אברהם האט זיך מתווכח געווען ווייל ער האט זיי ליב געהאט
📖 מקורות לשיעור לחץ לפתיחה
YI אידיש לחץ לפתיחה
סיכום השיעור 📋
דער גאנצער אַרגומענט-פלוס פון דעם שיעור: חסד, אמת, און אָביעקטיוו גוטס
—
א. אריינפיר: צוויי סאָרטן מענטשן — דער „תרח-מענטש” און דער „אברהם-מענטש”
עס איז דאָ א גרונט-חילוק צווישן צוויי טיפּן מענטשן:
– טיפּ א׳ — דער „תרח-מענטש”: ער געפינט קודם אויס וואָס דער צווייטער וויל הערן, און דאַן זאָגט ער עס. דאָס איז דער „פּאָליטיקאַנט” — ער האָט א חוש אויסצושמעקן וואָס יענער דאַרף.
– טיפּ ב׳ — דער „אברהם-מענטש”: ער זאָגט וואָס ער האַלט, אומאָפּהענגיק צי מ׳וויל עס הערן אָדער נישט. „כל העולם כולו מעבר אחד והוא מעבר אחד.”
געוויינטלעך איז מען משבח דעם צווייטן טיפּ — דער „אמת-מענטש,” דער מוטיגער. דער ערשטער ווערט באַטראַכט אַלס חנפן, אַ נמשך.
> ⟦זייט-באַמערקונג⟧ רוב פון די „אויבער-חכמים” וואָס רעדן בשבח פון דעם צווייטן טיפּ, לעבן עס אַליין נישט אויס.
—
ב. דער חידוש: א סתירה אין דער געוויינטלעכער באַטראַכטונג
דער שבח ווערט איבערגעדרייט:
– אויב דער ערשטער טיפּ = „איש החסד” (ער רעכנט זיך מיט יענעם, ער קעירט, ער וויל נישט וויי טון),
– דאַן דער צווייטער טיפּ = „איש הגבורה” — אָבער אפשר אויך א שטיקל אוממענטש, ווייל ער שטערט אַנדערע מענטשן. רוב מענטשן האָבן ליב צו הערן וואָס זיי ווייסן שוין — זיי אַנדערש צו זאָגן איז ממש „plain hurting.”
די סתירה: מ׳לויבט דעם צווייטן אַלס „אמת-מענטש,” אָבער אין דער זעלבער צייט קומט אויס אַז ער איז אַנטי-סאָציאַל — ער רעכנט זיך נישט מיט א צווייטן, וואָס איז אייגנטלעך א רשעות.
—
ג. דער תירוץ-אַנזאַץ: „פילט זיך” vs. „פילט זיך נישט” — ישות אַלס דער אמת׳ער פאַקטאָר
דער פּאַראַדאָקס ווערט אויפגעלייזט דורך א נייעם חילוק:
– מענטשן וואָס פילן זיך נישט: זיי קענען זיך אַליין נישט, זיי האָבן נישט קיין שטאַרקע אינערלעכע ישות. זיי ווייסן נאָר וואָס „די שוויגער זאָגט.”
– מענטשן וואָס פילן זיך זייער שטאַרק: זיי האָבן א שטאַרקע „אני,” א בולט׳דיגע ישות. ביי זיי „קאָכט זיך” וואָס זיי פאַרשטייען — עס שרייט הויך אין זיי.
דער עיקר חידוש: דער חילוק צווישן טיפּ א׳ און טיפּ ב׳ איז נישט מוט vs. פחד, און נישט גוט vs. שלעכט. דער חילוק איז ווי שטאַרק דער מענטש פילט זיך אַליין. דער „אמת-זאָגער” קעירט פונקט אַזוי פיל וועגן יענעם — נאָר זיין אייגענע ישות איז אַזוי הויך, אַזוי „loud,” אַז עס שרייט איבער דעם חשבון פון יענעמס געפילן. דאָס קען זיין לטובה (א מענטש וואָס איז „מער” האָט טאַקע מער זיך), אָבער עס קען אויך זיין סתם עגאָאיזם.
דער כּלל: ווער עס שרייט (הערט זיך אַליינס שטאַרק), הערט געוויינטלעך נישט אויס קיינעם אַנדערש. און פאַרקערט — ווער עס הערט יענעם אויס, וויל אָפט נישט זאָגן וואָס ער אַליין האַלט.
> ⟦קליינע אָפּשווייפונג⟧ דאָ ווערט גערעדט נישט וועגן חכמה, נאָר וועגן א „בעיסיק” פּסיכאָלאָגישע דינאַמיק — כאָטש חכמה וועט באַלד קומען.
—
ד. אברהם אבינו — א **דריטע סאָרט** מענטש
די שוועריקייט:
געוויינטלעך שטייט א מענטש אין א דילעמע:
– אויב ער קערט וועגן זיך → שרייט ער זיין מיינונג, הערט נישט יענעם.
– אויב ער קערט וועגן יענעם → הערט ער יענעם אויס, אָבער זאָגט נישט זיין אייגענע אמת.
דער חידוש נפלא:
אברהם אבינו איז געווען א דריטער סאָרט: ער האָט זיך אַליינס נישט אַזוי שטאַרק געהערט (זיין „איך” איז נישט געווען loud — „my personality is not so real to me, not so important to me”), אָבער ער האָט יענעם זייער שטאַרק געהערט. און דווקא ווייל ער האָט יענעם ליב געהאַט, האָט ער יענעם געוואָלט אויפקלערן — נישט פון אייגענע שטאָלץ, נאָר פון אהבה.
פאָרמולירונג: ווי מער אברהם האָט ליב געהאַט א צווייטן מענטש, אַלץ מער האָט ער אים געהאַלטן ביים אויפקלערן.
—
ה. ראיה פון מדרש: חסד + ויכוחים = איין זאַך
– פּסוק: אברהם איז געווען א מכניס אורח — חסד.
– מדרש (רמב״ן): אברהם האָט געפירט ויכוחים מיט נמרוד.
– קשיא: וויאַזוי שטימט חסד מיט ויכוחים?
– תירוץ: ביי אברהם איז דאָס ויכוח-פירן אַליין געווען אַן אַקט פון חסד — ער האָט זיך געדונגען מיט מענטשן ווייל ער האָט זיי ליב געהאַט, נישט ווייל ער האָט געוואָלט „געווינען.”
> ⟦נעבנפּונקט⟧ עס זענען דאָ קלוגע מענטשן וואָס פירן קיינמאָל נישט קיין ויכוחים — נישט ווייל זיי זענען בעסער, נאָר ווייל זיי „הערן זיך נישט אַזוי שטאַרק” — זייער פּערזענלעכקייט איז שטילער. דאָס איז נישט דאָס זעלבע ווי אברהם׳ס דרך.
> ⟦נאָך א נעבנפּונקט⟧ דער טענה „מ׳קען קיינמאָל נישט שאַפן דאָס” ווערט אָפּגעוויזן — דאָס זענען „אידעאָלאָגיעס פון יאוש.” מ׳קען אַלעמאָל אָפּטון.
—
ו. פאַרוואָס האָט אברהם׳ס פּראָיעקט געאַרבעט? — דער loser-פּראָבלעם
דער פּראָבלעם:
געוויינטלעך ווען מ׳פירט א ויכוח, וויל יעדער „געווינען.” קיינער וויל נישט זיין דער loser — אפילו אינטעלעקטועל. דערפאַר — ווען דו קומסט „אויסלערנען” יענעם מיט כּוח, מיט דיין שטאַרקייט — שטעלט ער זיך אַקעגן, אפילו אויב ער איז נישט גערעכט.
אברהם׳ס חידוש:
אברהם האָט געקענט באַשטיין צו זיין דער loser — ער האָט געפירט ויכוחים אַזוי אַז יענער איז געבליבן גערעכט, נישט ער. (דאָס איז „סתם א Socratic trick” — אָבער דער עיקר פּרינציפּ בלייבט.)
—
ז. קוגל קעגן ויכוח — פאַרוואָס „העלפט” קוגל בעסער?
דער פּשוט׳ער תירוץ (ווערט אָפּגעוויזן):
מענטשן זענען מגושם — זיי פאַרשטייען קוגל בעסער ווי שׂכל. דאָס ווערט אָפּגעוויזן — דאָס מיינט אַז דו קוקסט אַראָפּ אויף יענעם.
דער בעסערער פּשט:
ווען איך גיב קוגל — „א פּאָטעיטאָ איז אַרויסגעגאַנגען פון מיין אַקאַונט, אָנגעקומען צו דיין אַקאַונט.” יענער פילט: דו האָסט עפּעס געטון פאַר מיר. דערפאַר מאַכט ער זיך אויף.
אָבער ביי א ויכוח — נעמט מען צו פון יענעם: „דו האָסט געמיינט אַז דו ווייסט, יעצט turns out אַז דו ווייסט נישט.”
דער אמת׳ער פּראָבלעם מיט קוגל:
– אַסאַך מענטשן געבן קוגל ווייל זיי care’ן נישט וועגן יענעם — זיי האַלטן יענעם נישט פאַר א בר-דעת.
– שוחד און אמת זענען צוויי הפכים — פון קוגל לערנט מען נישט אויס קיין אמת, מ׳ווערט נאָר משוחד.
דער מסקנא-פּרינציפּ:
צו רעדן צו א מענטש מיט זיין שׂכל — דאָס הייסט צו רעדן צו א מענטש. דאָס מיינט: איך האַלט אַז דו ביסט א בר-דעת, א בר-שׂכל, א מענטש. איך וויל נישט בלייבן גערעכט — איך וויל אַז דו זאָלסט בלייבן גערעכט. דאָס איז דער אמת׳ער חסד — נישט קוגל, נאָר רעדן מיט יענעמס שׂכל.
—
ח. דער פּאַראַדאָקס פון רעדן צום שכל vs. רעדן צום בויך
ווען מען רעדט צו א מענטש דורך זיין שכל, באַהאַנדלט מען אים ווי א שכל׳דיגע באַשעפעניש — דאָס איז כבוד. ווען מען רעדט צו זיין בויך (מאַניפּולירט דורך געפילן/באַגערן), קוקט מען אויף אים אַראָפּ.
אָבער דער פּאַראַדאָקס: אין פּראַקטיק, ווען מיר רעדן צום שכל, פילט עס ווי מיר נעמען צו פון יענעם (ווייל מיר ווייזן אַז ער איז נישט גערעכט), און ווען מיר רעדן צום בויך, פילט עס ווי מיר געבן אים עפּעס. דאָס איז „איפכא מסתברא.” דער פּראָבלעם: מיר פאַרוואַנדלען שכל-רעדן אין א מאַכט-שפּיל — „איך בין גערעכט, דו ביסט נישט גערעכט.”
—
ט. אברהם אבינו׳ס מאָדעל: תורה-לערנען ווי קוגל-געבן
א מדרש: אברהם אבינו האָט געגעבן עסן פאַר געסט, און דער פנימיות׳דיגער מובן איז אַז ער האָט זיי אויסגעלערנט תורה. דאָס איז נישט „love bombing” (מאַניפּולאַציע דורך גוטסקייט). דער טיפער טייטש: אברהם האָט תורה געגעבן מיט דער זעלבער כוונה ווי מען גיט א קוגל — פאַר יענעם, נישט פאַר זיך. ווען מען גיט א קוגל, איז קלאָר אַז עס איז פאַר דעם אַנדערן. אברהם האָט תורה-לערנען געטון „בבחינת קוגל” — מיט דער זעלבער אומזעלבסטזוכטיגער מאָטיוואַציע.
—
י. דער גרויסער פּאַראַדאָקס: מענטשן האָבן פיינט אויסגעלערנט צו ווערן, אָבער ליב האָבן זייערע רבי׳ס
צד א׳:
רוב מענטשן (adults) האָבן פיינט ווען מען ווייזט זיי אַז זיי פאַרשטייען נישט. זיי קומען צו שיעורים וואו מען זאָגט זיי וואָס זיי ווייסן שוין. נייע זאַכן זענען אומבאַקוועם.
צד ב׳:
פונדעסטוועגן, תלמידים האָבן זייער ליב זייערע רבי׳ס! חסידים זענען מוסר נפש פאַר זייערע רבי׳ס! מענטשן ווילן טאַקע לערנען — א איד גייט צום רבי׳ן און זאָגט „לערן מיך אויס!”
באַווייזן מיט ביישפּילן:
באַבובער חסידים vs. ברסלב׳ער חסידים vs. ליובאַוויטשער חסידים — וויפיל מער דער רבי לערנט אויס, אַלץ שטאַרקער איז די התקשרות. דער ברסלב׳ער רבי לערנט אויס איין זאַך מער ווי דער באַבובער, דער ליובאַוויטשער נאָך מער — און פּראָפּאָרציאָנאַל וואַקסט די מסירת נפש. „בדוק ומנוסה” — רבי׳ס וואָס לערנען אויס האָבן שטאַרקערע חסידים.
דער שליסל-קשיא:
אויב דאָס איז אַזוי, פאַרוואָס ווען איך דינג זיך מיט א מענטש און לערן אים אויס אפילו צען זאַכן (מער ווי א רבי), ווערט ער נישט מיין חסיד, נאָר ער האָט מיך פיינט?
דער תירוץ:
ווען איך דינג זיך, טו איך עס געוויינטלעך פאַר זיך — איך וויל געווינען, איך פיל זיך שטאַרק. ווען איך טראַכט פון יענעם, הער איך זיך אויף צו דינגען ווייל איך פיל אַז איך רודף אים. אברהם אבינו אָבער האָט געקענט טראַכטן פון יענעם און זיך דאָך דינגען — ווייל זיין דינגען איז געקומען פון אמת׳ער זאָרג.
—
יא. „Being nice” vs. „Caring”
– Being nice איז געוויינטלעך אַז איך זאָל זיך נישט אומבאַקוועם פילן.
– Caring (זיך באמת׳דיג זאָרגן פאַר יענעם) איז אַסאַך שווערער ווי being nice.
– Caring קען אַמאָל מיינען שטרענג זיין — אָבער עס מוז קומען נישט פון דעם וואָס איך וויל געווינען, נאָר פון דעם וואָס איך גלייב אין יענעם, איך הער יענעם.
– דער ליובאַוויטשער רבי ווערט געברענגט אַלס דוגמא: זיין הצלחה איז געקומען פון א פלאַם פון אהבת ישראל — ער האָט ליב געהאַט אידן ווייל א איד איז א איד. דערפאַר האָט ער „געפאַנגען” אפילו מענטשן וואָס האָבן זיך נישט געצויגן צו אים.
> ⟦זייט-דיגרעסיע⟧ דער זעלבער מענטש וואָס זאָגט ער וויל אויסלערנען מענטשן, ווערט אויפגערעגט ווען א „נודניק” פרעגט איבער דריי מאָל. אויב דו ווילסט טאַקע לערנען, פאַרוואָס ביסטו נישט העפּי אַז יענער וויל לערנען פון דיר? „It turns out איך וויל נישט — איך וויל עפּעס אַנדערש.”
—
יב. זייט-דיגרעסיע: רבי׳ס וואָס דאַווענען/זינגען פאַר׳ן עמוד
> ⟦זייט-דיגרעסיע⟧ חסיד׳ישע רבי׳ס וואָס דאַווענען, זינגען, אָדער טאַנצן פאַר דעם עולם: זיי פּרובירן פילן וואָס זיי זאָגן — ז.ב. ביי „מנוחה ושמחה” פילן מנוחה ושמחה.
> א הומאָריסטישע קריטיק: פאַרוואָס זינגט מען „מנוחה ושמחה” מיט א טרויעריגן פּנים? די ווערטער שטימען נישט מיט דעם ניגון! (ער פאַרגלייכט עס צו ליל סליחות וואו אַלעס קלינגט גלייך טרויעריג.)
> דער עיקר פּונקט: ווען דער רבי קאָכט זיך אין זיין אייגענעם פילן, איז דאָס א פּראָבלעם — ווייל אויב ער וואָלט געטראַכט פון דעם עולם, וואָלט דאָס געווען אַנדערש.
—
יג. דער „אויטענטישער” רבי איז אייגנטלעך דער גרעסטער עגאָאיסט
דער רבי וואָס „קאָכט זיך” אין זיינע אייגענע געפילן ביים טיש, און מיינט אַז דאָס איז „אויטענטיש” ווייל ער טראַכט נישט פון דער עולם — איז אייגנטלעך דער גרעסטער עגאָאיסט. ער טראַכט נאָר פון זיך, נישט פון די מענטשן וואָס קומען צו אים. דאָס איז „איפכא מסתברא” — נישט טראַכטן פון יענעם איז נישט צדקות, ס׳איז „חיה רעה.”
—
יד. דער משל פון בעל-תפילה קעגן חזן
א נייער משל ווערט אַריינגעבראַכט — דער חילוק צווישן א בעל-תפילה און א חזן:
– בעל-תפילה: פילט די ווערטער, לעבט אַריין אין „ברוך אתה ה׳” — ער שפּירט וואָס ער זאָגט.
– חזן: טראַכט נישט פון דעם אינהאַלט, נאָר פון ווי דער קול קומט אַרויס — ער איז פאַרנומען מיט דער קונסט/טעכניק פון דער פּרעזענטאַציע.
דער מעזריטשער מגיד׳ס טייטש: „ויהי כנגן המנגן”
ווען דער זינגער ווערט אַזוי ווי דער כּלי וואָס ווערט געשפּילט — ווי א שופר — ער איז בטל פאַר דעם אור ה׳ וואָס קומט דורך אים, דעמאָלטס „ותהי עליו רוח ה׳.”
די פּראָוואָקאַטיווע פראַגע: ווער איז מער א „שופר” — דער חזן אָדער דער בעל-תפילה? דער חזן איז ליטעראַלי א שופר — ער זאָגט: איך בין נישט דאָ פאַר מיינע הרגשים, נאָר צו אַרויסגעבן דעם ניגון.
אָבער — א קאָמפּליקאַציע: ס׳קען זיין אַז דער חזן׳ס ניגון איז גאָרנישט — סתם א ווייזעניש. דער אידעאַל וואָלט געווען שניהם — איינער וואָס פאַרשטייט ביידע צדדים.
—
טו. דער עיקר-אַרגומענט: דער רבי דאַרף טראַכטן פון דער עולם, נישט פון זיך
דער רבי׳ס „דזשאָב” איז מעורר זיין דעם עולם. ער דאַרף זיך „אַוועקלייגן” — זיין אייגענע פּערזענלעכקייט צוריקשטעלן — און טראַכטן: וואָס דאַרף יענער הערן?
„דברים היוצאים מן הלב” ווערט שאַרף אומגעטייטשט: ווען עס בלייבט אין דיין לב, איז עס דיין זאַך, נישט יענעמס. דו מוזט רעדן צו יענעם — דורך קוגל, דרשה, ניגון — וואָס עס פּאַסט.
> ⟦זייט-דיגרעסיע: חסידישע מעשה⟧ א מגיד פרעגט א רבי: פאַרוואָס קריג איך נאָר פּעניס און דו קריגסט אַסאַך געלט? ענטפערט דער רבי: דו האָסט גערעדט אַזוי אַז מען האָט געזען ווי חשוב געלט איז פאַר דיר — האָבן זיי עס געהאַלטן. ביי מיר האָבן זיי געזען אַז געלט איז גאָרנישט ווערט — האָבן זיי עס אַוועקגעגעבן. נמשל: ווען דער רבי שפּירט זיך אַליין צופיל, בלייבט דאָס ביי אים; ווען ער איז בטל, גייט עס אַריבער צום עולם.
—
טז. דער פילאָזאָפישער יסוד: „גוט פאַר דיר” vs. „וואָס דו ווילסט”
דער קערן פון דעם גאַנצן שיעור:
– דער מאָדערנער סובדזשעקטיוויזם/עמאָטיוויזם מיינט: „גוט פאַר דיר” = וואָס דו מיינסט אַז דו ווילסט. דעריבער קען מען נישט טון יענעם א „טובה” וואָס ער אַליין פאַרשטייט נישט אַלס טובה.
– דער תורה׳דיגער שטאַנדפּונקט: ס׳איז דאָ אַן אָביעקטיוו „גוט” פאַר דיר, אפילו ווען דו ווייסט עס נישט. דיינע תאוות זאָגן דיר נישט וואָס איז אמת גוט — נישט אָביעקטיוו און נישט סוביעקטיוו.
– צו קעירן וועגן דיר מיינט צו קעירן וועגן וואָס דו דאַרפסט אמת׳דיג, נישט וואָס דו מיינסט אַז דו ווילסט.
– נאָר אויף דעם יסוד קען מען פילאָזאָפיש פאַרענטפערן: ווי קען איך זיין „גוט” צו דיר קעגן דיין ווילן? — ווייל ס׳איז דאָ אַן אמת וואָס איז גוט פאַר דיר, אפילו ווען דו ביסט „בתאוות.”
– אָן דעם — אויב מען איז א סובדזשעקטיוויסט — איז עס אוממעגלעך צו לערנען יענעם וואָס איז גוט, ווייל „גוט” איז נאָר וואָס ער אַליין פילט.
אַלע קאָנפיוזשאָנס וואָס זענען ביז אַהער באַשריבן — דער „אויטענטישער” רבי, דער בעל-תפילה vs. חזן, דער עגאָאיזם פון „איך בין גערעכט” — שטאַמען פון דער זעלבער טיפער כפירה: אַז „וואָס איך וויל” = „וואָס איז גוט”, און דעריבער ווען איינער קאָכט זיך אין „אמת,” קאָכט ער זיך אייגנטלעך אין זיך אַליין.
—
יז. דער פּראַקטישער משל — א מענטש וויל זיך גט׳ן
א איד קומט און זאָגט ער איז אומגליקלעך מיט זיין ווייב, ער שלאָגט זיך יעדן טאָג, ער פילט אַז ס׳איז די פאַלשע שידוך, און ער וויל זיך גט׳ן. אָבער דער מענטש מאַכט א טעות — ער ליידט נישט באמת, ער *דמיונ׳ט* אַז ער ליידט.
די שאלה: קען איך אים זאָגן: „דו ביסט ראָנג, דו ליידסט נישט אמת׳דיג, ס׳איז בעסער פאַר דיר צו בלייבן”? אפילו ווען ער וויינט יעדע נאַכט? אפילו ווען איך האָב קיין פּלאַן נישט ווי אַזוי ער זאָל אויפהערן וויינען — אפילו צוואַנציג יאָר?
דער ווידערשטאַנד פון דער מאָדערנער מענטאַליטעט:
רוב מענטשן וואָס האָבן אינטערנאַליזירט דעם היינטיגן צייטגייסט האַלטן אַז אַזא ענטפער איז אונמעגלעך. זיי קענען נאָר זאָגן „בדוחק”-תירוצים (אַרבעט דערויף צוויי יאָר, פּרובירט טעראַפּיע), אָבער נישט דעם פונדאַמענטאַלן ענטפער: „דו מאַכסט א טעות איבער דיין אייגענעם צושטאַנד.”
דער אָנקלאָג פון „obnoxious”: תלמידים רעאַגירן אַז אַזא ענטפער איז obnoxious — מ׳וועלידעיטעט נישט דעם מענטש.
דער קעגנ-אַרגומענט: וועלידעיטן איז נישט קיין מצוה
„זייט ווען איז וועלידעיטן א מענטשן געוואָרן א מצוה?” מיט קליינע קינדער קען מען מאַכן עמעצן פילן גוט, אָבער ביי א לעבנס-שאלה (גט׳ן אָדער נישט) דאַרף מען זאָגן דעם אמת, אפילו ווען דער מענטש וועט זיך נישט פילן וועלידעיטעד.
> ⟦זייט-דיגרעסיע: דער רעליגיעזער טעסט-קעיס⟧ ווען א מענטש וויל ווערן א גוי — און דו גלויבסט אמת׳דיג אַז אידישקייט איז דער אמת — קענסטו אים זאָגן „בלייב, דאָס איז בעסער פאַר דיר,” אפילו ער פילט אַנדערש. מענטשן באַהאַנדלען רעליגיע ווי א „joker card” — זיי לאָזן עס דורך נאָר ווייל ס׳איז רעליגיע, אָבער דער פּרינציפּ איז דער זעלבער אויך אין וועלטלעכע זאַכן.
—
יח. דער משל פון די אינפראַרויט-גלעזער (Train-משל)
א דראַמאַטישער משל: איך האָב ספּעציעלע גלעזער וואָס לאָזן מיך זען אַז א טרעין קומט גלייך וואו דו שטייסט. קיינער אַנדערש זעט עס נישט. איך גיב דיר א שטויס — דו לאַנדסט אין שפּיטאָל, אָבער דו ביסט לעבעדיג. בין איך געווען גערעכט עס צו טון?
א תלמיד ענטפערט: „יא, אָבער דו האָסט נישט גלעזער” (ד.ה. אין לעבנס-שאלות האָסטו נישט אַזא קלאָרקייט). דער ענטפער: דו ביסט מסכים אַז דער פּרינציפּ עקזיסטירט — אַז איינער וואָס זעט עפּעס וואָס אַנדערע זעען נישט, האָט א רעכט (און א פליכט) צו האַנדלען.
—
יט. דער נביא-פּאַראַלעל
דאָס איז פונקט וואָס א נביא איז: איינער וואָס זעט קלאָר ווי דער טרעין קומט, קיינער אַנדערש זעט עס נישט. ירמיהו הנביא האָט געוואָלט אויפהערן נביא׳ן — „ואמרתי לא אזכרנו ולא אדבר עוד בשמו” — אָבער „ויהי בלבי כאש בוערת עצור בעצמותי,” ער האָט נישט געקענט סטאָפּן. כובש נבואתו (איינער וואָס האַלט צוריק זיין נבואה) איז חייב מיתה — ווייל ער זעט דעם אמת און שווייגט.
דער פילאָזאָפישער עיקר-פּונקט:
פאַרוואָס האַלטן מענטשן אַז דאָס איז משוגע? ווייל מיר האָבן אינטערנאַליזירט אַז אַלע לעבנס-ענטפערס זענען נאָר סוביעקטיוו. ס׳איז נישטאָ קיין אמת׳דיגע, אָביעקטיווע ענטפער צו דער שאלה „זאָל א מענטש זיך גט׳ן אָדער נישט.” דאָס איז גראָדע דער יסוד פון דער גאַנצער קאָנפיוזשאָן — מיר האָבן אַוועקגעוואָרפן דעם באַגריף אַז ס׳איז דאָ אַן אָביעקטיווע „גוט” פאַר א מענטש, און דערפאַר שיינט יעדער אַזא ענטפער „obnoxious” אָדער „crazy.”
—
כ. דער גרונט-פּראָבלעם: מיר גלייבן נישט אין אָביעקטיוו גוט — און די קאָנסעקווענצן
מיר זענען אַלע איינגערעדט אַז ס׳איז נישט דאָ קיין אמת׳דיגער תירוץ אויף גרויסע לעבנס-פראַגן. מיר גלייבן אַז דער מענטש אַליין איז דער לעצטער שופט — אויב ער זאָגט ער ליידט, ליידט ער; אויב ער זאָגט ער איז גליקלעך, איז ער גליקלעך. קיינער האָט נישט קיין „רעכט” צו זאָגן אַז אַן אַנדערער איז wrong.
דאָס איז געבויט אויף אַן אמונה טפלה (וואָס האָט גוטע סיבות, אָבער איז פאָרט פאַלש) — אַז ס׳איז נישט דאָ אַזא זאַך ווי „אָביעקטיוו גוט”, נישט דאָ עפּעס וואָס איז אמת׳דיג גוט פאַר א מענטש אומאָפּהענגיק פון זיין אייגענע פילינג.
די קאָנסעקווענצן — גוטסקייט קאָלאַפּסט אין חנופה:
אויב ס׳איז נישט דאָ קיין אָביעקטיוו גוט, דעמאָלטס:
– „העלפן” ווערט בלויז חנפ׳ענען — מאַכן דעם אַנדערן פילן גוט, אָדער טון וואָס ער בעט.
– „א גוטער מענטש” זיין איז אוממעגלעך — מ׳איז אָדער אַן עגאָאיסט, אָדער א חנפ׳ענער.
– Being a good person collapses into flattering other people — ליטעראַלי קיין אַנדער מעגלעכקייט.
דאָס איז דער פּאַראַדאָקס פון אָנהייב: ווען איך טראַכט פון זיך, שטער איך יענעם; ווען איך טראַכט פון יענעם, העלף איך אים נישט. דער פּאַראַדאָקס עקזיסטירט נאָר ווייל מ׳האָט אויפגעהערט צו גלייבן אין אָביעקטיוו גוט.
—
כא. Divine Command Theory — און פאַרוואָס עס העלפט נישט
> ⟦זייט-דיסקוסיע⟧ א תלמיד פרעגט: ווער עס זאָגט „ווייל דער אייבערשטער האָט געהייסן” — מיינט ער דאָך אָביעקטיוו גוט?
ניין. Divine command theory איז נאָך א וועג צו זאָגן ס׳איז נישט דאָ קיין ריכטיג גוט — ס׳איז בלויז וואָס גאָט באַשליסט. א מענטש קען ענטפערן: „דער אייבערשטער האָט א דיעל? זאָל ער זיך אַליינס הייצן גיהנום!” — און דאָס וואָלט געווען לעגיטים לויט דעם שיטה. מיר פאָלגן דעם אייבערשטן ווייל ס׳איז גוט פאַר אונז — נישט בלויז ווייל ער איז שטאַרקער.
—
כב. אברהם אבינו — חסד און חכמה זענען איין זאַך
אברהם אבינו׳ס דיסקאַווערי פון רעליגיע און זיין חסד זענען די זעלבע זאַך:
– ער האָט דיסקאַווערט אַז ס׳איז דאָ א זאַך וואָס הייסט „טוב” — אמת׳דיג גוט.
– נאָר ווען מ׳גלייבט אין אמת׳דיג גוט, קען מען טון א טובה פאַר א צווייטן.
– חכמה און חסד זענען נישט קיין סתירה — זיי זענען די זעלבע זאַך: חסד מיינט נישט געבן יענעם וואָס ער טראַכט ער וויל, נאָר וואָס איז אמת׳דיג גוט פאַר אים. חכמה זאָגט וואָס איז גוט.
> ⟦זייט-דיסקוסיע⟧ דער איינוואַנד: „דו האָסט ליב צו לערנען — נו, דאָס איז דיין טעם, פאַרוואָס זאָל איך?” ענטפער: איך טענה נישט אַז ס׳איז גוט ווייל איך האָב עס ליב. איך טענה אַז ס׳איז גוט פאַר מענטשן באשר הם מענטשן. איך האָב עס ליב ווייל איך בין א מענטש — און דו דאַרפסט עס אויך ליב האָבן ווייל דו ביסט א מענטש. אויב דער אמונה איז אַז די איינציגסטע גוט איז וואָס מענטשן האָבן ליב, דעמאָלטס קען מען גאָרנישט זאָגן צו אַן אַנדערן מענטש — ס׳איז נישט דאָ קיין שפּראַך פון קאָנעקשאָן.
> ⟦זייט-דיסקוסיע: דער איינוואַנד פון „arrogance”⟧ א תלמיד פרעגט: איז עס נישט arrogant צו זאָגן פאַר אַנדערע וואָס איז גוט פאַר זיי? תשובה: אין פּרטות (דעטאַילס) איז עס זייער שווער — אפילו דער אייבערשטער דאַרף „אַראָפּגיין” (וירד ה׳ לראות) צו וויסן ספּעציפיקס. דאָס איז דער טייטש פון „הוו מתונים בדין” — מ׳דאַרף זיין פאָרזיכטיג מיט פּסק הלכה למעשה ווייל מ׳דאַרף וויסן אַלעס וואָס איז פאָרגעקומען אין דעם מענטש׳ס לעבן. אָבער באופן כללי — צו זאָגן כללות׳דיגע דרשות וואָס איז גוט פאַר מענטשן — דאָס איז עפּעס גאָר אַנדערש, און דאָס האָט אברהם אבינו געטון.
> ⟦אינטערעסאַנטע טעאָלאָגישע זייט-באַמערקונג⟧ דער רמב״ם׳ס טייטש פון „וירד ה׳” איז אַז גאָט׳ס „דזשאָב” איז צו טראַכטן פון דער גאַנצער וועלט (כללות), און אַראָפּצוגיין צו פּרטים איז „שווער” (כביכול, נישט לפי כבודו) — ס׳פאָדערט רעכענען א ביליאָן דעטאַילס.
—
כג. חסד vs. רחמנות — א נייע חילוק
רחמנות ווי א וועג פון העלפן — אָבער א באַגרענעצטע:
רחמנות מיינט: „דו ביסט אַזא נעבעך, איך גיי דיר העלפן.” דאָס איז אמת אין א געוויסן זין — אפילו ביי הקב״ה, ווי מ׳זאָגט „וירד ה׳” און „מדת רחמים” — אַז כדי צו רעדן מיט א מענטש דאַרף מען רעדן לויט וואָס ער טראַכט אַז ער וויל, נישט פון וואו איך שטיי. מ׳קען דאָס רופן א „טאַקטיק,” אָבער עס איז מער ווי א טאַקטיק — עס איז א ריאַלע נויטווענדיקייט. דער ביישפּיל: הקב״ה קומט צו אדם הראשון און פרעגט „איכה” — ער ווייס דאָך שוין, אָבער ער רעדט פון דעם מענטש׳ס פּערספּעקטיוו.
דאָס פּראָבלעם מיט רחמנות — שפּרינגען מדרגות:
עס איז עפּעס ראָנג מיט רעדן צו א מענטש פון 20 מדרגות ווייט פון וואו ער שטייט. פון איין אָדער צוויי מדרגות קען מען פּרובירן, אָבער נישט פון 20. דאָס איז נישט „שלעכט” אין דעם זין אַז עס איז ממש בייז, נאָר עס אַרבעט נישט — ווייל דער מענטש קען עס נישט אויפנעמען.
—
כד. שכר ועונש — ביידע זענען כפיה
[א הויפּט-חידוש]
מענטשן מיינען אַז אין דער היינטיגער וועלט האָט מען אויסגעטוישט די „שלעכטע” אַלטע מעטאָדע (סטראַשען מיט גיהנום) מיט א „שיינע” נייע מעטאָדע (לאָוו, עקסעפּטענס, וואַלידעישאַן, קענדיס). „כ׳האָב נייעס פאַר דיך — ביידע זענען כפיה.”
דער רמב״ם און דער זוהר זאָגן אַז שכר ועונש איז פאַר קליינע קינדער, פאַר ווייבער, און פאַר אונז — און דאָס מיינט נישט נאָר עונש, נאָר אויך שכר. ביידע מיינען אַז מ׳זאָגט נישט דעם אמת׳ן טעם. דער ביישפּיל: א קינד וויל גיין אין גאַס, מ׳גיבט אים א קענדי ער זאָל נישט גיין — ער טוט נאָך אַלץ נישט וואָס ער וויל, ער ווערט מאַניפּולירט.
קיין חילוק צווישן שכר און עונש אין רעספּעקט פאַר דעם מענטש:
ביידע — שכר און עונש — רעדן נישט צום מענטש „באשר הוא בעל דעת.” ביידע זאָגן: „דו פאַרשטייסט נישט וואָס איז גוט, לאָמיר דיך איינרעדן לויט דיין לעוועל.” דער ביישפּיל: מ׳ווייזט „די ביוטי פון אידישקייט” דורך גוטע קוגל — אָבער דאָס איז נישט אידישקייט, דאָס איז „די שקר פון אידישקייט.” דער אמת׳ער ביוטי מוז זיין אַז דער מענטש פאַרשטייט אַליינס וואָס איז גוט פאַר אים.
שכר/עונש איז גוט נאָר אַלס מיטל, נישט מצד עצמו:
שכר איז גוט אין דעם זין אַז עס פירט צום גוטן — אָבער נישט גוט מצד עצמו. אַזוי ווי א קענדי פאַר א קינד — מ׳מוז עס טון, אָבער עס איז נישט דער תכלית.
—
כה. צוריק צום יסוד: חסד קעגן רחמנות אין העלפן א צווייטן
דער הויפּט-נקודה:
מ׳קען נאָר באמת העלפן א צווייטן מענטש אויב מ׳ווייסט וואָס איז אמת׳דיג גוט. דער וואָס זאָגט אַז ס׳איז נאָר דאָ רחמנות — נאָר רעדן צו דיר לויט וואָס דו טראַכסט — טוט קיינמאָל נישט קיין טובה פאַר א צווייטן, ער מאַכט נאָר יענעם פילן גוט.
דער חילוק איז:
– חסד/אמת: מ׳וויל יענעם מאַכן באמת גוט — ווייל עס איז גוט. דאָס איז נישט א טאַקטיק, דאָס איז דער יסוד.
– טאַקטיקס (שיין זיין, דעבאַטירן, מקרב זיין): דאָס זענען מיטלען וויאַזוי צו דערגרייכן דעם ציל, אָבער נישט דער ציל אַליין.
—
כו. קריטיק פון „קירוב” אָן אמת׳ן יסוד
מענטשן וואָס נוצן נאָר די „שיינע טאַקטיק” — אַלעמאָל מקרב זיין, אַלעמאָל נעט זיין — אָבער אין תוך טראַכטן זיי: „נישטאָ אַזא זאַך ווי גוט, גוט מיינט ווען א מענטש פילט זיך גוט.” זיי מאַכן יענעם פילן גוט, מאַכן אים הנאה האָבן פון שבת, אָבער — אויב דער מענטש וואָלט קיינמאָל נישט אָנגעהויבן האָבן הנאה פון שבת, וואָלט דער מקרב אפשר גאָרנישט געטון. דאָס באַווייזט אַז ער גלויבט נישט אַז עס איז באמת גוט — ער גלויבט נאָר אין מאַכן מענטשן פילן גוט.
—
כז. דער צירקולאַרער פּראָבלעם פון „מאַכן מענטשנס לעבנס בעסער”
ווען איינער זאָגט „איך וויל נאָר מאַכן מענטשנס לעבנס בעסער,” מיינט דאָס אייגנטלעך נאָר — מאַכן זיי טראַכטן אַז זייער לעבן איז בעסער. אָבער אויב ס׳איז נישטאָ קיין אָביעקטיוו גוטס הינטער דעם, בלייבט אַלץ צירקולאַר — ס׳איז נאָר וועגן וואָס מענט
שן פילן, נישט וואָס טאַקע איז.
—
כח. דער „בעל-תשובה-מאַכער” — א פּראָוואָקאַטיווע פראַגע
שטעלט זיך פאָר אַז דער מענטש וואָס ווערט מקורב וועט דערנאָך קיין גוטן טאָג נישט האָבן אין זיין לעבן — ער וואָלט בעסער געווען א גוי. וואָלט דער קירוב-טוער עס נאָך אַלץ געטון?
רוב קירוב-מענטשן זענען אייגנטלעך מאָטיווירט דורך א עולם-הזה׳דיגע הנחה: OTD מענטשן זעהן אויס טרויעריג, פרומע אידן זעהן אויס גליקלעך — אַלזאָ לאָמיר זיי מאַכן פרום. דאָס גאַנצע איז געבויט אויף תאוות עולם הזה (וועלטלעכע באַגערן/געפילן), נישט אויף אמת׳דיגע אָביעקטיווע טובה.
דער „צוקערדיגער” אופן פון קירוב: „דו דאַרפסט נישט קיין קרעפּס, קענסט קומען אָן א קאַפּל” — אַלץ ווייך, קיינמאָל נישט שטרענג.
—
כט. דער אינדיקאַטאָר-טעסט: אויב מען גלויבט טאַקע אין אָביעקטיוו גוטס
אויב דער קירוב-טוער וואָלט טאַקע געגלויבט אַז ס׳איז דאָ אַן אמת׳דיגע אָביעקטיווע טובה, וואָלט ער כאָטש אַמאָל גערעדט שטרענג — „דברים קשים כגידים.” דאָס פאַקט אַז ער רעדט קיינמאָל נישט שטרענג, ווייזט אַז ער גלויבט נישט טאַקע אין אָביעקטיוו גוטס.
> ⟦זייט-דיגרעסיע: דער „אינדיווידזשועל” אויסרייד⟧ דער טענה „יעדער מענטש איז אַן אינדיווידזשועל” ווערט באַפרעגט סאַרקאַסטיש: ס׳איז נאָך קיינמאָל נישט געווען איין אינדיווידזשועל וואָס אַרבעט בעסער ווען מ׳שלאָגט אים (מ׳מירט אים)? עס ווערט געטענה׳ט אַז ס׳זענען דאָ אַסאַך אַזעלכע מענטשן.
—
ל. זייט-דיגרעסיע: באַאָבאַכטונג וועגן „גוטע” און „שלעכטע” מענטשן
> ⟦זייט-דיגרעסיע⟧ א סאָציאָלאָגישע באַאָבאַכטונג:
> – רוב מענטשן וואָס זענען שטרענג צו אַנדערע — זענען אויך שלעכט פאַר זיך אַליין.
> – רוב מענטשן וואָס זענען נעט צו אַנדערע — זענען אויך שלעכט ווען ס׳קומט צו זייערע אייגענע ענינים.
> – די גרעסטע בעלי-חסד, הצלה-מענטשן — ווען עפּעס רירט זיי אָן, קענען זיי הרג׳ענען א מענטשן. עפּעס שטימט נישט.
—
לא. משה רבינו אַלס קעגנביישפּיל צום „נעטן צדיק”
משה רבינו איז א ביישפּיל פון א צדיק וואָס איז נישט „נייס” געווען:
– ביי קרח — ער האָט נישט געזאָגט „נאָ פּראָבלעם.” ער האָט געזאָגט „לאָמיר זעהן ווער האָט רעכט” — און קרח איז פאַרברענט געוואָרן.
– ביי יתרו׳ס טעכטער — שטרענג.
– „הוכיחן משה שבעה” — ער האָט אַלעמאָל מוסר געזאָגט.
– משה איז געווען עניו מכל האדם, אָבער נישט נייס. ער איז געווען א גרויסער צדיק אָן דעם „נייסקייט”-מאַסקע.
קאָנטראַסט מיט אהרן:
אהרן איז געווען דער „נייסער” — ער האָט געהאָלפן די אידן, געזאָגט „איך ווייס אַז דו מיינסט גוט, לאָמיר מאַכן אַן עגל.” (אימפּליציט קריטיש — אהרן׳ס נייסקייט האָט געפירט צום עגל.)
> ⟦זייט-דיגרעסיע⟧ עס איז דאָ א „גאַנצע דרשה קעגן niceness” — א מענטש קען זיך טריינען נאָר צו מאַכן מענטשן happy, אָבער דאָס איז א פּערזענלעכקייט-פּראָבלעם, נישט אמת׳דיגע טובה. עס ווערט אָבער אָפּגעלאָזט אַלס „א גאַנץ אַנדערע דרשה.”
—
לב. דער הויפּט-טעזע אויסגעשפּראָכן קלאָר: אָן אָביעקטיוו גוטס איז העלפן מעטאַפיזיש אוממעגלעך
> „ס׳איז זייער שווער צו העלפן א צווייטן מענטש אמת׳דיג אויב מען גלויבט נישט אַז ס׳איז דאָ אַזא זאַך ווי אמת׳דיג גוט. אפשר איז עס ליטעראַלי אוממעגלעך — מעטאַפיזיש אוממעגלעך.”
ווייל: אויב ס׳איז נישטאָ קיין אָביעקטיוו גוטס פאַר יענעם, קען מען יענעם נאָר איינרעדן אַז ס׳גייט אים גוט — נישט טאַקע העלפן.
עס ווערט צוגעגעבן אַז מאַנכע קירוב-מענטשן מיינען עס טאַקע ערלעך — עס איז נישט אַלץ עגאָיזם. אָבער אויב ס׳איז נישטאָ וואָס איז „טאַקע גוט” פאַר יענעם, קען מען יענעם נישט העלפן.
—
לג. דער ביישפּיל פון שטראָף (Punishment) — ווייזט אונזער פאַרדרייטע שפּראַך
א לאַנגער ביישפּיל וועגן שטראָף/תפיסה צו באַווייזן ווי אונזער שפּראַך איז פאַרדרייט:
– אונזער נאָרמאַלע שפּראַך: מ׳לייגט א גנב אין תפיסה כדי צו באַשיצן אַנדערע מענטשן.
– די פראַגע: פאַרוואָס נישט זאָגן אַז ס׳איז גוט פאַר דעם גנב אַליין אַז ער זאָל נישט קענען גנב׳ענען? ס׳איז ערגער צו זיין דער גנב ווי צו זיין דער נגנב — אַלע רעליגיעזע מענטשן זאָגן דאָס, אָבער זיי גלויבן עס נישט טאַקע.
עס ווערט אויפגעוויזן אַז:
– מ׳זאָגט אַלעמאָל „מ׳קען אים נישט גאָרנישט טון ווייל זיין ווייב…” — אָבער פאַרן ווייב איז אויך גוט אַז ער זאָל נישט זיין א כעס׳דיגער גנב.
– „ס׳פילט נישט גוט, אָבער ס׳איז גוט” — דאָס איז דער חילוק צווישן סוביעקטיוו געפיל און אָביעקטיוו גוטס.
דער פּונקט: אונזער גאַנצע שפּראַך וועגן שטראָף/תפיסה ווייזט אַז מיר טראַכטן נישט אין טערמינען פון אָביעקטיוו גוטס פאַר דעם מענטש אַליין — נאָר אין טערמינען פון סוביעקטיווע שאָדן פאַר אַנדערע.
—
לד. דער עכטער תירוץ צום פּאַראַדאָקס — מיר ווייסן נישט וואָס „גוט” מיינט באמת
דער עכטער תירוץ צום פּאַראַדאָקס וואָס האָט אָנגעהויבן דעם גאַנצן שיעור — אַז מ׳קען נישט העלפן יענעם אין א וועג וואָס טוט אים וויי — איז באַזירט אויף דעם פאַקט אַז מיר האָבן נישט קיין אמת׳ע פאַרשטאַנד וואָס עס מיינט „גוט פאַר דעם מענטש.” מיר ווייסן פּשוט נישט וואָס „גוט” איז.
– אפילו ווען מ׳זאָגט יענעם א „שווערע אמת” — אפילו עפּעס וואָס איז אָביעקטיוו אמת — איז עס זייער שווער פאַר מענטשן צו אַקצעפּטירן, ווייל מענטשן ווילן „שיין” זיין, ווילן עס זאָל זיך גוט פילן.
– מיר האָבן אפילו נישט די שפּראַך צו זאָגן „גוט פאַר דיר” אָן אַז עס זאָל מיינען „גוט וואָס איך פיל אַז ס׳איז גוט.” מענטשן פאַרשטייען „גוט פאַר דיר” אַלס „עס פילט זיך גוט.” אָבער אין אמת׳ן, „פילן גוט” איז נאָר איין סימן פון גוט — און אַסאַך מאָל אַרבעט דער סימן נישט. עפּעס קען זיין בעסער ווי פילן גוט, אפילו ווען עס פילט זיך נישט גוט.
– „גוט פאַר אים” — נישט „גוט פאַרן אייבערשטן” (גוט פאַרן אייבערשטן זאָל דער אייבערשטער אַליין נעמען קעיר). מיר רעדן דאָ פון וואָס איז ממש גוט פאַר דעם מענטש אַליין, אָבער ער ווייסט נישט דערפון.
> ⟦זייט-דיגרעסיע⟧ מענטשן האָבן מורא פון נעמען ריסקס — דער גרעסטער פחד איז „וואָס אויב איך בין נישט גערעכט?” ביי לערנען גמרא נעמט מען ריסקס (מ׳זאָגט א סברא אפילו מ׳איז נישט זיכער), אָבער אין לעבן אַנטלויפט א מענטש פון ריסקס א גאַנץ לעבן. דאָס איז „א גאַנצע אַנדערע דרשה.”
—
לה. דער ביישפּיל פון רויכערן — און זיינע גרענעצן
> ⟦ביישפּיל⟧ א „זאָמבי”-ביישפּיל: מ׳זאָגט א רויכער „רויך נישט.” אָבער אפילו דאָס איז נישט אַזוי קלאָר אַז מיר האָבן דאָס רעכט צו זאָגן. מאָדערנע מענטשן זאָגן עס טאַקע נישט — די גאַווערמענט שרייבט עס אַרויף אויף סיגאַרעט-פּעקלעך, אָבער וואָס איז זייער חשבון?
– אויב דער רויכער וויל נישט שטאַרבן — קען מען אים ווייזן א סתירה: „דו רויכסט, אָבער דו ווילסט נישט שטאַרבן — דאָס שטימט נישט צוזאַמען.”
– אָבער אויב ער וויל יא שטאַרבן? — קענסט אים גאָרנישט זאָגן. דאָס ווייזט ווי שווער עס איז צו דעפינירן „גוט פאַר דיר” אָן אַן אָביעקטיווע באַזיס.
—
לו. דער הויפּט-מסקנא: ליבעראַליזם מאַכט דיך א שלעכטערער מענטש, נישט א בעסערער
דאָס איז דער קלימאַקס פון דעם גאַנצן שיעור:
– מענטשן זאָגן אָפט אַז ליבעראַליזם / פּלוראַליזם (דער גלויבן אַז ס׳איז נישטאָ קיין אָביעקטיווע אמת) העלפט מען צו זיין א גוטער מענטש.
– פאַרקערט: עס מאַכט דיך א שלעכטערער מענטש. ווייל אָן אַן אָביעקטיווע „גוט” קענסטו קיינעם נישט באמת העלפן — דו ווייסט נישט וואָס העלפן מיינט.
– דער איינציגער וועג צו זיין א באמת גוטער מענטש — אין דעם זין פון ניהול החיים (פירן דאָס לעבן, העלפן אַנדערע) — איז צו האָבן אַן אָביעקטיוו גוט: וואָס איז טאַקע גוט (true good), נישט בלויז וואָס דאַכט זיך גוט (what seems to be good).
– א קאָרעקציע: נישט „objective truth” נאָר „true good” — וואָס איז באמת גוט, אין קעגנזאַץ צו וואָס עס שיינט צו זיין גוט.
– נאָר דעמאָלטס קען מען באמת העלפן א געזעלשאַפט — נישט ווייל מ׳וויל האָבן א „פאַונדיישאָן” אָדער פאַר קינדער — נאָר פּלעין, פּשוט פאַרהייען (elevate) דעם לעבן.
—
דער גאַנצער אַרגומענט-פלוס אין איין בליק:
צוויי סאָרטן מענטשן (חנפן vs. אמת-זאָגער) → סתירה (אמת-זאָגער = אַנטי-סאָציאַל) → נייער חילוק (ישות/זעלבסט-געפיל אַלס פאַקטאָר) → אברהם = דריטער סאָרט (הערט יענעם, רעדט אמת פון אהבה) → חסד + ויכוח = איינס → loser-פּראָבלעם: אברהם באַשטייט צו „פאַרלירן” → קוגל vs. ויכוח: קוגל = שוחד, ויכוח פון אהבה = כּבוד פאַר יענעמס שׂכל → תורה-לערנען ווי קוגל-געבן (אומזעלבסטזוכטיג) → פּאַראַדאָקס: מענטשן האָבן פיינט אויסגעלערנט צו ווערן אָבער ליב האָבן רבי׳ס → being nice vs. caring → דער „אויטענטישער” רבי = עגאָאיסט → בעל-תפילה vs. חזן → דער פילאָזאָפישער יסוד: „גוט פאַר דיר” vs. „וואָס דו ווילסט” → משל פון גט׳ן, אינפראַרויט-גלעזער, נביא → ס׳איז נישטאָ קיין אָביעקטיוו גוט = גוטסקייט קאָלאַפּסט אין חנופה → Divine command theory העלפט נישט → חכמה און חסד = איין זאַך → חסד vs. רחמנות → שכר ועונש = ביידע כפיה → קריטיק פון קירוב אָן יסוד → משה רבינו = שטרענג אָבער אמת׳דיג → שטראָף-ביישפּיל → מסקנא: אָן „true good” איז העלפן אוממעגלעך — ליבעראַליזם מאַכט דיך שלעכטער, נישט בעסער.
תמלול מלא 📝
צוויי סארט מענטשן: דער חילוק צווישן חסד און גבורה
אריינפיר: דער גרונט-חילוק צווישן צוויי טיפן מענטשן
רעדנער:
אקעי, רבותי, איך וויל זאגן א תורה [Torah: teaching/Torah discourse] אזוי:
יעדער איינער ווייסט אז ס׳איז דא צוויי סארט מענטשן. אזעלכע מענטשן טיילן אלעס אויף צוויי, און אנדערע מענטשן, יא? ניין, יעדער איינער ווייסט אז ס׳איז דא צוויי סארט מענטשן.
דער ערשטער טיפ: דער תרח-מענטש
און דא מענטשן וואס ווען זיי רעדן, קודם טרייען זיי אויסצוגעפינען וואס מ׳וויל הערן, נאכדעם זאגן זיי עס. יא? די מענטשן הייסן, וויאזוי? פאליטיקאנטן. לאז ביידע. ער געפינט אויס וואס דו ווילסט, ער איז א גוטע רבי געווענליך איז דאס. יא? ווען מען קומט אריין צו אים טרייט ער אויסצושמעקן. דאס איז זיין חוש [chush: sense/intuition]. אסאך מענטשן זענען נישט גענוג קלוג, זיי האבן נישט דער חוש. ס׳איז שווער צו כאפן וואס יענער וויל הערן, ממילא [memilah: therefore] זענען זיי נישט קיין גוטע רבי.
סאו, זיי ווערן הערן וואס יענער וויל רעדן, ער פארשטייט וואס יענער וויל רעדן, ער זאגט אים. דאס איז איין סארט מענטש, יא? יעדער איינער ווייסט: תרח [Terach: Abraham’s father] מענטשן.
דער צווייטער טיפ: דער אברהם-אבינו-מענטש
נאכדעם זאגט מען, אז ס׳איז דא א צווייטע סארט מענטש, אברהם אבינו [Avraham Avinu: Abraham our forefather] מענטש, יא? ער איז כל העולם כולו מעבר אחד והוא מעבר אחר [kol ha’olam kulo me’ever echad vehu me’ever acher: the entire world on one side and he on the other]. ער זאגט וואס ער האלט. ס׳גייט אים נישט אן צי דו ווילסט עס הערן, צי דו ווילסט עס נישט הערן. אמת?
ס׳איז דא צוויי טייפס מענטשן, יא? מענטשן זאגן נאר וואס… אמת? ווארט א מינוט. איין סארט מענטש וואס ער זאגט נאר וואס מ׳וויל הערן, טרייט אלעמאל צו מאכן זיכער אז וואס ער, פאר ער זאגט עפעס אז ס׳זאל נישט זיין קיינער וואס איז מחולק [machlokes: in disagreement], און א צווייטער, וואס ער זאגט, ווי מ׳זאגט, ער איז אן אמת׳דיגער מענטש, ער זאגט כלבו כן פיו [ke’libo ken piv: as his heart so his mouth], ער זאגט וואס וואס ער וויל זאגן.
דער געוויינטלעכער שבח: דער אמת-מענטש
איך וויל זאגן א חידוש [chiddush: novel insight]. יעדער איינער טראכט, ס׳הייסט געווענליך מ׳איז משבח [meshabeach: praises] דער צווייטער מענטש. ס׳איז א נושא [nusah: topic] פון קאורעדזש [courage], מ׳טראכט וועגן דעם. מ׳זאגט אז דער וואס ער זאגט סתם וואס מ׳וויל הערן, ער איז דאך נישט קיין נארמאלער מענטש, נישט קיין ערנסטער מענטש, ער איז דאך סתם א… ער מיינט דאך נישט ערנסט, ער ווערט נמשך [nimshach: drawn along], ער זאגט דאך נאר וואס מ׳וויל הערן. דער וואס ער זאגט דער אמת, ער איז א איש אמת [ish emes: man of truth], ער איז פאר ריעל [for real], יא? ער איז אזוי ווי אברהם אבינו. שטימט?
יא, עטס מסכים [ets maskim: it’s agreed], אזוי געווענליך ביי אונזערע קהלות [kehillos: communities] איז מען משבח דער צווייטער מענטש. נישט אז מ׳איז דער צווייטער מענטש, יא, צו בי קליער [to be clear]. רוב פון די אויבער חכמים [chachamim: wise men/scholars] וואס איך קען זענען נישט עקשלי [actually] א צווייטער מענטש, אבער זיי זאגן נאך, מ׳רעדט וועגן דעם, מ׳איז משבח, מ׳קוקט ארויף דערויף. אקעי.
דער חידוש: א סתירה אין דער געוויינטלעכער באטראכטונג
חסד און גבורה: א נייע פארשטאנד
טראכט איך אזוי, איך וויל זאגן א דרויסע חידוש. לויט דאס קומט אויס, איך וויל זאגן, לערנען דער פרשה [parshah: Torah portion] פון אברהם אבינו, איך זאל עס זאגן אויף דער וועג. לויט דעם קומט אויס אז דער ערשטער ער איז א איש החסד [ish hachesed: man of kindness], און דער צווייטער איז א איש הגבורה [ish hagevurah: man of strength/severity], שטימט?
אוקיי, ס׳קליינע חסד [chesed: kindness] און גבורה [gevurah: strength/severity], ס׳איז סתם א דרוש [drush: homiletic interpretation]. כ׳מיין צו זאגן איז, דער ערליכער איד, דער איד וואס ער רעדט פארן צווייטער, מיר ווארן נעכטן געטרייט אויסצופירן וואס יענער וויל הערן, ער וויל אים מאכן פילן גוט, ער וויל אים מאכן… באמת ער וויל זיך אליינס אויך מאכן פילן גוט, וואס אוקיי ביידע. ער וויל… ער וויל זאגן וואס יענער וויל הערן. ער איז א נארמאלער, ער איז א גוטער מענטש, אמת? ער רעכנט זיך… ער רעכנט זיך מיט וואס יענער וויל הערן, שטימט? ער קעירט [cares] פאר דיר. דאס איז די ריעליטי [reality].
די ריעליטי: דער אמת-זאגער אלס אוממענטש
די ריעליטי איז יענע מענטשן געווענליך, ווען דו גייסט אין גאס, מיר זאגן אויף דער צווייטער מענטש ער איז א שטיקל אוממענטש, ער… ער איז א שטיקל אוממענטש. אונז כאפן דאס נישט, אונז בתור [besuras: in our capacity as] מענטשן וואס האבן זייער ליב די זאגן וואס מ׳האלט אדער זאגן דעם אמת, כאפן מיר דאס נישט. אבער די ריעליטי איז אז געווענליך ווען ס׳איז דא איינער וואס גייט אין די, כ׳ווייס נישט, אין די שלום זכר [shalom zachor: celebration for newborn boy], און ער זאגט וואס ער האלט אמת׳דיג, און די גאנצע שול האלט פארקערט, איז ער א שטיקל אוממענטש. וואס שטערסטו אנדערע מענטשן? רוב מענטשן שטערט עס צו הערן עפעס אנדערש וואס זיי טראכטן. It’s plain hurting א איד.
אויף א שיינער וועג… ווייט, ווי אזוי מ׳זאגט דאס. יא, אויף א שיינער וועג, יעדע טאן, this is a sensitive topic, ס׳שטערט.
וואס טוסטו מיט… וואס ביסטו רודף [rodef: pursuing/harassing] סתם א איד? אה, אזוי ווי יעדער איינער ווייסט, אז a nice guy שמועסט נישט מיט א צווייטן וועגן פאליטיק און רעלידזשען [religion], יא? פארוואס? ווייל יעדער איינער האט וועגן דעם וויכטיגע שיטות [shitos: opinions/approaches], און דו שטערסט אים סתם. וואס שטערסט א צווייטן איד? זיי א גוטער, לאז אים, זאג אים וואס יענער וויל הערן, דאס איז… reality, יא?
די סתירה: דער אמת-זאגער אלס שלעכטער
מה שאין כן [mah she’ein ken: in contrast] דער צווייטער מענטש, אסאך מאל זאגט מען, דער צווייטער, דער וואס ער זאגט, דער איז א שלעכטער, ער קעירט נישט וועגן דער צווייטער, און ער קעירט נישט וועגן דער צווייטער, ממילא זאגט ער דער אמת, יא, שטימט? אזוי זאגט מען? אזוי קומט אויס? זייער א מאדנע זאך, נישט אזוי?
איז א סתירה [stirah: contradiction] די צוויי.
דאס איז א סתירה?
די צוויי פשטים [peshutim: interpretations] אויף די צוויי מענטשן זענען א סתירה. אויב האלט מען אז ס׳איז אזוי גוט צו זאגן וואס דער אמת איז, מוז אייגענטליך זיין פונקט פארקערט: דער ערשטער איז א חונף [chanef: flatterer], ער זאגט חניפה [chanifah: flattery], און א צווייטע שיין איז, דער צווייטער איז א שלעכטער.
צוויי סארט אמת-זאגער
און דער ריעליטי איז אז ס׳איז דא צוויי סארט צוויי סארט ווייטערע סארט מענטשן. ס׳איז דא צוויי סארט מענטשן וואס זאגן אנדערש ווי די אנדערע מענטשן וואס זיי ווילן הערן. צוויי סארט מענטשן. איינס איז אזוי. דער ערשטער איז אן איש חסד און דער צווייטער איז אן איש, וואס? איש לאז אפ די דרוש. דער גבורה, סתם א שלעכטער, ער קערט נישט וועגן יענעם. דער, נאר דער גבורה, אזוי ווי דער קאצקער רבי [Kotzker Rebbe: Rabbi Menachem Mendel of Kotzk], איז א גבורה מענטש. אזוי קומט לכאורה [le’chorah: apparently] אויס. רייט [right]?
סאו דאס איז דער אפעזיט [opposite], דאס קומט דא קומט אויס א קשיא [kushya: question/difficulty], אז מ׳איז משבח שטארק דער וואס אה זאגט דער אמת, איט טורנס אויט הי איז דזשאסט אן אנטי-סאושעל [it turns out he is just an anti-social], ער איז נישט קיין, כ׳מיין צו זאגן ער רעכנט זיך נישט מיט א צווייטער איד. וואס דאס איז א רשעות [rishus: wickedness] סתם נישט רעכנען מיט א צווייטער איד. ס׳איז דא א תועלת [toeles: benefit] אין דעם? סתם זאגן פאר יענעם אה באלד מיר רעדן וועגן דעם תירוץ [teirutz: answer/resolution], דו פארשטייסט דער פראבלעם [problem]? וואס? און נישט קיין חילוק [chiluk: distinction] אין וועלכער וועג, ווילסט רודפ׳ן סתם א צווייטער איד?
רוב מענטשן האבן ליב צו הערן וואס זיי ווייסן שוין. אינטערעסאנטע זאך. רוב מענטשן האבן ליב צו הערן וואס זיי ווייסן שוין. פארוואס איז עס רודפ׳ן? סתם אז איך וויל יענעם אויפפירן מיט עפעס. איך האלט אז ס׳וועט גיין. אה, סאו לאמיר זאגן אזוי, רייט. לאמיר זאגן אזוי, מ׳דארף מאכן א וויכטיגער חילוק, א געוואלדיגער חילוק.
דער תירוץ: א נייער חילוק — “פילט זיך” קעגן “פילט זיך נישט”
דער גרונט-חילוק: עגאאיזם אדער ישות
מ׳דארף וויסן אז דאס איז אן אש רשעות. יעצט, אויב מ׳טראכט אריין זעהט מען אז ס׳זענען דא צוויי סארטן צוויי אנדערע וועגן וויאזוי צו זיין דערדעראון דער דער נערווירער, דער וואס איז אנדערש ווי א צווייטער. וואס זענען די צוויי וועגן? איינס איז אמת׳דיג לויטער רשעות. וואס מיין איך צו זאגן? נישט לויטער רשעות, ס׳איז אן עגזעדזשעריישאן [exaggeration], אבער דאס איז אמת׳דיג געבויט אויף דעם וואס ער איז מער עגאאיסט [egoist]. וואס מיין איך צו זאגן מער עגאאיסט?
נאך א חילוק: מענטשן וואס קענען זיך און מענטשן וואס קענען זיך נישט
ס׳איז נאך דא צוויי סארט מענטשן אויף דער וועלט. נאך א דריטע סארט צוויי פארטע מענטשן, אקעי? יא, שוין יעצט דריי סארט צוויי מענטשן, מ׳דארף שוין מאכן א חשבון [cheshbon: accounting]. ס׳איז דא צוויי סארט מענטשן. איינס זענען מענטשן וואס קענען זיך נישט, זיי פארשטייען זיך נישט, זיי האבן זיך נישט ליב, זיי האבן נישט קיין חברותא [chavrusah: study partnership/intimate relationship] מיט זיך אליין. זיי ווייסן מער ווייניגער נאר וואס יענער וואס די שוויגער זאגט. דאס איז רוב מענטשן.
נאכדעם זענען דא מענטשן וואס זיי קענען זיי פילן זיך זייער שטארק. דער ערשטער סארט מענטש פילט זיך נישט, ער פילט יענעם, ער פילט וואס איינער וועט זאגן וועגן דעם, ער פילט זיך נישט. דער צווייטער סארט מענטש פילט זיך זייער שטארק. דאס הייסט ווען ער האט עפעס אן אפיניאן [opinion] אדער ער האט עפעס א פילינג [feeling], ער פילט זיך. ער פילט זייער שטארק אז ער איז עפעס א מענטש, ער האט עפעס וואס צו זאגן, ער האט עפעס א ער האט עפעס א געפיל, ער האט עפעס א טענה [tainah: claim/argument]. ער איז אזא סארט מענטש. איך קען א סך צוויי סארט מענטשן, א גאנץ פשוט׳ע זאך צו זעהן. ס׳איז דא מענטשן וואס פילן זיך נישט צו שטארק, מענטשן וואס פילן זיך זייער שטארק.
דער עיקר חידוש: ישות, נישט עגאאיזם
און א סך מאל, אה דער צוויי דער מענטש וואס זאגט וואס ער האט צו זאגן, ס׳איז נישט ווייל ער קעירט נישט וועגן יענעם, ער קעירט פונקט אזוי פיל וועגן יענעם ווי דער צווייטער. אבער ס׳איז דא א חוץ דעם נאך א זאך, אז ער קען זיך אליינס, ער קעירט ער קעירט אויכעט וועגן זיך אליינס. ער פילט זיך זיין זיין ישות [yeshus: selfhood/being], זיין אני [ani: I/self], יא ‘מיין ישות׳ איז א חסיד׳ישע ווארט, זיין זיין איידענטיטי [identity], זיין אני, איז אים זייער שטארק, ס׳איז אים א זייער א בולט׳דיגע [bold] זאך, ער קען עס, ער קעיר ער קעירט וועגן דאס זייער שטארק.
סאו ביי אים וואס ער קעירט וועגן, איז מורא׳דיג שטארק, דאס שרייט זייער הויך. סאו, ס׳שרייט איבער דאס וואס יענער, דאס וואס ער פארשטייט טאקע אז ער טוט וויי יענעם, באט ער האט עפעס א זאך וואס רוקט אים דא, ס׳איז דא עפעס א דרייוו [drive], ווייל ער איז דאך ער איז דאך אויכעט עפעס א מענטש, ער דארף זיך דאך אויכעט ארויסגעבן, ער דארף דאך אויכעט זאגן וואס ער האט.
דאס איז איין סארט מענטש. זייער א סך מענטשן וואס איך קען, לפי דעתי [lefi daati: in my opinion], וואס זיי זאגן וואס זיי האבן צו זאגן איז mostly, ווייל ס׳איז מער זיך. קען זיך זאגן לטובה [letovah: for the good], ווייל א מענטש וואס איז מער, האט ער טאקע מער זיך. איך זאג נישט אז ס׳איז לרוע [lera’ah: for the bad]. איך בין נאר מסביר [mesbir: explaining] אז ס׳זעהט מיר לכאורה אויס אז די דיפערענץ [difference] איז נישט די דיפערענץ אז ער ער איז ווייניגער פארכטן, ער איז נישט ווייניגער פארכטן. אויכעט נישט די דיפערענץ איז אז ער איז א ווייניגער גוטער, נישט ווייניגער גוטער. בעיקר [be’ikar: primarily] דער חילוק איז אז ער פילט זיך מער. איר כאפט וואס איך רעד וועג? יא, איך איך האב מיר ליב. יא, געווענטליך דער מענטש, געווענטליך…
דער חילוק אין פראקטיק
ס׳איז אים, ס׳איז מיינס, איך פארשטיי, דאס וואס איך פארשטיי עפעס, איז דאס קאכט קאכט זיך מיר. אנדערע… איך קען א איך קען דער מענטש, ביידע קענען פארשטיין פונקט אזוי. ער פארשטייט עס, ער האלט אויכעט אזוי ווי מיך, באט עס קאכט זיך אים נישט, he doesn’t care. ס׳איז דאך איך האלט אזוי! ער איז אזוי באקוועם [comfortable] מיט דעם. ער איז זיכער מיט דעם. ער דארף אפילו נישט…
שאלות און דיסקוסיע
תלמיד:
פארוואס דו האסט געזאגט ס׳איז נישט אזוי?
רעדנער:
פארשטייסטו וואס עפעס איז אייבערפליכטיג [superficial]? א מענטש וואס שיינט עפעס אזוי אייבערפליכטיג. יא. איינפאכישע זאך. וואס איינער זאגט און ער ווייסט נישט וואס עס הייסט. כ׳האב נישט קיין שום ידיעה [yediah: knowledge] אין דעם. Are serious to yourself? פארוואס איך מיין נישט אזוי?
תלמיד:
ווייל that sounds like one of the things that people say that are not real.
רעדנער:
Not real?
תלמיד:
יא.
רעדנער:
טאקע זאכן.
איך האב אבער טאקע דעסקרייבט [described] גוט. איך האב דעסקרייבט גוט. ווער קען עס… איז ער נישט… ס׳גייט… מ׳געווינט.
כ׳האב געהאט איינמאל א שמועס. כ׳וואלט עס געזאגט, כ׳קען נישט רעדן קעגן יענעם, ווייסטו וואס איך מיין? כ׳קען נישט יעצט רעדן וועגן מענטשן, יעדער איינער דא. כ׳קען רעדן וועגן יעדער איינער עקסטער [external]. כ׳קען נאר צוריק רעדן.
דער חילוק אין דער פראקטיק: וואס רירט אן א מענטש
אזוי ווי יעדע זאך. א מענטש, א זאך וואס רירט אן א מענטש, מאכט אים טון זאכן. ס׳איז דא איינער וואס די זאך וואס רירט אים די מערסטע אן איז יענער, וואס יענער גייט פילן. פילט ער דאס די שטערקסטע. ס׳איז דא מענטשן וואס זיי האבן זיך אליינס מיט יענעם equal, ווערט א שאלה. ס׳איז דא מענטשן וואס האבן זיך אליינס אסאך מער. ער קען זיך אליינס זייער שטארק, ער קעירט וועגן זיך אליינס זייער שטארק, ער איז זייער אסאך זיך ביי זיך. ס׳מאכט א גרויסע חילוק ביי אים וואס ער פילט אדער וואס ער טראכט אדער וואס ער האלט אז מ׳דארף טון, וואס מ׳טאר נישט טון, whatever ס׳איז. ס׳איז זייער הויך. It’s very loud. What he is, is very loud. הער א בעיסיק [basic] זאך. איך רעד נישט יעצט וועגן חכמה [chochmah: wisdom] און אנדערע זאכן. דאס איז זייער פשוט. האלט ביים רעדן וועגן חכמה.
תלמיד:
יא, יא, איך כאפ. כ׳כאפ וואס יעדער איינער זאגט. כ׳האב שוין געזאגט דריי אנדערע סארט זאכן. כ׳האב שוין געזאגט א פיר, פינף, זעקס. כ׳האב געזאגט, כ׳וואלט דאך נישט קענען האלטן קאפ. אקעי.
אנהייב פון דער אנווענדונג אויף אברהם אבינו
רעדנער:
יעצט וועל איך זאגן א חידוש. א חידוש נפלא [nifla: wondrous].
אברהם אבינו איז זייער שווער. איך קוק עס אן אז ס׳איז זייער שווער. ס׳איז אנטשינעדיג [undeniably] שווער. געווענליך ווען א מענטש, אויב ער קעירט, ער זאגט: אקעי, זעה, איך טראכט אזוי. ווייסטו וואס? איינע פון די וועגן פון זאגן איז: איך טראכט אזוי און איך קעיר נישט וואס דו זאגסט.
אברהם אבינו׳ס דרך: ויכוחים פון אהבה
צוויי סארט מענטשן: ווער הערט זיך שטארקער?
רבי:
ס׳איז דא מענטשן וואס זיי האבן זיך אליינס מיט יענעם equal, ווערט א שאלה. ס׳איז דא מענטשן וואס האבן זיך אליינס אסאך מער. ער קען זיך אליינס זייער שטארק, ער קערט וועגן זיך אליינס זייער שטארק, ער איז זייער אסאך זיך ביי זיך, ס׳מאכט א גרויסע חילוק ביי אים וואס ער פילט אדער וואס ער טראכט אדער וואס ער האלט אז מ׳דארף טון אדער וואס מ׳טאר נישט טון, וואטעווער ס׳איז. ס׳איז זייער הויך, it’s very loud, his what he is is very loud.
זייער א… הער א בעיסיק זאך, איך רעד נישט יעצט וועגן חכמה, נאר אזא זאך וואס איז זייער פשוט. האלטן ביים רעדן וועגן חכמה. יא, יא, איך כאפ, איך כאפ וואס יעדער איינער זאגט. איך האב שוין געזאגט דריי אנדערע סארט זאכן, איר האט שוין געזאגט נאך פיר, פינף, זעקס. איך האב געהאט א רחמנות אויף מיין קאפ, איך וואלט נישט געקענט האלטן קאפ.
דער חידוש נפלא: אברהם אבינו איז א דריטע סארט מענטש
אקעי, יעצט וויל איך זאגן א חידוש. א חידוש נפלא. אברהם אבינו איז זייער שווער, איך קוק עס אן אז ס׳איז זייער שווער. ס׳איז א משונה׳דיגע שווער.
געווענליך, ווען א מענטש אויב ער קערט, ער זאגט, “אקעי, סאו איך טראכט אזוי”, ווייסטו וואס, איינער פון די וועגן וואס זאגן זיך, “איך טראכט אזוי און איך קער נישט וואס דו זאגסט”. ס׳וואלט זיין, איך ווייס נישט, איך בין אזוי שטארק אז איך קער נישט. כ׳בין נישט זיכער, איך בין נישט משוכנע אז דאס איז די ריזן פארוואס מענטשן זאגן זאכן וואס זיי זענען נישט זיכער ביי זיך, איך מיין אז דאס איז אזא פאוני פסיכאלאגיע וואס מ׳איז צוגעוואוינט צו זאגן, ס׳איז א פסיכאלאגישע פאוני. אבער על כל פנים, אדער סאו מענטשן זענען געווענליך אין א שטיקל אין א שטיקל דילעמע, ס׳שטייט דילעמע.
אויב איך בין אין דע מוד פון זיין א גוטער, איך קער וועגן יענעם, איך הער יענעם. לאמיר עס יעצט זאגן מיין דריטע וועג פון זאגן אין דעם. ס׳איז דא מענטשן וואס הערט ער, וואס איז די העכסטע וואליום? איז יענעמ׳ס רצונות, יענעמ׳ס נידס [needs: באדערפענישן], יענער מענטש, יענעמ׳ס דעות. הערט ער זייער גוט. ער הערט זייער גוט יענעם, אפשר וויל ער אויסהערן יענעם, אבער זיכער ער וויל נישט הערן… ס׳איז דא מענטשן וואס הערן זיך אליינס זייער גוט. ער הערט וואס ער האט צו זאגן, ער הערט וואס ער האלט, ער הערט וואס ער דארף, ער הערט וואס ער וויל, ער הערט וואס ער האט ליב. ער שרייט זיך… קומט דאס ארויס שטערקער, דאס איז געווענליך וואס ס׳איז. מ׳וועט זען בדרך כלל ביי דעם מענטש וואס שרייט געווענליך ער הערט נישט אויס קיינעם, שטימט׳ס?
אברהם אבינו׳ס ויכוחים מיט נמרוד
דער מענטש ווי אברהם אבינו… רמב״ן [Ramban: Nachmanides] זאגט אז אברהם אבינו האט געפירט ויכוחים מיט נמרוד [Nimrod], מיינט איר ער האט אויסגעהערט פאר איין סעקונדע נמרוד וואס ער האט צו זאגן? וויאזוי שטעלט איר זיך עס פאר? כ׳ווייס נישט. ער האט געזאגט, “אפשר נמרוד האט א פוינט, איין מינוט, דארף מיר אויסהערן”? ניין, ווייל דו קערסט וועגן די אמת, נישט… דו קערסט וועגן דיין אמת, ניין, ס׳איז עפעס אנדערש.
כ׳בין נישט יעצט געקומען צו נעמען א זייט צווישן אברהם און נמרוד, No problem. איך בין נישט געקומען יעצט צו נעמען א זייט צווישן אברהם און נמרוד, כ׳האב נאר גענוצט א משל [mashal: parable]. אפשר איז אברהם אבינו נישט קיין הלכה [halakha: practical law].
וואס? ס׳איז דא אבער מענטשן, הער אויס, ס׳איז דא אבער מענטשן וואס פירן נישט קיינמאל קיין ויכוחים, מ׳דארף נאך צוריקגיין. אונז זענען די ראנג מענטשן, דאס טיש איז שוין אביסל איבער… איך קען זייער אסאך מענטשן, פונקט אזוי קלוג ווי מיר, אדער ווייסט וואס? 90% אזוי קלוג ווי מיר — דאך א בעל גאוה — אבער זיי פירן קיינמאל נישט קיין ויכוחים. מ׳דארף אים ארויסציען מיט א מיט מיט מיט קייטן וואס ער האלט.
פארוואס? פארוואס נישט? ווייל עקזעקטלי, ווייל ער איז נישט אזא שלעכטע ווי מיר, דעטס אלל. ניין, ער פילט דאס זעלבע, ער קערט נישט, ער הערט זיך נישט אזוי שטארק. ס׳איז נישט נאר ס׳איז נישט נאר ביי ס׳איז נישט נאר ביי מ׳קען קיינמאל נישט שאפן דאס.
תלמיד:
איין מינוט, איין מינוט.
רבי:
דאס איז אלץ תירוצים, נאך תירוצים. ס׳איז נישט אמת. מ׳קען אלעמאל אפטון. דאס איז שקר וכזב, מ׳קען אלעמאל אפטון. די וועלט איז מ׳קען אלעמאל אפטון. ס׳איז דא אידיאלאגיעס פון יאוש [ye’ush: despair]. די וועלט איז מ׳קען אלעמאל אפטון.
וואס יא? אוודאי קען מען. נאו, אבער דאס איז אן אנדערע שמועס.
די נקודה: ס׳איז נישט נאר אינטעלעקטשועלע ויכוחים
סאו די וועגן פארשטיין די נקודה, אז ס׳איז נישט נאר אינטעלעקטשועלע ויכוחים, ס׳איז אויך ווען ווען ווי ווי צו די עיר קאנדישן דארף זיין קאלט אדער הייס. ס׳איז אויך דא צוויי סארט מענטשן. מענטשן וואס זיי פילן ווייניגער צו זיי זענען קאלט אדער הייס, מענטשן וואס פילן מער. ס׳איז נישט די זעלבע איידיע.
אקעי, סאו געווענליך, אויב איך הער דיך אויס, וויל איך דיר נישט זאגן וואס איך האלט. און טאמער איך הער זיך אליינס אויס, הערן מיין איך אויס מיין איך נישט שומע ומקבל [shome’a u’mekabel: listening and accepting], איך מיין הערן ליטערעלי, ס׳איז, די נויז איז הויך, וויל איך נישט אה הערן וואס דו זאגסט, איך וויל דיר זאגן וואס איך זאג.
דער חידוש: אברהם אבינו איז געווען א דריטע סארט מענטש
אברהם אבינו איז געווען א דריטע סארט מענטש. דאס וויל איך מחדש זיין. נישט מחדש זיין. ס׳איז אמת, אבער ס׳איז עפעס טרייען צו טון. אברהם אבינו איז געווען א דריטע סארט מענטש. ער, ווען ער האט זיך אליינס אויסגעהערט, האט ער געטראכט: אקעי, איך טראכט אזוי. ווען ער האט יענער אויסגעהערט, האט ער געטראכט: איך דארף דיר מסביר זיין עפעס. כאפסטו?
וויאזוי ווייסטו דאס? איך ווייס נישט. באלד גייט מען לערנען די פרשה [parsha: Torah portion], מ׳טרעפט א דרשה [drasha: homiletical interpretation] אויף אברהם אבינו. דאס איז נישט די פוינט.
תלמיד:
ניין, אברהם אבינו מיינט דאך א גוטע מענטש וואס לערנט אויס פאר יענעם, אקעי?
רבי:
צו אברהם מר. אייברעהעם פראם ארם נהרים [Abraham from Aram Naharaim] איז געווען אזוי? א פרוף, ס׳שטייט נישט אין פסוק גארנישט וועגן די אברהם אבינו׳ס ויכוחים, סאו ס׳קען נישט זיין קיין פסוק. איך זאג מדרש [Midrash], דער מדרש, ר׳ יצחק [Rabbi Yitzchak] זאגט: יעדער איינער ווייסט אז אברהם אבינו איז געווען חסד [chesed: kindness].
די ראיה: אברהם אבינו׳ס חסד און ויכוחים
די פוינט די פרוף איז דאס, דאס איז מיין דרוש וואס איך האב געוואלט זאגן, ס׳איז נאך מיין דרוש. זאגט ער, אלע אידן ווייסן אז אברהם אבינו וואס איז ער געווען? ער איז געווען א מכניס אורח [makhnis ore’ach: one who welcomes guests]. דאס שטייט אין פסוק. ער איז אויסגעווען חסד, ער איז אויסגעווען העלפן אנדערע מענטשן. און יעדער איינער וואס לערנט מדרש ווייסט אז אברהם אבינו איז אויסגעווען זיך צו שלאגן מיט מענטשן.
סאו וויטש וואן איז עט? תירוץ איז אז אברהם אבינו איז דער סארט מענטש אז ווי מער ער האט ליב געהאט א צווייטע מענטש, האט ער מער אים געהאלטן ביים אויפקלערן. ער האט נישט געקערט וועגן זיך, ער זאגט אים נאך א חוצפה ווייטער, איך בין נישט קיין גרויסע זאך, איך האלט זיך נישט עפעס א יש, איך הער זיך נישט אליינס אזוי שטארק, my personality is not so real to me, not so important to me, אבער דו ביסט אימפארטענט צו מיך. און אויב דו ביסט אימפארטענט צו מיך וויל איך דיך רעדן, וויל איך מיט דיך רעדן.
שטעל זיך פאר אזא סארט מענטש, איך מיין אז אויב עס זאל זיין אזא סארט מענטש וואלט ער מסתמא קאנווינסט די גאנצע וועלט. יא, אברהם אבינו קאנווינסט די גאנצע וועלט.
שאלות און תשובות: האט אברהם אבינו אמת קאנווינסט די גאנצע וועלט?
תלמיד:
איין מינוט, וויפיל מענטשן אויף די וועלט איז נאך דא וואס האלטן נישט אגב פון אברהם אבינו?
רבי:
דאס וועגן אים? רוב וועלט האלט יא פון אברהם אבינו, אבער נישט וועגן אים, אין די וועלט, אין אינדיע, איך ווייס וואס, אין די גוים מאחורי…
תלמיד:
ס׳הייסט נישט וועגן ער אדער וועגן ער? ווען ער איז געשטארבן, איז אלעס וואס ער האט אויפגעטון איז בטל געווארן.
רבי:
דאנק אייך צדיק. אבער וואס טיישט, הלו! שטיין איז נישט קיין ראיה, אונז גייען נישט וואס שטייט. יא, אוודאי, די ריעליטי איז אז אברהם אבינו האט אויפגעטון. נישט אין איין מינוט, נישט אין איין דור און נישט אין צוויי דורות, אבער ער האט אויפגעטון. דאס איז די מעשה וואס איך האב גערעדט.
דער שטערקערער חידוש: ווי מער ער האט געטראכט וועגן יענעם, האט ער געזאגט די אמת
זאלסט פארשטיין וואס איך האב יעצט געזאגט דא א חידוש, איך האב געזאגט, ווען דאס האב איך שוין אויסגערעדט, איך האב יעצט געזאגט א שטערקערע זאך. אברהם אבינו, ווי מער ער האט געטראכט וועגן יענעם, האט ער מיט דעם געזאגט די אמת. נישט מיט טראכטן וועגן זיין, מיין אמת.
דאס דארף מען אויספרעגן וויאזוי צו טון, ווייל אונז ווייסן מיר נישט וויאזוי צו טון. אונז זענען נישט מצליח ווייל אונז שרייען. נישט פאר זיך, ווייל ער הערט זיך, ווייל ער קערט וועגן זיך. קערט וועגן וואס ער פארשטייט. אברהם אבינו האט געקערט פאר יענעם. יא. נישט קיין חילוק וועלכע סארט וועג. נישט קיין שום חילוק. ביידע. זיכער קוגל.
תלמיד:
ניין, אוודאי דעבייטינג איז בעסער ווי א קוגל, דעבייטינג רעדסטו אמת׳ע…
רבי:
הער אויס, הער אויס, הער אויס. איך גיי דיר זאגן, דאס איז א זאך וואס איך ווייס שוין. איך האב יעצט אנגעהויבן זאגן אזא זאך וואס איך ווייס נישט, מ׳דארף אמת׳דיג טראכטן וועגן דעם, צו עס קען זיין בכלל אזא זאך, אז בשעת וואס איך פיל עגאאיסטיש [egoistic], דעמאלטס טראכט איך פאר זיך, בשעת וואס איך פיל איך קער פאר יענעם, דעמאלטס שלאג איך זיך מיט אים, דעמאלטס קלער איך אים אויף.
דאס וואס דו זאגסט וועגן… דאס איז א זאך וואס מ׳דארף טראכטן וועגן דעם, ס׳איז זיכער אז דאס איז געווען דער ראיה פון אברהם אבינו, און ס׳איז זיכער אז וועגן דעם האט עס געהאלפן.
פארוואס ווערט א מענטש צוקריגט מיט דיך?
פארוואס ווערט א מענטש… געווענטליך, פארוואס ווערט א מענטש צוקריגט מיט דיך? ווייל אה, דו ביסט דיך? דו ביסט דער יו״ד? ווי קענסטו?
ס׳איז דא עפעס א מענטש וואס איך האב מיט אים אסאך ויכוחים. ביז איין טאג ער זאגט “יצחק, איך דינג זיך מער נישט מיט דיך, דו געווינסט אלע ויכוחים. איך וויל נישט מיט דיך מער רעדן.”
וואס הייסט? אויב איך געווין בין איך דאך גערעכט.
“איך וויל נישט דו זאלסט זיין גערעכט.”
אקעי, ס׳קען זיין אויך שקר, ווייל איך בין א סתם אסאך מאל געווין איך נישט בדרך אמת, יא? ס׳טייטש, איינער וואס קען געווינען א ויכוח מיינט נאכנישט אז ער איז גערעכט, אבער דו פארשטייסט די נקודה, פארוואס וויל נישט א מענטש פירן א ויכוח מיט דעם וואס געווינט אלעמאל? ווייל ער איז אלעמאל דער loser. יא? ווער וויל זיין א loser? קיינער וויל נישט זיין א loser, אפילו intellectually וויל קיינער נישט זיין א loser. איינע פון די עיקר זאכן פון א מענטש…
תלמיד:
וואס? קען זיין.
אברהם אבינו האט געקענט באשטיין צו זיין א loser
רבי:
אברהם אבינו האט געקענט באשטיין צו זיין א loser, ער האט געפירט ויכוחים איז יענער געבליבן גערעכט, נישט ער איז געבליבן גערעכט.
תלמיד:
נא, דאס איז סתם א Socratic trick.
רבי:
ווייל the point is, אז… די ערשטע זאך וואס כ׳האב געזאגט איז, אז מ׳דארף דינגען זיך מיט יענעם, זיין מעבר האחר [me’ever ha’acher: on the other side], נישט וועגן שנאת עולם [sin’at olam: hatred of the world], נאר וועגן אהבת עולם [ahavat olam: love of the world]. וועגן וואס מ׳הערט מער יענעם.
איך וועל זאגן סתם, דאס איז the reason אויך פארוואס אברהם אבינו׳ס project האט געארבעט, און רוב פון אונזערע projects ארבעטן נישט. פארוואס? ווייל דו קומסט אזוי אויסלערנען יענעם, בשם, בכח, ווי שטארק דו ביסט. איז אלעמאל גייט זיין א ויכוח, אדער בין איך גערעכט אדער יענער גערעכט. יענער וויל דאך זיין גערעכט, יענער וויל דאך זיין א… וויל דאך נישט זיין קיין loser, גייט ער טרייען צו געווינען, צי ער איז יא גערעכט, צי ער איז נישט גערעכט, ער גייט נישט וועלן הערן.
פארוואס ארבעט קוגל בעסער ווי ויכוח?
און ווען דו קומסט… פארדעם זאגן מענטשן, פארוואס ארבעט בעסער ווען מ׳גיבט קוגל ווי ווען מ׳דינגט זיך מיט א מענטש? פארוואס טאקע?
תלמיד:
‘Cause you’re nice, people open up.
רבי:
אה, אה, זייער גוט. זייער גוט. אוקעי, כ׳האב געמיינט אז דו גייסט זאגן א cynical זאך, ווייל מענטשן זענען מגושמים, זיי האבן מער ליב קוגל ווי שכל. ניין. איך וויל זאגן א בעסערע פשט.
פארוואס ארבעט עס בעסער צו טיילן קוגל ווי צו זאגן דרשות? ווייל ווען איך טייל קוגל, somehow א פאטעיטא איז ארויסגעגאנגען פון מיין אקאונט, איז אנגעקומען צו דיין אקאונט. ער האט געוואונען, איך האב פארלוירן. נישט פארלוירן… למעשה, כ׳האב געטון עפעס פאר דיך. יענער פילט האב איך עפעס געטון פאר דיר. הא?
תלמיד:
יא אבער די נעקסטע סטעפ at least איך רעד נישט אפילו פון דעם manipulation, יעצט גייט ער דיך אויסהערן, דאס אליינס האלט איך האב אים עפעס געגעבן.
רבי:
ווענדליך ווען מענטשן גייען מאכן א ויכוח, נעמט מען עפעס צו פון אים. דו האסט געמיינט אז דו ווייסט, יעצט ווייסט turns out אז דו ווייסט נישט.
תלמיד:
ניין, ניין, די יעצט. וויי איך ווייס נישט.
רבי:
ווייס נישט. גוטע שאלה. good question. אבער די the point is אז ווען מ׳געבט קוגל, איז דא אסאך מענטשן וואס געבן קוגל ווייל זיי care’ן נישט וועגן דיך. יעצט, איך וויל דיר זאגן, ממילא איז אזוי, אז אויב די ריזן פארוואס מ׳געבט קוגל איז ווייל מענטשן זענען נאראנים, און פארשטייען, יעדער איינער פארשטייט קוגל, נישט יעדער איינער פארשטייט תורה [Torah], דאס איז טייטש אז דו האסט יענעם פיינט. אז דו קוקסט אים אזוי אראפ, טראכטסט: “מיט דיך רעדן תורה? קוגל! no problem. טוב לו וטוב לעולם [tov lo v’tov la’olam: good for him and good for the world].”
יענער מענטש גייט נישט קיינעם אויסלערנען דעם אמת. ווייל פון קוגל לערנט מען נישט אויס די אמת, מען ווערט משוחד [meshuchad: bribed]. שוחד [shochad: bribery] שוחד און אמת זענען צוויי הפכים [hafakhim: opposites], רייט? צוויי הפכים, זענען נישט די זעלבע זאך.
דער מסקנא: רעדן צו א מענטש מיט זיין שכל
דער מענטש וואס ער רעדט צו דיך, וואס ער וויל דיך קאנווינסן, איז דאס טייטש אזוי: אז איך האלט אז איך וויל אז דו זאלסט פארש אז דו ביסט א מבין [mevin: one who understands], יא? אז דו ביסט א בר דעת [bar da’at: a person of understanding], דו ביסט א בר שכל [bar sekhel: a person of intellect], דו ביסט א מענטש. א איידיע פון א מענטש איז א זיין בר דעת. איינער אטליסט איינער איז די איידיע פון א מענטש אז ער איז א בר שכל.
ענד איך וויל נישט בלייבן גערעכט, איך וויל אז דו זאלסט בלייבן גערעכט, יא? איך וויל אז דיין שכל זאל פארשטיין. צו רעדן צו א מענטש מיט זיין שכל, דאס טייטש צו רעדן צו א מענטש. נישט נאר א גוטע קוגל.
לערנען מיט זארג פאר יענעם: אברהם אבינו׳ס מודעל פון תורה-לימוד
די פאראדאקסן פון אויסלערנען
דער חילוק צווישן רעדן צום שכל און רעדן צום בויך (המשך)
מגיד שיעור:
און איך וויל נישט בלייבן גערעכט, איך וויל אז דו זאלסט בלייבן גערעכט, יא, איך וויל אז דיין שכל זאל פארשטיין. צו רעדן צו א מענטש מיט זיין שכל, דאס טייטש צו רעדן צו א מענטש, האסט נישט אראפגעקוקט אויף א מענטש. רעדן צו א מענטש דורך זיין בויך האסט אראפגעקוקט, ס׳הייסט גערעדט צו אים מיט זיין בויך, האסטו אים גענומען אלס בויך. אויב דו רעדסט צו אים מיט זיין שכל קוקסטו אויף אים אלס שכל, יא.
און דארט, סאמהאו, יעצט אונז האבן א פראבלעם. ווען אונז טוען רעדן מיט יענעם מענטש׳נס בויך, סאמהאו געבן מיר אים עפעס, און מ׳רעדט צו זיין שכל נעמט מען פון אים צו, פונקט איפכא מסתברא [the opposite of what seems logical], יא. מ׳רעדט מיט זיין בויך, דעמאלטס קוק איך דיך אראפ, איך רעד צו זיין שכל קוק איך דיך ארויף, יא. אבער אונז זענען נישט מצליח דאס צו טון ווייל אונז ווען אונז רעדן שכל הדא היא [that is to say], קוק איך, מאך איך עס מיט דעם וואס איך בין גערעכט און יענער איז נישט גערעכט.
אברהם אבינו׳ס מודעל: תורה-לימוד ווי קוגל-געבן
מגיד שיעור:
סאו מ׳דארף אויספיגורן א וועג צו דאס וואס ס׳שטייט, און דאס יעצט זאג איך א טיפע זאך. דאס וואס אין די תורה [Torah: the Jewish Bible/Law] שטייט אז אברהם אבינו [Abraham our forefather] האט געגעבן פאר געסט צו עסן, און די מדרש [Midrash: rabbinic homiletical interpretation] שטייט אז דער מובן הפנימי [inner meaning] פון דעם איז אז ער האט זיי אויסגעלערנט זאכן, יא. איז די טייטש, וואס איז דאס? ס׳נישט קיין שייכות די צוויי זאכן. מע דער מענטש האט געטון א מאניפולעישאן, הי דיד לאוו באמבינג [he did love bombing], רייט? ניין ס׳איז נישט קיין וועג, לאוו באמבינג איז בושות [shameful], ס׳איז נישט קיין ס׳איז נישט קיין ס׳איז נישט קיין שיינע זאך צו טון צו א מענטש.
וואס די מדרש מיינט צו זאגן איז אז אברהם אבינו האט אויסגעלערנט פאר מענטשן תורה מיט די זעלבע געפיל ווי ווען מ׳געבט פאר א מענטש א קוגל.
אז מ׳געבט א מענטש א קוגל איז פשט, איך געב דיך א קוגל פאר דיך, נישט פאר מיך. די זעלבע זאך, ער געגעבן תורה פאר אים נישט פאר זיך.
אזוי ווייל ער האט עס געגעבן ווייל ער האט עס געטון מיט קוגל.
ער האט עס געטון בבחינת קוגל [in the manner of kugel].
קען זיין, איך האב דיך געגעבן א דוגמא [example].
דער גרויסער פאראדאקס: מענטשן האבן פיינט אויסגעלערנט צו ווערן, אבער ליב האבן זייערע רבי׳ס
מגיד שיעור:
ס׳זאל זיך טענה׳ען [let’s argue], זייער גוט. סאו ס׳זעט מיך אויס אני ווייס נישט וויאזוי דאס צו טון, אקעי. ביי די ליסט וואס איך שוין אויך קאנווינסד אין א זאך. איך רעד דאך נאר וואס מ׳דארף טון. די זאך איז אזוי, טענה׳ן is just a very weird way of teaching. Not a weird way, ס׳איז א גוט וועי of teaching, אבער מ׳דארף פארשטיין פארוואס. רייט? דאס הייסט, דו ווייסט אז רוב תלמידים [students] האבן ליב זייער רבי [teacher/rebbe]? ס׳איז א דבר פלא [wondrous thing], רייט? מיר האבן יעצט געזאגט, אז רוב מענטשן האבן זייער פיינט ווען מ׳ווייזט זיי אז זיי זענען נארונים און מ׳לערנט זיי עפעס אויס. מענטשן האבן נישט ליב זיך אויסצולערנען עפעס. מענטשן האבן די מערסטע ליב, וועלכע שיעור קומען רוב מענטשן? די שיעור וואס זאגט זיי אלעס וואס מ׳זאגט האבן זיי שוין געוואוסט. אמת? דארט וואו מ׳זאגט נייע זאכן, אפילו ס׳איז נישט אזוי קעגן וואס זיי האבן געזאגט, רוב adults האבן עס זייער נישט ליב, רייט?
On the other hand, אמת? נישט די דא ספעשל מענטשן, איך רעד דאך פון די נארמאלע נארמאלע די וועלט. מ׳דארף דאך זיך אויך עפעס חנפ׳ענען [flatter]. סאו, רוב עמ this is true, it is true. מיר רעדן דא פון א פראבלעם. On the other hand, you look around, you’ll see. קענסט רעדן וואס? קענסט רעדן פאר קליינע קינדער. קענסט רעדן פאר די רבי׳ס וואס זאגן יא עפעס, פאר די חסידים [Hasidim: followers of a Hasidic rebbe] וואס האבן געקויפט פון זיי עפעס, they really love them. רייט? און ער בעט דער רבי, “לערן מיך אויס נאך”, אקעי, נישט צופיל נאך, וואך א שעה פלאצט מען, אבער אביסל נאך. ער האט אים זייער ליב, ער האט אים זייער ליב. אמת?
וויאזוי קען זיין אז איך טריי אויסצולערנען פאר adults, פאר מענטשן זאכן, איך בין אים מעקם אין שוהל, איך זאג זיי, “ר׳ לייב, איר האט נישט פארשטאנען די עברי פון די פרשה [weekly Torah portion]. איך קען ענק פאר׳ממזר׳ן וואס דער רמב״ם [Rambam: Maimonides] אבער זאגט דא”, whatever. און ער האט מיך פיינט. און אלע רבי׳ס, זיי האבן ליב זייער, זייערע תלמידים האבן זיי ליב. אבער וואס איז קיין אבער ס׳איז א קשיא [question] דאך, רייט? פארוואס? נו, ווען איך דינג זיך מיט אים, דאס ווייז איך אים אז עפעס פעלט דיר, דו פארשטייסט נישט. יעצט דארף ער זיין דארף ער זאגן, “וואו, לערן מיך אויס”. הא? פארוואס טוט ער נישט דאס? ווייל מענטשן קעירן נישט צו וויסן. קערן נישט צו וויסן? מענטשן קערן זייער אסאך צו וויסן! דער קליינער, אזוי צו זאגן, וואס הייסט, ווייסט ווי אסאך מענטשן קערן צו וויסן? דער רבי׳לע האט אים אויסגעלערנט א פערטל זאך, ער דינט אים ביזן קעניג. נאר פארן אים זאגן וועלכע נאמען צו געבן פאר זיין אינגל, א סטופיד, א סטופידע זאך וואס איז נישט אפילו אזוי שווער צו וויסן. פארדעם האט ער אים שוין ליב. דא האט ער עפעס געזאגט, יא. לאמיר נאך האבן באבובער רבי [the Bobover Rebbe], יא, פארוואס האבן אים זיינע חסידים ליב? ווייל ער האט עפעס געזאגט? וואס הייסט, ער האט אויסגעלערנט. איך ווייס נישט you talking about the wrong kind of רבי׳ס, זיי זענען נישט קיין רבי׳ס, אבער אוודאי טויזענטער פון מענטשן, וואס איז די זאך, פארשטיי נישט וואס דו זאגסט. Any רבי teaches something, איך ווייס נישט רביס איז א לוקח השם המושאל [borrowed term] פאר מענטשן וואס פירן מענטשן וואס אנדערע נושאים [topics]. ווען ס׳איז א טיטשער anyone וואס טיטשט anything, אקעי, די קלענסטע נארישסטע משפיע [spiritual mentor] אדער די קלוגסטע פאפולער רעדנער וואטעווער ס׳איז, יעדער איינער האט אים זייער ליב, פארוואס? לערנט זיי עפעס אויס. און ווי מער ס׳איז עפעס אויסגעלערנט, האבן זיי אים מער ליב.
באווייזן מיט ביישפילן: באבובער, ברסלב׳ער, און ליובאוויטשער חסידים
מגיד שיעור:
ס׳איז דאך אינו דומה [not comparable] וויפיל מסירת נפש [self-sacrifice] די באבובער חסידים האבן פאר זייער רבי ווי די ברסלב׳ער חסידים האבן פאר זייער רבי, ווייסט פארוואס? דער ברסלב׳ער רבי לערנט אויס איין מער זאך ווי די באבובער, נישט קיין סאך מער. אקעי, איין מער זאך. אמת? און ליובאוויטשער רבי [the Lubavitcher Rebbe] נאך מער, פארוואס? ער לערנט עפעס אויס! מענטשן זענען זייער העפי מ׳זאל זיי אויסלערנען. ער קומט צום רבי׳ן ער זאגט: רבי איך קען גארנישט, לערן מיך אויס! רייט?
תלמיד [Student]:
דו האלטסט אז וועגן די רבי׳ס לערנען אויס פאר יענעם נישט פאר זיך?
מגיד שיעור:
און בדוק ומנוסה [tested and tried] אז די רבי׳ס וואס לערנען אויס האבן מער שטארקע חסידים ווי די רבי׳ס וואס לערנען נישט אויס.
קוק ארום! נאר וואס איז די שאלה? פארוואס? איך ווייס נישט אבער איך פרעג א אנדערע קשיא, פארוואס די מענטשן וואס איך שלאג זיך מיט יעדער איינער לכאורה [seemingly] איך לערן אויס אסאך בעסער, רייט, איך זאג אפילו אז נישט נאר איין זאך וואס דו ווייסט נישט, צען זאכן, אסאך זאכן וואס דו ווייסט נישט, פארוואס איז ער נישט נאך מער א חסיד? הא?
אליס מיין פראפאזאל איז אז געווענליך ווען איך טו דאס איז סתם ווייל איך בין מער אין די מוד פון טראכטן פון זיך, ווען איך טראכט פון יענעם געווענליך הער איך זיך אויף צו דינגען ווייל איך פיל אז איך רודף אים סתם. אבער אברהם אבינו איז געווען אזא סארט מענטש ווען ער קען טראכטן פון יענעם און וועגן דעם וועט ער זיך דינגען מיט אים.
שאלות און דיסקוסיע: ווי ווייסט מען אז דאס עקזיסטירט?
תלמיד:
וויאזוי ווייסטו אז אזא זאך עקזיסטירט בכלל?
מגיד שיעור:
איך מיין אז ס׳עקזיסטירט.
Sounds simple, ס׳שטייט אין קוגל. יא, גיי. א מדרש מיט א קוגל. ניין, ניין, ס׳איז זיכער, זעהסט דאך אז ס׳איז דא מענטשן טוען דאס, ס׳דא מענטשן זענען מצליח דאס צו טון.
תלמיד:
איך מיין אז מ׳האבן אנדערע טריקס אויך, נישט פלעין לערנען.
מגיד שיעור:
נישט פלעין לערנען, אבער ס׳איז דא אנדערע טריקס אויך. ניין, ניין, מ׳האט שוין געקענט די אנדערע טריקס.
תלמיד:
אקעי, דאס איז מיין פוינט אבער. איך האב געטראכט even נאך בעיסיק ווי א ליובאוויטשער רבי אין לבוש א לאט [dressed in a lot]. מ׳פארגעסט וועגן זיין פערסאנעליטי אבער דאס איז אז ער האט געהאט א פלאם אז ער האט ליעב געהאט אידן, ווייל א איד איז א איד און אויף אים איז געווען א טיפע זאך. It makes sense אז ער האט געפאנגט מענטשן, אז ער האט ממש אנויד מענטשן וואס האבן זיך ממש נישט געצויגן צו אים. If you care about somebody…
“Being Nice” vs. “Caring”
מגיד שיעור:
I think that you don’t have to be nice. I think that you have to care about another איד. I think that’s a lot harder than being nice. A lot harder.
Being nice is usually, איך קען נישט דאס ברענגען, being nice is usually making sure that I don’t feel uncomfortable.
תלמיד:
אה, being good קען אמאל זיין שלעכט צו יענעם, קען ליגן שטרענג אדער כדומה [or the like]. אבער ס׳מוז קומען נישט פון דעם וואס איך, איך דארף געווינען דעם ויכוח [argument], אדער איך פיל זיך זייער שטארק. ס׳מוז קומען פון דעם וואס איך וויל, וואס איך גלייב אין יענעם, איך וויל יענעם, איך הער יענעם, I don’t have a good word to say it, איך הער יענעם. ס׳מוז קומען פון יענץ. אה, דעמאלטס וועט מען מצליח זיין. וואס איז די גאולה [redemption]? שוין, דאס איז גענוג שלש סעודות תורה [third Sabbath meal Torah teaching].
תלמיד:
ס׳איז א גוטע תירוץ [answer] צו זיין קשיא?
מגיד שיעור:
וועלכע קשיא?
תלמיד:
אז ס׳איז א גוטע עצה [advice] צו שליף, צו דעם שליף?
מגיד שיעור:
ניין, ניין, ניין.
תלמיד:
Not sure.
דער זעלבסט-באטרוג פון “לערנערס”
מגיד שיעור:
No, that thing is one of the funny things that people like me, that usually when they teach is because they feel themself, is… און דעמאלטס… ס׳איז א זייער פאני, ווייל די זעלבע מענטש, ס׳איז דא עפעס א נודניק [pest] וואס פרעגט אים איבער דריי מאל יעדע זאך און ער האט, הייבט אים אן פיינט צו האבן. פארשטיי נישט, יענער וויל טאקע לערנען פון דיר, אמת? פארוואס ביסטו נישט העפי?
תלמיד:
לערנסט נאר אליין, פארוואס?
מגיד שיעור:
שלוף צו מיר.
הייסט, מיין גאנצע זאך איז איך וויל לערנען, אויסלערנען מענטשן. עה, it turns out איך וויל נישט, איך וויל עפעס אנדערש. שוין גענוג מיט די קאמפליצירטע…
תלמיד:
וואס? איך מיין אז ס׳איז זייער וויכטיג, ווייל איך וויל זאגן, איך וויל זאגן נאך טיפער, איך וויל זאגן נאך איינמאל דאס וואס איך האב געזאגט אין אן אנדערע לענגוועדזש, איך האב א דוגמא פארשטיין, און איך וויל זאגן א שיעור אויף דער שמואל און טוט מען ווייטער. אבער וואס איך וויל זאגן איז אז אונז קוקן אזוי, לאמיר רעדן אזוי, איך וועל זאגן אן אנדערע דוגמא, אקעי?
זייט-דיגרעסיע: רבי׳ס וואס דאווענען פאר׳ן עמוד
תלמיד:
ס׳איז דא אזא זאך וואס הייסט אממ… וואס נאך טוען רבי׳ס חוץ פון לערנען? ס׳איז דא רבי׳ס וואס דאווענען פאר׳ן עמוד [lead prayers], האסט געוואוסט? ס׳איז א מנהג [custom] פון געוויסע רבי׳ס. און אדער whatever, לאו דוקא [not necessarily] רבי׳ס, יא? זינגערס, כ׳ווייס נישט, משפיעים [spiritual mentors]. און ס׳איז דא אין אמעריקע א זייער אינטערעסאנטע זאך אז ביי אונז ביי די חסיד׳ישע עובד׳ישע רבי׳ס, וואס טוט דער רבי ווען ער טאנצט פאר אדער זינגט פאר אדער דאווענט פאר? וואס טוט ער?
what it seems to me he is doing, כ׳בין נישט קיין מבין [expert] און קיינער מוז נישט טראכטן וואס איך ווייס, what it seems to me he is doing, איז that he is trying his hardest to feel – אויב די ווארט פיל איז מסתמא [probably] ריכטיג – צו פילן די זאכן וואס ער זאגט. ווען ער זינגט מנוחה ושמחה [rest and joy] פילט ער ממש מנוחה ושמחה. איי it doesn’t sound like, why is he crying? don’t ask me, אבער על כל פנים [in any case], מנוחה ושמחה דארף מען זיין happy און רואיג, שוין איך ווייס נישט. ער האט עפעס אן אנדערע פשט [interpretation] אין די ווארט מנוחה ושמחה, אבער על כל פנים… דאס איז מיין קשיא פון ליל סליחות [night of penitential prayers] אלע זינגט מען מיט די זעלבע פרצוף של עצבות [sad face], איך ווייס נישט פארוואס. מנוחה ושמחה קען מען זינגען מנוחה ושמחה, ניין? מנוחה ושמחה… וואס איז דא? ס׳איז זייער funny, ס׳שטימט נישט די ווערטער מיט די מיט די ניגון [melody]. but anyways,
לאמיר פליין… לאמיר נישט זאגן אז ער האט אן אנדערע פשט, ביי אים מנוחה ושמחה דארף מען טרויערן, כ׳ווייס נישט פארוואס. יא ער האט עפעס א טייטש, ער האט עפעס א טייטש אז דא דארף מען טרויערן, ס׳איז נישט קיין חילוק [difference], דאס איז אן אנדערע קריטיק וואס איך האב אויף אים. אבער דאס וואס ער טוט איז ער קאכט זיך, יא? ער גייט אריין אין די… ער פילט דאס זייער שטארק און ער זאגט… ער זאגט דעם פיל אזוי אז ווי מער, אויב ער וואלט געטראכט פון די עולם [congregation], וואלט דאס געווען
דער רבי׳ס דזשאָב: צו טראַכטן פֿון דער עולם, נישט פֿון זיך
קריטיק אויפֿן „אויטענטישן” רבי – המשך
לאמיר זאגן אז ער האט אן אנדערע פשט, אז ביי אים אין א כוס שמחה דארף מען טרויערן, איך ווייס נישט פארוואס. יא ער האט עפעס א טייטש, ער האט עפעס א טייטש אז דארט דארף מען טרויערן, וואס א חילוק? דאס איז אן אנדערע קאמפליין וואס איך האב אויף אים.
אבער דאס וואס ער טוט איז, ווי ער קאכט זיך, יא? ער גייט אריין אין די… ער פילט זיך זייער שטארק, און מען זאגט… ער זאגט אויך אפילו אזוי, אז ווי מער, אויב ער וואלט געטראכט פון דער עולם, וואלט עס געווען נישט אויטענטיש, רייט? וואלט עס געווען כאילו ער שפילט פאר דער עולם, רייט?
דער רבי וואס ער קוקט אין שפיגל, אדער וואס ער… יא ער פראקטיסט אין פראנט פון די שפיגל, אדער ער פרעגט פאר די גבאי דא, דער עולם האט געכאפט ווען איך האב געמאכט די קרעכץ ביי די דאס? ער איז א לאו לייף, רייט?
אבער דער רבי וואס טראכט נישט פון קיינעם, ער איז א צדיק. איך כאפ ס׳איז איפכא מסתברא [ipkha mistabra: פֿאַרקערט]! דו טראכסט נישט פון קיינעם ביסט א חיה רעה! דו ביסט די גרעסטע עגאאיסט! ס׳קומען דאך מענטשן צו דיין טיש און דו טראכסט נישט פון זיי, דו טראכסט נאר פון זיך, און דאס איז דיין גאנצע זאך, א טראכט פון זיך. זייער פאני! טראכט אביסל פון יענעם. ער וויל אויסלערנען ווי אזוי מען טראכט… מיט די אייגענע טיש.
דער משל פֿון בעל-תּפֿילה קעגן חזן
אקעי, יעצט on the other hand וועסטו זעהן, ס׳איז דא למשל אממ it seems to me אז if you look learn איינער וואס איז למשל, אממ די בעלי תפלה למשל זענען מחולק מיט די חזנים וועגן דעם. איך בין נישט זיכער ווער ס׳איז גערעכט.
בעלי תפלה זאגן, יא, איר ווייסט אז ס׳איז דא א בעל תפלה און א חזן? בעלי תפלה זאגן אז ווען ער דאווענט, ער פילט די ווערטער, ער זאגט “ברוך” – געלויבט, אתה – דו, ה׳ – דער אייבערשטער, אקעי, ער זאגט אביסל רש״י [Rashi: רבי שלמה יצחקי, קלאַסישער תּורה-קאָמענטאַטאָר] אויך, no problem.
און דער חזן, ער טראכט נישט פון דעם, ער טראכט פון ווי דאס גייט ארויסקומען פון זיין מויל, פון זיין נאז, פון זיין בויך, פון זיין קאפ, איך ווייס נישט פון וואו, די… whatever. יא?
דער מעזריטשער מגיד׳ס טייטש: „ויהי כנגן המנגן”
און ס׳קען זיין, סאו איך דזשאמפ אביסל דא, ס׳קען זיין אז ביידע זענען נישט גערעכט, יא? דאס איז וואס איך דארף אנגיין צו זאגן. ס׳קען זיין אז דער רבי איז אסאך א גרעסערע יש ווי דער… אז דער בעל תפלה איז אסאך מער א יש ווי דער חזן.
קאז ענק ווייסן, דער מעזריטשער מגיד [דער מגיד פֿון מעזריטש, צווייטער פֿירער פֿון חסידות] האט געזאגט, “ויהי כנגן” [vayehi k’nagen: „און עס איז געווען ווען דער מוזיקאַנט האָט געשפּילט”], איינע פון די ווערטער, יא? “ויהי כנגן המנגן ותהי עליו רוח ה׳” [„און עס איז געווען ווען דער מוזיקאַנט האָט געשפּילט, און עס איז געקומען אויף אים דער גייסט פֿון גאָט”], יא?
האט דער מעזריטשער מגיד געזאגט, וואס איז טייטש ויהי כנגן המנגן? אז ווען א איד זינגט אדער whatever ער טוט, און ער איז אזוי ווי דער כלי [kli: אינסטרומענט] וואס ווערט געשפילט. איז כנגן המנגן. דער מנגן איז אזוי ווי דער נגן, עפעס אזוי האט ער געטייטשט. יא? Something like that? יא, יא, אבער דאס שטייט דאס אין די אנדערע ספרים אויך.
אז ווען דער זינגער זינגט כאילו ער איז נאר א שופר [shofar: דער ראַם׳ס האָרן וואָס מען בלאָזט אויף ראש השנה], דאס הייסט, ער איז בטל [batel: אָפּגעזאָגט, אָפּגעגעבן] פאר דער אור ה׳ [or Hashem: דאָס ליכט פֿון גאָט] וואס קומט אין אים, דאס איז דעמאלטס ותהי עליו רוח ה׳, אזא טייטש פונעם מעזריטשער מגיד. יא?
פרעג איך דיר, ווער איז מער אזוי ווי א שופר, דער חזן אדער דער בעל תפלה?
דער חזן איז ליטעראַלי אַ שופֿר
ווייל דער חזן is literally א שופר, that’s what he’s doing. ער זאגט, איך נישט דא צו ארויס צו געבן מיינע הרגשים, נאר דא גוט צו ארויסגעבן דער ניגון אדער דער whatever he is trying to do, right?
Now of course it could be אז, I’ll explain you what the problem is. The problem איז, עס קען זיין אז דער חזן זיין דער ניגון איז גארנישט, ס׳איז דאך סתם א סתם צו ווייזן אז ער איז א גרויסער חזן, און ס׳איז נישט צו זאגן גארנישט, no problem.
טאמער ס׳וואלט געווען איינער וואס ער קען מקיים זיין שניהם [mekayem zayn shneyhem: מקיים זיין ביידע], דאס הייסט, ער פארשטייט נישט מקיים זיין שניהם, how the art of the ניגון works, that’s like a different side question. איך מיין נישט דאס, מיין איך נאר די איידיע.
דער רבי׳ס דזשאָב: צו טראַכטן פֿון דער עולם
ער טראכט אז ער איז נישט דא צו פארזאגן דער, וויאזוי זאגט מען דארט ביי ראש השנה [Rosh Hashanah: דער אידישער ניי-יאָר], כ׳ווייס נישט וואס, ער איז נישט דא צו פארזאגן די המלך [hamelekh: דער מלך], און שפירן זייער שטארק אז דער אייבערשטער איז דער מלך.
וואס גייט אן וואס ער שפירט? דער אייבערשטער איז א מלך, מען ווייסט אז דער אייבערשטער איז א מלך ווען מען וויינט נישט ראש השנה אויכעט, it doesn’t make any difference.
ווער ס׳מיינט אז מ׳דארף שפירן, ער איז דאך אפיקורס [apikores: כּופֿר, הערעטיקער].
דער אייבערשטער איז פונקט אזא מלך ווען דו מאכסט שמע ישראל [Shema Yisrael: „הער, ישׂראל”], דער אייבערשטער איז ה׳ אחד [Hashem ekhad: גאָט איז איינס] אפילו ווען דו מאכסט נישט צו דיינע אויגן אויכעט נישט. יא, יא, that’s a good excuse.
דער אייבערשטער האט א עם [am: פֿאָלק], by the way, ער האט א עם אפילו ווען ער פרעגט דיך נישט. דער עם האט ער אויכעט. האב דיך אין דריי… כאילו, that doesn’t make any difference, נישט מעלה און נישט מוריד [nisht ma’aleh ve’nisht morid: נישט אַרויף און נישט אַראָפּ]. Right?
Student: Stop, stop, וואס גייט דא פאר? I tried to put something… I tried to record.
Instructor: און, so וואס האב איך געוואלט זאגן?
דער רבי דאַרף זיך „אַוועקלייגן”
So דו כאפסט וואס איך זאג, אז ס׳קען זיין אז דאס איז זייער א פאני זאך, אז ער קאפט זיך אין וואס ער איז, און דאס הייסט אטענטיש. ס׳קען זיין אז אטענטיש הייסט, אויב דער רבי׳נס דזשאב איז צו מעורר זיין [me’orer zayn: צו דערוועקן] דעם עולם, וואלט געווען פונקט פארקערט.
אז זיין כוונה [kavonah: כּוונה, אינטענציע] איז, ער פארשטייט, ער קעירט וועגן דעם צווייטן מענטש, און ער לייגט, ער איז, ער לייגט זיך אוועק כביכול [kivyakhol: אַזוי צו זאָגן]. דאס וואס ער לייגט זיך אוועק, זיין דזשאב איז צו מאכן אים, צו מאכן דעם צווייטן מענטש וויינען.
יעצט, וואס טוט ער? ס׳קען זיין אז ער דארף טון גרויסע זאכן, ס׳קען זיין ער דארף ווייזן זיין אייגענע עמאושאנס אויך וועגן דעם. איך זאג נישט אז ער מוז זיין א קאלטע, א קאלטע חזן וועגן דעם, אבער דו שטעלסט זיך צוזאם? דו כאפסט די נקודה?
נישט אז מ׳דארף זיין, נישט אז איך זאג אז די… אברהם אבינו [Avraham Avinu: אונדזער פֿאָטער אַבֿרהם], די מענטש וואס ער רעדט צו יענעם, איז נישט איינער וואס ער איז דברים היוצאים מן הלב [devarim hayotz’im min halev: ווערטער וואָס קומען אַרויס פֿון האַרצן], וואס איך, דברים היוצאים מן הלב דארף אייגנטליך ארויסגיין פון דיין לב! ס׳בלייבט דאך, ס׳גייט דאך נישט ארויס פון דיין לב בכלל, ס׳איז געבליבן אין דיין לב!
„דברים היוצאים מן הלב” – אַ נייער פֿאַרשטאַנד
דברים וואס א מענטש זאגט סתם אזוי, מ׳זאגט, ער קאכט זיך, who cares? פארוואס זאל א צווייטער קעירן וועגן דעם? דאס איז דיין זאך. People are very impressed, okay, very nice, but they’re just impressed by you.
If you want to teach them something, you have to talk to the other guy, דארפסטו רעדן צו אים. קענסט רעדן צו אים בדרך געבן קוגל [kugel: אַ טראַדיציאָנעלער אידישער קוכן], קענסט רעדן צו אים בדרך זאגן א דרשה [drashah: אַ דרשה, לעקציע], קענסט רעדן צו אים בדרך זינגען א ניגון, וואטעווער דו דארפסט רעדן צו אים.
וועסט אויפהערן צו פילן זיך אזויפיל. און מתוך דיר פילן אים וועסטו זינגען די ניגון וואס ער וויל הערן אדער די וועג וואס ער דארף עס הערן. דאס איז, דאס איז מיין אנדערע וועג פון זאגן די זעלבע זאך שוין.
בסדר, אפשר איז דאס דמיונות [dimyonos: פֿאַנטאַזיעס]. דאס טראכט איך אלץ.
דער משל פֿון דעם מגיד און דעם רבי
Student: ס׳איז זייער א גוטע פוינט. איך מיין אבער אז ס׳איז דא עפעס א, עפעס א פוינט וואס, איך ווייס נישט צי מ׳לאזט עס אויס אדער נישט, איך מיין ס׳איז דא די חסידישע… איינע פון די חסידישע מעשיות אז עפעס א מגיד האט געטראפן עפעס א רבי, איך געדענק נישט ווער, דער מגיד האט געפרעגט: פארוואס ווען איך גיי ארום געבט מיר יעדער איינער פעניס, און ווען דו רעדסט, רעדסט, געבט דיר יעדער איינער אסאך געלט?
האט דער רבי אים געזאגט: זיי ביידע האבן גערעדט אזוי קעגן געלט, ביידע האבן גערעדט… זאגט ער, דו האסט גערעדט אזוי, האט יעדער געזעהן ווי דו ווילסט זייער… האסט גערעדט, האסט גערעדט אזוי וועגן אלעס אז יעדער האט געזעהן דו ווילסט זייער שטארק געלט. סאו זעהסט ווי חשוב געלט איז פאר דיר, ווילן זיי עס האלטן. זיי כאפן אז געלט איז א חשוב׳ע זאך, זיי האלטן.
איך רעד, זיי כאפן ביי מיר איז געלט גארנישט ווערט, זיי עקלען זיך אויך פון געלט. זאגט ער, זיי ווייסן נישט וואס זיי דארפן עס שוין, געבן זיי עס מיר.
און דאס זעלבע ביי די בעל תפילה… אלטימעטלי דער רבי, אפשר דארף דער רבי׳ס גוטע דזשאב, ווען ער איז א געלונגענער רבי, דארף ער טראכטן פון די עולם.
דער רבי דאַרף טראַכטן ווייניגער פֿון זיך
איין זאך איז זיכער, ער דארף טראכטן ווייניגער פון זיך, ביקאז if you listen to somebody און דאס וואס דו זאגסט… ס׳קען זיין דער רבי׳ס דזשאב איז צו טראכטן פון די עולם, אבער כדי, טאמער ער טראכט פון די עולם, דארף ער טראכטן אז די עולם גייט נישט, גייט נישט הערן וואס ער וויל זאגן. אז ער וויל זאגן עפעס אז he wants to sound smart, it’s just not going to work.
ס׳מיינט ער קען נישט זיין, ער קען… די נגע בנגע [nega b’nega: די נאָענטקייט] פון דער רבי ר׳ בער [רבי דוב בער, דער מעזריטשער מגיד] איז אז ער זאל נישט, נישט אז ער זאל נישט האבן קיין התעוררות [his’oreros: דערוועקונג], אז ער… it’s not him. טאמער ער האט א התעוררות דארף דער עולם האבן די התעוררות.
Instructor: יא. איך זאג it’s not, it’s אודאי אז ער that he shouldn’t think that he is thinking of himself, אבער אודאי אז ווען א מענטש גייט און ער טראכט אבדיקא מ׳ספר [m’sefer: פֿון אַ בוך], whatever it is, דארף ער וויסן אז ס׳איז נישט קיין עץ [etz: בוים], איך פיל אז, יא, איך מיין אז די דאגה, די זעלבע זאך וואס איר זאגט, אבער מ׳כאפט זיך אראפ צו א נידריגע שטאפל. אז די דאגה איז שוין נישט אז, די דאגה איז שוין נישט צו זיין צו טראכטן אזוי, how can I make the people happy.
Student: Right, it’s how to make them good.
Instructor: How can I make the truth come out גילוי [giluy: אָפֿנבאַרונג], and it’s not about myself.
Student: Of course, cause in other words there could be a.
Instructor: די מענטשן קומען דא, דער רבי זאל נישט טראכטן פון זיי? ער קומט צו א מענטש וואס טראכט פון אים.
פֿילאָזאָפֿישער יסוד: „גוט פֿאַר דיר” vs. „וואָס דו ווילסט”
Student: Right, of course, ער טראכט נישט פון זיי the answer is always נישט פון זיי וואס זיי וויינען אז זיי ווילן, נאר פון זיי וואס זיי דארפן אמת׳דיג, right? ער טראכט פון דיך נישט פון וואס דו ווילסט, נאר פון וואס דו דארפסט, וואס דאס איז די אמת׳דיג דיך.
If you think, where everything really boils down to is really this, וואס פון דעם וועט מען געדענקען אסאך אנדערע שיעורים וואס מ׳האט שוין געזאגט, אז
Instructor: יא, אייביג מוז ער האבן עפעס א גע׳הרג׳טער.
Student: אז what it all boils down to is, to this thing that ביי אונז זענען אלע איינגערעדט אז וואס דו ווילסט און וואס איז גוט פאר דיך איז די זעלבע זאך, און therefore צו טראכטן וועגן דיך, מיינט צו טראכטן וואס דו ווילסט, וואס ס׳קען דאך זיין אלעס תאות [ta’avos: תּאוות, באַגערן], און דו ווילסט נישט דאס עכט, און ס׳איז נישט גוט פאר דיך, נישט אבדזשעקטיוו און נישט סאבדזשעקטיוו.
דער קערן: „גוט” איז נישט „וואָס דו ווילסט”
און צו קעירן וועגן דיך מיינט צו קעירן וועגן וואס דו ווילסט אמת׳דיג, נישט וועגן דו וואס מאכסט תאות אז דו ווילסט, right? That’s the real like philosophical underpinning behind what makes this possible. Right? You have to think that.
This is why, אונז היינט, if you’re like a pluralist, נישט א פלוראליסט, if you’re like a subjectivist, טייטש איז ווי מ׳רופט דאס היינט, emotivist, then there is no way for you to teach on another person with being good. This is really where it goes back to, right?
דער סובדזשעקטיוויסט קען נישט לערנען יענעם
פארשטייסטו וואס איך זאג? אויב צו א טובה טון פאר א צווייטן איד מיינט by definition וואס יענער איד מיינט איז א טובה, אזוי טראכטן אסאך מענטשן היינט, ווייל זיי קען, קענען נישט טראכטן אז ס׳איז דא אזא זאך וואס הייסט א טובה פאר יענעם, אבער ער ווייסט נאכנישט אז ס׳איז א טובה אדער ער וועט קיינמאל נישט וויסן, זאלסט נישט טון וואס דו מיינסט, זאלסט טון וואס איז אמת׳דיג.
דעמאלטס, by definition וואס איז גוט? גוט איז איך זאל דיך לאזן טון וואס דו פארשטייסט, אדער דיך העלפן טון וואס דו מיינסט אז דו ווילסט.
אויב ס׳איז דא אזא זאך ווי גוט פאר דיך, נישט גוט על פי האמת [al pi ha’emes: לויט דער אמת], גוט פאר דיך, אבער דו ביסט בתאות [b’ta’avos: אין תּאוות], דו מיינסט אז דאס איז גוט, אבער אמת׳דיג איך ווייס וואס איז גוט פאר דיך.
ווער האט מיך געזאגט? ווייל איך בין אזא בעל גאוה [ba’al ga’avah: שטאָלצער]? ניין, ווייל נישט ווייל איך בין א בעל גאוה, you see? Then it’s again א מחלוקת [makhlokes: מחלוקת, דיספּוט] צווישן מיך און דיך. ווייל, ווייל ס׳איז טאקע אזוי.
Then I could be good to you in a real way. Without, פארשטייסט? It could be I could help you, I could argue with you because I’m good to you, because I’m cared about your good. That’s the real only way it could work philosophically. ווייל ס׳איז שוין תורה [Torah: די תּורה], דארף מער עס דאך טון.
צוריק צום כּללדיגן קאָנפֿיוזשאָן
שטימט? ס׳איז געווען פשוטים מיין איך. אקעי, לעניננו [le’inyaneinu: צו אונדזער ענין]. ס׳שטימט? ס׳שטימט נישט? פשוט, אמת? איך קען זאגן נאך דריי מאל, וועט עס קענען ווערן פשוט. זייער פשוט.
ס׳איז דא אזא גאר א טיפע כפירה [kefirah: כּפֿירה, הערעסי] וואס דער עולם אזוי ווייסט, יעדער איינער מיינט אז יענעם, יעדער איינער פארשטייט, you realize that everything, all the confusion that I started to talk about, is all based on this same confusion.
וואס איז די confusion? אז ס׳איז דא א confusion, איך האב געזאגט אז ווען איינער וואס עס קאכט זיך ביי אים די אמת, איז ווייל ס׳קאכט זיך ביי אים די אים, און וועגן דעם ווען ער שלאגט זיך מיט יענעם, און ער זאגט, “איך בין גערעכט און דו ביסט נישט גערעכט,” אבער די “איך בין גערעכט און דו ביסט נישט גערעכט,” right?
יעצט, די גאנצע confusion איז געבויט אויף די idea אז איינער פרעגט אזא קשיא, מענטשן פרעגן די קשיא, יא? לאמיר צוריקגיין צו דעם. מענטשן פרעגן די קשיא, לאמיר זאגן, איך וועל זאגן, אז איך וועל זאגן, איך האלט אז פאר דיך וועט זיין גוט צו, נו, וואס האלט איך אז עס וועט זיין גוט פאר דיך?
קען מען וויסן וואס איז גוט פאר א מענטש? — די שאלה פון אביעקטיווע ענטפערס אין לעבנס-פראגעס
דער משל פון א מענטש וואס וויל זיך גט׳ן
Instructor: וואס, יעצט, די גאנצע קאנפיוזשן איז געבויט אויף די איידיע, ווייל איינער פרעגט אזא קשיא. מענטשן פרעגן די קשיא, יא? לאמיר צוריקגיין צו דעם. מענטשן פרעגן די קשיא. לאמיר זאגן איך וועל זאגן, אז איך וועל זאגן איך האלט, אז פאר דיר וועט זיין גוט צו… נו, וואס האלט איך אז ס׳וועט זיין גוט פאר דיר? גיין אויף א דייעט. וואס האסטו צו גיין אויף א דייעט? אויפהערן צו רייכערן.
ס׳קומט צו מיר א יונגערמאן. איך וועל דיר פארציילן א מעשה וואס איז סתם פון א איד. ס׳קומט א איד, און ער זאגט, אז ער איז זייער נישט העפי מיט זיין ווייב, ער שלאגט זיך יעדן טאג, ער פילט ממש אז ס׳איז די ראנג שידוך. ער האלט ער זאל זיך גט׳ן.
אקעי? אזוי האלט ער. נאר וואס ער האט מורא ווייסט מען נישט.
דיסקוסיע: וואס דארף איך אים זאגן?
Instructor: וואס דארף איך אים זאגן? ניין, לאמיר זאגן. גראדע מענטשן קומען, אבער לאמיר זאגן, ס׳איז שוין געשען די מעשה, אבער יעצט רעדט היינט איינער אנדערש האט פארציילט אז איינער איז געקומען צו אים און איך האב געהאט מיט אים דעם ויכוח. וואס איז דא א חילוק?
וואס האלטסטו? וואס איז דער חילוק וואס די reason איז? וואס האלטסטו? וואס דארף איך קענען די מעשה? יא, מיר זענען ביידע דא. אויב ס׳איז למעשה, וואלט עס קיינער פארציילט, נו, וואס איז דער חילוק?
Student: אקעי, עגען, א סייד נאוט, רייט, דו רעדסט טרעטשעריש, דו רעדסט אביסל טרעטש.
Instructor: איך וויל דיר נאר אויסזאגן א פוינט.
קומט צו מיר איינער, ער פונקטליך די מעשה… ער זאגט פונקטליך די מעשה, ס׳איז די און די זאך שטערט אים זייער שטארק. איך האלט אז א זאך וואס די פרוי איז נישט קיין בריה בין הבריות, קען נישט לעבן מיט איר. ס׳הייסט נישט חתונה געהאט, ער איז נישט חתונה געהאט. וואטעווער, די גאנצע זאך איז שטותים, ס׳איז דמיונות, ער קען נישט לעבן. וואס וועל איך אים זאגן?
נישט וואס איך וועל אים זאגן. ס׳קען זיין אז איך דארף אים זאגן אז איך קען אים גארנישט זאגן, ס׳קען זיין ריכטיג אזוי. איך פרעג דיר וויאזוי קען איך אים עפעס זאגן, הע? וואס וועל איך אים זאגן? וואס וועל איך אים זאגן?
ס׳הייסט, די קשיא מאכט קיין סענס. וואספארא סארט זאכן קען איך אים זאגן, נישט וואס וועל איך אים זאגן. אויב ס׳איז ממש אזוי, ס׳איז גאר שרעקליך, אפשר דארף ער טון, איך רעד נישט אין די דיטעילס אלזא פון דעם עקזעקט סיטואציע. אבער ס׳איז דא א מענטש וואס קען זאגן א תירוץ פאר אזא שאלה? ס׳איז דא א וועג וויאזוי צו זאגן די תירוץ פאר די שאלה?
עני לעוועל, אזוי אראפ, איך קען פושן די צו טון מער זיבעציג פראצענט צו די וועג. again, יא, every time there is details. פארשטייסט וואס איך פרעג? ס׳איז דא א וועג צו ענטפערן די שאלה, אן פארשטיין זיין אים און פילן וואס ער פילט אמת׳דיג און אים און זאל יענץ טון?
ס׳איז דא א וועג וויאזוי איך קען אים זאגן, דו האלטסט טאקע, דו פילסט הונדערט פראצענט אז דו האסט פיינט דיין פרוי, דו ווילסט דיך גט׳ן, אבער דו ביסט ראנג, דו האסט איר ליב, און דו ווילסט דיך נישט גט׳ן, ס׳זאל זיין שלעכט פאר דיר. ס׳איז דא א וועג צו זאגן אזא זאך?
אדער פארקערט, איינער וויל זיך יא גט׳ן, און די פרוי, איך קען זאגן דעי מאס דע אדער וועי אראונד, doesn’t make a difference. ס׳איז דא אזא זאך? ס׳איז עולה על הדעת אז איך זאל זאגן אזא זאך?
ער קומט און ער זאגט, איך קען נישט בשום אופן. וואס וואס איך פיל, זיי מיך נישט מסביר גארנישט. אזוי פיל איך. זאג איך אים, זייער גוט, זייער קיוט אז דו פילסט אזוי. דו ביסט ראנג, זאלסט אויפהערן צו פילן אזוי.
פרעגט ער ווי אזוי? איך ווייס נישט, קען זיין ס׳גייט נעמען צוואנציק יאר פון היינט ביז דו וועסט אויפהערן פילן אזוי, דאס איז א צווייטע סעקענדערי דאגה. איך האלט אז דו ביסט ראנג, איך האלט דו מאכסט א טעות, ס׳איז נישט גוט פאר דיר זיך צו גט׳ן. איך קען זאגן ס׳איז דא אזא, is it possible I should have such an answer?
Student: וואס הייסט? יא.
Instructor: why not?
Student: ווייל איך האב דאס געזאגט, האט יענער מיר געזאגט, וואס הייסט, דו זאגסט אז ער, אז ער שטערט אים נישט? עס שטערט אים אבער יא, ער זאגט דאך אז ער שטייט דאך און ער וויינט, ער וויינט יעדע נאכט.
Instructor: נישט נאר, ער זאגט אקעי, קען, האסט אין זעקס חדשים א פלאן אז ער זאל אויפהערן צו וויינען? ניין, איך האב נישט. קען זיין צוואנציק יאר גייט ער וויינען, אבער איך גיי בלייבן נאך אלץ גערעכט. ס׳איז מעגליך?
don’t put it into the question, we can fix it. נעמען אפאר יאר ביז ס׳ווערט געפיקסט. מ׳קען עס נישט פיקסן. ער איז א נאר, ער גייט אלעמאל מיינען אז ער ליידט. But it’s still good for him. Is it possible that I tell him such a thing? ס׳איז מעגליך מן המציאות אז ס׳זאל זיין אזא תשובה? נישט אז איך בין גערעכט אין די קעיס, ס׳איז נישטא קיין קעיס. איך שטעל דיך צו א משל.
Student: ניין, נישט ווייל ס׳גייט זיין ערגער א צווייטע וועג, ווייל דאס איז גוט.
Instructor: ער מאכט א טעות. ער זאגט אז ער ליידט, ער ליידט נישט. ער דמיונ׳ט אז ער ליידט. איך קען אים אויפקלערן פון זיין דמיון? איך ווייס נישט. אפשר יא, אפשר נישט. ס׳איז מעגליך אז אזא תשובה זאל זיין, זאל נתקיים זיין בעולם?
די רעאקציע: “obnoxious”
Instructor: I need someone that’s a little more… אהא, קוק, ער וויל זיך שוין צושלאגן מיט מיר.
פארדעם וואס מ׳גייט דאס ארויס צו ברענגן, וואס איך מיין ארויס צו ברענגען איז, רוב מענטשן וואס זענען internalized די היינטיגע רעליגיע, זאגן אז ס׳איז נישט מעגליך במציאות אז ס׳זאל זיין א תשובה, אלע בדוחק תירוצים קענען זיי זאגן: זאגסט אז ס׳איז א שאד זיך גט׳ן יעצט, ארבעט פאר צוויי יאר. אקעי, whatever, די אלע סארט זאכן הערן זיי. אבער דו זאלסט קומען זאגן: ס׳איז זייער קיוט אז דו ליידסט, אז דו זאגסט אז דו ליידסט, איך זאג דיר אז דו ליידסט נישט אמת׳דיג.
Student: obnoxious, א גוטע שידוך.
Instructor: עקזעקטלי, ס׳איז obnoxious, right? יא, נו. נישט קיין געווינער. ס׳איז obnoxious, right? יא. און וואס נאך איז עס? און וואס מיינט דאס צו זאגן בעצם, פארוואס איז עס obnoxious? ווייל איך ווייס. לאמיר זאגן איך ווייס, איך ווייס נישט. איך ווייס יא.
Student: דו מאכסט אים פילן און דו וועלידעיטסט אים נישט.
Instructor: איך וועלידעיט אים נישט, נישט נאר איך וועלידעיט אים נישט, איך שפיגעל זיך אפ אין אים, אין זיין פנים אריין. איך זאג אים: דו ביסט א נאר און דו ביסט ראנג. ווי קומט אריין וועלידעיטן? זייט ווען איז וועלידעיטן א מענטשן געווארן א מצוה? וועלכע מצוה איז עס? מענטשן זענען ראנג אל דע טיים, איך בין ראנג אל דע טיים, וועלידעיט מיך א גאנצן טאג?
וואס קומט אריין וועלידעיטן, וועלידעיטן מיט א חיזוק. מיט קליינע קינדערלעך קען מען מאכן א מענטש פילן גוט איז א שיינע זאך, אבער יעצט רעדט מען פון א ערנסטע שאלה, א שאלה איבער his whole life, זאל זיך גט׳ן פון זיין פרוי אדער נישט. וואס קומט אריין וועלידעיטן?
ער איז ראנג, ער רעדט זיך נעבעך איין אז ער ליידט. ס׳קען זיין אז איך קען אים אויפקלערן פון דעם, ס׳קען זיין איך קען נישט, באט אפילו אז נישט, איך האלט אז אפילו ווען ער גייט זיך איינרעדן א גאנץ לעבן אז ער ליידט איז דאך אלץ, ער גייט האבן א בעסערע לעבן אזוי ווי ווען ער גט זיך, אזוי האלט איך. לאמיר זאגן, let’s again take the case out of the question, ביי יעדע קעיס איז דא זאכן וואס מ׳דארף וויסן, באט איך מיין אז ס׳איז מעגליך אזא זאך.
דער רעליגיעזער טעסט-קעיס
Instructor: ס׳איז מעגליך אזא זאך?
Student: דו זאגסט אזא זאך, ווען א מענטש קומט דיר זאגן, לאמיר זאגן רופט אריין ביי דיר און זאגט מ׳דארף זיין א איד. א מענטש וועט דיר קומען זאגן: הער מיך צו, איך וויל נישט, איך קען נישט לעבן ווי א פרום איד, איך וויל ווערן א גוי, איך וויל עסן חזיר, עסן פיצא, whatever, און איך ווייס כ׳האב יעצט א מענטש וואס גייט מיך אויסהאלטן, ער גייט מיך אדאפטירן, איך ווייס כ׳גיי ווערן יעצט א גוי אין דזשארדזשיע, and you believe this is the ultimate truth אז מ׳דארף זיין א איד, דו קענסט נישט לעבן אז מ׳איז ביי די שיעורים פאר קראק, זאגסטו אים: הער מיך צו, ניין, בלייב דא, ווייל דאס איז בעסער פאר דיר. וואס הייסט ס׳איז בעסער, ער קען זיין ער ווערט קראנק, ניין דאס איז בעסער. You could believe that something is better, even if the person doesn’t feel that it’s better.
Instructor: אלרייט, when you say religion, religion is a joker card, און וועגן דעם טאר מען נישט רעדן דערוועגן, ווייל מענטשן האבן נישט אן—
Student: אבער עס מיינט נישט גוט באמת, עס מיינט נישט גוט באמת.
Instructor: איך ווייס נישט וואס מענטשן מיינען נישט און מיינען יא, אמת׳דיג גוט. איך רעד אויף דער וועלט, אקעי? נישט נאר עולם הבא, עולם הבא איז גיי ווייס. רעדסט אויף דעות.
קוק, איך קען מענטשן, איך האב גענוג גע׳סטאדי׳ט מענטשן, איך ווייס אז איך פארשטיי אין דיינע סיטואציע, ס׳איז גוט פאר דיר צו בלייבן חתונה געהאט. אז דו ווייסט נישט דערפון, איז נישט, לערן דיך אויס, לערן דיך נישט אויס, האסט די עצה for a new. דו פרעגסט מיר נאך מיין עצה, רייט? אויב דו קומסט צו מיר, אויב דו קומסט נישט צו מיר, דו ווייסט אליינס, פרעגסטו דיך נישט, רייט? וואס קומסטו צו מיר? נו, איך זאג דיר מיין אפיניאן. דו מוזט נישט פאלגן, איך קען דיך נישט צווינגען, איך האב נישט קיין, איך פיר נישט די די קארט סיסטעם און גארנישט, איך קען דיך נישט צווינגען. איך קען דיר זאגן אזוי האלט איך. האלט איך מן האחרונים, אבער בכלל טראכטן מ׳זאל זאגן אזא זאך, אמת? It’s crazy, right?
Student: Yes, it is crazy.
Instructor: It’s crazy, obviously the only thing that follows from the belief that there’s such a thing as something that’s good for a person.
Student: The fact that you know it, this is the חוצפה דערפון.
Instructor: ס׳א חוצפה אז איך ווייס? וואס זאל איך טון אז איך ווייס עס? אזוי ווי איך האב אמאל געזאגט פאר יענעם, “יצחק, דו געווינסט אלע ויכוחים.” נו וואס זאל איך טון אז איך בין גערעכט? איך זאל אויפהערן צו זיין גערעכט? וואס איך בין, איך בין נישט שולדיג. ס׳איז גארנישט, איך וואלט… I would be more happy to be wrong. אה ליידער בין איך גערעכט, ס׳האט נישט מיט מיר. וואס קומט אריין מיר דא אין די פיקטשער?
דער משל פון די אינפרארויט-גלעזער
Instructor: איך זע דאך די ריעליטי, יא? שטעל דיר פאר אז איך קען דיך I’ll be shy for a second. שטעל דיר פאר אז איך האב א ספעשל גלעזער, איך האב AI, איך ווייס נישט וואס הייסט עס, דא רעדן… א אינפרערעד גלעזער, און איך זע פון… ארום די בענד אז ס׳קומט א טרעין, ס׳איז אראפגעפארן א טרעין פון די טרעקס, ס׳גייט אריינפארן גלייך וואו דו שטייסט. און דו ביסט אינמיטן א גאר א געשמאקע שמועס. און איך נעם דיך, איך גיב דיך אזא זעץ, דו גייסט אין האספיטל פון די זעץ, ווייל איך האב נישט געהאט קיין אנדערע וועג. איך גיב דיך אזא זעץ, איך ווארף דיך ארויס. און די טרעין איז נישט געקומען אין די ענד, אבער ס׳האט געקענט קומען. אבער איך בין געווען גערעכט, אויף אזא ריסק האט מען טאקע געדארפט דאס טון.
אבער ס׳איז… איך בין די איינציגסטע וואס איך האב עס געזען, איך האב די גלעזער, קיינער האט עס נישט. איך בין געווען גערעכט עס צו טון, אדער נישט?
Student: יא, אבער דו האסט נישט גלעזער.
Instructor: איין מינוט, סאו דו ביסט מסכים אז ס׳איז דא אזא זאך?
Student: יא, בגשמיות, יא, ס׳קען זיין.
Instructor: איין מינוט, ס׳איז דא אזא זאך ווען א מענטש זעט א זאך, קיינער קען אנדערש זעט עס נישט, יענער קען עס זיכער נישט זען, און איך האב א רעכט צו שלאגן יענעם וועגן דעם, לטובתו, נישט לטובתו, נישט ווייל איך בין קלוגער. שטימט?
ס׳איז נישט אבנאקשעס, אויב איך וועל נישט טון דאס, ביי די וועי, אזא זאך רוב… אזא סאך מענטשן גייען עס נישט טון, ווייל זיי גייען זיך נישט קענען דזשאסטיפייען, די גלעזער איז נאכדעם פארברענט געווארן, ס׳איז מער נישט דא צו באקומען די גלעזער, איך האב נישט קיין וועג צו ברענגען א ראיה, לאזט מען יענעם שטיין. That’s called כובש נבואתו [kovesh nevuato: suppressing one’s prophecy], ס׳איז חייב מיתה [chayav mitah: punishable by death].
דער נביא-פאראלעל
Instructor: וואס איז דען א נביא [navi: prophet]? א נביא איז איינער וואס זעהט קלאר ווי די train קומט. By the way ס׳מוז נישט קומען, מ׳קען תשובה [teshuvah: repentance] טון און ס׳גייט נישט קומען. But ער זעהט קלאר ווי ס׳קומט. קיינער אנדערש זעהט דאס נישט, ער איז א נביא, ער זעהט בעסער, און וואס טראכט ער? משוגע דארף איך זיין? ואמרתי לא אזכרנו ולא אדבר עוד [va’amarti lo azkireinu v’lo adaber od: “And I said, I will not mention Him, nor speak any more in His name” — Jeremiah 20:9], יא, אבער ירמיה הנביא [Yirmiyahu HaNavi: the prophet Jeremiah] האט געזאגט, דו גייסט האבן א נסיון איבערצוגיין אויף דעם לאו. ואמרתי לא אזכרנו ולא אדבר עוד בשמו. וואס דארף איך האבן נאך אלץ די צרה? און דער אייבערשטער האט אים געפארסט, ויהי בלבי כאש בוערת עצור בעצמותי [v’hayah b’libi k’esh bo’eret atzur b’atzmotai: “But it was in my heart as a burning fire shut up in my bones” — Jeremiah 20:9], כ׳קען נישט סטאפן, כ׳האב נישט קיין ברירה.
אבער ירמיה איז געווען זיכער אז מצדו סטאפט ער, משוגע. אז פארוואס דארף ער דאס זאגן? נישט פאר זיך, נישט ווייל ער קאכט זיך, ווייל יענער דארף דאס הערן, right?
דער פילאסאפישער עיקר: סובייעקטיוויזם קעגן אביעקטיווע אמת
Instructor: So why are we so sure that that guy is crazy? Because we basically decided that everything in life has only subjective answers. וואס איז די שאלה? וואס דו פרעגסט, פסח זאגט ווען the real פילאסאפישע reason פארוואס דו זאגסט דאס איז נישט ווייל דו האלטסט אז איך ווייס נישט. אויב עני זאך וואס מ׳קען וויסן, גראדע איך קענסט by the way זיכער זיין אז איך בין obnoxious. ס׳קען זיכען אז כ׳בין טאקע מסכים אינעם ספרא. אבער דאס איז גראדע א מדת רע וואס איך האב, no problem. ס׳איז שוין א זייטיגע זאך.
לאמיר זאגן ס׳איז א זאך וואס ס׳איז מוסכם אפילו, אלע חכמים וואס האבן אויסגעלערנט דיר ווייסן דאס, נישט דווקא איך האב עס מחדש געווען, אדער אויסגעטראפן. כ׳דארף דאך נישט זאגן אז איך בין obnoxious, איך קען דאך סומך זיין אז די חכמים זאגן אזוי אפי׳ כ׳בין קלוגער.
But we’re very used to, basically, and we don’t say it, we always find other excuses to not admit to this, but אונז זענען זייער צוגעוואוינט צו די idea אז ס׳איז נישט דא קיין אמת׳דיגע תירוץ צו די שאלה צו א מענטש זאל זיך גט׳ן.
Again, in specific cases, of course, there’s true answers, and sometimes ס׳איז טאקע תלוי אין זייער קליינע זאכן, דארט in some—
דער פּאַראַדאָקס פון העלפן אַנדערע און די נויטווענדיקייט פון אָביעקטיוו גוט
דער גרונט-פּראָבלעם: מיר גלייבן נישט אין אָביעקטיוו גוט
אַזוי מ׳דאַרף נישט זאָגן אַז איך בין obnoxious. איך קען דאָך סומך זיין אַז אַ חכמים זאָגן אַזוי וועט מען גלייבן. But we’re very used to, basically – מיר זאָגן עס נישט, מיר געפינען אַלעמאָל אַנדערע תירוצים צו נישט מודה זיין אין דעם – אָבער אונז זענען זייער צוגעוואוינט צו דער איידעע אַז ס׳איז נישט דאָ קיין אמת׳דיגער תירוץ אויף די שאלה צי אַ מענטש זאָל זיך גט׳ן.
Again, in specific cases, of course, there is a true answer, און אַמאָל איז עס טאַקע תלוי אין זייער קליינע זאַכן, וואָס in something like the general case, אונז זענען זייער – אונז זענען אַלע איינגערעדט, ס׳איז נישט דאָ אַזאַ זאַך אַ תירוץ. אויב יענער זאָגט אַז ער ליידט, טייטש ער ליידט. אויב ער זאָגט אַז ער איז העפּי, איז ער העפּי. וואָס קען איך אים זאָגן? ווער האָט אַ רעכט אים צו זאָגן?
וואָס הייסט ווער האָט אַ רעכט? מענטשן האָבן obviously אַ רעכט צו זאָגן אַז אַנדערע מענטשן זענען wrong, רייט? ווען דער – ווען ער נעמט נישט קיינע זיינע פּילס, לייגט מען אים אַריין זיינע פּילס און מ׳פרעגט אים נישט, רייט? געווענליך. אָבער ווען ער – ווען ער טוט אַ זאַך וואָס ruin זיין גאַנצע לעבן, מי אנכי! וואָס הייסט מי אנכי?
די תירוץ איז אַזוי מיין איך, ווייל אונז האָבן זיך איינגערעדט אַן אמונה טפלה – ס׳איז נישט קיין אמונה טפלה, ס׳האָט גוטע ריזענס פאַר די אמונה, ס׳איז געבויט אויף אַסאַך קשיות – אַן אמונה אַז ס׳איז נישט דאָ אַזאַ זאַך ווי objective good, נישט דאָ אַזאַ זאַך אַז וואָס איז אמת׳דיג גוט פאַר אַ מענטש.
דערפאַר די איינציגסטע זאַך וואָס קען זיין גוט איז, איך קען אים איינרעדן, איך קען אים manipulate, איך קען אים זאָגן ער זאָל פילן אַז ס׳איז גוט, איך קען זאָגן אַז ס׳לוינט זיך אַז מאָרגן וועט ער פילן – די אַלע זאַכן קען איך זאָגן, אָבער ער איז דער the last judge, the last שופט אויף וואָס איז גוט פאַר אים, מוז זיין דעם מענטש׳ס אייגענע פילינג. קען נישט זיין עפּעס אַנדערש.
דאָס איז וואָס – יאָ, דו גלייבסט אַזוי? חמי, הער אויף צו גלייבן אַזוי. Just stop it, וועט אַלעס אַנדערש מאַכן סענס. אַז דאָס וואָס אונז גלייבן – אונז מיין איך די האַלבע מנין פון אונז – and that’s really why we’re so uncomfortable with helping other people, and that’s why the only people that help other people are שלעכטע people.
ווייל ער קעירט מער ווען ער הערט זיך, אָדער הערט ער אַז ער דאַרף זיין אַ צדיק וואָס העלפט יענעם, אָדער הערט ער אַז ער קאָכט זיך אין אים אמת ער דאַרף עס אַרויסגעבן, whatever it is. And that’s why we never – we not manage to help any other people. פאַרשטייסט וואָס איך זאָג?
דאָס איז די פּאַראַדאָקס וואָס איך האָב אָנגעהויבן דערמיט – איך רעד עפּעס אויף אידן, דאָס איז דער ענין – איך זאָג אַז די פּאַראַדאָקס וואָס איך האָב אָנגעהויבן מיט, אַז ווען איך טראַכט פון זיך דעמאָלטס שטער איך יענעם, ווען איך טראַכט פון יענעם העלף איך אים נישט. דאָס איז געבויט – דער פּאַראַדאָקס עקזיסט – ווייל מ׳האָט אויפגעהערט צו גלייבן אין דער איידעע אַז ס׳קען זיין עפּעס וואָס איז גוט פאַר יענעם, אָבער נישט אַז ער איז דער וואָס איז מחליט וואָס איז גוט פאַר אים, אַז ס׳איז דאָ אַזאַ זאַך וואָס איז אמת׳דיג גוט פאַר אים.
דער תירוץ דורך “Divine Command Theory” – און פאַרוואָס עס העלפט נישט
און נישט ווייל דער אייבערשטער האָט געהייסן – that’s another way of stopping to think this. ווייל ס׳איז גוט פאַר אים.
תלמיד: ניין, אַז דער אייבערשטער האָט געהייסן, איז אַפשר דער אייבערשטער האָט עפּעס אַ דיעל, ער וויל סתם רודפ׳ן געוויסע מענטשן, ווער ווייסט?
מגיד שיעור: העלפט מיך נישט, רייט? ס׳מוז דאָ זיין אַז יענער מענטש איז אמת׳דיג גוט. סאָ די איינציגסטע וועג צו זיין אַ גוטע מענטש, צו העלפן אַ צווייטע איד, איז צו גלייבן אַז ס׳איז דאָ אַ זאַך אמת׳דיג גוט.
Otherwise, being a good person collapses into אַ חנפ׳ענען other people. There’s no other, literally can’t be. People that say: איך דאַרף נישט גלייבן אין objective good, at least איך בין אַ גוטער מענטש. ביסט נישט קיין גוטער מענטש, ביסט אַ שלעכטע מענטש, אָדער ביסטו אַן עגאָאיסט, אָדער ביסטו אַ סתם אַ חנפ׳ענער קאָך, און דאָס מיינט ביי דיר חיה, העלפסט נישט יענעם, ער מאַכט אַז ס׳זאָל נישט זיין קיין קאָנפליקט צווישן זיי, יאָ?
תלמיד: אָבער וואָס זאָגסטו מיט די religious example? עניבאַדי וואָס זאָגט ווייל דער אייבערשטער – ער מיינט אַן objective good.
מגיד שיעור: Not sure.
תלמיד: וואָס?
מגיד שיעור: I’m not sure, like I think, cause I think that divine command theory is another way of saying that there’s no real good, it’s just whatever God decides. Now there is an objective truth. So it’s objective good, objective truth, ס׳איז אַ קלאַדזש, פרענקלי. ווייל ס׳איז truth, אָבער נאָר ווענדט זיך פאַר וועם. יענער קען זאָגן, סאָ דער אייבערשטער האָט עפּעס אַ דיעל אַז דאָס איז גוט פאַר אים, זאָל ער זיך אַליינס הייצן גיהנם, וואָס וויל ער פון מיר? און עס וואָלט געווען גערעכט לפי דעתי.
און אונז פאָלגן נישט דער אייבערשטער ווייל דער אייבערשטער זאָגט דער אמת, אונז פאָלגן דער אייבערשטער ווייל ס׳איז גוט פאַר אונז.
תלמיד: דאָס איז נישט די זעלבע זאַך?
מגיד שיעור: ניין. וועל אין סאַם וועיס ס׳איז די זעלבע זאַך, ס׳איז דיפערענט אין די סענס אַז מ׳קען זאָגן איך דאַרף פאָלגן דער אייבערשטער ווייל ער איז שטאַרקער, אָבער איידער אויס, איך גיי עס מאַכן אַז אַזוי איז נאָך צו טוען, און דאָס איז די only way out. יעצט נאָר וואָס איז גוט ביי מיר.
אברהם אבינו – חסד און חכמה זענען איין זאַך
יעצט, לאָמיך צוריקקומען צו ווי מ׳איז אָנגעקומען, שטימט? עד כאן, יעצט שטימט אַלעס? דאָס איז די סיבה פאַרוואָס דער זעלבער אברהם אבינו [Abraham our forefather] וואָס איז געווען אַ גוטער – ער איז אויך געווען דער וואָס האָט דיסקאַווערט רעליגיע. וואָס רעליגיע מיינט נישט אַז דער אייבערשטער זאָל גיין, ס׳מיינט אַז ס׳איז דאָ אַן אייבערשטער. כאַפּסט?
וואָס איז געווען אברהם אבינו? ער איז געווען אַ גוטער, ער איז אַרומגעגאַנגען זאָגן חסד [chesed: kindness, lovingkindness], ער האָט דיסקאַווערט אַז ס׳איז דאָ אַ זאַך וואָס הייסט “טוב” [tov: good]. ס׳איז די זעלבע זאַך, פאַרשטייסט? מ׳קען נישט טון אַ טובה [tovah: a good deed, a favor] פאַר אַ צווייטן מענטש, אויב מ׳גלייבט נישט אַז ס׳איז דאָ אַ זאַך וואָס הייסט טובה. And you end up just doing whatever he asks you to do. ס׳איז נישט קיין גוט. שטימט?
To discover that there’s something good, that’s really, the real way to be good to other people is to discover that there’s something that’s called real good. And then once it’s good for me, it’s also good for him. ס׳איז די זעלבע, מיר זענען ביידע מענטשן, in some broad sense at least, right?
דער אַרגומענט קעגן סוביעקטיוויזם: “וואָס דו האָסט ליב” איז נישט קיין אַרגומענט
דו קענסט נישט פרעגן “ווער האָט דיר געזאָגט?”, “אַפשר…”, דו ווייסט וואָס מענטשן זאָגן? יצחק, דו גייסט אַרום זאָגן פאַר אַ מענטשן דאָס וואָס דו האָסט ליב? פאַלט דיר איין, פאַרוואָס וועסטו טון וואָס איך האָב ליב? Since when is that a thing? I like to do what I like, but I don’t think that’s a good thing. I don’t think good about that. I like a lot of שטותים [shtusim: nonsense, foolishness] also, I’m pretty sure.
דאָס איז די איינציגסטע זאַך וואָס קען קאַנעקטן צוויי פּיפּל. דו ווייסט וואָס איך זאָג? אַ מענטש זאָגט, אברהם אבינו האָט דיסקאַווערט אַז ס׳איז גוט צו – איך ווייס נישט, צו לערנען גמרא [Gemara: Talmud], אָקעי? ער האָט געמאַכט עירוב תבשילין [eruv tavshilin: a rabbinic procedure allowing cooking on a festival for Shabbos]. זאָגט ער, זאָגן מענטשן, מענטשן זאָגן דאָס, ליטעראַלי, דאָס איז וואָס ס׳האָט פּאַסירט צו אים. איך גיי איינעם זאָגן, איך האָב אַז די בעסטע זאַך איז צו טראַכטן, צו פאַרשטיין. אָקעי, דאָס האָסטו ליב. דאָס מאַכט קיינעם דיר נישט שולדיג גאַרנישט. Why is this an argument?
ס׳קען זיין אַז איך האָב עס גראַדע ליב, ס׳קען זיין אַז איך האָב עס נישט ליב. איך רעד נישט פון דעם. איך טענה אַז דאָס איז גוט פאַר מענטשן, באשר הם מענטשן [insofar as they are human beings]. איך בין אַ מענטש פּונקט אַזוי ווי דו ביסט אַ מענטש. אוודאי, איך האָב עס ליב ווייל איך בין אַ מענטש, און דו דאַרפסט עס אויך ליב האָבן ווייל דו ביסט אַ מענטש. אויב דו ווייסט נאָך נישט, figure out the same process that I figured out, I could try to make you figure it out. If you see it, you’ll figure it out.
ווייל טאָמער די גאַנצע אמונה איז, ס׳איז אַ basic אמונה, אַז די איינציגסטע זאַך וואָס איז גוט פאַר אַ מענטש איז וואָס זיי האָבן ליב, כאילו דאָרט הייבט זיך עס אָן און דאָרט ענדיגט זיך עס. דעמאָלטס you don’t have any way to talk to another person. אין די ענד, דו זאָגסט מיר וואָס דו האָסט ליב. אָקעי, איך זאָג דיר. שטימט?
חכמה מיט חסד איז נישט קיין סתירה, נישט נאָר ס׳איז נישט קיין סתירה, ס׳איז די זעלבע זאַך.
נישט חכמה [chochmah: wisdom] זאָגט אַ מענטש דאַרף שטיין אַליינס, און ער ווייסט די אמת און ער גייט זיך ווייטער. און חסד זאָגט מ׳דאַרף הערן וואָס יענער טראַכט.
ס׳איז נישט דאָ וואָס יענער טראַכט, חסד מיינט נישט אַז יענער זאָל האָבן וואָס יענער טראַכט. חסד מיינט אַז ער זאָל האָבן וואָס איז גוט פאַר אים. וואָס איז גוט? חכמה איז גוט. It’s the same thing.
אָדער די חכמה זאָגט וואָס איז גוט. Whichever way you want to say it.
דער איינוואַנד פון “arrogance” – און דער חילוק צווישן כללות און פּרטות
תלמיד: אַסאַך מענטשן, איז עס quite arrogant, אַז ער זאָגט אייך וואָס איז גוט פאַר דיר, ווי עסט יעצט אַזוי, גיי יעצט טו דאָס, וואָס ווייסט ער? האָסט געטראַכט? דו ווייסט נישט וואָס ער רעדט. ס׳איז דאָ מענטשן וואָס זאָגן פאַר אַנדערע מענטשן זאַכן, וואָס עס איז אַ מחלוקת [machlokes: dispute, disagreement], און געווענליך איז עס אָבער נישט קיין נאָכגעטראַכטע מענטש, איז עס quite arrogant, to think they know what somebody else, no? ווייס איך?
מגיד שיעור: Okay. I think that in detail, in detail is a big question. און איך ווייס נישט צו וועלכע extent אברהם אבינו teaches detail, איך ווייס נישט צו וועלכע extent you could, I mean you could teach detail to that, אָבער דאָס דאַרף מער.
וואָס הייסט איך זאָג? In detail, דאָס הייסט אַז איינער זאָגט דו דאַרפסט זיך גט׳ן, ס׳איז זיכער דאָ מענטשן וואָס דאַרפן זיך גט׳ן, at least as long if you’re not a, even if you’re a Catholic, זיי האַלטן מענטשן וואָס דאַרפן זיך נישט גט׳ן, זיי דאַרפן מבטל זיין די נישואין למפרע [annul the marriage retroactively], it’s the same thing למעשה [in practice].
און, און, און וויאַזוי הייסט עס? So דעמאָלטס it’s very presumptuous because it’s very hard to know all the – דאָס איז טייטש הוו מתונים בדין [havu mesunim badin: be deliberate in judgment – Pirkei Avos 1:1], דאָס איז די ערשטע משנה פרקי אבות [Pirkei Avos: Ethics of the Fathers], דאַרף מען זיין מתון בדין [deliberate in judgment]. ס׳איז זייער שווער אַ מענטש, אפילו דער אייבערשטער דאַרף מאַכן וירד ה׳ לראות [vayered Hashem lir’os: and God descended to see – Genesis 11:5, 18:21], יאָ? It’s very hard to know the specifics, דאָס איז טייטש אַ ירידה [yeridah: descent], אַראָפּצוגיין, אַראָפּצוגיין פון די generality צו די specifics, זאָגן: “דו דאַרפסט יעצט לערנען מסכת בבא בתרא [Masechta Bava Basra: Talmudic tractate]”, for that you have to know a lot of detail, און ס׳איז אפילו פאַר גאָד איז האַרט צו וויסן so many details, ווייל גאָד לייקסט קענען די generalities כידוע [as is known]. יאָ.
תלמיד: הא?
מגיד שיעור: כביכול [kivyachol: so to speak, as it were].
די טעאָלאָגישע זייט-באַמערקונג: “וירד ה׳” און דער רמב״ם׳ס טייטש
וואָס איז די אייבערשטע׳ס דזשאָב? די אייבערשטע׳ס דזשאָב איז טראַכטן פון די גאַנצע וועלט, טראַכטן פון די איין זאַך איז אים זייער שווער. ער קען, אָבער ס׳איז אים זייער שווער. ס׳איז אַ משל [mashal: parable, metaphor] אַז ס׳איז שווער. ס׳איז אין אים לפי כבודו [not befitting His honor], דאָס הייסט ס׳איז אַריינצוקריכן און דאַרפן רעכענען אַ ביליאָן details. אויף דעם שטייט וירד ה׳, דאָס דער רמב״ם׳ס [Rambam: Maimonides] טייטש. וירד ה׳ אין, אין סדום [Sodom], און פריער אין, אַ, what is it called, ביי דור הפלגה [dor hapalagah: the generation of the dispersion – Tower of Babel], וכו׳ [etc.].
תלמיד: ניין.
מגיד שיעור: ניין. ס׳אַ גרויסע חידוש [chiddush: novel insight]. ס׳קען זיין אַזוי, ס׳ביי דעמאָלטס אַלעמאָל אַ ירידה, ס׳נישט קיין חילוק [no difference]. אָבער איך וויל ברענגען אַרויס, אַפּאַרט aside for the theology, יאָ? That’s something that is very hard, even God, even for God it’s hard, און פּשט ליגט אַז קל וחומר [kal vachomer: a fortiori argument] פאַר אַ מענטש איז דאָס שווער. יאָ? ווייל דו דאַרפסט וויסן אַלעס וואָס איז געגאַנגען אין דעם מענטש׳ס לעבן ביז יעצט, קענען האָבן אַ פּסק הלכה למעשה [psak halachah lema’aseh: practical halachic ruling] אויף דעם, אין דעם לעוועל פון דיטעיל.
באַט באופן כללי [in a general way], אויב איינער זאָגט כללות׳דיגע דרשות [general sermons/teachings], אברהם אבינו האָט נישט געזאָגט קיין פּרטות׳דיגע דרשות [detailed sermons], maybe in some he did some, איך ווייס נישט. באַט באופן כללי, אויב דו זאָגסט פאַר אַ מענטש אַז דאָס איז באופן כללי טוב, that’s something that’s, that’s very different.
אָנהייב פון נייער נקודה: חסד vs. רחמים
איך קען רעדן צו דעם, to this תוספתא [Tosefta: early rabbinic work] question, איז דאָ אַזאַ זאַך, איז דאָ עפּעס אַ גוטס וואָס איז, וואָס איז נוגע צו דער מענטש האָט דאָס ליב, צי נישט? איז דאָ, איך פרעג עקשלי, עקשלי פּשוט וואָס איר זאָגט, איך פרעג: איז דאָ עפּעס אַ גוטס אַז יענער האָט דאָס ליב?
תלמיד: איך וויל פאַר אַ קיד האָט עס ליב.
מגיד שיעור: יאָ, איך קען נישט גיין. איז דאָ עפּעס אַ גוטס וואָס איז, וואָס עס האָט עפּעס אַ שייכות מיט, אויב די מענטשן האָבן עס ליב, מיינט דאָס אַ גוטס? איך מיין עפּעס אַ שייכות צו גוטס.
I think, no, I don’t think there’s, אַלע, I don’t think there’s anything that becomes good because of that. I think, and this has, we have to talk about this, דאָס וועט אַלעס וואָס איך זאָג איז, ווי אַזוי איך קום אָן צו מיין שיעור, כ׳זאָג עס נאָר, כ׳זאָג עס פון אַן אַנדערע זייט. איך מיין אַז ס׳איז דאָ אַ זאַך וואָס הייסט רחמים [rachamim: mercy, compassion]. אָקעי? אים, חסד און רחמים are not the same thing. רחמים מיינט אַז כ׳האָב רחמים כ׳האָב רחמנות [rachmanus: pity, compassion] אויף אים. נאָו, רחמנות is a not nice way of helping people. און רחמנות איז sympathetic. Whatever you, I don’t know the English.
תלמיד: יאָ.
מגיד שיעור: רחמנות איז טייטש אַז דו ביסט אַזאַ רחמנות, איך גיי דיר העלפן, יאָ?
נאָו, רחמנות איז, what comes out of רחמנות is that you have to, and this is true, in other words, the there’s still a certain, I don’t know if we want to call it presumptuousness, I don’t, I’m thinking in this, in this category, that I still, there’s
חסד און רחמנות: דער חילוק צווישן אמת׳דיגע העלף און מאניפולאציע
רחמנות אלס א באגרענעצטע וועג פון העלפן
Instructor:
נאר רחמנות איז א נישט שיינע וועג פון העלפן מענטשן. וואס אויב דו, איך ווייס נישט אויב עס איז דא, יא, רחמנות איז טייטש אז דו ביסט אזא רחמנות איך גיי דיר העלפן, יא?
איצט, רחמנות איז, וואס קומט ארויס פון רחמנות איז אז דו מוזט, און דאס איז אמת. אין אנדערע ווערטער, ס׳איז דא נאך אלץ א געוויסע, איך ווייס נישט אויב דו ווילסט עס רופן פרעזומפטשועסנעס, איך טראכט נישט אין דעם אין דעם קאטעגאריע. ס׳איז דא נאך אלץ אן אמת וואס מ׳זאגט “וירד ה׳” [vayered Hashem: and God descended], ס׳איז דאך אלץ דא א זאך “וירד ה׳ בוניו” [vayered Hashem b’vanav: God descended to His children] וואס מ׳זאגט “מדת רחמים” [midas rachamim: the attribute of mercy], יא?
ס׳איז דאך אלץ דא אזא זאך אז, וואס זאגט אז כדי צו רעדן מיט דיר דארף איך רעדן לויט וואס דו טראכסט אז דו ווילסט. איך קען נישט אנהייבן פון וואו איך בין, אדער רוב מאל, אדער רוב פון די צייט.
דו קענסט עס רופן א טאקטיק. איך טראכט עס איז מער ווי א טאקטיק. טאקטיק הערט זיך שלעכט, טאקטיק הערט זיך אויס ווי עס איז א טאקטיק, “רחמנא ליבא בעי” [rachmana liba ba’i: the Merciful One desires the heart], וואס זאגט עס?
ריכטיג. נאר, אבער עס מוז זיין אין אנדערע ווערטער, דאס מאכט עס אמת אין א געוויסן זין. אין אנדערע ווערטער, דאס מאכט עס עפעס וואס מוז ווערן גענומען אין חשבון אין אן אקטועלן אופן.
ס׳הייסט איך קען נישט אלעמאל גיין זאגן דו ווייסט דער אייבערשטער קומט צו צו צו אברהם, צו אדם הראשון צו שמועסן “איכה” [ayeka: where are you?] יא? אבער איך ווייס דאך עניוועי, דארף שמועסן לויט די מיינסט אז איך ווייס נישט, איך קען רעדן מיט דיר לויט ווי דו ווייסט, פארשטייסט?
נו, ער פרעגט דיך טאקע א קשיא. ער ליגט נישט. ער רעדט טאקע כאילו [k’ilu: as if] אין א פערספעקטיוו וואו ער ווייס נישט, ריכטיג? און לויט וואס עס גייט א מענטש אן גייט ער אים זאגן ער גייט קענען זאגן אין אלע פאל דאס. יא?
דאס פראבלעם מיט שפרינגען מדרגות
Instructor:
אזוי, און די זעלבע זאך איז אין ווען זיי רעדן וועגן ווי “אפערענט גוד” [apparent good]. זאכן וואס זענען נאר לויט פאר די מענטש צו זיין גוט און ס׳איז נישט אמת׳דיג גוט. ווען דער אייבערשטער אליינס, ווען ער זאגט מצוות פאר מענטשן זאגט ער דערצו שכר ועונש [s’char v’onesh: reward and punishment], יא?
דער אייבערשטער זאגט אז זיי א גוטער מענטש איך גיי דיר געבן א קענדי. איצט, קענדיס זענען נישט עקטשולי גוט. זיין א גוטער מענטש איז עקטשולי גוט. אזוי עס איז טאקע אפסייד דאון, בעקווארדס, מאכט נישט קיין סענס.
אבער דו קענסט עס רופן א טאקטיק, דאס וואס ס׳רופט זיך “מתוך שלא לשמה” [mitoch she’lo lishma: from [doing] not for its own sake] און די גאנצע שמועס. אבער ס׳איז דא א טייטש, ווען דו זאגסט טאקטיק דו שיינסט נישט צו נעמען אין חשבון אז איך רעד טאקע צו דיר אזוי ווי, אזוי ווי וואס דו טראכסט איז גוט איז גוט. פארשטייסט עפעס דא?
און די רחמנות, נאר צו זיין קלאר, רחמנות די נעמען פון דיין פערספעקטיוו ס׳איז דא, איך ווייס נישט אויב דו וואלסט עס רופן בייז, איך טראכט עס איז עפעס וואס ארבעט נישט, אפשר. אפשר ס׳איז דא עפעס, אפשר דאס איז בייז אין א געוויסן זין.
ס׳איז דא עפעס ראנג מיט דזשאמפן מדרגות [jumping levels]? ס׳איז דא עפעס ראנג מיט דעם? ס׳איז דאך זייער א שווערע זאך. ס׳איז דא עפעס ראנג מיט רעדן צו א מענטש, אים שלעכטס טון לויט וואס ער מיינט אז ס׳איז שלעכט? פארשטייסטו וואס איך זאג?
ס׳איז דא עפעס ראנג אין דעם.
נישט ווייל עס איז טאקע שלעכט, נאר ווייל אויב ער טראכט אז עס איז שלעכט, און ווייל ער קען נישט רעדן צו עמעצן פון 20 לעוועלס ווייט פון וואו ער איז.
פון איינס אדער צוויי קען מען פרובירן, אבער נישט פון 20.
שכר ועונש: ביידע זענען כפיה
Instructor:
נאטירלעך, מיר טוען נישט יוזשועלי דאס. מיר פרובירן טאקע צו איבערצייגן דיך. מיר פרובירן צו בריבן דיך ערשט, ריכטיג? פאר די כפיה [k’fiya: coercion] בריבט מען אים, יא?
הייבט נישט אן מיט שלאגן. ס׳איז אויך א געוויסע כפיה, פון דעם פערספעקטיוו פון וואס עס איז טאקע, ס׳איז כפיה, ווייל ער טוט נישט, ער טוט עס נישט פאר וואס עס איז טאקע, ריכטיג?
ענידעם וואס איך, נאר צו זיין קלאר, יא? כ׳וויל נאר מ׳זאל פארשטיין עפעס. מ׳רעדט וועגן, זיי רעדן איצט וועגן שכר ועונש, יא?
שכר [s’char: reward], ריכטיג? זייער וויכטיג. איך האב גערעדט וועגן דעם פרייטאג אין מיין שיעור אין בתי גורן, דו ביסט נישט דא צו די שיעור פרייטאג. דער, דאס איז א וועג פון מיר טון עונש [onesh: punishment], עס העלפט נישט.
מענטשן מיינען אז אין די היינטיגע וועלט זאגט מען אזוי: ס׳איז דא מיט גוטנס, און ס׳איז דא מיט בייזנס, יא? אמאליגע צייטן איז מען געגאנגען און מ׳האט גע׳דרש׳נט און מ׳האט געסטראשעט גיהנום [gehinnom: hell], דאס איז נישט קיין גוטע וועג. היינטיגע צייטן זאגט מען צו קענדיס, און מ׳זאגט צו לאוו, מ׳קען האבן, וואטעווער, עקסעפטענס, וואלידעישאן, און דאס איז די שיינע וועג.
כ׳האב נייעס פאר דיך, ביידע זענען כפיה.
ביידע פון די זאכן זענען קאוערשאן [coercion], ריכטיג? פארשטייסט וואס איך זאג?
ווען מ׳זאגט שכר ועונש, און דער זוהר [Zohar] זאגט, און דער רמב״ם [Rambam: Maimonides] זאגט אז שכר ועונש איז פאר קליינע קינדער, און פאר ווייבער, און פאר אונז, יא? זאגט ער נישט נאר די עונש איז פאר די קליינע קינדער, נאר אויך די שכר.
ס׳איז נישטא קיין חילוק [there is no difference].
ווייל שכר ועונש ביידע מיינען ווען איך דארף דיך פאנישן, יא? מ׳דארף פאנישן א בעיבי פאר נישט טאטשן די סטאוו, פאר נישט גיין אין די גאס, ריכטיג?
אדער מ׳דארף אים צוזאגן א קענדי פאר נישט גיין אין די גאס, אדער געבן א קענדי. ריכטיג?
עס מיינט אלעמאל אז איך זאג דיר נישט דעם אמת׳ן טעם. ריכטיג? דו פארשטייסט נישט די דו טוסט עס נישט פאר וואס עס איז. דו ווילסט נישט טאקע. ווילסט נישט טון. דער אינגל וויל יא אראפ אין די גאס. ער וויל אבער נאך מער א קענדי אדער א, עפעס אזוי עפעס, ממילא גייט ער נישט אין די גאס ווייל ער באקומט די קענדי. ריכטיג?
אבער ער ווערט נאך אלץ געפארסט, ריכטיג? דו פארסט אים צו טון עפעס וואס ער וויל נישט. דו מאניפולירסט אים. אדער פארסט אים, מאניפולירסט אים, די זעלבע זאך.
אין פארס טייטש ער טוט נישט עפעס וואס ער וויל. ער טוט ער וועט זיך מתגבר זיין אויף זיך צו טון עפעס וואס ער וויל נישט, ווייל ער וויל עפעס אנדערש. ריכטיג?
קיין חילוק צווישן שכר און עונש אין רעספעקט פאר דעם מענטש
Instructor:
אזוי ענידעם אויב אויב דו צוזאגסט א פרייז אין זיין לעוועל, אין זיין אין וואס ער טראכט איז גוט, דו פארסט אים נאך אלץ. ס׳איז נישטא קיין חילוק אין פרייזעס און פאנישמענטס אין דעם זין פון נישט רעספעקטן דעם מענטש, ווי מיר רופן דאס אן אין אונזערע שמועסן: צו רעדן צו א מענטש, צו א פריי מענטש, און דעת איז א איז א אדם אחר [adam acher: another/independent person]. ריכטיג?
א מענטש וואס איז אינדיפענדענט מיינט רעדן צו אים, רעספעקטן אים, ס׳איז נישטא קיין חילוק אין דעם זין צווישן פאנישמענטס און פרייזעס.
ביידע רעדן נישט צו דעם מענטש באשר הוא בעל דעת [ba’asher hu ba’al da’as: insofar as he is a possessor of knowledge/reason]. ביידע ביידע זאגן: דו פארשטייסט נישט וואס איז גוט און וואס איז שלעכט? לאמיר דיך איינרעדן לויט דיין לעוועל וואס אז ס׳איז גוט.
נא פראבלעם. מענטשן זאגן: מ׳וועט זיי ווייזן די ביוטי פון אידישקייט. די ביוטי פון אידישקייט אז מ׳גיבט גוטע קוגל. וואס איז דער פוינט פון דעם? דאס איז נישט אידישקייט. איך מיין, עס איז א טייל פון אידישקייט. זאג נישט. ס׳איז די ס׳איז די שקר פון אידישקייט, ריכטיג?
די ביוטי מוז זיין אז עס איז סאמכאו אין זיך אליין גוט, און זיי קענען דאס פארשטיין דורך די קאפאציטעט דורכדעם וואס א מענטש האט עפעס א יכולת צו פארשטיין אליינס וואס איז וואס איז גוט פאר אים.
און כל זמן וואס ער פארשטייט נישט, גיי איך אים געבן שכר ועונש. איצט, ס׳קען זיין אז פארט פון די שכר איז, אז מ׳זאגט אים: איך פיל מיט מיט דיר זייער שטארק. וואס קעירסטו, וואס האט… ס׳איז גוט פאר אים אז איך וויל מיטפילן מיט אים? איך ווייס נישט. עס איז אזוי גוט ווי עס איז גוט פאר א קינד צו באקומען קענדיס. איך מוז עס טון. אבער איך ווייס נישט אויב עס איז עס איז טאקע…
עס איז גוט אין דעם זין… אה, וואס מיר דארפן צוקומען צו עפעס אנדערש? עס איז גוט אין דעם זין אז עס פירט דיך צום גוטן. אזוי טאקע א טייל פון עס איז גוט. אבער נישט גוט מצד עצמו. פארשטייט זיך אזוי?
שטימט דאס?
צוריק צום יסוד: מ׳קען נאר העלפן ווען מ׳ווייסט וואס איז אמת׳דיג גוט
Instructor:
אויב עס שטימט.
קומט עס צוריק צו אונזער שמועס.
צו וועלכע שמועס?
שטימט? אז כ׳האב געווען כלי רבי אז ווען איבערצוגעבן סאו דאס איז איין זייער וויכטיג ווי האו דו יו קאל איט ס׳יא דא… ס׳איז יא דא זאך, רייט אזוי.
פריער האב איך געזאגט די אמת׳דיגע פשט פון די געבן א קוגל. פריער האב איך געזאגט די אמת׳דיגע פשט על פי קבלה [al pi kabala: according to Kabbalah], על פי דרך האמת [al pi derech ha’emes: according to the way of truth] פון געבן קוגל. אז די קוגל מיינט אז ער האט אויסגעלערנט די שכל און די זעלבע פילינג פון געבן קוגל.
אבער איצט זאג איך אז אמאל געבט מען יא קוגל, און ס׳איז יא א מעניפולעישאן, כאילו ס׳איז נישט די אמת, אבער דאס איז מיט די רחמנות, נישט מיט די חסד. שטימט?
און איך קען איך קען נעמען עס ווייטער פון דעם אויב דו ווילסט טאקע, אבער איך ווייס נישט אויב ס׳פעלט אויס. מיין אז ס׳פעלט אויס, אבער עס איז שוין צו ווייט. פארשטייסט זיך אזוי?
אז איך זאג אז איך וויל אז די ריזן ווייזן די אמת׳דיגע… לאמיר זאגן זייער קלאר. די וועג וויאזוי מ׳קען העלפן א צווייטע מענטש איז נאר אויב מ׳ווייסט וואס איז אמת׳דיג גוט. אויב נישט קען מען נישט זיין גוט מיט א צווייטע מענטש.
דער וואס זאגט אז ס׳איז נאר דא רחמנות, נאר דא רעדן צו דיר לויט וואס דו טראכסט, ער טוט נישט קיינמאל קיין טובה פאר א צווייטע מענטש, ער טוט נאר א טובה פאר זיך אליינס, אדער… כ׳ווייס נישט צו די קריטיסיזם נישט פאר זיך אליינס, ער טוט נישט קיין טובה! ער מאכט יענעם פילן גוט.
איך קען נישט דא איך ווייס נישט צו נוצן די ווארט טעקטיק. סאו וואס מ׳הערט דא איז אזוי: טון וואס איז זאגן מאכן א מענטש טון עפעס וואס איז גוט פאר יענעם, וואס איז ווייל ס׳איז גוט, דאס איז נישט חסד, דאס איז נישט גריד, דאס איז דאס איז די אמת, דאס איז זאגן דאס איז זיכער, און דארט קען זיין נישט עס.
ס׳קען זיין אז ס׳דא צוויי טעקטיקס וויאזוי ס׳צו טון. איין טעקטיק איז מיט זיין זייער גוט צו יענעם, און א צווייטע איז אזוי ווי חסד, אזוי ווי ס׳איז דא שכר ועונש. אין שכר ועונש איז דא די טעקטיק, אבער נישט אין יסוד אז דער מענטש זאל זיין.
סאו דאס וואס מ׳האט אנגעהויבן אלע זאכן פון אנהייב. אויב מיר וואלטן מ׳האט אנגעהויבן וואס דו שפירסט צו מענטשן וואס זאגן פאר א צווייטן וואס זיי טוען, אויב אלעס וואס זיי טוען איז טעקטיקעל, ס׳קען זיין טעקטיקעל טעקטיקלי איינער שרייט מער פאר אנדערע מענטשן, איי איינער דינט זיך מער פאר אנדערע מענטשן, איינער טרייט צו זיין שענער און זיין וואוילער וואויל מיט אלע מענטשן, דאס איז א טעקטיק.
די שאלה צו דער מענטש וואס ער וויל יענעם טשעינדזשען, ער וויל יענעם טשעינדזשען, ס׳גייט ער באמת נישט ער וויל יענעם מאכן גוט. צו יענעם ער וויל יענעם מאכן גוט, און איצט, ער וויל יענער מאכן גוט, אמאל גייט ער גיין מיט, טאקטיקלי גייט ער זיין זייער שיין דערוועגן, אמאל גייט ער זיך דעבעיטן דעם גאנצן טאג מיט יענעם, ס׳איז אנדערע חכמות, טאקטיקס.
אבער יסודו של דבר [yesodo shel davar: the fundamental principle of the matter], דער מענטש וואס טוט דאס נישט, איז נישט ווייל ער טוט א צווייטע טאקטיק, דער מענטש וואס טוט עס נישט איז ער דאזנט ווייערן ווייטער.
קריטיק פון “קירוב” אן אמת׳ן יסוד
Instructor:
נאר צו זיין קלאר עס איז די זעלבע זאך. ס׳איז דא עפעס זייער מאדנע, די מענטשן וואס מ׳קען אן רופן מיט די שיינע טעקטיק, וואס דו רופסט די שיינע טעקטיק, יא? ער איז אלעמאל מקרב יעדעם איינעם, און ער האט אלעמאל עפעס אן ענין, עפעס א מטרה אין דעם, ריכטיג?
ער איז נישט מקרב נאר וועגן די מצוה פון אהבת חברים, ער איז מקרב פאר עפעס א ריזן. און דאס איז אויך אין די סוף אפילו ווען ער טוט עס מיט א טעקטיק, אסאך מאל אין די סוף פארוואס טוט ער דאס? ווייל ער טראכט אזוי: נישטא אזא זאך ווי גוט. גוט מיינט ווען א מענטש ענדזשויעט זיך, ווען ער מיינט אז ס׳איז גוט, ווי אזוי ער פילט גוט.
איצט, איך מיין אז דער מענטש פילט זיך נישט איצט גוט, אקעי, מאך אים פילן גוט. און אפשר דאס איז נאך אלץ נישט גענוג, די קומעץ די פארברענג איז נישט גענוג, ער דארף אנהייבן מיטן שבת אויך, דעמאלטס וועט ער פילן נאך בעסער.
אזוי ער איז גאוינג צו זעהן אז ער לייקס עס אויך. פארשטייסט? מ׳קען זיין לייק, אימעדזשין אז דער מענטש וואס דו ביסט מקרב וואלט קיינמאל נישט אנגעהויבן לייקן קיפן שבת, אפשר וואלט ער עס נישט געטון. איך ווייס טאקע נישט. איך וואונדער.
ס׳זעט מיר אויס אז די מענטשן איך רעד צו זיין די, איז דעמאלט געווען גוט וואס דו זאגסט איצט, וואו? א מענטש אז אויב ער טראכט אז די טאקטיק וועט נישט ארבעטן, וואלט ער עס נישט געטון.
דער אוממעגלעכקייט פון העלפן אָן אָביעקטיוו גוטס
דער צירקולאַרער פּראָבלעם פון “מאַכן מענטשנס לעבנס בעסער”
Instructor: אויב ער איז נישט, אויב ער איז נישט ניצנדיג עס נאָר אַלס אַ טאַקטיק, ווייל ער טאַקע… ער טאַקע טראַכט אַז דאָס איז וואָס גוט? דעמאָלט איז ער נישט, דעמאָלט איז ער נישט אַ גוטער מענטש בכלל, ער איז נאָר טריי— ער איז נאָר טריינג צו לייק, צו לייק, איך ווייס נישט פאַרוואָס ער טוט עס. ער טוט עס פאַר זיך, איך ווייס נישט צי פאַר זיך. און עס איז פאַר עפּעס אַ סאָרט פון לייק, אַלץ ווערט צירקולאַר. דו כאַפּסט וואָס איך זאָג? איך בין נאָר וועגן מאַכן מענטשנס לעבנס בעסער. וואָס מיינט דאָס? מאַכן זיי טראַכטן אַז זייער לעבן איז בעסער, ריכטיג? גראַדע, איך מיין אַז דער מענטש וואָס היטן שבת טראַכט מער אַז זייער לעבן איז בעסער. אָוקיי, קען זיין. אָבער אין די סוף, עס איז נאָך אַלץ צירקולאַר, ריכטיג? עס איז נאָך אַלץ וועגן וואָס מענטשן טראַכטן. נאָך אַלץ, ס׳איז נאָך אַלץ גאָרנישט, גאָרנישט הינטער דעם גאַנצן זאַך. שטימט וואָס איך זאָג? פאַרשטייסט מיין פּראָבלעם?
איך דאַרף רעדן וועגן עפּעס אַ געוויסע מענטש, איינער זאָל גוט פאַרשטיין וואָס מען קריטיקירט. איך ווייס נאָכנישט פּונקטלעך וועמען, איך פיל עפּעס אַזוי.
דער בעל-תשובה-מאַכער: אַ געדאַנקען-עקספּערימענט
Instructor: און איך טראַכט אַז דער סיבה, דאָס איז וואָס אַזוי סאָרט פון, האָסט אמת, אימאַדזשין, איך ווייס נישט, דו קיינמאָל, מענטשן פרעגן זיך קיינמאָל נישט די פראַגע, אָבער אימאַדזשין אַז נאָכדעם וואָס ער גייט, ער גייט יעדע וואָך קומען צו די פאַרברענג, איך ווייס נישט וואָס, און נאָכדעם גייט ער כאַפּן אַז אידישקייט איז איך ווייס נישט, ער וועט געווינקן ווערן עפּעסווי, און דעם רעסט פון זיין לעבן, ער וועט נישט האָבן אַ גוטן טאָג פון זיין לעבן. ער וואָלט געווען בעסער אָפּ זיינדיג אַ גוי. טוט ער עס נאָך אַלץ? דער בעל תשובה מאַכער?
עפּעסווי איך טראַכט נישט, עפּעסווי איך פיל ווי רוב פון די מענטשן וואָס זענען מקרב לייק אַלע מיני צובראָכענע מענטשן און זיי פילן, אין די סוף פון טאָג זענען זיי מאָטיווירט דורך זיין גוט, אָבער דער סיבה וואָס זיי זענען מאָטיווירט דורך זיין גוט איז זיי געפילן אַז למעשה צו זיין OTD איז גאַנץ סעד, וואָטעווער, איך ווייס נישט וואָס מ׳רופט עס היינט, און די פרומע אידן זעהן אויס העפּי, איך ווייס נישט צי זיי זענען טאַקע העפּי, זיי זעהן אויס, זיי פילן זיי רעדן זיך איין.
אַזוי איך וועל מאַכן דעם ווי יעצט, מ׳קען נישט זאָגן פאַר אַ מענטש, איך וואָלט אים געקענט דאָס זאָגן ביי דעם וועג, דאָס וואָלט געווען נישט נייס, זאָגן דיר: קום איר, דיין לעבן איז אַ אַסאַך קאָפּ אַריין, טו זיך אָן אַ שטריימל וועט זיין העפּי. אָבער דאָס איז שוין צו שטרענג, אַזוי מ׳זאָגט דאָס אַליינס אין אַזאַ צו צוקערדיגע וועג: דו דאַרפסט נישט קיין קרעפּס, קענסט קומען קיין קאַפּל אַפילו, קענסט קומען אָן אַ קאַפּל. אין די סוף וועט ער כאַפּן אַז ס׳איז מער געשמאַק צו גיין מיט אַ קאַפּל ווי אָן אַ קאַפּל. נאָ פּראָבלעם, אָבער די גאַנצע זאַך איז געבויעט אויף אויף אויף תאוות עולם הזה [ta’avos olam hazeh: וועלטלעכע באַגערן]. וואָטעווער, איר כאַפּטס דאָך וואָס מ׳מיינט צו זאָגן, יאָ? איך ווייס נישט.
דער “נייסקייט”-טעסט: אויב מען גלויבט אין אָביעקטיוו גוטס, וואָלט מען מאַנכמאָל גערעדט שטרענג
Instructor: ווייל איך סאָרט פון טראַכט, דאָס איז וואָס איך טראַכט, איך סאָרט פון טראַכט אַז אויב דו וואָלסט טאַקע געגלויבט אַז עס איז גוט, כאָטש אַמאָל וואָלסטו עס געזאָגט אין אַ נישט נייסן אופן. אפשר איז דאָס נאָר מיין בייזן בייאַס [bias: פאָראויסגענומענקייט] רעדנדיג. פאַרשטייסט דאָך אַזוי? פאַרוואָס דער צדיקל וואָס ער איז אַלעס אין קירוב עוסק אין קירוב, פאַרוואָס, ער האַלט דאָך אַז דער ענד גאָול [goal: ציל] פון דעם איז דאָך צו זיין גוט אמת׳דיג, ריכטיג? ס׳איז נישטאָ קיין מענטש וואָס מ׳קען צו אים רעדן אַ, וויאַזוי מ׳זאָגט אַ דברים קשים כגידים [devorim kashim kegidim: שטרענגע ווערטער ווי זעהנען]? נאָך קיינמאָל נישט געשען?
Student: אָה, דו ווייסט דער ס׳איז אַלע עווריוואַן, דו האָסט אַמאָל געהערט די תורה [Torah: לערנונג]: ס׳איז דאָ אַלע סאָרטן פון מענטשן, יעדער איינער איז אַן אינדיווידזשועל, דו קענסט נישט פאַרגלייכן.
Instructor: אָוקיי, ס׳איז נאָך קיינמאָל נישט געווען איין מאָדנע אינדיווידזשועל וואָס האָט ליב מ׳שלאָגט אים? וואָס ער אַרבעט בעסער? נאָך קיינמאָל נישט געשען? נישט אַזעלכע אינדיווידזשועלס זענען מיר, ס׳איז דאָ עפּעס איין זאַך וואָס יעדער איינער איז זעלבע. אפשר יאָ, איך ווייס נישט, איך ווייס נישט וועמען איך בין רעדנדיג וועגן, פיין. איך מיין גראַדע אַז ס׳איז דאָ אַסאַך אינדיווידזשועלס וואָס האָבן ליב אַז מ׳שלאָגט זיי. נישט מ׳שלאָגט זיי, איך מיין נישט דאָס. מ׳מירט זיי.
Student: ס׳איז אַ מאָדנע זאַך אַז בדרך כלל, בדרך כלל אויף אַ זייער סימפּל לעוועל, רוב מענטשן וואָס זאָגן פאַר אַנדערע מענטשן אין אַ שטרענגע וועג, אין די שטרענגע וועג זאַכן, זענען געווענלעך שלעכט פאַר זיך, און רוב מענטשן וואָס זאָגן אין אַ גוטע וועג פאַר מענטשן זאַכן פאַר אַ צווייטן, זענען זיי שלעכט אויכעט ווען זיי קומען צו זיך. דאָס איז רוב מענטשן. ס׳איז דאָ יחידים [yechidim: אויסנאַמען] וואָס בחיים שלווה [bechaim shalvah: אין אַ רויִקן לעבן] איז דאָ אָבער דאָ זענען זיי שרייען אויף מענטשן עפּעס, אָבער בדרך כלל איז עס אַזוי, בדרך כלל איז אַזוי, דאָס איז אַ פּליינע פאַקט, איך ווייס נישט פאַרוואָס.
אַז רוב מענטשן וואָס זענען די גוטע, נישט גוטע מענטשן, מענטשן וואָס זענען זייער נייס, עפּעסווי ס׳איז אַ פאַני זאַך, אַ מענטש ספּענדט זיין גאַנצן לעבן צו זיין נייס און איך מיין אמת׳דיג, איך מיין די גרעסטע בעלי חסד [ba’alei chesed: געמילות-חסד טוער], מענטשן וואָס טוען די גאַנצע טאָג אין הצלה [Hatzalah: יידישע עמערדזשענסי סערוויס]. ווען ס׳קומט אָבער עפּעס אַ זאַך וואָס איז זיי נוגע אָדער עפּעס זיי זענען משוגע, זיי קענען הרג׳ענען אַ מענטשן ביי זיך. עס ווייזט ס׳איז דאָ עפּעס, עפּעס איז נישט ריכטיק.
Instructor: און די שלעכטע מענטשן זענען נישט? די וואָס זענען, וואָס זענען… און די שלעכטע… שלעכטע מענטשן זענען אויך שלעכט. ס׳איז נאָך ניי. דאָס מיינט צו זאָגן… אָבי כל החיים [avi kol hachaim: אָבער די גאַנצע לעבן]. מ׳זעהט אַז די מענטשן וואָס זאָגן אַריין זענען שעהן? ניין, מ׳זעהט נישט דאָס. ניין, דאָס איז… ס׳איז אַ גוזמא [guzma: איבערטרייבונג]. ס׳זעהט אויס אַז עפּעס דאָס איז אייביג נאָר אַזוי אַ קליינע פּערסענטעדזש וואָס ער קען נאָר טון פאַרקערט. איך ווייס נישט, ווייס איך.
ניין, מיינינג צו זאָגן איך גיי עפּעס זאָגן פאַרקערט. דער גוטער מענטש, ווען ס׳געשעהט אַ געוויסע עוולה [avlah: אומרעכט], און היות זיין ביזנעס איז אַ ביזנעס אָדער ער טוט אייביג גוט, קען ער טאַקע נישט שרייען אויף אַ מענטש.
Student: יאָ, דאָס איז אמת. אָבער איך ווייס נישט אויב דאָס איז… דאָס איז וואָס איך האָב געהאַט אין מיין דרשה [drashah: לערנונג], טאַקע.
Instructor: ער קען נישט ווייל ער איז אַ גוטער… דאָס איז אַ פּראָבלעם. דאָס איז אַ אַנדער פּראָבלעם. איך פאַרשטיי נישט די מענטשן. ער קען נישט ווייל ער וויל נישט, איך ווייס נישט, איך וויל נישט, איך פיל נישט מיט…
Student: יאָ, אָבער איך רעד נישט פון דיר. דאָס איז האַלט מיין דרשה קעגן נייסקייט. ס׳איז אַ גאַנצע אַנדערע דרשה. אָבער דאָס איז נישט וואָס מיר טריינג צו געטן אַט נאַו. אַ מענטש קען טריינען זיך אַז ער זאָל, ער וויל נאָר מאַכן מענטשן העפּי.
Instructor: יאָ, יאָ. איך טראַכט, איך טראַכט עס איז אַ פּערזענלעכקייט, און ס׳איז דאָ כמה… איך האָב דיר געזאָגט וואָס כמה צדיקים איז ממש אַזוי מעשה שהיה [ma’aseh shehayah: אַן עפּיזאָד וואָס איז געווען].
משה רבינו אַלס קעגנביישפּיל: אַ צדיק וואָס איז נישט “נייס” געווען
Instructor: אָבער פאַרוואָס? איז דאָס טאַקע ווייל ער גלויבט נישט אין אַזאַ זאַך ווי אָביעקטיוו גוט, אפשר? איך האָב מורא אַזוי. איך ווייס נישט. אפשר זאָג איך צופיל אַזוי יעדער איינער זאָל באַהאַלטן אַן אפיקורס [apikoros: כופר]. אפשר איז עס סתם אַ שוואַכע געה. איך ווייס… איך מיין אַז יעדע בחור׳ל ווען מ׳לערנט די מעשה פון קרח [Korach: קרח׳ס מרידה קעגן משה], און מ׳ווייסט אַז יעדער ווייסט קרח איז אַ רשע און משה איז אַ צדיק, פאַר אַ מינוט קען מען דאָך אַ טראַכט אַריינגעבן, משה דו ביסט דאָך אַזאַ צדיק, האָסט דאָך געזאָגט, איך האָב נישט געוואָלט קיין שפּיל. וואָס קענסטו נישט זאָגן: “נאָ פּראָבלעם, קרח, קומסט? שור, נעם עס, טו עס”?
יאָ, ער האָט טאַקע אַזוי געזאָגט. ער האָט נישט געזאָגט… ער איז פאַרברענט געוואָרן ביים פּלאַץ. וואָס? ער האָט געדינט און פאַרברענט געוואָרן. ער האָט אמת׳דיג געזאָגט: לעטס סי ווער איז ריכטיק. האָט אים פּשוט, ער האָט פּשוט געהרג׳עט.
משה רבינו דידנ׳ט פּריטענד צו זיין נייס, ביי דעם וועג. ס׳איז די ראָנג… יו׳ר אַטאַקינג דעם ראָנג גייַ. משה רבינו איז נישט געווען אַ נייסער גייַ. נאָר ער איז געווען אַזאַ אָדם, אַזאַ צדיק. עניו מכל האדם [anav mikol ha’adam: דעמיטיגער ווי אַלע מענטשן], אַלעס ווייטער. ער איז נישט געווען נייס. איך זעה נישט קיין טייל פון משה איז געווען נייס. איך בין זייער, זייער… און ביי יתרו׳ס טעכטער, משה האָט יתרו׳ס טעכטער דאָרט ביי קרח, ביי… משה איז אַלעמאָל געווען שטרענג, נאָר געשלאָגן. אַזוי ווי דער מדרש [Midrash: מדרש] זאָגט “הוכיחן משה שבעה” [hochichan Moshe shiv’ah: משה האָט זיי מוסר געזאָגט זיבן מאָל], יאָ? דאָס איז דאָך דער נושא [nusah: טעמע] וואָס איך רעד יעדע וואָך.
Student: ער האָט געסעיווד דאָרט זיין ווייב.
Instructor: אהרן איז געווען… אהרן איז געווען דער נייסער גייַ. ריכטיק. ער האָט געהאָלפן די אידן. ער האָט געזאָגט, “איך ווייס אַז דו מיינסט גוט, לאָמיר מאַכן אַן עגל [eigel: גאָלדענעם קאַלב].” וואָטעווער.
אָבער בקיצור, איר כאַפּט וואָס איך בין זאָגנדיג? נאָ, דאָס איז אַ גאַנצע אַנדערע, אָבער איך ווייס נישט אויב דאָס איז וואָס איך בין געטינג אַט אָן, ריכטיק? איך ווייס נישט, לייק, דאָס איז אַ אַנדער פּראָבלעם, עס האָט צו טון מיט דער מעלה פון קוראַדזש [courage: מוט] נישט זיינדיג אַ רעאַל, נישט זיינדיג געלערנט ענימאָר, און אַלע די זאַכן וואָס מיר זאָגן אַנדערע מאָל.
הויפּט-טעזע: אָן אָביעקטיוו גוטס איז העלפן מעטאַפיזיש אוממעגלעך
Instructor: איך טראַכט יעצט פון די… בקיצור, איך טענה אַז ס׳איז זייער שווער צו העלפן אַ צווייטן מענטש, אמת׳דיג, אויב גלייבט מען נישט אַז ס׳איז דאָ אַזאַ זאַך ווי אמת׳דיג גוט. אפשר איז עס ליטעראַלי אוממעגלעך, ווייל עס איז לייק מעטאַפיזיקאַלי אוממעגלעך. ווייל ס׳איז נישט דאָ קיין זאַך וואָס איז דזשאַדזשד. און איך טראַכט אַז אַ סאַך מענטשן וואָס אַפילו זיי זענען גאָר גוט, און איך קען נישט זאָגן אַז זיי טוען עס ווייל פון עגאָיזם. איך טראַכט אַז דאָס וואָלט געווען אַ ראָנג קריטיסיזם, לייק, ער מיינט זיך. איך ווייס נישט וואָס ער מיינט, ער מיינט טאַקע צו העלפן יענעם.
אָבער דער וועג, אויב ס׳איז נישטאָ קיין יענעם, אויב ס׳איז נישטאָ וואָס איז טאַקע גוט פאַר יענעם, דעמאָלט קען מען נישט העלפן יענעם. מען קען נאָר מאַכן יענעם איינרעדן זיך אַז ס׳גייט אים גוט.
אַזוי דעריפאָר, לייק, עס איז קיינמאָל נישט מעגלעך פאַר אים צו זאָגן, לאָמיר, לעטס עקספּליין דאָס, ריכטיק?
דער ביישפּיל פון שטראָף: ווי אונזער שפּראַך פאַרנאַכלעסיגט דעם אָביעקטיוון גוטס
Instructor: אויב דו ווילסט נעמען דעם ביישפּיל פון לייק, לאָמיר לאָזן קידוש, לאָמיר זאָגן ס׳איז דאָ אַזאַ זאַך ווי מען דאַרף שלאָגן יענעם פאַר אַ עוולה, כאָטש אַפילו דעמאָלט איז עס אַ גוטע פראַגע ווי טאַקטיקס טאַקע אַרבעט, ריכטיק? אָבער לאָמיר זאָגן יאָ. נעם די אידעע פון פּאַנישמענט, ריכטיק? איז עס אַלעמאָל גוט פאַר אַ מענטש צו זיין פּאַנישט? יאָ, אונז גלייבן נישט אין עונש [onesh: שטראָף] אַזוי שטאַרק, ריכטיק? איך וועל נאָר מסביר זיין, יאָ, דער זעלבער, דער צדיק, יאָ, ס׳האָט זיך אַמאָל געמאַכט אַז ער האָט געהאַלטן אַז מען דאַרף אַריינזעצן איינעם אין תפיסה [tefisah: תפיסה] ווייל ער איז אַ צו אַ גרויסער שייגעץ? נישט ווייל מען דאַרף פּראָטעקטן אַ צווייטן.
סי, אונזער שפּראַך איז אַלעמאָל, איר כאַפּט? מען דאַרף אים לייגן אין תפיסה ווייל מען דאַרף פּראָטעקטן אַנדערע מענטשן. ניין, פאַר אים דאַרף מען אים לייגן אין תפיסה! ס׳איז בעסער אַז ער זאָל נישט פוגע זיין אין אַנדערע מענטשן. פאַרוואָס איז עס נאָר פאַר דעם צווייטן מענטשן גוט? יו כאַפּט דאַט אונזער שפּראַך איז אַזוי ווירד, ריכטיק?
פאַרוואָס לייגט מען אַ גנב, איך ווייס נישט וואָס, לייגט מען אין תפיסה? פאַרוואָס? ווייל ער זאָל נישט שטערן אַנדערע מענטשן. ניין, אַז ער זאָל נישט שטערן אַנדערע מענטשן. האַו אַבאַוט דאַט? ס׳דאָ ריהאַב. וואָס? ריהאַב אַרבעט נישט, תפיסה אַרבעט אַסאַך בעסער. עס דאַרף זיין סכנה צו גיין אין תפיסה. אָדער נישט פאַר די מענטש אינדרויסן, נאָר איך ווייס נישט וואָס איז דאָ. ס׳איז ביידע מענטשן, אָבער מ׳וויל נישט ער זאָל זיין אַ גנב.
ניין, איך זאָג לאָמיר… ניין, אַסאַך מאָל זאָגט מען, אָבער מיר זענען דאָך רחמנות׳דיג קען מען אים נישט שלאָגן. פאַרוואָס לייגט מען אין תפיסה, מ׳וועט אים… וואָס איז שלעכט מיט זאָגן פּשוט אַז פּאַנישמענט איז פאַר די מענטש אַליינס? אפשר איז עס פאַר איך ווייס נישט, איך זאָג נאָר אַז אונז זענען זיכער אַז ס׳קען נישט זיין אַז ס׳איז פאַר דעם מענטש אַליינס.
איך בין נישט רעדנדיג וועגן פּאַנישמענט, אַפילו מניעה [meni’ah: פאַרהיטונג]. מ׳ווייזט אים יאָ עקזעקטלי, מ׳רעדט נישט פון לערנינג לעסאַנס, ער זאָל לערנען אַ צווייטע לערנען, לאָמיר נישט רעדן פון לערנען לעסאַנס. סתם, ס׳איז דאָ אַ מענטש וואָס ווען ער איז אין די גאַס האַלט ער אין איין באַגנב׳ענען אַנדערע מענטשן אָדער אַנדערע זאַכן, און ווען ער איז אין תפיסה קען ער עס נישט טון. ער איז סטאַק, ער קען נישט. ער איז אַן אונס ריכטיק, ער קען נישט. איז עס בעסער פאַר אים? האַו אַבאַוט עס איז בעסער פאַר אים? מיר אַלעמאָל קוקן וועגן די אַנדערע מענטשן.
פאַרוואָס רעדן זיי וועגן די אַנדערע מענטשן? ווייל די אַנדערע מענטשן טוט עס זיי ווייַ. אַזוי ס׳איז גרינג צו זאָגן ס׳טוט זיי ווייַ, ס׳שטערט זיי. אָבער פאַר אים איז אויך נישט שלעכט צו זיין אַ שלעכטע מענטש, אמת? וואָס איז ערגער צו זיין דער גנב אָדער צו זיין דער נגנב? ס׳איז ערגער צו זיין אַ גנב, ריכטיק? אַט ליסט דאָס איז וואָס סאַפּאָוזדלי וואָס אַלע די רעלידזשעס מענטשן זאָגן, אַט ליסט, אָבער זיי גלייבן דאָס נישט טאַקע.
אַז ער טראַכט קיינמאָל נישט ס׳איז אַ טובה צו טון פאַר די גנב. מ׳זאָגט אַלעמאָל מ׳קען אים נישט, ער איז טאַקע אַ גנב, מ׳קען אים נישט גאָרנישט טון ווייל זיין ווייב, אָבער פאַרן ווייב איז אויך גוט אַז ער זאָל נישט זיין אַ כעס׳דיגע גנב. האַו אַבאַוט? נישט, ס׳פילט נישט גוט, אָבער ס׳איז גוט. איך זאָג נישט אַז איך בין נישט זאָגנדיג הלכה למעשה [halachah lema’aseh: פּראַקטיש], איך בין נאָר זאָגנדיג דאַט, איך בין ווייזנדיג דיר אַז אונזער שפּראַך איז אַזוי
דער עכטער תירוץ צום פאראדאקס: ליבעראליזם און די נויטווענדיגקייט פון אן אבדזשעקטיוו גוט
דער עיקר תירוץ: מיר ווייסן נישט וואס “גוט” מיינט באמת
מגיד שיעור:
דער אמת איז מ׳ווייסט נישט וואס מ׳זאגט, וואס אמת איז. לשון פשוט איז מ׳ווייסט נישט וואס גוט איז. אבער אונז ווייסט, אונז ווייסט אז יעדע מאל ס׳איז שווער, אפילו צו זאגן א מענטש אז איך דארף אים אפהאלטן פון טון א זאך יעצט ווייל שפעטער גייט עס נישט גוט זיין, למשל, ווייל צום סוף גייט דאס גוט זיין, איז אויך זייער שווער פאר אונז.
Telling somebody the hard truth, איך ווייס וואס. מענטשן ווילן זיין זייער שיין, ווייסט. אודאי איז שווער אז אפילו זאגסט עפעס objectively truth. Objectively truth is just further away down the line, הא.
אפשווייפונג: מענטשן האבן מורא פון ריסקס
Yeah yeah, it could be, because we don’t have guts also. מענטשן האבן מורא פון נעמען ריסקס. ביי זיי איז דער גרעסטער פחד: וואס אויב איך בין נישט גערעכט?
אקעי, איך בין נישט גערעכט, וואס איז מיט רעדן אין גמרא [Gemara: the Talmud] אין לימודים און פסוקים [pesukim: biblical verses]? ביי זיי איז נעמט די ריסקס, אמאל דארף מען טון זאכן, א מענטש קען נישט, א מענטש אנטלויפט ריסקס א גאנץ לעבן.
That’s a whole different דרשה [drasha: sermon/discourse] that I have, כאילו I take risks in everything, whatever.
צוריק צום עיקר: די שפראך פון “גוט פאר דיר” פעלט אונז
אבער איך זאג יעצט די זאך, איך זאג אז דער תירוץ [teiretz: answer/resolution], דער עכטער תירוץ צו מיין פאראדאקס וואס איך האב אנגעהויבן דעם שיעור מיט, אז מ׳קען נישט העלפן יענעם אין א וועג וואס טוט אים וויי, טוט אים וויי פאר דערווייליג אדער וואטעווער, is based in this thing that we don’t really have a good idea of what it would mean to really something that is good for the person.
Just to be clear, good for the person, נישט גוט פארן אייבערשטן. גוט פארן אייבערשטן זאל דער אייבערשטער נעמען קעיר. גוט פאר אים, אבער ער ווייסט נישט דערפון.
We don’t even have the language to say “good for you” that doesn’t translate into “good that I feel it’s good”, דו כאפסט? מענטשן מיינען אויב דו זאגסט ס׳איז גוט פאר דיר מיינט ס׳פילט גוט.
ס׳פילט נישט גוט, אבער ס׳איז גוט עניוועי, ס׳איז אפילו בעסער ווי פילן גוט. פילן גוט איז נאר איינע פון די סימנים אז עפעס איז כאילו גוט, אסאך מאל איז נישט דא דער סימן, ארבעט נישט.
ביישפיל: דער רויכער – און די גרענעצן פון דעם ביישפיל
You tell a smoker, “don’t smoke”. מיינע זאמביס. That’s like an example, and by the way, even that like it’s not sure it’s not clear to us that we have this clearly, כלומר, מ׳איז דן פארוואס מ׳מעג דאס מ׳קען דאס זאגן.
מאדערנע מענטשן זאגן עס נישט, by the way. די פראבלעם פארוואס מ׳שרייבט עס ארויף אויף די אויף די פעקלעך מיט סיגארעטס, די גאווערמענט, I don’t know what their חשבון [cheshbon: calculation/reasoning] is.
ער האט דאס ליב, וואס וויל איך טון? “וועסט אבער גלייך שטארבן. סאו ווילסטו נישט עכט שטארבן, or they’re like to die?”
“Oh, you don’t actually like to die? אקעי, סאו ס׳טאקע א סתירה [stirah: contradiction].”
אבער לאמיר זאגן ער וויל יא? קענסט אים גארנישט זאגן, רייט?
קיצור, דאס איז די נקודה [nekudah: point] וואס מ׳דארף טראכטן.
די הויפט-מסקנא: ליבעראליזם מאכט דיך א שלעכטערער מענטש
So it turns out, very interesting, people often say that liberalism, in other words, pluralism, believing believing there’s no objective truth, helps to at least be a good person.
איך זאג פארקערט: It makes you a worse person.
The only way to actually be a good person, in the sense of ניהול החיים [nihul hachaim: managing/conducting one’s life] איז צו העלפן, איז צו האבן אן objective, objective good.
Objective truth is nothing, I don’t like that word. Like true good, what is really good, as opposed to what seems to be good.
און דעמאלטס קען מען עקטשולי העלפן א סאסייעטי פארהייען און נישט, יא? נישט ווייל איך וויל האבן א פאנדעישן, נישט פאר קינדס, פלעין פארהייען.
—
עד כאן דבריו הקדושים [until here his holy words].
EN English לחץ לפתיחה
📋 Shiur Overview
The Entire Argument-Plus of This Lecture: Chesed, Truth, and Objective Good
—
A. Introduction: Two Types of People — The “Terach-Person” and the “Avraham-Person”
There is a fundamental distinction between two types of people:
– Type A — The “Terach-Person”: He first figures out what the other person wants to hear, and then he says it. This is the “politician” — he has a sense for detecting what the other person needs.
– Type B — The “Avraham-Person”: He says what he holds, regardless of whether people want to hear it or not. “Kol ha’olam kulo me’ever echad vehu me’ever echad.”
Usually, one praises the second type — the “truth-person,” the courageous one. The first is considered a flatterer, a follower.
> ⟦Side note⟧ Most of the “super-wise” people who speak in praise of the second type don’t actually live it themselves.
—
B. The Innovation: A Contradiction in the Conventional View
The praise gets flipped:
– If the first type = “ish hachesed” (he takes the other person into account, he cares, he doesn’t want to cause pain),
– Then the second type = “ish hagevurah” — but perhaps also somewhat inhuman, because he disturbs other people. Most people like to hear what they already know — to tell them otherwise is literally “plain hurting.”
The contradiction: One praises the second as a “truth-person,” but at the same time it turns out he is anti-social — he doesn’t take another person into account, which is actually a wickedness.
—
C. The Resolution-Approach: “Feels Himself” vs. “Doesn’t Feel Himself” — Yeshut as the True Factor
The paradox is resolved through a new distinction:
– People who don’t feel themselves: They don’t know themselves, they don’t have a strong inner yeshut. They only know what “the mother-in-law says.”
– People who feel themselves very strongly: They have a strong “I,” a bold yeshut. In them “it boils” what they understand — it screams loudly within them.
The main innovation: The distinction between type A and type B is not courage vs. fear, and not good vs. bad. The distinction is how strongly the person feels himself. The “truth-teller” cares just as much about the other person — but his own yeshut is so high, so “loud,” that it screams over the consideration of the other’s feelings. This can be for good (a person who “is” more does have more self), but it can also be simply egoism.
The principle: Whoever screams (hears himself strongly), usually doesn’t hear anyone else. And conversely — whoever hears the other person, often doesn’t want to say what he himself holds.
> ⟦Small digression⟧ Here we’re not talking about wisdom, but about a “basic” psychological dynamic — though wisdom will come soon.
—
D. Avraham Avinu — A **Third Type** of Person
The difficulty:
Usually a person stands in a dilemma:
– If he cares about himself → he screams his opinion, doesn’t hear the other.
– If he cares about the other → he hears the other out, but doesn’t say his own truth.
The wondrous innovation:
Avraham Avinu was a third type: He didn’t hear himself so strongly (his “I” wasn’t loud — “my personality is not so real to me, not so important to me”), but he heard the other person very strongly. And precisely because he loved the other person, he wanted to enlighten him — not from his own pride, but from love.
Formulation: The more Avraham loved another person, the more he held him by enlightening him.
—
E. Proof from Midrash: Chesed + Arguments = One Thing
– Verse: Avraham was a hachnasat orchim practitioner — chesed.
– Midrash (Ramban): Avraham conducted arguments with Nimrod.
– Question: How does chesed fit with arguments?
– Answer: By Avraham, the arguing itself was an act of chesed — he engaged with people because he loved them, not because he wanted to “win.”
> ⟦Side point⟧ There are wise people who never conduct any arguments — not because they’re better, but because they “don’t hear themselves so strongly” — their personality is quieter. This is not the same as Avraham’s way.
> ⟦Another side point⟧ The claim “one can never achieve this” is rejected — these are “ideologies of despair.” One can always repent.
—
F. Why Did Avraham’s Project Work? — The Loser-Problem
The problem:
Usually when one conducts an argument, everyone wants to “win.” No one wants to be the loser — even intellectually. Therefore — when you come to “teach out” the other person with force, with your strength — he opposes, even if he’s not right.
Avraham’s innovation:
Avraham could agree to be the loser — he conducted arguments in such a way that the other person remained right, not him. (This is “just a Socratic trick” — but the main principle remains.)
—
G. Kugel Against Argument — Why Does “Kugel” Help Better?
The simple answer (which is rejected):
People are materialistic — they understand kugel better than intellect. This is rejected — this means you’re looking down on the other person.
The better explanation:
When I give kugel — “a potato has gone out of my account, arrived at your account.” The other person feels: you have done something for me. Therefore he opens up.
But with an argument — one takes away from the other person: “You thought you knew, now it turns out you don’t know.”
The true problem with kugel:
– Many people give kugel because they don’t care about the other person — they don’t consider him a bar-da’at.
– Bribery and truth are two opposites — from kugel one doesn’t learn any truth, one only becomes bribed.
The conclusion-principle:
To speak to a person with his intellect — that means to speak to a person. This means: I hold that you are a bar-da’at, a bar-seichel, a person. I don’t want to remain right — I want you to remain right. This is the true chesed — not kugel, but speaking with the other’s intellect.
—
H. The Paradox of Speaking to the Intellect vs. Speaking to the Belly
When one speaks to a person through his intellect, one treats him as an intelligent creature — this is honor. When one speaks to his belly (manipulates through feelings/desires), one looks down on him.
But the paradox: In practice, when we speak to the intellect, it feels like we take away from the other person (because we show that he’s not right), and when we speak to the belly, it feels like we give him something. This is “ifcha mistabra.” The problem: we transform intellect-speaking into a power-game — “I’m right, you’re not right.”
—
I. Avraham Avinu’s Model: Torah-Learning Like Kugel-Giving
A midrash: Avraham Avinu gave food to guests, and the inner meaning is that he taught them Torah. This is not “love bombing” (manipulation through kindness). The deeper meaning: Avraham gave Torah with the same intention as one gives kugel — for the other person, not for himself. When one gives kugel, it’s clear that it’s for the other. Avraham did Torah-learning “in the manner of kugel” — with the same selfless motivation.
—
J. The Great Paradox: People Hate Being Taught, But Love Their Rebbes
Side A:
Most people (adults) hate when one shows them they don’t understand. They come to lectures where they’re told what they already know. New things are uncomfortable.
Side B:
Nevertheless, students greatly love their rebbes! Chassidim are moser nefesh for their rebbes! People actually want to learn — a Jew goes to the rebbe and says “teach me!”
Proof with examples:
Bobover chassidim vs. Breslover chassidim vs. Lubavitcher chassidim — the more the rebbe teaches, the stronger the hiskashrus. The Breslover rebbe teaches one thing more than the Bobover, the Lubavitcher even more — and proportionally the mesiras nefesh grows. “Baduk umenusah” — rebbes who teach have stronger chassidim.
The key question:
If this is so, why when I argue with a person and teach him even ten things (more than a rebbe), does he not become my chassid, but rather hates me?
The answer:
When I argue, I usually do it for myself — I want to win, I feel strongly. When I think of the other person, I stop arguing because I feel I’m pursuing him. Avraham Avinu however could think of the other person and still argue — because his arguing came from true concern.
—
K. “Being Nice” vs. “Caring”
– Being nice is usually so that I shouldn’t feel uncomfortable.
– Caring (truly caring for the other person) is much harder than being nice.
– Caring can sometimes mean being strict — but it must come not from wanting to win, but from believing in the other person, hearing the other person.
– The Lubavitcher Rebbe is brought as an example: his success came from a flame of ahavas Yisrael — he loved Jews because a Jew is a Jew. Therefore he “caught” even people who weren’t drawn to him.
> ⟦Side digression⟧ The same person who says he wants to teach people, gets upset when a “nudnik” asks more than three times. If you really want to teach, why aren’t you happy that the other person wants to learn from you? “It turns out I don’t want to — I want something else.”
—
L. Side Digression: Rebbes Who Daven/Sing Before the Congregation
> ⟦Side digression⟧ Chassidic rebbes who daven, sing, or dance before the congregation: they try to feel what they’re saying — e.g., by “menucha vesimcha” feel menucha vesimcha.
> A humorous critique: Why does one sing “menucha vesimcha” with a sad face? The words don’t match the tune! (He compares it to leil selichos where everything sounds equally sad.)
> The main point: When the rebbe cooks himself in his own feelings, this is a problem — because if he were thinking of the congregation, it would be different.
—
M. The “Authentic” Rebbe Is Actually the Greatest Egoist
The rebbe who “cooks himself” in his own feelings at the tisch, and thinks this is “authentic” because he’s not thinking of the congregation — is actually the greatest egoist. He thinks only of himself, not of the people who come to him. This is “ifcha mistabra” — not thinking of the other person is not righteousness, it’s “chaya ra’ah.”
—
N. The Parable of Ba’al Tefillah Against Chazan
A new parable is introduced — the distinction between a ba’al tefillah and a chazan:
– Ba’al tefillah: Feels the words, lives into “Baruch Atah Hashem” — he senses what he’s saying.
– Chazan: Doesn’t think of the content, but of how the voice comes out — he’s occupied with the art/technique of the presentation.
The Maggid of Mezeritch’s interpretation: “Vayehi kinagen hamenagen”
When the singer becomes like the instrument being played — like a shofar — he is batel to the ohr Hashem that comes through him, then “vatehi alav ruach Hashem.”
The provocative question: Who is more a “shofar” — the chazan or the ba’al tefillah? The chazan is literally a shofar — he says: I’m not here for my feelings, but to produce the melody.
But — a complication: It could be that the chazan’s melody is nothing — just showing off. The ideal would be both — one who understands both sides.
—
O. The Main Argument: The Rebbe Must Think of the Congregation, Not of Himself
The rebbe’s “job” is to awaken the congregation. He must “put himself aside” — set back his own personality — and think: what does the other person need to hear?
“Devarim hayotzim min halev” is sharply reinterpreted: when it remains in your heart, it’s your thing, not the other’s. You must speak to the other person — through kugel, derasha, nigun — whatever fits.
> ⟦Side digression: Chassidic story⟧ A maggid asks a rebbe: why do I only get pennies and you get a lot of money? The rebbe answers: You spoke in such a way that they saw how important money is to you — so they kept it. By me they saw that money is worth nothing — so they gave it away. Nimshal: When the rebbe feels himself too much, it stays with him; when he is batel, it goes over to the congregation.
—
P. The Philosophical Foundation: “Good for You” vs. “What You Want”
The core of the entire lecture:
– Modern subjectivism/emotivism means: “good for you” = what you think you want. Therefore one cannot do the other person a “favor” that he himself doesn’t understand as a favor.
– The Torah standpoint: There is an objective “good” for you, even when you don’t know it. Your desires don’t tell you what is truly good — not objectively and not subjectively.
– To care about you means to care about what you truly need, not what you think you want.
– Only on this foundation can one philosophically answer: how can I be “good” to you against your will? — because there is a truth that is good for you, even when you are “in desires.”
– Without this — if one is a subjectivist — it is impossible to teach the other person what is good, because “good” is only what he himself feels.
All the confusions described until now — the “authentic” rebbe, the ba’al tefillah vs. chazan, the egoism of “I’m right” — stem from the same deep heresy: that “what I want” = “what is good”, and therefore when one cooks himself in “truth,” he’s actually cooking himself in himself.
—
Q. The Practical Parable — A Person Wants to Divorce
A Jew comes and says he’s unhappy with his wife, he fights every day, he feels it’s the wrong match, and he wants to divorce. But the person is making a mistake — he’s not truly suffering, he *imagines* he’s suffering.
The question: Can I tell him: “You’re wrong, you’re not truly suffering, it’s better for you to stay”? Even when he cries every night? Even when I have no plan how he should stop crying — even for twenty years?
The resistance of the modern mentality:
Most people who have internalized today’s zeitgeist hold that such an answer is impossible. They can only say “reluctant” answers (work on it for two years, try therapy), but not the fundamental answer: “You’re making a mistake about your own condition.”
The accusation of “obnoxious”: Students react that such an answer is obnoxious — one doesn’t validate the person.
The counter-argument: Validating is not a mitzvah
“Since when has validating a person become a mitzvah?” With small children one can make someone feel good, but with a life question (divorce or not) one must say the truth, even when the person won’t feel validated.
> ⟦Side digression: the religious test-case⟧ When a person wants to become a non-Jew — and you truly believe that Judaism is the truth — can you tell him “stay, this is better for you,” even if he feels otherwise. People treat religion like a “joker card” — they let it through only because it’s religion, but the principle is the same in worldly matters too.
—
R. The Parable of the Infrared Glasses (Train-Parable)
A dramatic parable: I have special glasses that let me see that a train is coming right where you’re standing. No one else sees it. I give you a shove — you land in the hospital, but you’re alive. Was I right to do it?
A student answers: “Yes, but you don’t have glasses” (i.e., in life questions you don’t have such clarity). The answer: You agree that the principle exists — that someone who sees something others don’t see, has a right (and an obligation) to act.
—
S. The Prophet-Parallel
This is exactly what a prophet is: one who sees clearly that the train is coming, no one else sees it. Yirmiyahu Hanavi wanted to stop being a prophet — “ve’amarti lo ezkerenu velo adaber od bishmo” — but “vayehi belibi ke’esh bo’eres atzur be’atzmosai,” he couldn’t stop. Kovesh nevuato (one who holds back his prophecy) is chayav misah — because he sees the truth and is silent.
The philosophical main point:
Why do people think this is crazy? Because we have internalized that all life-answers are only subjective. There is no true, objective answer to the question “should a person divorce or not.” This is precisely the foundation of the entire confusion — we have thrown away the concept that there is an objective “good” for a person, and therefore every such answer seems “obnoxious” or “crazy.”
—
T. The Fundamental Problem: We Don’t Believe in Objective Good — and the Consequences
We are all convinced that there is no true answer to big life questions. We believe that the person himself is the final judge — if he says he’s suffering, he’s suffering; if he says he’s happy, he’s happy. No one has any “right” to say that another is wrong.
This is built on a false belief (which has good reasons, but is still false) — that there is no such thing as “objective good”, nothing that is truly good for a person independent of his own feeling.
The consequences — goodness collapses into flattery:
If there is no objective good, then:
– “Helping” becomes only flattering — making the other person feel good, or doing what he asks.
– “Being a good person” is impossible — one is either an egoist, or a flatterer.
– Being a good person collapses into flattering other people — literally no other possibility.
This is the paradox from the beginning: when I think of myself, I disturb the other; when I think of the other, I don’t help him. The paradox exists only because we’ve stopped believing in objective good.
—
U. Divine Command Theory — and Why It Doesn’t Help
> ⟦Side discussion⟧ A student asks: whoever says “because the Almighty commanded” — doesn’t he mean objective good?
No. Divine command theory is another way to say there is no real good — it’s only what God decides. A person can answer: “The Almighty has a deal? Let Him heat Gehinnom himself!” — and this would be legitimate according to this system. We follow the Almighty because it’s good for us — not only because He’s stronger.
—
V. Avraham Avinu — Chesed and Chochmah Are One Thing
Avraham Avinu’s discovery of religion and his chesed are the same thing:
– He discovered that there is such a thing called “tov” — truly good.
– Only when one believes in truly good, can one do a favor for another.
– Chochmah and chesed are not a contradiction — they are the same thing: chesed doesn’t mean giving the other person what he thinks he wants, but what is truly good for him. Chochmah says what is good.
> ⟦Side discussion⟧ The objection: “You love to learn — well, that’s your taste, why should I?” Answer: I’m not claiming it’s good because I love it. I claim that it’s good for people as people. I love it because I’m a person — and you need to love it too because you’re a person. If the belief is that the only good is what people love, then one can say nothing to another person — there is no language of connection.
> ⟦Side discussion: the objection of “arrogance”⟧ A student asks: isn’t it arrogant to say for others what is good for them? Answer: In particulars (details) it’s very difficult — even the Almighty must “go down” (vayered Hashem lir’os) to know specifics. This is the meaning of “hevu mesunim badin” — one must be careful with practical halachic rulings because one must know everything that happened in the person’s life. But in general terms — to say general derashos what is good for people — this is something completely different, and this is what Avraham Avinu did.
> ⟦Interesting theological side note⟧ The Rambam’s interpretation of “vayered Hashem” is that God’s “job” is to think of the entire world (klalus), and going down to particulars is “difficult” (kiveyachol, not befitting His honor) — it requires calculating a billion details.
—
W. Chesed vs. Rachmanus — A New Distinction
Rachmanus as a way of helping — but a limited one:
Rachmanus means: “You’re such a nebach, I’ll help you.” This is true in a certain sense — even by Hakadosh Baruch Hu, as we say “vayered Hashem” and “midas harachamim” — that in order to speak with a person one must speak according to what he thinks he wants, not from where I stand. One can call this a “tactic,” but it’s more than a tactic — it’s a real necessity. The example: Hakadosh Baruch Hu comes to Adam Harishon and asks “ayeka” — He already knows, but He speaks from the person’s perspective.
The problem with rachmanus — jumping levels:
There is something wrong with speaking to a person from 20 levels away from where he stands. From one or two levels one can try, but not from 20. This is not “bad” in the sense that it’s actually evil, but it doesn’t work — because the person can’t receive it.
—
X. Reward and Punishment — Both Are Coercion
[A major innovation]
People think that in today’s world we’ve exchanged the “bad” old method (threatening with Gehinnom) with a “nice” new method (love, acceptance, validation, candy). “I have news for you — both are coercion.”
The Rambam and the Zohar say that reward and punishment are for small children, for women, and for us — and this means not only punishment, but also reward. Both mean that one doesn’t say the true reason. The example: a child wants to go into the street, one gives him candy so he won’t go — he’s still not doing what he wants, he’s being manipulated.
No distinction between reward and punishment in respect for the person:
Both — reward and punishment — don’t speak to the person “as he is a ba’al da’as.” Both say: “You don’t understand what is good, let’s convince you according to your level.” The example: one shows “the beauty of Judaism” through good kugel — but this is not Judaism, this is “the falsehood of Judaism.” The true beauty must be that the person understands himself what is good for him.
Reward/punishment is good only as a means, not in itself:
Reward is good in the sense that it leads to the good — but not good in itself. Like candy for a child — one must do it, but it’s not the purpose.
—
Y. Back to the Foundation: Chesed Against Rachmanus in Helping Another
The main point:
One can only truly help another person if one knows what is truly good. The one who says there is only rachmanus — only speaking to you according to what you think — never does any favor for another, he only makes the other feel good.
The distinction is:
– Chesed/emes: One wants to make the other person truly good — because it is good. This is not a tactic, this is the foundation.
– Tactics (being nice, debating, being mekarev): These are means how to achieve the goal, but not the goal itself.
—
Z. Critique of “Kiruv” Without a True Foundation
People who use only the “nice tactic” — always being mekarev, always being nice — but inside they think: “There’s no such thing as good, good means when a person feels good.” They make the other person feel good, make him have pleasure from Shabbos, but — if the person would never start having pleasure from Shabbos, the mekarev might do nothing. This proves that he doesn’t believe it’s truly good — he only believes in making people feel good.
—
AA. The Circular Problem of “Making People’s Lives Better”
When someone says “I just want to make people’s lives better,” this actually only means — making them think their life is better. But if there’s no objective good behind it, everything remains circular — it’s only about what people feel, not what actually is.
—
BB. The “Ba’al Teshuvah-Maker” — A Provocative Question
Imagine that the person being mekarev will never have a good day in his life afterward — he would have been better off as a non-Jew. Would the kiruv-doer still do it?
Most kiruv people are actually motivated by an olam hazeh assumption: OTD people look sad, frum Jews look happy — so let’s make them frum. The whole thing is built on ta’avos olam hazeh (worldly desires/feelings), not on true objective good.
The “sweet” approach to kiruv: “You don’t need any kippah, you can come without a yarmulke” — everything soft, never strict.
—
CC. The Indicator-Test: If One Truly Believes in Objective Good
If the kiruv-doer truly believed there is a true objective good, he would at least sometimes speak strictly — “devarim kashim kegidim.” The fact that he never speaks strictly, shows he doesn’t truly believe in objective good.
> ⟦Side digression: the “individual” excuse⟧ The claim “every person is an individual” is questioned sarcastically: has there never been one individual who works better when one hits him (rebukes him)? It is claimed that there are many such people.
—
DD. Side Digression: Observation About “Good” and “Bad” People
> ⟦Side digression⟧ A sociological observation:
> – Most people who are strict with others — are also bad to themselves.
> – Most people who are nice to others — are also bad when it comes to their own matters.
> – The greatest ba’alei chesed, rescue people — when something touches them, they can kill a person. Something doesn’t fit.
—
EE. Moshe Rabbeinu as a Counter-Example to the “Nice Tzaddik”
Moshe Rabbeinu is an example of a tzaddik who was not “nice”:
– By Korach — he didn’t say “no problem.” He said “let’s see who’s right” — and Korach was burned.
– By Yisro’s daughters — strict.
– “Hochichan Moshe shiv’ah” — he always gave mussar.
– Moshe was anav mikol ha’adam, but not nice. He was a great tzaddik without the “niceness” mask.
Contrast with Aharon:
Aharon was the “nice one” — he helped the Jews, said “I know you mean well, let’s make a calf.” (Implicitly critical — Aharon’s niceness led to the calf.)
> ⟦Side digression⟧ There is a “whole derasha against niceness” — a person can train himself only to make people happy, but this is a personality problem, not true good. But it’s left as “a whole other derasha.”
—
FF. The Main Thesis Stated Clearly: Without Objective Good, Helping Is Metaphysically Impossible
> “It’s very difficult to truly help another person if one doesn’t believe there is such a thing as truly good. Perhaps it’s literally impossible — metaphysically impossible.”
Because: if there is no objective good for the other person, one can only convince the other person that he’s doing well — not actually help.
It is admitted that some kiruv people mean it truly honestly — it’s not all egoism. But if there is no “truly good” for the other person, one cannot help him.
—
GG. The Example of Punishment — Shows Our Twisted Language
A long example about punishment/imprisonment to prove how our language is twisted:
– Our normal language: We put a thief in prison in order to protect other people.
– The question: Why not say that it’s good for the thief himself that he shouldn’t be able to steal? It’s worse to be the thief than to be the stolen-from — all religious people say this, but they don’t truly believe it.
It is pointed out that:
– One always says “we can’t do anything to him because his wife…” — but for the wife it’s also good that he shouldn’t be an angry thief.
– “It doesn’t feel good, but it is good” — this is the distinction between subjective feeling and objective good.
The point: Our entire language about punishment/imprisonment shows that we don’t think in terms of objective good for the person himself — but only in terms of subjective harm to others.
—
HH. The True Answer to the Paradox — We Don’t Know What “Good” Truly Means
The true answer to the paradox that began the entire lecture — that one cannot help the other person in a way that hurts him — is based on the fact that we don’t have a true understanding of what “good for the person” means. We simply don’t know what “good” is.
– Even when one tells the other person a “difficult truth” — even something that is objectively true — it’s very difficult for people to accept, because people want to be “nice,” want it to feel good.
– We don’t even have the language to say “good for you” without it meaning “good that I feel is good.” People understand “good for you” as “it feels good.” But in truth, “feeling good” is only one sign of good — and many times the sign doesn’t work. Something can be better than feeling good, even when it doesn’t feel good.
– “Good for him” — not “good for the Almighty” (good for the Almighty let the Almighty Himself take care). We’re talking here about what is truly good for the person himself, but he doesn’t know about it.
> ⟦Side digression⟧ People have fear of taking risks — the greatest fear is “what if I’m not right?” In learning Gemara one takes risks (one says a sevara even if one isn’t sure), but in life a person runs away from risks a whole life. This is “a whole other derasha.”
—
II. The Example of Smoking — and Its Limits
> ⟦Example⟧ A “zombie”-example: One tells a smoker “don’t smoke.” But even this is not so clear that we have the right to say it. Modern people don’t actually say it — the government writes it on cigarette packs, but what is their calculation?
– If the smoker doesn’t want to die — one can show him a contradiction: “You smoke, but you don’t want to die — this doesn’t fit together.”
– But
– But if he does want to die? — you can’t tell him anything. This shows how difficult it is to define “good for you” without an objective basis.
—
JJ. The Main Conclusion: Liberalism Makes You a Worse Person, Not a Better One
This is the climax of the entire lecture:
– People often say that liberalism / pluralism (the belief that there is no objective truth) helps one to be a good person.
– On the contrary: it makes you a worse person. Because without an objective “good” you cannot truly help anyone — you don’t know what helping means.
– The only way to be a truly good person — in the sense of nihul hachaim (conducting life, helping others) — is to have an objective good: what is truly good (true good), not only what seems good (what seems to be good).
– A correction: not “objective truth” but “true good” — what is truly good, as opposed to what seems to be good.
– Only then can one truly help a society — not because one wants to have a “foundation” or for children — but plainly, simply to elevate life.
—
The Entire Argument-Plus at a Glance:
Two types of people (flatterer vs. truth-teller) → contradiction (truth-teller = anti-social) → new distinction (yeshut/self-feeling as factor) → Avraham = third type (hears the other, speaks truth from love) → chesed + argument = one → loser-problem: Avraham agrees to “lose” → kugel vs. argument: kugel = bribery, argument from love = honor for the other’s intellect → Torah-learning like kugel-giving (selfless) → paradox: people hate being taught but love rebbes → being nice vs. caring → the “authentic” rebbe = egoist → ba’al tefillah vs. chazan → the philosophical foundation: “good for you” vs. “what you want” → parable of divorce, infrared glasses, prophet → there is no objective good = goodness collapses into flattery → Divine command theory doesn’t help → chochmah and chesed = one thing → chesed vs. rachmanus → reward and punishment = both coercion → critique of kiruv without foundation → Moshe Rabbeinu = strict but truthful → punishment-example → conclusion: without “true good” helping is impossible — liberalism makes you worse, not better.
📝 Full Transcript
Two Types of People: The Distinction Between Chesed and Gevurah
Introduction: The Fundamental Distinction Between Two Types of People
Speaker:
Okay, rabbosai (gentlemen), I want to say a Torah teaching like this:
Everyone knows that there are two types of people. Such people who divide everything into two, and other people, yes? No, everyone knows that there are two types of people.
The First Type: The Terach-Person
And there are people who when they speak, first they try to figure out what one wants to hear, then they say it. Yes? These people are called, what? Politicians. Let’s say both. He figures out what you want, he’s usually a good rebbe. Yes? When someone comes in to him, he tries to sense it out. That’s his chush (sense/intuition). Many people aren’t smart enough, they don’t have the chush. It’s hard to grasp what the other person wants to hear, memilah (therefore) they’re not a good rebbe.
So, they hear what the other person wants to say, he understands what the other person wants to say, he tells him. That’s one type of person, yes? Everyone knows: Terach people.
The Second Type: The Avraham Avinu-Person
Then one says, that there’s a second type of person, an Avraham Avinu (Abraham our forefather) person, yes? He is kol ha’olam kulo me’ever echad vehu me’ever acher (the entire world on one side and he on the other). He says what he holds. It doesn’t matter to him whether you want to hear it or whether you don’t want to hear it. True?
There are two types of people, yes? People who only say what… true? Wait a minute. One type of person who only says what one wants to hear, always tries to make sure that before he says something that there shouldn’t be anyone who is machlokes (in disagreement), and a second one, who says, as they say, he’s a truthful person, he says ke’libo ken piv (as his heart so his mouth), he says what he wants to say.
The Common Praise: The Truth-Person
I want to say a chiddush (novel insight). Everyone thinks, usually one praises the second person. It’s a topic of courage, one thinks about this. One says that the one who just says what one wants to hear, he’s not a normal person, not a serious person, he’s just a… he doesn’t mean it seriously, he gets drawn along (nimshach), he just says what one wants to hear. The one who says the truth, he’s an ish emes (man of truth), he’s for real, yes? He’s like Avraham Avinu. Right?
Yes, it’s agreed (ets maskim), so usually in our kehillos (communities) one praises the second person. Not that one is the second person, yes, to be clear. Most of the chachamim (wise men/scholars) that I know aren’t actually a second person, but they still say, one speaks about this, one praises, one looks up to it. Okay.
The Chiddush: A Contradiction in the Common View
Chesed and Gevurah: A New Understanding
I think like this, I want to say an external chiddush. According to this it comes out, I want to say, learning the parshah (Torah portion) of Avraham Avinu, I should say it this way. According to this it comes out that the first one is an ish hachesed (man of kindness), and the second is an ish hagevurah (man of strength/severity), right?
Okay, it’s a small chesed (kindness) and gevurah (strength/severity), it’s just a drush (homiletic interpretation). What I mean to say is, the honest Jew, the Jew who speaks for the other person, we were trying last night to figure out what the other person wants to hear, he wants to make him feel good, he wants to make him… actually he also wants to make himself feel good, which okay, both. He wants… he wants to say what the other person wants to hear. He’s a normal person, he’s a good person, true? He takes into account… he takes into account what the other person wants to hear, right? He cares for you. That’s the reality.
The Reality: The Truth-Teller as Inhuman
The reality is those people usually, when you go in the street, we say about the second person he’s a bit inhuman, he… he’s a bit inhuman. We don’t grasp this, we as people who love to say what we hold or say the truth, we don’t grasp this. But the reality is that usually when there’s someone who goes to the, I don’t know, to the shalom zachor (celebration for newborn boy), and he says what he truly holds, and the whole shul holds the opposite, he’s a bit inhuman. Why are you disturbing other people? Most people are disturbed to hear something different from what they think. It’s plain hurting a Jew.
In a nice way… wait, how does one say this. Yes, in a nice way, every time, this is a sensitive topic, it’s disturbing.
What are you doing with… why are you pursuing (rodef) just a Jew? Ah, as everyone knows, that a nice guy doesn’t talk with another person about politics and religion, yes? Why? Because everyone has important shitos (opinions/approaches) about this, and you’re just disturbing him. Why disturb another Jew? Be a good person, leave him alone, tell him what the other person wants to hear, that’s… reality, yes?
The Contradiction: The Truth-Teller as Bad
Mah she’ein ken (in contrast) the second person, many times one says, the second one, the one who says, he’s a bad person, he doesn’t care about the other person, and he doesn’t care about the other person, memilah he says the truth, yes, right? That’s what one says? That’s how it comes out? A very strange thing, isn’t it?
So there’s a stirah (contradiction) between the two.
Is this a contradiction?
The two peshutim (interpretations) about the two people are a contradiction. If one holds that it’s so good to say what the truth is, it should actually be exactly the opposite: the first one is a chanef (flatterer), he says chanifah (flattery), and the second is nice, the second one is a bad person.
Two Types of Truth-Tellers
And the reality is that there are two types, two types of further types of people. There are two types of people who say differently than the other people want to hear. Two types of people. One is like this. The first is an ish chesed and the second is an ish, what? Ish, let’s drop the drush. The gevurah, just a bad person, he doesn’t care about the other person. But the gevurah, like the Kotzker Rebbe (Rabbi Menachem Mendel of Kotzk), is a gevurah person. So it comes out le’chorah (apparently). Right?
So that’s the opposite, here comes out a kushya (question/difficulty), that one strongly praises the one who says the truth, it turns out he is just an anti-social, he’s not, I mean to say he doesn’t take into account another Jew. Which is a rishus (wickedness) just not taking into account another Jew. Is there a toeles (benefit) in this? Just saying to the other person, soon we’ll talk about the teirutz (answer/resolution), do you understand the problem? What? And no chiluk (distinction) in which way, do you want to pursue just another Jew?
Most people love to hear what they already know. Interesting thing. Most people love to hear what they already know. Why is it pursuing? Just that I want to lead the other person with something. I hold that it will work. Ah, so let’s say like this, right. Let’s say like this, one must make an important chiluk, a tremendous chiluk.
The Teirutz: A New Chiluk — “Feels Himself” Versus “Doesn’t Feel Himself”
The Fundamental Chiluk: Egoism or Selfhood
One must know that this is a fire of wickedness. Now, if one thinks into it one sees that there are two types, two other ways how to be the disturber, the one who is different from another person. What are the two ways? One is truly pure wickedness. What do I mean to say? Not pure wickedness, it’s an exaggeration, but this is truly built on the fact that he’s more of an egoist. What do I mean to say more of an egoist?
Another Chiluk: People Who Know Themselves and People Who Don’t Know Themselves
There are still two types of people in the world. Another third type of two, fourth people, okay? Yes, now already three types of two people, one must already make a cheshbon (accounting). There are two types of people. One are people who don’t know themselves, they don’t understand themselves, they don’t love themselves, they don’t have a chavrusah (study partnership/intimate relationship) with themselves. They know more or less only what the other person, what the mother-in-law says. That’s most people.
Then there are people who know themselves, they feel themselves very strongly. The first type of person doesn’t feel himself, he feels the other person, he feels what someone will say about this, he doesn’t feel himself. The second type of person feels himself very strongly. That means when he has some opinion or he has some feeling, he feels himself. He feels very strongly that he’s some person, he has something to say, he has some, he has some feeling, he has some tainah (claim/argument). He’s such a type of person. I know many two types of people, a very simple thing to see. There are people who don’t feel themselves too strongly, people who feel themselves very strongly.
The Main Chiddush: Selfhood, Not Egoism
And many times, the second person who says what he has to say, it’s not because he doesn’t care about the other person, he cares exactly as much about the other person as the second one. But there’s besides this another thing, that he knows himself, he cares, he also cares about himself. He feels his yeshus (selfhood/being), his ani (I/self), yes ‘my yeshus’ is a Chassidic word, his identity, his ani, is very strong to him, it’s a very bold thing to him, he knows it, he cares about it very strongly.
So by him what he cares about, is terribly strong, that screams very loudly. So, it screams over what the other person, what he actually understands that he’s hurting the other person, but he has something that pushes him here, there’s some drive, because he is also some person, he also needs to express himself, he also needs to say what he has.
That’s one type of person. Very many people that I know, lefi daati (in my opinion), who say what they have to say is mostly, because it’s more themselves. One can say letovah (for the good), because a person who is more, he actually has more of himself. I’m not saying it’s lera’ah (for the bad). I’m only explaining (mesbir) that it seems to me le’chorah that the difference is not the difference that he’s less caring, he’s not less caring. Also not the difference is that he’s less good, not less good. Be’ikar (primarily) the chiluk is that he feels himself more. Do you grasp what I’m talking about? Yes, I love myself. Yes, usually the person, usually…
The Chiluk in Practice
It’s to him, it’s mine, I understand, what I understand something, it boils in me. Others… I know, I know the person, both can understand exactly the same. He understands it, he also holds like me, but it doesn’t boil in him, he doesn’t care. It’s that I hold so! He’s so comfortable with that. He’s sure about that. He doesn’t even need to…
Questions and Discussion
Student:
Why did you say it’s not so?
Speaker:
Do you understand what something superficial is? A person who seems something so superficial. Yes. Simple thing. What someone says and he doesn’t know what it means. I have no yediah (knowledge) about this. Are you serious to yourself? Why don’t I mean so?
Student:
Because that sounds like one of the things that people say that are not real.
Speaker:
Not real?
Student:
Yes.
Speaker:
Actually things.
But I actually described well. I described well. Who can… isn’t he… it goes… one gets used to it.
I once had a conversation. I would have said it, I can’t speak against the other person, you know what I mean? I can’t now speak about people, everyone here. I can speak about everyone external. I can only speak backwards.
The Chiluk in Practice: What Moves a Person
Like everything. A person, a thing that moves a person, makes him do things. There’s someone where the thing that moves him the most is the other person, what the other person will feel. He feels that the strongest. There are people who have themselves with the other person equal, it becomes a question. There are people who have themselves much more. He knows himself very strongly, he cares about himself very strongly, he’s very much himself by himself. It makes a big chiluk by him what he feels or what he thinks or what he holds that one must do, what one may not do, whatever it is. It’s very high. It’s very loud. What he is, is very loud. Hear a basic thing. I’m not now talking about chochmah (wisdom) and other things. This is very simple. We’re still talking about chochmah.
Student:
Yes, yes, I grasp. I grasp what everyone says. I’ve already said three other types of things. I’ve already said four, five, six. I’ve said, I wouldn’t be able to keep my head. Okay.
Beginning of the Application to Avraham Avinu
Speaker:
Now I’ll say a chiddush. A chiddush nifla (wondrous).
Avraham Avinu is very difficult. I look at it that it’s very difficult. It’s undeniably difficult. Usually when a person, if he cares, he says: okay, see, I think so. You know what? One of the ways of saying is: I think so and I don’t care what you say.
Avraham Avinu’s Way: Arguments from Love
Two Types of People: Who Hears Himself Louder?
Rabbi:
There are people who have themselves with the other person equal, it becomes a question. There are people who have themselves much more. He knows himself very strongly, he cares about himself very strongly, he’s very much himself by himself, it makes a big chiluk by him what he feels or what he thinks or what he holds that one must do or what one may not do, whatever it is. It’s very high, it’s very loud, his what he is is very loud.
Very… hear a basic thing, I’m not now talking about chochmah, just such a thing that’s very simple. We’re still talking about chochmah. Yes, yes, I grasp, I grasp what everyone says. I’ve already said three other types of things, you’ve already said another four, five, six. I had pity on my head, I wouldn’t have been able to keep my head.
The Wondrous Chiddush: Avraham Avinu is a Third Type of Person
Okay, now I want to say a chiddush. A chiddush nifla. Avraham Avinu is very difficult, I look at it that it’s very difficult. It’s a strange difficulty.
Usually, when a person if he cares, he says, “Okay, so I think so,” you know what, one of the ways of saying is, “I think so and I don’t care what you say.” It would be, I don’t know, I’m so strong that I don’t care. I’m not sure, I’m not convinced that this is the reason why people say things they’re not sure about themselves, I mean that this is such a phony psychology that one is accustomed to saying, it’s a psychological phony. But in any case, or so people are usually in a bit, in a bit of a dilemma, there’s a dilemma.
If I’m in the mood of being a good person, I care about the other person, I hear the other person. Let’s now say my third way of saying this. There are people who hear, what is the highest volume? Is the other person’s desires, the other person’s needs, the other person, the other person’s opinions. He hears very well. He hears the other person very well, perhaps he wants to hear out the other person, but certainly he doesn’t want to hear… There are people who hear themselves very well. He hears what he has to say, he hears what he holds, he hears what he needs, he hears what he wants, he hears what he loves. He screams… that comes out stronger, that’s usually what it is. One will see generally by that person who screams usually he doesn’t hear out anyone, right?
Avraham Avinu’s Arguments with Nimrod
The person like Avraham Avinu… Ramban (Nachmanides) says that Avraham Avinu conducted arguments with Nimrod, do you think he listened for one second to Nimrod what he had to say? How do you imagine it? I don’t know. Did he say, “Perhaps Nimrod has a point, one minute, I need to listen”? No, because you care about the truth, not… you care about your truth, no, it’s something else.
I’m not now coming to take a side between Avraham and Nimrod, no problem. I’m not coming now to take a side between Avraham and Nimrod, I just used a mashal (parable). Perhaps Avraham Avinu is not a halakha (practical law).
Learning with Concern for Others: Abraham Our Forefather’s Model of Torah Study
The Paradoxes of Teaching
What? But there are people, listen, there are people who never engage in debates, we need to go back. We are the argumentative people, the table is already a bit over… I know very many people, just as smart as us, or you know what? 90% as smart as us — such a baal gaavah (arrogant person) — but they never engage in debates. You have to pull it out of them with chains what they hold.
Why? Why not? Because exactly, because he’s not as bad as us, that’s all. No, he feels the same thing, he doesn’t care, he doesn’t hear himself so strongly. It’s not just, it’s not just by, it’s not just by, one can never create that.
Student:
One minute, one minute.
Rebbe:
These are all excuses, more excuses. It’s not true. One can always do it. This is sheker v’khazav (falsehood and lies), one can always do it. The world is, one can always do it. There are ideologies of ye’ush (despair). The world is, one can always do it.
What yes? Certainly one can. Now, but that’s a different conversation.
The Point: It’s Not Just Intellectual Arguments
So to understand the point, that it’s not just intellectual arguments, it’s also when, when, how the air condition should be cold or hot. There are also two types of people. People who feel less whether they are cold or hot, people who feel more. It’s not the same idea.
Okay, so usually, if I listen to you, I don’t want to tell you what I hold. And if I listen to myself, listen, I mean listen, I don’t mean shome’a u’mekabel (listening and accepting), I mean listening literally, it’s, the noise is high, I don’t want to hear what you’re saying, I want to tell you what I’m saying.
The Innovation: Abraham Our Forefather Was a Third Type of Person
Abraham our forefather was a third type of person. This I want to be mechadesh (innovate). Not be mechadesh. It’s true, but it’s something to try to do. Abraham our forefather was a third type of person. He, when he listened to himself, he thought: okay, I think this way. When he listened to the other person, he thought: I need to explain something to you. Do you understand?
How do you know this? I don’t know. Soon we’ll learn the parsha (Torah portion), we’ll find a drasha (homiletical interpretation) about Abraham our forefather. That’s not the point.
Student:
No, Abraham our forefather means a good person who teaches the other person, okay?
Rebbe:
To Abraham Mr. Abraham from Aram Naharaim, was he like that? A proof, it doesn’t say anything in the verse about Abraham our forefather’s arguments, so it can’t be a verse. I say Midrash, the Midrash, Rabbi Yitzchak says: everyone knows that Abraham our forefather was chesed (kindness).
The Proof: Abraham Our Forefather’s Chesed and Arguments
The point, the proof is this, this is my derush (homiletical teaching) that I wanted to say, it’s still my derush. He says, all Jews know that Abraham our forefather, what was he? He was a makhnis ore’ach (one who welcomes guests). This is stated in the verse. He went out with chesed, he went out helping other people. And everyone who learns Midrash knows that Abraham our forefather went out to fight with people.
So which one is it? The answer is that Abraham our forefather was the type of person that the more he loved another person, the more he held him by clarifying. He didn’t care about himself, he says to him another chutzpah (audacity) further, I’m not a great thing, I don’t hold myself as something of substance, I don’t hear myself so strongly, my personality is not so real to me, not so important to me, but you are important to me. And if you are important to me, I want to talk to you, I want to talk with you.
Imagine such a type of person, I think that if there were such a type of person, he would probably convince the whole world. Yes, Abraham our forefather convinced the whole world.
Questions and Answers: Did Abraham Our Forefather Really Convince the Whole World?
Student:
One minute, how many people in the world are there still who don’t hold by the way from Abraham our forefather?
Rebbe:
About him? Most of the world does hold from Abraham our forefather, but not about him, in the world, in India, I know what, among the gentiles behind…
Student:
Does it mean not about him or about him? When he died, everything that he accomplished became nullified.
Rebbe:
Thank you tzaddik (righteous one). But what does it mean, behold! Standing is not a proof, we’re not going by what stands. Yes, certainly, the reality is that Abraham our forefather accomplished. Not in one minute, not in one generation and not in two generations, but he accomplished. That’s the story that I spoke about.
The Stronger Innovation: The More He Thought About the Other Person, He Spoke the Truth
You should understand what I just said here, an innovation, I said, when I already said this, I just said a stronger thing. Abraham our forefather, the more he thought about the other person, with that he spoke the truth. Not with thinking about his, my truth.
This one needs to figure out how to do, because we don’t know how to do. We are not successful because we shout. Not for himself, because he hears himself, because he cares about himself. Cares about what he understands. Abraham our forefather cared for the other person. Yes. No difference which type of way. No difference at all. Both. Certainly kugel.
Student:
No, certainly debating is better than a kugel, debating you speak true…
Rebbe:
Listen, listen, listen. I’ll tell you, this is something I already know. I’ve now begun to say such a thing that I don’t know, one needs to truly think about this, whether it can be at all such a thing, that when I feel egoistic, then I think for myself, when I feel I care for the other person, then I fight with him, then I clarify him.
What you’re saying about… this is something that one needs to think about, it’s certain that this was the proof from Abraham our forefather, and it’s certain that because of this it helped.
Why Does a Person Get Angry with You?
Why does a person… usually, why does a person get angry with you? Because ah, you are you? You are the yud? How can you?
There’s a certain person with whom I have many arguments. Until one day he says “Yitzchak, I’m not arguing with you anymore, you win all the arguments. I don’t want to talk with you anymore.”
What does that mean? If I win, then I’m right.
“I don’t want you to be right.”
Okay, it could also be false, because I am simply many times I win not in the way of truth, yes? It means, someone who can win an argument doesn’t yet mean that he’s right, but you understand the point, why doesn’t a person want to conduct an argument with someone who always wins? Because he’s always the loser. Yes? Who wants to be a loser? No one wants to be a loser, even intellectually no one wants to be a loser. One of the main things of a person…
Student:
What? Could be.
Abraham Our Forefather Could Stand to Be a Loser
Rebbe:
Abraham our forefather could stand to be a loser, he conducted arguments where the other person remained right, not he remained right.
Student:
No, that’s just a Socratic trick.
Rebbe:
Because the point is, that… the first thing I said is, that one needs to argue with the other person, be me’ever ha’acher (on the other side), not because of sin’at olam (hatred of the world), but because of ahavat olam (love of the world). Because one hears the other person more.
I’ll say simply, this is the reason also why Abraham our forefather’s project worked, and most of our projects don’t work. Why? Because you come to teach the other person like this, in the name, with power, how strong you are. Then there will always be an argument, either I’m right or the other person is right. The other person wants to be right, the other person wants to be a… doesn’t want to be a loser, so he’ll try to win, whether he’s right or not right, he won’t want to hear.
Why Does Kugel Work Better Than Argument?
And when you come… therefore people say, why does it work better when you give kugel than when you argue with a person? Why indeed?
Student:
‘Cause you’re nice, people open up.
Rebbe:
Ah, ah, very good. Very good. Okay, I thought you were going to say a cynical thing, because people are materialistic, they love kugel more than intellect. No. I want to say a better explanation.
Why does it work better to share kugel than to give lectures? Because when I share kugel, somehow a potato went out from my account, came to your account. He won, I lost. Not lost… in practice, I did something for you. The other person feels I did something for you. Huh?
Student:
Yes but the next step at least I’m not even talking about the manipulation, now he’ll listen to you, that itself I hold I gave him something.
Rebbe:
Usually when people make an argument, one takes something away from him. You thought that you knew, now it turns out that you don’t know.
Student:
No, no, the now. Woe I don’t know.
Rebbe:
Don’t know. Good question. Good question. But the point is that when one gives kugel, there are many people who give kugel because they don’t care about you. Now, I want to tell you, it follows that it’s like this, that if the reason one gives kugel is because people are fools, and understand, everyone understands kugel, not everyone understands Torah, that means that you despise the other person. That you look down on him like this, you think: “Talk Torah with you? Kugel! No problem. Tov lo v’tov la’olam (good for him and good for the world).”
That person won’t teach anyone the truth. Because from kugel one doesn’t teach the truth, one becomes meshuchad (bribed). Shochad (bribery), shochad and truth are two hafakhim (opposites), right? Two opposites, they’re not the same thing.
The Conclusion: Speaking to a Person with His Intellect
The person who speaks to you, who wants to convince you, this means like this: that I hold that I want that you should understand that you are a mevin (one who understands), yes? That you are a bar da’at (a person of understanding), you are a bar sekhel (a person of intellect), you are a person. An idea of a person is to be a bar da’at. At least one, the idea of a person is that he is a bar sekhel.
And I don’t want to remain right, I want that you should remain right, yes? I want that your intellect should understand. To speak to a person with his intellect, that means to speak to a person. Not just a good kugel.
Learning with Concern for Others: Abraham Our Forefather’s Model of Torah Study
The Paradoxes of Teaching
The Difference Between Speaking to the Intellect and Speaking to the Stomach (Continuation)
Maggid Shiur (Lecturer):
And I don’t want to remain right, I want that you should remain right, yes, I want that your intellect should understand. To speak to a person with his intellect, that means to speak to a person, you haven’t looked down on a person. To speak to a person through his stomach, you’ve looked down, it means you spoke to him with his stomach, you took him as a stomach. If you speak to him with his intellect, you look at him as intellect, yes.
And there, somehow, now we have a problem. When we speak with the other person’s stomach, somehow we give him something, and when we speak to his intellect we take away from him, exactly the opposite of what seems logical, yes. We speak with his stomach, then I look down on you, I speak to his intellect I look up at you, yes. But we are not successful in doing this because we, when we speak intellect, that is to say, I look, I do it with the fact that I am right and the other person is not right.
Abraham Our Forefather’s Model: Torah Study Like Giving Kugel
Maggid Shiur:
So one needs to figure out a way to do what it says, and this now I say a deep thing. What it says in the Torah that Abraham our forefather gave guests to eat, and the Midrash says that the inner meaning of this is that he taught them things, yes. So what does this mean? There’s no connection between these two things. Maybe the person did a manipulation, he did love bombing, right? No, it’s not a way, love bombing is shameful, it’s not a, it’s not a, it’s not a nice thing to do to a person.
What the Midrash means to say is that Abraham our forefather taught people Torah with the same feeling as when one gives a person a kugel.
When one gives a person a kugel, it’s simple, I give you a kugel for you, not for me. The same thing, he gave Torah for him, not for himself.
So because he gave it because he did it with kugel.
He did it in the manner of kugel.
Could be, I gave you an example.
The Great Paradox: People Hate Being Taught, But Love Their Rebbes
Maggid Shiur:
Let’s argue, very good. So it seems to me I don’t know how to do this, okay. By the list that I’m also already convinced of one thing. I’m only talking about what one needs to do. The thing is like this, arguing is just a very weird way of teaching. Not a weird way, it’s a good way of teaching, but one needs to understand why. Right? That is, you know that most students love their rebbe (teacher)? It’s a davar peleh (wondrous thing), right? We just said, that most people hate it when one shows them that they are fools and one teaches them something. People don’t like to be taught something. People most love, which shiur (class) do most people come to? The shiur that tells them everything that’s said they already knew. True? There where one says new things, even if it’s not so against what they said, most adults don’t like it very much, right?
On the other hand, true? Not the special people here, I’m talking about the normal, normal, the world. One also needs to flatter oneself somewhat. So, most of them, this is true, it is true. We’re talking here about a problem. On the other hand, you look around, you’ll see. Can you talk about what? You can talk about small children. You can talk about the rebbes who say yes something, about the Hasidim (followers of a Hasidic rebbe) who bought something from them, they really love them. Right? And he asks the rebbe, “teach me more,” okay, not too much more, after an hour one bursts, but a little more. He loves him very much, he loves him very much. True?
How can it be that I try to teach adults, people things, I corner him in shul, I tell them, “Reb Leib, you didn’t understand the Hebrew of the parsha (weekly Torah portion). I can show you what the Rambam (Maimonides) says here,” whatever. And he hates me. And all rebbes, they love their, their students love them. But what is no but, it’s a question, right? Why? Well, when I argue with him, that shows him that something is lacking in you, you don’t understand. Now he should, he should say, “Wow, teach me.” Huh? Why doesn’t he do that? Because people don’t care to know. Don’t care to know? People care very much to know! The small one, so to speak, what does it mean, you know how many people care to know? The little rebbe taught him a quarter of a thing, he serves him until the king. Just to tell him which name to give to his boy, a stupid, a stupid thing that’s not even so hard to know. For that he already loves him. Here he said something, yes. Let’s still have the Bobover Rebbe, yes, why do his Hasidim love him? Because he said something? What does it mean, he taught. I don’t know, you’re talking about the wrong kind of rebbes, they’re not rebbes, but certainly thousands of people, what is the thing, I don’t understand what you’re saying. Any rebbe teaches something, I don’t know, rebbes is a borrowed term for people who lead people on other topics. When there’s a teacher, anyone who teaches anything, okay, the smallest foolish mashpia (spiritual mentor) or the smartest popular speaker, whatever it is, everyone loves him very much, why? He teaches them something. And the more something is taught, the more they love him.
Proving with Examples: Bobover, Breslov, and Lubavitcher Hasidim
Maggid Shiur:
It’s not comparable how much self-sacrifice the Bobover Hasidim have for their rebbe compared to what the Breslov Hasidim have for their rebbe, you know why? The Breslov rebbe teaches one more thing than the Bobover, not much more. Okay, one more thing. True? And the Lubavitcher Rebbe even more, why? He teaches something! People are very happy to be taught. He comes to the rebbe and says: Rebbe, I know nothing, teach me! Right?
Student:
Do you think that regarding the Rebbe’s teaching out for others, not for himself?
Maggid Shiur:
And tested and tried that the Rebbes who teach out have stronger chassidim than the Rebbes who don’t teach out.
Look around! But what’s the question? Why? I don’t know, but I’m asking a different question: why the people that I argue with, everyone, seemingly I teach out much better, right, I even say not just one thing that you don’t know, ten things, many things that you don’t know, why isn’t he even more of a chassid? Huh?
So my proposal is that usually when I do that it’s just because I’m more in the mode of thinking about myself. When I think about the other person, usually I stop arguing because I feel like I’m just chasing him. But Avraham Avinu was such a type of person that when he can think about the other person, and about that he will argue with him.
Questions and Discussion: How Do You Know This Exists?
Student:
How do you know such a thing exists at all?
Maggid Shiur:
I mean that it exists.
Sounds simple, it’s written in kugel. Yes, go. A midrash with a kugel. No, no, it’s certain, you see that there are people who do this, there are people who succeed in doing this.
Student:
I mean that they have other tricks too, not plain learning.
Maggid Shiur:
Not plain learning, but there are other tricks too. No, no, they already knew the other tricks.
Student:
Okay, that’s my point though. I was thinking even more basic than a Lubavitcher Rebbe dressed in a lot. You forget about his personality, but it is that he had a flame that he loved Jews, because a Jew is a Jew and to him it was a deep thing. It makes sense that he caught people, that he really annoyed people who really didn’t pull toward him. If you care about somebody…
“Being Nice” vs. “Caring”
Maggid Shiur:
I think that you don’t have to be nice. I think that you have to care about another Jew. I think that’s a lot harder than being nice. A lot harder.
Being nice is usually, I can’t bring this, being nice is usually making sure that I don’t feel uncomfortable.
Student:
Ah, being good can sometimes be bad for the other person, can lie strictly or the like. But it must come not from the fact that I, I need to win the argument, or I feel very strong. It must come from the fact that I want, that I believe in the other person, I want the other person, I hear the other person, I don’t have a good word to say it, I hear the other person. It must come from the other person. Ah, then one will succeed. What is the redemption? Enough, that’s enough shalosh seudos Torah.
Student:
Is it a good answer to his question?
Maggid Shiur:
Which question?
Student:
That it’s good advice for the sleep, for that sleep?
Maggid Shiur:
No, no, no.
Student:
Not sure.
The Self-Deception of “Learners”
Maggid Shiur:
No, that thing is one of the funny things that people like me, that usually when they teach is because they feel themself, is… And then… It’s very funny, because the same person, there’s some pest who asks him about three times everything and he starts to hate him. Don’t understand, the other person really wants to learn from you, truly? Why aren’t you happy?
Student:
You only learn alone, why?
Maggid Shiur:
Come to me.
That is, my whole thing is I want to learn, teach out to people. Eh, it turns out I don’t want to, I want something else. Enough with the complicated…
Student:
What? I mean it’s very important, because I want to say, I want to say deeper, I want to say again what I said in another language, I have an example to understand, and I want to say a shiur on the Shmuel and one continues. But what I want to say is that we look like this, let’s talk like this, I’ll say another example, okay?
Side Digression: Rebbes Who Daven Before the Amud
Student:
There’s such a thing called umm… what else do Rebbes do besides learning? There are Rebbes who daven before the amud, did you know? It’s a custom of certain Rebbes. And or whatever, not necessarily Rebbes, yes? Singers, I don’t know, mashpi’im. And there’s a very interesting thing in America that by us, by the chassidic serving Rebbes, what does the Rebbe do when he dances before or sings before or davens before? What does he do?
what it seems to me he is doing, I’m not an expert and no one should think what I know, what it seems to me he is doing, is that he is trying his hardest to feel – if the word feel is probably correct – to feel the things that he says. When he sings menuchah v’simchah he really feels menuchah v’simchah. Eh it doesn’t sound like, why is he crying? don’t ask me, but in any case, menuchah v’simchah one should be happy and calm, I don’t know. He has some other interpretation in the word menuchah v’simchah, but in any case… That’s my question from the night of selichos, everyone sings with the same sad face, I don’t know why. Menuchah v’simchah one can sing menuchah v’simchah, no? Menuchah v’simchah… What’s there? It’s very funny, the words don’t match with the melody. but anyways,
Let’s plain… Let’s not say that he has another interpretation, by him menuchah v’simchah one should mourn, I don’t know why. Yes he has some interpretation, he has some interpretation that here one should mourn, it’s no difference, that’s another critique I have on him. But what he does is he cooks himself, yes? He goes into the… He feels it very strongly and he says… He says it so much that the more, if he would have thought about the congregation, it would have been
The Rebbe’s Job: To Think About the Congregation, Not About Himself
Critique of the “Authentic” Rebbe – Continued
Let’s say he has another interpretation, that by him in a cup of joy one should mourn, I don’t know why. Yes he has some interpretation, he has some interpretation that there one should mourn, what’s the difference? That’s another complaint I have on him.
But what he does is, how he cooks himself, yes? He goes into the… He feels very strongly, and one says… He even says so, that the more, if he would have thought about the congregation, it wouldn’t have been authentic, right? It would have been as if he’s playing for the congregation, right?
The Rebbe who looks in the mirror, or who… Yes he practices in front of the mirror, or he asks the gabbai here, did the congregation catch when I made the groan at that? He’s a low life, right?
But the Rebbe who doesn’t think about anyone, he’s a tzaddik. I catch it’s ipkha mistabra! You don’t think about anyone you’re a wild animal! You’re the biggest egoist! People come to your table and you don’t think about them, you only think about yourself, and that’s your whole thing, thinking about yourself. Very funny! Think a bit about the other person. He wants to teach out how one thinks… with his own table.
The Parable of Baal Tefillah vs. Chazzan
Okay, now on the other hand you’ll see, there is for example umm it seems to me that if you look learn someone who is for example, umm the baalei tefillah for example are divided with the chazzanim about this. I’m not sure who’s right.
Baalei tefillah say, yes, you know that there’s a baal tefillah and a chazzan? Baalei tefillah say that when he davens, he feels the words, he says “baruch” – blessed, atah – You, Hashem – the Almighty, okay, he says a bit of Rashi too, no problem.
And the chazzan, he doesn’t think about that, he thinks about how it will come out of his mouth, from his nose, from his belly, from his head, I don’t know from where, the… whatever. Yes?
The Mezericher Maggid’s Interpretation: “Vayehi K’nagen HaMenagen”
And it could be, so I jump a bit here, it could be that both aren’t right, yes? That’s what I need to go say. It could be that the Rebbe is much more of a yesh than the… that the baal tefillah is much more of a yesh than the chazzan.
Because you know, the Mezericher Maggid said, “vayehi k’nagen,” one of the words, yes? “Vayehi k’nagen hamenagen vatehi alav ruach Hashem,” yes?
The Mezericher Maggid said, what does vayehi k’nagen hamenagen mean? That when a Jew sings or whatever he does, and he is like the instrument that is being played. Is k’nagen hamenagen. The menagen is like the nagen, something like that he interpreted. Yes? Something like that? Yes, yes, but this is written in the other books too.
That when the singer sings as if he is only a shofar, that means, he is batel before the or Hashem that comes into him, that’s then vatehi alav ruach Hashem, such an interpretation from the Mezericher Maggid. Yes?
I ask you, who is more like a shofar, the chazzan or the baal tefillah?
The Chazzan Is Literally a Shofar
Because the chazzan is literally a shofar, that’s what he’s doing. He says, I’m not here to give out my feelings, but here good to give out the melody or the whatever he is trying to do, right?
Now of course it could be that, I’ll explain you what the problem is. The problem is, it could be that the chazzan’s melody is nothing, it’s just to show that he’s a great chazzan, and it’s not to say anything, no problem.
If it would have been someone who can be mekayem both, that means, he doesn’t understand mekayem both, how the art of the melody works, that’s like a different side question. I don’t mean that, I only mean the idea.
The Rebbe’s Job: To Think About the Congregation
He thinks that he’s not here to say the, how does one say there by Rosh Hashanah, I don’t know what, he’s not here to say hamelech, and feel very strongly that the Almighty is the King.
What does it matter what he feels? The Almighty is a King, one knows that the Almighty is a King even when one doesn’t cry on Rosh Hashanah either, it doesn’t make any difference.
Whoever thinks one must feel, he’s an apikores.
The Almighty is exactly such a King when you make Shema Yisrael, the Almighty is Hashem echad even when you don’t close your eyes either. Yes, yes, that’s a good excuse.
The Almighty has a nation, by the way, He has a nation even when He doesn’t ask you. The nation He has too. Have yourself in three… As if, that doesn’t make any difference, not up and not down. Right?
Student: Stop, stop, what’s going on here? I tried to put something… I tried to record.
Instructor: And, so what did I want to say?
The Rebbe Must “Put Himself Aside”
So you catch what I’m saying, that it could be that this is a very funny thing, that he catches himself in what he is, and that means authentic. It could be that authentic means, if the Rebbe’s job is to be me’orer the congregation, it would have been exactly the opposite.
That his intention is, he understands, he cares about the other person, and he puts, he is, he puts himself aside kivyakhol. That which he puts himself aside, his job is to make him, to make the other person cry.
Now, what does he do? It could be that he needs to do great things, it could be he needs to show his own emotions about it too. I’m not saying he must be a cold, a cold chazzan about it, but do you put yourself together? Do you catch the point?
Not that one must be, not that I’m saying that the… Avraham Avinu, the person who speaks to the other person, is not one who is devarim hayotz’im min halev, that I, devarim hayotz’im min halev should actually come out from your heart! It remains, it doesn’t come out from your heart at all, it remained in your heart!
“Devarim Hayotz’im Min Halev” – A New Understanding
Words that a person says just like that, one says, he cooks himself, who cares? Why should another person care about that? That’s your thing. People are very impressed, okay, very nice, but they’re just impressed by you.
If you want to teach them something, you have to talk to the other guy, you must talk to him. You can talk to him by way of giving kugel, you can talk to him by way of saying a drashah, you can talk to him by way of singing a melody, whatever you must talk to him.
You’ll stop feeling yourself so much. And through you feeling him you’ll sing the melody that he wants to hear or the way that he needs to hear it. That is, that’s my other way of saying the same thing already.
Okay, perhaps these are fantasies. That’s what I always think.
The Parable of the Maggid and the Rebbe
Student: It’s a very good point. I mean though that there’s something, something a point that, I don’t know if one leaves it out or not, I mean there’s the chassidic… One of the chassidic stories that some maggid met some Rebbe, I don’t remember who, the maggid asked: why when I go around does everyone give me pennies, and when you speak, speak, does everyone give you a lot of money?
The Rebbe told him: They both spoke like this against money, both spoke… He says, you spoke like this, everyone saw how you want their… You spoke, you spoke so about everything that everyone saw you want money very strongly. So they see how important money is to you, they want to keep it. They catch that money is an important thing, they keep it.
I speak, they catch by me money is worth nothing, they’re also disgusted by money. He says, they don’t know what they need it anymore, they give it to me.
And the same by the baal tefillah… Ultimately the Rebbe, perhaps the Rebbe’s good job, when he’s a successful Rebbe, he must think about the congregation.
The Rebbe Must Think Less About Himself
One thing is certain, he must think less about himself, because if you listen to somebody and what you say… It could be the Rebbe’s job is to think about the congregation, but in order, if he thinks about the congregation, he must think that the congregation won’t, won’t hear what he wants to say. That he wants to say something that he wants to sound smart, it’s just not going to work.
It means he can’t be, he can… The closeness of Rebbe Reb Ber is that he shouldn’t, not that he shouldn’t have any awakening, that he… it’s not him. If he has an awakening the congregation must have the awakening.
Instructor: Yes. I’m saying it’s not, it’s certainly that he that he shouldn’t think that he is thinking of himself, but certainly that when a person goes and he thinks abdika from a book, whatever it is, he must know that it’s not a tree, I feel that, yes, I mean that the concern, the same thing that you’re saying, but one catches oneself down to a lower level. That the concern is already not that, the concern is already not to be to think so, how can I make the people happy.
Student: Right, it’s how to make them good.
Instructor: How can I make the truth come out revealed, and it’s not about myself.
Student: Of course, cause in other words there could be a.
Instructor: The people come here, the Rebbe shouldn’t think about them? He comes to a person who thinks about him.
Philosophical Foundation: “Good For You” vs. “What You Want”
Student: Right, of course, he doesn’t think about them the answer is always not about them what they cry that they want, but about them what they truly need, right? He thinks about you not about what you want, but about what you need, what that is the true you.
If you think, where everything really boils down to is really this, what from this will remind us of many other shiurim that have already been said, that
Instructor: Yes, he always has to have something killed.
Student: That what it all boils down to is, to this thing that by us everyone is convinced that what you want and what is good for you is the same thing, and therefore to think about yourself means to think what you want, which can be all ta’avos (desires), and you don’t want what’s truly right, and it’s not good for you, not objectively and not subjectively.
The Core: “Good” Is Not “What You Want”
And to care about yourself means to care about what you truly want, not about what you make yourself desire through ta’avos, right? That’s the real like philosophical underpinning behind what makes this possible. Right? You have to think that.
This is why, for us today, if you’re like a pluralist, not a pluralist, if you’re like a subjectivist, that’s what it’s called today, emotivist, then there is no way for you to teach another person about being good. This is really where it goes back to, right?
The Subjectivist Cannot Teach Another
Do you understand what I’m saying? If doing a favor for another Jew means by definition what that other Jew thinks is a favor, that’s how many people think today, because they can’t, cannot think that there is such a thing called a favor for someone else, but he doesn’t yet know that it’s a favor or he will never know, you shouldn’t do what you think, you should do what is truly right.
Then, by definition what is good? Good is I should let you do what you understand, or help you do what you think you want.
If there is such a thing as good for you, not good according to truth (al pi ha’emes), good for you, but you are in ta’avos (b’ta’avos), you think that this is good, but truly I know what is good for you.
Who told me? Because I’m such a ba’al ga’avah (arrogant person)? No, not because I’m a ba’al ga’avah, you see? Then it’s again a dispute (makhlokes) between me and you. Because, because it’s actually so.
Then I could be good to you in a real way. Without, understand? It could be I could help you, I could argue with you because I’m good to you, because I care about your good. That’s the real only way it could work philosophically. Because it’s already Torah, one must certainly do it.
Back to the General Confusion
Right? It was simple I think. Okay, to our matter (le’inyaneinu). Is it right? Is it not right? Simple, true? I can say it three more times, it will be able to become simple. Very simple.
There is such a very deep heresy (kefirah) that the world knows this way, everyone thinks that the other person, everyone understands, you realize that everything, all the confusion that I started to talk about, is all based on this same confusion.
What is the confusion? That there is a confusion, I said that when someone has the truth boiling within him, it’s because he himself is boiling within him, and about this when he fights with another person, and he says, “I am right and you are not right,” but the “I am right and you are not right,” right?
Now, the whole confusion is built on the idea that someone asks such a question, people ask this question, yes? Let’s go back to this. People ask the question, let’s say, I will say, that I will say, I hold that for you it will be good to, well, what do I hold that it will be good for you?
Can One Know What Is Good for a Person? — The Question of Objective Answers in Life Questions
The Example of a Man Who Wants to Divorce
Instructor: What, now, the whole confusion is built on the idea, because someone asks such a question. People ask this question, yes? Let’s go back to this. People ask the question. Let’s say I will say, that I will say I hold, that for you it will be good to… well, what do I hold that it will be good for you? Go on a diet. What do you have to go on a diet? Stop smoking.
A young man comes to me. I’ll tell you a story that’s just about a Jew. A Jew comes, and he says, that he is very unhappy with his wife, he fights every day, he feels really that it’s the wrong match. He holds he should divorce.
Okay? That’s what he holds. But what he’s afraid of, one doesn’t know.
Discussion: What Should I Tell Him?
Instructor: What should I tell him? No, let’s say. People actually come, but let’s say, this story has already happened, but now today someone else told that someone came to him and I had this argument with him. What is there a difference?
What do you hold? What is the difference what the reason is? What do you hold? What should I be able to know about the story? Yes, we are both here. If it’s practical, no one would tell it, well, what’s the difference?
Student: Okay, again, a side note, right, you’re speaking treacherously, you’re speaking a bit treacherously.
Instructor: I just want to tell you a point.
Someone comes to me, he tells exactly the story… he says exactly the story, this and that thing bothers him very strongly. I hold that a thing where the wife is not a normal person, can’t live with her. That doesn’t mean he had a wedding, he didn’t have a wedding. Whatever, the whole thing is nonsense, it’s fantasies, he can’t live. What will I tell him?
Not what I will tell him. It could be that I have to tell him that I can’t tell him anything, it could be right that way. I’m asking you how can I tell him something, huh? What will I tell him? What will I tell him?
That is, the question makes no sense. What kind of things can I tell him, not what will I tell him. If it’s really so, it’s very terrible, perhaps he must do it, I’m not speaking about the details of this exact situation. But is there a person who can say an answer to such a question? Is there a way how to say the answer to this question?
On a level, so down, I can push it to do more seventy percent of the way. again, yes, every time there are details. Do you understand what I’m asking? Is there a way to answer the question, without understanding him and feeling what he truly feels and him and should that one do?
Is there a way how I can tell him, you actually hold, you feel one hundred percent that you hate your wife, you want to divorce, but you are wrong, you love her, and you don’t want to divorce, it will be bad for you. Is there a way to say such a thing?
Or conversely, someone wants to divorce, and the wife, I can say the same the other way around, doesn’t make a difference. Is there such a thing? Does it make sense that I should say such a thing?
He comes and he says, I cannot in any way. What I feel, don’t explain anything to me. That’s how I feel. I tell him, very good, very cute that you feel that way. You are wrong, you should stop feeling that way.
He asks how? I don’t know, it could be it’s going to take twenty years from now until you’ll stop feeling that way, that’s a second secondary concern. I hold that you are wrong, I hold you’re making a mistake, it’s not good for you to divorce. I can say there is such a, is it possible I should have such an answer?
Student: What do you mean? Yes.
Instructor: Why not?
Student: Because I said that, someone else told me, what do you mean, you’re saying that he, that it doesn’t bother him? But it does bother him, he says that he stands and he cries, he cries every night.
Instructor: Not only, he says okay, can, do you have in six months a plan that he should stop crying? No, I don’t have. It could be twenty years he’ll go crying, but I’m going to remain still right. Is it possible?
Don’t put it into the question, we can fix it. It takes a few years until it gets fixed. It can’t be fixed. He’s a fool, he’ll always think he’s suffering. But it’s still good for him. Is it possible that I tell him such a thing? Is it possible in reality that there should be such an answer? Not that I’m right in this case, there is no case. I’m presenting you with an example.
Student: No, not because it’s going to be worse the other way, because this is good.
Instructor: He’s making a mistake. He says he’s suffering, he’s not suffering. He imagines that he’s suffering. Can I enlighten him from his imagination? I don’t know. Perhaps yes, perhaps not. Is it possible that such an answer should be, should exist in the world?
The Reaction: “Obnoxious”
Instructor: I need someone that’s a little more… aha, look, he wants to fight with me already.
Before we bring this out, what I mean to bring out is, most people who have internalized today’s religion, say that it’s not possible in reality that there should be such an answer, all forced answers they can say: you say it’s a shame to divorce now, work for two years. Okay, whatever, all these kinds of things they hear. But you should come say: it’s very cute that you’re suffering, that you say you’re suffering, I tell you that you’re not truly suffering.
Student: Obnoxious, a good match.
Instructor: Exactly, it’s obnoxious, right? Yes, well. Not a winner. It’s obnoxious, right? Yes. And what else is it? And what does it mean to say essentially, why is it obnoxious? Because I know. Let’s say I know, I don’t know. I do know.
Student: You make him feel and you don’t validate him.
Instructor: I don’t validate him, not only I don’t validate him, I mirror myself in him, right in his face. I tell him: you are a fool and you are wrong. What does validating have to do with it? Since when has validating a person become a mitzvah? What mitzvah is it? People are wrong all the time, I’m wrong all the time, validate me the whole day?
What does validating have to do with it, validating with encouragement. With small children one can make a person feel good is a nice thing, but now we’re talking about a serious question, a question about his whole life, should he divorce his wife or not. What does validating have to do with it?
He is wrong, he convinces himself that he’s suffering. It could be that I can enlighten him from this, it could be I cannot, but even if not, I hold that even when he goes convincing himself his whole life that he’s suffering it’s still, he’s going to have a better life this way than if he divorces, that’s what I hold. Let’s say, let’s again take the case out of the question, by every case there are things that one needs to know, but I mean that such a thing is possible.
The Religious Test Case
Instructor: Is such a thing possible?
Student: You say such a thing, when a person comes to tell you, let’s say calls you and says one must be a Jew. A person will come tell you: listen to me, I don’t want, I can’t live like a religious Jew, I want to become a non-Jew, I want to eat pork, eat pizza, whatever, and I know I have now a person who will support me, he’ll adopt me, I know I’ll become now a non-Jew in Georgia, and you believe this is the ultimate truth that one must be a Jew, you can’t live that one is at the shiurim for crack, you tell him: listen to me, no, stay here, because this is better for you. What does it mean it’s better, he could be he gets sick, no this is better. You could believe that something is better, even if the person doesn’t feel that it’s better.
Instructor: Alright, when you say religion, religion is a joker card, and about this one may not speak about it, because people don’t have a—
Student: But it doesn’t mean truly good, it doesn’t mean truly good.
Instructor: I don’t know what people mean not and mean yes, truly good. I’m talking about this world, okay? Not only the World to Come, the World to Come is who knows. You’re talking about opinions.
Look, I know people, I’ve studied people enough, I know that I understand in your situation, it’s good for you to remain married. That you don’t know about it, is not, teach you, don’t teach you, you have the advice for a new. You ask me for my advice, right? If you come to me, if you don’t come to me, you know yourself, you don’t ask yourself, right? Why do you come to me? Well, I tell you my opinion. You don’t have to follow, I can’t force you, I don’t have, I don’t run the court system and nothing, I can’t force you. I can tell you that’s what I hold. Do I hold from the later authorities, but generally to think one should say such a thing, true? It’s crazy, right?
Student: Yes, it is crazy.
Instructor: It’s crazy, obviously the only thing that follows from the belief that there’s such a thing as something that’s good for a person.
Student: The fact that you know it, this is the chutzpah of it.
Instructor: It’s chutzpah that I know? What should I do that I know it? Like I once said to someone, “Yitzchak, you win all arguments.” Well what should I do that I’m right? I should stop being right? What am I, I’m not guilty. It’s nothing, I would… I would be more happy to be wrong. Ah unfortunately I’m right, it has nothing to do with me. What do I have to do with this picture?
The Example of the Infrared Glasses
Instructor: I see the reality, yes? Imagine that I can you I’ll be shy for a second. Imagine that I have special glasses, I have AI, I don’t know what it’s called, they’re talking here… infrared glasses, and I see from… around the bend that a train is coming, a train has derailed from the tracks, it’s going to crash right where you’re standing. And you’re in the middle of a very pleasant conversation. And I take you, I give you such a push, you go to the hospital from the push, because I didn’t have any other way. I give you such a push, I throw you out. And the train didn’t come in the end, but it could have come. But I was right, on such a risk one really had to do this.
But it’s… I’m the only one who saw it, I have the glasses, no one else has it. Was I right to do it, or not?
Student: Yes, but you don’t have glasses.
Instructor: One minute, so you agree that there is such a thing?
Student: Yes, physically, yes, it could be.
Instructor: One minute, there is such a thing when a person sees something, no one else sees it, that person certainly cannot see it, and I have a right to hit that person because of it, for his benefit, not for his benefit, not because I’m smarter. Right?
It’s not obnoxious, if I won’t do this, by the way, such a thing most… so many people won’t do it, because they won’t be able to justify themselves, the glasses were afterwards burned, there’s no more way to get the glasses, I have no way to bring proof, let that person stand. That’s called suppressing one’s prophecy (kovesh nevuato), one is liable to death (chayav mitah).
The Prophet Parallel
Instructor: What then is a prophet (navi)? A prophet is one who sees clearly how the train is coming. By the way it doesn’t have to come, one can do repentance (teshuvah) and it won’t come. But he sees clearly how it’s coming. No one else sees this, he’s a prophet, he sees better, and what does he think? Should I be crazy? “And I said, I will not mention Him, nor speak any more in His name” (va’amarti lo azkireinu v’lo adaber od), yes, but Jeremiah the Prophet (Yirmiyahu HaNavi) said, you’re going to have a test to transgress this prohibition. “And I said, I will not mention Him, nor speak any more in His name.” Why should I have all this trouble? And the Almighty forced him, “But it was in my heart as a burning fire shut up in my bones” (v’hayah b’libi k’esh bo’eret atzur b’atzmotai), I can’t stop, I have no choice.
But Jeremiah was certain that on his part he stops, crazy. Why should he say this? Not for himself, not because he’s boiling, because the other person needs to hear this, right?
The Philosophical Principle: Subjectivism Against Objective Truth
The Paradox of Helping Others and the Necessity of Objective Good
The Fundamental Problem: We Don’t Believe in Objective Good
So I don’t have to say that I’m obnoxious. I can rely on the fact that the sages say so and people will believe it. But we’re very used to, basically – we don’t say it, we always find other excuses to not admit this – but we are very accustomed to the idea that there is no true answer to the question of whether a person should get divorced.
Again, in specific cases, of course, there is a true answer, and sometimes it really depends on very small things, where in something like the general case, we are very – we are all convinced, there’s no such thing as an answer. If that person says he’s suffering, it means he’s suffering. If he says he’s happy, he’s happy. What can I tell him? Who has the right to tell him?
What does “who has the right” mean? People obviously have the right to say that other people are wrong, right? When he – when he doesn’t take his pills, you put in his pills and you don’t ask him, right? Usually. But when he – when he does something that ruins his whole life, mi anochi [who am I]! What does mi anochi mean?
The answer is like this, I mean, because we have convinced ourselves of a foolish belief – it’s not a foolish belief, there are good reasons for this belief, it’s built on many difficulties – a belief that there’s no such thing as objective good, there’s no such thing as what is truly good for a person.
Therefore the only thing that can be good is, I can convince him, I can manipulate him, I can tell him he should feel that it’s good, I can say that it’s worth it that tomorrow he’ll feel – all these things I can say, but he is the last judge, the last judge on what is good for him, must be that person’s own feeling. Can’t be something else.
This is what – yes, you believe that? Listen, stop believing that. Just stop it, everything else will make sense. That what we believe – we I mean half the minyan of us – and that’s really why we’re so uncomfortable with helping other people, and that’s why the only people that help other people are bad people.
Because he cares more when he hears himself, or he hears that he needs to be a tzaddik who helps that person, or he hears that he’s really boiling inside that he needs to give it out, whatever it is. And that’s why we never – we don’t manage to help any other people. Do you understand what I’m saying?
This is the paradox that I started with – I’m talking somewhat about Jews, this is the point – I’m saying that the paradox I started with, that when I think of myself then I disturb the other person, when I think of the other person I don’t help him. This is built – the paradox exists – because we’ve stopped believing in the idea that there can be something that is good for the other person, but not that he is the one who decides what is good for him, that there is such a thing as what is truly good for him.
The Answer Through “Divine Command Theory” – And Why It Doesn’t Help
And not because God commanded – that’s another way of stopping to think this. Because it’s good for him.
Student: No, if God commanded, maybe God has some deal, He just wants to pursue certain people, who knows?
Instructor: Doesn’t help me, right? There must be that that person is truly good. So the only way to be a good person, to help another Jew, is to believe that there is such a thing as truly good.
Otherwise, being a good person collapses into flattering other people. There’s no other, literally can’t be. People that say: I don’t have to believe in objective good, at least I’m a good person. You’re not a good person, you’re a bad person, or you’re an egotist, or you’re just a flattering cook, and that means to you life, you don’t help the other person, it makes it so there shouldn’t be any conflict between them, yes?
Student: But what do you say with the religious example? Anybody who says because God – he means an objective good.
Instructor: Not sure.
Student: What?
Instructor: I’m not sure, like I think, cause I think that divine command theory is another way of saying that there’s no real good, it’s just whatever God decides. Now there is an objective truth. So it’s objective good, objective truth, it’s a hodgepodge, frankly. Because it’s truth, but only turns around for whom. That person can say, so God has some deal that this is good for Him, let Him heat himself in Gehinnom, what does He want from me? And it would be justified in my opinion.
And we don’t follow God because God says the truth, we follow God because it’s good for us.
Student: That’s not the same thing?
Instructor: No. Well in some ways it’s the same thing, it’s different in the sense that one can say I have to follow God because He’s stronger, but otherwise, I’ll make it so that’s still to be done, and that’s the only way out. Now only what is good for me.
Abraham Our Forefather – Chesed and Chochmah Are One Thing
Now, let me come back to how we arrived, right? Up to here, now does everything make sense? This is the reason why the same Abraham our forefather who was a good person – he was also the one who discovered religion. What religion means is not that God should go, it means that there is a God. Do you get it?
What was Abraham our forefather? He was a good person, he went around doing chesed (kindness, lovingkindness), he discovered that there is such a thing called “tov” (good). It’s the same thing, do you understand? One cannot do a tovah (a good deed, a favor) for another person, if one doesn’t believe that there is such a thing called tovah. And you end up just doing whatever he asks you to do. It’s not good. Right?
To discover that there’s something good, that’s really, the real way to be good to other people is to discover that there’s something that’s called real good. And then once it’s good for me, it’s also good for him. It’s the same, we’re both people, in some broad sense at least, right?
The Argument Against Subjectivism: “What You Like” Is Not an Argument
You can’t ask “who told you?”, “maybe…”, you know what people say? Yitzchak, you go around telling people what you like? It occurs to you, why would you do what I like? Since when is that a thing? I like to do what I like, but I don’t think that’s a good thing. I don’t think good about that. I like a lot of shtusim (nonsense, foolishness) also, I’m pretty sure.
This is the only thing that can connect two people. You know what I’m saying? A person says, Abraham our forefather discovered that it’s good to – I don’t know, to learn Gemara (Talmud), okay? He made an eruv tavshilin (a rabbinic procedure allowing cooking on a festival for Shabbos). He says, people say, people say this, literally, this is what happened to him. I go tell someone, I have that the best thing is to think, to understand. Okay, that’s what you like. That doesn’t make you owe anyone anything. Why is this an argument?
It could be that I like it, it could be that I don’t like it. I’m not talking about that. I claim that this is good for people, insofar as they are human beings. I’m a person just as you are a person. Certainly, I like it because I’m a person, and you should also like it because you’re a person. If you don’t know yet, figure out the same process that I figured out, I could try to make you figure it out. If you see it, you’ll figure it out.
Because if the whole belief is, it’s a basic belief, that the only thing that is good for a person is what they like, as if it starts there and ends there. Then you don’t have any way to talk to another person. In the end, you tell me what you like. Okay, I tell you. Right?
Chochmah (wisdom) with chesed is not a contradiction, not only is it not a contradiction, it’s the same thing.
Not that chochmah says a person must stand alone, and he knows the truth and he goes further. And chesed says one must hear what the other person thinks.
There’s no such thing as what the other person thinks, chesed doesn’t mean that the other person should have what the other person thinks. Chesed means that he should have what is good for him. What is good? Chochmah is good. It’s the same thing.
Or the chochmah says what is good. Whichever way you want to say it.
The Objection of “Arrogance” – And the Distinction Between Generality and Specificity
Student: Many people, it’s quite arrogant, that he tells you what is good for you, like eat now like this, go now do that, what does he know? Have you thought? You don’t know what he’s talking about. There are people who tell other people things, where there’s a machlokes (dispute, disagreement), and usually it’s but not a thoughtful person, it’s quite arrogant, to think they know what somebody else, no? Do I know?
Instructor: Okay. I think that in detail, in detail is a big question. And I don’t know to what extent Abraham our forefather teaches detail, I don’t know to what extent you could, I mean you could teach detail to that, but that requires more.
What do I mean? In detail, that means that someone says you need to get divorced, there are certainly people who need to get divorced, at least as long if you’re not a, even if you’re a Catholic, they hold people who don’t need to get divorced, they need to annul the marriage retroactively, it’s the same thing in practice.
And, and, and how does it go? So then it’s very presumptuous because it’s very hard to know all the – that means havu mesunim badin (be deliberate in judgment – Pirkei Avos 1:1), that’s the first mishnah in Pirkei Avos (Ethics of the Fathers), one must be mesunin badin (deliberate in judgment). It’s very hard for a person, even God has to make vayered Hashem lir’os (and God descended to see – Genesis 11:5, 18:21), yes? It’s very hard to know the specifics, that means a yeridah (descent), to go down, to go down from the generality to the specifics, to say: “you need to learn now Masechta Bava Basra (Talmudic tractate)”, for that you have to know a lot of detail, and it’s even for God it’s hard to know so many details, because God likes to know the generalities as is known. Yes.
Student: Huh?
Instructor: Kivyachol (so to speak, as it were).
The Theological Side Note: “Vayered Hashem” and the Rambam’s Interpretation
What is God’s job? God’s job is to think of the whole world, thinking of one thing is very hard for Him. He can, but it’s very hard for Him. It’s a mashal (parable, metaphor) that it’s hard. It’s not befitting His honor, that means it’s to crawl in and have to calculate a billion details. On this stands vayered Hashem, that’s the Rambam’s (Maimonides) interpretation. Vayered Hashem in, in Sodom, and earlier in, ah, what is it called, by dor hapalagah (the generation of the dispersion – Tower of Babel), etc.
Student: No.
Instructor: No. It’s a great chiddush (novel insight). It can be so, it’s then always a yeridah, there’s no difference. But I want to bring out, apart aside for the theology, yes? That’s something that is very hard, even God, even for God it’s hard, and the simple meaning is that kal vachomer (a fortiori argument) for a person this is hard. Yes? Because you have to know everything that has gone on in that person’s life until now, to be able to have a psak halachah lema’aseh (practical halachic ruling) on this, at that level of detail.
But in a general way, if someone says general sermons/teachings, Abraham our forefather didn’t say any detailed sermons, maybe in some he did some, I don’t know. But in a general way, if you tell a person that this is generally good, that’s something that’s, that’s very different.
Beginning of New Point: Chesed vs. Rachamim
I can speak to this, to this Tosefta (early rabbinic work) question, is there such a thing, is there something good that is, that is relevant whether the person likes it or not? Is there, I ask actually, actually simply what you’re saying, I ask: is there something good that the other person likes?
Student: I want for a kid likes it.
Instructor: Yes, I can’t go. Is there something good that is, that has some connection with, if people like it, does that mean good? I mean some connection to good.
I think, no, I don’t think there’s, all, I don’t think there’s anything that becomes good because of that. I think, and this has, we have to talk about this, this will be everything I’m saying is, how I arrive at my shiur, I’m just saying it, I’m saying it from another side. I mean that there is such a thing called rachamim (mercy, compassion). Okay? Him, chesed and rachamim are not the same thing. Rachamim means that I have rachamim I have rachmanus (pity, compassion) on him. Now, rachmanus is a not nice way of helping people. And rachmanus is sympathetic. Whatever you, I don’t know the English.
Student: Yes.
Instructor: Rachmanus means that you’re such a pity, I’ll help you, yes?
Now, rachmanus is, what comes out of rachmanus is that you have to, and this is true, in other words, there’s still a certain, I don’t know if we want to call it presumptuousness, I don’t, I’m thinking in this, in this category, that I still, there’s
Chesed and Rachmanus: The Distinction Between True Help and Manipulation
Rachmanus as a Limited Way of Helping
Instructor:
But rachmanus is a not nice way of helping people. What if you, I don’t know if there is, yes, rachmanus means that you’re such a pity I’ll help you, yes?
Now, rachmanus is, what comes out of rachmanus is that you must, and this is true. In other words, there’s still a certain, I don’t know if you want to call it presumptuousness, I’m not thinking in this in this category. There’s still a truth that one says “vayered Hashem” (and God descended), there’s still such a thing “vayered Hashem b’vanav” (God descended to His children) that one says “midas rachamim” (the attribute of mercy), yes?
There’s still such a thing that, what says that in order to speak with you I have to speak according to what you think that you want. I can’t start from where I am, or most times, or most of the time.
You can call it a tactic. I think it’s more than a tactic. Tactic sounds bad, tactic sounds like it’s a tactic, “rachmana liba ba’i” (the Merciful One desires the heart), what does it say?
Right. But, but it must be in other words, this makes it true in a certain sense. In other words, this makes it something that must be taken into account in an actual way.
The Problem with Jumping Levels
Instructor:
That means I can’t always go say, “You know, the Almighty comes to Abraham, to Adam HaRishon to talk, ‘Ayeka’ [where are you?], right? But I know anyway, I have to talk according to the way you think that I don’t know. I can talk with you according to what you know, understand?
So, He actually asks you a question. He’s not lying. He actually speaks k’ilu [as if] from a perspective where He doesn’t know, right? And according to where a person is at, He’s going to tell him, He’ll be able to say in all cases that, yes?
The Problem with Jumping Levels
Instructor:
So, and the same thing is when they talk about “apparent good.” Things that are only according to the person to be good and it’s not truly good. When the Almighty Himself, when He says commandments for people, He says along with it s’char v’onesh [reward and punishment], yes?
The Almighty says, “Be a good person, I’ll give you a candy.” Now, candies aren’t actually good. Being a good person is actually good. So it’s actually upside down, backwards, doesn’t make any sense.
But you can call it a tactic, what’s called “mitoch she’lo lishma” [from doing not for its own sake] and the whole discussion. But there’s a meaning, when you say tactic, you don’t seem to take into account that I’m actually talking to you in a way that, in a way that what you think is good is good. Do you understand something here?
And the pity, just to be clear, the pity taken from your perspective is there, I don’t know if you would call it evil, I think it’s something that doesn’t work, perhaps. Perhaps there’s something, perhaps this is evil in a certain sense.
Is there something wrong with jumping levels? Is there something wrong with this? It’s really a difficult thing. Is there something wrong with talking to a person, doing bad things to him according to what he thinks is bad? Do you understand what I’m saying?
There’s something wrong with that.
Not because it’s actually bad, but because if he thinks it’s bad, and because he can’t talk to someone from 20 levels away from where he is.
From one or two you can try, but not from 20.
Reward and Punishment: Both Are Coercion
Instructor:
Naturally, we don’t usually do that. We try to actually convince you. We try to bribe you first, right? Before the k’fiya [coercion], you bribe him, yes?
Don’t start with hitting. It’s also a certain coercion, from the perspective of what it actually is, it’s coercion, because he doesn’t do it, he doesn’t do it for what it actually is, right?
Anyway, I, just to be clear, yes? I just want people to understand something. We’re talking about, they’re talking now about reward and punishment, yes?
S’char [reward], right? Very important. I spoke about this Friday in my shiur in Batei Goren, you’re not here for the Friday shiur. This is a way of me doing punishment, it doesn’t help.
People think that in today’s world they say like this: there’s with goodness, and there’s with badness, yes? In the old days people would go and threaten and scare with gehinnom [hell], that’s not a good way. Today we say with candies, and we say with love, we can have, whatever, acceptance, validation, and that’s the nice way.
I have news for you, both are coercion.
Both of these things are coercion, right? Do you understand what I’m saying?
When we say reward and punishment, and the Zohar says, and the Rambam [Maimonides] says that reward and punishment is for small children, and for women, and for us, yes? He doesn’t say only the punishment is for the small children, but also the reward.
There is no difference.
Because reward and punishment both mean when I have to punish you, yes? You have to punish a baby for not touching the stove, for not going into the street, right?
Or you have to promise him a candy for not going into the street, or give a candy. Right?
It always means I’m not telling you the true reason. Right? You don’t understand, you’re not doing it for what it is. You don’t really want to. You don’t want to do it. The boy does want to go down to the street. But he wants even more a candy or something like that, so therefore he doesn’t go into the street because he gets the candy. Right?
But he’s still being forced, right? You’re forcing him to do something he doesn’t want. You’re manipulating him. Or forcing him, manipulating him, the same thing.
Forcing means he’s not doing something he wants. He will overcome himself to do something he doesn’t want, because he wants something else. Right?
No Difference Between Reward and Punishment in Respect for the Person
Instructor:
So anyway, if you promise a prize on his level, on his level of what he thinks is good, you’re still forcing him. There’s no difference in prizes and punishments in the sense of not respecting the person, as we call this in our discussions: to speak to a person, to a free person, and da’as is an adam acher [another/independent person]. Right?
A person who is independent means speaking to him, respecting him, there’s no difference in this sense between punishments and prizes.
Both don’t speak to the person ba’asher hu ba’al da’as [insofar as he is a possessor of knowledge/reason]. Both say: You don’t understand what is good and what is bad? Let me talk to you according to your level as if it’s good.
No problem. People say: We’ll show them the beauty of Judaism. The beauty of Judaism that we give good kugel. What’s the point of that? That’s not Judaism. I mean, it’s a part of Judaism. Don’t say. It’s the falsehood of Judaism, right?
The beauty must be that it’s somehow good in itself, and they can understand this through the capacity through which a person has some ability to understand on his own what is good for him.
And as long as he doesn’t understand, I’ll give him reward and punishment. Now, it could be that part of the reward is, that we tell him: I feel with you very strongly. What do you care, what has… Is it good for him that I want to empathize with him? I don’t know. It’s as good as it is good for a child to get candies. I have to do it. But I don’t know if it’s actually…
It’s good in the sense… ah, that we need to get to something else? It’s good in the sense that it leads you to the good. So actually part of it is good. But not good in itself. Does that make sense?
Is that correct?
Back to the Foundation: You Can Only Help When You Know What Is Truly Good
Instructor:
If it’s correct.
It comes back to our discussion.
To which discussion?
Right? That I was a vessel, that when transmitting, so that’s one very important how do you call it, yes there is… yes there is a thing, right like that.
Earlier I said the true explanation of giving a kugel. Earlier I said the true explanation al pi kabala [according to Kabbalah], al pi derech ha’emes [according to the way of truth] of giving kugel. That the kugel means that he has learned the intellect and the same feeling of giving kugel.
But now I’m saying that sometimes you do give kugel, and it is a manipulation, k’ilu it’s not the truth, but that’s with the compassion, not with the chesed. Right?
And I can take it further from this if you really want, but I don’t know if it’s appropriate. I mean it’s appropriate, but it’s already too far. Does that make sense?
That I’m saying that I want the reason to show the true… let’s say very clearly. The way how you can help another person is only if you know what is truly good. If not, you can’t be good with another person.
The one who says there’s only compassion, only speaking to you according to what you think, he never does any favor for another person, he only does a favor for himself, or… I don’t know if the criticism is not for himself, he doesn’t do any favor! He makes the other person feel good.
I can’t here, I don’t know whether to use the word tactic. So what we hear here is like this: doing what is, saying making a person do something that is good for that person, which is because it’s good, that’s not chesed, that’s not greed, that’s the truth, that’s saying that’s certain, and there can’t be it.
It could be that there are two tactics how to do it. One tactic is with being very good to the other person, and a second is like chesed, like there is reward and punishment. In reward and punishment there is the tactic, but not in the foundation that the person should be.
So that’s what we started all things from the beginning. If we had started what you feel toward people who say for another what they do, if everything they do is tactical, it could be tactically one screams more for other people, one serves more for other people, one tries to be nicer and be well, well with all people, that’s a tactic.
The question to the person who wants to change the other person, he wants to change the other person, is he really not, does he want to make the other person good. Does he want to make the other person good, and now, he wants to make the other person good, sometimes he’ll go with, tactically he’ll be very nice about it, sometimes he’ll debate the whole day with the other person, there are different wisdoms, tactics.
But yesodo shel davar [the fundamental principle of the matter], the person who doesn’t do this, it’s not because he does a different tactic, the person who doesn’t do it is he doesn’t care further.
Critique of “Kiruv” Without a True Foundation
Instructor:
Just to be clear, it’s the same thing. There’s something very strange, the people who you can call with the nice tactic, what you call the nice tactic, yes? He’s always mekarev everyone, and he always has some matter, some goal in this, right?
He’s not mekarev just because of the mitzvah of ahavas chaveirim, he’s mekarev for some reason. And this is also in the end even when he does it with a tactic, many times in the end why does he do this? Because he thinks like this: there’s no such thing as good. Good means when a person enjoys himself, when he thinks it’s good, how he feels good.
Now, I think the person doesn’t feel good now, okay, make him feel good. And perhaps that’s still not enough, the kumzitz, the farbrengen isn’t enough, he needs to start with Shabbos too, then he’ll feel even better.
So he’s going to see that he likes it too. Understand? You can be like, imagine if the person you’re mekarev would never start liking keeping Shabbos, perhaps he wouldn’t do it. I really don’t know. I wonder.
It seems to me that the people, I’m talking to be the, was it good then what you’re saying now, where? A person that if he thinks the tactic won’t work, he wouldn’t do it.
The Impossibility of Helping Without Objective Good
The Circular Problem of “Making People’s Lives Better”
Instructor: If he’s not, if he’s not using it only as a tactic, because he actually… he actually thinks that’s what’s good? Then he’s not, then he’s not a good person at all, he’s only try— he’s only trying to like, to like, I don’t know why he does it. He does it for himself, I don’t know if for himself. And it’s for some sort of like, everything becomes circular. Do you catch what I’m saying? I’m only about making people’s lives better. What does that mean? Making them think their life is better, right? Exactly, I think the person who keeps Shabbos thinks more that their life is better. Okay, could be. But in the end, it’s still circular, right? It’s still about what people think. Still, it’s still nothing, nothing behind the whole thing. Is what I’m saying correct? Do you understand my problem?
I need to talk about a certain person, so one should understand well what’s being criticized. I don’t yet know exactly who, I feel something like that.
The Baal Teshuva Maker: A Thought Experiment
Instructor: And I think the reason, this is what sort of, you have truth, imagine, I don’t know, you never, people never ask themselves the question, but imagine that after he goes, he goes every week to come to the farbrengen, I don’t know what, and after that he goes to catch that Judaism is I don’t know, he’ll be convinced somehow, and the rest of his life, he won’t have a good day of his life. He would have been better off being a non-Jew. Does he still do it? The baal teshuva maker?
Somehow I think not, somehow I feel like most of the people who are mekarev like all kinds of broken people and they feel, at the end of the day they’re motivated by being good, but the reason they’re motivated by being good is they feel that in practice to be OTD is quite sad, whatever, I don’t know what it’s called today, and the frum Jews look happy, I don’t know if they’re actually happy, they look, they feel, they convince themselves.
So I’ll make them like now, you can’t say to a person, I could have told him this by the way, this wouldn’t have been nice, to tell you: come here, your life is a lot messed up, put on a shtreimel you’ll be happy. But that’s already too harsh, so we say it ourselves in such a sweet way: you don’t need any kippas, you can come without a kippah even, you can come without a kippah. In the end he’ll catch that it’s more tasty to go with a kippah than without a kippah. No problem, but the whole thing is built on, on, on ta’avos olam hazeh [worldly desires]. Whatever, you catch what we mean to say, yes? I don’t know.
The “Niceness” Test: If One Believed in Objective Good, One Would Sometimes Speak Harshly
Instructor: Because I sort of think, this is what I think, I sort of think that if you really believed that it’s good, although sometimes you would say it in a not nice way. Perhaps that’s only my evil bias speaking. Does that make sense? Why the tzaddik who is everything in kiruv, engaged in kiruv, why, he holds that the end goal of this is to be truly good, right? There’s no person to whom you can speak a, how do you say, devorim kashim kegidim [harsh words like sinews]? Never happened yet?
Student: Oh, you know the, it’s all everyone, you’ve sometimes heard the Torah [teaching]: there are all sorts of people, each one is an individual, you can’t compare.
Instructor: Okay, there’s never been one strange individual who likes to be hit? Who works better? Never happened yet? Not such individuals are we, there’s something one thing that everyone is the same. Perhaps yes, I don’t know, I don’t know who I’m talking about, fine. I mean exactly that there are many individuals who like to be hit. Not hit, I don’t mean that. Rebuked.
Student: It’s a strange thing that generally, generally on a very simple level, most people who say to other people in a harsh way, in the harsh way things, are usually bad to themselves, and most people who say in a good way to people things for another, they’re also bad when they come to themselves. That’s most people. There are yechidim [exceptions] who in a peaceful life, but here they’re yelling at people something, but generally it’s like that, generally it’s like that, that’s a plain fact, I don’t know why.
That most people who are the good, not good people, people who are very nice, somehow it’s a funny thing, a person spends his whole life being nice and I mean truly, I mean the greatest ba’alei chesed [doers of kindness], people who do the whole day in Hatzalah [Jewish emergency service]. But when it comes to something that concerns them or something, they’re crazy, they can kill a person at home. It shows there’s something, something isn’t right.
The True Answer to the Paradox: Liberalism and the Necessity of an Objective Good
The Main Answer: We Don’t Know What “Good” Really Means
Instructor:
The truth is we don’t know what we’re saying, what truth is. In simple language, we don’t know what good is. But we know, we know that every time it’s difficult, even to tell a person that I have to stop him from doing something now because later it won’t be good, for example, because in the end it will be good, is also very difficult for us.
Telling somebody the hard truth, I don’t know what. People want to be very nice, you know. Of course it’s hard even if you say something objectively true. Objectively truth is just further away down the line, right.
Digression: People Are Afraid of Risks
Yeah yeah, it could be, because we don’t have guts also. People are afraid of taking risks. For them the greatest fear is: what if I’m not right?
Okay, I’m not right, what about speaking in Gemara in studies and pesukim? For them it’s take the risks, sometimes one must do things, a person can’t, a person runs away from risks a whole life.
That’s a whole different drasha that I have, as if I take risks in everything, whatever.
Back to the Main Point: The Language of “Good for You” Is Missing for Us
But I’m saying now this thing, I’m saying that the teiretz, the real teiretz to my paradox that I started the shiur with, that one can’t help another in a way that hurts him, hurts him for the time being or whatever, is based in this thing that we don’t really have a good idea of what it would mean to really something that is good for the person.
Just to be clear, good for the person, not good for the Almighty. Good for the Almighty let the Almighty take care. Good for him, but he doesn’t know about it.
We don’t even have the language to say “good for you” that doesn’t translate into “good that I feel it’s good”, you understand? People think if you say it’s good for you it means it feels good.
It doesn’t feel good, but it’s good anyway, it’s even better than feeling good. Feeling good is only one of the signs that something is as if good, many times the sign isn’t there, doesn’t work.
Example: The Smoker – And the Limits of This Example
You tell a smoker, “don’t smoke”. My zombies. That’s like an example, and by the way, even that like it’s not sure it’s not clear to us that we have this clearly, that is, one judges why one may, one can say this.
Modern people don’t say it, by the way. The problem why they write it out on the on the packages with cigarettes, the government, I don’t know what their cheshbon is.
He loves it, what do I want to do? “But you’ll die right away. So you don’t want to actually die, or they’re like to die?”
“Oh, you don’t actually like to die? Okay, so it’s actually a stirah.”
But let’s say he does want to? You can’t tell him anything, right?
In short, this is the nekudah that one must think about.
The Main Conclusion: Liberalism Makes You a Worse Person
So it turns out, very interesting, people often say that liberalism, in other words, pluralism, believing believing there’s no objective truth, helps to at least be a good person.
I say the opposite: It makes you a worse person.
The only way to actually be a good person, in the sense of nihul hachaim is to help, is to have an objective, objective good.
Objective truth is nothing, I don’t like that word. Like true good, what is really good, as opposed to what seems to be good.
And then one can actually help a society improve and not, yes? Not because I want to have a foundation, not for kids, plain improve.
—
Until here his holy words.
HE עברית לחץ לפתיחה
סיכום השיעור 📋
כל הארגומנט-פלוס של השיעור: חסד, אמת, וטוב אובייקטיבי
—
א. הקדמה: שני סוגי אנשים — “איש תרח” ו״איש אברהם”
יש חילוק יסודי בין שני טיפוסי אנשים:
– טיפוס א׳ — “איש תרח”: הוא מגלה תחילה מה השני רוצה לשמוע, ואז אומר זאת. זהו ה״פוליטיקאי” — יש לו חוש לגלות מה הזולת צריך.
– טיפוס ב׳ — “איש אברהם”: הוא אומר מה שהוא סובר, בלי תלות אם רוצים לשמוע זאת או לא. “כל העולם כולו מעבר אחד והוא מעבר אחד.”
בדרך כלל משבחים את הטיפוס השני — איש האמת, האמיץ. הראשון נחשב כחנפן, נגרר.
> ⟦הערת צד⟧ רוב “החכמים העליונים” שמדברים בשבח הטיפוס השני, אינם חיים זאת בעצמם.
—
ב. החידוש: סתירה בהשקפה המקובלת
השבח מתהפך:
– אם הטיפוס הראשון = “איש החסד” (הוא מתחשב בזולת, הוא דואג, הוא לא רוצה לפגוע),
– אזי הטיפוס השני = “איש הגבורה” — אבל אולי גם קצת לא-אנושי, כי הוא מפריע לאנשים אחרים. רוב האנשים אוהבים לשמוע מה שהם כבר יודעים — לומר להם אחרת זה ממש “plain hurting.”
הסתירה: משבחים את השני כ״איש אמת,” אבל באותו זמן יוצא שהוא אנטי-חברתי — הוא לא מתחשב בזולת, וזה למעשה רשעות.
—
ג. תירוץ-גישה: “מרגיש” לעומת “לא מרגיש” — ישות כגורם האמיתי
הפרדוקס נפתר באמצעות חילוק חדש:
– אנשים שלא מרגישים את עצמם: הם לא מכירים את עצמם, אין להם ישות פנימית חזקה. הם יודעים רק מה “החמות אומרת.”
– אנשים שמרגישים את עצמם חזק מאוד: יש להם “אני” חזק, ישות בולטת. אצלם “רותח” מה שהם מבינים — זה צועק בקול רם בתוכם.
החידוש העיקרי: החילוק בין טיפוס א׳ וטיפוס ב׳ הוא לא אומץ לעומת פחד, ולא טוב לעומת רע. החילוק הוא עד כמה האדם מרגיש את עצמו. “אומר האמת” דואג בדיוק כמו כן לזולת — אלא שישותו שלו כה גבוהה, כה “loud,” שהיא צועקת מעל החשבון של רגשות הזולת. זה יכול להיות לטובה (אדם שהוא “יותר” יש לו יותר עצמיות), אבל זה יכול להיות גם סתם אגואיזם.
הכלל: מי שצועק (שומע את עצמו חזק), בדרך כלל לא שומע אף אחד אחר. ולהפך — מי ששומע את הזולת, לעתים קרובות לא רוצה לומר מה שהוא עצמו סובר.
> ⟦סטייה קטנה⟧ כאן מדובר לא על חכמה, אלא על דינמיקה פסיכולוגית “בסיסית” — אם כי חכמה תבוא בקרוב.
—
ד. אברהם אבינו — **סוג שלישי** של אדם
הקושי:
בדרך כלל אדם עומד בדילמה:
– אם הוא דואג לעצמו → הוא צועק את דעתו, לא שומע את הזולת.
– אם הוא דואג לזולת → הוא שומע את הזולת, אבל לא אומר את האמת שלו.
החידוש הנפלא:
אברהם אבינו היה סוג שלישי: הוא לא שמע את עצמו כל כך חזק (ה״אני” שלו לא היה loud — “my personality is not so real to me, not so important to me”), אבל הוא שמע את הזולת חזק מאוד. ודווקא משום שהוא אהב את הזולת, הוא רצה ללמד אותו — לא מתוך גאווה עצמית, אלא מתוך אהבה.
ניסוח: ככל שאברהם אהב יותר אדם אחר, כך יותר החזיק אותו בלימוד.
—
ה. ראיה ממדרש: חסד + ויכוחים = דבר אחד
– פסוק: אברהם היה מכניס אורחים — חסד.
– מדרש (רמב״ן): אברהם ניהל ויכוחים עם נמרוד.
– קושיא: איך מתיישב חסד עם ויכוחים?
– תירוץ: אצל אברהם ניהול הויכוח עצמו היה מעשה חסד — הוא התווכח עם אנשים משום שאהב אותם, לא משום שרצה “לנצח.”
> ⟦נקודת צד⟧ יש אנשים חכמים שלעולם לא מנהלים ויכוחים — לא משום שהם טובים יותר, אלא משום ש״הם לא שומעים את עצמם כל כך חזק” — האישיות שלהם שקטה יותר. זה לא אותו דבר כמו דרכו של אברהם.
> ⟦עוד נקודת צד⟧ הטענה “אי אפשר להשיג זאת לעולם” נדחית — אלו “אידיאולוגיות של ייאוש.” תמיד אפשר לעשות תשובה.
—
ו. מדוע פרויקט אברהם עבד? — בעיית ה-loser
הבעיה:
בדרך כלל כשמנהלים ויכוח, כל אחד רוצה “לנצח.” אף אחד לא רוצה להיות ה-loser — אפילו אינטלקטואלית. לכן — כשאתה בא “ללמד” את הזולת בכוח, בחוזקתך — הוא מתנגד, גם אם הוא לא צודק.
חידושו של אברהם:
אברהם יכול היה להסכים להיות ה-loser — הוא ניהל ויכוחים כך שהזולת נשאר צודק, לא הוא. (זה “סתם Socratic trick” — אבל העיקרון הבסיסי נשאר.)
—
ז. קוגל נגד ויכוח — מדוע קוגל “עוזר” יותר?
התירוץ הפשוט (שנדחה):
אנשים גשמיים — הם מבינים קוגל טוב יותר משכל. זה נדחה — זה אומר שאתה מסתכל מלמעלה על הזולת.
הפשט הטוב יותר:
כשאני נותן קוגל — “תפוח אדמה יצא מהחשבון שלי, הגיע לחשבון שלך.” הזולת מרגיש: עשית משהו בשבילי. לכן הוא מתעורר.
אבל בויכוח — לוקחים מהזולת: “חשבת שאתה יודע, עכשיו turns out שאתה לא יודע.”
הבעיה האמיתית עם קוגל:
– הרבה אנשים נותנים קוגל משום שהם לא דואגים לזולת — הם לא מחשיבים את הזולת כבר-דעת.
– שוחד ואמת הם שני הפכים — מקוגל לא לומדים שום אמת, רק משתחדים.
עיקר המסקנה:
לדבר לאדם עם שכלו — זה אומר לדבר לאדם. זה אומר: אני סבור שאתה בר-דעת, בר-שכל, אדם. אני לא רוצה להישאר צודק — אני רוצה שאתה תישאר צודק. זה החסד האמיתי — לא קוגל, אלא דיבור עם שכלו של הזולת.
—
ח. הפרדוקס של דיבור אל השכל לעומת דיבור אל הבטן
כשמדברים לאדם דרך שכלו, מתייחסים אליו כאל יצור שכלי — זה כבוד. כשמדברים אל בטנו (מניפולציה דרך רגשות/תאוות), מסתכלים עליו מלמעלה.
אבל הפרדוקס: בפועל, כשאנחנו מדברים אל השכל, זה מרגיש כאילו אנחנו לוקחים מהזולת (כי אנחנו מראים שהוא לא צודק), וכשאנחנו מדברים אל הבטן, זה מרגיש כאילו אנחנו נותנים לו משהו. זה “איפכא מסתברא.” הבעיה: אנחנו הופכים דיבור-שכל למשחק כוח — “אני צודק, אתה לא צודק.”
—
ט. מודל אברהם אבינו: לימוד תורה כמתן קוגל
מדרש: אברהם אבינו נתן אוכל לאורחים, והמשמעות הפנימית היא שהוא לימד אותם תורה. זה לא “love bombing” (מניפולציה דרך טוב לב). הפירוש העמוק: אברהם נתן תורה באותה כוונה שנותנים קוגל — בשביל הזולת, לא בשביל עצמו. כשנותנים קוגל, ברור שזה בשביל האחר. אברהם עשה לימוד תורה “בבחינת קוגל” — באותה מוטיבציה לא-אנוכית.
—
י. הפרדוקס הגדול: אנשים שונאים ללמוד, אבל אוהבים את רבותיהם
צד א׳:
רוב האנשים (מבוגרים) שונאים כשמראים להם שהם לא מבינים. הם באים לשיעורים שבהם אומרים להם מה שהם כבר יודעים. דברים חדשים לא נוחים.
צד ב׳:
למרות זאת, תלמידים אוהבים מאוד את רבותיהם! חסידים מוסרי נפש על רבותיהם! אנשים רוצים באמת ללמוד — יהודי הולך לרב ואומר “למד אותי!”
הוכחה מדוגמאות:
חסידי באבוב לעומת חסידי ברסלב לעומת חסידי ליובאוויטש — ככל שהרבי מלמד יותר, כך ההתקשרות חזקה יותר. הרבי מברסלב מלמד דבר אחד יותר מהבאבובער, הליובאוויטשער עוד יותר — ובאופן פרופורציונלי גדלה המסירות נפש. “בדוק ומנוסה” — רבנים שמלמדים יש להם חסידים חזקים יותר.
השאלה המרכזית:
אם זה כך, מדוע כשאני מתווכח עם אדם ומלמד אותו אפילו עשרה דברים (יותר מרב), הוא לא הופך לחסיד שלי, אלא הוא שונא אותי?
התירוץ:
כשאני מתווכח, אני עושה זאת בדרך כלל בשביל עצמי — אני רוצה לנצח, אני מרגיש את עצמי חזק. כשאני חושב על הזולת, אני מפסיק להתווכח כי אני מרגיש שאני רודף אותו. אברהם אבינו לעומת זאת יכול היה לחשוב על הזולת ובכל זאת להתווכח — כי הוויכוח שלו בא מדאגה אמיתית.
—
יא. “Being nice” לעומת “Caring”
– Being nice הוא בדרך כלל שאני לא ארגיש לא נוח.
– Caring (דאגה אמיתית לזולת) הוא הרבה יותר קשה מ-being nice.
– Caring יכול לפעמים להיות להיות קשוח — אבל זה חייב לבוא לא מזה שאני רוצה לנצח, אלא מזה שאני מאמין בזולת, אני שומע את הזולת.
– הרבי מליובאוויטש מובא כדוגמה: הצלחתו באה מלהבת אהבת ישראל — הוא אהב יהודים כי יהודי הוא יהודי. לכן הוא “תפס” אפילו אנשים שלא נמשכו אליו.
> ⟦סטיית צד⟧ אותו אדם שאומר שהוא רוצה ללמד אנשים, מתרגז כש״נודניק” שואל יותר משלוש פעמים. אם אתה רוצה באמת ללמד, למה אתה לא שמח שהזולת רוצה ללמוד ממך? “It turns out שאני לא רוצה — אני רוצה משהו אחר.”
—
יב. סטיית צד: רבנים שמתפללים/שרים לפני העמוד
> ⟦סטיית צד⟧ רבנים חסידיים שמתפללים, שרים, או רוקדים לפני הקהל: הם מנסים להרגיש מה שהם אומרים — למשל ב״מנוחה ושמחה” להרגיש מנוחה ושמחה.
> ביקורת הומוריסטית: למה שרים “מנוחה ושמחה” בפנים עצובות? המילים לא מתאימות לניגון! (הוא משווה זאת ללילי סליחות שבהם הכל נשמע עצוב באותה מידה.)
> העיקרון המרכזי: כשהרבי רותח ברגשותיו שלו, זו בעיה — כי אילו היה חושב על הקהל, זה היה שונה.
—
יג. הרבי ה״אותנטי” הוא למעשה האגואיסט הגדול ביותר
הרבי ש״רותח” ברגשותיו שלו ליד השולחן, וחושב שזה “אותנטי” כי הוא לא חושב על הקהל — הוא למעשה האגואיסט הגדול ביותר. הוא חושב רק על עצמו, לא על האנשים שבאים אליו. זה “איפכא מסתברא” — לא לחשוב על הזולת זה לא צדקות, זה “חיה רעה.”
—
יד. משל בעל-תפילה נגד חזן
משל חדש מובא — החילוק בין בעל-תפילה לחזן:
– בעל-תפילה: מרגיש את המילים, חי בתוך “ברוך אתה ה׳” — הוא חש מה שהוא אומר.
– חזן: לא חושב על התוכן, אלא על איך הקול יוצא — הוא עסוק באמנות/טכניקה של המצגת.
פירוש המגיד ממזריטש: “ויהי כנגן המנגן”
כשהזמר הופך להיות כמו הכלי שמנגנים עליו — כמו שופר — הוא בטל לאור ה׳ שעובר דרכו, אז “ותהי עליו רוח ה׳.”
השאלה הפרובוקטיבית: מי יותר “שופר” — החזן או בעל-תפילה? החזן הוא ממש שופר — הוא אומר: אני לא כאן בשביל הרגשותיי, אלא כדי להוציא את הניגון.
אבל — סיבוך: יכול להיות שהניגון של החזן הוא כלום — סתם הראוותנות. האידיאל היה שניהם — מי שמבין את שני הצדדים.
—
טו. הארגומנט העיקרי: הרב צריך לחשוב על הקהל, לא על עצמו
“תפקידו” של הרב הוא לעורר את הקהל. הוא צריך “להניח את עצמו בצד” — להשאיר את האישיות שלו מאחור — ולחשוב: מה הזולת צריך לשמוע?
“דברים היוצאים מן הלב” מתפרש בחדות: כשזה נשאר בלבך, זה שלך, לא של הזולת. אתה חייב לדבר אל הזולת — דרך קוגל, דרשה, ניגון — מה שמתאים.
> ⟦סטיית צד: מעשה חסידית⟧ מגיד שואל רב: למה אני מקבל רק פרוטות ואתה מקבל הרבה כסף? עונה הרב: אתה דיברת כך שראו כמה חשוב כסף לך — אז הם החזיקו אותו. אצלי ראו שכסף לא שווה כלום — אז נתנו אותו. נמשל: כשהרב מרגיש את עצמו יותר מדי, זה נשאר אצלו; כשהוא בטל, זה עובר לקהל.
—
טז. היסוד הפילוסופי: “טוב בשבילך” לעומת “מה שאתה רוצה”
ליבת כל השיעור:
– הסובייקטיביזם/אמוטיביזם המודרני אומר: “טוב בשבילך” = מה שאתה חושב שאתה רוצה. לכן אי אפשר לעשות לזולת “טובה” שהוא עצמו לא מבין כטובה.
– עמדת התורה: יש “טוב” אובייקטיבי בשבילך, גם כשאתה לא יודע זאת. התאוות שלך לא אומרות לך מה באמת טוב — לא אובייקטיבית ולא סובייקטיבית.
– לדאוג לך אומר לדאוג למה שאתה באמת צריך, לא למה שאתה חושב שאתה רוצה.
– רק על יסוד זה אפשר לענות פילוסופית: איך אני יכול להיות “טוב” לך נגד רצונך? — כי יש אמת שהיא טובה בשבילך, גם כשאתה “בתאוות.”
– בלי זה — אם מישהו סובייקטיביסט — זה בלתי אפשרי ללמד את הזולת מה טוב, כי “טוב” הוא רק מה שהוא עצמו מרגיש.
כל הבלבולים שתוארו עד כה — הרבי ה״אותנטי”, בעל-תפילה לעומת חזן, האגואיזם של “אני צודק” — נובעים מאותה כפירה עמוקה: ש״מה שאני רוצה” = “מה שטוב”, ולכן כשמישהו רותח ב״אמת,” הוא רותח למעשה בעצמו.
—
יז. המשל המעשי — אדם רוצה להתגרש
יהודי בא ואומר שהוא אומלל עם אשתו, הוא רב כל יום, הוא מרגיש שזה שידוך לא נכון, והוא רוצה להתגרש. אבל האדם טועה — הוא לא סובל באמת, הוא *מדמיין* שהוא סובל.
השאלה: האם אני יכול לומר לו: “אתה טועה, אתה לא סובל באמת, עדיף לך להישאר”? גם כשהוא בוכה כל לילה? גם כשאין לי תוכנית איך הוא יפסיק לבכות — אפילו עשרים שנה?
ההתנגדות של המנטליות המודרנית:
רוב האנשים שהפנימו את רוח הזמן של היום סבורים שתשובה כזו בלתי אפשרית. הם יכולים רק לומר תירוצים “בדוחק” (עבוד על זה שנתיים, נסה טיפול), אבל לא את התשובה היסודית: “אתה טועה לגבי מצבך שלך.”
האשמה ב”obnoxious”: תלמידים מגיבים שתשובה כזו obnoxious — לא מאמתים את האדם.
הטיעון הנגדי: אימות אינו מצווה
“מאימתי אימות אדם הפך למצווה?” עם ילדים קטנים אפשר לגרום למישהו להרגיש טוב, אבל בשאלת חיים (להתגרש או לא) צריך לומר את האמת, גם כשהאדם לא ירגיש מאומת.
> ⟦סטיית צד: מקרה המבחן הדתי⟧ כשאדם רוצה להיות גוי — ואתה מאמין באמת שיהדות היא האמת — אתה יכול לומר לו “הישאר, זה טוב יותר בשבילך,” גם אם הוא מרגיש אחרת. אנשים מתייחסים לדת כ”joker card” — הם מאפשרים זאת רק כי זה דת, אבל העיקרון זהה גם בעניינים חילוניים.
—
יח. משל משקפי האינפרא-אדום (משל הרכבת)
משל דרמטי: יש לי משקפיים מיוחדים שמאפשרים לי לראות שרכבת באה בדיוק למקום שבו אתה עומד. אף אחד אחר לא רואה זאת. אני דוחף אותך — אתה נוחת בבית חולים, אבל אתה חי. האם צדקתי לעשות זאת?
תלמיד עונה: “כן, אבל אין לך משקפיים” (כלומר, בשאלות חיים אין לך בהירות כזו). התשובה: אתה מסכים שהעיקרון קיים — שמי שרואה משהו שאחרים לא רואים, יש לו זכות (וחובה) לפעול.
—
יט. המקבילה לנביא
זה בדיוק מה שנביא הוא: מי שרואה בבירור איך הרכבת באה, אף אחד אחר לא רואה זאת. ירמיהו הנביא רצה להפסיק להיות נביא — “ואמרתי לא אזכרנו ולא אדבר עוד בשמו” — אבל “ויהי בלבי כאש בוערת עצור בעצמותי,” הוא לא יכול היה לעצור. כובש נבואתו (מי שמעכב את נבואתו) חייב מיתה — כי הוא רואה את האמת ושותק.
העיקרון הפילוסופי המרכזי:
מדוע אנשים חושבים שזה משוגע? כי הפנ
מנו שכל תשובות החיים הן רק סובייקטיביות. אין תשובה אמיתית, אובייקטיבית לשאלה “האם אדם צריך להתגרש או לא.” זה בדיוק יסוד כל הבלבול — זרקנו את המושג שיש “טוב” אובייקטיבי לאדם, ולכן כל תשובה כזו נראית “obnoxious” או “crazy.”
—
כ. הבעיה היסודית: אנחנו לא מאמינים בטוב אובייקטיבי — וההשלכות
אנחנו כולנו משוכנעים שאין תשובה אמיתית לשאלות חיים גדולות. אנחנו מאמינים שהאדם עצמו הוא השופט האחרון — אם הוא אומר שהוא סובל, הוא סובל; אם הוא אומר שהוא מאושר, הוא מאושר. אף אחד אין לו “זכות” לומר שאחר טועה.
זה בנוי על אמונה שווא (שיש לה סיבות טובות, אבל היא עדיין שקרית) — שאין דבר כזה “טוב אובייקטיבי”, אין משהו שהוא באמת טוב לאדם ללא תלות ברגשותיו שלו.
ההשלכות — טוב לב קורס לחנופה:
אם אין טוב אובייקטיבי, אזי:
– “עזרה” הופכת רק לחנופה — לגרום לאחר להרגיש טוב, או לעשות מה שהוא מבקש.
– “להיות אדם טוב” בלתי אפשרי — אתה או אגואיסט, או חנפן.
– Being a good person collapses into flattering other people — ממש אין אפשרות אחרת.
זה הפרדוקס מההתחלה: כשאני חושב על עצמי, אני מפריע לזולת; כשאני חושב על הזולת, אני לא עוזר לו. הפרדוקס קיים רק משום שהפסקנו להאמין בטוב אובייקטיבי.
—
כא. Divine Command Theory — ולמה זה לא עוזר
> ⟦דיון צד⟧ תלמיד שואל: מי שאומר “כי הקב״ה ציווה” — האם הוא לא מתכוון לטוב אובייקטיבי?
לא. Divine command theory היא עוד דרך לומר שאין טוב אמיתי — יש רק מה שאלוהים מחליט. אדם יכול לענות: “לאלוהים יש עסק? שהוא עצמו יסבול בגיהנום!” — וזה היה לגיטימי לפי שיטה זו. אנחנו מצייתים לקב״ה כי זה טוב לנו — לא רק כי הוא חזק יותר.
—
כב. אברהם אבינו — חסד וחכמה הם אותו דבר
גילוי הדת של אברהם אבינו וחסדו הם אותו דבר:
– הוא גילה שיש דבר שנקרא “טוב” — טוב אמיתי.
– רק כשמאמינים בטוב אמיתי, אפשר לעשות טובה לזולת.
– חכמה וחסד אינם סתירה — הם אותו דבר: חסד אומר לא לתת לזולת מה שהוא חושב שהוא רוצה, אלא מה שבאמת טוב לו. חכמה אומרת מה טוב.
> ⟦דיון צד⟧ ההתנגדות: “אתה אוהב ללמוד — נו, זה הטעם שלך, למה שאני?” תשובה: אני לא טוען שזה טוב כי אני אוהב זאת. אני טוען שזה טוב לאנשים ככל שהם אנשים. אני אוהב זאת כי אני אדם — וגם אתה צריך לאהוב זאת כי אתה אדם. אם האמונה היא שהטוב היחיד הוא מה שאנשים אוהבים, אזי אי אפשר לומר כלום לאדם אחר — אין שפה של קשר.
> ⟦דיון צד: ההתנגדות של “יהירות”⟧ תלמיד שואל: האם זה לא יהירות לומר לאחרים מה טוב להם? תשובה: בפרטים (פרטים) זה מאוד קשה — אפילו הקב״ה צריך “לרדת” (וירד ה׳ לראות) כדי לדעת ספציפיקות. זה הפירוש של “הוו מתונים בדין” — צריך להיזהר בפסק הלכה למעשה כי צריך לדעת כל מה שקרה בחיי האדם. אבל באופן כללי — לומר דרשות כלליות מה טוב לאנשים — זה משהו אחר לגמרי, וזה מה שאברהם אבינו עשה.
> ⟦הערה תיאולוגית מעניינת⟧ פירוש הרמב״ם ל״וירד ה׳” הוא שה״תפקיד” של אלוהים הוא לחשוב על כל העולם (כללות), ולרדת לפרטים זה “קשה” (כביכול, לא לפי כבודו) — זה דורש חישוב של מיליארד פרטים.
—
כג. חסד לעומת רחמנות — חילוק חדש
רחמנות כדרך עזרה — אבל מוגבלת:
רחמנות אומרת: “אתה כל כך מסכן, אני אעזור לך.” זה נכון במובן מסוים — אפילו אצל הקב״ה, כמו שאומרים “וירד ה׳” ו״מידת רחמים” — שכדי לדבר עם אדם צריך לדבר לפי מה שהוא חושב שהוא רוצה, לא ממקום שבו אני עומד. אפשר לקרוא לזה “טקטיקה,” אבל זה יותר מטקטיקה — זה צורך אמיתי. הדוגמה: הקב״ה בא לאדם הראשון ושואל “איכה” — הוא כבר יודע, אבל הוא מדבר מנקודת המבט של האדם.
הבעיה עם רחמנות — קפיצת מדרגות:
יש משהו לא נכון בלדבר לאדם מ-20 מדרגות רחוק ממקום שבו הוא עומד. ממדרגה אחת או שתיים אפשר לנסות, אבל לא מ-20. זה לא “רע” במובן שזה ממש רשע, אלא זה לא עובד — כי האדם לא יכול לקלוט זאת.
—
כד. שכר ועונש — שניהם כפייה
[חידוש מרכזי]
אנשים חושבים שבעולם של היום החליפו את השיטה ה״רעה” הישנה (איום בגיהנום) בשיטה “יפה” חדשה (אהבה, קבלה, אימות, ממתקים). “יש לי חדשות בשבילך — שניהם כפייה.”
הרמב״ם והזוהר אומרים ששכר ועונש הם לילדים קטנים, לנשים, ולנו — וזה אומר לא רק עונש, אלא גם שכר. שניהם אומרים שלא אומרים את הטעם האמיתי. הדוגמה: ילד רוצה לצאת לרחוב, נותנים לו ממתק שלא יצא — הוא עדיין לא עושה מה שהוא רוצה, הוא עובר מניפולציה.
אין הבדל בין שכר לעונש בכבוד לאדם:
שניהם — שכר ועונש — לא מדברים לאדם “באשר הוא בעל דעת.” שניהם אומרים: “אתה לא מבין מה טוב, בוא נשכנע אותך לפי הרמה שלך.” הדוגמה: מראים “את היופי של היהדות” דרך קוגל טוב — אבל זה לא יהדות, זה “השקר של היהדות.” היופי האמיתי חייב להיות שהאדם מבין בעצמו מה טוב לו.
שכר/עונש טוב רק כאמצעי, לא מצד עצמו:
שכר טוב במובן שהוא מוביל לטוב — אבל לא טוב מצד עצמו. כמו ממתק לילד — צריך לעשות זאת, אבל זה לא התכלית.
—
כה. חזרה ליסוד: חסד נגד רחמנות בעזרה לזולת
הנקודה המרכזית:
אפשר באמת לעזור לאדם אחר רק אם יודעים מה באמת טוב. מי שאומר שיש רק רחמנות — רק לדבר אליך לפי מה שאתה חושב — לעולם לא עושה טובה לזולת, הוא רק גורם לזולת להרגיש טוב.
החילוק הוא:
– חסד/אמת: רוצים לעשות לזולת באמת טוב — כי זה טוב. זו לא טקטיקה, זה היסוד.
– טקטיקות (להיות נחמד, לדון, לקרב): אלו אמצעים איך להגיע למטרה, אבל לא המטרה עצמה.
—
כו. ביקורת על “קירוב” ללא יסוד אמיתי
אנשים שמשתמשים רק ב״טקטיקה היפה” — תמיד לקרב, תמיד להיות נחמד — אבל בפנים הם חושבים: “אין דבר כזה טוב, טוב אומר כשאדם מרגיש טוב.” הם גורמים לזולת להרגיש טוב, גורמים לו ליהנות משבת, אבל — אם האדם לעולם לא היה מתחיל ליהנות משבת, המקרב אולי לא היה עושה כלום. זה מוכיח שהוא לא מאמין שזה באמת טוב — הוא מאמין רק בלגרום לאנשים להרגיש טוב.
—
כז. הבעיה המעגלית של “לשפר את חיי האנשים”
כשמישהו אומר “אני רק רוצה לשפר את חיי האנשים,” זה למעשה אומר רק — לגרום להם לחשוב שחייהם טובים יותר. אבל אם אין טוב אובייקטיבי מאחורי זה, הכל נשאר מעגלי — זה רק על מה שאנשים מרגישים, לא על מה שבאמת יש.
—
כח. ה״עושה-בעלי-תשובה” — שאלה פרובוקטיבית
דמיין שהאדם שמתקרב לא יהיה לו אף יום טוב בחייו — הוא היה טוב יותר כגוי. האם המקרב עדיין היה עושה זאת?
רוב אנשי הקירוב למעשה מונעים על ידי הנחה עולם-הזה׳ית: אנשי OTD נראים עצובים, יהודים דתיים נראים מאושרים — אז בואו נעשה אותם דתיים. כל זה בנוי על תאוות עולם הזה (רצונות/רגשות חילוניים), לא על טובה אובייקטיבית אמיתית.
האופן ה״ממותק” של קירוב: “אתה לא צריך כיפה, אתה יכול לבוא בלי כיפה” — הכל רך, אף פעם לא קשוח.
—
כט. מבחן האינדיקטור: אם באמת מאמינים בטוב אובייקטיבי
אם המקרב היה באמת מאמין שיש טובה אובייקטיבית אמיתית, הוא היה לפחות לפעמים מדבר בקשיחות — “דברים קשים כגידים.” העובדה שהוא לעולם לא מדבר בקשיחות, מראה שהוא לא באמת מאמין בטוב אובייקטיבי.
> ⟦סטיית צד: התירוץ ה״אינדיבידואלי”⟧ הטענה “כל אדם הוא אינדיבידואל” נשאלת בסרקזם: האם אף פעם לא היה אינדיבידואל אחד שעובד טוב יותר כשמכים אותו (מייסרים אותו)? נטען שיש הרבה אנשים כאלה.
—
ל. סטיית צד: תצפית על אנשים “טובים” ו״רעים”
> ⟦סטיית צד⟧ תצפית סוציולוגית:
> – רוב האנשים שקשוחים לאחרים — גם רעים לעצמם.
> – רוב האנשים שנחמדים לאחרים — גם רעים כשמדובר בענייניהם שלהם.
> – בעלי החסד הגדולים ביותר, אנשי ההצלה — כשמשהו נוגע להם, הם יכולים להרוג אדם. משהו לא מסתדר.
—
לא. משה רבינו כדוגמה נגדית ל״צדיק הנחמד”
משה רבינו הוא דוגמה לצדיק שלא היה “נחמד”:
– אצל קרח — הוא לא אמר “אין בעיה.” הוא אמר “בואו נראה מי צודק” — וקרח נשרף.
– אצל בנות יתרו — קשוח.
– “הוכיחן משה שבעה” — הוא תמיד אמר מוסר.
– משה היה עניו מכל האדם, אבל לא נחמד. הוא היה צדיק גדול בלי מסכת ה״נחמדות”.
ניגוד עם אהרן:
אהרן היה ה״נחמד” — הוא עזר ליהודים, אמר “אני יודע שאתה מתכוון לטוב, בואו נעשה עגל.” (ביקורת משתמעת — הנחמדות של אהרן הובילה לעגל.)
> ⟦סטיית צד⟧ יש “דרשה שלמה נגד niceness” — אדם יכול להתאמן רק לגרום לאנשים להיות מאושרים, אבל זו בעיית אישיות, לא טובה אמיתית. אבל זה נשאר כ״דרשה אחרת לגמרי.”
—
לב. התזה המרכזית מנוסחת בבירור: ללא טוב אובייקטיבי עזרה היא בלתי אפשרית מטפיזית
> “קשה מאוד לעזור לאדם אחר באמת אם לא מאמינים שיש דבר כזה טוב אמיתי. אולי זה ממש בלתי אפשרי — בלתי אפשרי מטפיזית.”
כי: אם אין טוב אובייקטיבי לזולת, אפשר רק לשכנע את הזולת שטוב לו — לא באמת לעזור.
מודים שחלק מאנשי הקירוב מתכוונים לזה באמת בכנות — זה לא הכל אגואיזם. אבל אם אין מה ש״באמת טוב” לזולת, אי אפשר לעזור לזולת.
—
לג. דוגמת העונש — מראה את השפה המעוותת שלנו
דוגמה ארוכה על עונש/מאסר כדי להוכיח איך השפה שלנו מעוותת:
– השפה הרגילה שלנו: שמים גנב במאסר כדי להגן על אנשים אחרים.
– השאלה: למה לא לומר שזה טוב לגנב עצמו שהוא לא יוכל לגנוב? גרוע יותר להיות הגנב מאשר להיות הנגנב — כל האנשים הדתיים אומרים זאת, אבל הם לא באמת מאמינים בזה.
מראים ש:
– אומרים תמיד “אי אפשר לעשות לו כלום כי אשתו…” — אבל גם לאשה טוב שהוא לא יהיה גנב כועס.
– “זה לא מרגיש טוב, אבל זה טוב” — זה החילוק בין רגש סובייקטיבי לטוב אובייקטיבי.
הנקודה: כל השפה שלנו על עונש/מאסר מראה שאנחנו לא חושבים במונחים של טוב אובייקטיבי לאדם עצמו — אלא במונחים של נזק סובייקטיבי לאחרים.
—
לד. התירוץ האמיתי לפרדוקס — אנחנו לא יודעים מה “טוב” באמת אומר
התירוץ האמיתי לפרדוקס שפתח את כל השיעור — שאי אפשר לעזור לזולת בדרך שכואבת לו — מבוסס על העובדה שאין לנו הבנה אמיתית מה זה אומר “טוב לאדם.” אנחנו פשוט לא יודעים מה “טוב” זה.
– אפילו כשאומרים לזולת “אמת קשה” — אפילו משהו שאובייקטיבית אמת — זה מאוד קשה לאנשים לקבל, כי אנשים רוצים להיות “נחמדים”, רוצים שזה ירגיש טוב.
– אין לנו אפילו את השפה לומר “טוב לך” בלי שזה יאמר “טוב שאני מרגיש שזה טוב.” אנשים מבינים “טוב לך” כ״זה מרגיש טוב.” אבל באמת, “להרגיש טוב” הוא רק סימן אחד של טוב — והרבה פעמים הסימן לא עובד. משהו יכול להיות טוב יותר מלהרגיש טוב, גם כשזה לא מרגיש טוב.
– “טוב לו” — לא “טוב לקב״ה” (טוב לקב״ה שהקב״ה עצמו יטפל). אנחנו מדברים כאן על מה שבאמת טוב לאדם עצמו, אבל הוא לא יודע על זה.
> ⟦סטיית צד⟧ אנשים פוחדים לקחת סיכונים — הפחד הגדול ביותר הוא “מה אם אני לא צודק?” בלימוד גמרא לוקחים סיכונים (אומרים סברא גם כשלא בטוחים), אבל בחיים אדם בורח מסיכונים כל החיים. זו “דרשה אחרת לגמרי.”
—
לה. דוגמת העישון — וגבולותיה
> ⟦דוגמה⟧ דוגמת “זומבי”: אומרים למעשן “אל תעשן.” אבל אפילו זה לא כל כך ברור שיש לנו זכות לומר. אנשים מודרניים לא אומרים זאת באמת — הממשלה כותבת זאת על חפיסות סיגריות, אבל מה החשבון שלהם?
– אם המעשן לא רוצה למות — אפשר להראות לו סתירה: “אתה מעשן, אבל אתה לא רוצה למות — זה לא מסתדר.”
– אבל אם הוא כן רוצה למות? — אי אפשר לומר לו כלום. זה מראה כמה קשה להגדיר “טוב לך” בלי בסיס אובייקטיבי.
—
לו. המסקנה המרכזית: ליברליזם הופך אותך לאדם גרוע יותר, לא טוב יותר
זה השיא של כל השיעור:
– אנשים אומרים לעתים קרובות שליברליזם / פלורליזם (האמונה שאין אמת אובייקטיבית) עוזר להיות אדם טוב.
– להפך: זה הופך אותך לאדם גרוע יותר. כי בלי “טוב” אובייקטיבי אתה לא יכול באמת לעזור לאף אחד — אתה לא יודע מה עזרה אומרת.
– הדרך היחידה להיות אדם טוב באמת — במובן של ניהול החיים (לנהל את החיים, לעזור לאחרים) — היא שיהיה טוב אובייקטיבי: מה שבאמת טוב (true good), לא רק מה שנראה טוב (what seems to be good).
– תיקון: לא “objective truth” אלא “true good” — מה שבאמת טוב, בניגוד למה שנראה להיות טוב.
– רק אז אפשר באמת לעזור לחברה — לא כי רוצים “יסוד” או בשביל ילדים — אלא פשוט, פשוט להעלות (elevate) את החיים.
—
כל הארגומנט-פלוס במבט אחד:
שני סוגי אנשים (חנפן לעומת אומר-אמת) → סתירה (אומר-אמת = אנטי-חברתי) → חילוק חדש (ישות/תחושת-עצמי כגורם) → אברהם = סוג שלישי (שומע את הזולת, מדבר אמת מאהבה) → חסד + ויכוח = אחד → בעיית ה-loser: אברהם מסכים “להפסיד” → קוגל לעומת ויכוח: קוגל = שוחד, ויכוח מאהבה = כבוד לשכל הזולת → לימוד תורה כמתן קוגל (לא-אנוכי) → פרדוקס: אנשים שונאים ללמוד אבל אוהבים רבנים → being nice לעומת caring → הרבי ה״אותנטי” = אגואיסט → בעל-תפילה לעומת חזן → היסוד הפילוסופי: “טוב לך” לעומת “מה שאתה רוצה” → משל גירושין, משקפי אינפרא-אדום, נביא → אין טוב אובייקטיבי = טוב לב קורס לחנופה → Divine command theory לא עוזר → חכמה וחסד = אותו דבר → חסד לעומת רחמנות → שכר ועונש = שניהם כפייה → ביקורת על קירוב ללא יסוד → משה רבינו = קשוח אבל אמיתי → דוגמת עונש → מסקנה: בלי “true good” עזרה בלתי אפשרית — ליברליזם הופך אותך לגרוע יותר, לא טוב יותר.
תמלול מלא 📝
שני סוגי אנשים: ההבדל בין חסד לגבורה
הקדמה: ההבדל היסודי בין שני סוגי אנשים
רבי:
אוקיי, רבותי, אני רוצה לומר תורה כך:
כל אחד יודע שיש שני סוגי אנשים. יש אנשים שמחלקים הכל לשניים, ויש אנשים אחרים, כן? לא, כל אחד יודע שיש שני סוגי אנשים.
הסוג הראשון: אדם-תרח
ויש אנשים שכאשר הם מדברים, קודם הם מנסים לגלות מה רוצים לשמוע, ואחר כך הם אומרים את זה. כן? האנשים האלה נקראים, איך? פוליטיקאים. שניהם. הוא מגלה מה אתה רוצה, הוא רב טוב בדרך כלל זה. כן? כשבאים אליו הוא מנסה להבין. זה החוש שלו. הרבה אנשים אינם חכמים מספיק, אין להם את החוש הזה. קשה לתפוס מה השני רוצה לשמוע, ממילא הם אינם רב טוב.
אז הם ישמעו מה השני רוצה לדבר, הוא מבין מה השני רוצה לדבר, הוא אומר לו. זה סוג אחד של אדם, כן? כל אחד יודע: אנשי תרח.
הסוג השני: אדם-אברהם-אבינו
ואז אומרים שיש סוג שני של אדם, אדם אברהם אבינו, כן? הוא כל העולם כולו מעבר אחד והוא מעבר אחר. הוא אומר מה שהוא סובר. לא אכפת לו אם אתה רוצה לשמוע את זה או לא רוצה לשמוע את זה. אמת?
יש שני סוגי אנשים, כן? אנשים שאומרים רק מה ש… אמת? רגע. סוג אחד של אדם שהוא אומר רק מה שרוצים לשמוע, מנסה תמיד לוודא שמה שהוא, לפני שהוא אומר משהו שלא יהיה מישהו שחולק, ושני, מה שהוא אומר, כמו שאומרים, הוא אדם אמיתי, הוא אומר כלבו כן פיו, הוא אומר מה שהוא רוצה לומר.
השבח המקובל: אדם האמת
אני רוצה לומר חידוש. כל אחד חושב, זה נקרא בדרך כלל משבחים את האדם השני. זה נושא של אומץ, חושבים על זה. אומרים שמי שאומר סתם מה שרוצים לשמוע, הוא לא אדם נורמלי, לא אדם רציני, הוא סתם… הוא לא מתכוון ברצינות, הוא נמשך, הוא אומר רק מה שרוצים לשמוע. מי שאומר את האמת, הוא איש אמת, הוא אמיתי, כן? הוא כמו אברהם אבינו. נכון?
כן, מסכימים, כך בדרך כלל בקהילות שלנו משבחים את האדם השני. לא שהם האדם השני, כן, להיות ברור. רוב החכמים שאני מכיר אינם בעצם אדם שני, אבל הם עדיין, מדברים על זה, משבחים, מסתכלים על זה בהערכה. אוקיי.
החידוש: סתירה בהשקפה המקובלת
חסד וגבורה: הבנה חדשה
אני חושב כך, אני רוצה לומר חידוש גדול. לפי זה יוצא, אני רוצה לומר, ללמוד את הפרשה של אברהם אבינו, אני אומר את זה בדרך זו. לפי זה יוצא שהראשון הוא איש החסד, והשני הוא איש הגבורה, נכון?
אוקיי, זה חסד וגבורה קטנים, זה סתם דרוש. מה שאני מתכוון לומר הוא, היהודי הישר, היהודי שמדבר בשביל השני, אנחנו אתמול ניסינו לברר מה השני רוצה לשמוע, הוא רוצה לגרום לו להרגיש טוב, הוא רוצה לגרום לו… באמת הוא רוצה גם לעצמו להרגיש טוב, מה אוקיי שניהם. הוא רוצה… הוא רוצה לומר מה השני רוצה לשמוע. הוא נורמלי, הוא אדם טוב, אמת? הוא מתחשב… הוא מתחשב במה השני רוצה לשמוע, נכון? הוא דואג לך. זו המציאות.
המציאות: אומר-האמת כאדם לא חברתי
המציאות היא שאותם אנשים בדרך כלל, כשאתה יוצא לרחוב, אנחנו אומרים על האדם השני שהוא קצת לא חברתי, הוא… הוא קצת לא חברתי. אנחנו לא תופסים את זה, אנחנו בתור אנשים שאוהבים לומר מה שאנחנו סוברים או לומר את האמת, לא תופסים את זה. אבל המציאות היא שבדרך כלל כשיש מישהו שהולך ל, אני לא יודע, לשלום זכר, והוא אומר מה שהוא סובר באמת, וכל בית הכנסת סובר הפוך, הוא קצת לא חברתי. למה אתה מפריע לאנשים אחרים? רוב האנשים זה מפריע להם לשמוע משהו אחר ממה שהם חושבים. זה פשוט פוגע ביהודי.
בדרך יפה… רגע, איך אומרים את זה. כן, בדרך יפה, בכל פעם, this is a sensitive topic, זה מפריע.
מה אתה עושה עם… למה אתה רודף סתם יהודי? אה, כמו שכל אחד יודע, שאדם נחמד לא משוחח עם השני על פוליטיקה ודת, כן? למה? כי לכל אחד יש על זה שיטות חשובות, ואתה מפריע לו סתם. למה להפריע ליהודי אחר? היה טוב, תן לו, תגיד לו מה השני רוצה לשמוע, זו… המציאות, כן?
הסתירה: אומר-האמת כרע
מה שאין כן האדם השני, הרבה פעמים אומרים, השני, מי שאומר, הוא רע, הוא לא דואג לשני, והוא לא דואג לשני, ממילא הוא אומר את האמת, כן, נכון? כך אומרים? כך יוצא? דבר מוזר מאוד, לא כך?
יש סתירה בין השניים.
זו סתירה?
שני הפירושים על שני האנשים הם סתירה. אם סוברים שזה כל כך טוב לומר מה שהאמת היא, צריך למעשה להיות בדיוק הפוך: הראשון הוא חנף, הוא אומר חניפה, והשני יפה, השני הוא רע.
שני סוגי אומרי-אמת
והמציאות היא שיש שני סוגי שני סוגי סוגים נוספים של אנשים. יש שני סוגי אנשים שאומרים אחרת מהאנשים האחרים שהם רוצים לשמוע. שני סוגי אנשים. אחד הוא כך. הראשון הוא איש חסד והשני הוא איש, מה? איש נעזוב את הדרוש. הגבורה, סתם רע, הוא לא דואג לשני. אבל הגבורה, כמו הרבי מקוצק, הוא אדם גבורה. כך יוצא לכאורה. נכון?
אז זה ההפך, כאן יוצאת קושיה, שמשבחים מאוד את מי שאה אומר את האמת, it turns out he is just an anti-social, הוא לא, אני מתכוון לומר הוא לא מתחשב ביהודי אחר. מה זו רשעות סתם לא להתחשב ביהודי אחר. יש תועלת בזה? סתם לומר לשני אה מיד נדבר על התירוץ, אתה מבין את הבעיה? מה? ואין שום חילוק באיזו דרך, רוצה לרדוף סתם יהודי אחר?
רוב האנשים אוהבים לשמוע מה שהם כבר יודעים. דבר מעניין. רוב האנשים אוהבים לשמוע מה שהם כבר יודעים. למה זו רדיפה? סתם שאני רוצה להציג לשני משהו. אני סובר שזה יעבוד. אה, אז בואו נגיד כך, נכון. בואו נגיד כך, צריך לעשות חילוק חשוב, חילוק עצום.
התירוץ: חילוק חדש — “מרגיש את עצמו” מול “לא מרגיש את עצמו”
החילוק היסודי: אגואיזם או ישות
צריך לדעת שזו רשעות. עכשיו, אם חושבים לעומק רואים שיש שני סוגים שתי דרכים אחרות איך להיות זה זה המטריד, מי שהוא שונה מהשני. מהן שתי הדרכים? אחת היא באמת רשעות גמורה. מה אני מתכוון לומר? לא רשעות גמורה, זו הגזמה, אבל זה באמת בנוי על כך שהוא יותר אגואיסט. מה אני מתכוון לומר יותר אגואיסט?
חילוק נוסף: אנשים שמכירים את עצמם ואנשים שלא מכירים את עצמם
יש עוד שני סוגי אנשים בעולם. עוד סוג שלישי שני סוגים רביעיים של אנשים, אוקיי? כן, עכשיו כבר שלושה סוגי שני אנשים, צריך כבר לעשות חשבון. יש שני סוגי אנשים. אחד הם אנשים שלא מכירים את עצמם, הם לא מבינים את עצמם, הם לא אוהבים את עצמם, אין להם חברותא עם עצמם. הם יודעים פחות או יותר רק מה השני מה החמות אומרת. זה רוב האנשים.
ואז יש אנשים שהם מכירים את עצמם הם מרגישים את עצמם מאוד חזק. הסוג הראשון של אדם לא מרגיש את עצמו, הוא מרגיש את השני, הוא מרגיש מה מישהו יגיד על זה, הוא לא מרגיש את עצמו. הסוג השני של אדם מרגיש את עצמו מאוד חזק. זה אומר שכאשר יש לו איזושהי דעה או יש לו איזושהי הרגשה, הוא מרגיש את עצמו. הוא מרגיש מאוד חזק שהוא איזשהו אדם, יש לו משהו לומר, יש לו איזושהי הוא יש לו איזושהי הרגשה, יש לו איזושהי טענה. הוא סוג כזה של אדם. אני מכיר הרבה שני סוגי אנשים, דבר פשוט מאוד לראות. יש אנשים שלא מרגישים את עצמם חזק מדי, אנשים שמרגישים את עצמם מאוד חזק.
החידוש העיקרי: ישות, לא אגואיזם
והרבה פעמים, אה השני האדם שאומר מה שיש לו לומר, זה לא בגלל שהוא לא דואג לשני, הוא דואג בדיוק כמו השני לשני. אבל יש חוץ מזה עוד דבר, שהוא מכיר את עצמו, הוא דואג הוא דואג גם לעצמו. הוא מרגיש את עצמו את ישותו, את האני שלו, כן ‘הישות שלי׳ היא מילה חסידית, את הזהות שלו, את האני שלו, הוא מאוד חזק לו, זה דבר מאוד בולט לו, הוא מכיר את זה, הוא דואג הוא דואג לזה מאוד חזק.
אז אצלו מה שהוא דואג לו, הוא חזק מאוד, זה צועק מאוד גבוה. אז זה צועק מעל למה שהשני, למה שהוא מבין דווקא שהוא כואב לשני, אבל יש לו איזה דבר שדוחף אותו כאן, יש איזה דחף, כי הוא הרי הוא הרי גם איזשהו אדם, הוא צריך גם להתבטא, הוא צריך גם לומר מה שיש לו.
זה סוג אחד של אדם. הרבה מאוד אנשים שאני מכיר, לפי דעתי, שהם אומרים מה שיש להם לומר זה mostly, כי יש יותר עצמיות. אפשר לומר זאת לטובה, כי אדם שיש יותר, יש לו דווקא יותר עצמיות. אני לא אומר שזה לרעה. אני רק מסביר שנראה לי לכאורה שההבדל הוא לא ההבדל שהוא הוא פחות דואג, הוא לא פחות דואג. גם לא ההבדל הוא שהוא פחות טוב, לא פחות טוב. בעיקר החילוק הוא שהוא מרגיש את עצמו יותר. אתם תופסים על מה אני מדבר? כן, אני אני אוהב את עצמי. כן, בדרך כלל האדם, בדרך כלל…
החילוק בפועל
זה לו, זה שלי, אני מבין, מה שאני מבין משהו, זה רותח רותח בי. אחרים… אני מכיר את אני מכיר את האדם, שניהם יכולים להבין בדיוק אותו דבר. הוא מבין את זה, הוא גם סובר כמוני, אבל זה לא רותח בו, he doesn’t care. זה הרי אני סובר כך! הוא כל כך נוח עם זה. הוא בטוח בזה. הוא אפילו לא צריך…
שאלות ודיון
תלמיד:
למה אמרת שזה לא כך?
רבי:
אתה מבין מה זה משהו שטחי? אדם שנראה משהו כל כך שטחי. כן. דבר פשוט. מה שמישהו אומר והוא לא יודע מה זה אומר. אין לי שום ידיעה בזה. Are serious to yourself? למה אני לא מתכוון כך?
תלמיד:
כי that sounds like one of the things that people say that are not real.
רבי:
Not real?
תלמיד:
כן.
רבי:
דברים ממש.
אבל תיארתי דווקא טוב. תיארתי טוב. מי יכול את זה… הוא לא… זה הולך… מתרגלים.
היה לי פעם שיחה. הייתי אומר את זה, אני לא יכול לדבר נגד השני, אתה יודע למה אני מתכוון? אני לא יכול עכשיו לדבר על אנשים, כל אחד כאן. אני יכול לדבר על כל אחד חיצוני. אני יכול רק לדבר בדיעבד.
החילוק בפועל: מה נוגע לאדם
כמו כל דבר. אדם, דבר שנוגע לאדם, גורם לו לעשות דברים. יש מי שהדבר שנוגע לו הכי הרבה הוא השני, מה השני הולך להרגיש. הוא מרגיש את זה הכי חזק. יש אנשים שיש להם את עצמם עם השני שווה, נעשית שאלה. יש אנשים שיש להם את עצמם הרבה יותר. הוא מכיר את עצמו מאוד חזק, הוא דואג לעצמו מאוד חזק, הוא מאוד הרבה עצמיות אצל עצמו. זה עושה חילוק גדול אצלו מה הוא מרגיש או מה הוא חושב או מה הוא סובר שצריך לעשות, מה אסור לעשות, whatever זה. זה מאוד גבוה. It’s very loud. What he is, is very loud. דבר בסיסי. אני לא מדבר עכשיו על חכמה ודברים אחרים. זה מאוד פשוט. נעצור ברגע של דיבור על חכמה.
תלמיד:
כן, כן, אני תופס. אני תופס מה כל אחד אומר. כבר אמרתי שלושה סוגים אחרים של דברים. כבר אמרתי ארבעה, חמישה, שישה. אמרתי, לא הייתי יכול להחזיק מעמד. אוקיי.
תחילת היישום על אברהם אבינו
רבי:
עכשיו אומר חידוש. חידוש נפלא.
אברהם אבינו הוא מאוד קשה. אני רואה את זה שזה מאוד קשה. זה ללא ספק קשה. בדרך כלל כשאדם, אם הוא דואג, הוא אומר: אוקיי, תראה, אני חושב כך. אתה יודע מה? אחת הדרכים של אמירה היא: אני חושב כך ולא אכפת לי מה אתה אומר.
דרכו של אברהם אבינו: ויכוחים מאהבה
שני סוגי אנשים: מי שומע את עצמו חזק יותר?
רבי:
יש אנשים שיש להם את עצמם עם השני שווה, נעשית שאלה. יש אנשים שיש להם את עצמם הרבה יותר. הוא מכיר את עצמו מאוד חזק, הוא דואג לעצמו מאוד חזק, הוא מאוד הרבה עצמיות אצל עצמו, זה עושה חילוק גדול אצלו מה הוא מרגיש או מה הוא חושב או מה הוא סובר שצריך לעשות או מה אסור לעשות, וואטאבר זה. זה מאוד גבוה, it’s very loud, his what he is is very loud.
מאוד… דבר בסיסי, אני לא מדבר עכשיו על חכמה, רק דבר כזה שהוא מאוד פשוט. נעצור ברגע של דיבור על חכמה. כן, כן, אני תופס, אני תופס מה כל אחד אומר. כבר אמרתי שלושה סוגים אחרים של דברים, אתם כבר אמרתם עוד ארבעה, חמישה, שישה. רחמתי על הראש שלי, לא הייתי יכול להחזיק מעמד.
החידוש הנפלא: אברהם אבינו הוא סוג שלישי של אדם
אוקיי, עכשיו אני רוצה לומר חידוש. חידוש נפלא. אברהם אבינו הוא מאוד קשה, אני רואה את זה שזה מאוד קשה. זה קשה מוזר.
בדרך כלל, כשאדם אם הוא דואג, הוא אומר, “אוקיי, אז אני חושב כך”, אתה יודע מה, אחת הדרכים שאומרים, “אני חושב כך ולא אכפת לי מה אתה אומר”. זה היה, אני לא יודע, אני כל כך חזק שלא אכפת לי. אני לא בטוח, אני לא משוכנע שזו הסיבה שאנשים אומרים דברים שהם לא בטוחים בהם, אני חושב שזו פסיכולוגיה מזויפת שמתרגלים לומר, זו פסיכולוגיה מזויפת. אבל על כל פנים, או אז אנשים בדרך כלל נמצאים קצת בקצת דילמה, עומדת דילמה.
אם אני במצב של להיות טוב, אני דואג לשני, אני שומע את השני. בואו נגיד את זה עכשיו בדרך השלישית שלי לומר את זה. יש אנשים שהוא שומע, מה הווליום הגבוה ביותר? זה רצונות השני, צרכי השני, האדם השני, דעות השני. הוא שומע מאוד טוב. הוא שומע מאוד טוב את השני, אולי הוא רוצה להקשיב לשני, אבל בטוח הוא לא רוצה לשמוע… יש אנשים ששומעים את עצמם מאוד טוב. הוא שומע מה יש לו לומר, הוא שומע מה הוא סובר, הוא שומע מה הוא צריך, הוא שומע מה הוא רוצה, הוא שומע מה הוא אוהב. הוא צועק… זה יוצא חזק יותר, זה בדרך כלל מה שזה. בדרך כלל רואים אצל האדם הזה שצועק בדרך כלל הוא לא שומע אף אחד, נכון?
ויכוחיו של אברהם אבינו עם נמרוד
האדם כמו אברהם אבינו… רמב״ן אומר שאברהם אבינו ניהל ויכוחים עם נמרוד, אתם חושבים שהוא הקשיב לשנייה אחת לנמרוד מה יש לו לומר? איך אתם מדמיינים את זה? אני לא יודע. הוא אמר, “אולי לנמרוד יש נקודה, רגע, צריך להקשיב”? לא, כי אתה דואג לאמת, לא… אתה דואג לאמת שלך, לא, זה משהו אחר.
אני לא בא עכשיו לקחת צד בין אברהם לנמרוד, No problem. אני לא בא עכשיו לקחת צד בין אברהם לנמרוד, רק השתמשתי במשל. אולי אברהם אבינו אינו הלכה.
המשך שיעור: אברהם אבינו והאמנות של ויכוח
הבעיה: אנשים שלא מתווכחים לעולם
מה? יש אבל אנשים, הקשב, יש אבל אנשים שלא מנהלים לעולם שום ויכוחים, צריך לחזור אחורה. אנחנו האנשים הרגילים, השולחן כבר קצת מעבר… אני מכיר הרבה מאוד אנשים, בדיוק חכמים כמונו, או יודע מה? 90% חכמים כמונו — הרי בעל גאווה — אבל הם לא מנהלים לעולם שום ויכוחים. צריך למשוך אותו החוצה עם שרשראות מה שהוא מחזיק.
למה? למה לא? כי בדיוק, כי הוא לא רע כמונו, זה הכל. לא, הוא מרגיש את אותו הדבר, הוא לא אכפת לו, הוא לא שומע את עצמו כל כך חזק. זה לא רק זה לא רק אצל זה לא רק אצל אי אפשר לעולם ליצור את זה.
תלמיד:
רגע אחד, רגע אחד.
רבי:
זה הכל תירוצים, עוד תירוצים. זה לא אמת. אפשר תמיד לעשות. זה שקר וכזב, אפשר תמיד לעשות. העולם הוא אפשר תמיד לעשות. יש אידיאולוגיות של ייאוש. העולם הוא אפשר תמיד לעשות.
מה כן? בוודאי שאפשר. עכשיו, אבל זה שיחה אחרת.
הנקודה: זה לא רק ויכוחים אינטלקטואליים
אז כדי להבין את הנקודה, שזה לא רק ויכוחים אינטלקטואליים, זה גם כאשר כאשר איך איך שהמזגן צריך להיות קר או חם. יש גם שני סוגי אנשים. אנשים שהם מרגישים פחות אם הם קרים או חמים, אנשים שמרגישים יותר. זה לא אותה הרעיון.
אוקיי, אז בדרך כלל, אם אני מקשיב לך, אני לא רוצה לומר לך מה אני חושב. ואם אני מקשיב לעצמי, מקשיב אני מתכוון לא שומע ומקבל, אני מתכוון להקשיב ממש, זה, הרעש הוא גבוה, אני לא רוצה לשמוע מה אתה אומר, אני רוצה לומר לך מה אני אומר.
החידוש: אברהם אבינו היה סוג שלישי של אדם
אברהם אבינו היה סוג שלישי של אדם. זה אני רוצה לחדש. לא לחדש. זה אמת, אבל זה משהו שצריך לעשות. אברהם אבינו היה סוג שלישי של אדם. הוא, כשהוא הקשיב לעצמו, הוא חשב: אוקיי, אני חושב כך. כשהוא הקשיב לאחר, הוא חשב: אני צריך להסביר לך משהו. מבין?
איך אתה יודע את זה? אני לא יודע. בקרוב הולכים ללמוד את הפרשה, מוצאים דרשה על אברהם אבינו. זה לא הפוינט.
תלמיד:
לא, אברהם אבינו מתכוון אדם טוב שמלמד את האחר, אוקיי?
רבי:
לאברהם מר. אברהם מארם נהרים היה כך? הוכחה, לא כתוב בפסוק כלום על הויכוחים של אברהם אבינו, אז לא יכול להיות שום פסוק. אני אומר מדרש, המדרש, ר׳ יצחק אומר: כל אחד יודע שאברהם אבינו היה חסד.
הראיה: חסד וויכוחים של אברהם אבינו
הפוינט ההוכחה היא זו, זה הדרוש שלי שרציתי לומר, זה עוד הדרוש שלי. הוא אומר, כל היהודים יודעים שאברהם אבינו מה הוא היה? הוא היה מכניס אורח. זה כתוב בפסוק. הוא היה חסד, הוא היה עוזר לאנשים אחרים. וכל אחד שלומד מדרש יודע שאברהם אבינו היה מתווכח עם אנשים.
אז איזה אחד זה? התירוץ הוא שאברהם אבינו הוא הסוג של אדם שככל שיותר הוא אהב אדם אחר, יותר הוא החזיק בו בהבהרה. הוא לא אכפת לו לגבי עצמו, הוא אומר לו עוד חוצפה הלאה, אני לא דבר גדול, אני לא מחזיק את עצמי משהו יש, אני לא שומע את עצמי כל כך חזק, my personality is not so real to me, not so important to me, אבל אתה חשוב לי. ואם אתה חשוב לי אני רוצה לדבר איתך, אני רוצה לדבר איתך.
תדמיין סוג כזה של אדם, אני חושב שאם היה סוג כזה של אדם הוא כנראה היה משכנע את כל העולם. כן, אברהם אבינו משכנע את כל העולם.
שאלות ותשובות: האם אברהם אבינו באמת שכנע את כל העולם?
תלמיד:
רגע אחד, כמה אנשים בעולם יש עוד שלא מחזיקים אגב מאברהם אבינו?
רבי:
זה בגללו? רוב העולם מחזיק כן מאברהם אבינו, אבל לא בגללו, בעולם, בהודו, אני יודע מה, בגויים מאחורי…
תלמיד:
זה אומר לא בגללו או בגללו? כשהוא מת, כל מה שהוא עשה בוטל.
רבי:
תודה לך צדיק. אבל מה זה אומר, הלא! שטיין זה לא ראיה, אנחנו לא הולכים לפי מה שכתוב. כן, בוודאי, המציאות היא שאברהם אבינו עשה. לא ברגע אחד, לא בדור אחד ולא בשני דורות, אבל הוא עשה. זה המעשה שדיברתי עליו.
החידוש החזק יותר: ככל שיותר הוא חשב על האחר, כך אמר את האמת
תבין מה אמרתי עכשיו כאן חידוש, אמרתי, כשזה כבר דיברתי, אמרתי עכשיו דבר חזק יותר. אברהם אבינו, ככל שיותר הוא חשב על האחר, בכך אמר את האמת. לא עם לחשוב על עצמו, האמת שלי.
את זה צריך לברר איך לעשות, כי אנחנו אנחנו לא יודעים איך לעשות. אנחנו לא מצליחים כי אנחנו צועקים. לא בשבילו, כי הוא שומע את עצמו, כי אכפת לו לגבי עצמו. אכפת לו לגבי מה שהוא מבין. אברהם אבינו היה אכפת לו לגבי האחר. כן. אין שום הבדל איזה סוג של דרך. אין שום הבדל. שניהם. בטח קוגל.
תלמיד:
לא, בוודאי דיבייטינג זה יותר טוב מקוגל, דיבייטינג אתה מדבר אמת…
רבי:
הקשב, הקשב, הקשב. אני אגיד לך, זה דבר שאני כבר יודע. אני עכשיו התחלתי לומר דבר כזה שאני לא יודע, צריך באמת לחשוב על זה, אם זה יכול להיות בכלל דבר כזה, שבזמן שאני מרגיש אגואיסטי, אז אני חושב בשביל עצמי, בזמן שאני מרגיש שאכפת לי לגבי האחר, אז אני מתווכח איתו, אז אני מבהיר לו.
זה שאתה אומר על… זה דבר שצריך לחשוב עליו, זה בטוח שזו הייתה הראיה של אברהם אבינו, וזה בטוח שבגלל זה זה עזר.
למה אדם מתכעס עליך?
למה אדם… בדרך כלל, למה אדם מתכעס עליך? כי אה, אתה אתה? אתה היו״ד? איך אתה יכול?
יש משהו אדם שיש לי איתו הרבה ויכוחים. עד יום אחד הוא אומר “יצחק, אני לא מתווכח יותר איתך, אתה מנצח בכל הויכוחים. אני לא רוצה לדבר איתך יותר.”
מה זה אומר? אם אני מנצח אני הרי צודק.
“אני לא רוצה שאתה תהיה צודק.”
אוקיי, זה יכול להיות גם שקר, כי אני סתם הרבה פעמים אני מנצח לא בדרך אמת, כן? זה אומר, מישהו שיכול לנצח ויכוח לא אומר עדיין שהוא צודק, אבל אתה מבין את הנקודה, למה אדם לא רוצה לנהל ויכוח עם מי שמנצח תמיד? כי הוא תמיד ה-loser. כן? מי רוצה להיות loser? אף אחד לא רוצה להיות loser, אפילו אינטלקטואלית אף אחד לא רוצה להיות loser. אחד הדברים העיקריים של אדם…
תלמיד:
מה? יכול להיות.
אברהם אבינו יכול היה להסכים להיות loser
רבי:
אברהם אבינו יכול היה להסכים להיות loser, הוא ניהל ויכוחים האחר נשאר צודק, לא הוא נשאר צודק.
תלמיד:
נו, זה סתם Socratic trick.
רבי:
כי the point is, ש… הדבר הראשון שאמרתי הוא, שצריך להתווכח עם האחר, להיות מעבר האחר, לא בגלל שנאת עולם, אלא בגלל אהבת עולם. בגלל מה שומעים יותר את האחר.
אני אגיד סתם, זה ה-reason גם למה הפרויקט של אברהם אבינו עבד, ורוב הפרויקטים שלנו לא עובדים. למה? כי אתה בא ללמד את האחר, בשם, בכוח, כמה חזק אתה. אז תמיד יהיה ויכוח, או אני צודק או האחר צודק. האחר רוצה הרי להיות צודק, האחר רוצה הרי להיות… רוצה הרי לא להיות loser, הוא ינסה לנצח, בין אם הוא כן צודק, בין אם הוא לא צודק, הוא לא ירצה לשמוע.
למה קוגל עובד יותר טוב מויכוח?
וכשאתה בא… לכן אנשים אומרים, למה זה עובד יותר טוב כשנותנים קוגל מאשר כשמתווכחים עם אדם? למה בדיוק?
תלמיד:
‘Cause you’re nice, people open up.
רבי:
אה, אה, טוב מאוד. טוב מאוד. אוקיי, חשבתי שאתה הולך לומר דבר ציני, כי אנשים גשמיים, יש להם יותר אהבה לקוגל מאשר לשכל. לא. אני רוצה לומר פשט יותר טוב.
למה זה עובד יותר טוב לחלק קוגל מאשר לומר דרשות? כי כשאני מחלק קוגל, איכשהו תפוח אדמה יצא מהחשבון שלי, הגיע לחשבון שלך. הוא ניצח, אני הפסדתי. לא הפסדתי… למעשה, עשיתי משהו בשבילך. האחר מרגיש עשיתי משהו בשבילך. הא?
תלמיד:
כן אבל ה-next step לפחות אני לא מדבר אפילו על ה-manipulation, עכשיו הוא הולך להקשיב לך, זה בעצמו אני חושב נתתי לו משהו.
רבי:
בדרך כלל כשאנשים הולכים לעשות ויכוח, לוקחים משהו ממנו. אתה חשבת שאתה יודע, עכשיו מסתבר שאתה לא יודע.
תלמיד:
לא, לא, זה עכשיו. אוי אני לא יודע.
רבי:
לא יודע. שאלה טובה. good question. אבל ה-point הוא שכשנותנים קוגל, יש הרבה אנשים שנותנים קוגל כי לא אכפת להם לגביך. עכשיו, אני רוצה לומר לך, ממילא זה כך, שאם הסיבה למה נותנים קוגל היא כי אנשים טיפשים, ומבינים, כל אחד מבין קוגל, לא כל אחד מבין תורה, זה אומר שאתה שונא את האחר. שאתה מסתכל עליו כך למטה, חושב: “איתך לדבר תורה? קוגל! no problem. טוב לו וטוב לעולם.”
האדם הזה לא ילמד לאף אחד את האמת. כי מקוגל לא לומדים את האמת, נעשים משוחד. שוחד ואמת הם שני הפכים, נכון? שני הפכים, לא אותו הדבר.
המסקנה: לדבר לאדם עם השכל שלו
האדם שהוא מדבר אליך, שהוא רוצה לשכנע אותך, זה אומר כך: שאני חושב שאני רוצה שאתה תבין שאתה מבין, כן? שאתה בר דעת, אתה בר שכל, אתה אדם. רעיון של אדם הוא להיות בר דעת. לפחות אחד הרעיון של אדם שהוא בר שכל.
ואני לא רוצה להישאר צודק, אני רוצה שאתה תישאר צודק, כן? אני רוצה שהשכל שלך יבין. לדבר לאדם עם השכל שלו, זה אומר לדבר לאדם. לא רק קוגל טוב.
ללמוד עם דאגה לאחר: המודל של אברהם אבינו בלימוד תורה
הפרדוקסים של הוראה
ההבדל בין לדבר לשכל ולדבר לבטן (המשך)
מגיד שיעור:
ואני לא רוצה להישאר צודק, אני רוצה שאתה תישאר צודק, כן, אני רוצה שהשכל שלך יבין. לדבר לאדם עם השכל שלו, זה אומר לדבר לאדם, לא הסתכלת למטה על אדם. לדבר לאדם דרך הבטן שלו הסתכלת למטה, זה אומר דיברת איתו עם הבטן שלו, לקחת אותו כבטן. אם אתה מדבר איתו עם השכל שלו אתה מסתכל עליו כשכל, כן.
ושם, איכשהו, עכשיו יש לנו בעיה. כשאנחנו מדברים עם הבטן של האדם האחר, איכשהו אנחנו נותנים לו משהו, וכשמדברים לשכל שלו לוקחים ממנו, בדיוק איפכא מסתברא, כן. מדברים עם הבטן שלו, אז אני מסתכל עליך למטה, אני מדבר לשכל שלו אני מסתכל עליך למעלה, כן. אבל אנחנו לא מצליחים לעשות את זה כי אנחנו כשאנחנו מדברים שכל הדא היא, אני מסתכל, אני עושה את זה עם זה שאני צודק והאחר לא צודק.
המודל של אברהם אבינו: לימוד תורה כמו נתינת קוגל
מגיד שיעור:
אז צריך למצוא דרך לזה שכתוב, ועכשיו אני אומר דבר עמוק. זה שבתורה כתוב שאברהם אבינו נתן לאורחים לאכול, והמדרש כתוב שהמובן הפנימי של זה הוא שהוא לימד אותם דברים, כן. אז זה אומר, מה זה? אין שום שייכות בין שני הדברים. אולי האדם עשה מניפולציה, הוא עשה love bombing, נכון? לא זה לא דרך, love bombing זה בושה, זה לא זה לא זה לא דבר יפה לעשות לאדם.
מה המדרש מתכוון לומר הוא שאברהם אבינו לימד לאנשים תורה עם אותו הרגש כמו כשנותנים לאדם קוגל.
שכשנותנים לאדם קוגל זה פשוט, אני נותן לך קוגל בשבילך, לא בשבילי. אותו הדבר, הוא נתן תורה בשבילו לא בשביל עצמו.
כך כי הוא נתן את זה כי הוא עשה את זה עם קוגל.
הוא עשה את זה בבחינת קוגל.
יכול להיות, נתתי לך דוגמא.
הפרדוקס הגדול: אנשים שונאים ללמוד, אבל אוהבים את הרבי׳ם שלהם
מגיד שיעור:
בואו נתווכח, טוב מאוד. אז נראה לי אני לא יודע איך לעשות את זה, אוקיי. לפי הרשימה שאני כבר גם משוכנע בדבר. אני מדבר רק על מה שצריך לעשות. הדבר הוא כך, להתווכח is just a very weird way of teaching. Not a weird way, זה דרך טובה of teaching, אבל צריך להבין למה. נכון? זה אומר, אתה יודע שרוב תלמידים אוהבים את הרבי שלהם? זה דבר פלא, נכון? אמרנו עכשיו, שרוב האנשים שונאים מאוד כשמראים להם שהם טיפשים ומלמדים אותם משהו. אנשים לא אוהבים ללמוד משהו. לאנשים הכי אוהבים, לאיזה שיעור באים רוב האנשים? השיעור שאומר להם כל מה שאומרים הם כבר ידעו. אמת? שם שאומרים דברים חדשים, אפילו זה לא כל כך נגד מה שהם אמרו, רוב המבוגרים לא אוהבים את זה מאוד, נכון?
On the other hand, אמת? לא האנשים המיוחדים האלה, אני מדבר על הרגילים הרגילים העולם. צריך הרי גם קצת להחניף. אז, רוב זה this is true, it is true. אנחנו מדברים כאן על בעיה. On the other hand, you look around, you’ll see. אפשר לדבר מה? אפשר לדבר על ילדים קטנים. אפשר לדבר על הרבי׳ם שאומרים כן משהו, על החסידים שקנו מהם משהו, they really love them. נכון? והוא מבקש מהרבי, “למד אותי עוד”, אוקיי, לא יותר מדי עוד, אחרי שעה מתפוצצים, אבל עוד קצת. הוא אוהב אותו מאוד, הוא אוהב אותו מאוד. אמת?
איך יכול להיות שאני מנסה ללמד למבוגרים, לאנשים דברים, אני מעכב אותו בבית הכנסת, אני אומר להם, “ר׳ לייב, אתה לא הבנת את העברי של הפרשה. אני יכול לממזר אותך מה הרמב״ם אבל אומר כאן”, מה שזה לא יהיה. והוא שונא אותי. וכל הרבי׳ם, הם אוהבים אותם, התלמידים שלהם אוהבים אותם. אבל מה אין אבל זו קושיא הרי, נכון? למה? נו, כשאני מתווכח איתו, זה מראה לו שמשהו חסר לך, אתה לא מבין. עכשיו הוא צריך להיות הוא צריך לומר, “וואו, למד אותי”. הא? למה הוא לא עושה את זה? כי לאנשים לא אכפת לדעת. לא אכפת לדעת? לאנשים אכפת מאוד לדעת! הקטן, כביכול, מה זה אומר, יודע כמה אנשים אכפת להם לדעת? הרבי׳לה לימד אותו רבע דבר, הוא משרת אותו עד המלך. רק בשביל לומר לו איזה שם לתת לבנו, דבר מטופש, דבר מטופש שזה לא אפילו כל כך קשה לדעת. בגלל זה הוא כבר אוהב אותו. כאן הוא אמר משהו, כן. בואו נשאיר את הבאבובער רבי, כן, למה החסידים שלו אוהבים אותו? כי הוא אמר משהו? מה זה אומר, הוא לימד. אני לא יודע you talking about the wrong kind of רבי׳ם, הם לא רבי׳ם, אבל בוודאי אלפי אנשים, מה זה, לא מבין מה אתה אומר. Any רבי teaches something, אני לא יודע רבי׳ס זה לוקח השם המושאל לאנשים שמובילים אנשים בנושאים אחרים. כשיש מורה anyone שמלמד anything, אוקיי, המשפיע הכי קטן המטופש או הדובר הפופולרי החכם ביותר מה שזה לא יהיה, כל אחד אוהב אותו מאוד, למה? מלמד אותם משהו. וככל שיש יותר משהו מלומד, הם אוהבים אותו יותר.
הוכחה עם דוגמאות: חסידי באבוב, ברסלב, וליובאוויטש
מגיד שיעור:
זה הרי אינו דומה כמה מסירות נפש יש לחסידי באבוב לרבי שלהם מאשר לחסידי ברסלב לרבי שלהם, יודע למה? הרבי הברסלבי מלמד עוד דבר אחד יותר מהבאבובי, לא הרבה יותר. אוקיי, עוד דבר אחד. אמת? והרבי הליובאוויטשי עוד יותר, למה? הוא מלמד משהו! אנשים מאוד שמחים שילמדו אותם. הוא בא לרבי והוא אומר: רבי אני לא יודע כלום, למד אותי! נכון?
תלמיד:
התלמיד הקדמון שואל: למה הרבי לומד בשביל האחר ולא בשביל עצמו?
מגיד שיעור:
ובדוק ומנוסה שהרבנים שמלמדים יש להם חסידים חזקים יותר מהרבנים שלא מלמדים.
תסתכל סביב! אבל מה השאלה? למה? אני לא יודע אבל אני שואל קושיא אחרת, למה האנשים שאני מתווכח איתם עם כל אחד לכאורה אני מלמד הרבה יותר טוב, נכון, אני אומר אפילו לא רק דבר אחד שאתה לא יודע, עשרה דברים, הרבה דברים שאתה לא יודע, למה הוא לא עוד יותר חסיד? הא?
אז ההצעה שלי היא שבדרך כלל כשאני עושה את זה זה סתם כי אני יותר במצב של לחשוב על עצמי, כשאני חושב על האחר בדרך כלל אני מפסיק להתווכח כי אני מרגיש שאני רודף אותו סתם. אבל אברהם אבינו היה סוג כזה של אדם שכשהוא יכול לחשוב על האחר ובגלל זה הוא יתווכח איתו.
שאלות ודיון: איך יודעים שזה קיים?
תלמיד:
איך אתה יודע שדבר כזה קיים בכלל?
מגיד שיעור:
אני מתכוון שזה קיים.
זה נשמע פשוט, זה כתוב בקוגל. כן, בוא. מדרש עם קוגל. לא, לא, זה בטוח, אתה רואה שיש אנשים שעושים את זה, יש אנשים שמצליחים לעשות את זה.
תלמיד:
אני מתכוון שיש להם גם טריקים אחרים, לא רק ללמד.
מגיד שיעור:
לא רק ללמד, אבל יש גם טריקים אחרים. לא, לא, כבר ידעו את הטריקים האחרים.
תלמיד:
אוקיי, זאת הנקודה שלי אבל. חשבתי אפילו יותר בסיסי מרבי ליובאוויטש בלבוש הרבה. שוכחים את האישיות שלו אבל זה שהיה לו להבה שהוא אהב יהודים, כי יהודי הוא יהודי ובשבילו זה היה דבר עמוק. זה הגיוני שהוא תפס אנשים, שהוא ממש משך אנשים שממש לא נמשכו אליו. אם אכפת לך ממישהו…
“להיות נחמד” לעומת “לדאוג”
מגיד שיעור:
אני חושב שאתה לא צריך להיות נחמד. אני חושב שאתה צריך לדאוג ליהודי אחר. אני חושב שזה הרבה יותר קשה מאשר להיות נחמד. הרבה יותר קשה.
להיות נחמד זה בדרך כלל, אני לא יכול להביא את זה, להיות נחמד זה בדרך כלל לוודא שאני לא מרגיש לא נוח.
תלמיד:
אה, להיות טוב יכול לפעמים להיות רע לאחר, יכול לשקר בחומרה וכדומה. אבל זה חייב לבוא לא מזה שאני, אני צריך לנצח את הוויכוח, או שאני מרגיש מאוד חזק. זה חייב לבוא מזה שאני רוצה, שאני מאמין באחר, אני רוצה את האחר, אני שומע את האחר, אין לי מילה טובה להגיד את זה, אני שומע את האחר. זה חייב לבוא מהאחר. אה, אז אז יצליחו. מה הגאולה? כבר, זה מספיק תורה לסעודה שלישית.
תלמיד:
זה תירוץ טוב לקושיא שלו?
מגיד שיעור:
איזו קושיא?
תלמיד:
שזו עצה טובה לישון, לישון הזה?
מגיד שיעור:
לא, לא, לא.
תלמיד:
לא בטוח.
ההונאה העצמית של “לומדים”
מגיד שיעור:
לא, הדבר הזה הוא אחד הדברים המצחיקים שאנשים כמוני, שבדרך כלל כשהם מלמדים זה בגלל שהם מרגישים את עצמם, זה… ואז… זה מאוד מצחיק, כי אותו אדם, יש איזה נודניק ששואל אותו בערך שלוש פעמים כל דבר והוא מתחיל לשנוא אותו. לא מבין, האחר רוצה ממש ללמוד ממך, אמת? למה אתה לא שמח?
תלמיד:
לומד רק לבד, למה?
מגיד שיעור:
שלוף אלי.
כלומר, כל העניין שלי הוא שאני רוצה ללמד, ללמד אנשים. אה, מסתבר שאני לא רוצה, אני רוצה משהו אחר. כבר מספיק עם המסובך…
תלמיד:
מה? אני מתכוון שזה מאוד חשוב, כי אני רוצה לומר, אני רוצה לומר יותר עמוק, אני רוצה לומר עוד פעם את מה שאמרתי בשפה אחרת, יש לי דוגמה להבין, ואני רוצה לומר שיעור על השמואל ועושים הלאה. אבל מה שאני רוצה לומר הוא שאנחנו מסתכלים ככה, בוא נדבר ככה, אני אגיד דוגמה אחרת, אוקיי?
סטייה צדדית: רבנים שמתפללים לפני העמוד
תלמיד:
יש דבר כזה שנקרא אממ… מה עוד רבנים עושים חוץ מללמד? יש רבנים שמתפללים לפני העמוד, ידעת? זה מנהג של רבנים מסוימים. או לא משנה, לאו דווקא רבנים, כן? זמרים, לא יודע, משפיעים. ויש באמריקה דבר מאוד מעניין שאצלנו אצל הרבנים החסידיים העובדים, מה הרבי עושה כשהוא רוקד לפני או שר לפני או מתפלל לפני? מה הוא עושה?
מה שנראה לי שהוא עושה, אני לא מבין ואף אחד לא צריך לחשוב מה אני יודע, מה שנראה לי שהוא עושה, זה שהוא מנסה בכל כוחו להרגיש – אם המילה מרגיש היא כנראה נכונה – להרגיש את הדברים שהוא אומר. כשהוא שר מנוחה ושמחה הוא מרגיש ממש מנוחה ושמחה. איי זה לא נשמע כמו, למה הוא בוכה? אל תשאל אותי, אבל על כל פנים, מנוחה ושמחה צריך להיות שמח ורגוע, כבר אני לא יודע. יש לו איזה פירוש אחר במילה מנוחה ושמחה, אבל על כל פנים… זאת הקושיא שלי מליל סליחות כולם שרים עם אותו פרצוף של עצבות, אני לא יודע למה. מנוחה ושמחה אפשר לשיר מנוחה ושמחה, לא? מנוחה ושמחה… מה יש? זה מאוד מצחיק, לא מתאים המילים עם הניגון. אבל בכל מקרה,
בוא נשאיר… בוא לא נגיד שיש לו פירוש אחר, אצלו מנוחה ושמחה צריך להתאבל, אני לא יודע למה. כן יש לו איזה תירוץ, יש לו איזה תירוץ ששם צריך להתאבל, זה לא חילוק, זאת ביקורת אחרת שיש לי עליו. אבל מה שהוא עושה הוא שהוא מתבשל, כן? הוא נכנס ל… הוא מרגיש את זה מאוד חזק והוא אומר… הוא אומר את זה מרגיש כך שככל שיותר, אם הוא היה חושב על הקהל, זה היה
תפקיד הרבי: לחשוב על הקהל, לא על עצמו
ביקורת על הרבי ה״אותנטי” – המשך
בוא נגיד שיש לו פירוש אחר, שאצלו בכוס שמחה צריך להתאבל, אני לא יודע למה. כן יש לו איזה תירוץ, יש לו איזה תירוץ ששם צריך להתאבל, מה החילוק? זאת תלונה אחרת שיש לי עליו.
אבל מה שהוא עושה זה, איך הוא מתבשל, כן? הוא נכנס ל… הוא מרגיש את עצמו מאוד חזק, ואומרים… הוא אומר גם אפילו כך, שככל שיותר, אם הוא היה חושב על הקהל, זה לא היה אותנטי, נכון? זה היה כאילו הוא משחק לפני הקהל, נכון?
הרבי שהוא מסתכל במראה, או שהוא… כן הוא מתרגל מול המראה, או שהוא שואל את הגבאי פה, הקהל תפס כשעשיתי את הגניחה בזה? הוא לא אמיתי, נכון?
אבל הרבי שלא חושב על אף אחד, הוא צדיק. אני תופס שזה איפכא מסתברא! אתה לא חושב על אף אחד אתה חיה רעה! אתה האגואיסט הכי גדול! באים אנשים לשולחן שלך ואתה לא חושב עליהם, אתה חושב רק על עצמך, וזה כל העניין שלך, חושב על עצמך. מאוד מצחיק! תחשוב קצת על האחר. הוא רוצה ללמד איך חושבים… עם השולחן שלו.
המשל של בעל תפילה מול חזן
אוקיי, עכשיו מצד שני תראה, יש למשל אממ נראה לי שאם אתה מסתכל לומד מישהו שהוא למשל, אממ בעלי התפילה למשל חלוקים עם החזנים על זה. אני לא בטוח מי צודק.
בעלי תפילה אומרים, כן, אתם יודעים שיש בעל תפילה וחזן? בעלי תפילה אומרים שכשהוא מתפלל, הוא מרגיש את המילים, הוא אומר “ברוך” – מבורך, אתה – אתה, ה׳ – הקב״ה, אוקיי, הוא אומר קצת רש״י גם, אין בעיה.
והחזן, הוא לא חושב על זה, הוא חושב על איך זה יוצא מהפה שלו, מהאף שלו, מהבטן שלו, מהראש שלו, אני לא יודע מאיפה, ה… לא משנה. כן?
פירוש המגיד ממזריטש: “ויהי כנגן המנגן”
וייתכן, אז אני קופץ קצת פה, ייתכן ששניהם לא צודקים, כן? זה מה שאני צריך להגיע לומר. ייתכן שהרבי הוא הרבה יותר יש מה… שבעל התפילה הוא הרבה יותר יש מהחזן.
כי אתם יודעים, המגיד ממזריטש אמר, “ויהי כנגן”, אחד הדברים, כן? “ויהי כנגן המנגן ותהי עליו רוח ה׳”, כן?
אמר המגיד ממזריטש, מה פירוש ויהי כנגן המנגן? שכשיהודי שר או לא משנה מה הוא עושה, והוא כמו הכלי שמנגנים עליו. זה כנגן המנגן. המנגן הוא כמו הנגן, משהו כזה הוא תירץ. כן? משהו כזה? כן, כן, אבל זה כתוב גם בספרים אחרים.
שכשהזמר שר כאילו הוא רק שופר, כלומר, הוא בטל לאור ה׳ שבא בו, זה אז ותהי עליו רוח ה׳, כזה פירוש מהמגיד ממזריטש. כן?
שואל אני אותך, מי יותר כמו שופר, החזן או בעל התפילה?
החזן הוא ממש שופר
כי החזן הוא ממש שופר, זה מה שהוא עושה. הוא אומר, אני לא כאן כדי להוציא את הרגשות שלי, אלא כאן טוב להוציא את הניגון או את מה שהוא מנסה לעשות, נכון?
עכשיו כמובן יכול להיות ש, אני אסביר לך מה הבעיה. הבעיה היא, יכול להיות שהחזן שלו הניגון הוא כלום, זה סתם סתם כדי להראות שהוא חזן גדול, וזה לא כדי לומר כלום, אין בעיה.
אם היה מישהו שהוא יכול לקיים שניהם, כלומר, הוא מבין לא לקיים שניהם, איך האמנות של הניגון עובדת, זאת כמו שאלת צד אחרת. אני לא מתכוון לזה, מתכוון רק לרעיון.
תפקיד הרבי: לחשוב על הקהל
הוא חושב שהוא לא כאן כדי לומר את, איך אומרים שם בראש השנה, לא יודע מה, הוא לא כאן כדי לומר את המלך, ולהרגיש מאוד חזק שהקב״ה הוא המלך.
מה משנה מה הוא מרגיש? הקב״ה הוא מלך, יודעים שהקב״ה הוא מלך כשלא בוכים בראש השנה גם, זה לא משנה כלום.
מי שחושב שצריך להרגיש, הוא אפיקורס.
הקב״ה הוא בדיוק אותו מלך כשאתה עושה שמע ישראל, הקב״ה הוא ה׳ אחד אפילו כשאתה לא עוצם את העיניים גם לא. כן, כן, זה תירוץ טוב.
לקב״ה יש עם, דרך אגב, יש לו עם אפילו כשהוא לא שואל אותך. את העם יש לו גם. תחשוב על עצמך ב… כאילו, זה לא משנה, לא מעלה ולא מוריד. נכון?
תלמיד: עצור, עצור, מה קורה פה? ניסיתי לשים משהו… ניסיתי להקליט.
מגיד שיעור: אז, מה רציתי לומר?
הרבי צריך “להתבטל”
אז אתה תופס מה אני אומר, שיכול להיות שזה דבר מאוד מצחיק, שהוא נתפס במה שהוא, וזה נקרא אותנטי. יכול להיות שאותנטי פירושו, אם תפקיד הרבי הוא לעורר את הקהל, היה בדיוק הפוך.
שהכוונה שלו היא, הוא מבין, הוא דואג לאדם השני, והוא מניח, הוא, הוא מניח את עצמו כביכול. זה שהוא מניח את עצמו, תפקידו הוא לגרום לו, לגרום לאדם השני לבכות.
עכשיו, מה הוא עושה? יכול להיות שהוא צריך לעשות דברים גדולים, יכול להיות שהוא צריך להראות את הרגשות שלו גם בגלל זה. אני לא אומר שהוא צריך להיות קר, חזן קר בגלל זה, אבל אתה מבין? אתה תופס את הנקודה?
לא שצריך להיות, לא שאני אומר שה… אברהם אבינו, האדם שהוא מדבר לאחר, הוא לא מישהו שהוא דברים היוצאים מן הלב, שאני, דברים היוצאים מן הלב צריך בעצם לצאת מהלב שלך! זה נשאר, זה לא יוצא מהלב שלך בכלל, זה נשאר בלב שלך!
“דברים היוצאים מן הלב” – הבנה חדשה
דברים שאדם אומר סתם ככה, אומרים, הוא מתבשל, למי אכפת? למה שמישהו אחר ידאג לזה? זה העניין שלך. אנשים מאוד מתרשמים, אוקיי, יפה מאוד, אבל הם פשוט מתרשמים ממך.
אם אתה רוצה ללמד אותם משהו, אתה צריך לדבר לאדם האחר, אתה צריך לדבר אליו. יכול לדבר אליו בדרך של לתת קוגל, יכול לדבר אליו בדרך של לומר דרשה, יכול לדבר אליו בדרך של לשיר ניגון, לא משנה מה אתה צריך לדבר אליו.
תפסיק להרגיש את עצמך כל כך. ומתוך שתרגיש אותו תשיר את הניגון שהוא רוצה לשמוע או את הדרך שהוא צריך לשמוע את זה. זה, זה הדרך האחרת שלי לומר את אותו הדבר כבר.
בסדר, אולי זה דמיונות. זה מה שאני חושב כל הזמן.
המשל של המגיד והרבי
תלמיד: זאת נקודה מאוד טובה. אני חושב אבל שיש איזה, איזה נקודה ש, אני לא יודע אם משאירים את זה או לא, אני מתכוון שיש את החסידי… אחד המעשיות החסידיות שאיזה מגיד פגש איזה רבי, אני לא זוכר מי, המגיד שאל: למה כשאני מסתובב נותן לי כל אחד פרוטה, וכשאתה מדבר, מדבר, נותן לך כל אחד הרבה כסף?
אמר לו הרבי: שניכם דיברתם כך נגד כסף, שניהם דיברו… אומר הוא, אתה דיברת כך, ראה כל אחד איך אתה רוצה את ה… דיברת, דיברת כך על הכל שכל אחד ראה שאתה רוצה מאוד כסף. אז רואים כמה חשוב כסף בשבילך, רוצים לשמור אותו. הם תופסים שכסף הוא דבר חשוב, הם שומרים.
אני מדבר, הם תופסים אצלי כסף לא שווה כלום, הם גם מתעבים כסף. אומר הוא, הם לא יודעים מה הם צריכים את זה כבר, נותנים לי אותו.
ואותו הדבר אצל בעל התפילה… בסופו של דבר הרבי, אולי תפקיד הרבי הטוב, כשהוא רבי מוצלח, הוא צריך לחשוב על הקהל.
הרבי צריך לחשוב פחות על עצמו
דבר אחד בטוח, הוא צריך לחשוב פחות על עצמו, כי אם אתה מקשיב למישהו ומה שאתה אומר… יכול להיות שתפקיד הרבי הוא לחשוב על הקהל, אבל כדי, אם הוא חושב על הקהל, הוא צריך לחשוב שהקהל לא הולך, לא הולך לשמוע מה הוא רוצה לומר. שהוא רוצה לומר משהו שהוא רוצה להישמע חכם, זה פשוט לא הולך לעבוד.
זה אומר שהוא לא יכול להיות, הוא יכול… הנגיעה של רבי דוב בער הוא שהוא לא צריך, לא שהוא לא צריך להיות לו התעוררות, שהוא… זה לא הוא. אם יש לו התעוררות הקהל צריך לקבל את ההתעוררות.
מגיד שיעור: כן. אני אומר זה לא, זה בוודאי שהוא לא צריך לחשוב שהוא חושב על עצמו, אבל בוודאי שכשאדם הולך והוא חושב בוודאי מספר, לא משנה מה זה, הוא צריך לדעת שזה לא עץ, אני מרגיש ש, כן, אני מתכוון שהדאגה, אותו הדבר שאתה אומר, אבל תופסים את עצמך לרמה נמוכה. שהדאגה היא כבר לא ש, הדאגה היא כבר לא להיות לחשוב כך, איך אני יכול לגרום לאנשים להיות שמחים.
תלמיד: נכון, זה איך לגרום להם להיות טובים.
מגיד שיעור: איך אני יכול לגרום לאמת לצאת בגילוי, וזה לא קשור אלי.
תלמיד: כמובן, כי במילים אחרות יכול להיות.
מגיד שיעור: האנשים באים לכאן, הרבי לא צריך לחשוב עליהם? הוא בא לאדם שחושב עליו.
יסוד פילוסופי: “טוב בשבילך” לעומת “מה שאתה רוצה”
תלמיד: נכון, כמובן, הוא לא חושב עליהם התשובה היא תמיד לא עליהם מה שהם בוכים שהם רוצים, אלא עליהם מה שהם צריכים באמת, נכון? הוא חושב עליך לא על מה שאתה רוצה, אלא על מה שאתה צריך, מה זה האמיתי שלך.
האם אפשר לדעת מה טוב לאדם? — השאלה של תשובות אובייקטיביות בשאלות חיים
אם אתה חושב, לאן הכל באמת מסתכם זה באמת לזה, ומזה יזכרו הרבה שיעורים אחרים שכבר נאמרו, ש
מרצה: כן, תמיד הוא חייב להיות לו משהו הרוג.
תלמיד: שלמה הכל מסתכם, לדבר הזה שאצלנו כולם משוכנעים שמה שאתה רוצה ומה שטוב לך זה אותו דבר, ולכן לחשוב עליך, פירושו לחשוב מה אתה רוצה, שיכול להיות הכל תאוות, ואתה לא רוצה את האמיתי, וזה לא טוב לך, לא אובייקטיבית ולא סובייקטיבית.
הליבה: “טוב” אינו “מה שאתה רוצה”
ולדאוג לך פירושו לדאוג למה שאתה רוצה באמת, לא למה שאתה עושה תאווה שאתה רוצה, נכון? זה באמת כמו היסוד הפילוסופי האמיתי מאחורי מה שעושה את זה אפשרי. נכון? אתה חייב לחשוב ככה.
זו הסיבה, אצלנו היום, אם אתה כמו פלורליסט, לא פלורליסט, אם אתה כמו סובייקטיביסט, כלומר איך קוראים לזה היום, אמוטיביסט, אז אין שום דרך בשבילך ללמד על אדם אחר עם להיות טוב. זה באמת לאן זה חוזר, נכון?
הסובייקטיביסט לא יכול ללמד את השני
מבין מה אני אומר? אם לעשות טובה ליהודי שני פירושו by definition מה שאותו יהודי מתכוון זו טובה, כך חושבים הרבה אנשים היום, כי הם יכולים, לא יכולים לחשוב שיש דבר כזה שנקרא טובה לשני, אבל הוא עדיין לא יודע שזו טובה או שהוא לעולם לא ידע, לא תעשה מה שאתה מתכוון, תעשה מה שאמיתי.
אז, by definition מה זה טוב? טוב זה שאני אתן לך לעשות מה שאתה מבין, או אעזור לך לעשות מה שאתה מתכוון שאתה רוצה.
אם יש דבר כזה כמו טוב לך, לא טוב על פי האמת, טוב לך, אבל אתה בתאוות, אתה מתכוון שזה טוב, אבל באמת אני יודע מה טוב לך.
מי אמר לי? כי אני כזה בעל גאווה? לא, לא כי אני בעל גאווה, אתה רואה? אז זה שוב מחלוקת ביני לבינך. כי, כי זה באמת כך.
אז אני יכול להיות טוב לך בדרך אמיתית. בלי, מבין? יכול להיות שאוכל לעזור לך, אוכל להתווכח איתך כי אני טוב לך, כי אני דואג לטובתך. זו הדרך האמיתית היחידה שזה יכול לעבוד פילוסופית. כי זה כבר תורה, צריך יותר לעשות את זה.
חזרה לבלבול הכללי
מסכים? זה היה פשוט לדעתי. אוקיי, לעניננו. מסכים? לא מסכים? פשוט, אמת? אני יכול לומר עוד שלוש פעמים, זה יכול להיות פשוט. מאוד פשוט.
יש כאן ממש כפירה עמוקה שהעולם כך יודע, כל אחד מתכוון לשני, כל אחד מבין, אתה מבין שהכל, כל הבלבול שהתחלתי לדבר עליו, הכל מבוסס על אותו בלבול.
מה הבלבול? שיש בלבול, אמרתי שכשאחד שרותח בו האמת, זה כי רותח בו האני, ועל זה כשהוא מתווכח עם השני, והוא אומר, “אני צודק ואתה לא צודק,” אבל ה״אני צודק ואתה לא צודק,” נכון?
עכשיו, כל הבלבול בנוי על הרעיון שאחד שואל שאלה כזו, אנשים שואלים את השאלה, כן? בוא נחזור לזה. אנשים שואלים את השאלה, בוא נגיד, אני אומר, שאני אומר, אני חושב שבשבילך יהיה טוב ל, נו, מה אני חושב שיהיה טוב לך?
האם אפשר לדעת מה טוב לאדם? — השאלה של תשובות אובייקטיביות בשאלות חיים
המשל של אדם שרוצה להתגרש
מרצה: מה, עכשיו, כל הבלבול בנוי על הרעיון, כי אחד שואל שאלה כזו. אנשים שואלים את השאלה, כן? בוא נחזור לזה. אנשים שואלים את השאלה. בוא נגיד אני אומר, שאני אומר אני חושב, שבשבילך יהיה טוב ל… נו, מה אני חושב שיהיה טוב לך? ללכת לדיאטה. למה אתה צריך ללכת לדיאטה? להפסיק לעשן.
בא אלי בחור צעיר. אני אספר לך מעשה שהוא סתם מיהודי. בא יהודי, והוא אומר, שהוא מאוד לא מרוצה מאשתו, הוא מתווכח כל יום, הוא מרגיש ממש שזה השידוך הלא נכון. הוא חושב שהוא צריך להתגרש.
אוקיי? כך הוא חושב. אבל ממה הוא מפחד לא יודעים.
דיון: מה אני צריך לומר לו?
מרצה: מה אני צריך לומר לו? לא, בוא נגיד. ממש אנשים באים, אבל בוא נגיד, זה כבר קרה המעשה, אבל עכשיו מדבר היום מישהו אחר סיפר שמישהו בא אליו ויש לי איתו את הוויכוח. מה יש הבדל?
מה אתה חושב? מה ההבדל מה הסיבה? מה אתה חושב? מה אני צריך לדעת את המעשה? כן, אנחנו שנינו כאן. אם זה למעשה, היה מישהו מספר, נו, מה ההבדל?
תלמיד: אוקיי, שוב, הערת צד, נכון, אתה מדבר בגידה, אתה מדבר קצת בגידה.
מרצה: אני רק רוצה להביע לך נקודה.
בא אלי אחד, הוא בדיוק המעשה… הוא אומר בדיוק את המעשה, זה וזה מפריע לו מאוד חזק. אני חושב שדבר שהאישה לא בריה בין הבריות, לא יכול לחיות איתה. כלומר לא היה נשוי, הוא לא היה נשוי. ווטאבר, כל הדבר הוא שטויות, זה דמיונות, הוא לא יכול לחיות. מה אני אומר לו?
לא מה אני אומר לו. יכול להיות שאני צריך לומר לו שאני לא יכול לומר לו כלום, יכול להיות נכון כך. אני שואל אותך איך אני יכול לומר לו משהו, הא? מה אני אומר לו? מה אני אומר לו?
כלומר, השאלה לא הגיונית. איזה סוג דברים אני יכול לומר לו, לא מה אני אומר לו. אם זה ממש כך, זה ממש נורא, אולי הוא צריך לעשות, אני לא מדבר בפרטים אז של המצב המדויק הזה. אבל יש אדם שיכול לומר תירוץ לשאלה כזו? יש דרך איך לומר את התירוץ לשאלה?
ברמה כללית, כל כך למטה, אני יכול לדחוף את זה לעשות יותר שבעים אחוז לדרך. שוב, כן, כל פעם יש פרטים. מבין מה אני שואל? יש דרך לענות על השאלה, בלי להבין אותו ולהרגיש מה הוא מרגיש באמת ואותו ושהשני יעשה?
יש דרך איך אני יכול לומר לו, אתה חושב באמת, אתה מרגיש מאה אחוז שאתה שונא את אשתך, אתה רוצה להתגרש, אבל אתה טועה, אתה אוהב אותה, ואתה לא רוצה להתגרש, זה יהיה רע לך. יש דרך לומר דבר כזה?
או להיפך, אחד רוצה כן להתגרש, והאישה, אני יכול לומר דה מאס דע או וויי אראונד, doesn’t make a difference. יש דבר כזה? עולה על הדעת שאני אומר דבר כזה?
הוא בא והוא אומר, אני לא יכול בשום אופן. מה שאני מרגיש, אל תסביר לי כלום. כך אני מרגיש. אומר אני לו, מאוד טוב, מאוד חמוד שאתה מרגיש כך. אתה טועה, תפסיק להרגיש כך.
שואל הוא איך? אני לא יודע, יכול להיות זה ייקח עשרים שנה מהיום עד שתפסיק להרגיש כך, זו דאגה שנייה משנית. אני חושב שאתה טועה, אני חושב שאתה עושה טעות, זה לא טוב לך להתגרש. אני יכול לומר שיש כזה, is it possible I should have such an answer?
תלמיד: מה זאת אומרת? כן.
מרצה: למה לא?
תלמיד: כי אני אמרתי את זה, אמר לי השני, מה זאת אומרת, אתה אומר שהוא, שזה לא מפריע לו? זה מפריע לו אבל כן, הוא אומר שהוא עומד והוא בוכה, הוא בוכה כל לילה.
מרצה: לא רק, הוא אומר אוקיי, יש לך בשישה חודשים תוכנית שהוא יפסיק לבכות? לא, אין לי. יכול להיות עשרים שנה הוא ילך ובכה, אבל אני אישאר עדיין צודק. זה אפשרי?
don’t put it into the question, we can fix it. לוקח כמה שנים עד שזה מתוקן. אי אפשר לתקן את זה. הוא טיפש, הוא תמיד יחשוב שהוא סובל. But it’s still good for him. Is it possible that I tell him such a thing? האם אפשרי מן המציאות שתהיה תשובה כזו? לא שאני צודק במקרה, אין שום מקרה. אני מציב לך משל.
תלמיד: לא, לא כי זה יהיה יותר גרוע בדרך שנייה, כי זה טוב.
מרצה: הוא עושה טעות. הוא אומר שהוא סובל, הוא לא סובל. הוא מדמיין שהוא סובל. אני יכול להבהיר לו מהדמיון שלו? אני לא יודע. אולי כן, אולי לא. האם אפשרי שתשובה כזו תהיה, תתקיים בעולם?
התגובה: “obnoxious”
מרצה: I need someone that’s a little more… אהה, תראה, הוא רוצה כבר להתווכח איתי.
לפני שמוציאים את זה, מה שאני מתכוון להוציא זה, רוב האנשים שהפנימו את הדת של היום, אומרים שזה לא אפשרי במציאות שתהיה תשובה, כל התירוצים בדוחק הם יכולים לומר: אומר שזה חבל להתגרש עכשיו, תעבוד שנתיים. אוקיי, ווטאבר, את כל הסוגים האלה של דברים הם שומעים. אבל שאתה תבוא ותגיד: זה מאוד חמוד שאתה סובל, שאתה אומר שאתה סובל, אני אומר לך שאתה לא סובל באמת.
תלמיד: obnoxious, שידוך טוב.
מרצה: בדיוק, זה obnoxious, נכון? כן, נו. לא מנצח. זה obnoxious, נכון? כן. ומה עוד זה? ומה זה אומר בעצם, למה זה obnoxious? כי אני יודע. בוא נגיד אני יודע, אני לא יודע. אני יודע כן.
תלמיד: אתה גורם לו להרגיש ואתה לא מאמת אותו.
מרצה: אני לא מאמת אותו, לא רק שאני לא מאמת אותו, אני מתבונן בו, לתוך פניו. אני אומר לו: אתה טיפש ואתה טועה. איך נכנס אימות? מאז מתי אימות אדם הפך למצווה? אנשים טועים כל הזמן, אני טועה כל הזמן, תאמת אותי כל היום?
מה נכנס אימות, אימות עם חיזוק. עם ילדים קטנים אפשר לגרום לאדם להרגיש טוב זה דבר יפה, אבל עכשיו מדברים על שאלה רצינית, שאלה על כל חייו, להתגרש מאשתו או לא. מה נכנס אימות?
הוא טועה, הוא משכנע את עצמו נבוך שהוא סובל. יכול להיות שאני יכול להבהיר לו את זה, יכול להיות שאני לא יכול, אבל אפילו אם לא, אני חושב שאפילו כשהוא ילך לשכנע את עצמו כל החיים שהוא סובל זה עדיין, יהיו לו חיים טובים יותר כך מאשר כשהוא מתגרש, כך אני חושב. בוא נגיד, let’s again take the case out of the question, בכל מקרה יש דברים שצריך לדעת, אבל אני מתכוון שאפשרי דבר כזה.
מקרה המבחן הדתי
מרצה: האם אפשרי דבר כזה?
תלמיד: אתה אומר דבר כזה, כשאדם בא לך לומר, בוא נגיד מתקשר אליך ואומר צריך להיות יהודי. אדם יבוא לך לומר: תקשיב לי, אני לא רוצה, אני לא יכול לחיות כמו יהודי דתי, אני רוצה להיות גוי, אני רוצה לאכול חזיר, לאכול פיצה, ווטאבר, ואני יודע שיש לי עכשיו אדם שילך לפרנס אותי, הוא ילך לאמץ אותי, אני יודע שאני אהיה עכשיו גוי בג׳ורג׳יה, and you believe this is the ultimate truth שצריך להיות יהודי, אתה לא יכול לחיות שנמצאים בשיעורים של קראק, אומר לו: תקשיב לי, לא, הישאר כאן, כי זה יותר טוב לך. מה זאת אומרת זה יותר טוב, הוא יכול להיות שהוא נהיה חולה, לא זה יותר טוב. You could believe that something is better, even if the person doesn’t feel that it’s better.
מרצה: בסדר, when you say religion, דת זה קלף ג׳וקר, ועל זה אסור לדבר על זה, כי לאנשים אין—
תלמיד: אבל זה לא אומר טוב באמת, זה לא אומר טוב באמת.
מרצה: אני לא יודע מה אנשים מתכוונים לא ומתכוונים כן, טוב באמת. אני מדבר על העולם, אוקיי? לא רק עולם הבא, עולם הבא זה לך תדע. מדבר על דעות.
תראה, אני מכיר אנשים, למדתי מספיק אנשים, אני יודע שאני מבין במצב שלך, זה טוב לך להישאר נשוי. שאתה לא יודע מזה, זה לא, תלמד את עצמך, אל תלמד את עצמך, יש לך את העצה for a new. אתה שואל אותי את עצתי, נכון? אם אתה בא אלי, אם אתה לא בא אלי, אתה יודע בעצמך, לא שואל את עצמך, נכון? למה אתה בא אלי? נו, אני אומר לך את דעתי. אתה לא חייב לציית, אני לא יכול לכפות עליך, אין לי, אני לא מנהל את מערכת הכרטיסים וכלום, אני לא יכול לכפות עליך. אני יכול לומר לך כך אני חושב. האם אני חושב מן האחרונים, אבל בכלל לחשוב שצריך לומר דבר כזה, אמת? It’s crazy, right?
תלמיד: כן, זה משוגע.
מרצה: זה משוגע, ברור שהדבר היחידי שנובע מהאמונה שיש דבר כזה כמו משהו שטוב לאדם.
תלמיד: העובדה שאתה יודע את זה, זו החוצפה מזה.
מרצה: זו חוצפה שאני יודע? מה אני אעשה שאני יודע את זה? כמו שאמרתי פעם לשני, “יצחק, אתה מנצח בכל הוויכוחים.” נו מה אני אעשה שאני צודק? אני אפסיק להיות צודק? מה אני, אני לא אשם. זה כלום, הייתי… I would be more happy to be wrong. אה לצערי אני צודק, זה לא קשור אלי. מה אני נכנס כאן לתמונה?
המשל של משקפי האינפרא-אדום
מרצה: אני רואה את המציאות, כן? תדמיין שאני יכול אותך I’ll be shy for a second. תדמיין שיש לי משקפיים מיוחדים, יש לי AI, אני לא יודע מה זה נקרא, כאן מדברים… משקפי אינפרא-אדום, ואני רואה מ… מסביב לעיקול שבאה רכבת, ירדה רכבת מהפסים, היא הולכת להיכנס בדיוק איפה שאתה עומד. ואתה באמצע שיחה ממש טעימה. ואני לוקח אותך, אני נותן לך מכה כזו, אתה הולך לבית חולים מהמכה, כי לא הייתה לי דרך אחרת. אני נותן לך מכה כזו, אני זורק אותך החוצה. והרכבת לא באה בסוף, אבל היא יכלה לבוא. אבל אני הייתי צודק, על סיכון כזה באמת היה צריך לעשות את זה.
אבל זה… אני היחיד שראיתי את זה, יש לי את המשקפיים, אף אחד לא ראה את זה. הייתי צודק לעשות את זה, או לא?
תלמיד: כן, אבל אין לך משקפיים.
מרצה: רגע, אז אתה מסכים שיש דבר כזה?
תלמיד: כן, בגשמיות, כן, זה יכול להיות.
מרצה: רגע, יש דבר כזה כשאדם רואה דבר, אף אחד אחר לא רואה את זה, השני בטוח לא יכול לראות את זה, ויש לי זכות להכות את השני בגלל זה, לטובתו, לא לטובתו, לא כי אני יותר חכם. מסכים?
זה לא אבנאקשס, אם אני לא אעשה את זה, אגב, דבר כזה רוב… כל כך הרבה אנשים לא יעשו את זה, כי הם לא יוכלו להצדיק את עצמם, המשקפיים אחר כך נשרפו, אין יותר לקבל את המשקפיים, אין לי דרך להביא ראיה, משאירים את השני לעמוד. זה נקרא כובש נבואתו, זה חייב מיתה.
המקבילה לנביא
מרצה: מה זה נביא? נביא זה אחד שרואה ברור איך הרכבת באה. אגב זה לא חייב לבוא, אפשר לעשות תשובה וזה לא יבוא. אבל הוא רואה ברור איך זה בא. אף אחד אחר לא רואה את זה, הוא נביא, הוא רואה יותר טוב, ומה הוא חושב? משוגע אני צריך להיות? ואמרתי לא אזכרנו ולא אדבר עוד, כן, אבל ירמיהו הנביא אמר, אתה תעבור ניסיון על הלאו הזה. ואמרתי לא אזכרנו ולא אדבר עוד בשמו. למה אני צריך עוד את כל הצרה? והקב״ה הכריח אותו, ויהי בלבי כאש בוערת עצור בעצמותי, אני לא יכול לעצור, אין לי ברירה.
אבל ירמיהו היה בטוח שמצדו הוא עוצר, משוגע. למה הוא צריך לומר את זה? לא בשבילו, לא כי הוא רותח, כי השני צריך לשמוע את זה, נכון?
העיקרון הפילוסופי: סובייקטיביזם מול אמת אובייקטיבית
הפרדוקס של עזרה לאחרים והצורך באובייקטיבי טוב
הבעיה היסודית: אנחנו לא מאמינים באובייקטיבי טוב
מגיד שיעור: אז למה אנחנו כל כך בטוחים שהאדם הזה משוגע? כי בעצם החלטנו שלכל דבר בחיים יש רק תשובות סובייקטיביות. מה השאלה? מה שאתה שואל, פסח אומר שהסיבה הפילוסופית האמיתית למה אתה אומר את זה היא לא בגלל שאתה חושב שאני לא יודע. אם זה משהו שאפשר לדעת, דווקא אתה יכול אגב להיות בטוח שאני obnoxious. יכול להיות שאני דווקא מסכים בספרא. אבל זו דווקא מידה רעה שיש לי, no problem. זה כבר עניין צדדי.
נגיד שזה דבר שמוסכם אפילו, כל החכמים שלימדו אותך יודעים את זה, לא דווקא אני חידשתי את זה, או גיליתי. אני לא צריך לומר שאני obnoxious, אני יכול להסתמך על כך שהחכמים אומרים כך אפילו אני יותר חכם.
But we’re very used to, basically – אנחנו לא אומרים את זה, אנחנו תמיד מוצאים תירוצים אחרים כדי לא להודות בזה – אבל אנחנו מאוד רגילים לרעיון שאין תשובה אמיתית לשאלה האם אדם צריך להתגרש.
Again, in specific cases, of course, there is a true answer, ולפעמים זה תלוי בדברים קטנים מאוד, שם in something like the general case, אנחנו מאוד – כולנו שוכנעו, אין דבר כזה תירוץ. אם הוא אומר שהוא סובל, משמע הוא סובל. אם הוא אומר שהוא שמח, הוא שמח. מה אני יכול להגיד לו? מי זכאי להגיד לו?
מה זאת אומרת מי זכאי? לאנשים יש obviously זכות לומר שאנשים אחרים טועים, נכון? כשהוא – כשהוא לא לוקח את הכדורים שלו, שמים לו את הכדורים ולא שואלים אותו, נכון? בדרך כלל. אבל כשהוא – כשהוא עושה דבר שהורס את כל חייו, מי אנכי! מה זאת אומרת מי אנכי?
התשובה היא כך לדעתי, כי אנחנו שכנענו את עצמנו באמונה טפלה – זו לא אמונה טפלה, יש סיבות טובות לאמונה הזו, היא בנויה על הרבה קושיות – אמונה שאין דבר כזה objective good, אין דבר כזה מה שהוא באמת טוב לאדם.
לכן הדבר היחיד שיכול להיות טוב הוא, אני יכול לשכנע אותו, אני יכול לתמרן אותו, אני יכול להגיד לו שהוא צריך להרגיש שזה טוב, אני יכול לומר שכדאי שמחר הוא ירגיש – את כל הדברים האלה אני יכול לומר, אבל הוא הוא the last judge, השופט האחרון על מה טוב בשבילו, חייב להיות תחושתו האישית של האדם. לא יכול להיות משהו אחר.
זה מה ש– כן, אתה מאמין כך? חמי, תפסיק להאמין כך. Just stop it, הכל אחר יהיה הגיוני. שמה שאנחנו מאמינים – אני מתכוון למחצית המנין מאיתנו – and that’s really why we’re so uncomfortable with helping other people, and that’s why the only people that help other people are אנשים רעים.
כי הוא דואג יותר כשהוא שומע את עצמו, או שומע שהוא צריך להיות צדיק שעוזר לזולת, או שומע שהוא רותח בתוכו באמת שהוא צריך להוציא את זה, whatever it is. And that’s why we never – we not manage to help any other people. מבין מה אני אומר?
זה הפרדוקס שהתחלתי איתו – אני מדבר משהו על יהודים, זה העניין – אני אומר שהפרדוקס שהתחלתי עמו, שכשאני חושב על עצמי אז אני מפריע לזולת, כשאני חושב על הזולת אני לא עוזר לו. זה בנוי – הפרדוקס קיים – כי הפסקנו להאמין ברעיון שיכול להיות משהו שהוא טוב לזולת, אבל לא שהוא זה שמחליט מה טוב בשבילו, שיש דבר כזה שהוא באמת טוב בשבילו.
התירוץ דרך “Divine Command Theory” – ולמה זה לא עוזר
ולא בגלל שהקב״ה ציווה – that’s another way of stopping to think this. כי זה טוב בשבילו.
תלמיד: לא, אם הקב״ה ציווה, אולי לקב״ה יש איזה דיל, הוא רוצה סתם לרדוף אנשים מסוימים, מי יודע?
מגיד שיעור: לא עוזר לי, נכון? חייב להיות שהאדם ההוא באמת טוב. אז הדרך היחידה להיות אדם טוב, לעזור ליהודי אחר, היא להאמין שיש דבר שהוא באמת טוב.
Otherwise, being a good person collapses into לחנף אנשים אחרים. There’s no other, literally can’t be. People that say: אני לא צריך להאמין ב-objective good, לפחות אני אדם טוב. אתה לא אדם טוב, אתה אדם רע, או שאתה אגואיסט, או שאתה סתם חנפן שמבשל, וזה אומר אצלך חיה, לא עוזר לזולת, הוא עושה שלא יהיה קונפליקט ביניהם, כן?
תלמיד: אבל מה אתה אומר עם הדוגמה הדתית? מישהו שאומר כי הקב״ה – הוא מתכוון ל-objective good.
מגיד שיעור: Not sure.
תלמיד: מה?
מגיד שיעור: I’m not sure, like I think, cause I think that divine command theory is another way of saying that there’s no real good, it’s just whatever God decides. Now there is an objective truth. So it’s objective good, objective truth, זה בלגן, בכנות. כי זה truth, אבל רק תלוי למי. הוא יכול לומר, אז לקב״ה יש איזה דיל שזה טוב בשבילו, שהוא יצלה את עצמו לגיהנום, מה הוא רוצה ממני? וזה היה צודק לדעתי.
ואנחנו לא עוקבים אחרי הקב״ה כי הקב״ה אומר את האמת, אנחנו עוקבים אחרי הקב״ה כי זה טוב בשבילנו.
תלמיד: זה לא אותו דבר?
מגיד שיעור: לא. במובן מסוים זה אותו דבר, זה שונה במובן שאפשר לומר אני צריך לעקוב אחרי הקב״ה כי הוא חזק יותר, אבל אחרת, אני אעשה את זה כך שעדיין יש מה לעשות, וזו הדרך היחידה החוצה. עכשיו רק מה טוב אצלי.
אברהם אבינו – חסד וחכמה הם אותו דבר
עכשיו, תן לי לחזור לאיך הגענו, נכון? עד כאן, עכשיו הכל ברור? זו הסיבה למה אותו אברהם אבינו שהיה טוב – הוא גם היה זה שגילה את הדת. מה דת אומרת לא שהקב״ה צריך ללכת, זה אומר שיש קב״ה. מבין?
מה היה אברהם אבינו? הוא היה טוב, הוא הלך וגמל חסד, הוא גילה שיש דבר שנקרא “טוב”. זה אותו דבר, מבין? אי אפשר לעשות טובה לאדם אחר, אם לא מאמינים שיש דבר שנקרא טובה. And you end up just doing whatever he asks you to do. זה לא טוב. נכון?
To discover that there’s something good, that’s really, the real way to be good to other people is to discover that there’s something that’s called real good. And then once it’s good for me, it’s also good for him. זה אותו דבר, שנינו בני אדם, in some broad sense at least, right?
הטיעון נגד סובייקטיביזם: “מה שאתה אוהב” זה לא טיעון
אתה לא יכול לשאול “מי אמר לך?”, “אולי…”, אתה יודע מה אנשים אומרים? יצחק, אתה הולך ואומר לאנשים את מה שאתה אוהב? עולה בדעתך, למה תעשה מה שאני אוהב? Since when is that a thing? I like to do what I like, but I don’t think that’s a good thing. I don’t think good about that. I like a lot of שטויות גם, אני די בטוח.
זה הדבר היחיד שיכול לחבר שני אנשים. אתה יודע מה אני אומר? אדם אומר, אברהם אבינו גילה שזה טוב ל– אני לא יודע, ללמוד גמרא, בסדר? הוא עשה עירוב תבשילין. הוא אומר, אנשים אומרים, אנשים אומרים את זה, ממש, זה מה שקרה לו. אני הולך להגיד למישהו, גיליתי שהדבר הטוב ביותר הוא לחשוב, להבין. בסדר, זה מה שאתה אוהב. זה לא מחייב אותך כלום. Why is this an argument?
יכול להיות שאני דווקא אוהב את זה, יכול להיות שאני לא אוהב את זה. אני לא מדבר על זה. אני טוען שזה טוב לבני אדם, באשר הם בני אדם. אני בן אדם בדיוק כמו שאתה בן אדם. בוודאי, אני אוהב את זה כי אני בן אדם, ואתה צריך גם לאהוב את זה כי אתה בן אדם. אם אתה עדיין לא יודע, עבור את אותו תהליך שאני עברתי, אני יכול לנסות לגרום לך לעבור אותו. If you see it, you’ll figure it out.
כי אם כל האמונה היא, זו אמונה בסיסית, שהדבר היחיד שטוב לאדם הוא מה שהם אוהבים, כאילו שם זה מתחיל ושם זה נגמר. אז you don’t have any way to talk to another person. בסוף, אתה אומר לי מה אתה אוהב. בסדר, אני אומר לך. נכון?
חכמה עם חסד זה לא סתירה, לא רק שזה לא סתירה, זה אותו דבר.
לא חכמה אומרת אדם צריך לעמוד לבד, והוא יודע את האמת והוא הולך הלאה. וחסד אומר צריך לשמוע מה הזולת חושב.
אין מה הזולת חושב, חסד לא אומר שהזולת צריך לקבל מה שהזולת חושב. חסד אומר שהוא צריך לקבל מה שטוב בשבילו. מה טוב? חכמה טובה. It’s the same thing.
או שהחכמה אומרת מה טוב. Whichever way you want to say it.
ההתנגדות של “יהירות” – וההבדל בין כללות לפרטות
תלמיד: הרבה אנשים, זה quite arrogant, שהוא אומר לך מה טוב בשבילך, כמו תאכל עכשיו ככה, לך עכשיו תעשה את זה, מה הוא יודע? חשבת? אתה לא יודע על מה הוא מדבר. יש אנשים שאומרים לאנשים אחרים דברים, שיש מחלוקת, ובדרך כלל זה אבל לא אדם שחשב, זה quite arrogant, to think they know what somebody else, no? אני יודע?
מגיד שיעור: Okay. I think that in detail, in detail is a big question. ואני לא יודע עד כמה אברהם אבינו מלמד פרטים, אני לא יודע עד כמה you could, I mean you could teach detail to that, אבל זה צריך יותר.
מה זאת אומרת אני אומר? In detail, זאת אומרת שמישהו אומר אתה צריך להתגרש, בוודאי יש אנשים שצריכים להתגרש, at least as long if you’re not a, even if you’re a Catholic, הם מחזיקים שיש אנשים שלא צריכים להתגרש, הם צריכים לבטל את הנישואין למפרע, it’s the same thing למעשה.
ו, ו, ואיך זה נקרא? So אז זה מאוד יומרני כי זה מאוד קשה לדעת את כל ה– זאת אומרת הוו מתונים בדין, זו המשנה הראשונה בפרקי אבות, צריך להיות מתון בדין. זה מאוד קשה לאדם, אפילו הקב״ה צריך לעשות וירד ה׳ לראות, כן? It’s very hard to know the specifics, זאת אומרת ירידה, לרדת, לרדת מהכלליות לפרטים, לומר: “אתה צריך עכשיו ללמוד מסכת בבא בתרא”, for that you have to know a lot of detail, וזה אפילו לאלוקים קשה לדעת כל כך הרבה פרטים, כי אלוקים אוהב לדעת את הכלליות כידוע. כן.
תלמיד: הא?
מגיד שיעור: כביכול.
ההערה התיאולוגית הצדדית: “וירד ה׳” ופירוש הרמב״ם
מה תפקידו של הקב״ה? תפקידו של הקב״ה הוא לחשוב על כל העולם, לחשוב על דבר אחד זה מאוד קשה לו. הוא יכול, אבל זה מאוד קשה לו. זה משל שזה קשה. זה אינו לפי כבודו, זאת אומרת זה להיכנס ולהצטרך לחשב ביליון פרטים. על זה כתוב וירד ה׳, זה פירוש הרמב״ם. וירד ה׳ ב, בסדום, ולפני כן ב, א, what is it called, אצל דור הפלגה, וכו׳.
תלמיד: לא.
מגיד שיעור: לא. זה חידוש גדול. יכול להיות כך, זה אז תמיד ירידה, אין הבדל. אבל אני רוצה להוציא, אפרט aside for the theology, כן? That’s something that is very hard, even God, even for God it’s hard, ופשט מונח שקל וחומר לאדם זה קשה. כן? כי אתה צריך לדעת הכל שעבר בחיי האדם הזה עד עכשיו, כדי שיהיה פסק הלכה למעשה על זה, ברמה הזו של פרט.
אבל באופן כללי, אם מישהו אומר דרשות כלליות, אברהם אבינו לא אמר דרשות מפורטות, maybe in some he did some, אני לא יודע. אבל באופן כללי, אם אתה אומר לאדם שזה באופן כללי טוב, that’s something that’s, that’s very different.
התחלה של נקודה חדשה: חסד לעומת רחמים
אני יכול לדבר על זה, to this שאלת התוספתא, האם יש דבר כזה, האם יש משהו טוב שהוא, שהוא נוגע לכך שהאדם אוהב את זה, או לא? יש, אני שואל ישירות, ישירות פשוט מה אתם אומרים, אני שואל: האם יש משהו טוב שהזולת אוהב את זה?
תלמיד: אני רוצה לילד שאוהב את זה.
מגיד שיעור: כן, אני לא יכול ללכת. האם יש משהו טוב שהוא, שיש לו איזו שייכות ל, אם האנשים אוהבים את זה, זה אומר טוב? אני מתכוון לאיזו שייכות לטוב.
I think, no, I don’t think there’s, כל, I don’t think there’s anything that becomes good because of that. I think, and this has, we have to talk about this, זה יהיה כל מה שאני אומר הוא, איך אני מגיע לשיעור שלי, אני רק אומר את זה, אני אומר את זה מצד אחר. אני חושב שיש דבר שנקרא רחמים. בסדר? אותו, חסד ורחמים are not the same thing. רחמים אומר שיש לי רחמים יש לי רחמנות עליו. עכשיו, רחמנות is a not nice way of helping people. ורחמנות הוא sympathetic. Whatever you, I don’t know the English.
תלמיד: כן.
מגיד שיעור: רחמנות זאת אומרת שאתה כזה רחמנות, אני הולך לעזור לך, כן?
עכשיו, רחמנות הוא, what comes out of רחמנות is that you have to, and this is true, in other words, the there’s still a certain, I don’t know if we want to call it presumptuousness, I don’t, I’m thinking in this, in this category, that I still, there’s
חסד ורחמנות: ההבדל בין עזרה אמיתית למניפולציה
רחמנות כדרך מוגבלת של עזרה
מגיד שיעור:
אבל רחמנות היא דרך לא יפה של עזרה לאנשים. מה אם אתה, אני לא יודע אם יש, כן, רחמנות זאת אומרת שאתה כזה רחמנות אני הולך לעזור לך, כן?
עכשיו, רחמנות הוא, מה שיוצא מרחמנות הוא שאתה חייב, וזה נכון. במילים אחרות, עדיין יש אמת מסוימת, אני לא יודע אם אתה רוצה לקרוא לזה יהירות, אני לא חושב בזה בקטגוריה הזו. עדיין יש אמת שאומרים “וירד ה׳”, יש עדיין דבר “וירד ה׳ בבניו” שאומרים “מידת רחמים”, כן?
יש עדיין דבר כזה ש, מה שאומר שכדי לדבר איתך אני צריך לדבר לפי מה שאתה חושב שאתה רוצה. אני לא יכול להתחיל מאיפה שאני נמצא, או רוב הזמן, או רוב הזמן.
אתה יכול לקרוא לזה טקטיקה. אני חושב שזה יותר מטקטיקה. טקטיקה נשמע רע, טקטיקה נשמע כאילו זו טקטיקה, “רחמנא ליבא בעי”, מה זה אומר?
נכון. אבל, אבל זה חייב להיות במילים אחרות, זה עושה את זה אמת במובן מסוים. במילים אחרות, זה עושה את זה משהו שחייב להילקח בחשבון באופן ממשי.
ס׳הייסט איך קען נישט אלעמאל גיין זאגן
זאת אומרת, אני לא יכול תמיד ללכת ולומר: אתה יודע, הקב״ה בא אל אברהם, אל אדם הראשון לדבר “איכה”, נכון? אבל אני יודע בכל מקרה, צריך לדבר לפי שאתה חושב שאני לא יודע, אני יכול לדבר איתך לפי מה שאתה יודע, מבין?
נו, הוא שואל אותך באמת שאלה. הוא לא משקר. הוא מדבר באמת כאילו בפרספקטיבה שבה הוא לא יודע, נכון? ולפי מה שהולך אדם הוא הולך לומר לו, הוא יוכל לומר בכל מקרה את זה. כן?
הבעיה עם קפיצת מדרגות
המרצה:
אז, ואותו דבר הוא כשהם מדברים על “apparent good” [טוב לכאורה]. דברים שהם רק לפי האדם להיות טוב וזה לא טוב אמיתי. כשהקב״ה עצמו, כשהוא אומר מצוות לבני אדם הוא אומר לכך שכר ועונש, כן?
הקב״ה אומר: תהיה אדם טוב אני אתן לך סוכריה. עכשיו, סוכריות הן לא באמת טובות. להיות אדם טוב זה באמת טוב. אז זה באמת הפוך, לא הגיוני.
אבל אתה יכול לקרוא לזה טקטיקה, מה שנקרא “מתוך שלא לשמה” וכל השיחה. אבל יש פה פירוש, כשאתה אומר טקטיקה נראה שאתה לא לוקח בחשבון שאני מדבר באמת אליך ככה, כמו שמה שאתה חושב שהוא טוב הוא טוב. מבין משהו פה?
והרחמנות, רק כדי להיות ברור, רחמנות שלוקחים מהפרספקטיבה שלך יש, אני לא יודע אם היית קורא לזה רע, אני חושב שזה משהו שלא עובד, אולי. אולי יש משהו, אולי זה רע במובן מסוים.
יש משהו לא בסדר עם קפיצת מדרגות? יש משהו לא בסדר עם זה? זה דבר מאוד קשה. יש משהו לא בסדר לדבר לאדם, לעשות לו רע לפי מה שהוא חושב שזה רע? מבין מה אני אומר?
יש משהו לא בסדר בזה.
לא כי זה באמת רע, אלא כי אם הוא חושב שזה רע, וכי הוא לא יכול לדבר למישהו מ-20 רמות רחוק מאיפה שהוא נמצא.
מאחת או שתיים אפשר לנסות, אבל לא מ-20.
שכר ועונש: שניהם כפייה
המרצה:
כמובן, אנחנו לא עושים בדרך כלל את זה. אנחנו מנסים באמת לשכנע אותך. אנחנו מנסים לשחד אותך קודם, נכון? לפני הכפייה משחדים אותו, כן?
לא מתחילים עם מכות. זה גם סוג של כפייה, מהפרספקטיבה של מה שזה באמת, זה כפייה, כי הוא לא עושה, הוא לא עושה את זה בשביל מה שזה באמת, נכון?
בכל מקרה אני, רק כדי להיות ברור, כן? אני רוצה רק שיבינו משהו. מדברים על, הם מדברים עכשיו על שכר ועונש, כן?
שכר, נכון? מאוד חשוב. דיברתי על זה ביום שישי בשיעור שלי בבתי גורן, אתה לא כאן לשיעור ביום שישי. זו דרך שלי לעשות עונש, זה לא עוזר.
אנשים חושבים שבעולם של היום אומרים ככה: יש עם טוב, ויש עם רע, כן? בזמנים הישנים היו הולכים ודורשים ומאיימים בגיהנום, זו לא דרך טובה. בזמנים של היום אומרים סוכריות, ואומרים אהבה, אפשר לקבל, מה שלא יהיה, קבלה, אימות, וזו הדרך היפה.
יש לי חדשות בשבילך, שניהם כפייה.
שני הדברים האלה הם כפייה, נכון? מבין מה אני אומר?
כשאומרים שכר ועונש, והזוהר אומר, והרמב״ם אומר ששכר ועונש הוא לילדים קטנים, ולנשים, ולנו, כן? הוא לא אומר רק שהעונש הוא לילדים הקטנים, אלא גם השכר.
אין שום הבדל.
כי שכר ועונש שניהם אומרים כשאני צריך לענוש אותך, כן? צריך לענוש תינוק על לא לגעת בכיריים, על לא ללכת לרחוב, נכון?
או צריך להבטיח לו סוכריה על לא ללכת לרחוב, או לתת סוכריה. נכון?
זה אומר תמיד שאני לא אומר לך את הטעם האמיתי. נכון? אתה לא מבין שאתה לא עושה את זה בשביל מה שזה. אתה לא רוצה באמת. לא רוצה לעשות. הילד רוצה כן לרדת לרחוב. אבל הוא רוצה עוד יותר סוכריה או, משהו כזה משהו, ממילא הוא לא הולך לרחוב כי הוא מקבל את הסוכריה. נכון?
אבל הוא עדיין נכפה, נכון? אתה כופה אותו לעשות משהו שהוא לא רוצה. אתה מניפולירת אותו. או כופה אותו, מניפולירת אותו, אותו דבר.
כפייה פירושה הוא לא עושה משהו שהוא רוצה. הוא עושה, הוא יתגבר על עצמו לעשות משהו שהוא לא רוצה, כי הוא רוצה משהו אחר. נכון?
אין הבדל בין שכר ועונש מבחינת כבוד האדם
המרצה:
אז בכל מקרה אם אתה מבטיח פרס ברמה שלו, במה שהוא חושב שהוא טוב, אתה עדיין כופה אותו. אין שום הבדל בפרסים ובעונשים במובן של לא לכבד את האדם, כמו שאנחנו קוראים לזה בשיחות שלנו: לדבר לאדם, לאדם חופשי, ודעת היא אדם אחר. נכון?
אדם שהוא עצמאי פירושו לדבר אליו, לכבד אותו, אין שום הבדל במובן הזה בין עונשים ופרסים.
שניהם לא מדברים אל האדם באשר הוא בעל דעת. שניהם אומרים: אתה לא מבין מה טוב ומה רע? בוא נשכנע אותך לפי הרמה שלך שזה טוב.
אין בעיה. אנשים אומרים: נראה להם את היופי של יהדות. היופי של יהדות שנותנים קוגל טוב. מה הטעם בזה? זו לא יהדות. אני מתכוון, זה חלק מיהדות. אל תגיד. זה השקר של יהדות, נכון?
היופי חייב להיות שזה איכשהו טוב בפני עצמו, והם יכולים להבין את זה דרך היכולת, דרך מה שלאדם יש איזושהי יכולת להבין בעצמו מה טוב בשבילו.
וכל זמן שהוא לא מבין, אני הולך לתת לו שכר ועונש. עכשיו, יכול להיות שחלק מהשכר הוא, שאומרים לו: אני מרגיש איתך מאוד חזק. מה אכפת לך, מה… זה טוב לו שאני רוצה להרגיש איתו? אני לא יודע. זה טוב כמו שזה טוב לילד לקבל סוכריות. אני חייב לעשות את זה. אבל אני לא יודע אם זה באמת…
זה טוב במובן… אה, שאנחנו צריכים להגיע למשהו אחר? זה טוב במובן שזה מוביל אותך לטוב. אז באמת חלק מזה טוב. אבל לא טוב מצד עצמו. מובן ככה?
נכון?
חזרה ליסוד: אפשר לעזור רק כשיודעים מה טוב אמיתי
המרצה:
אם זה נכון.
זה חוזר לשיחה שלנו.
לאיזו שיחה?
נכון? שאם הייתי כלי רבי, שכשמעבירים משהו זה אחד מאוד חשוב איך קוראים לזה, כן יש… כן יש דבר, נכון ככה.
קודם אמרתי את הפשט האמיתי של לתת קוגל. קודם אמרתי את הפשט האמיתי על פי קבלה, על פי דרך האמת של לתת קוגל. שהקוגל פירושו שהוא למד את השכל ואותו רגש של לתת קוגל.
אבל עכשיו אני אומר שלפעמים נותנים כן קוגל, וזו כן מניפולציה, כאילו זה לא האמת, אבל זה עם הרחמנות, לא עם החסד. נכון?
ואני יכול, אני יכול לקחת את זה הלאה מזה אם אתה רוצה באמת, אבל אני לא יודע אם זה מתאים. אני מתכוון שזה מתאים, אבל זה כבר רחוק מדי. מובן ככה?
שאני אומר שאני רוצה שהראשונים יראו את האמיתי… בוא נגיד מאוד ברור. הדרך איך אפשר לעזור לאדם אחר היא רק אם יודעים מה טוב אמיתי. אם לא, לא יכולים להיות טובים עם אדם אחר.
מי שאומר שיש רק רחמנות, רק לדבר אליך לפי מה שאתה חושב, הוא לא עושה אף פעם שום טובה לאדם אחר, הוא עושה רק טובה לעצמו, או… אני לא יודע אם הביקורת לא לעצמו, הוא לא עושה שום טובה! הוא גורם לזולת להרגיש טוב.
אני לא יכול פה, אני לא יודע אם להשתמש במילה טקטיקה. אז מה ששומעים פה זה ככה: לעשות, כלומר לגרום לאדם לעשות משהו שטוב לזולת, שזה כי זה טוב, זה לא חסד, זה לא תאוות, זה האמת, זה לומר זה בטוח, ושם יכול להיות לא זה.
יכול להיות שיש שתי טקטיקות איך לעשות את זה. טקטיקה אחת היא להיות מאוד טוב לזולת, ושנייה היא כמו חסד, כמו שיש שכר ועונש. בשכר ועונש יש את הטקטיקה, אבל לא ביסוד שהאדם יהיה.
אז מה שהתחילו כל הדברים מההתחלה. אם היינו, התחילו מה שאתה מרגיש כלפי אנשים שאומרים לאחר מה שהם עושים, אם כל מה שהם עושים הוא טקטי, יכול להיות טקטית אחד צועק יותר על אנשים אחרים, אחד משרת יותר אנשים אחרים, אחד מנסה להיות יפה ולהיות טוב עם כל האנשים, זו טקטיקה.
השאלה לאדם שהוא רוצה לשנות את זולתו, הוא רוצה לשנות את זולתו, האם הוא באמת לא, הוא רוצה לעשות לזולת טוב. האם הוא רוצה לעשות לזולת טוב, ועכשיו, הוא רוצה לעשות לזולת טוב, לפעמים הוא הולך ללכת עם, טקטית הוא הולך להיות מאוד יפה בגלל זה, לפעמים הוא הולך להתווכח איתו כל היום, יש חכמות אחרות, טקטיקות.
אבל יסודו של דבר, האדם שלא עושה את זה, זה לא כי הוא עושה טקטיקה אחרת, האדם שלא עושה את זה הוא לא אכפת לו יותר.
ביקורת על “קירוב” בלי יסוד אמיתי
המרצה:
רק כדי להיות ברור זה אותו דבר. יש משהו מאוד מוזר, האנשים שאפשר לקרוא להם עם הטקטיקה היפה, שאתה קורא לזה הטקטיקה היפה, כן? הוא תמיד מקרב את כולם, ויש לו תמיד איזה ענין, איזו מטרה בזה, נכון?
הוא לא מקרב רק בגלל מצוות אהבת חברים, הוא מקרב בשביל איזה סיבה. וזה גם בסוף אפילו כשהוא עושה את זה עם טקטיקה, הרבה פעמים בסוף למה הוא עושה את זה? כי הוא חושב ככה: אין דבר כזה טוב. טוב פירושו כשאדם נהנה, כשהוא חושב שזה טוב, איך הוא מרגיש טוב.
עכשיו, אני חושב שהאדם לא מרגיש עכשיו טוב, אוקיי, תגרום לו להרגיש טוב. ואולי זה עדיין לא מספיק, הקומץ, הפארברענג לא מספיק, הוא צריך להתחיל עם שבת גם, אז הוא ירגיש עוד יותר טוב.
אז הוא הולך לראות שהוא אוהב את זה גם. מבין? אפשר להיות אוהב, תאר לעצמך שהאדם שאתה מקרב לעולם לא היה מתחיל לאהוב לשמור שבת, אולי הוא לא היה עושה את זה. אני באמת לא יודע. אני תוהה.
נראה לי שהאנשים, אני מדבר להיות, אז היה טוב מה שאתה אומר עכשיו, איפה? אדם שאם הוא חושב שהטקטיקה לא תעבוד, הוא לא היה עושה את זה.
חוסר האפשרות לעזור בלי טוב אובייקטיבי
הבעיה המעגלית של “לשפר את חיי האנשים”
המרצה: אם הוא לא, אם הוא לא משתמש בזה רק כטקטיקה, כי הוא באמת… הוא באמת חושב שזה מה שטוב? אז הוא לא, אז הוא לא אדם טוב בכלל, הוא רק מנסה— הוא רק מנסה לאהוב, לאהוב, אני לא יודע למה הוא עושה את זה. הוא עושה את זה בשביל עצמו, אני לא יודע אם בשביל עצמו. והכל נעשה מעגלי. אתה תופס מה אני אומר? אני רק על לשפר את חיי האנשים. מה זה אומר? לגרום להם לחשוב שהחיים שלהם טובים יותר, נכון? בדיוק, אני חושב שהאדם ששומר שבת חושב יותר שהחיים שלהם טובים יותר. אוקיי, יכול להיות. אבל בסוף, זה עדיין מעגלי, נכון? זה עדיין על מה שאנשים חושבים. עדיין, זה עדיין כלום, כלום מאחורי כל העניין. נכון מה שאני אומר? מבין את הבעיה שלי?
אני צריך לדבר על איזה אדם מסוים, שמישהו יבין טוב מה מבקרים. אני עדיין לא יודע בדיוק על מי, אני מרגיש משהו כזה.
עושה-הבעלי-תשובה: ניסוי מחשבתי
המרצה: ואני חושב שהסיבה, זה מה שכזה, יש אמת, תאר לעצמך, אני לא יודע, אתה אף פעם, אנשים לא שואלים את עצמם אף פעם את השאלה, אבל תאר לעצמך שאחרי שהוא הולך, הוא הולך כל שבוע לבוא לפארברענג, אני לא יודע מה, ואחר כך הוא הולך לתפוס שיהדות היא אני לא יודע, הוא יהיה משוכנע איכשהו, ושאר חייו, הוא לא יהיה לו יום טוב בחייו. הוא היה יותר טוב להיות גוי. הוא עדיין עושה את זה? עושה הבעלי תשובה?
איכשהו אני חושב שלא, איכשהו אני מרגיש שרוב האנשים שמקרבים כל מיני אנשים שבורים והם מרגישים, בסוף היום הם מונעים מלהיות טובים, אבל הסיבה שהם מונעים מלהיות טובים היא שהם מרגישים שלמעשה להיות OTD זה מאוד עצוב, מה שלא יהיה, אני לא יודע איך קוראים לזה היום, והיהודים החרדים נראים שמחים, אני לא יודע אם הם באמת שמחים, הם נראים, הם מרגישים, הם משכנעים את עצמם.
אז אני אעשה את זה כמו עכשיו, אי אפשר לומר לאדם, הייתי יכול לומר לו את זה אגב, זה לא היה חדש, לומר לך: בוא הנה, החיים שלך מבולגנים, שים שטריימל תהיה שמח. אבל זה כבר קשה מדי, אז אומרים את זה בעצמו בדרך כל כך מתוקה: אתה לא צריך כיפה, אתה יכול לבוא בלי כיפה אפילו, אתה יכול לבוא בלי כיפה. בסוף הוא יתפוס שזה יותר טעים ללכת עם כיפה מאשר בלי כיפה. אין בעיה, אבל כל העניין בנוי על תאוות עולם הזה. מה שלא יהיה, אתם תופסים מה מתכוונים לומר, כן? אני לא יודע.
מבחן ה״נחמדות”: אם מאמינים בטוב אובייקטיבי, לפעמים היו מדברים בחומרה
המרצה: כי אני סוג של חושב, זה מה שאני חושב, אני סוג של חושב שאם היית באמת מאמין שזה טוב, אף על פי כן לפעמים היית אומר את זה בצורה לא נחמדה. אולי זה רק ההטיה הרעה שלי מדברת. מובן ככה? למה הצדיק שהוא הכל עוסק בקירוב, למה, הוא סבור שהמטרה הסופית של זה היא להיות טוב אמיתי, נכון? אין אדם שאפשר לדבר אליו, איך אומרים דברים קשים כגידים? אף פעם לא קרה?
תלמיד: אה, אתה יודע, זה כולם, שמעת פעם את התורה: יש כל מיני אנשים, כל אחד הוא אינדיבידואל, אי אפשר להשוות.
המרצה: אוקיי, אף פעם לא היה אינדיבידואל אחד מטורף שאוהב שמכים אותו? שהוא עובד יותר טוב? אף פעם לא קרה? אין כאלה אינדיבידואלים, יש משהו אחד שכולם אותו דבר. אולי כן, אני לא יודע, אני לא יודע על מי אני מדבר, בסדר. אני חושב בדיוק שיש הרבה אינדיבידואלים שאוהבים שמכים אותם. לא מכים אותם, אני לא מתכוון לזה. מוכיחים אותם.
תלמיד: זה דבר מטורף שבדרך כלל, בדרך כלל ברמה מאוד פשוטה, רוב האנשים שאומרים לאנשים אחרים בדרך חמורה, בדרך החמורה דברים, הם בדרך כלל רעים לעצמם, ורוב האנשים שאומרים בדרך טובה לאנשים דברים לאחר, הם גם רעים כשהם מגיעים לעצמם. זה רוב האנשים. יש יחידים שבחיים שלווה יש אבל הם צועקים על אנשים משהו, אבל בדרך כלל זה ככה, בדרך כלל זה ככה, זו עובדה פשוטה, אני לא יודע למה.
שרוב האנשים שהם הטובים, לא אנשים טובים, אנשים שהם מאוד נחמדים, איכשהו זה דבר מצחיק, אדם מבלה את כל חייו להיות נחמד ואני מתכוון באמת, אני מתכוון לגדולי בעלי חסד, אנשים שעושים כל היום בהצלה. אבל כשמגיע משהו שנוגע להם או משהו הם משוגעים, הם יכולים להרוג אדם בבית. זה מראה שיש משהו, משהו לא בסדר.
דער עכטער תירוץ צום פּאַראַדאָקס: ליבעראַליזם און די נויטווענדיגקייט פון אַן אָביעקטיוו גוט
דער עיקר תירוץ: מיר ווייסן נישט וואָס “גוט” מיינט באמת
מגיד שיעור:
דער אמת איז מ׳ווייסט נישט וואָס מ׳זאָגט, וואָס אמת איז. לשון פּשוט איז מ׳ווייסט נישט וואָס גוט איז. אָבער אונז ווייסט, אונז ווייסט אַז יעדע מאָל ס׳איז שווער, אַפילו צו זאָגן אַ מענטש אַז איך דאַרף אים אָפּהאַלטן פון טון אַ זאַך יעצט ווייל שפּעטער גייט עס נישט גוט זיין, למשל, ווייל צום סוף גייט דאָס גוט זיין, איז אויך זייער שווער פאַר אונז.
לזאָגן פאַר אַ מענטש אַן אומבאַקוועמע אמת, איך ווייס וואָס. מענטשן ווילן זיין זייער שיין, ווייסט. אודאי איז שווער אַז אַפילו זאָגסט עפּעס אָביעקטיוו אמת. אָביעקטיוו אמת איז נאָר ווייטער אַוועק אויף דער ליניע, הא.
אָפּשווייפונג: מענטשן האָבן מורא פון ריסקירן
יאָ יאָ, עס קען זיין, ווייל מיר האָבן אויך נישט מוט. מענטשן האָבן מורא פון נעמען ריסקירן. ביי זיי איז דער גרעסטער פּחד: וואָס אויב איך בין נישט גערעכט?
אָקיי, איך בין נישט גערעכט, וואָס איז מיט רעדן אין גמרא אין לימודים און פּסוקים? ביי זיי איז נעמט די ריסקירן, אַמאָל דאַרף מען טון זאַכן, אַ מענטש קען נישט, אַ מענטש אַנטלויפט ריסקירן אַ גאַנץ לעבן.
דאָס איז אַ גאַנצע אַנדערע דרשה וואָס איך האָב, כאילו איך נעם ריסקירן אין אַלץ, וואָטעווער.
צוריק צום עיקר: די שפּראַך פון “גוט פאַר דיר” פעלט אונז
אָבער איך זאָג יעצט די זאַך, איך זאָג אַז דער תירוץ, דער עכטער תירוץ צו מיין פּאַראַדאָקס וואָס איך האָב אָנגעהויבן דעם שיעור מיט, אַז מ׳קען נישט העלפן יענעם אין אַ וועג וואָס טוט אים ווייַ, טוט אים ווייַ פאַר דערווייליג אָדער וואָטעווער, איז באַזירט אויף דעם זאַך אַז מיר האָבן נישט טאַקע אַ גוטע געדאַנק וואָס עס וואָלט געמיינט אַז עפּעס איז טאַקע גוט פאַרן מענטש.
נאָר צו זיין קלאָר, גוט פאַרן מענטש, נישט גוט פאַרן אייבערשטן. גוט פאַרן אייבערשטן זאָל דער אייבערשטער נעמען קעיר. גוט פאַר אים, אָבער ער ווייסט נישט דערפון.
מיר האָבן נישט אַפילו די שפּראַך צו זאָגן “גוט פאַר דיר” וואָס איבערזעצט זיך נישט אין “גוט וואָס איך פיל עס איז גוט”, דו כאַפּסט? מענטשן מיינען אויב דו זאָגסט ס׳איז גוט פאַר דיר מיינט ס׳פילט גוט.
ס׳פילט נישט גוט, אָבער ס׳איז גוט ענדערש, ס׳איז אַפילו בעסער ווי פילן גוט. פילן גוט איז נאָר איינס פון די סימנים אַז עפּעס איז כאילו גוט, אַ סאַך מאָל איז נישט דאָ דער סימן, אַרבעט נישט.
ביישפּיל: דער רויכער – און די גרענעצן פון דעם ביישפּיל
דו זאָגסט פאַר אַ רויכער, “רייך נישט”. מיינע זאַכן. דאָס איז ווי אַ ביישפּיל, און ביי דעם וועג, אַפילו דאָס ווי עס איז נישט זיכער עס איז נישט קלאָר פאַר אונז אַז מיר האָבן דאָס קלאָר, כלומר, מ׳איז דן פאַרוואָס מ׳מעג דאָס מ׳קען דאָס זאָגן.
מאָדערנע מענטשן זאָגן עס נישט, ביי דעם וועג. די פּראָבלעם פאַרוואָס מ׳שרייבט עס אַרויף אויף די אויף די פּעקלעך מיט סיגאַרעטס, די גאַווערמענט, איך ווייס נישט וואָס זייער חשבון איז.
ער האָט דאָס ליב, וואָס וויל איך טון? “וועסט אָבער גלייך שטאַרבן. אַזוי ווילסטו נישט עכט שטאַרבן, אָדער זיי ווילן צו שטאַרבן?”
“אָה, דו ווילסט נישט טאַקע צו שטאַרבן? אָקיי, אַזוי ס׳טאַקע אַ סתירה.”
אָבער לאָמיר זאָגן ער וויל יאָ? קענסט אים גאָרנישט זאָגן, ריכטיק?
קיצור, דאָס איז די נקודה וואָס מ׳דאַרף טראַכטן.
די הויפּט-מסקנא: ליבעראַליזם מאַכט דיך אַ שלעכטערער מענטש
אַזוי עס ווייזט זיך אויס, זייער אינטערעסאַנט, מענטשן זאָגן אָפט אַז ליבעראַליזם, מיט אַנדערע ווערטער, פּלוראַליזם, גלייבן אַז ס׳איז נישטאָ קיין אָביעקטיווע אמת, העלפט צו כאָטש זיין אַ גוטער מענטש.
איך זאָג פאַרקערט: עס מאַכט דיך אַ ערגערער מענטש.
דער איינציגער וועג צו טאַקע זיין אַ גוטער מענטש, אין דעם זין פון ניהול החיים איז צו העלפן, איז צו האָבן אַן אָביעקטיוו, אָביעקטיוו גוט.
אָביעקטיווע אמת איז גאָרנישט, איך האָב נישט ליב דאָס ווערטל. ווי אמת׳דיג גוט, וואָס איז טאַקע גוט, אין קעגנזאַץ צו וואָס דערשיינט צו זיין גוט.
און דעמאָלט קען מען עכט העלפן אַ געזעלשאַפט פאָראויס און נישט, יאָ? נישט ווייל איך וויל האָבן אַ פאָנדאַציע, נישט פאַר קינדער, פּשוט פאָראויס.
—
עד כאן דבריו הקדושים.
אברהם האט זיך מתווכח געווען ווייל ער האט זיי ליב געהאט
https://www.dropbox.com/scl/fi/fyxwh97j1lup5zmfgawj7/SPY094.mp4?rlkey=4s8jp8tlvse7rvwbhtliqf1ym&dl=0