זאקן, דער רמב״ם האט זיך לכאורה נישט געפירט צו גיין זאקן, ממילא האט ער נישט געהאט די רגליו אויב ער גייט נישט קיין זאקן.

Speaker 2: ניין, להכעיס, פארוואס זאל מען זיך וואשן די פיס אויך?

Speaker 1: אזוי ברענגט ער אין די פשט. אזוי ווי דער כהן, דער כהן האט מחדש געווען פנים ידיו ורגליו, יא?

Speaker 2: אבער איז דער ראב״ד׳ס טענה אז ס׳האט נישט קיין שייכות? דער ענין פון כבוד כהן האט נישט מיט דאווענען, אדער פון וואו זאל עס קומען?

Speaker 1: דער רמב״ם האט אויך מחדש געווען א הלכה, ס׳איז זייער אינטערעסאנט.

Speaker 2: ניין, אבער ס׳איז דא, ס׳שטייט אין די גמרא אז…

Speaker 1: יא, אבער דער רמב״ם אליין זאגט שוין אז ס׳איז נישט קיין פשט. זייער גוט, איך ווייס.

דיסקוסיע: דער ראב״ד׳ס טענה

Speaker 2: אזוי ווי דער ראב״ד קריגט, זאגט ער אז ס׳פעלט נישט אויס פאר דאווענען, אדער ער וויל נישט אננעמען בכלל יענע מצוה פון זיך וואשן די פיס?

Speaker 1: איך מיין אז ס׳איז א מצוה, ס׳איז א שיינע זאך וואס… איך מיין אז די שו״ע זאגט אויך, מען קען דארט אפלערנען אז מען מעג זיך וואשן. ס׳איז נישט קיין… איך ווייס נישט, מען דארף נישט קיין איסור. ס׳איז א פסוק במדרש, איך ווייס נישט. ס׳מוז זיין ממש א חיוב אז פאר׳ן דאווענען דארף מען דאס טון?

Speaker 2: קיינער חוץ פון רמב״ם טראכט נישט אזוי.

Speaker 1: דער ראב״ד איז נישט דער ערשטער וואס זאגט אז דאס איז פאני?

Speaker 2: איך מיין, אפשר איז ער דער ערשטער, איך ווייס נישט. אבער מען זעט נישט אז ס׳איז א פשוט׳ע פשט.

Speaker 1: דער רמב״ם… ער זאגט אז רש״י זאגט אזוי. אז ס׳מיינט נישט קיין מצוה מן התורה, ווייסטו? וועלכע איסור וואלט דא געדארפט זיין? איך מיין, ער זאגט אז ס׳איז א שיינע זאך, לאמיר זאגן, ס׳איז הנהגה טובה. אבער ס׳האט נישט צו טון מיט דאווענען בכלל. מען זעט נישט בכלל וואס ס׳האט צו טון מיט דאווענען אין די נושא.

דיגרעסיע: מוסולמענער מנהג

די מוסולמענער פירן זיך צו וואשן זייערע פיס אויך פאר׳ן דאווענען. אפשר דער רמב״ם האט גענומען פון דארט. אזוי איז אפשר דא א מחשבה.

פארגלייך צום כהן אין בית המקדש

זאגט דער רמב״ם ווייטער… איך טראכט למשל, ער ברענגט אויך, ער ברענגט דער בעל המאור, אז אפשר איז דאס אזוי ווי… ער האט דאס שוין געזאגט, דאס איז אזוי ווי אין בית המקדש, דער כהן האט זיך געמאכט קידוש ידיו ורגליו.

אבער אפשר אויך דאס, די כהנים זענען נישט געגאנגען קיין זאקן, און זיי זענען אלעמאל… איך מיין, אויב ס׳וועט זיין א כהן, דארף ער נישט גיין קיין זאקן?

Speaker 2: אפשר ווייל דאס איז פשוט נישט געווען דער מנהג אמאל.

Speaker 1: אויב ס׳וועט מאכן היינט כהנים אן צולייגן נאך זאקן, ס׳איז נישט פון די בגדי כהונה. איך ווייס נישט. אפשר וועלן מיר ווארטן אויף משיח זאל אונז ווייזן די וועג אין די שווערע, קאמפליצירטע הלכות. און דאס איז איינער פון די הלכות וואס מיר דארפן אים ווייזן די וועג, פאלט מיר נישט איין. אקעי, לאמיר אונז בעטן צו השי״ת, דו דארפסט זיך נישט יעצט זארגן, און לאמיר גיין ווייטער.

כלל: לייפסטייל vs. הלכה

איך וויל דיר זאגן די… וואס די מפרשים זאגן איז, א זאך וואס האט צו טון מיט א געוויסע לייפסטייל פון א מענטש, וואס האט נישט צו טון מיט א הלכה, איז לאו דווקא אז מ׳וועט זיך אזוי גיין זיך דארפן, אזוי ווי ווען משיח וועט קומען גייט מען זיך אנטון אזא אראבישע בעקיטשע, ווייל אזוי האט אברהם אבינו אפשר געגאנגען. איך רעד יעצט פון די אלע פאר די כהן, אויב מען מאכט אזא זאך.

יא, ווייל היינט גייט יעדער שיך, ס׳איז נישט קיין ענין. ס׳איז געווען אמאל א פלאץ וואו מ׳איז געגאנגען נישט שיך. היינט זאגט מען, די פלאר איז קאלט און די פלאר איז הייס, און כהנה וכהנה, לאו דווקא.

Speaker 2: איך רעד נישט פון שיך, איך רעד פון זאקן.

Speaker 1: שיך קענסטו זאגן, הייסט… היינט אויך נישט איבעראל גייט מען שיך אפשר. מ׳וועט זאגן, אין א חשוב׳ע פלאץ אמאל איז אפשר א מנהג. עניוועיס, יעצט גייען מיר לערנען ווייטער פון… האבן מיר גערעדט פון מים. אקעי.

הלכה ד – טמאים און תפילה

זאגט דער רמב״ם, יעצט גייט ער א ביסל ווייטער רעדן וועגן וואס מ׳מעג יא, מ׳גייט יעצט זאגן וואס מ׳דארף נישט מקפיד זיין, רייט? ביז יעצט האבן מיר געזאגט וואס מ׳דארף יא מקפיד זיין, רחיצת פנים ידים ורגלים. זאגט דער רמב״ם, מ׳דארף מקפיד זיין. אבער וואס נישט? דער רמב״ם גייט רעדן וועגן טמאים.

זאגט דער רמב״ם, “כל הטמאים רוחצים ידיהם בלבד כטהורים ומתפללים”. די געווענליכע טמאים דארפן זיך נישט טובל׳ן אויף צו קענען דאווענען. זיי דארפן זיך טובל׳ן אויף צו גיין אין בית המקדש, אבער נישט אויף צו דאווענען. און זיי וואשן זיך זייערע הענט אזוי ווי יעדער איינער וואס איז מתפלל. “אף על פי שאפשר להם לטבול ולהיטהר”, אפילו די טמאים האבן שוין געענדיגט זייער פעריאד פון טומאה, זיי האבן שוין געציילט נקיים, אדער איז שוין די זריעה וואס זיי קענען זיך שוין גיין טובל׳ן, “אין התפילה מעכבת”. די תפילה איז נישט מעכב, מ׳קען דאווענען אזוי.

חידוש: רחיצת ידים האט נישט צו טון מיט טומאה

דו זעסט אויך אז די רחיצת ידים האט נישט צו טון מיט טומאה, ס׳האט צו טון פשוט מיט ריינע הענט. סאו טומאה איז נישט נוגע פאר דיר, איז נישט קיין פראבלעם, נאר נעם אן קער פון די רעגולער טהרת ידים. די תת״י העלפט נישט פאר טומאה, ס׳איז נישט די נושא.

הלכה ד (המשך) – תקנת עזרא פאר בעל קרי

אבער, זאגט דער רמב״ם, “וכבר ביארנו” אז ס׳איז יא דא א תקנה פון זיך טובל׳ן פאר א געוויסע טומאה, פאר א בעל קרי, “שעזרא תיקן שלא יקרא בעל קרי בלבד דברי תורה עד שיטבול”. און דאס נעמט מען לגבי תורה.

זאגט ער, “ובית דין שאחריו הוסיפו כח” – מ׳האט צוגעלייגט צו די תקנת עזרא, בית דין איז געקומען נאך עזרא, ווער מיינט ער? אן אנדערע בית דין? אדער אן אנדערע תקנה?

“וכן התקינו שלא יתפלל בעל קרי לבד, אלא בעל קרי לא יתפלל עד שיטבול”. אז אויך לענין תפילה זאל מען נישט טון פאר׳ן טובל׳ען.

דער כסף משנה׳ס קשיא – ווער איז די “בית דין שאחריו”?

דער כסף משנה פרעגט דאך, ער ווייסט נישט ווער האט דאס געטון. ער זאגט, אין די גמרא שטייט דאך אז מ׳האט געלערנט אז עזרא האט מתקן געווען דברי תורה, דברי תורה מיינט קריאת שמע, אז אויך דברי תורה. אבער פשוט תפילה איז אויך דברי תורה, אלעס איז צוזאמגעשטעלט פון פסוקים און…

Speaker 2: יא, אבער דער רמב״ם האט עפעס פארשטאנען אז ס׳איז געווען צוויי…

Speaker 1: מיר ווייסן נישט, דער כסף משנה ווייסט נישט וויאזוי דאס איז געווען.

Speaker 2: יא, יא, מ׳ווייסט נישט ווען די תקנה איז געשען.

Speaker 1: ס׳איז געווען קודם פאר תפילה, פאר קריאת שמע, נאכדעם אויך פאר תפילה. געדענקסט? דאס איז געווען אלעס פאר מ׳האט געכאפט אז מ׳האט נישט אנגענומען די תקנה. אבער איך זאג, ס׳איז זייער אינטערעסאנט, אבער דער רמב״ם ווייסט נישט ווער די בית דין איז געווען. נישט דער רמב״ם, דער כסף משנה. דער כסף משנה, און וואס ער האט געקענט זאגן אז איינמאל מ׳האט מתקן געווען אז מ׳זאל נישט זאגן דברי תורה, א גרויסער חלק פון תפילה איז דאך דברי תורה.

דיסקוסיע: איז תפילה “דברי תורה”?

Speaker 2: דאס זאגט ער, אבער דער רמב״ם מאכט עס צוויי סטעפס. עזרא האט געמאכט איין תקנה, ווי האט ער געטראפן די סטעפס בכלל?

Speaker 1: איך זאג, פארוואס פעלט אויס די צווייטע סטעפס? ס׳איז אויטאמאטיש קען מען שוין נישט דאווענען. אויב דברי תורה קען מען נישט זאגן ווען מ׳איז א בעל קרי, איז דאך תפילה אלעס צוזאמגעשטעלט פון דברי תורה. דאס פרעגט דער… דאס זאגט דער כסף משנה.

Speaker 2: דער כסף משנה טראכט אז תפילה איז בכלל דברי תורה?

Speaker 1: איך בין נישט אזוי זיכער, באט… לאמיר זאגן, ס׳איז דא פסוקים, דאס הייסט אבער נישט געלערנט. קריאת שמע קען איך פארשטיין, קען דאך זיין אז א מענטש זאגט זיין התרחשות מיט זיין אייגענע שפראך, ווען ס׳האט נישט קיין דברי תורה. לאמיר זאגן אז תפילה מיינט דא די נוסח התפילה וואס מ׳זאגט. די נוסח התפילה איז נישט קיין געבויטע… ס׳איז דא אסאך פסוקים, אבער איך ווייס נישט וואס דאס הייסט פסוקים. ס׳איז נישט קורא זיין בתורה. קריאת שמע איז אויך קריאה בתורה, ס׳איז מער בקריאה בתורה. ס׳איז אויך קריאת שמע, אבער קריאת שמע קען איך פארשטיין אביסל.

Speaker 2: וואס הייסט נישט קורא בתורה? לגבי וואס איז נישט יצא געווען?

Speaker 1: יא, איך וועל דיר זאגן, ס׳איז אנדערש, ס׳איז מער בקורא בתורה, אבער ס׳איז נישט פחות מקורא בתורה. אבער תפילה איז קורא בתורה? איך ווייס נישט, ס׳איז נישט קלאר.

דער רמב״ם׳ס טעם: “שלא יהיו תלמידי חכמים מצויין”

לויט׳ן רמב״ם, די בית דין וואס האט מתקן געווען אז א בעל קרי זאל זיך טובל׳ען, זאגט ער, זיי טראכטן אז איינמאל זיי זענען מתקן געווען, די תקנה זעט מען אז טומאה וטהרה איז יא נוגע פאר תפילה. זאגט ער, ניין, “אבל אין טומאה וטהרה נוגעין בה”. די סיבה פארוואס א בעל קרי דארף גיין זיך טובל׳ען איז נישט וועגן אן ענין פון טומאה וטהרה, אלא, אזויווי איך האב געזאגט, דברי תורה אינן מקבלין טומאה, אלא כדי שלא יהיו… די זעלבע זאך לגבי תפילה, תפילה איז נישט מקבל טומאה, מ׳דארף זיך נאר וואשן די הענט, אלא כדי שלא יהיו תלמידי חכמים מצויין אצל נשותיהן כתרנגולים, מ׳זאל נישט זיין אזוי אפט מיט זייערע ווייבער, און מ׳זאל נישט זיין צוגעבינדן צו תפילה לבעל קרי לבדו, אז ער זאל האבן א טירחא און ער וועט זיך דארפן גיין טובל׳ען, והוא הדין, ווען מ׳האט געזאגט אז אויב זיין טומאה איז אן אונס, זאל ער זיך יא טובל׳ען פאר דעם.

דער חכם צבי׳ס קשיא – “תלמידי חכמים” vs. יעדער

Speaker 2: יא, דער חכם צבי שטימט נאר לגבי דברי תורה, אז דברי תורה איז נאר תלמידי חכמים, אבער תפילה דאווענט דאך יעדער, אפילו ער איז נישט קיין תלמיד חכם. סאו ס׳שטימט נישט אזוי גוט די פשט פון “שלא יהיו תלמידי חכמים מצויין”, יא? מ׳זאגט נישט אז קיינער זאל נישט זיין. די תקנה האט מען געמאכט פאר תלמידי חכמים.

Speaker 1: נאכאמאל, תפילה, לתפילה, לתפילה איז דאך א תקנה פאר יעדער. אויב ס׳איז דא א ביטול פון די תקנה וועגן די תפילה, איז עס נישט נאר א תקנה פאר תלמידי חכמים, ס׳איז א תקנה פאר יעדער. רייט?

און ער פרעגט, ער ברענגט אז אין די גמרא שטייט דאך איבעיא להו אז ס׳איז צוויי טעמים: איין טעם איז “שלא יהיו תלמידי חכמים מצויין”, און די אנדערע טעם איז ווייל ס׳איז פריקת עול וקלות ראש, רייט? מ׳דארף האבן אן אימה ויראה. קען זיין אז דער רמב״ם האט פארשטאנען אז ס׳איז די זעלבע איידיע. וואס איז די קלות ראש? דאס איז די קלות ראש, אז מ׳דרייט זיך ביי די נשי ישראל. סאו דאס איז בעצם נוגע פאר יעדן, ווייל ביי יעדן איינעם איז דאס קלות ראש. סאו ס׳שטימט נישט אזוי גוט פאר תפילה. ס׳שטימט נישט אזוי גוט.

און ווייסט ווער האט געמאכט די תקנה? “מנהג חוץ מן יהודה ועגלא”.

דיסקוסיע: עמי הארץ און די תקנה

Speaker 2: נאכאמאל, ווען עזרא האט געמאכט די תקנה “שלא יקרא בעל קרי בדברי תורה”, האט ער עס געמאכט פאר תלמידי חכמים. ביי דיפאלט, ווייל ווער לערנט תורה?

Speaker 1: דו זעסט דאך, קריאת שמע ליינט דאך יעדער, און מ׳רעדט וועגן דעם צו ס׳הייסט דברי תורה.

Speaker 2: ניין, עזרא האט מתקן געווען פאר בני תורה, פאר תלמידי חכמים, און נאך די בית שני האט מען מתקן געווען פאר תלמידי חכמים.

Speaker 1: נאכאמאל, אמוראי מעג ליינען קריאת שמע אפילו בעל קרי. דאס וואס דו זאגסט מאכט נישט קיין סענס.

Speaker 2: יא, די תקנה איז א תקנה פאר תלמידי חכמים. און ער זאגט, אזויווי די גמרא זאגט, דאס איז דאך א תקנה פאר תלמידי חכמים.

Speaker 1: וואס הייסט דאס איז א תקנה פאר תלמידי חכמים? ער האט דאך געוואלט אז תלמידי חכמים זאלן נישט זיין מוציא. די עמי הארץ זאלן זיך זיין מוציא אויף ראש השנה, זאלן זיי דאווענען בעלי קרי…

Speaker 2: ניין, ניין, ניין, קען נישט זיין, קען נישט זיין. נאכאמאל, נאכאמאל. ס׳קען נישט זיין. דאס איז א תקנה… פאר די פאלק?

Speaker 1: יא, ס׳קען נישט זיין. ס׳איז א תקנה… קען זיין אז זיי זענען collateral damage. דברי תורה איז די עיקר זאך וואס זיי האבן מלחמה געהאלטן.

תקנת עזרא לבעל קרי – ביטול התקנה און דער מנהג פון רחיצה

דער טעם פון תקנת עזרא – שלא יהיו מצויין אצל נשותיהן

אזויווי די גמרא זאגט אין ברכות, די תורה איז נאר געגעבן געווארן פאר תלמידי חכמים. זיי האבן געוואלט אז תלמידי חכמים זאלן נישט זיין מצוי, די עמי הארץ זאלן נישט זיין מצוי אצל נשותיהן, זאלן זיי דאווענען א בעל קרי.

ניין, ניין, ניין, ס׳קען נישט זיין. ס׳קען נישט זיין. דאס איז א תקנה… נאכאמאל, נאכאמאל. ס׳קען נישט זיין. דאס איז א תקנה פאר די פאלק? יא, ס׳קען נישט זיין. ס׳קען זיין אז זיי זענען קאלעטערעל דעמעדזש. דברי תורה איז בעיקר א זאך וואס זיי האבן זיך אפגעהיטן. האט מען געמאכט אזא תקנה. איי, די עמי הארץ קענען אפילו נישט זאגן קריאת שמע. אקעי, זאלן זיי גיין אין מקוה. מ׳קען מיינען אז ס׳איז נישט קיין שלעכטע זאך. אבער ס׳איז נישט דער עיקר טעם. די כוונה פון די תקנה איז נישט דאס. ס׳קען נישט זיין.

פארוואס תפילה איז מער חמור ווי קריאת שמע

און פארוואס תפילה? איך ווייס נישט. ער ברענגט אז דער רמב״ם האט א צייט, דאס איז פארקערט, אז מ׳האט מבטל געווען די תקנה פאר קריאת שמע, אבער נישט פאר תפילה. אז תפילה איז מער חמור, כאילו תפילה דארף מער האבן א תפילת עזרא ווי קריאת שמע. און דאס האט עפעס צו טון מיט די רמב״ם׳ס ידיעות, אז ס׳איז געווען צוויי אנדערע תקנות. ס׳איז נישט קלאר. די תלמידי חכמים זאלן גיין בעטן פון זייערע ווייבער, און זאלן זיי בעטן פון אייבערשטן וואס זיי דארפן.

ניין, מיר גייען זען צום סוף אז די רמב״ם גייט זאגן אז למעשה איז דער מנהג אז מ׳וואשט זיך יא לתפילה, נישט לקריאת שמע אבער לתפילה. זעט אויס אז דאס האט צו טון מיט דעם וואס זיי האבן פארשטאנען אז תפילה דארף נאך מער כובד ראש, אדער עפעס אזוי, ווי קריאת שמע. תפילה.

הלכה ה: זב שראה קרי ונדה שפלטה שכבת זרע

לפיכך, אזוי זאגט די רמב״ם, יא, “לפיכך היו אומרים”. יא, אבער וואס ברענגט ער וואס מ׳פלעגט זאגן בזמן התקנה? איך ווייס נישט. יא? מסכים. יא?

ולפיכך היו אומרים בזמן התקנה זו שאפילו זב שראה קרי ונדה שפלטה שכבת זרע בשעת תשמיש שראתה נדה צריכים תפלה לקריאת שמע, וכל שכן לתפילה מפני הקרי, אף על פי שאין טומאתם חמורה מטומאת זוב ונדה.

פשט: טומאה איז נישט מעכב, נאר קרי

געוויסע האבן תמה אזויווי זוב, ס׳איז טייטש א גאלם, דארט איז נישט דא, לאמיר גיין אזוי. די עיקר תקנה האט מען געמאכט אז א מענטש זאל נישט מרצונו זיין מצוי ביי זיין ווייב צו אפט. אבער וואס טוט זיך ווען א מענטש איז א בעל קרי נישט וועגן ער איז געווען מיט זיין ווייב? ניין, ניין, ניין, ניין, ניין. וואו האסטו געזען אזא פשוט׳ע פשט?

וואס שטייט דא איז א פשוט׳ע זאך. וואס שטייט דא איז אז טומאה איז נישט מעכב לתפילה. טומאה, עקזעקטלי, יא, דאס איז די טייטש, ער בלייבט ווייטער טמא.

די טבילה איז נישט לטהרה נאר מפני הגזירה

דאס איז נישט אזא פשוט׳ער פשט. דאס איז א זייער פשוט׳ער פשט. די סיבה פארוואס שלא יבואו מצורעים איז נישט ווייל מ׳האט נישט געדארפט זיין מגעיל, מ׳האט נישט געוואלט מ׳זאל זיך מחבר זיין מיט א זב. לא נכון, לא נכון, לא נכון. דאס איז נישט די טייטש, דאס איז נישט די טייטש, דאס איז נישט די טייטש. דאס איז אלעס מענטשן האבן זיך געגייעט אזוי.

פריער האבן מיר געזאגט אז טומאה איז נישט מעכב, טומאה שטערט נישט. ביסט טמא קענסטו ווייטער דאווענען. אבער ס׳איז דא איין טומאה וואס שטערט יא, וואס דאס איז קרי, דארפסטו נישט זיין בעל קרי.

יעצט, איז דא אמאל איינער וואס ער איז שוין טמא מיט א טומאה יתירה חמורה, ער גייט טבילה גייט אים העלפן פון די טומאת קרי, אבער ס׳גייט אים נישט העלפן פון די טומאה וואס ער האט שוין געהאט. עקזעקטלי.

אים כל זה, וויבאלד אונז ווילן נישט אמת׳דיג די טומאה פון די חלק הקרי, ווייל אונז קערן נישט עכט וועגן די טהרה, קענסט טעכניקלי לערנען די שטור פון די קרי, וואס ס׳העלפט דיר גארנישט, קענסט נישט גיין אין בית המדרש, דו קענסט גארנישט טון, דו ביסט דאך נאך טמא פון די זיבה. אבער אונזער קונטרס עזר קערט נישט וועגן הלכות טומאה וטהרה, ס׳קערט וועגן מאכן א טבילה נאך קרי אדער אז דו זאלסט מאכן א טבילה.

ממילא מאכט עס א איסור אפילו פאר ווער ס׳איז רואה קרי און ער בלייבט נאך אלץ טמא אדער א זב, עניוועי נאכדעם גיין אין מקוה, דארף ער אבער פאר די טבילה זיך רייניגן פון די חלק הקרי. רייט. אפילו בשעת מים, אפילו ער בלייבט טמא אפילו נאכדעם. וכן הדין בזב, אזוי איז דער רמב״ם.

איי טבילה איז ווייל ער בלייבט טמא, איי טבילה איז אים לטהרה? די טבילה איז נישט וועגן ער דארף טאקע זיין טהור פון די טומאה, ווייל דעמאלטס וואלט עס נישט געהאט קיין פשט, ווייל אפילו נאך זיין טבילה איז ער דאך נאך אלץ שטות, ער איז דאך נאך אלץ טמא טומאת קרי. אבער נישט דאס איז די טומאה פון די זב, אדער רייט.

די טבילה איז מפני הגזירה שלא יהיו מצויין

נאר מניי גזירה, ס׳איז א מין טבילה וואס מ׳מאכט מניי גזירה שלא יבואו מצורעים, ס׳זאל נישט זיין טמא. ס׳איז אן עקסטערע מין זאך, א מין גזירה.

און וואס דער רמב״ם האט דא מרמז געווען, אפשר האט ער נישט געדארפט האבן אלע דיני טבילה במקוה אויך נישט? אפשר דאס איז נישט א טבילה פון מקוה? פארוואס זאלסטו נישט האבן הלכות תפילה? אבער וואס איז איינער פון די הלכות תפילה? די רמב״ם זאגט נישט, דא זאגט ער נישט דאס, ער זאגט נישט קרי. ניין, איך ווייס, ער זאגט אז מען זאל נישט צעפירן די תפילה.

אבער ווער קען מען טמא זיין פון די טומאות? מען האט געמאכט אז נדה זאלסטו, איך מיין אז קרי האט ער באטראכט ווי א טומאה. אבער ער שטייט ער דארף גיין אין מקוה, וואס דארף ער טון? אקעי, עס איז דא די צד פון תשעה קבין, אבער דא שטייט נישט יענץ. דא שטייט, די רמב״ם ברענגט נישט, ווייל די רמב״ם ברענגט נישט די תקנה בכלל. ער גייט באלד קענען זאגן רחיצה, דאורייתא איז לכאורה יא, נישט דוקא אפשר אין די מקוה.

קשיא: פארוואס איז משמש שעת הנדה אנדערש?

אבער על כל פנים, וואס ער זאגט איז, די אנדערע זאך איז אז קרי למשל איז נישט ממש קיין טעם טמא מתים. די איינציגסטע משמש איז שעת הנדה, דאס מאכט סענס. ער איז משמש געווען נאכדעם וואס זי איז געווען א נדה, זי איז געווארן טמא, זי בלייבט דאך טמא, אבער דורך אגב, ער האט געמאכט תפילת ערב, איז געווען פאר נשים אויכעט. אבער עס איז נישט וועגן דעם. פארוואס איז עס אנדערש?

פארשטייט זיך אזוי, קיינער פירט זיך נישט תקנת עזרא, ווייל עס איז אויך פאר נשים. הגם מען קען זאגן מיט א תלמיד חכם איז נשים ווייטער. זעט אויס אז תלמיד חכם מיינט נישט דוקא תלמיד חכם. איך ווייס נישט וואס די פשט. אפשר אלע אידן זענען תלמידי חכמים דא אין די תקנה. אפשר די ווייבער פון תלמידי חכמים, איך ווייס נישט.

ביטול התקנה של תפילה

בכלל, די נושאים זאגן, די רמב״ם אויף די הלכה אז מען דארף גיין אין מקוה פאר תפילה, איז כבר בטלה גם תקנה זו של תפילה. נאכאמאל, קיינער פון די נושאים האבן… אה, האבן שוין געלערנט? און די איז אויך בטל געווארן. פארוואס?

ווייטער, אזויווי מיר האבן פריער געלערנט לגבי בעל קרי, האט די רמב״ם געזאגט אז די תקנת עזרא איז בטל געווארן. אויך די תקנה וואס מען האט געמאכט א דור נאך עזרא אז מען זאל זיך טובל׳ן פאר תפילה איז בטל געווארן. ער רופט עס תקנה זו של תפילה. רייט, ווייל די רמב״ם גייט מיט די תורה… ניין, ער מיינט די תקנת תפילה, די זאך אז עס דארף זיין… אזויווי עס איז דא טהרת ידים, איז דא טהרה מקרי. די דין טהרה מקרי וואס איז דא בתפילה, מער נישט דא.

ווייל דער רמב״ם האט געלערנט אז ס׳איז געווען צוויי בתי דינים וואס האבן געהאט צוויי אנדערע תקנות. ס׳איז געווען א תקנה לתורה און א תקנה לתפילה, און דאס איז אויך בטל געווארן פונקט אזוי ווי ס׳איז בטל געווארן. דער ערשטער תירוץ איז לא פשטה, לא היה כח בצבור לעמוד בה, דהיינו מ׳האט נישט געהאט קיין כח צו גיין אין מקוה.

קשיא: אפשר ביי תלמידי חכמים איז עס נתפשט?

ס׳קען אבער זיין אז די תלמידי חכמים איז יא געווארן פשוט, נתפשט, ווייל די טעם איז שלא ימצאו אצל נשותיהן כתלמידי חכמים. עפעס, מ׳מוז זאגן אז די תלמידי חכמים סטייל איז לאו דוקא. דער רמב״ם זאגט דארט דוקא תלמידי חכמים. דא קען איך דאך שרייען, דער רמב״ם שרייבט דאך נאר הלכות פאר תלמידי חכמים, מיין איך די הלכות וואס זענען געווען און וואס וועלן זיין, ס׳איז אלעס הלכות פאר יעדער. So, I don’t understand.

הלכה ו: דער מנהג פון רחיצה – היכר שלא יכנסו לבית הכנסת כשהן טמאים

אקעי, זאגט דער רמב״ם אבער “ומכל זה” – יא, דאס האב איך ערווארט – “ומכל זה”, הגם אז בעצם די עיקר תקנת עזרא איז בטל געווארן, איז דער מנהג פשוט בכל ישראל אבותינו ורבותינו שאין בעל קרי מתפלל עד שירחץ כל בשרו במים, אפילו ס׳דארף נישט האבן קיין טבילה, אבער ס׳איז יא דא אן ענין פון רחיצה, אז ער זאל אפוואשן כל בשרו במים, משום היכר שלא יכנסו לבית הכנסת כשהן טמאים.

דער נייער טעם: היכר

דאס הייסט, יעצט האבן מיר א נייע זאך, אז ער איז נישט נאר זיינע ידים רגלים און פנים שמוציג, נאר ער האט נאך שמוץ וואס ער דארף קער נעמען פון. אבער נישט נאר אפוואשן, ער דארף זיך וואשן כל בשרו, כל בשרו במים. ער מיינט דאס, ער מיינט צו אפוואשן, ער מיינט נישט נאר מקנח, ער דארף במים. איך ווייס נישט, ס׳איז אביסל מער, מיר וועלן נאך זען.

דאס איז בעצם תשעה קבין, אויב דו ווילסט טראכטן, דאס איז די איידיע פון תשעה קבין. דאס איז די מנהג, און דא זעט ער א נייע חידוש. ביז יעצט האבן מיר געלערנט אז ס׳איז דא צוויי זאכן וואס מ׳קען טראכטן פארוואס מ׳דארף זיך טובל׳ן: איינס, טומאה, טומאה איז נישט נוגע היינט, און תקנת עזרא. יעצט האבן מיר א נייע זאך, היכר שלא יכנסו לבית הכנסת כשהן טמאים. און דאס איז טאקע נאר ביי תפילה, קריאת שמע אפשר האט נישט די הלכה, איך ווייס נישט.

דער היכר איז נאר פאר בעל קרי און נאר לתפילה

יא, אונז זעען אז די היכר שלא יכנסו לבית הכנסת כשהן טמאים איז נאר פאר א בעל קרי ספעציפיש, און ס׳איז אויך נאר לתפילה. דאס הייסט, אנדערע מענטשן זענען גרייט צו עומד, זיי דארפן נישט זיך וואשן, זיי זענען נישט שמוציג.

ווי קומט אריין די זאך פון זיין גרייט? זיין גרייט איז א כלליות׳דיגע זאך, דאס איז די מעשה וואס מ׳גרייט זיך. און דאס איז די פסקי הלכות נשים, זאלסט נישט זיין שמוציג, זאלסט זיין גרייט, כאילו זאלסט אויסקוקן מענטשלעך, גרייט זיך. אקעי, סאו.

חילוק צווישן בריא און חולה

בדברי אמירה בבריא, שהוא בריא וחזק, או חולה שבא על אשתו, אבל חולה שראה קרי לאונסו, אינו צריך רחיצה, ואינו מנהג.

אויף דעם איז נישט דא דער מנהג, ווייל דער טעם איז נאר “שלא יהיו מצויין אצל נשותיהם”. ניין, דער טעם איז… ווייט, דער טעם דא איז נישט. דער טעם דא איז “יקראו נקראים לקדושת ישראל”. וואס גייט אן אז ער איז געווען א חולה? דער פשט איז אז ס׳איז נישט פשוט נישט דא קיין מנהג. איך ווייס נישט.

קשיא: איז די רחיצה נאכן זיין מיט א פרוי אדער נאכן עצם קרי?

ס׳קען זיין אז די רחיצה איז נאכן זיין מיט א פרוי מער ווי דער עצם קרי, ווי מיר זעען ביי א חולה שראה קרי. און בריא, בריא מיינט בריא שבא על אשתו, אדער בריא שראה קרי? “או חולה שבא על אשתו”. וויאזוי טייטשט מען דא? וואס איז עברי טייטש? איך ווייס נישט עברי טייטש.

בריא מיינט מעגליך, יא, בריא… דאס קומט פון די גמרא די חילוקים בעצם. דער רמב״ם האט עפעס געזאגט אז ס׳איז א מנהג, איך בין נישט זיכער. בריא מיינט אפילו שראה קרי, אזוי לערנען זיי דא. א בריא שראה קרי, וכל שכן שבא על אשתו.

פארוואס בריא שראה קרי? ווייל ער איז א בריא, ווייל געווענליך איז ער בעל, און ער מאכט עס אייביג ווען ס׳קומט ארויס. אבער א חולה שראה לאונסו, ס׳טאקע ביידע זאכן, סיי ער איז געווענליך נישט בעל, ממילא איז נישט נוגע ביי אים די… אדער אפשר סתם, א חולה איז שוואכער, דארף מען נישט רודף זיין, איך ווייס נישט. אפשר איז עס גרינגער? אפשר דאס? איך ווייס נישט. וואס איז די חילוק חולה? חולה, ווייל ס׳איז אים שווערער צו גיין אין מקוה, אפילו ס׳איז נישט א… אבער דא איז דאך נאר א מנהג.

מנהג ספרד און מנהג אשכנז

אקעי. דאס זאגט דער תשובת הרשב״א. און ער זאגט אז אפילו דאס איז א מנהג… אה, דער רמב״ם זאגט אז ס׳איז א מנהג. סאו דאס איז נישט די הלכה, דער רמב״ם זאגט אז ס׳איז א הלכה, אבער ס׳איז מנהג ספרד. דאס איז איינס פון די פלעצער וואו דער רמב״ם ברענגט, ס׳איז דא מנהג ספרד און מנהג אשכנז כאילו. ער זאגט אז “ישראל שבאין”, ער ברענגט די לשון הגאונים, רמב״ם, “ישראל שבאין אינם שומעים”. איך מיין אז א ריב״ל נהגו לרחוץ.

ווי, אפילו יד ורגליו? אדער דער עיקר רחיצת כל בשרו?

ניין, ניין, די עיקר רחיצת כל בשרו. זיי האבן נישט מקפיד געווען. אין יוראפ פלעגט מען זיך ווייניגער וואשן ווי אין ספרד.

הלכות תפילה: טהרת ידים, כיסוי ערוה, וטהרת מקום התפילה

המשך: תקנת עזרא ורחיצת בעלי קרי — מנהג ספרד ומנהג אשכנז

Speaker 1:

אה, דער רמב״ם זאגט אז ס׳איז א מנהג, ס׳איז נישט קיין הלכה. דער רמב״ם זאגט אז ס׳איז נישט קיין הלכה, ס׳איז א מנהג ספרד. דאס איז איינע פון די פלעצער וואס דער רמב״ם ברענגט, ס׳איז דא מנהג ספרד און מנהג אשכנז כזה, אפשר זאג איך גערעכט. ער זאגט אז די ישראל שביניהם, ער ברענגט די לשון אין אגרת הרמב״ם, “ישראל שביני הישמעאלים נוהגים לרחוץ, ישראל שביני הערלים לא נהגו לרחוץ”.

Speaker 2:

ווי, אויף פורים יום טוב ורגלים אדער די רחיצת כל בשרו?

Speaker 1:

ניין, ניין, די רחיצת כל בשרו, די תשעה קבין פון יום טוב. אין יוראפ פלעגט מען זיך ווייניגער וואשן ווי אין ספרד אין יענע לענדער, אין יענע צייטן. מ׳האט נישט מקפיד געווען, אבער מ׳האט יא מקפיד געווען אז אויב מ׳האט משמש געווען דארף מען זיך וואשן פאר׳ן דאווענען.

זייער גוט. זאגט דער רמב״ם, “וכן זב שראה קרי, ובעל תשובה שבא להתגייר, אין אנו מצריכין אותו טבילה, ואפילו נשים שראו נדה וזבה, אין אנו מצריכין אותן טבילה, אלא רחיצה בלבד”. ממ״ה, ס׳איז אויך נישט דא קיין מנהג. ס׳הייסט, נאר ביי די תקנה איז געווען, זיי האבן אויך געדארפט זיך וואשן.

Speaker 2:

אזוי ווי די רחיצת כל בשרו.

Speaker 1:

דא איז נישט דא דאס, נאר מ׳טוט נאר וואס ס׳איז פראקטיש וויכטיג, מ׳זאל נישט האבן קיין חציצה מ׳זאל קענען מתפלל זיין. דאס איז פשוט, דאס איז אויף אלע, דאס איז אפילו די חולה דארף זיך וואשן די קריים, ער זאל נישט זיין אנגעשמירט, דאס איז א פשוט׳ע זאך.

לעוועלס פון טהרה

ס׳איז דא אפאר לעוועלס: ס׳איז דא די פשוט׳ע נישט זיין שמוציג, און ס׳איז דא זיך וואשן פון די פשוט׳ע שמוץ, און ס׳איז דא זיך וואשן פון די אנגענומענע שמוץ, און ס׳איז דא זיך וואשן באופן טבילה במקוה. ס׳זעט אויס ווי ס׳איז אלעס לעוועלס און לעיערס.

Speaker 2:

די טבילה במקוה איז דאך א זאך פון נקיות, ס׳איז מער ווי… טבילה במקוה איז אריגינעל בעיקרו איז עס נקיות.

Speaker 1:

דער רמב״ם זאגט דאך די טעם פון די קרי, איך רעד אבער לגבי טומאה וטהרה, ס׳איז נישט… דער רמב״ם זאגט דאך די דיני טבילה, די מקוה, די גאנצע זאך. ס׳איז נישט… אמת, אפשר איז דאס די טעם, אבער די איידיע פון דעם איז אזוי ווי א דין, ס׳איז א דין אז טמא איז טמא. דאס איז יא.

חידוש: דער רמב״ם ברענגט נישט דעם שיעור פון תשעה קבין

אקעי, לאמיר לערנען נאך איינס נאך. עד כאן איז די ערשטע וויכטיגע נקודה.

דער ערוך השולחן אגב, יא, אקעי. דער רמב״ם למשל, ווען ער ברענגט די הלכה, ער זאגט אפילו נישט די ווארט פון תשעה קבין, ווייל דער רמב״ם האט פארשטאנען אז מ׳מיינט עיקר זיך וואשן כל בשרו. לויט׳ן רמב״ם איז בכלל נישט קיין שאלה.

Speaker 2:

אויב אזוי, תשעה קבין איז א שיעור אין די כל בשרו.

Speaker 1:

דאס איז די גמרא האט געהאט א חקירה צו מ׳דארף מאכן. דאס איז די היינטיגע רבנים וואס מוטשען זיך צו ס׳דארף זיין די פאס אכטעם. לויט׳ן רמב״ם איז זיכער גענוג. פארקערט, אויב עס איז גוט פאר א שאוער, אפשר איז דאס די בעסטע וועג זיך צו וואשן. רייט, די אנדערע וועג איז א שוואכע מעשה און מ׳ווערט נישט קלין. איך ווייס נישט קיין אנדערע וועג, אבער איינער טראכט אנדערש. דאס איז לכאורה די… אבער דו זעסט אז דער רמב״ם ברענגט בכלל נישט די שיעור. ס׳איז מער א פראקטישע זאך. די גמרא זאגט א שיעור וואס איז פראקטיש. די גמרא זאגט אז ס׳דארף זיין בשפיכה, אבער דאס איז פשוט ווייל… פשוט ווייל אויב ס׳איז נישט גענוג זיך אריינצוזעצן, דארף מען עס אויסגיסן אז די זאך זאל ווערן קלין. אבער ס׳איז בעיקר פאר קלינען. אקעי, דאס איז די… אבער למעשה, איך האב נאכגעזוכט, אפילו דאס איז נישט די הלכה, מ׳פירט זיך נישט אז מ׳דארף האבן תשעה קבין. סא די חסידים וואס פירן זיך צו גיין אין מקוה, דארף מען זיי פרעגן וואס איז די כוונה פון זייער מנהג. אבער… איך האב נאכגעזוכט, טאקע מ׳פירט זיך נישט, נישט דאס און נישט דאס. ס׳איז דא וואס מ׳האלט עס פאר די… אקעי, ברוחניות איז אן אנדערע זאך, אבער יעצט רעדט מען פון הלכה, יא?

דיגרעסיע: חסידים וואס גייען אין מקוה יעדן טאג

אפשר איז עס וויכטיג, מ׳זאל זיך יעדן טאג דערמאנען אז מ׳זאל זיין א תלמיד חכם. יעדער איז א תלמיד חכם. ס׳העלפט נישט, איך טאר דיר נישט פרעגן א קשיא, ס׳איז גארנישט. אבער יעדער גייט אין מקוה, וואס איז בטל לתקנת עזרא. אבער אקעי, שוין. אקעי. ווי זאגט יענער צדיק? איך וויל ענדערש זיין אין גיהנום מיט די… דו ווילסט גיין אין יארן אין מקוה? דו ווילסט גיין… וואס דו מיינסט שבת? דו ווילסט גיין פאר א שאוער, יא. אקעי, על כל פנים, דאס איז אן אנדערע נושא. יעצט רעדן מיר זיך הלכות דברים המעכבין בטבילה.

הלכה ז: כיסוי ערוה

דער רמב״ם׳ס לשון

Speaker 1:

“כיסוי ערותו”, זאגט דער הייליגער רמב״ם. די צווייטע זאך פון די ארבעה דברים איז “כיסוי ערותו”. חמשה דברים. “כיסוי ערותו” איז א זאך וואס מ׳האט שוין געלערנט אין הלכות קריאת שמע, על הלכות. נאר דא זעט אויס… נאך א זאך. ער זאגט דא א חומרא. “אף על פי שכיסה ערותו כדרך שמתכסה לקריאת שמע”, דו ווייסט שוין, מ׳האט עס שוין געלערנט אין הלכות קריאת שמע אז מ׳דארף זיין מכוסה ערותו. “שאין צריך אלא בתפילה”, דא איז א גרעסערע… די כיסוי איז נאך א לעוועל. דארט איז געווען “לבו רואה את ערותו”, “חברו רואה את ערותו”, אלע זאכן, אבער דא רעדט מען פון נאך א זאך. “חצי את לבו”. בקיצור, אויף אידיש צו רעדן, צו קריאת שמע דארף מען נאר האבן הויזן, און צו דאווענען דארף מען אויך האבן א העמד. שטימט? יא. “חצי את לבו”. “ואם לא כיסה לבו, אף על פי שאין לבו רואה את ערותו, הואיל וכיסה ערותו מתפלל ויוצא, אבל לכתחילה לא יעשה”. ס׳איז נישט ממש מעכב, ס׳איז לכתחילה לעיכובא.

Speaker 2:

אבער די אנדערע זאכן אפשר איז נישט מעכב?

Speaker 1:

ס׳הייסט די זאכן וואס איז מעכב אויף קריאת שמע אויכעט, איז יא מעכב?

Speaker 2:

יא.

Speaker 1:

ס׳הייסט אזוי איז דער דין לגבי קריאת שמע איז אויך… ס׳הייסט קודם איין הלכה האבן מיר געהערט, אזויווי ס׳איז מעכב ביי קריאת שמע איז מעכב ביי תפילה. נאר מ׳זעט דא אז ביי תפילה איז נאך דא נאך א חומרא.

חידוש: פארוואס איז תפילה מער חמור פון קריאת שמע?

Speaker 2:

פארוואס? אויב ס׳איז א דאורייתא איז מען זיך מער מקפיד? ס׳איז אן עקסטערע דין אין תפילה?

Speaker 1:

ער זאגט אז ס׳איז יא, ער פרעגט, ער ברענגט דא דער הייליגער רבינו מנוח, הרב בעל השלמן, ווער איז דער הרב בעל השלמן?

Speaker 2:

ווייסט קיינער?

Speaker 1:

ער פרעגט א קשיא, וואס זעט מען דאך אז געווענליך איז קריאת שמע מער חמור ווי תפילה, לגבי די יסודות, א דאורייתא. ער זאגט אז דער תירוץ איז אז דא איז דער חילוק, אז “שיכסה את לבו”, ס׳איז דא א גמרא אז מ׳דארף מכסה זיין את לבו ביי תפילה. ער זאגט דער טעם איז אז תפילה דארף מען זיין עומד לפני המלך, קריאת שמע אינו מדבר עם המלך. ס׳הייסט קריאת שמע, מיט וועמען רעדט מען ביי קריאת שמע? מ׳רעדט פון זיך אליין, דו רעדסט צו זיך אליין, שמע ישראל, יא? ס׳איז דברי תורה, אבער ס׳איז נישט קיין עם המלך. תפילה דארף זיין עם המלך, ממילא דארף זיין דא, דארף זיין דא, די תפילה אויך, די הלכה פון אפילו די מנהג וואס ער ברענגט פון תפילה פון רחיצת בעלי קרי, איז אויך נאר ביי תפילה, נישט ביי קריאת שמע. פארוואס? ווייל קריאת שמע האט נישט די היכון כראוי לפני מלך ישראל. קריאת שמע איז…

חידוש: קריאת שמע האט נישט דעם דין פון היכון כראוי לפני מלך ישראל

מיט אנדערע ווערטער, די חסיד׳ישע אידן וואס זיי זאגן אז מ׳דארף ליינען קריאת שמע נאר מיט א הוט און רעקל, ס׳קען זיין ס׳איז א שיינע זאך, אבער ס׳איז נישט דא היכון כראוי לפני מלך ישראל אויף קריאת שמע, נאר אויף תפילה. און דו קענסט די מעשה, דער ליובאוויטשער רבי האט געטראפן אמאל ר׳ חיים, ער האט געליינט קריאת שמע אין פידזשאמעס, ער איז געווען זייער ברוגז. ער האט געזאגט אז ער איז מתנגד אויף קריאת שמע מיט פידזשאמעס. אבער מ׳זעט דא אין רמב״ם אז ביי קריאת שמע איז נישטא קיין שום ענין פון היכון כראוי לפני מלך ישראל, אבער תפילה דארף מען זיך אנטון א הוט און רעקל, אויב מ׳איז עומד לפני המלך. אבער תפילה… דו ביסט נישט מסכים מיט מיר?

דיגרעסיע: זמן קריאת שמע און דאווענען שפעט

Speaker 2:

ניין, ס׳איז אביסל אויך קאנעקטעד מער דזשענעראל, אזוי ווי די גמרא׳דיגע דאווענען איז געווען, ווען מען זעט די זון, מען איז נאך אינדערהיים, מען זעט די זון, און מען זאגט קריאת שמע, און נאכדעם די האן קרייט, ווען מען טוט זיך אן…

Speaker 1:

אה, ווען איז זמן קריאת שמע? ווען איז שייך אז אן ערליכער רבי זאל זיין אזוי פארנומען אז ער זאל נישט האבן קיין צייט צו דאווענען? ס׳איז פשוט אז מ׳איז געגאנגען אין בית המדרש, מ׳האט געזאגט אלע תפילות, און זיי האבן זיך אנגעטון די בגדים, אז מ׳האט געזאגט אלע תפילות. נו, אבער דו רעדסט פון קריאת שמע, וואס איז מער… היינט איז געקומען זמן קריאת שמע.

Speaker 2:

יא, מ׳ליינט דאך פאר רוב חסידים, מ׳ליינט אומעטיג ליינען קריאת שמע פריער, ווייל דו דאווענסט שפעט, נאך זמן קריאת שמע.

Speaker 1:

דאס איז א פאני זאך צו טון.

Speaker 2:

יא, דאס איז אויך א פאני זאך וואס די חסידים טוען. מ׳כאפט א קריאת שמע.

Speaker 1:

יא, קריאת שמע קומט דאך די תקנה איז אז מ׳זאל עס זאגן מיט די ברכות. דו ווילסט דאווענען שפעט, און דאן ס׳איז לכתחילה זייער א פאני זאך צו טון. ס׳איז נישט קלאר וואס דער פשט פון דעם. טאקע אז ווען דו ליינסט קריאת שמע בברכותיו איז עס נישט קיין קריאת שמע וואס דו ביסט מחוייב מדאורייתא. אבער לכתחילה האט מען עס אזוי אויסגעשטעלט, אז מ׳האט אריינגעלייגט קריאת שמע אין דאווענען. און פארנט האבן זיי אין סדר התפילה אריינגעלייגט “אשרינו שאנו משכימים ומעריבים”. אויך פאר דעם אפשר.

Speaker 2:

יא, ס׳איז שוין אן אלטע זאך אז מ׳מאכט זיך אז דער ציבור דאווענט שפעטער.

Speaker 1:

אקעי, איך זאג נישט. איך זאג אז וואס אונז לערנען איז דאך מער כאילו די אריגינעלע הלכה. וואס מ׳טוט, טוט מען, איז אן אנדערע זאך.

הלכה ח: טהרת מקום התפילה

סטרוקטור: דריי סארטן טהרה

Speaker 1:

אקעי, די נעקסטע פון די חמישה דברים איז געווען טהרת מקום התפילה, אז די פלאץ וואו מ׳דאווענט דארף זיין ריין. אה, ביז דערווייל איז אלע דריי זאכן איז שוין טהרה. יא, טהרת ידים, טהרת כיסוי ערוה, יא, טהרת מקום התפילה. דריי סארט טהרה. מ׳קען זאגן ס׳גייט מער און מער “אוטסייד”. ערשט ידים און דיין גוף, נאכדעם א כיסוי ערוה וואס דו דארפסט זיך אנטון, נאכדעם די… מ׳זאל זאגן אז דער מוח זאל זיין ריין. דאס איז שוין צוריק אריין. ס׳איז שוין נעקסט, יא. צוריק אינעווייניג.

דער רמב״ם׳ס לשון

טהרת מקום התפילה, כהאי צד? אזוי זאגט דער רמב״ם: “לא יתפלל במקום מטונף, ולא יתפלל אלא במקום נאה”. א פלאץ פון שמוץ. “ולא במרחץ”. אה, מ׳האט געלערנט מקום מטונף איז דאך די הגדרה וואס מ׳האט געלערנט נאך אין קריאת שמע. א פלאץ וואו ס׳איז דא צואה אדער אזא זאך. “ולא במרחץ” וואו מ׳וואשט זיך, “ולא בבית הכסא”, “ולא באשפה”, “ולא במקום שאינו בחזקת טהרה עד שיבדוק”, ביז מ׳טשעקט אז דער פלאץ איז ריין. פאר מ׳דאווענט דארף מען קוקן. כלל שבדבר, כל מקום שאין קורין בו קריאת שמע, אין מתפללין בו. די זעלבע הלכה איז אייגנטליך. “כשם שמחיקין מצואה מרגליו וראי אחוריו, און מראיית הערוה. אה, די משנה ברורה זאגט אז דער מעס האט א ריח רע, און ס׳איז אן ערוה. די חיות אין א מעס איז אן ערוה. און מראיית הערוה. די זאך איז, די תפילה, אלעס די זעלבע הלכות.

חידוש: וואס איז אויב מ׳האט מתפלל געווען און למפרע געטראפן צואה?

וואס איז אויב מ׳האט מתפלל געווען און למפרע האט מען געטראפן אז ס׳איז געווען דארט צואה? אז ס׳איז נישט געווען א ריינע פלאץ, מ׳האט נישט געפאלגט די הלכה פון יבדוקנו.

Speaker 2:

ניין, גיבט מען אים א בדיקה.

Speaker 1:

ס׳הייסט, אפילו… וויאזוי דארף מען בודק זיין? מ׳דארף בודק זיין די ריינקייט פונעם מקום תפילה. אויב ס׳איז א פלאץ וואס איז מוחזק… מ׳דארף נישט אראפגיין, אבער אויב ס׳איז א פלאץ וואס איז מוחזק, אז ס׳איז דא א חשש אז ס׳איז דא צואה, איז גיבט מען אים אזא קנס, חוזר ומתפלל במקום טהור, ער דארף נאכאמאל דאווענען.

Speaker 2:

וואס טייטש? און ס׳איז דאן א תפילת נדבה?

Speaker 1:

ניין, זיין תפילה איז נישט יוצא געווען. ס׳איז א תועבה. ער האט זיך געדאוונט אויף אן אופן וואס איז נישט… איי, וואס איז די חטא?

Speaker 2:

חטא.

Speaker 1:

זייער גוט. ניין, די רמב״ם זאגט אז ס׳איז אן אונס, ער האט נישט געדארפט צו וויסן. אקעי, אבער דו האסט יא געדארפט וויסן אז דו דארפסט טשעקן. סאו, דער אייבערשטער האט נישט ליב תפילות פון חטאים. דאס איז די ווארט. יא, די תפילת רשעים תועבה, פסל דיר. יא, יא. יא, ס׳איז נישט קיין תפילה. ס׳איז דא ביי דיר, מיין איך. יא.

חידוש: וואס איז אויב אינמיטן דאווענען טרעפט ער צואה?

זייער גוט. און וואס איז די געשעהעניש אינמיטן דאווענען? זאג מיר אז מ׳האט געלערנט אז מ׳דארף טשעקן פארדעם. דו האסט מיר געלערנט וואס ס׳געשעט אז מ׳האט נישט געטשעקט. וואס איז אויב אינמיטן דאווענען טרעפט ער אז ס׳איז דא צואה? יא. אם יכול להרחיק לפניה, כדי שלא יראה אותה, ירחיק ארבע אמות. ואם אינו יכול, יפסיק.

Speaker 2:

פריער האט מען אויך געדאוונט אינמיטן שמועסן, אינמיטן וואקן ערגעץ?

Speaker 1:

יא.

Speaker 2:

פריער האט מען אויך גערעדט וועגן איינער וואס דאוונט אינמיטן גיין.

Speaker 1:

די וואסער פאר, און די וואסער נאכדעם. אמת. אין מסכת ברכות איז דא אסאך הלכות. זעט אויס אז ס׳איז אמאל געווען מער א גרעסערע פארנומענע, מענטשן דרייוון יעדן טאג א גמל, גמלים. היינט אויך, מ׳דרייווט, מ׳פארט. מ׳דרייווט אין א קאר, ס׳איז אביסל אנדערש.

און די הלכה איז, אם יכול להרחיק לפניה, אז די צואה זאל נישט זיין פארנט פון אים ארבע אמות. ס׳איז אן אינטערעסאנטע לשון, ירחיק לאחוריו, א מענטש זאל זיך צוריקציען. ער זאל אויסקימען צוריק לאחוריו. ער זאל גיין ביז ער בלייבט צוריק לאחוריו. ער זאל נישט גיין לעולם פארנט פון אים. ער זאל זיך צוריקציען. ער זאל זיך צוריקציען. אבער ס׳איז נישט קיין דרך ארץ אז ער זאל דאווענען אזוי.

Speaker 2:

אויב מען לאזט אים זאל ער גיין לאזט דורכגיין.

Speaker 1:

דאס הייסט, לאמיר זאגן אז ער דאווענט גראד קעגן א וואנט, ער קען נישט גיין מאכן ס׳זאל זיין אין די בעק, זאל ער זיך רוקן צו די זייט.

Speaker 2:

יא.

Speaker 1:

און אויב ער קען דאס אויך נישט, זאל ער יפסיק זיין. ער זאל נישט דאווענען ווייטער. ער זאל ווארטן ביז…

הלכות תפילה – טהרת המקום, דברים המעכבים את התפילה, וכוונת הלב

טהרת מקום התפילה (המשך)

ריח רע במקום התפילה – גדולי החכמים

ער זאל נישט גיין, ער זאל זיך אליין ווארפן אין פראנט. אין ערד ווארפט ער זיך, אבער עס איז נישט קיין דרך כבוד. ער זאל זיך ווייטער ציען.

און מלוכלך קען ער נישט דאווענען דארט. דאס הייסט אז למשל ער זאגט אז ער האט א גארטל אויף זיין האנט, ער קען נישט גיין און מאכן עס אין די בעק, ער זאל זיך רוקן צו די זייט.

נאר ער קען נישט דאווענען, ער מוז אפשטעלן. ער זאל נישט דאווענען ווייטער, ער זאל ווארטן ביז ער קומט אן צו א ריינע פלאץ.

אקעי, דאס איז דער רמב״ם. דאס איז יעדן איינעם שכיח, צואה וואס איז ממש א דבר מאוס.

איז דא א חומרא, גדולי החכמים לא היו מתפללים בבית שיש בו שכר, א שטוב וואס איז דא ביר, סתם ווי מען מאכט ביר, איך גלייב נישט סתם ווי ס׳איז דא ביר.

ולא בבית שיש בו מורייס ועסיס פשתן, אן אייזן וואס איז ווערד.

ניין, ער זאגט אז די שכר קען שיכור מאכן, אזוי ברענגט ער. רש״י זאגט אז ס׳האט א שטארקע שמעק. אפשר אין מיין האנט קען מען זאגן א פלאץ וואס ס׳שמעקט פון די… וויאזוי הייסט עס?

יא, ער קען שיכור ווערן. שיכור? יא, ס׳איז נישט קיין תורה, ס׳איז זיין כוונה. אז דער רמב״ם זאגט ער לערנט יא אז ס׳איז משמע אז ס׳איז א שלעכטע ריח. אקעי, ס׳איז נישט קיין חילוק.

ס׳איז א ריח רע אף על פי שהמקום טהור, דער פלאץ איז ריין, ס׳איז נישט אזוי ווי צואה וואס ממש דער פלאץ איז נישט ריין, נאר ס׳איז נאר א ריח רע. אפשר מיינט ער מער אזוי ווי טהרת המקום, ס׳איז פאר מוסדות. איך זאג די צוויי מקומות איז ממש פסול, אבער גדולי החכמים האבן געזאגט אז ס׳איז אויך א ריח רע, וואס איז נישט אזוי, אבער ס׳איז נישט עקלדיג. ס׳איז א שארפע ריח, ס׳נעמט אוועק די פאקוס. אקעי, ס׳איז נישט טומאה, די אפאזיט פון טהור איז טמא אדער מלוכלך.

דאס הייסט, ס׳איז דא אזוי ווי הלכות טהרת המקום וואס מ׳האט געלערנט פון “והיה מחניך קדוש”, און ס׳איז דא אזוי ווי הלכות כוונה. אבער דא איז דאס ערגעץ אינצווישן. דו קענסט זאגן אז אלע טהרת המקום איז בעצם אן ענין פון כוונה, אבער ס׳איז דאך אלץ אביסל אן אנדערע לעוועל.

ניין, ס׳קען זיין איינס איז פון כבוד און איינס איז פון כוונה.

סאו בקיצור, א פלאץ וואס האט א שלעכטע גערוך איז דער מנהג נישט צו דאווענען דארט. דער מנהג פון גדולי האמוראים, איך ווייס נישט ווער ס׳איז געווען, די גמרא ברענגט נעמען, אז זיי האבן נישט געדאוונט אין… א פלאץ וואס האט א שלעכטע געראך, איך קען דא ווייטער.

דברים המעכבים את התפילה

גופו נקי – צריך לנקביו

אקעי, לאמיר גיין אביסל ווייטער. יעצט איז דא… אה, דאס איז אויך… אקעי, אקעי, אקעי, עס איז זאכן וואס שטערט אים. איך האב למעשה געמיינט ס׳יאגט אים, ס׳טרייבט אים. אבער ס׳איז אויך זאכן וואס זענען א שטיקל נישט… זאכן וואס שטערט אים… ס׳איז מיינען ווען א גוף איז דאס נישט קיין מקום נקי.

ס׳איז גוט. זאכן גוף איז זאכן וואס שטערן אים… מען קען זאגן עס שטערט אים גופניות׳דיג. נישט שטערט אים עמאושענעל. עס וואלט געווען אן אנדערע לעוול. ס׳איז שטערט אים גופניות׳דיג. יא. דברים המעכבים את התפילה, שיהא גופו נקי…

שיהא גופו נקי ולא יתפלל כשהוא צריך לנקביו… תפילה תועבה זייער הארב, ערגער ווי ער האט נישט געדאוונט, די תפילה גופא איז א תועבה. תועבה שטאט נישט ליב.

אזוי דארף מען זיך נתפלל זיין, שיעשה צרכיו. אויב דאס איז אבער עס רעדט זיך אין אזא, ער דארף עס אזוי שטארק אז ער קען זיך נישט איינהאלטן.

אזוי די תפילה דאך שיעשה צרכיו, קודם זאל ער יעשה צרכיו נאכדעם ישלם צרכיו.

ווי מחוייב לעמוד דא כדי פרסה קען ער זיך איינהאלטן, עס פאסט אז ער האט נישט זיין שטארקע צורך לנקביו אין די כבוד.

אבער די חלק תחילה תחילה איז גאר…

בדיקת עצמו קודם התפילה

ווי קיינער לא יתפלל עד שיבדוק את עצמו יפה יפה, ער זאל מאכן זיכער אז ער האט יפקוד נקביו, ויסיר כיחו וניעו זאל אוועקנעמען וואס ער דארף שפייען, אדער וואטעווער גופניות׳דיגע זאכן וואס שטערט אים. א שפיי אדער זאכן…

כל דברי התורה דא.

עניטינג וואס שטערט אים פון די חלק תחילה איז גארנישט נאך וועגן זייער מלבושים.

דער רמב״ם האט נאר געזאגט אז מען דארף זיך צודעקן די… די ליבו.

מיינעך ער וואלט געזאגט אז ער זאל זיך צובונדן זיין שיך בענדלעך, עס קענען אלעס זיין דברים המעכבים אותם. אבער דא שטייט נישט דאס.

גיהוק, עיטוש, רוק בתפילה

זאגט דער רמב״ם, “והתעטש וגיהק ונתעטש בתפילתו”, ער האט געמאכט פארשידענע סארטן קולות וואס מ׳מאכט מיט׳ן מויל, א האטשיו, וואטעווער ס׳הייסט, אדער געגענעצט, איז דאס אזוי אומליצנות, סתם אז ער לאזט זיך הערן, וואטעווער זיין באדי זאגט אים אינמיטן דאווענען, ער רופט ארויס הויך, הרי זה מגונה, מ׳דארף איינהאלטן די גוף ווען מ׳דאוונט. “ואם בא לו גיהוק כשהוא מתפלל, יניח ידו על זקנו.”

“נזדמן לו רוק בתפילתו”, ער האט עקסטערע רוק וואס שטערט אים, “מבליעו בטליתו ובבגדו”, ער זאל עס נישט אויסשפייען, ער זאל עס ענדערש אריינלייגן אין זיין טלית ובגדו, און ס׳איז נישט קיין שיינע זאך צו שפייען וואו מ׳דאווענט.

“ואם עומד סתם, יכסה זיין טלית גייט יעצט זיין רוק”, איז דעמאלטס איז ער מתיר געווען צו אביסל שפייען, ס׳איז דאך כבוד הבריות לכאורה. ער מעג יא, נישט ממש שפייען, אבער ער מעג פטור ווערן יא אויף דער ערד, “כדי שלא יצטער בתפילה ויהא לבו טרוד”. דאס אז זיין גוף זאל זיין טרוד איז ערגער ווי אז אויף די פלאץ זאל זיין רוק.

רוח מלמטה בתפילה

“יצא ממנו רוח מלמטה כשהוא עומד בתפילה שלא לדעתו”, ס׳איז ארויסגעקומען א רוח מלמטה, “שותק עד שיכלה הריח”, ער זאל נישט דאווענען ווייל זיין גוף טוט דברים מגונים, ער זאל ווארטן, און דעמאלטס “חוזר לתפילתו”.

זאגט דער רמב״ם ווייטער, און ס׳שטייט אין גמרא, “ביקש להוציא רוח מלמטה ונתאחר עליו ואינו יכול להעמיד עצמו”, ער קען זיך נישט איינהאלטן, איז “מהלך אחוריו ארבע אמות” ווייל ס׳איז נישט קיין גוטע ריח, און ער גייט ארויס פון די ריח.

יא, אבער איך מיין אז ס׳איז נישט קיין פלאץ, ער רעדט שוין ער איז אין בית המדרש, דאס איז איין זאך. אבער וואו ער איז יעצט, ער איז יעצט אינמיטן תפילה, ער זאל גיין עטליכע אוועק, “וממתין עד שתכלה הריח”, ער ווארט ביז ס׳גייט אוועק די ריח.

דיסקוסיע: דער נוסח “רבונו של עולם יצרתנו נקבים נקבים”

אבער איך מיין אז ער טוט אזא זאך, מ׳איז ממתין, ס׳איז געשען א נישט גוטע זאך, אבער מ׳גייט עס אויסנוצן פאר א מוסר השכל אזאך. בעל העיקרים זאגט אזוי, אז יעצט האט ער געהאט א געלעגנהייט צו זען זיין לימיטעישאנס פון זיין גוף, אז ער קען זיך ניטאמאל קאנטראלירן אויף אזא זאך. זאגט ער, “רבונו של עולם, יצרתנו נקבים נקבים חלולים חלולים”, ער האט דאס אזוי צוזאמגעשטעלט פון וואס דארט דארף מען אמאל ארויסגעבן א לופט, וגלו וידעו לפניך חרפתינו וכלמתינו, איז א מיאוס׳ע זאך, חרפה וכלמה מחיינו תעלה ותרומם ממותינו, און וחוזר למקומו ומתפלל. דאס איז א וועג ווי אזוי ער זאל אויסנוצן זיין וואלנערעביליטי און דאווענען דעם.

רבינו מנוח זאגט אז דאס איז א תירוץ, דאס הייסט נצט, כולי עלמא אשתלו בטענה, און דו שטייסט אינמיטן דאווענען און דו ווילסט… ער ווערט נישט שולדיג ווען ער טוט עפעס אין פראנט פון אים. ער ווערט מוחל זיין. די איינציגסטע, בעסיקלי ער זאגט, דו האסט אונז געמאכט אזוי, דו האסט געמאכט מענטשן מיט די אלע חלקי הגוף, וואס זאל מען טון? איז נישט מיין פאלט. אפשר איז יא דא א פאלט אז איך דארף אויסרעכענען פאר אדם, נישט צו עסן פאר אדם וחווה, אבער ער איז נישט מחויב.

איך מיין אזוי אשר יצר, וואס האט די וגלו וידעו לפניך וואס איז בעצם די זאך וואס דו זאגסט נצט, דו זאגסט, עס איז עקלדיג, וואס זאל מען טון? עס העלפט און עס פילט אויס. מ׳שעמט זיך, אונז זענען מיר דזשעלעס אויף רוחניות פאר׳ן זיין כולו רוחני, יא, דאס איז די מלאכים וואס זיי האבן נישט די בחירה. די מלאכים צו וועמען מיר זאגן מתכבדים ומכבדים, מיר שעמען זיך א גאנצע צייט מיט זיי. אבער דאס מאכט אונז אז מיר זענען אינמיטן דאווענען, ווען מיר באמערקן אז מיר זענען א מענטש, שעמען אונז זיך פון די מלאכים אז מיר זענען אזוי פלעין. אמת. ווייל דאס וואס א מענטש דארף עסן, און ממילא וואס ער דארף עסן, מיט די עסן קומט צוריק אלע מיני מותרות און זאכן, און עס איז א בושה. יא.

מי רגליים בתפילה

היה עומד בתפילה ונתן לו מי רגליו על ברכיו, איז אויך די זעלבע זאך, ממתין עד שיכלה. ער קען נישט, בשעת די גוף איז עוסק אין דברים מאוסים קען מען נישט דאווענען, ממתין עד שיכלה המים, דעמאלטס איז חוזר למקום שפסק, די פלאץ וואו ער האט געהאלטן מיט׳ן דאווענען. אבער אויב די הפסקה פון זיין מי רגליו איז געווען אזוי לאנג ווי משך זמן לגמור כל התפילה, דעמאלטס איז נישטא קיין המשך, דאס הייסט נישט אז עס איז איין תפילה וואס ער גייט ווייטער, נאר דאס הייסט אזוי ווי די תפילה איז געווארן איבערגעהאקט, דעמאלטס חוזר לראש, ער הייבט נאכאמאל אן פון אנפאנג אן.

דיסקוסיע: סתירה צום רמב״ם׳ס כלל ביי תפילה

אינטערעסאנט, דאס… דער רמב״ם זאגט דא ביי תפילה אז אפילו שהה כדי לגמור את כולה, אינו חוזר לראש. דאס איז אפשר… איך ווייס נישט פארוואס. דא זאגט דער רמב״ם, יא, אפשר וועגן נישט נאסר הפסק, קען זיין אז דאס איז אויך די זעלבע זאך, די הפסק איז געווען לגמרי, דאס איז געווען אין זיין תפילה סתירה. יא, דאס איז איין זאך. איך זע נישט וואס זיי זאגן קלאר וועגן דעם, אבער ס׳קען זיין אז דאס איז דער פשט. אז דער רמב״ם האט געזאגט אז אויב מ׳האט מפסיק געווען אינמיטן תפילה אין שעת ליגמולת, כאילו קען מען נאך אלץ ווייטער דאווענען ווי געווען די הלכה.

קריאת שמע רעדט מען? אפשר ווי קריאת שמע איז אנדערש ווי תפילה. אפשר. און אזוי ברענגט ער, אז ווי קריאת שמע פוסק, לכל משנה. איך געדענק נישט די מראה מקום, אבער איך געדענק אז אזוי שטייט.

ד׳ אמות פאר און נאך תפילה

אקעי, איז נאך א זאך, והיה אם ישתה מים, איינער איז משתין מים, שוהה כדי הילוך ארבע אמות, זאל מען ווארטן אזוי לאנג ווי ס׳איז דא דורכצוגיין ארבע אמות. און די זעלבע זאך פארקערט. ואחר כך מתפלל. מי שהיה מתפלל, אויך נאכן דאווענען, זאל מען נישט משתין זיין אין די ד׳ אמות. שוהה כדי הילוך ארבע אמות, ואחר כך משתין, כדי שלא יסרו דברי תפילה מפיו.

אה, ברענגט ער… ס׳איז אינטערעסאנט. מ׳האט געמאכט אזוי ווי א טעריטאריע, וואו דא איז דער מקום, א טעריטאריע אין פלאץ. דער שטיקל פלאץ. ער ברענגט לשון הירושלמי, איז א הייליגע… כל ד׳ אמות של תפילה רחישי מרחשין סביב שפתותיו, פלוס השגירה בפיו. דאס איז וואס מ׳זאל מאכן אזוי אן עושר חג פאר די דאווענען.

פיין גוט. דאס איז דער מקור פון וואס דאס איז. ער האלט אינמיטן דאווענען, ס׳איז עפעס אן ענין.

כוונת הלב

נאך איין זאך. אקעי. האבן מיר עס געלערנט וועגן דריי סארט זאכן וואס זענען נישט קיין כבוד אדער נישט נקיות: טהרת ידים, כיסוי ערוה, טהרת מקום התפילה, דברים החוצצים ומעסין, וואס ס׳מיינט גופניות׳דיגע דברים החוצצים ומעסין.

יעצט גייען מיר רעדן וועגן די רוחניות. פיינעלי. יא. איז דער רמב״ם. דברים רוחניים, ראשון, כוונת הלב.

כל תפילה שאינה בכוונה אינה תפילה

כוונת הלב כיצד? זאגט דער הייליגער רמב״ם. כוונת הלב, איינע פון די פינף זאכן איז כוונת הלב. וואס איז דאס? זאגט דער רמב״ם, כל תפילה שאינה בכוונה, אינה תפילה. א תפילה וואס איז נישט בכוונה, איז נישט קיין תפילה.

ס׳קען זיך יעצט… ס׳קען זיין אז כוונה מיינט אין זין האבן די ווערטער פון די דאווענען, אדער דאווענען מיט א כוונה… דער רמב״ם גייט עס פירש זאגן וואס איז כוונת הלב, ער גייט עס פירש זאגן. אבער קריאת שמע איז יא געווען אביסל א משמעות. אקעי. ומי שמתפלל בלא כוונה, חוזר ומתפלל שלא בכוונה, דארף ער נאכאמאל דאווענען בכוונה? זאגט דער רמב״ם, אבער דער ראב״ד זאגט, אה, געדענקסט אז די אלע הלכות און בעטן זאכן דארף מען זיך דערעכענען פאר׳ן דאווענען. אזוי ווי ס׳איז די זעלבע זאך כוונה. ענינים פון הכנות. ס׳איז די זעלבע זאך כוונה. כוונה איז א לב, דארף מען זיך… ס׳איז א גרויסע רעותא, כוונה מיינט… ער מיינט “אינטענטשן” אז מיר דאווענען, נישט די עצם פירוש המילות וואס מיר דאווענען, ווייל דאס געשעט אינמיטן דאווענען.

תפילה בכוונה: הכנה, יישוב הדעת, והלכות מעכבות

הלכה ד (המשך) – כוונה בתפילה והכנה לפניה

אבער קריאת שמע איז געווען אביסל אן השלמה. אקעי, ואם התפלל בלא כוונה, חוזר ומתפלל בכוונה. זאגט דער רמב״ם, אבער די אלע הלכות און בעטן זאכן דארפן זיך דרייען פארן דאווענען. ס׳איז אזויווי ס׳איז די זעלבע זאך, כוונות, ענינים פון הכנות. ס׳איז די זעלבע זאך, כוונות, כוונות הלב.

ס׳איז א גרויסע ראיה אז כוונה מיינט נישט די עצם פירוש המילות, ווייל דאס געשעט שוין אינמיטן דאווענען. די כוונה מיינט אז פארן דאווענען דארף ער, ער גייט זאגן בפירוש, מען דארף זיך מיישב זיין.

אזוי ווי “מצא לבו מכוון”, ער האט געטראפן אז ער איז גרייט. “מצא דעתו משובשת ולבו טרוד”, ער דארף זיך געבן א טשעק. אזויווי ער דארף זיך טשעקן אין די ביסקיסא צו זיין גוף איז גרייט אויף דאווענען, דארף ער זיך טשעקן אין זיין דעת צו ער איז יעצט מיושב, צו ер איז יעצט אין א מצב וואס ער קען דאווענען. “מצא דעתו משובשת ולבו טרוד, אסור לו להתפלל עד שתתיישב דעתו”. נישט נאר מ׳דארף נישט דאווענען, מ׳טאר נישט דאווענען. “עד שתתיישב דעתו”.

ס׳איז דא א ריזיגע היתר פון תוספות וואס זאגט אז מען מעג יא. מ׳דארף וויסן צו מ׳איז זיך סומך אויף די היתר, אבער תוספות איז מתיר געווען. אבער דער רמב״ם זאגט א פשטות׳דיגע הלכה אז מ׳טאר נישט.

הלכה ד (המשך) – הבא מן הדרך

ווייטער. לפיכך, “הבא מן הדרך והוא עייף או מיצר, אסור לו להתפלל עד שתתיישב דעתו”. א מענטש קומט פון א וועג און ער איז אנגעשטרענגט, עייף מיינט הונגעריג, אדער מיצר, ער איז בצער, אסור לו להתפלל עד שתתיישב דעתו. ער טאר נישט דאווענען. “אמרו חכמים, שלשה ימים”. ווי לאנג איז ער פטור פון תפילה? דריי טעג נאכן קומען פון א וועג. “עד שינוח ותסור הדאגה”, ביז ער וועט זיך בארואיגן און אפקילן זיין היץ, זיין היציגע דעת, ואחר כך יתפלל.

זייער גוט. היינטיגע צייטן, א וועג מיינט נישט מ׳פארט מיט די קאר. היינט מיינט עס א וועג, געפארן אויף ארץ ישראל. גרעכט, אגב, ווער ס׳איז געפארן אויף א עכטע יא, דו פארסט אויף א פלעין, ס׳נעמט א טאג-צוויי ביז מ׳קומט צוריק צו זיך. און כל שכן בן בנו של קל וחומר אז א מענטש איז געפארן א לאנגע וועג אין זיין מיינד, ער דארף האבן א לאנגע צייט צוריקצוקומען.

ס׳איז אמת, א מענטש איז אנגעשטרענגט, ער האט אן איבערגעשטרענגטקייט. ער זאגט דיך, דער ענין רעדט זיך וועגן… ס׳איז נישט אן עקסטערע פטור פון קומען פון א וועג. קומען פון א וועג זאגן חז״ל אז ער האט נישט קיין דעת צו לערנען. אבער א מענטש וואס איז אינדערהיים און האט נישט קיין דעת צו לערנען, ער דארף זיך נישט שוין טשעלינדזשן, ער דארף זיך מיישב זיין. ער קען נישט זאגן “איך בין אנגעשטרענגט”, דעמאלטס זאגט מען “טרענג זיך אן”, אבער די נעקסטע תפילה דארף שוין זיין…

רייט, ווערי גוד. סאו מ׳רעדט פון א נארמאלע זאך, אז ס׳איז שווער פאר דריי טעג. ער דארף נישט טרייען, א נארמאלער מענטש דארף א גאנצע טרייען. ס׳איז פשוט, ווייל… יא.

הלכה ד (המשך) – שיפנה לבו מכל המחשבות

דאס איז די עיקר הנחה. יעצט גייט ער אריין צו זאגן קצת די הכנה. ער זאגט אזוי, “וזהו לשון קצת, ואם תדע מה היא כוונה, תדע מה היא קצת הכנה”. די הייליגע רמב״ם זאגט “שיפנה לבו מכל המחשבות, ויראה עצמו כאילו הוא עומד לפני השכינה”. ער זאל אויסליידיגן זיין הארץ, זיין מחשבות, זיין לב, וואס איז די פלאץ וואו די מחשבות קומען, “ויראה עצמו כאילו הוא עומד לפני השכינה”, ער זאל זיך זען גרייט צו זיין ביזי מיט די ריכטיגע זאך, די דאווענען וואס דאס טוט מען לפני השכינה, און נישט זיין ביזי מיט אנדערע זאכן. ס׳איז אן אינטערעסאנטע לשון, ער זאל זיך זען כאילו הוא עומד לפני השכינה.

די אנדערע זייט איז, אלעמאל איז מען עומד לפני השכינה, ס׳איז דאך “מלא כל הארץ כבודו”. דא אבער זעט ער עס, ער זעט זיך כאילו עומד לפני השכינה. די שכינה זעט דיך א גאנצע צייט, דאס איז נישט די פראבלעם. די אייבערשטער, “מלא כל הארץ כבודו”, וואטעווער עקזעקטלי דאס מיינט, דאס איז אלעמאל אמת. אבער זען, דאס איז כוונה. כוונה איז אן אבדזשעקטיוו, ס׳איז נישט קיין זאך אין דעם מענטש.

לפיכך, נישט נאר ביי ליל הסדר איז דא “לפיכך חייב אדם לראות את עצמו”, “יראה אדם את עצמו כאילו הוא עומד לפני השכינה”.

הלכה ד (המשך) – ליישב דעתו

וויאזוי טוט מען דאס? “צריך ליישב דעתו”, ליישב מיט אן ע׳, ליישב דעתו, ליישב, ליישב, ער דארף זיך אראפזעצן, כדי לכוין את לבו, אנצוגרייטן די הארץ, שלא יתבלבל, בנחת, מיט א רואיגקייט, בתחנונים, און מיט פאקוס אויף די תפילות. מען דארף זיין אביסל רואיג. דאס איז די הלכה, אפילו דער וואס פירט זיך אז תפילה איז מותר צו דאווענען אן כוונה, ווערט מען נישט פטור פון די מצוה פון זיך אוועקזעצן. בכלל, דרך אגב, אפילו צוואנציק סעקונדס, זעץ זיך אוועק פאר שמונה עשרה, אפילו מ׳דאווענט מנחה, מ׳דארף זיך אוועקזעצן פאר צוואנציק סעקונדס ליישב דעתו.

אינטערעסאנט, ווען מ׳זעצט זיך ווערט דאך די דעת געזעצט. ווען מ׳שטייט איז דאך גארנישט, ניין? די לשון “ליישב” מיינט בכלל ליישב דעתו. איך מיין אז ס׳מיינט ליטעראלי ליישב. ס׳איז דא א גמרא אויף דעם, “כל שהוא מקווה ליישב”. ליישב. איין… וואס איז “מה יום טוב”? ער זאגט “ישיבה דוקא”. ס׳איז דא א ראשון וואס מיינט “צריך ליישב שתי ישיבות”. מ׳דארף זיצן צוויי זיצונגען. גיב מיר א זיץ. זייער גוט. גיב מיר א זיץ. נו, וואס איז דאס? ס׳איז א נארמאלע זאך.

הלכה ד (המשך) – ולא יעשה תפלתו כמי שהיה נושא משאוי

“ולא יעשה תפלתו”, זאגט די רמב״ם, און אויך מ׳דארף דאווענען, די רמב״ם זאגט מ׳זאל דאווענען מיט סלאוועס און קולות, נאר “בנחת ובתחנונים”. דאס איז די רמב״ם׳ס לשון. זייער גוט. “ולא יעשה תפלתו כמי שהיה נושא משאוי”, ווי איינער טראגט א מאסע און ער וויל עס שוין ענדיגן. ער וויל שוין געבן א ווארף אראפ, א דאמפ אראפ די תפילה. לפיכך… איך מיין ער מיינט אז ס׳זאל נישט זיין קיין כובד, ס׳זאל נישט זיין קיין… ער זאל נישט טרייען צו כאפן. זאגט די רמב״ם, “אביסל וואס זעט מען עס?”

הלכה ד (המשך) – לישב מעט אחר התפלה

“לפיכך צריך לישב מעט אחר התפלה ואחר כך יפטר”. פאר׳ן דאווענען דארף מען זיך זעצן כדי צו זיין רואיג, און נאכ׳ן דאווענען דארף מען זיך נאכאמאל זעצן צו ווייזן רעספעקט. מ׳לאזט נישט גיין אזוי ווי פריער געשטאנען, “זאלסט נישט זיין קטון קדושת מיד אין די פאר מינוט נאך דאווענען”. ס׳איז נישט נאר רעספעקט, איך מיין אז ס׳איז אויך די דעת וואס מאכט אים יישוב הדעת, אז ער ווייסט איך גיי דאווענען. ס׳איז געענדיגט. זייער גוט.

הלכה ד (המשך) – חסידים הראשונים

זאגט די רמב״ם, “חסידים הראשונים היו שוהים שעה קודם התפלה ושוהים שעה אחר התפלה”. דאס איז די מינימום. חסידים הראשונים האבן געטון מער פון דעם. זאל זיין א שעה פאר׳ן דאווענען גייט דער יישוב הדעת, און שעה אחר התפילה, מאריך בתפילה שעה, און די תפילה אליין האט גענומען א שעה. זייער גוט. דאס איז די מנהג פון חסידים הראשונים.

הלכה יז – שיכור ושתוי

זייער גוט. יעצט גייט מען לערנען נאך ממש הלכות וואס קומט ארויס פון די הלכה אז מ׳דארף האבן כוונה, רייט? זאגט דער רמב״ם, ווער האט נישט קיין כוונה? וועם טראסטן אונז נישט אז ער גייט האבן כוונה? א שיכור. אל יתפלל לפי שאין לו כוונה. ואם התפלל תפלתו תועבה. א שיכור קען נישט, אפילו ער וויל. ואם התפלל תפלתו תועבה. אדער זאגט ער תפלתו תועבה אויך אויף נישט דאווענען מיט כוונה? ניין. אפשר שיכור איז ערגער ווי סתם נישט דאווענען מיט כוונה, ווייל ס׳איז אן עבירה. ואם התפלל תפלתו תועבה. לפיכך חוזר ומתפלל כשיסור יינו. ווען ער… גבורי מסור יינו? יין, יא? מסור יינו מיינט ער איז שוין אויסגעליפטערט, ווען ער ווערט געניכטערט פון וויין, פון שיכרות זיינע.

דאס איז שיכור. שיכור מיינט איינער וואס איז ממש פארלוירן זיין דעת. אבער נמי ששתה, איינער וואס איז מגולף אזוי, ער האט געטרונקען אביסל, אויך אל יתפלל. ואם התפלל, אבער אם התפלל תפלתו תפלה. ער גייט יעצט… דער רמב״ם זאגט די חילוק צווישן זיי צוויי. איזהו שיכור? כל שאינו יכול לדבר לפני המלך. איינער וואס מ׳וואלט אים נישט געלאזט רעדן פאר א וויכטיגע גערעדעכץ, פאר א דיבור פאר א מלך, ווייל מ׳טראסט אים נישט. ושתוי, וואס איז זייער הויך, ס׳איז אסאך מער ווי אונז מיינען. ס׳מיינט גאר א הויכע לעוועל פון ניכטערקייט. ושתוי, יכול לדבר לפני המלך ואינו משתבש. איך מיין, אבער די ערשטע, לפני המלך, אפשר א גוזמא. לפני המלך דארף מען זיך צוגרייטן. אפשר מיינט ער צו זאגן… אפילו ער קען רעדן נארמאל. וואס ערשיינט נישט ווי א שיכור, דאס איז נישט קיין לעוועל דא בכלל. און נאך איז ישות, איז דא עפעס אויך א שיכרות, א גרינגע שיכרות. אבער דא איז נישט קיין… אפילו אביסל. א מלך מיינט… א מלך איז א פאני עקזעמפל. דו קענסט נישט רעדן נארמאל, קענסט נישט… ווי מ׳דארף רעדן מיט א יישוב הדעת.

שתוי, ער קען יא, אבער אפילו ער קען, איז דאך דא א רביעית, דארף ער שוין מחמיר זיין אל יתפלל עד שיסור יינו מעליו. דאס איז וואס מ׳מיינט אז ער איז אביסל שיכור. ממש רביעית איז ממש… ער וועט זיך לעקן די וויין, ער וועט טרינקען בראנפן, ווייס איך וואס, פאקט א קאשע.

הלכה יח – אין עומדין להתפלל

זאגט דער רמב״ם נאך סעיפים אין די ענין פון כוונה, אדער וואס קומט ארויס פון די ענין פון כוונה. אדער אפשר זענען דא נאך קריטעריעס וואס זענען נישט אזוי כלליות׳דיג, אבער דאס זענען קריטעריעס וואס זענען געוואנדן… אפשר זענען דאס פראקטישע זאכן. ווי אזוי? ווי אזוי זאל מען דיר פיינטן? אריין, איינער האט דיר געזאגט “התפלל”.

“ולא מתוך שחוק” – נישט פון קיין געלעכטער. “ולא מתוך קלות ראש” – קלות ראש מיינט אייביג איין זאך, וואס מיינט עס? ס׳מיינט געימס, ס׳מיינט ענטערטעינמענט. זיי האבן א פלעי-מיינד און א מיינדסעט פון זיך שפילן, פון פלעי. “ולא מתוך שיחה” – נישט פון שמועסן און דברים בטלים. “ולא מתוך מריבה, ולא מתוך כעס, אלא מתוך דברי תורה”.

פארדעם לערנט מען דאך פארן דאווענען. יא, מ׳זאגט עזי מקוממי, מ׳זאגט פסוקי דזמרה. דאס איז אזויווי נאך אביסל דברים, מ׳איז מקדים די תפילה. יא, דאס איז פארט פון די כוונה. דא האסטו נאך פינף. אה, דו מיינסט “לא, לא, לא, לא”. אקעי. “ולא מתוך דין הלכה”.

נאך א זאך, אפילו פון לערנען, זאל מען נישט זיין קיין דעת מיינט בהמות לתורה. וועלכע דברי תורה בעסער? נישט ווען מ׳זאגט דברי תורה זאל עס זיין דין הלכה. אפילו ווען דו זאגסט דברי תורה, זאלסטו אויך דיין הארץ נישט זיין פנוי, נישט האבן קיין כוונת הלב. ווייל דעמאלטס איז די דברי תורה דברי הלכה, דארפסטו פוסק׳ענען די הלכה. און ווען דו זאגסט דברי תורה פון אגדה, קענסטו נאך זאגן פסוקי דזמרה, דו דארפסט נישט אריינטראכטן אין דעם טיף. אנדערש וועט ער קענען זיין דער רמב״ם אבער אן די עבודה. און ס׳וועט זיין א גאנצע אדרבה, ווען ער וועט זיין א גאנצע… א גאנצע ענין. פשוט.

דיסקוסיע: תפילה און קענען די ווערטער

אה, יעצט קען מען לערנען נאך א וויכטיגע הלכה וואס קומט ארויס. מיר האבן געלערנט אז במקום שאין כוונה קען מען נישט דאווענען. וואס איז אויב מ׳איז אין א מקום סכנה און מ׳קען נישט… אין א מקום סכנה איז תפילה קצרה. ער זאגט דא אז א געווענליכע תפילה קען שוין א מענטש דאווענען, מ׳האט אים מחנך געווען פון אלס קינד. אבער ס׳איז דא געוויסע תפילות וואס פאר כוונת הלב דארף ער האבן א סידור אין פראנט פון זיך, א מחזור. אדער ער איז גוט איינגעחזר׳ט די תפילות. נישט א סידור, נישט א סידור. דער רמב״ם זאגט נישט אז מ׳טאר נישט דאווענען פון א סידור. דער רמב״ם זאגט נישט אז מ׳זאל דאווענען פון א סידור. אקעי, איך מיין צו זאגן, אבער ס׳איז דא אן אנדערע פראבלעם אז ס׳פעלט כוונת הלב, ווייל מ׳קען נישט זיין מסיח דעת פון די תפילה. ניין, אבער ער זאגט נישט אז ס׳איז קאנעקטעד צו כוונת הלב. אויב מ׳דאווענט פון א סידור שטערט עס פאר די כוונה, ווייל דעמאלטס איז ער פארנומען מיט די ווערטער.

ניין, דאס איז דאך די הלכה. דאס שטייט אין די הלכה. מ׳רעדט דאך פון די תפילה. דעמאלטס איז דאך די הלכה אז מ׳דארף קענען די תפילה.

לאמיר פארשטיין. די ריזען פארוואס די הלכה לאזט נישט דאווענען איז נישט ווייל גייט מאכן א טעות. די ריזען איז ווייל ער קען זיך נישט אריינלייגן אין די כוונה. אויב בשעת׳ן דאווענען טרייסטו צו… דיין פאוקעס איז צו זאגן די ריכטיגע ווערטער, נעמט עס אוועק פון די פאוקעס פון די עקטשועל דאווענען. דארף זיין תפילה זאל זיין…

תפילה במקום סכנה: תפילה קצרה ביותר (ברכה אחת) – הלכה כ׳

דאווענען פון א סידור – א דיגרעסיע

Speaker 1: ניין, אבער וואס דו זאגסט איז היינט, ווייל אויב מ׳דאוונט פון א סידור שטערט עס פאר די כוונה, ווייל דעמאלטס שטייט עס… אבער ס׳איז דא מענטשן וואס דאווענען העלפט עס זיי אין זייער וועג, ווייל זיי זעען די ווערטער. אבער האבן די פול פאוקוס אויף זייער תפילה, נישט שרעקן מיט אנדערע מענטשן וואס דאווענען. איך האב נישט קיין טענות. איך דאווען אויך פון א סידור סאמטיים. איך זאג נאר וואס דער רמב״ם וואס עס שטייט דא.

תפילה איז נישט קיין פראבלעם. תפילה וואס מ׳דאוונט תמיד, למשל, נישט צו די תפילה, די תפילה. תפילה איז עפעס א מענטשן די פארצייטיגע… ער איז געווען מיט פורקן… ער איז אזא פארעס די מקום געווארן איך גיין געווען חיים שפון בן-פוסקים. מען אכן וואס דער זעגן… ער קען שוין, ער קען שוין זיין די זאך. אבער איינער איז ווייל משתן זיין א זינגער, אדער עניטינג, אויב ער האט זיך נישט פארגערעטן די ווערטער וואס ער גייט זינגען פארדעם, נישט ווייל ער גייט מאכן א טעות, ווייל ער דארף קענען פאקעסן אויף די פערפארמענס, ער דארף קענען פאקעסן אויף די… עס וועל קומען נעטשורל, די וועט איז געקומען אזוי ווי א רגילת, נישט רגילת תפילת תפילת בפיפטע ארץ שטעיסט, רגילת תפילת תפילת פרקים.

הלכה כ׳: תפילה במקום סכנה – ברכה אחת

Speaker 1: וואס איז דא א טשענס אז א מענטש זאל נישט קענען, און קען תפילת מוסר ברשי חודש, ווי תפילת המהדות, וואס מאכט עס נישט אזוי אפט, ישרוך להזר תפילת, זאל מען מסדר זיין קודם די תפילה, ואחר איך עובד די מתפלל, כדי שלא יוקשל בא. אפשר מיינט ער נישט די כוונה, אפשר מיינט ער יא אזא חלק פון דער ערד, מאכט עס זכר שלא יוקשל בא, אפשר יא אזוי כוונה, אפשר מיינט ער זיין קאפ נישט זיין דא, ווייל ער גייט אינגאנצן פארטראכט אין שמונה עשרה, נישט שלום עליכם.

זאגט דער רמב״ם, נאך א זאך וואס קען אוועקנעמען די פאוקעס, ווען מ׳איז אין א מקום סכנה קען מען זיך נישט האבן קיין כוונות אין שמונה עשרה, אדער מקום גדודי חיה וליסטים. וויאזוי גייט זיין די תפילה? קען ער זיך נישט פאוקעסן אויף א לאנגע צייט, ווייל ס׳איז א שווערע צייט. מתפלל ברכה אחת, והיא זו. אה, דאס איז די גרעסטע קלענסטע תפילה, ס׳איז נאר איין ברכה. ס׳איז די תפילה קצרה פון די תפילה קצרה.

די ווערטער פון דער ברכה

Speaker 1: ער זאגט אזוי: “צרכי עמך ישראל מרובים ודעתם קצרה”. זיי קענען זיך נישט פאוקעסן, נאר די ווערטער. מ׳איז אין א מקום גדודי חיה וליסטים. דו זאגסט אים די ווערטער, און כאילו איך האב נישט קיין כח אזוי אויסצופיגערן אפילו וואס איז גוט. געווענליך ביים דאווענען פיגערט מען אויס וואס איז גוט, מ׳בעט פאר יענץ. ער זאגט, איך האב נישט קיין כח. אייבערשטער, דו ווייסט וואס איז גוט, טו עס.

א וויציגער פשט אין “ולא יכנסו לפניך תפילת עוברי דרכים”

Speaker 1: און ס׳איז אינטערעסאנט, ווייל ווען א מענטש… א שוב צום הגה״מ זאגט מען, פון דעם זעט מען קלאר אז הגה״מ איז דא שוואך, ווייל דא די עיקר תפילה וואס מ׳איז אין מצוקה בלייבט נאר שמע תפילתנו, בלייבט נאר די מיטן די צרכים. און די תפילה מתפלל כשהוא מהלך, ס׳הייסט, ער מעג זיך מתפלל זיין כשהוא מהלך, מותר לעמוד במקומו.

די זעלבע זאך, איך טראכט, ווען א מענטש איז במקום חיה וליסטים, ער ווערט די פרנסה, יא? די ליסטים גייען אים קידנעפן, און די חיות גייען אים אויפעסן. בעט ער דעם אייבערשטן, גיב זיי אן אנדערע פרנסה. “בטובך הגדול”, טרעף פאר זיי עפעס אן אנדערע.

ווייסטו, ס׳איז געווען א גוי וואס איז געקומען צום רבי׳ן פאר א ברכה אין זיין פרנסה? יא, יא, יא. ער גיט פאר יעדן “גוויה גוויה די מחסורה”, איז דאך דאס וואס די חיות זוכן, יא? דו ביסט יעצט זייער “די מחסורה”. בעט דעם אייבערשטן, “ולא יכנסו לפניך תפילת חיות ועוברי דרכים”. אקעי, אבער איך מיין אז דיין פריערדיגע פשט איז געווען מער פשוט פשט. און “בטובך הגדול” זאגט ער דאך פשוט ארויס ווי א שטיקל צידוק הדין, אויב בין איך די בעסטע פרנסה… תפילה עושה פירות, אקעי, פאר איין מינוט, יא.

ווען מ׳קומט צו א זיכערן ארט – חוזר ומתפלל תפילה כתקנה

Speaker 1: כשמי גילי, זאגט ער, די תפילה איז נישט אזוי ווי א תפילה קצרה וואס מיר האבן געלערנט, וואס מ׳האט יוצא געווען, ס׳איז נאר אזא ריפלעיסמענט, נאר אזא פלעיסהאלדער. כשמי גילי, ישיבה דסקלה דאתי ביה רב יצחק, דעמאלטס חוזר ומתפלל תפילה כתקנה, תמני סרי ברכות.

דיסקוסיע: תפילת הדרך איז תפילה קצרה

Speaker 2: זייער סטענס, עס איז מער אזוי ווי אזא תפילת הדרך אזא?

Speaker 1: זייער גוט. סא די רמב״ם האבן, ברענגט ער, איך דענק אז מיר האבן עס געלערנט אמאל ביי אונז אין שיעור, עס איז אויסגעקומען אויב איך געדענקט. אז די רמב״ם ברענגט נישט זיין דאכט פון תפילת הדרך. ס׳איז דא די רמב״ם פארשטאנען, א תפילת הדרך איז נישט פשט אז דו האסט סתם באדארפט גיין אויף א וועג דארפסטו מאכן א תפילה. אבער יעדער גייט צו דאווענען, אבער דארט איז בדרך, ער קען נישט דאווענען קיין געהעריגע תפילה, ווי עס קומט זמן תפילה מאכט ער א קורצע תפילה, תפילה קצרה איז תפילת הדרך נעמט ער.

יא, אנדערע זאגן תפילת הדרך ווייל ער גייט זיך נישט קענען דאווענען פאר די נעקסטע דריי טעג, זאל ער כאטש דאווענען אויף אנפאנג וועג. אבער דא רעדט מען אזאיינער גייט, ער קען נאך צוריקקומען בשלום ביז זמן תפילה וואס ער קען גיין. וואס איז א סתירה די צוויי הלכות, איך ווייס נישט.

דארף דאס פארשטיין, אין תפילת הדרך וואס אונז זאגן און ענדיגט זיך אויך ברוך אתה ה׳ שומע תפילה, וואס קומט עס אריין פונקט דא אז א מענטש דארף מאכן א ברכה? עס שטייט אזוי א מקור, תפילת הדרך איז בעצם די תפילה וואס מ׳איז מתפלל, וואס איז א תפילה וואס איז בדרך קען מען נישט דאווענען די געהעריגע תפילה, אבער דא דאווענט מען יעצט וואס מען דארף די וויכטיגסטע וואס איז שמירה בדרך. אזוי דא שטייט די כולל אלעס, עס איז די בעזן אויף אלעס, אבער עס איז א רעפלעיסמענט פאר שחרית אדער מנחה אדער וואטעווער עס איז זמן תפילה.

אז דאס איז די סוד פון די תפילת הדרך, דאס איז די תפילה קצרה. אבער בעסיקלי ס׳איז כמעט נאר א התנצלות, איך קען נישט, נארמאלערהייט דארף א מענטש קענען האבן גענוג דעת צו קאווערן אלע צורכי עמך ישראל. אבער איך קען נישט יעצט, איך קען נישט יעצט קאווערן ניטאמאל די צורכי עמך ישראל מרובים, אפילו נישט די ראשי פרקים, ווייל איך בין אזוי אנגעשטרענגט, בעט איך דאך נאר זייער כלליות׳דיג. אזא מאכט זאל זיין גוט, עפעס איז איך מיין אז מען לייגט ער אויף אויף אים. אזוי בענעך, אז די בעהייסט געווערן. די האסט איך יא, די האסט איך יא, די האסט איך יא. אייבערשטער איז נישט בדרך, ער איז נישט סטאק נעבעך. אונזער שחרית איז שוואך, איך מיינער נישט אז דער אייבערשטער איז שוואך. אזוי שוין איס אייגעסטער איז שוואך. און מארגן האט מען לערנען ווייטער געוואלט די קולטע.

✨ Transcription automatically generated by YiddishLabs, Editing by Claude Sonnet 4.5, Summary by Claude Opus 4.6

⚠️ Automated Transcript usually contains some errors. To be used for reference only.

YI אידיש ›

📄 Download Transcript PDF סיכום השיעור 📋 סיכום פון שיעור – הלכות תפילה, פרק ד׳ (הלכה א׳–י׳) — הלכה א: חמשה דברי…

📄 Download Transcript PDF

סיכום השיעור 📋

סיכום פון שיעור – הלכות תפילה, פרק ד׳ (הלכה א׳–י׳)

—

הלכה א: חמשה דברים המעכבים את התפילה

חידושים און הסברות:

—

הלכה א (המשך): טהרת ידים – רחיצת ידים לתפילה

דער רמב״ם׳ס ווערטער: רוחץ ידיו במים עד הפרק ואחר כך יתפלל.

פשט: מ׳דארף וואשן די הענט מיט וואסער ביז „דער פרק” פאר תפילה.

חידושים און הסברות:

1. וואס מיינט „עד הפרק”? עס איז נישט קלאר אין רמב״ם וואס „עד הפרק” מיינט. צוויי מהלכים:

– תוספות אין סוכה פירן זיך אז מ׳וואשט די גאנצע הענט.

– אין הלכות יום כיפור שטייט „עד פרקי אצבעותיו” – אבער דא שטייט נאר „עד הפרק” אן ביאור.

—

הלכה א (המשך): שיעור הליכה למים

פשט: לפניו (אין זיין וועג) – ביז 4 מיל. לאחריו (צוריק) – ביז 1 מיל. מער ווי דעם – מקנח מיט שטיין/ערד.

חידושים און הסברות:

—

הלכה ב: רחיצה לתפילת שחרית – פנים, הענט, און פיס

פשט: פאר שחרית איז דא א גרעסערע חיוב רחיצה – פנים, הענט, און פיס – לכבוד קונו.

חידושים און הסברות:

—

הלכה ג: טמאים און תפילה

—

הלכה ד: תקנת עזרא פאר בעל קרי

חידושים און הסברות:

—

הלכה ד (המשך): זב שראה קרי, נדה שפלטה שכבת זרע

חידושים און הסברות:

—

הלכה ד (המשך): ביטול פון ביידע תקנות

חידושים:

—

הלכה ד (המשך): דער מנהג פון רחיצה פאר תפילה (תשעה קבין)

חידושים און הסברות:

2. דאס איז בעצם דער ענין פון תשעה קבין – נישט א פולע טבילה במקוה, נאר א רחיצה/אפגיסן מיט וואסער.

—

הלכה ד (המשך): חילוק צווישן בריא און חולה

חידושים און הסברות:

2. פארוואס איז א חולה שראה קרי לאונסו פטור? עטליכע מעגליכקייטן:

– ער איז געווענליך נישט “בעל”, ממילא איז דער טעם פון “שלא יהיו מצויין” נישט נוגע.

– א חולה איז שוואכער, מ׳דארף נישט רודף זיין נאך אים.

– ס׳איז אים שווערער צו גיין וואשן זיך.

3. דאס איז נאר א מנהג, נישט א הלכה – ווי דער רמב״ם אליין זאגט. דער תשובת הרשב״א ווערט דערמאנט אין דעם קאנטעקסט.

—

הלכה ד (המשך): מנהג ספרד vs. מנהג אשכנז

—

הלכה ד (המשך): לעוועלס פון ריינקייט – זב, נדה, גר

—

הלכה ד: כיסוי ערוה – דער צווייטער פון די חמשה דברים

חידושים און הסברות:

—

הלכה ה: טהרת מקום התפילה – דער דריטער פון די חמשה דברים

חידושים און הסברות:

—

הלכה ה (המשך): ריח רע במקום התפילה – גדולי החכמים

דער רמב״ם׳ס ווערטער: גדולי החכמים לא היו מתפללים בבית שיש בו שכר, ולא בבית שיש בו מורייס ועסיס פשתן.

חידושים:

—

הלכות דברים החוצצים: גופו נקי

צריך לנקביו

דער רמב״ם: שיהא גופו נקי ולא יתפלל כשהוא צריך לנקביו… תפילתו תועבה.

חידושים:

1. „תועבה” מיינט נישט בלויז פסול – עס איז אקטיוו שלעכט, ערגער ווי גארנישט דאווענען.

בדיקת עצמו קודם התפילה

דער רמב״ם: לא יתפלל עד שיבדוק את עצמו יפה יפה, ויפקוד נקביו, ויסיר כיחו וניעו.

—

גיהוק, עיטוש, רוק בתפילה

—

רוח מלמטה בתפילה

חידושים:

—

מי רגליים בתפילה

חידושים:

—

ד׳ אמות פאר און נאך תפילה

—

זיצן נאכ׳ן דאווענען

דער רמב״ם: לפיכך צריך לישב מעט אחר התפלה ואחר כך יפטר.

פשט: נאכ׳ן דאווענען דארף מען אויך זיצן א ביסל פאר מ׳גייט אוועק.

—

חסידים הראשונים

דער רמב״ם: חסידים הראשונים היו שוהים שעה קודם התפלה ושוהים שעה אחר התפלה.

פשט: חסידים הראשונים האבן פארבראכט א שעה פאר׳ן דאווענען, א שעה דאווענען, און א שעה נאכ׳ן דאווענען.

—

שיכור ושתוי

חידושים:

1. חילוק שיכור/שתוי: שיכור = קען נישט רעדן פאר א מלך; שתוי = קען רעדן פאר א מלך אן משתבש ווערן.

4. תפלתו תועבה ביי שיכור – אפשר ערגער ווי סתם נישט דאווענען מיט כוונה, ווייל ס׳איז אן עבירה.

—

“לא מתוך שחוק…”

דער רמב״ם: ולא מתוך שחוק, ולא מתוך קלות ראש, ולא מתוך שיחה, ולא מתוך מריבה, ולא מתוך כעס, אלא מתוך דברי תורה.

פשט: מ׳טאר נישט דאווענען פון געלעכטער, קלות ראש, שמועסן, מריבה, כעס – נאר פון דברי תורה.

חידושים:

1. “קלות ראש” מיינט אייביג איין זאך: געימס, ענטערטעינמענט, א פלעי-מיינדסעט.

2. דערפאר לערנט מען פאר׳ן דאווענען – פסוקי דזמרה, עזי מקוממי – דאס איז מקדים תפילה בדברי תורה.

—

תפילה און קענען די ווערטער / דאווענען פון א סידור

חידושים:

1. דער רמב״ם זאגט נישט אז מ׳טאר נישט דאווענען פון א סידור, און זאגט נישט אז מ׳זאל דאווענען פון א סידור.

—

הלכה י׳: תפילה במקום סכנה – תפילה קצרה ביותר (ברכה אחת)

חידושים און הסברות:

—

חידוש: תפילת הדרך איז תפילה קצרה

תמלול מלא 📝

הלכות תפילה וברכת כהנים, פרק ד׳ – חמשה דברים המעכבים את התפילה

הקדמה: הדברים המעכבים את התפילה

Speaker 1:

רבותי, הלכות תפילה וברכת כהנים, פרק ד׳.

שאלה: זענען די הלכות מדרבנן אדער מדאורייתא?

Speaker 2:

זענען דאס מדרבנן די הלכות אדער מדאורייתא? איך ווייס נישט.

Speaker 1:

אקעי. טהרת ידים איז נישט קיין דאורייתא, ווייל ידיים איז א תקנה פון שפעטער.

Speaker 2:

אה, אפשר לגבי תפילה?

Speaker 1:

ס׳איז דאס איז אלץ לגבי תפילות.

Speaker 2:

איך פרעג לגבי וועלכע תפילה?

Speaker 1:

דאס איז לכאורה אלץ לגבי די תפילה דרבנן, פון די מסודר׳דיגע תפילה.

Speaker 2:

Speaker 1:

הלכה א: חמשה דברים המעכבים את התפילה

Speaker 1:

Speaker 2:

אה, ניי גוט, ס׳מעכב, וואס איז טאכט געבי מן הנאה?

Speaker 1:

דער רמב״ם׳ס ווערטער: חמישה דברים מעכבין את התפילה אף על פי שהגיע זמנה:

1. טהרת הידים

2. כסוי הערווה

3. טהרת מקום התפילה

4. דברים החופזים אותו

5. כוונת הלב

דיון: דברים החופזים vs. כוונת הלב

Speaker 1:

Speaker 2:

רייט.

Speaker 1:

הלכה ב: טהרת ידים – רחיצת ידים לתפילה

Speaker 1:

דיון: וואס מיינט “עד הפרק”?

Speaker 1:

Speaker 2:

Speaker 1:

שאלה: דער ענין פון טהרת ידים

Speaker 2:

Speaker 1:

שיעור הליכה למים – ד׳ מילין לפניו, מיל לאחריו

Speaker 1:

Speaker 2:

Speaker 1:

Speaker 2:

Speaker 1:

Speaker 2:

יא יא, ער גייט דאווענען שפעטער.

Speaker 1:

Speaker 2:

Speaker 1:

קענסט אזוי זאגן, יא. איי געס.

לפניו vs. לאחריו

Speaker 1:

Speaker 2:

כאילו די זעלבע זאך ווי ווען ער איז אין דערהיים.

Speaker 1:

דאס הייסט, מ׳זאל זאגן סתם גיין צו א סינק. דא רעדט מען פונקט וועגן א מענטש ווען ער איז אונטערוועגנס.

Speaker 2:

יא, איך הער.

Speaker 1:

אבל אם היו המים יותר ממיל, אינו חייב לחזור אלא מקנח ידיו ומתפלל.

הלכה ג: רחיצת פנים, ידים, ורגליו לשחרית

Speaker 1:

זאגט דער רמב״ם, ער ברענגט דא מיט די גמרא וואס זאגט אז מ׳זאל זיך אפוואשן פניו ידיו ורגליו, לכבוד השם, לכבוד קונו.

Speaker 2:

זייער גוט.

Speaker 1:

דער ראב״ד׳ס מחלוקת

Speaker 1:

אינטערעסאנט אז דער וואס גייט נישט אין שול אויף אזוי ווייט אז ער טרייט נישט צו פאלגן די פשוט׳ע הלכות.

הלכות תפילה פרק ד – טהרת הידים, טמאים, ותקנת עזרא

הלכה ב (המשך) – רחיצת פנים ידים ורגלים פאר שחרית

דער ראב״ד׳ס מחלוקת

רגליו אין היינטיגע צייטן

Speaker 2: ניין, להכעיס, פארוואס זאל מען זיך וואשן די פיס אויך?

Speaker 1: אזוי ברענגט ער אין די פשט. אזוי ווי דער כהן, דער כהן האט מחדש געווען פנים ידיו ורגליו, יא?

Speaker 1: דער רמב״ם האט אויך מחדש געווען א הלכה, ס׳איז זייער אינטערעסאנט.

Speaker 2: ניין, אבער ס׳איז דא, ס׳שטייט אין די גמרא אז…

Speaker 1: יא, אבער דער רמב״ם אליין זאגט שוין אז ס׳איז נישט קיין פשט. זייער גוט, איך ווייס.

דיסקוסיע: דער ראב״ד׳ס טענה

Speaker 2: קיינער חוץ פון רמב״ם טראכט נישט אזוי.

Speaker 1: דער ראב״ד איז נישט דער ערשטער וואס זאגט אז דאס איז פאני?

Speaker 2: איך מיין, אפשר איז ער דער ערשטער, איך ווייס נישט. אבער מען זעט נישט אז ס׳איז א פשוט׳ע פשט.

דיגרעסיע: מוסולמענער מנהג

פארגלייך צום כהן אין בית המקדש

Speaker 2: אפשר ווייל דאס איז פשוט נישט געווען דער מנהג אמאל.

כלל: לייפסטייל vs. הלכה

Speaker 2: איך רעד נישט פון שיך, איך רעד פון זאקן.

הלכה ד – טמאים און תפילה

חידוש: רחיצת ידים האט נישט צו טון מיט טומאה

הלכה ד (המשך) – תקנת עזרא פאר בעל קרי

דער כסף משנה׳ס קשיא – ווער איז די “בית דין שאחריו”?

Speaker 2: יא, אבער דער רמב״ם האט עפעס פארשטאנען אז ס׳איז געווען צוויי…

Speaker 1: מיר ווייסן נישט, דער כסף משנה ווייסט נישט וויאזוי דאס איז געווען.

Speaker 2: יא, יא, מ׳ווייסט נישט ווען די תקנה איז געשען.

דיסקוסיע: איז תפילה “דברי תורה”?

Speaker 2: דער כסף משנה טראכט אז תפילה איז בכלל דברי תורה?

Speaker 2: וואס הייסט נישט קורא בתורה? לגבי וואס איז נישט יצא געווען?

דער רמב״ם׳ס טעם: “שלא יהיו תלמידי חכמים מצויין”

דער חכם צבי׳ס קשיא – “תלמידי חכמים” vs. יעדער

און ווייסט ווער האט געמאכט די תקנה? “מנהג חוץ מן יהודה ועגלא”.

דיסקוסיע: עמי הארץ און די תקנה

Speaker 1: דו זעסט דאך, קריאת שמע ליינט דאך יעדער, און מ׳רעדט וועגן דעם צו ס׳הייסט דברי תורה.

Speaker 1: נאכאמאל, אמוראי מעג ליינען קריאת שמע אפילו בעל קרי. דאס וואס דו זאגסט מאכט נישט קיין סענס.

תקנת עזרא לבעל קרי – ביטול התקנה און דער מנהג פון רחיצה

דער טעם פון תקנת עזרא – שלא יהיו מצויין אצל נשותיהן

פארוואס תפילה איז מער חמור ווי קריאת שמע

הלכה ה: זב שראה קרי ונדה שפלטה שכבת זרע

פשט: טומאה איז נישט מעכב, נאר קרי

די טבילה איז נישט לטהרה נאר מפני הגזירה

די טבילה איז מפני הגזירה שלא יהיו מצויין

קשיא: פארוואס איז משמש שעת הנדה אנדערש?

ביטול התקנה של תפילה

קשיא: אפשר ביי תלמידי חכמים איז עס נתפשט?

הלכה ו: דער מנהג פון רחיצה – היכר שלא יכנסו לבית הכנסת כשהן טמאים

דער נייער טעם: היכר

דער היכר איז נאר פאר בעל קרי און נאר לתפילה

חילוק צווישן בריא און חולה

בדברי אמירה בבריא, שהוא בריא וחזק, או חולה שבא על אשתו, אבל חולה שראה קרי לאונסו, אינו צריך רחיצה, ואינו מנהג.

קשיא: איז די רחיצה נאכן זיין מיט א פרוי אדער נאכן עצם קרי?

מנהג ספרד און מנהג אשכנז

ווי, אפילו יד ורגליו? אדער דער עיקר רחיצת כל בשרו?

הלכות תפילה: טהרת ידים, כיסוי ערוה, וטהרת מקום התפילה

המשך: תקנת עזרא ורחיצת בעלי קרי — מנהג ספרד ומנהג אשכנז

Speaker 1:

Speaker 2:

ווי, אויף פורים יום טוב ורגלים אדער די רחיצת כל בשרו?

Speaker 1:

Speaker 2:

אזוי ווי די רחיצת כל בשרו.

Speaker 1:

לעוועלס פון טהרה

Speaker 2:

די טבילה במקוה איז דאך א זאך פון נקיות, ס׳איז מער ווי… טבילה במקוה איז אריגינעל בעיקרו איז עס נקיות.

Speaker 1:

חידוש: דער רמב״ם ברענגט נישט דעם שיעור פון תשעה קבין

אקעי, לאמיר לערנען נאך איינס נאך. עד כאן איז די ערשטע וויכטיגע נקודה.

Speaker 2:

אויב אזוי, תשעה קבין איז א שיעור אין די כל בשרו.

Speaker 1:

דיגרעסיע: חסידים וואס גייען אין מקוה יעדן טאג

Speaker 1:

Speaker 2:

יא, ס׳איז שוין אן אלטע זאך אז מ׳מאכט זיך אז דער ציבור דאווענט שפעטער.

Speaker 1:

הלכה ח: טהרת מקום התפילה

סטרוקטור: דריי סארטן טהרה

Speaker 1:

דער רמב״ם׳ס לשון

חידוש: וואס איז אויב מ׳האט מתפלל געווען און למפרע געטראפן צואה?

Speaker 2:

ניין, גיבט מען אים א בדיקה.

Speaker 1:

Speaker 2:

וואס טייטש? און ס׳איז דאן א תפילת נדבה?

Speaker 1:

Speaker 2:

חטא.

Speaker 1:

חידוש: וואס איז אויב אינמיטן דאווענען טרעפט ער צואה?

Speaker 2:

פריער האט מען אויך געדאוונט אינמיטן שמועסן, אינמיטן וואקן ערגעץ?

Speaker 1:

יא.

Speaker 2:

פריער האט מען אויך גערעדט וועגן איינער וואס דאוונט אינמיטן גיין.

Speaker 1:

Speaker 2:

אויב מען לאזט אים זאל ער גיין לאזט דורכגיין.

Speaker 1:

Speaker 2:

יא.

Speaker 1:

און אויב ער קען דאס אויך נישט, זאל ער יפסיק זיין. ער זאל נישט דאווענען ווייטער. ער זאל ווארטן ביז…

הלכות תפילה – טהרת המקום, דברים המעכבים את התפילה, וכוונת הלב

טהרת מקום התפילה (המשך)

ריח רע במקום התפילה – גדולי החכמים

אקעי, דאס איז דער רמב״ם. דאס איז יעדן איינעם שכיח, צואה וואס איז ממש א דבר מאוס.

ולא בבית שיש בו מורייס ועסיס פשתן, אן אייזן וואס איז ווערד.

ניין, ס׳קען זיין איינס איז פון כבוד און איינס איז פון כוונה.

דברים המעכבים את התפילה

גופו נקי – צריך לנקביו

אזוי די תפילה דאך שיעשה צרכיו, קודם זאל ער יעשה צרכיו נאכדעם ישלם צרכיו.

אבער די חלק תחילה תחילה איז גאר…

בדיקת עצמו קודם התפילה

כל דברי התורה דא.

עניטינג וואס שטערט אים פון די חלק תחילה איז גארנישט נאך וועגן זייער מלבושים.

דער רמב״ם האט נאר געזאגט אז מען דארף זיך צודעקן די… די ליבו.

גיהוק, עיטוש, רוק בתפילה

רוח מלמטה בתפילה

דיסקוסיע: דער נוסח “רבונו של עולם יצרתנו נקבים נקבים”

מי רגליים בתפילה

דיסקוסיע: סתירה צום רמב״ם׳ס כלל ביי תפילה

ד׳ אמות פאר און נאך תפילה

פיין גוט. דאס איז דער מקור פון וואס דאס איז. ער האלט אינמיטן דאווענען, ס׳איז עפעס אן ענין.

כוונת הלב

יעצט גייען מיר רעדן וועגן די רוחניות. פיינעלי. יא. איז דער רמב״ם. דברים רוחניים, ראשון, כוונת הלב.

כל תפילה שאינה בכוונה אינה תפילה

תפילה בכוונה: הכנה, יישוב הדעת, והלכות מעכבות

הלכה ד (המשך) – כוונה בתפילה והכנה לפניה

הלכה ד (המשך) – הבא מן הדרך

הלכה ד (המשך) – שיפנה לבו מכל המחשבות

הלכה ד (המשך) – ליישב דעתו

הלכה ד (המשך) – ולא יעשה תפלתו כמי שהיה נושא משאוי

הלכה ד (המשך) – לישב מעט אחר התפלה

הלכה ד (המשך) – חסידים הראשונים

הלכה יז – שיכור ושתוי

הלכה יח – אין עומדין להתפלל

דיסקוסיע: תפילה און קענען די ווערטער

תפילה במקום סכנה: תפילה קצרה ביותר (ברכה אחת) – הלכה כ׳

דאווענען פון א סידור – א דיגרעסיע

הלכה כ׳: תפילה במקום סכנה – ברכה אחת

די ווערטער פון דער ברכה

א וויציגער פשט אין “ולא יכנסו לפניך תפילת עוברי דרכים”

ווען מ׳קומט צו א זיכערן ארט – חוזר ומתפלל תפילה כתקנה

דיסקוסיע: תפילת הדרך איז תפילה קצרה

Speaker 2: זייער סטענס, עס איז מער אזוי ווי אזא תפילת הדרך אזא?

✨ Transcription automatically generated by YiddishLabs, Editing by Claude Sonnet 4.5, Summary by Claude Opus 4.6

⚠️ Automated Transcript usually contains some errors. To be used for reference only.

📄 Download Transcript PDF

Auto Translated

📋 Shiur Overview

Summary of Shiur – Rambam Nusach HaTefillah, Chapter 4

– [Digression: Kaddish Yatom] The Rambam doesn’t bring at all the concept of Kaddish Yatom. This is a later thing. The expression “a kaddishel” is literally synonymous with a son who says Kaddish. The Rema says that if someone doesn’t have children, he should “adopt a kaddishel.” There is a midrash with Rabbi Akiva who met a young man, but the Rambam probably didn’t hear about Kaddish Yatom. The Gemara says beautiful praises about Kaddish, which explains why it is so important.

—

Halacha 9 – Kaddish DeRabbanan

The Rambam’s words: “Kol asarah miYisrael shehayu oskin beTalmud Torah shebe’al peh… omer echad mehem me’umad” – When ten Jews learn Torah shebe’al peh, one of them stands and says Kaddish DeRabbanan.

Explanation: After learning Torah shebe’al peh with a minyan, one person says Kaddish DeRabbanan standing.

Chiddushim and Explanations:

1. Specifically Torah shebe’al peh: The Rambam says “beTalmud Torah shebe’al peh” — not Torah shebichtav. The difference: on Torah shebichtav (like reading the parshah) one says a regular Kaddish, not Kaddish DeRabbanan. The nusach of Kaddish DeRabbanan is special for the Chachamim and Torah shebe’al peh.

2. “Afilu midrashot ve’aggadot”: The Rambam says that even midrash or aggadah is sufficient. The difference between midrashot and aggadot: “midrashot” means midrash halachah (like Sifrei), or a derasha on the parshah; “aggadot” means aggadata dechachamim — what we call midrashim, or simply stories related to Judaism.

3. Me’umad: The Rambam emphasizes that one says Kaddish DeRabbanan standing. This is a special indication because here we’re not talking about a shaliach tzibbur who is already standing automatically — here it’s one of the learners who stands up to say Kaddish.

4. Nusach of Kaddish DeRabbanan — content: The Rambam brings the full nusach:

– “Yitgadal veyitkadash shemeih rabba” — the future tense refers to “shemeih,” as it were the Almighty who is destined to renew His world.

– “Lemefrak chayya ule’ga’ol” — the redemption that brings techiyat hameitim, chiddush ha’olam.

– Building Yerushalayim, completing the Heichal HaKodesh (Beit HaMikdash), uprooting “pulchana nuchra’ah” (avodah zarah) from Eretz Yisrael, and restoring the service of Hashem (korbanot) “ve’atrei” — in its place — “bezivei uvikrei” — until now the splendor and glory of the place was missing, now it returns.

– “Veyamlich malchutei veyatzmach purkanei veykarev meshichei” — here we return to the language of regular Kaddish. “Yevei meshichei” — “meiti” means to bring in Aramaic.

5. “Al rabbanan ve’al talmidehon ve’al talmidei talmidehon”: It is asked what “talmidei talmidehon” means — if someone has students, isn’t he already at the level of rabbanan? The answer: “rabbanan” means Chachamim who have hora’ah (a higher level), “talmidehon” are talmidei chachamim who can still say a shiur or aggadah, and “talmidei talmidehon” are those who sit and learn — talmidei talmidei chachamim, not themselves talmidei chachamim.

6. “Bechol atar ve’atar”: We request not only for those who are here in this place, but also for all other places.

7. When do we say Kaddish DeRabbanan? Our custom is to say Kaddish DeRabbanan after “Rabbi Yishmael omer” (before davening) and after other learnings. At a siyum masechta we also say this nusach. It is noted that we don’t know exactly why the nusach “be’alma de’atei lise’udata” merited to become the siyum-masechta nusach. Also at a funeral we say it according to certain customs. Simply, it is just the nusach of Kaddish DeRabbanan, with one version.

8. Kaddish DeRabbanan after a shiur: If ten Jews hear a shiur, one could theoretically say Kaddish DeRabbanan afterward — even in a foreign language, because the main thing is that Torah shebe’al peh was learned.

—

Halacha 11 – Tachanunin / Nefilat Apayim

The Rambam’s words: “Nahagnu lehitchanen velomar pesukei tachanunin binefilat panim” — We are accustomed to say pesukei tachanunin with nefilat panim (face bowed down).

Explanation: After davening one bows, falls in nefilat apayim, stretches out the hands and feet, and falls on the ground, and then one is mitchanen. The Rambam in Hilchot Tefillah doesn’t say what one must say during nefilat apayim — one can say what one wants. On Purim we don’t say the pesukei tachanunin.

The Pesukim That the Rambam Enumerates

The Rambam brings a series of pesukim: Beginning with “lefanecha ani korei’a umishtachaveh umitchanen” through pesukim from Daniel, Ezra, Tehillim, Yeshayahu, Devarim, and Divrei HaYamim. The general theme: We don’t come with the merit of our good deeds, rather we request mercy for the sake of His name, may He be blessed.

Chiddushim and Explanations:

1) The language “nahagnu” — a personal custom of the Rambam:

The language “nahagnu” is unique by the Rambam. He doesn’t say “nahag ha’am” (which he uses later), but “nahagnu” — I conduct myself this way. This shows that this is the Rambam’s own compilation of pesukim, not an obligatory custom of all communities. He compiled this because it’s fitting to say during tachanunin, and when he was asked in his beit midrash what to say, he gave this. But it’s not an obligation — the entire concept of tachanunin is that one says what one wants. He gives a “playlist” — a good collection.

2) The word “mafilim” fits nefilat apayim:

The pasuk “lo al tzidkoteinu anachnu mafilim tachanuneinu” fits very strongly with the concept of nefilat apayim. Nefilat apayim is a strong way of submission — one lies on the floor. If one came with the merit of righteousness, one could stand with pride. But because we don’t come with our righteousness, we are “mafil” — we throw ourselves down with the supplications. The word “mafilim” reflects the physical falling.

3) “Lema’alah rosh” — sins on the head:

By the pasuk “ki avonotenu rabu lema’alah rosh” — the image is like sins lying on a person’s head, perhaps entering the brain. With a bowed head one lies on the ground, as if one has fallen under the great burden of sins and troubles.

4) “Azut metzach” — the forehead and pride:

“Velo metzach lomar rosh” — when a person stands with a raised head, he shows his forehead, which is confidence in oneself. But during tachanunin one is bent, one doesn’t want to show the forehead, because one knows it’s my fault.

5) The main argument of the tachanunin — for the sake of His name:

The Rambam brings pesukim from Yeshayahu (“lema’an shemi a’arich api”), Yechezkel (“lo lema’anchem ani oseh beit Yisrael ki im leshem kodshi”), Tehillim (“lo lanu Hashem lo lanu ki leshimcha ten kavod”), Devarim (“al tifen el keshi ha’am hazeh”), and Daniel (“Hashem shim’ah Hashem selichah”). All have the same theme: even when Jews are not worthy, the Almighty should act for the sake of His honor.

6) Chiddush: a new “level” of argument — for His name vs. merit of the forefathers:

In other prayers (like Rishonah — “akeidat Yitzchak tizkor,” “zechor habrit”) the argument is merit of the forefathers, brit avot. But here in the tachanunin is a completely new argument: even when merit of the forefathers doesn’t help, there is still another claim — for the sake of Hashem’s honor. This is a sharper, deeper level of tachanunin. This fits the concept of tachanunin which is a “very sharp prayer.”

7) Comparison with “mah anu mah chayeinu” — same language, different meaning:

The language “mah anu mah chayeinu” appears in two contexts: (a) in the pesukei tachanunin here, where it means “we are nothing, we cannot request with our righteousness”; (b) in the prayer before Shemoneh Esrei (from the Geonim), where it means “we are nothing, but we are so fortunate that we are grandchildren of Avraham, Yitzchak and Yaakov — therefore we are obligated to thank You.” Same language, different context, different meaning. There it is praise and joy; here it is submission and supplication.

8) “Achtam” — language of chotam (nose):

By the pasuk “velitehilati achtom lach” — “achtom” is the language of chotam — I will hold my nose, meaning restraining the anger (erech apayim).

—

After Nefilat Apayim — Pesukim When One Stands Up

The Rambam’s words: “Venahag ha’am” — after one lifts one’s face from the ground (“keshe’magbiah panav min hakarka”), one says more pesukim.

Explanation: After nefilat apayim, when one stands up, one says another set of pesukim. This is a second stage of tachanunin.

Chiddushim and Explanations:

1) “Nahag ha’am” vs. “nahagnu”:

Here the Rambam uses the language “nahag ha’am” — this is already a broader custom of the people, not just the Rambam’s personal custom like “nahagnu” earlier.

2) The pesukim after standing up:

Explanation: A praise that the Almighty has separated us from those who go on false paths, and given us Torat emet.

Chiddushim:

– “Chayei olam nata betocheinu” — not that we have the Torah forever, but that the Torah is the way to merit eternal life. The Rambam’s nusach in Birkat HaTorah was also “nata betocheinu” — a parallel.

– A strong question: The same people who until now in tachanun spoke about their sins and that they are not worthy, suddenly say “vehivdilanu min hato’im venatan lanu Torat emet”! How does this fit together?

– Answer: Kedushata DeSidra actually comes after one has learned a bit (the pesukei dekedushah), and therefore this is like a “Birkat HaTorah she’le’achareha” — a bit connected with Torah. Even if we didn’t follow, but we have the Torah.

—

“HaRachaman hu yiftach libeinu” — Request for Torah

“HaRachaman hu yiftach libeinu beTalmud Torato veyasem belibeinu ahavato veyirato la’asot retzono kirtzono.”

Chiddushim:

– “La’asot retzono kirtzono” — we don’t request “la’asot retzoni kirtzono” (my will should be like His), but “la’asot retzono kirtzono” — we should do the Almighty’s will as He wants it, not with my own calculations. This is parallel to “asei retzono kirtzoneha” (Avot).

– “Ule’avdo belevav shalem uvenefesh chafetzah” — we should serve with a whole heart.

– “Lema’an lo niga larik velo neled labehalah” — without Torah, life is in vain and in confusion.

—

Olam Hazeh, Yemot HaMashiach, and Olam Haba

“Shenichyeh venismach bechelkeinu ba’olam hazeh velimot haMashiach kedei shenizke venirash tovah lechayei ha’olam haba.”

Chiddushim:

– Here the Rambam shows his approach: olam hazeh — even in yemot haMashiach — is only a preparation, “kedei shenizke” to chayei ha’olam haba. Yemot haMashiach is still part of olam hazeh, not the ultimate goal itself.

“Lema’an yezamercha chavod velo yidom” and conclusion

“Lema’an yezamercha chavod velo yidom, Hashem Elokai le’olam odeka, yihyu leratzon imrei fi.”

Explanation: So that we can always thank the Almighty.

Note: Until here one has actually said tachanun three times — first tachanun, then another tachanun, then another third tachanun. The Rambam added a third tachanun, and it’s not clear why.

—

Shir Shel Yom, LeDavid, and Ein Kelokeinu — “Minhag Miktzat Ha’am”

The Rambam says: “Minhag miktzat ha’am becheilek ha’olam likro bechol yom achar hatachanunin shir mizmor shehayu haLevi’im omrim beBeit HaMikdash be’oto hayom” — this is the Shir Shel Yom. Then one says “LeDavid eilecha Hashem nafshi esa kol hamizmor,” then “amar Rabbi Elazar amar Rabbi Chanina talmidei chachamim,” and then “Ein Kelokeinu ein Kadoneinu.”

Chiddushim:

– The Rambam speaks of Shir Shel Yom as only a “minhag miktzat ha’am” — not an obligation, not even a custom of all Israel, but “miktzat ha’am becheilek ha’olam.” This is striking, because by us Shir Shel Yom is a fixed part of davening.

– “Ein Kelokeinu” — the Rambam mentioned it earlier in a context, but here he brings it as part of the custom. It is asked: perhaps the Rambam held that it’s not important enough, or just a custom?

– A question is raised about “ein kedimah” — the nusach “Ein Kelokeinu, ein Kadoneinu” — where is the order of precedence? The Rambam doesn’t bring the concept of precedence in this nusach — perhaps because he didn’t hold it important enough. Perhaps it’s a question of versions — different versions had the entire “Ein Kelokeinu” written out, others not.

—

Conclusion of Tefillah — “Ach tzaddikim” and Kaddish Batra

“Ach tzaddikim yodu lishmeha yeshvu yesharim et panecha.”

Chiddushim:

– “Yeshvu” — this alludes to what it says in Berachot daf 4, that after “yodu lishmeha” one still sits in davening — “yeshvu yesharim et panecha.”

Further pesukim: “Yafutzu oyvecha veyanusu mesan’echa mipanecha, ki lo titosh Hashem et amo venachalato lo ya’azov, ki el Hashem chasdenu ve’al Elokeinu ki yarbeh lislo’ach, va’anachnu nevarech Kah me’atah ve’ad olam hallelukah.”

—

General Remarks to the End

– There is no “Aleinu” in the Rambam’s Seder HaTefillah. There is no special Shir Shel Yom (only as a custom). The order ends with the pesukim above.

– Kaddish Batra — the Rambam mentioned earlier that one says a Kaddish before going home, but it’s not clear exactly when one says this “Kaddish Batra” — “achar hatefillah.”

– This is the Rambam’s Seder HaTefillah for weekdays. After this the Rambam continues with the order of Shabbat and Yom Tov. In short, one learns a few chapters of Rambam and one can know the entire siddur with the machzor of the entire year.

📝 Full Transcript

Rambam Laws of Prayer and Priestly Blessing – The Text of Prayer Chapter 4: Kaddish, Supplications, and the Order of Prayer After Shemoneh Esrei

Introduction – Where We Are Holding in Our Study

We are learning Rambam, end of Sefer Ahavah. After all the laws of prayers, the Rambam discusses the text of prayer. We are now learning the fourth chapter of the text of prayer. They have already gone through the text of prayer until after Shemoneh Esrei, and now we are going to learn the text of prayer from Shemoneh Esrei and onward, the bit of prayer that remains at the end.

The Rambam says as follows… more or less, according to how the other one divided the chapters, this is divided into Kaddish and certain supplications, that is, the supplication of Kaddish and the laws of… yes, supplication, and also what is said after Kedushah DeSidra, certain supplications and other things, we’ll see.

Law 1 – Times for Reciting Kaddish: When Kaddish is Said

Okay. The Rambam says as follows, we are now holding after Shemoneh Esrei: “The prayer leader says Kaddish…” Ah, no, he doesn’t begin specifically with the order in Shemoneh Esrei, he begins by speaking about Kaddish. He says as follows: There is such a thing called Kaddish. “The prayer leader always says Kaddish before every prayer and after every prayer.” The prayer leader always says Kaddish before every prayer and after every prayer.

Explanation: The General Rule of Kaddish

Very simple. The Rambam, the order he already said once in Laws of Prayer Chapter 9, as he notes there. But the Rambam made here like a general rule. More or less, the rule is simple: before davening and after davening one says Kaddish. When before davening? Before Barchu, yes. And after davening? After Shemoneh Esrei, or we’ll see soon.

After Seder HaYom

Another place where one must then say Kaddish is “after one says Seder HaYom”. We learned earlier, Seder HaYom is the prayer where one mentions… one learns a bit. The Kedushah, the Kadosh Kadosh, yes. One already says Kedushah, but one says “U’va L’Tzion”, the order of “U’va L’Tzion”, yes. “And after one says Seder HaYom”, he says, every time one says Seder HaYom, that is at Shacharit and at… Shabbat at Mincha for example. According to the Rambam one says it almost not at Maariv perhaps, yes. So every time one says Seder HaYom, “one supplicates a bit”, comes with this some matter of supplications, one should request supplications, “and says Kaddish”, and after that comes Kaddish.

After Torah Reading

“And when one completes the Torah reading”, the same thing when one finishes reading the Torah. The third occasion when one says Kaddish is when one finishes reading the Torah.

After Supplications and After Torah Study

A fourth, “and whenever they conclude from words of supplication”. I mean “when you conclude from words of Torah” means either the Torah reading that one reads publicly, also when one learns Torah, or one should say that there is a Kaddish after learning Torah. One must see whether this is meant here. And “whenever they conclude from words of supplication”, either when there is supplication, after supplication, after what is called words of supplication, and inside we will see what we call supplication, when one finishes supplication one says Kaddish again.

Law 2 – The Text of Kaddish

What is this Kaddish? The Rambam will give us the text of Kaddish. The text of Kaddish is, ahh, interesting, until now the prayers were for the most part in the holy tongue, now it is in Aramaic. “Yitgadal v’yitkadash sh’mei raba”, may the name of the Almighty be magnified, “b’alma di v’ra chirutei”, in the world which He created with His will, and the Almighty should be king, His kingship should be revealed, “v’yamlich malchutei”, the Almighty should be king, and He should redeem the Jews, He should bring forth the redemption, as we learned “matzmiach keren yeshuah”, He should bring forth a redemption and bring the coming of Mashiach, bring near the coming of Mashiach, and redeem His people, and this should happen in our days yet, in our days and in the days of the House of Israel, of when the Jews actually live, “u’vchayei d’chol beit Yisrael”, in my days and in the days of all other Jews, yes?

Yes, one says simply, we should live to see Mashiach.

And not only you, but all Jews who live today. And it should happen “ba’agala u’vizman kariv”, it should happen quickly, “v’imru amen”, and the congregation says amen. The Rambam will now say precisely how the relationship goes here between the prayer leader and the congregation. Here he recounts the language. “Yehei sh’mei raba m’varach l’alam ul’almei almaya”, may the name of Hashem be blessed forever and ever, eternally. And here several expressions of praise, “yitbarach v’yishtabach v’yitpa’ar”, back to the holy tongue, “v’yitromam v’yitnasei v’yit’hadar v’yit’aleh v’yit’halal sh’mei d’kudsha b’rich hu”, may the name of the Holy One Blessed be He be exalted and so forth, and it should be “l’eila” the name more than all blessings, as we had again such a thing. L’eila mikol birchata, exalted above all blessings, ah, exalted above all blessings, as it says here. L’eila, greater, exalted above all blessings, songs, praises, v’nechamata. Interesting, nechamata, very strange I don’t understand how it comes in. Nechamata by us looks like not a matter of praise, something special, but here it looks like a nechamata, da’amiran b’alma v’imru amen.

Discussion: What Does “Nechamata” Mean in Kaddish?

It’s a question, there are several approaches that explain what this nechamata here is. Apparently it means an expression of praise, eh, that is not known. I’ll tell you what I think yes. No, it looks like it is indeed a matter of comforting as it were. There is such a thing, ah, nitzchuni banai. There is such a concept like nechamtani as it were, it should be again a revelation of His glory, and this should be a comfort for the Shechinah in exile. No, I didn’t say such an explanation, I don’t know if it’s a simple explanation.

Law 3 – The Congregation’s Response: Who Says What

So, the Rambam now says, how will the Rambam now give us a bit how it works. When he says, what should be next? Who says what the prayer leader says it, and he will now say, when the prayer leader says “Yitgadal v’yitkadash sh’mei raba”, each one answers amen. And when he says “v’imru”, it’s understood, “v’imru”, and the congregation says amen. All who answer amen, and one answers the next piece. One says amen yehei sh’mei raba m’varach l’alam ul’almei almaya. The next piece, that’s what he must say.

Discussion: When Does One Answer Amen?

Speaker 1: If you want to say amen, or you want to say v’imru?

Speaker 2: No, v’imru amen, certainly. And you say amen, and they don’t say… When the congregation answers amen, when he finishes saying the word amen, or when he says amen does each one say with him the word amen?

Speaker 1: When he finishes.

Speaker 2: It makes sense to say v’imru amen, so it’s like he says with the congregation amen.

Speaker 1: No, I’m trying to understand such a thing, what does it make, you understand? V’imru means that you say amen, you say amen. But he doesn’t say just amen, he says amen at length like yehei sh’mei raba m’varach l’alam ul’almei almaya.

Speaker 2: Ah, he means to say the whole piece?

Speaker 1: Yes, certainly. They answer amen yehei sh’mei raba m’varach l’almei almaya, but only until here, not so? The Rambam doesn’t bring out the whole piece.

Speaker 2: Say.

Speaker 1: So that they should say the whole piece he doesn’t say. And only the words “yehei sh’mei raba m’varach l’alam ul’almei almaya”.

Speaker 2: And after that the prayer leader says further “yitbarach”? Because the prayer leader says after that “yehei sh’mei raba” when the congregation finishes?

Speaker 1: He doesn’t say.

Commandment of the Sages: With All One’s Strength

One minute, first, the Rambam says, “it is a commandment of the Sages and early ones”, the Sages and early ones commanded, they instructed, a commandment of the Sages, that “yehei sh’mei raba” should be said with all of a person’s strength, one should say it with all one’s strength.

Yes, we already spoke about what strength he means, it means with all one’s intention, as the law he already brought earlier. We already said what it means, speak loudly, not just say, but give a say. Not a scream like the customs that must be, not that is the word. In my opinion, I know that you are a relative who has interests, but I found what we need to correct. Gentlemen, it is 2026, the world is not perfect because there is a place where one screams too loudly for “yehei sh’mei raba”.

Order of Response to Yitbarach and Brich Hu

When he says, “when he says ‘yitbarach’, all the people answer ‘amen'”. One answers amen to this. “Yitbarach” – amen. Agrees. “When he says ‘brich hu’, they answer ‘amen'”. Also the same thing, when he says “brich hu”, the abbreviation of “brich hu”, they answer “amen”. “When he says at the end ‘imru amen’, all the people answer ‘amen'”. And in this order they answer in every Kaddish. This is always the order by every Kaddish. He already said more laws about amen, which we already spoke about amen chatufah, which he already said earlier.

Discussion: Our Custom vs. The Rambam

The only thing that we don’t do at all, is we don’t say the amen after “yitbarach”. We have a different custom, the Chassidim, that the congregation says with “yitbarach” also. There are those who say until the end. Because the Rambam looks like, we say “yehei sh’mei raba m’varach l’alam ul’almei almaya”, the cantor says “yitbarach”, and the congregation says “amen”. Because they say “l’alam ul’almei almaya”, and they say only the word “yitbarach”, it’s neither here nor there. But it came, they learned about this, it comes from somewhere, it’s not just a mistake. Here adam l’alma alma.

But the Beit Yosef, I remember that one says that one should say along, and make, not make, I don’t remember, some Torah there is about this why it comes. I don’t remember.

Law 4 – Kaddish Batra: Kaddish Titkabel

Okay, wait, now the Rambam will recount the next Kaddish. The Rambam says, “Every Kaddish that the prayer leader says…” The Rambam wrote the chapter “Kaddish Batra”, the Rambam writes, that we have a Kaddish, another Kaddish, a final blessing, a Kaddish with which one concludes the prayer. The Rambam says, “Every Kaddish that the prayer leader says after he completes the prayer after which nothing else is said”, the Kaddish that the prayer leader says at the end, after which one no longer says any davening, and one hears it, “v’yotz’in v’niftarin”, one departs, “nahagu ha’am kulan l’hosif bo”, the entire people are accustomed to add to this Kaddish another piece, such a blessing of the davening, such a conclusion to the davening, and it goes like this, also in Aramaic: “Titkabel tz’lotehon”, may the prayers be accepted, “v’tit’avid ba’utehon”, and may the request be fulfilled, and the same thing, the prayer and request of all the House of Israel before our Father in Heaven, and “yehei shlama min shmaya”, may there be peace from Heaven, and “siyata”, such help, help, “u’furkana u’ge’ulah”, “aleichon”, upon you, the congregation, “v’aleinu”, and upon us, “v’al kol Yisrael, v’imru amen”. “Oseh shalom bimromav”, the Almighty who makes peace in His heights, because as it says there in Rashi between fire and water, or whatever it is, there is peace between the heavenly host, “hu b’rachamav ya’aseh shalom al kol Yisrael”.

Discussion: Our Custom of Kaddish Titkabel

We don’t conduct ourselves like the Rambam, because we say Kaddish Titkabel right after Shemoneh Esrei, not right before we go home. This is the Kaddish that we say, the Kaddish Yatom that people say after Aleinu, would have been the Titkabel. Or this after Kvah, whenever it is. It’s a thought. Aha, interesting.

Kaddish Yatom – The Rambam Doesn’t Bring It

We haven’t yet had here the matter of an orphan, this is a thing that… No, the Rambam doesn’t bring it at all, it’s a later thing. Or… When is the first source that a Kaddish did that… If someone doesn’t have children the Rama says, he should adopt a little Kaddish. A little Kaddish is literally a synonym for a son who says Kaddish.

I mean that there is yes something like a story with Rabbi Akiva who met a boy who didn’t say with him, I think something like a midrash in midrashim.

No, but the Rambam doesn’t bring. The Rambam didn’t hear of Kaddish Yatom. He didn’t hear of it presumably. Barely what your stranger should say, he already makes a destruction on the Kaddish.

Kaddish Yatom, Kaddish D’Rabbanan, and Supplications

Digression: Kaddish Yatom — Historical Note

Speaker 1:

Eh good. We don’t feel like the Rambam, because we say Kaddish Titkabel right after Shemoneh Esrei, not right before we go home. This is the Kaddish that for example we said the Kaddish Yatom that people say after Aleinu, because it would have had to come after Titkabel, or at least after Kvah, when it is. That’s what I think.

Speaker 2:

Aha, interesting.

Speaker 1:

We haven’t yet had here the matter of an orphan, this is a thing that… No, the Rambam doesn’t bring it at all. It’s a later thing. When is the first source that Kaddish has to do that if someone doesn’t have children who say for him, one must take a little Kaddish? A little Kaddish is literally a synonym for a son who says Kaddish.

Speaker 2:

Yes, that is… I mean there is yes something like a story how Rabbi Akiva met a boy who didn’t… I don’t remember, I mean it’s a midrash, in midrashim.

Speaker 1:

No, but the Rambam doesn’t bring. The Rambam didn’t hear of Kaddish Yatom. He didn’t hear of it presumably. Can one do that your friend needs the thing, he doesn’t say, he doesn’t make for me God forbid the Kaddish Yatom. It’s not fitting for the Rambamists to be in the area.

Speaker 2:

Yes.

The Simple Explanation of Kaddish

Speaker 1:

But the simple explanation is simple, yes, if we’re already speaking about this. The simple explanation is that a Jew wants to say a piece for his father, so he is the prayer leader as he says Kaddish. It’s a short prayer, one gives a chance for people to be a prayer leader. It’s an important prayer, it’s a serious prayer, the Gemara says beautiful praises about it. Like one davens at the amud. And this makes sense why it was made in Aramaic, that the Jews for whom Aramaic is easier should specifically be able to say it. A very good explanation. That is simply the matter of why one says Kaddish.

Speaker 2:

Yes, it makes sense.

Speaker 1:

It’s like for example someone should introduce a short Yiddish prayer, like one does with small children, Ribono Shel Olam, such supplications that one gives in a language that everyone should understand, yes.

No, simply the simple historical is that Kaddish was made later. The Men of the Great Assembly still spoke the holy tongue, or did they specifically make the holy tongue, and after that one… This is my Gemara’s. I don’t know when one made it, one made it that the congregation should understand.

Speaker 2:

Yes.

Law 9: Kaddish D’Rabbanan

Speaker 1:

Kaddish D’Rabbanan. The next Kaddish the Rambam will recount is the Rambam’s chapter “Kaddish D’Rabbanan”. This is the Kaddish that the rabbis said after learning. The Rambam says, “Every ten from Israel who were engaged in the study of the Oral Torah”, specifically in the study of the Oral Torah. So interesting, why? On the Written Torah one thought, one says Kaddish, one says Kaddish after the reading, a normal Kaddish, not Kaddish D’Rabbanan.

Speaker 2:

Yes, but now is the reality that one reads. But what happens if a person wants to read the entire parsha in the middle of the week? If he has a minyan he can say Kaddish. Will he say Kaddish D’Oraita, not Kaddish D’Rabbanan.

Speaker 1:

Ah, it’s a different text?

Speaker 2:

Yes, it’s the other, it’s the regular Kaddish.

Speaker 1:

No, the text comes on the Oral Torah, what does it have to do with the Sages?

Speaker 2:

No, it makes sense.

Speaker 1:

Aha.

Speaker 2:

Interesting.

Speaker 1:

It’s explained, after the regular davening there is already the text that is attributed honor to the Torah. Here is something special for the Sages, for the Oral Torah. One says like this, “Yitgadal v’yitkadash sh’mei raba”. This one says standing.

Speaker 2:

Ah, okay.

“Even Midrashim and Aggadot”

Speaker 1:

He says, “even midrashim and aggadot”, even if one learns midrash or aggadah. What is the difference between midrashim and aggadot? Midrashim means midrash halachah, and aggadot means aggadata d’chachamim, like what we call midrashim.

Speaker 2:

No, midrashim means more midrash halachah, like Sifrei.

Speaker 1:

It could be that it can also be midrashim the midrashim, that he says a sermon on the parsha, or a midrash, or a sermon. Aggadah can be simply, one tells stories about Judaism.

One Says Standing

Speaker 1:

And when one concludes, “one of them says standing”, one stands up and he says standing.

Speaker 2:

Interesting, he already said that the prayer leader is standing, because it was already that the prayer leader…

Speaker 1:

Yes, I mean it was already that the prayer leader must be standing. The Rambam already said how he spoke about nefilat apayim.

Speaker 2:

Yehei lehon u’lechon (may there be for them and for you), may there be for them, chein v’chesed v’rachamim v’si’ata min kodam avuhon di vishmaya, v’imru amen (grace and kindness and mercy and assistance from before their Father in Heaven, and say amen). And we return, yehei shlama raba min shmaya v’si’ata u’furkana (may there be abundant peace from Heaven and assistance and redemption), as we already said by yehei shlama raba, v’hu b’rachamav ya’aseh shalom aleinu v’al kol Yisrael (and He in His mercy shall make peace upon us and upon all Israel). And this is the Kaddish D’Rabbanan, the Kaddish that we pray for the rabbis and their students.

When Do We Say Kaddish D’Rabbanan?

Halacha 6: Tachanun / Nefilat Apayim

Speaker 1:

Okay, now we can learn about tachanun (supplications). We learn about Kaddish and tachanun. Says the Rema, beginning the chapter. Says the Rema, “nahagnu” (we are accustomed), we are accustomed, and it’s already mentioned also in Hilchot Tefillah (Laws of Prayer), “l’hitchanen v’lomar pesukei tachanun b’nefilat panim” (to supplicate and say verses of supplication with falling on the face), to supplicate, to say verses of supplication with nefilat panim, when the face is bowed down, which the Rema explained precisely in Hilchot Tefillah what nefilat panim means, “v’omrim devarim, pesukim, eileh” (and we say things, verses, these). The following things. On Purim when we say all these things that are written here, all these verses of supplication, on Purim we don’t say this. We say like this: “lefanecha ani korei’a u’mishtachaveh” (before You I kneel and bow).

And they learned that there’s something called nefilat apayim (falling on the face). After davening, one bows down, falls down nefilat apayim, one stretches out the hands and feet, and one falls down on the ground, and then one supplicates. And it doesn’t say in the Rambam in Hilchot Tefillah what one must say then. One doesn’t have to say then, one can say whatever one wants.

Verses of Supplication That the Rambam Lists

Halacha 6 (Continued) — The Verses That One Says in Nefilat Apayim

The Language “Nahagnu” — A Personal Custom of the Rambam

Speaker 1: Yes, the language “nahagnu” is unique, does the Rambam do this sometimes?

Speaker 2: No, I think about this, because it’s not a custom of all communities or a custom.

Speaker 1: No, because it’s not.

Speaker 2: Because “nahagnu” means, you want to know what verses to say? I’ll give you, but one doesn’t have to say the verses, because the whole idea of tachanun is that one should say then what one wants. It’s not like for example Ma’amadot Zichronot Shabbat that Chazal already gave the verses. It’s a matter of saying verses of supplication, a language of supplication, and this is a good collection, a good track, a good, what do I know, whatever, playlist.

The Verses: Lefanecha Ani Korei’a U’mishtachaveh

Speaker 2: He says like this, ”lefanecha ani korei’a u’mishtachaveh u’mitchanen” (before You I kneel and bow and supplicate). Before whom? I’m lying here on the floor, before whom am I crying here? Before whom am I bowing? ”Adon olam, El elyon, El emet, va’adonei ha’adonim” (Master of the world, God Most High, God of truth, and Lord of lords).

Ki Lo Al Tzidkoteinu — The Word “Mafilim” Fits Nefilat Apayim

Speaker 2: ”Ki lo al tzidkoteinu anachnu mafilim” (for not upon our righteousness do we cast down), the word “mafilim” fits, not before You. We don’t claim because we believe in our righteousness, no mercy at all. It fits very strongly, nefilat apayim is indeed a strong way of submission. He says, if I were in the name of my righteousness, I could stand with a bit of pride, but I don’t come because of our righteousness, so I am mafil (casting down), I throw myself down with my supplications. ”Ki al rachamecha harabim” (but upon Your abundant mercies).

Mah Nomar Lefanecha — We Cannot Excuse Ourselves

Speaker 2: ”Mah nomar lefanecha” (what shall we say before You)? How can we excuse ourselves? ”Mah nedaber u’mah nitztadak” (what shall we speak and how shall we justify ourselves)? It’s our own fault, our troubles, or we accept the judgment. ”Chatanu v’avinu u’fashanu, anachnu va’avoteinu” (we have sinned and transgressed and rebelled, we and our fathers), we have done wrongs. ”V’sarnu mimitzotecha u’mimishpatecha hatovim” (and we have turned away from Your commandments and Your good laws), we have gone away from the mitzvot and laws of Hashem. So therefore, if there are troubles, we don’t come with complaints, we cannot come in the name of righteousness, because ”lecha Hashem hatzedakah v’lanu boshet hapanim” (to You, Hashem, is the righteousness and to us is the shame of face). We only have shame of face, we can only ask in the name of mercy.

Hoshcharu Faneinu — Bent Over from Sins

Speaker 2: And further, ”hoshcharu faneinu mipnei ra’av” (our faces are blackened from hunger), we are black. ”V’nichpefu komateinu” (and our stature is bent), we come bent over from sins. We don’t have a mouth with which to answer, with which to justify ourselves. ”V’lo metzach lomar rosh” (and no forehead to lift the head). We don’t have the pride, the brazenness.

When a person stands with someone, he has a raised head, and he shows his… he stands in a proper “posture”, that’s someone who has “self”… he has confidence in himself in short, “self-esteem”. But I’m bent over, I don’t want to show my forehead, because I know it’s my fault.

Eloha Boshti — I’m Ashamed to Lift My Head

Speaker 2: And further, Creator, ”Eloha boshti nichlam’ti l’harim Elokai panai eilecha” (my God, I am ashamed and embarrassed to lift my face to You), I’m ashamed to lift my head and show my face, to lift my head before You. ”Ki avonoteinu rabu l’ma’alah rosh” (for our iniquities have increased above our head).

It’s interesting, the mind is as if the person has on his head. Where do all the sins go? On his head. Perhaps into the mind, it’s on the head. With a bowed head. Ah, also has nefilat apayim, one lies on the ground, as if one has fallen under the great burden of sins and troubles. “Ki avonoteinu rabu l’ma’alah rosh v’ashmateinu gadlah ad lashamayim” (for our iniquities have increased above our head and our guilt has grown up to the heavens).

Ein Banu Ma’asim — Aseh Imanu Tzedakah L’ma’an Shmecha

Speaker 2: ”Ein banu ma’asim” (we have no deeds), again the same matter, that we don’t come in the name of what is coming to us, God forbid, because ”ein banu ma’asim” (we have no deeds). But what are we here? ”Aseh imanu tzedakah l’ma’an shmecha” (do with us charity for Your Name’s sake). Do for Your Name’s sake, ”kemo shehivtachtanu al yedei nevi’echa” (as You promised us through Your prophet), as You said in the name of… through the prophet.

He brings the verse in Isaiah, “l’ma’an shmi a’arich api” (for My Name’s sake I will lengthen My anger). The Almighty says, I will be ma’arich af (lengthen anger). Charon af (fierce anger) means when one becomes very… the anger keeps rising and rising until one takes revenge. Erech apayim (long of anger) means one becomes angry but one lengthens the anger, one doesn’t raise the temperature to the climax, to the revenge. “V’lit’hilati achtom lach l’vilti hachritecha” (and for My praise I will restrain for you so as not to cut you off). Achtom means, I will say with my seal… I don’t know what… achtom is the language of chilazon (snail), like erech… chilazon… chilazon is a… and lit’hilati is l’ma’an t’hilati. I will restrain my anger l’vilti hachrito (so as not to destroy him), I will hold my nose.

Lo L’ma’anchem — L’ma’an Shem Kodshi

Speaker 2: Further, ”lo l’ma’anchem ani oseh beit Yisrael ki im l’shem kodshi” (not for your sake do I act, House of Israel, but for My holy Name’s sake). The same thing, even when Jews are not worthy, do it for My holy Name’s sake.

Lo Lanu Hashem — L’ma’an Kevod Shimcha

Speaker 2: Further, ”lo lanu Hashem lo lanu” (not for us, Hashem, not for us), we say languages from Tehillim (Psalms), not about us does it come to us that You should help us or redeem the Jews, ”ki l’shimcha ten kavod” (but for Your Name give honor), for Your honor, ”al chasdecha v’al amitecha” (for Your kindness and Your truth). Because when the Almighty has mercy on Jews, even when it’s not coming to them, one will see Your kindness and one will see Your truth. ”Lamah yomru hagoyim ayeh na Eloheihem” (why should the nations say, where now is their God), do it for the honor of the Shechinah (Divine Presence), honor of the Almighty, so that the nations shouldn’t say, he brings the verse, ”lamah yomru hagoyim ayeh na Eloheihem”.

Ana Hashem Al Tefen — The Prayer of Moshe Rabbeinu

Speaker 2: ”Ana Hashem al tefen el keshi ha’am hazeh v’el risho v’el chatato” (please, Hashem, do not regard the stubbornness of this people and their wickedness and their sin), this is a verse from Moshe Rabbeinu, don’t look at the… there is such a thing that one relates to the Jews by the sins, they’re not worthy, but ”v’salachta la’avon ha’am hazeh” (and forgive the iniquity of this people), forgive them, ”k’godel chasdecha” (according to Your great kindness), like Your kindnesses, ”v’ka’asher nasata la’am hazeh miMitzrayim v’ad heinah” (and as You have forgiven this people from Egypt until now). Just as the Almighty forgave and carried the Jews with their difficulties through all the trials that our fathers tested them in the desert there, throughout all the trials the Almighty was nosei (carrying) their sins.

L’ma’an Shimcha Hashem V’salachta La’avoni

Speaker 2: ”L’ma’an shimcha Hashem v’salachta la’avoni ki rav hu” (for Your Name’s sake, Hashem, and forgive my iniquity for it is great). “Rav hu” means he, because Your Name Hashem is great, because the Almighty’s Name is great, You should forgive.

Hashem Shim’ah Hashem Slachah — The Conclusion of the Verses

Speaker 2: And we conclude with the verse, ”Hashem shim’ah, Hashem slachah, Hashem hakshivah va’aseh al te’achar, l’ma’ancha Elokai ki shimcha nikra al ircha v’al amecha” (Hashem hear, Hashem forgive, Hashem listen and act, do not delay, for Your sake my God for Your Name is called upon Your city and upon Your people).

These are the verses of supplication.

Discussion: The New Argument of “L’ma’an Kevodo” in Tachanun

L’ma’an Kevodo vs. Zechut Avot — A New Level

Speaker 2: It’s interesting, here in the verses of supplication it appears that if the Jews are not worthy, the other option is kevod Hashem (honor of God). And it’s interesting to me, in other places it was that we always say zechut avot (merit of the fathers), brit avot (covenant of the fathers). Here it appears somehow like even when brit avot doesn’t help, yes? It’s a new level, yes? Here we see it’s a new argument altogether that we haven’t had until now. Even we are not worthy, we have in the merit of the fathers. Here is something new, that when we are not worthy it’s l’ma’an kevodo (for His honor’s sake).

Speaker 1: As you remember that not from the hidden things, we say that if we’re talking about avodah zarah (idolatry), we say “l’ma’an shmo b’ahavah” (for His Name’s sake in love).

Speaker 2: And the Rambam already says yes, but it makes sense, because this is tachanun. Tachanun means a very sharp prayer.

This Is Plain Custom of the Rambam

Speaker 2: I want to emphasize that this appears to me that this is plain custom of the Rambam. The verses the Rambam himself compiled, because this came out to him that it fits to say by tachanun. But he doesn’t say that one must do it, he only says “nahagni” — I conduct myself. And already, in his beit midrash (study hall) they asked him what to say, he gave them these things. But it’s not “custom of the people”, the next piece is going to say “custom of the people”.

Comparison with “Zecher HaBrit” in Rishonim

Speaker 1: I remember more like “zecher habrit” (remembrance of the covenant) or those sorts of things. Where do we say that?

Speaker 2: Yes, in Rishonim.

Speaker 1: In Rishonim one says “akeidat Yitzchak tizkor” (remember the binding of Isaac).

Speaker 2: Ah, the Rambam also mentioned this asking in the merit of the Akeidah in the prayers that one says before the prayer of the Geonim. It says that the Almighty loves the Jews who are grandchildren of this.

Speaker 1: Yes, but it’s not a prayer, it’s more like a praise.

Discussion: “Mah Anu Mah Chayeinu” — Same Language, Different Meaning

Speaker 2: No, there we say “mah anu mah chayeinu” (what are we, what is our life), but “aval anachnu amcha bnei britecha, bnei Avraham ohavecha… l’fichach anachnu chayavim l’hodot lach” (but we are Your people, children of Your covenant, children of Abraham who loved You… therefore we are obligated to thank You).

Speaker 1: And now it also says “doro shel shemad” (generation of persecution), it’s actually the same “mah anu” there, but there it means something completely different.

Speaker 2: Because there he doesn’t say, “Ribbono shel Olam (Master of the Universe), I can’t ask You”. There he says, “I’m nothing, but I’m so happy that I’m a grandchild of Avraham, Yitzchak and Yaakov”. That’s really a prayer.

Speaker 1: It’s interesting, the same language actually, but it’s in a different context, and apparently it has a different meaning.

Speaker 2: Well, well.

Halacha 7 — Custom of the People: Verses After Nefilat Apayim

Okay, “Custom of the People”, Let’s Move Forward

Speaker 2: Okay, “custom of the people”, let’s move forward. And he says further, ”v’nahag ha’am” (and the people are accustomed) after nefilat apayim, one stands up already. That is, all these prayers that the Rambam has listed here, one says while lying down. It’s a long prostration.

Says the Rambam, yes, “v’nahagu” (and they are accustomed). We learned in Hilchot Tefillah that one does nefilat apayim, one supplicates then. After one sits, one stands up, one says a bit more tachanun, as it says there. Says the Rambam what one says then.

Kshe’magbi’ah Panav Min HaKarka — The Verses When One Stands Up

Speaker 2: Yes, says the Rambam, one stands up from the nefilat apayim, ”kshe’magbi’ah panav min hakarka” (when he lifts his face from the ground), one lifts the face from where one was lying on the ground, ”b’pesukim eilu” (with these verses), with the verses that he has now listed. The next piece that the people conduct themselves to say is the prayer.

Speaker 1: Ah, the verses eilu are the verses that he says now, after one stands up.

Speaker 2: One supplicates with these verses when he lifts his face.

Speaker 1: Ah, after tachanun.

Speaker 2: After the tachanun there’s another supplication with the verses.

Va’anachnu Lo Neda Mah Na’aseh

Speaker 2: The verses are ”va’anachnu lo neda mah na’aseh ki alecha eineinu” (and we do not know what to do, but our eyes are upon You).

Speaker 1: Is it a verse?

Speaker 2: I think yes. Everything is verses. The Rambam says verses, one must believe it’s verses.

Speaker 1: Yes, it’s all verses. Divrei HaYamim (Chronicles).

Speaker 2: ”Va’anachnu lo neda mah na’aseh ki alecha eineinu”. He says that it’s very similar to the, that we know nothing, and we don’t come with our righteousness, our deeds, but with the mercy of Hashem.

Zechor Rachamecha Hashem — May Your Mercies Come Before Us

Speaker 2: ”Zechor rachamecha Hashem v’chasadecha ki mei’olam heimah” (remember Your mercies, Hashem, and Your kindnesses, for they are from eternity), because Your kindnesses are eternal. ”Al tizkor lanu avonot rishonim maher yekadmunu rachamecha” (do not remember for us the iniquities of the first ones, speedily may Your mercies come before us), Your mercies should come before us, should come toward us, yekadmunu, should come in front of us, ”ki dalonu me’od” (for we are brought very low), because we have no deeds, we only have mercies.

Speaker 2: ”Ozreinu Elohei yish’einu al devar kevod shmecha” (help us, God of our salvation, for the sake of the honor of Your Name).

Yehi Chasdecha Hashem Aleinu Ka’asher Yichalnu Lach

Speaker 2: “Yehi chasdecha Hashem aleinu ka’asher yichalnu lach”, just as we have hoped. We have hoped that the kindnesses should come about, because “im avonos tishmor Kah Hashem mi ya’amod”, if You will keep the sins against us, Hashem mi ya’amod, one will not be able to survive. “Ki imcha haslicha lema’an tivare”, You have the power of forgiveness so that You should be feared. So there is also the concept of lema’an shimcha hagadol.

Hashem hoshi’ah hamelech ya’aneinu beyom koreinu

Speaker 2: “Hashem hoshi’ah hamelech ya’aneinu beyom koreinu”, the King, the Almighty who is the King should help us when we call, beyom koreinu.

Ki hu yada yitzreinu zachor ki afar anachnu

Speaker 2: “Ki hu yada yitzreinu”, He knows our weakness, “zachor ki afar anachnu”.

Ozreinu Elokei yish’einu — everything lema’an shimcha

Speaker 2: “Ozreinu Elokei yish’einu v’samcheinu v’hatzileinu v’chaper chatoseinu lema’an shemecha”, everything is literally the same thing, that we are worth nothing, we are dust, but only for kavod shemo we ask for mercy.

Halacha 8 — Tachanun after stiimas hayom

And so they are accustomed to say tachanun afterwards

Speaker 2: And so they are accustomed to say tachanun afterwards, there is a third tachanun, we didn’t learn two tachanuns, after the prayer that is called stiimas hayom, and afterwards there is something called hari’u laHashem, which is what we said Kadosh Kadosh Kadosh and also in those words.

The Order of Prayer According to the Rambam — End of Prayer, Tachanunin, and Shir Shel Yom

Verses of Seder Hayom — “Hashem Elokei Avraham Yitzchak v’Yisrael”

Speaker 1:

Everything is literally the same thing, that we are worth nothing, we are dust, but only for kavod shemo we ask for mercy.

And so they were accustomed in saying tachanunin, I don’t know why he added a third tachanunin. We learned two tachanunin, afterwards he added a third tachanunin. Afterwards he added a third tachanunin. Afterwards suddenly came seder hayom. And afterwards, what you said, seder hayom, which is what we learned from kedusha, and also the “Baruch kevod” in those pieces. Afterwards they added the tachanunin that we know from the end of “U’va l’Tzion”.

Now is seder hayom. Yes, the Rambam began seder hayom with “U’va l’Tzion”. I don’t know, but that’s it.

One says like this: “Hashem Elokei Avraham Yitzchak v’Yisrael avoseinu, shamra zos l’olam leyetzer machashavos levav amecha, v’hachen levavam eilecha”. I think it means the prayer that Shlomo HaMelech prayed then. This comes from zechus avos.

Speaker 2:

Ah, okay, continue.

Speaker 1:

That it’s the prayer that he prayed, that the Almighty should help the Jews. That’s what I think. Divrei HaYamim, that it’s a prayer that one should have hachna’as hayetzer, “v’hachen levavam eilecha”. That it should be in the merit of Avraham, Yitzchak and Yaakov, or in the merit of the prayer, or as you say.

Verses of Selichos — “V’hu rachum” and “Ki atah Hashem tov v’salach”

Speaker 1:

“V’hu rachum yechaper avon v’lo yashchis, v’hirba l’hashiv apo v’lo ya’ir kol chamaso”. This is also a part of selichos. It’s also a smaller selichos, we say indeed avonos, but that the Almighty should forgive with mercy and not take revenge, not give the punishment.

“Ki atah Hashem tov v’salach, v’rav chesed l’chol kore’echa”.

“Tzidkascha tzedek l’olam v’Sorascha emes”. And tzidduk hadin, which means that truly it comes to us.

“Mi Kel kamocha” — Verses from Michah the Prophet

Speaker 1:

“Mi Kel kamocha nosei avon v’over al pesha lish’eris nachalaso”, the Almighty is nosei avon v’over al pesha for His Jews. “Lo hechezik la’ad apo ki chafetz chesed hu”, the Almighty doesn’t hold His anger, His charon af.

One asks, “yashuv yerachamenu yichbosh avonoseinu”, should contain our sins and have mercy on the Jews, “v’sashlich bimtzulos yam kol chatosam”, should contain and throw away the sins.

This is all “Mi Kel kamocha”, yes, the Jews are on the level of Michah. “Yashuv yerachamenu yichbosh avonoseinu v’sashlich bimtzulos yam kol chatosam. Titen emes l’Yaakov chesed l’Avraham asher nishbata la’avoseinu mimei kedem”, fulfill the promise to Yaakov and Avraham in order to have mercy on the children.

Verses of Praise — “Baruch Hashem yom yom”

Speaker 1:

“Baruch Hashem yom yom ya’amos lanu”, should bestow upon us, “ha’Kel yeshuaseinu selah. Hashem tzeva’os imanu misgav lanu Elokei Yaakov selah. Hashem tzeva’os ashrei adam botei’ach bach”.

“Baruch Elokeinu sheberanu lichvodo” — Praise after the tachanunin

Speaker 1:

And here comes this, this is no longer tachanun, this is one ends with such praise: “Baruch Elokeinu sheberanu lichvodo v’hivdilanu min hato’im v’nasan lanu Toras emes”, through Moshe Rabbeinu, yes, interesting. “V’chayei olam nata besocheinu”. He planted in us, the Torah He planted in the manner of chayei olam, nata besocheinu.

Yes, but chayei olam still means that the Torah is, after all the Torah is that one should merit chayei olam, not that one has the Torah forever. The Rambam’s version in Birkas HaTorah was also like this, “nata besocheinu”.

Discussion: How does “v’hivdilanu min hato’im” fit after the tachanunin?

Speaker 1:

It’s interesting, because the same people who until now spoke about their own deeds, now say “v’hivdilanu min hato’im v’nasan lanu Toras emes”. That means, even if one didn’t follow, but we have the Torah.

Speaker 2:

No, but it makes sense, because kedushasa d’sidra is essentially after one has learned a bit, it’s like Birkas HaTorah she’l’achareha a little. It doesn’t come technically, but it’s connected with Torah. One says like…

“HaRachaman hu yiftach libeinu” — Request for Torah

Speaker 1:

Now one asks, “HaRachaman hu yiftach libeinu b’Talmud Toraso v’yasem b’libeinu ahavasо v’yir’aso la’asos retzono kirtzono”. It’s interesting, one should do the will of Hashem the will of Hashem. The Almighty wants one should do His will, therefore one should do His will, so one should do the Torah and mitzvos according to the Torah and mitzvah, one should do mitzvos, but kirtzono, not la’asos retzoni kirtzono, which means because I have a calculation too.

Speaker 2:

Okay, like it says here “aseh retzono kirtzono”, ah.

Speaker 1:

One should not la’asos retzoni kirtzono, but la’asos retzono kirtzono.

Speaker 2:

Yes yes.

Speaker 1:

“V’l’avdo b’levav shalem uv’nefesh chafetza”, that I should be able to serve the Almighty with a lev shalem. “Lema’an lo niga larik v’lo neled labehala”, that one should not… yes, without Torah our life is larik and labehala.

This World, the Days of Mashiach, and the World to Come

Yes. Okay.

✨ Transcription automatically generated by OpenAI Whisper, Editing by Claude Sonnet 4.5, Summary by Claude Opus 4.6

⚠️ Automated Transcript usually contains some errors. To be used for reference only.

EN English ›

📄 Download Transcript PDF Auto Translated 📋 Shiur Overview Summary of Shiur – Rambam Nu…

📄 Download Transcript PDF

Auto Translated

📋 Shiur Overview

Summary of Shiur – Rambam Nusach HaTefillah, Chapter 4

—

Kaddish Batra – Titkabel

Chiddushim and Explanations:

—

Halacha 9 – Kaddish DeRabbanan

Explanation: After learning Torah shebe’al peh with a minyan, one person says Kaddish DeRabbanan standing.

Chiddushim and Explanations:

4. Nusach of Kaddish DeRabbanan — content: The Rambam brings the full nusach:

– “Yitgadal veyitkadash shemeih rabba” — the future tense refers to “shemeih,” as it were the Almighty who is destined to renew His world.

– “Lemefrak chayya ule’ga’ol” — the redemption that brings techiyat hameitim, chiddush ha’olam.

– “Veyamlich malchutei veyatzmach purkanei veykarev meshichei” — here we return to the language of regular Kaddish. “Yevei meshichei” — “meiti” means to bring in Aramaic.

6. “Bechol atar ve’atar”: We request not only for those who are here in this place, but also for all other places.

—

Halacha 11 – Tachanunin / Nefilat Apayim

The Rambam’s words: “Nahagnu lehitchanen velomar pesukei tachanunin binefilat panim” — We are accustomed to say pesukei tachanunin with nefilat panim (face bowed down).

The Pesukim That the Rambam Enumerates

Chiddushim and Explanations:

1) The language “nahagnu” — a personal custom of the Rambam:

2) The word “mafilim” fits nefilat apayim:

3) “Lema’alah rosh” — sins on the head:

4) “Azut metzach” — the forehead and pride:

5) The main argument of the tachanunin — for the sake of His name:

6) Chiddush: a new “level” of argument — for His name vs. merit of the forefathers:

7) Comparison with “mah anu mah chayeinu” — same language, different meaning:

8) “Achtam” — language of chotam (nose):

By the pasuk “velitehilati achtom lach” — “achtom” is the language of chotam — I will hold my nose, meaning restraining the anger (erech apayim).

—

After Nefilat Apayim — Pesukim When One Stands Up

The Rambam’s words: “Venahag ha’am” — after one lifts one’s face from the ground (“keshe’magbiah panav min hakarka”), one says more pesukim.

Explanation: After nefilat apayim, when one stands up, one says another set of pesukim. This is a second stage of tachanunin.

Chiddushim and Explanations:

1) “Nahag ha’am” vs. “nahagnu”:

Here the Rambam uses the language “nahag ha’am” — this is already a broader custom of the people, not just the Rambam’s personal custom like “nahagnu” earlier.

2) The pesukim after standing up:

“Baruch Elokeinu sheberanu lichvodo vehivdilanu min hato’im venatan lanu Torat emet vechayei olam nata betocheinu.”

Explanation: A praise that the Almighty has separated us from those who go on false paths, and given us Torat emet.

Chiddushim:

—

“HaRachaman hu yiftach libeinu” — Request for Torah

“HaRachaman hu yiftach libeinu beTalmud Torato veyasem belibeinu ahavato veyirato la’asot retzono kirtzono.”

Rambam Laws of Prayer and Priestly Blessing – The Text of Prayer Chapter 4: Kaddish, Supplications, and the Order of Prayer After Shemoneh Esrei

Introduction – Where We Are Holding in Our Study

Law 1 – Times for Reciting Kaddish: When Kaddish is Said

Explanation: The General Rule of Kaddish

After Seder HaYom

After Torah Reading

“And when one completes the Torah reading”, the same thing when one finishes reading the Torah. The third occasion when one says Kaddish is when one finishes reading the Torah.

After Supplications and After Torah Study

Law 2 – The Text of Kaddish

Yes, one says simply, we should live to see Mashiach.

Discussion: What Does “Nechamata” Mean in Kaddish?

Law 3 – The Congregation’s Response: Who Says What

Discussion: When Does One Answer Amen?

Speaker 1: If you want to say amen, or you want to say v’imru?

Speaker 1: When he finishes.

Speaker 2: It makes sense to say v’imru amen, so it’s like he says with the congregation amen.

Speaker 2: Ah, he means to say the whole piece?

Speaker 1: Yes, certainly. They answer amen yehei sh’mei raba m’varach l’almei almaya, but only until here, not so? The Rambam doesn’t bring out the whole piece.

Speaker 2: Say.

Speaker 1: So that they should say the whole piece he doesn’t say. And only the words “yehei sh’mei raba m’varach l’alam ul’almei almaya”.

Speaker 2: And after that the prayer leader says further “yitbarach”? Because the prayer leader says after that “yehei sh’mei raba” when the congregation finishes?

Speaker 1: He doesn’t say.

Commandment of the Sages: With All One’s Strength

Order of Response to Yitbarach and Brich Hu

Discussion: Our Custom vs. The Rambam

But the Beit Yosef, I remember that one says that one should say along, and make, not make, I don’t remember, some Torah there is about this why it comes. I don’t remember.

Law 4 – Kaddish Batra: Kaddish Titkabel

Discussion: Our Custom of Kaddish Titkabel

Kaddish Yatom – The Rambam Doesn’t Bring It

I mean that there is yes something like a story with Rabbi Akiva who met a boy who didn’t say with him, I think something like a midrash in midrashim.

No, but the Rambam doesn’t bring. The Rambam didn’t hear of Kaddish Yatom. He didn’t hear of it presumably. Barely what your stranger should say, he already makes a destruction on the Kaddish.

Kaddish Yatom, Kaddish D’Rabbanan, and Supplications

Digression: Kaddish Yatom — Historical Note

Speaker 1:

Speaker 2:

Aha, interesting.

Speaker 1:

Speaker 2:

Yes, that is… I mean there is yes something like a story how Rabbi Akiva met a boy who didn’t… I don’t remember, I mean it’s a midrash, in midrashim.

Speaker 1:

Speaker 2:

Yes.

The Simple Explanation of Kaddish

Speaker 1:

Speaker 2:

Yes, it makes sense.

Speaker 1:

Speaker 2:

Yes.

Law 9: Kaddish D’Rabbanan

Speaker 1:

Speaker 2:

Speaker 1:

Ah, it’s a different text?

Speaker 2:

Yes, it’s the other, it’s the regular Kaddish.

Speaker 1:

No, the text comes on the Oral Torah, what does it have to do with the Sages?

Speaker 2:

No, it makes sense.

Speaker 1:

Aha.

Speaker 2:

Interesting.

Speaker 1:

Speaker 2:

Ah, okay.

“Even Midrashim and Aggadot”

Speaker 1:

Speaker 2:

No, midrashim means more midrash halachah, like Sifrei.

Speaker 1:

It could be that it can also be midrashim the midrashim, that he says a sermon on the parsha, or a midrash, or a sermon. Aggadah can be simply, one tells stories about Judaism.

One Says Standing

Speaker 1:

And when one concludes, “one of them says standing”, one stands up and he says standing.

Speaker 2:

Interesting, he already said that the prayer leader is standing, because it was already that the prayer leader…

Speaker 1:

Speaker 1:

Speaker 2:

Yes. Wannabes.

Speaker 1:

Wannabes. Students of Torah scholars. They come under… They grow under the…

Conclusion of the Text

Speaker 2:

When Do We Say Kaddish D’Rabbanan?

Speaker 2:

Speaker 1:

Speaker 2:

No, we did something that after Rabbi Yishmael Omer, the translation from the beginning of davening or after, or both, one says a part of this.

Speaker 1:

Speaker 2:

Ah, on this comes the Kaddish D’Rabbanan. And the same thing, Rabbi Yishmael Omer is a… yes.

Speaker 1:

Speaker 2:

Ah. There’s our place, there’s the place.

Speaker 1:

Ahh. Already.

Halacha 6: Tachanun / Nefilat Apayim

Speaker 1:

Verses of Supplication That the Rambam Lists

Halacha 6 (Continued) — The Verses That One Says in Nefilat Apayim

The Language “Nahagnu” — A Personal Custom of the Rambam

Speaker 1: Yes, the language “nahagnu” is unique, does the Rambam do this sometimes?

Speaker 2: No, I think about this, because it’s not a custom of all communities or a custom.

Speaker 1: No, because it’s not.

Speaker 2: Because “nahagnu” means, you want to know what verses to say? I’ll give you, but one doesn’t have to say the verses, because the whole idea of tachanun is that one should say then what one wants. It’s not like for example Ma’amadot Zichronot Shabbat that Chazal already gave the verses. It’s a matter of saying verses of supplication, a language of supplication, and this is a good collection, a good track, a good, what do I know, whatever, playlist.

The Verses: Lefanecha Ani Korei’a U’mishtachaveh

Speaker 2: He says like this, ”lefanecha ani korei’a u’mishtachaveh u’mitchanen” (before You I kneel and bow and supplicate). Before whom? I’m lying here on the floor, before whom am I crying here? Before whom am I bowing? ”Adon olam, El elyon, El emet, va’adonei ha’adonim” (Master of the world, God Most High, God of truth, and Lord of lords).

Ki Lo Al Tzidkoteinu — The Word “Mafilim” Fits Nefilat Apayim

Speaker 2: ”Ki lo al tzidkoteinu anachnu mafilim” (for not upon our righteousness do we cast down), the word “mafilim” fits, not before You. We don’t claim because we believe in our righteousness, no mercy at all. It fits very strongly, nefilat apayim is indeed a strong way of submission. He says, if I were in the name of my righteousness, I could stand with a bit of pride, but I don’t come because of our righteousness, so I am mafil (casting down), I throw myself down with my supplications. ”Ki al rachamecha harabim” (but upon Your abundant mercies).

Mah Nomar Lefanecha — We Cannot Excuse Ourselves

Speaker 2: ”Mah nomar lefanecha” (what shall we say before You)? How can we excuse ourselves? ”Mah nedaber u’mah nitztadak” (what shall we speak and how shall we justify ourselves)? It’s our own fault, our troubles, or we accept the judgment. ”Chatanu v’avinu u’fashanu, anachnu va’avoteinu” (we have sinned and transgressed and rebelled, we and our fathers), we have done wrongs. ”V’sarnu mimitzotecha u’mimishpatecha hatovim” (and we have turned away from Your commandments and Your good laws), we have gone away from the mitzvot and laws of Hashem. So therefore, if there are troubles, we don’t come with complaints, we cannot come in the name of righteousness, because ”lecha Hashem hatzedakah v’lanu boshet hapanim” (to You, Hashem, is the righteousness and to us is the shame of face). We only have shame of face, we can only ask in the name of mercy.

Hoshcharu Faneinu — Bent Over from Sins

Speaker 2: And further, ”hoshcharu faneinu mipnei ra’av” (our faces are blackened from hunger), we are black. ”V’nichpefu komateinu” (and our stature is bent), we come bent over from sins. We don’t have a mouth with which to answer, with which to justify ourselves. ”V’lo metzach lomar rosh” (and no forehead to lift the head). We don’t have the pride, the brazenness.

Eloha Boshti — I’m Ashamed to Lift My Head

Speaker 2: And further, Creator, ”Eloha boshti nichlam’ti l’harim Elokai panai eilecha” (my God, I am ashamed and embarrassed to lift my face to You), I’m ashamed to lift my head and show my face, to lift my head before You. ”Ki avonoteinu rabu l’ma’alah rosh” (for our iniquities have increased above our head).

Ein Banu Ma’asim — Aseh Imanu Tzedakah L’ma’an Shmecha

Speaker 2: ”Ein banu ma’asim” (we have no deeds), again the same matter, that we don’t come in the name of what is coming to us, God forbid, because ”ein banu ma’asim” (we have no deeds). But what are we here? ”Aseh imanu tzedakah l’ma’an shmecha” (do with us charity for Your Name’s sake). Do for Your Name’s sake, ”kemo shehivtachtanu al yedei nevi’echa” (as You promised us through Your prophet), as You said in the name of… through the prophet.

Lo L’ma’anchem — L’ma’an Shem Kodshi

Speaker 2: Further, ”lo l’ma’anchem ani oseh beit Yisrael ki im l’shem kodshi” (not for your sake do I act, House of Israel, but for My holy Name’s sake). The same thing, even when Jews are not worthy, do it for My holy Name’s sake.

Lo Lanu Hashem — L’ma’an Kevod Shimcha

Speaker 2: Further, ”lo lanu Hashem lo lanu” (not for us, Hashem, not for us), we say languages from Tehillim (Psalms), not about us does it come to us that You should help us or redeem the Jews, ”ki l’shimcha ten kavod” (but for Your Name give honor), for Your honor, ”al chasdecha v’al amitecha” (for Your kindness and Your truth). Because when the Almighty has mercy on Jews, even when it’s not coming to them, one will see Your kindness and one will see Your truth. ”Lamah yomru hagoyim ayeh na Eloheihem” (why should the nations say, where now is their God), do it for the honor of the Shechinah (Divine Presence), honor of the Almighty, so that the nations shouldn’t say, he brings the verse, ”lamah yomru hagoyim ayeh na Eloheihem”.

Ana Hashem Al Tefen — The Prayer of Moshe Rabbeinu

Speaker 2: ”Ana Hashem al tefen el keshi ha’am hazeh v’el risho v’el chatato” (please, Hashem, do not regard the stubbornness of this people and their wickedness and their sin), this is a verse from Moshe Rabbeinu, don’t look at the… there is such a thing that one relates to the Jews by the sins, they’re not worthy, but ”v’salachta la’avon ha’am hazeh” (and forgive the iniquity of this people), forgive them, ”k’godel chasdecha” (according to Your great kindness), like Your kindnesses, ”v’ka’asher nasata la’am hazeh miMitzrayim v’ad heinah” (and as You have forgiven this people from Egypt until now). Just as the Almighty forgave and carried the Jews with their difficulties through all the trials that our fathers tested them in the desert there, throughout all the trials the Almighty was nosei (carrying) their sins.

L’ma’an Shimcha Hashem V’salachta La’avoni

Speaker 2: ”L’ma’an shimcha Hashem v’salachta la’avoni ki rav hu” (for Your Name’s sake, Hashem, and forgive my iniquity for it is great). “Rav hu” means he, because Your Name Hashem is great, because the Almighty’s Name is great, You should forgive.

Hashem Shim’ah Hashem Slachah — The Conclusion of the Verses

Speaker 2: And we conclude with the verse, ”Hashem shim’ah, Hashem slachah, Hashem hakshivah va’aseh al te’achar, l’ma’ancha Elokai ki shimcha nikra al ircha v’al amecha” (Hashem hear, Hashem forgive, Hashem listen and act, do not delay, for Your sake my God for Your Name is called upon Your city and upon Your people).

These are the verses of supplication.

Discussion: The New Argument of “L’ma’an Kevodo” in Tachanun

L’ma’an Kevodo vs. Zechut Avot — A New Level

Speaker 2: It’s interesting, here in the verses of supplication it appears that if the Jews are not worthy, the other option is kevod Hashem (honor of God). And it’s interesting to me, in other places it was that we always say zechut avot (merit of the fathers), brit avot (covenant of the fathers). Here it appears somehow like even when brit avot doesn’t help, yes? It’s a new level, yes? Here we see it’s a new argument altogether that we haven’t had until now. Even we are not worthy, we have in the merit of the fathers. Here is something new, that when we are not worthy it’s l’ma’an kevodo (for His honor’s sake).

Speaker 1: As you remember that not from the hidden things, we say that if we’re talking about avodah zarah (idolatry), we say “l’ma’an shmo b’ahavah” (for His Name’s sake in love).

Speaker 2: And the Rambam already says yes, but it makes sense, because this is tachanun. Tachanun means a very sharp prayer.

This Is Plain Custom of the Rambam

Speaker 2: I want to emphasize that this appears to me that this is plain custom of the Rambam. The verses the Rambam himself compiled, because this came out to him that it fits to say by tachanun. But he doesn’t say that one must do it, he only says “nahagni” — I conduct myself. And already, in his beit midrash (study hall) they asked him what to say, he gave them these things. But it’s not “custom of the people”, the next piece is going to say “custom of the people”.

Comparison with “Zecher HaBrit” in Rishonim

Speaker 1: I remember more like “zecher habrit” (remembrance of the covenant) or those sorts of things. Where do we say that?

Speaker 2: Yes, in Rishonim.

Speaker 1: In Rishonim one says “akeidat Yitzchak tizkor” (remember the binding of Isaac).

Speaker 2: Ah, the Rambam also mentioned this asking in the merit of the Akeidah in the prayers that one says before the prayer of the Geonim. It says that the Almighty loves the Jews who are grandchildren of this.

Speaker 1: Yes, but it’s not a prayer, it’s more like a praise.

Discussion: “Mah Anu Mah Chayeinu” — Same Language, Different Meaning

Speaker 2: No, there we say “mah anu mah chayeinu” (what are we, what is our life), but “aval anachnu amcha bnei britecha, bnei Avraham ohavecha… l’fichach anachnu chayavim l’hodot lach” (but we are Your people, children of Your covenant, children of Abraham who loved You… therefore we are obligated to thank You).

Speaker 1: And now it also says “doro shel shemad” (generation of persecution), it’s actually the same “mah anu” there, but there it means something completely different.

Speaker 2: Because there he doesn’t say, “Ribbono shel Olam (Master of the Universe), I can’t ask You”. There he says, “I’m nothing, but I’m so happy that I’m a grandchild of Avraham, Yitzchak and Yaakov”. That’s really a prayer.

Speaker 1: It’s interesting, the same language actually, but it’s in a different context, and apparently it has a different meaning.

Speaker 2: Well, well.

Halacha 7 — Custom of the People: Verses After Nefilat Apayim

Okay, “Custom of the People”, Let’s Move Forward

Speaker 2: Okay, “custom of the people”, let’s move forward. And he says further, ”v’nahag ha’am” (and the people are accustomed) after nefilat apayim, one stands up already. That is, all these prayers that the Rambam has listed here, one says while lying down. It’s a long prostration.

Kshe’magbi’ah Panav Min HaKarka — The Verses When One Stands Up

Speaker 2: Yes, says the Rambam, one stands up from the nefilat apayim, ”kshe’magbi’ah panav min hakarka” (when he lifts his face from the ground), one lifts the face from where one was lying on the ground, ”b’pesukim eilu” (with these verses), with the verses that he has now listed. The next piece that the people conduct themselves to say is the prayer.

Speaker 1: Ah, the verses eilu are the verses that he says now, after one stands up.

Speaker 2: One supplicates with these verses when he lifts his face.

Speaker 1: Ah, after tachanun.

Speaker 2: After the tachanun there’s another supplication with the verses.

Va’anachnu Lo Neda Mah Na’aseh

Speaker 2: The verses are ”va’anachnu lo neda mah na’aseh ki alecha eineinu” (and we do not know what to do, but our eyes are upon You).

Speaker 1: Is it a verse?

Speaker 2: I think yes. Everything is verses. The Rambam says verses, one must believe it’s verses.

Speaker 1: Yes, it’s all verses. Divrei HaYamim (Chronicles).

Speaker 2: ”Va’anachnu lo neda mah na’aseh ki alecha eineinu”. He says that it’s very similar to the, that we know nothing, and we don’t come with our righteousness, our deeds, but with the mercy of Hashem.

Zechor Rachamecha Hashem — May Your Mercies Come Before Us

Speaker 2: ”Zechor rachamecha Hashem v’chasadecha ki mei’olam heimah” (remember Your mercies, Hashem, and Your kindnesses, for they are from eternity), because Your kindnesses are eternal. ”Al tizkor lanu avonot rishonim maher yekadmunu rachamecha” (do not remember for us the iniquities of the first ones, speedily may Your mercies come before us), Your mercies should come before us, should come toward us, yekadmunu, should come in front of us, ”ki dalonu me’od” (for we are brought very low), because we have no deeds, we only have mercies.

Speaker 2: ”Ozreinu Elohei yish’einu al devar kevod shmecha” (help us, God of our salvation, for the sake of the honor of Your Name).

Yehi Chasdecha Hashem Aleinu Ka’asher Yichalnu Lach

Hashem hoshi’ah hamelech ya’aneinu beyom koreinu

Speaker 2: “Hashem hoshi’ah hamelech ya’aneinu beyom koreinu”, the King, the Almighty who is the King should help us when we call, beyom koreinu.

Ki hu yada yitzreinu zachor ki afar anachnu

Speaker 2: “Ki hu yada yitzreinu”, He knows our weakness, “zachor ki afar anachnu”.

Ozreinu Elokei yish’einu — everything lema’an shimcha

Halacha 8 — Tachanun after stiimas hayom

And so they are accustomed to say tachanun afterwards

The Order of Prayer According to the Rambam — End of Prayer, Tachanunin, and Shir Shel Yom

Verses of Seder Hayom — “Hashem Elokei Avraham Yitzchak v’Yisrael”

Speaker 1:

Everything is literally the same thing, that we are worth nothing, we are dust, but only for kavod shemo we ask for mercy.

Now is seder hayom. Yes, the Rambam began seder hayom with “U’va l’Tzion”. I don’t know, but that’s it.

Speaker 2:

Ah, okay, continue.

Speaker 1:

Verses of Selichos — “V’hu rachum” and “Ki atah Hashem tov v’salach”

Speaker 1:

“Ki atah Hashem tov v’salach, v’rav chesed l’chol kore’echa”.

“Tzidkascha tzedek l’olam v’Sorascha emes”. And tzidduk hadin, which means that truly it comes to us.

“Mi Kel kamocha” — Verses from Michah the Prophet

Speaker 1:

Verses of Praise — “Baruch Hashem yom yom”

Speaker 1:

“Baruch Elokeinu sheberanu lichvodo” — Praise after the tachanunin

Speaker 1:

Discussion: How does “v’hivdilanu min hato’im” fit after the tachanunin?

Speaker 1:

Speaker 2:

“HaRachaman hu yiftach libeinu” — Request for Torah

Speaker 1:

Speaker 2:

Okay, like it says here “aseh retzono kirtzono”, ah.

Speaker 1:

One should not la’asos retzoni kirtzono, but la’asos retzono kirtzono.

Speaker 2:

Yes yes.

Speaker 1:

This World, the Days of Mashiach, and the World to Come

Speaker 1:

“Lema’an yezamercha chavod v’lo yidom, Hashem Elokai l’olam odeka”, so that I can always thank, “yihyu l’ratzon imrei fi”, etc.

Yes, now here one has already said tachanun three times, in practice, once tachanun, afterwards another tachanun, afterwards another…

Shir Shel Yom, L’David, and Ein Kelokeinu — “Minhag miktzas ha’am”

Speaker 1:

The Rambam held that one can get it from somewhere, perhaps he held that it’s not important enough, or a custom? I don’t know. It’s actually funny.

Discussion: The question of “Ein Kelokeinu” and versions

Speaker 1:

Perhaps you can’t say “Ein Kelokeinu Ein Kelokeinu”? Also here by “Ana” after “Baruch atah Hashem”?

Speaker 2:

No, we only said this for halacha l’ma’aseh, because he already said earlier…

Speaker 1:

Is “Ein Kelokeinu Ein Kelokeinu” brought somewhere already? Perhaps he says it later, in the prayer of Rosh Hashanah? I don’t think so. It’s funny.

No, I’m afraid it’s because he didn’t hold it so important. He says, but here you can already, it’s in the siddur, you don’t have it in my siddur.

Speaker 2:

Ah, there are indeed versions where the whole thing is written.

Speaker 1:

Ah, whoever says the whole thing. It turns out that it’s perhaps a question of a version. I don’t know.

End of Prayer — “Ach tzadikim” and Kaddish besra

Speaker 1:

Speaker 2:

Right, we also say it in the… before the Yom Tov versions. Okay.

Speaker 1:

Speaker 2:

Mmm, yes. And that’s everything.

Speaker 1:

Summary — The Order of Prayer of the Rambam

Speaker 1:

Speaker 2:

Yes. Okay.

✨ Transcription automatically generated by OpenAI Whisper, Editing by Claude Sonnet 4.5, Summary by Claude Opus 4.6

⚠️ Automated Transcript usually contains some errors. To be used for reference only.

📚 שיעור עיון בחברותא / Iyun B'Chavrusa

🎧 שמיעה / Listen

⬇ הורדה / Download

✍ עוד על פרק זה / More on This Chapter

הלכות תפילה וברכת כהנים פרק ד (תורגם אוטומטית)

תורגם אוטומטית סיכום השיעור 📋 סיכום שיעור – הלכות תפילה, פרק ד' (הל…
Laws of Prayer and the Priestly Blessing, Chapter 4 (Auto Translated)

📄 Download Transcript PDF Auto Translated 📋 Shiur Overview Summary of Shiur – Laws of Prayer, Chapter 4 (Laws 1–10) — Law…