סיכום השיעור 📋
סיכום פון שיעור – רמב״ם הלכות קידוש החודש, פרק ד׳
הלכה א – עיבור השנה: מוסיפין חודש אדר
דברי הרמב״ם: חדשי השנה הם חדשי הלבנה… מ׳איז מוסיף א חודש אחד, און מ׳לייגט נישט צו קיין אנדער חודש נאר אדר. די שנה מעוברת האט צוויי אדר׳ס – אדר ראשון און אדר שני (אדר רבה און אדר זוטא). ועושין אותן השנה שלשה עשר חודש, וזו היא הנקראת שנה מעוברת. דער טעם פון עיבור השנה איז כדי שפסח זאל אויסקומען אין זמן האביב, ווי עס שטייט “שמור את חודש האביב.”
פשט
דער רמב״ם שטעלט אוועק דעם יסוד פון עיבור השנה: ווייל לבנה-חדשים (12 × ~29.5 טעג = ~354 טעג) שטימען נישט מיט א זונען-יאר (~365 טעג), דארף מען מאנכמאל צולייגן א דרייצנטן חודש. מ׳לייגט צו נאר א חודש אדר (נישט קיין אנדער חודש), און דער תכלית איז אז פסח זאל תמיד פאלן אין פרילינג (אביב). דער מקור איז דער פסוק “שמור את חודש האביב.”
חידושים און הסברות
1) וואס טייטשט “שמור” – א דרשה אדער פשוטו של מקרא?
דער פסוק “שמור את חודש האביב” איז דער מקור פון עיבור השנה. אבער מ׳דארף דאך גאר נישט דעם ווארט “שמור” כדי צו וויסן אז פסח דארף זיין אין אביב – דאס שטייט שוין בפירוש אז פסח איז “בחודש האביב.” דער ווארט “שמור” קען פשוט מיינען “היט אפ דעם יום טוב פון פסח.” דער חידוש פון “שמור” איז אבער אז עס איז א מצוה אקטיווע צו זארגן אז פסח זאל אויסקומען אין אביב – דאס הייסט, מ׳דארף אקטיוו מעבר זיין די שנה ווען נייטיג.
2) די סתירה צווישן חדשי הלבנה און זמן האביב – דער יסוד פון עיבור השנה
אין דער תורה שטייט אז חדשים גייען לויט די לבנה (“החודש הזה לכם ראש חדשים” – “כזה ראה וקדש”), און אויך אז ניסן איז דער ערשטער חודש, און אויך אז פסח דארף זיין אין אביב. ווען מ׳גייט נאר לויט לבנה-חדשים, איז די שנה קירצער ווי א זונען-יאר, און פסח וועט זיך אוועקרוקן פון פרילינג (אזוי ווי ביי די מוסלמענער, וואו ראמאדאן וואנדערט דורך אלע סעזאנען). דער עיבור השנה – צולייגן א 13טן חודש – איז דער פתרון צו מאכן אז ביידע זאכן זאלן שטימען: חדשי לבנה און זמן האביב.
3) עיבור השנה איז נישט א מצוה בפני עצמה — נאר א סניף פון קידוש חדשים
דער רמב״ם רעכנט אין ספר המצות „לקדש חודשים ושנים”, אבער אין דעם העדער פון הלכות קידוש החודש שטייט נאר „לידע ולקבוע החודש”. ער זאגט נישט אויף עיבור השנה אז ס׳איז א מצות עשה בפני עצמה. די מצות עשה מן התורה (סעיף ז׳) איז „שיחשבו יודעי העתים” — עיבור השנה איז נאר אינפארמאציע / א פרט אין וויאזוי מ׳פירט אויס דעם קידוש החודש.
4) א ראדיקאלע טענה: עיבור השנה איז נישט באמת נויטיג — ס׳איז א פראדוקט פון „אבסעסיע מיט חשבונות”
דער גאנצער מעכאניזם פון עיבור השנה איז אייגנטלעך א מאטעמאטישער פתרון – מ׳וויל אז די “נאמבערס זאלן שטימען” צווישן לבנה-חדשים און זונען-יאר. אבער די הנחה אז מ׳דארף פונקט 12 חדשים אין א יאר איז א „פאני הנחה”. אין אמת׳ן איז נישטא קיין נאטירלעכע 12-חודש יאר — א זון-יאר האט מער ווי 12 לבנה-חדשים. די ערשטע הלכה אליין זאגט דאס!
אנשטאט עיבור שנה וואלט מען געקענט גיין מיט א פשוט׳ערן סיסטעם: יעדע יאר קוקן ווען חודש האביב קומט, און פון דעמאלטס אנהייבן ציילן – ערשטער חודש = פסח, דריטער = שבועות, זיבעטער = תשרי. דאס איז דער פשוט׳ער פשט פון „החודש הזה לכם ראש חדשים” — נישט א פיקסירטע יערלעכע סייקל, נאר: יעדע יאר ווען חודש האביב קומט, הייב אן צו ציילן. אן דעם וואלט מען נישט געדארפט מאכן א „נייע הנחה שלא כתובה בתורה” אז חודש ראשון מיינט דער דרייצנטער נאך יעדע סייקל.
5) פארוואס קען מען נישט פשוט יעדע יאר אנהייבן פון חודש האביב? — ראיות פון תורה
דאס איז אפגעווארפן געווארן מיט דער טענה אז די תורה רעכנט מיט צוועלף חדשים – עס ווערט דערמאנט אין פארשידענע מקומות (צ.ב. די נשיאים, די חנוכת המזבח מיט 12 טעג, פארשידענע פרשיות וואו ספעציפישע חדשים ווערן אנגערופן). אויב מ׳וואלט נישט געהאט א פיקסירטע צאל חדשים, וואלט מען נישט געקענט רעדן פון “חודש הראשון,” “חודש השני” וכו׳. און קיינמאל שטייט נישט אין תורה א “דרייצנטער חודש” – וואס איז דווקא א ראיה אז בדרך כלל איז א יאר 12 חדשים, און דער 13טער איז נאר א תוספת (עיבור) ווען מ׳דארף.
אבער דאגעגן ווערט געברענגט א ראיה: אין תורה ווערן נישט דערמאנט קיין חדשים צווישן תשרי (זיבעטער חודש) און ניסן. דאס פאסט מיט דער טענה אז ס׳איז נישטא קיין פיקסירטע 12-חודש סייקל — מ׳ציילט נאר פון ניסן ביז תשרי, און דערנאך ווארט מען אויף דעם נעקסטן חודש האביב. (ביי דער מבול שטייען העכערע חודש-נומערן, און אין נביאים יא, אבער אין תורה׳ס מצוות-קאנטעקסט — נישט.)
6) „כזה ראה וקדש” — די לבנה מאכט חדשים, נישט יארן
דער פסוק „כזה ראה וקדש” מאכט די לבנה פאר חדשים — ס׳שטייט נישט אז די לבנה מאכט יארן! די יערלעכע סייקל איז א זון-ענין (סיזאנס), נישט א לבנה-ענין. צו פארלאנגען אז די לבנה-חדשים זאלן אויך מאכן א יערלעכע סייקל איז א צוגעלייגטע דרישה.
7) משל פון זאמד-זייגער: צוויי סייקלען דארפן נישט סינכראניזירט ווערן
שטעל זיך פאר א זאמד-זייגער וואס רעכנט יעדע צוויי וואכן א סייקל. דאס שטימט נישט מיט סיזאנס. אבער דאס מיינט נישט אז מ׳מוז סינכראניזירן — מ׳קען פשוט קוקן ווען דער סיזאן קומט, און דאן וויסן וואו מ׳האלט אין דעם סייקל. אזוי אויך מיט לבנה-חדשים און זון-סיזאנס: מ׳דארף נישט מאכן א פיקסירטע סינכראניזאציע (עיבור). מ׳קען פשוט יעדע יאר קוקן ווען ס׳איז אביב.
8) אנאלאגיע פון ימים טובים און וואכנטעג
אידישע ימים טובים רעכענען זיך נישט מיט וואכנטעג — פסח קען זיין שבת, זונטאג, וואס עס זאל זיין. קיינער האט נישט פארגעשלאגן מ׳זאל „צולייגן פרייטאגס” כדי ימים טובים זאלן אויסקומען אויף א באשטימטן טאג. אזוי אויך — פארוואס מוז מען סינכראניזירן לבנה-חדשים מיט זון-יארן? מ׳קען לאזן ביידע סייקלען לויפן אומאפהענגיק.
9) קריטיק אויף רמב״ן׳ס הסבר
דער רמב״ן מאכט עס „כל דניחא” — אז אן עיבור וואלט מען געווען ווי די מוסלעמענער (וואו ראמאדאן וואנדערט דורך אלע סיזאנס). אבער דאגעגן: די מוסלעמענער זענען אויך „צו אויסגערעכנט” — זיי וואלטן אויך געקענט פשוט מאכן אז ראמאדאן איז יעדע מאל דער חודש הסמוך לספרינג, אן א פארמעלע עיבור-סיסטעם.
10) דער יסוד׳דיגער חידוש: אן עיבור וואלט געווען אן אנדערע קאנצעפט פון צייט
אן א פיקסירטן קאלענדער — וואו א לאקאלער בית דין יעדע יאר מאכט אפ ווען ס׳איז ניסן — האט מען אן אנדערע קאנצעפט פון צייט בכלל. מ׳קען נישט דרוקן קאלענדערס פאר יארן פאראויס, מ׳קען נישט מאכן עקספּיריישאן דייטס. אבער דאס איז נישט א פראבלעם — דאס איז ווי עס איז געווען! אפילו ביי עיבור שנה דורך בית דין האט מען נישט געוואוסט פאראויס אויב די יאר האט 12 אדער 13 חדשים. יעדע יאר איז געווען א ועד/מיטינג. דער חשבון קבוע איז ערשט אסאך שפעטער.
—
[דיגרעסיע: דער חילוק צווישן קראים און חז״ל בנוגע עיבור השנה און אויטאריטעט]
קראים האבן נישט אנגענומען דעם מעכאניזם פון עיבור השנה דורך חכמים. זייער שיטה איז “דרשו בתורה” – יעדער איד קוקט אליין אין חומש און טוט וואס ער פארשטייט. זיי האבן נישט קיין central authority, נישט קיין בית דין וואס קובע איז דעם לוח. אידעאליש זאל יעדער איד אליין גיין טשעקן די לבנה.
דאס ברענגט צו א פאראדאקסאלע רעזולטאט: די קראים, וואס האבן געוואלט אוועקנעמען מאכט פון חכמים, דארפן דווקא מער אויטאריטעט יעדע יאר מחדש – ווייל זיי האבן נישט קיין פיקסירטן לוח פאר דורות, און דארפן יעדעס יאר באשטימען ווען דער חודש איז לויט עדות און באאבאכטונג.
ביי אונז, דורך דעם אז חז״ל האבן אוועקגעשטעלט א לוח קבוע (לוח פון הלל השני), האבן מיר שוין א לוח פאר אייביג – וואס גיט אייגנטלעך ווייניגער “מאכט” צו א צענטראלע אויטאריטעט אין יעדן דור. דער רמב״ם׳ס שיטה איז אז דער בית דין האט א ספעציעלע סמכות וואס קומט פון תורה שבעל פה – דאס איז נישט סתם א “רעפרעזענטאציע” פון מענטשן וואס קענען לערנען חומש (ווי ביי קראים), נאר אן אפענע קאמפעטיציע וואו דער גרעסטער גדול בתורה באקומט די אויטאריטעט. דאס איז א פונדאמענטאל אנדערע סאציאלע סטרוקטור.
אין ריאליטי זענען רבנים אסאך מער rigid ווי קראים — נישט ווי מענטשן מיינען. ביי אונז איז דא צען טויזנט ספרים, נישט נאר איין חומש, און אסאך זאכן זענען שוין פארפעסטיגט (חשבון קבוע, חתימת התלמוד) וואס קיינער קען נישט טוישן.
תמלול מלא 📝
רמב״ם הלכות קידוש החודש פרק ד׳ – עיבור השנה
הלכה א: מוסיפין חודש אחד – אדר
Speaker 1: און יעצט פון הייליגן רמב״ם, די נעקסטע פרק האט זיך אנגעהויבן, יא, פרק ד׳ פון הלכות קידוש החודש. דער פרק איז יעצט געווען איבער חדשים, גייט? איבער שנה. יא.
וואס טייטשט ער אן עיבור שנה? לשנה וואס האט אן עקסטערע חודש. איך האב געדרוקט, איך האב געדרוקט, און ער ווערט געבוירן א קליינע אדר. פון דעם איז דא פורים קטן. איך וואלט אנגעהויבן געוואלט שוין דערמאנט די עצם זאך אז מ׳איז מוסיפין חודש אחד. יא, ער גייט אריינגיין אין די דעטאלעס.
ואין מוסיפין לעולם אלא אדר. מ׳לייגט נישט צו נאר א חודש אדר. ס׳איז אינטערעסאנט דאס וואס מ׳רופט עס אדר. וואלט דאס הייסן… חודש הייסט נישט. וואס איז דאס? וואס איז דאס? ואותה שנה, צוויי אדרא, אדרא ראשון ואדרא שני, אדרא רבה און אדרא זוטא.
ומה מספר חודש זה לזמן האביב? כדי שיהא הפסח באותה הזמן, אז פסח זאל זיין אין די זמן האביב, שנאמר שמור את חודש האביב שיהא חודש זה בזמן האביב. אזוי האט מען געלערנט פשט שמור. היט אפ אז דער יום טוב זאל טאקע אויסקומען אין אביב.
דיסקוסיע: דער מקור פון עיבור השנה – וואס לערנט מען פון “שמור”?
Speaker 2: ס׳איז די זעלבע זאך, אבער אן זאגן די דרשה האט מען נאך אלץ געקענט ארויסלערנען אז מ׳זעט אז פסח ווערט אנגערופן א יום טוב אין אביב, זעט מען אז מ׳דארף… ס׳דארף שטימען, אן זאגן שמור. שמור קען ווייטער טייטשן היט די יום טוב פון פסח. אבער דאס וואס ער רופט אן די יום טוב פסח, יום טוב פון חודש אביב, ערגעץ וואו גייט עס ווערן אום זומער, און ס׳גייט ווערן נאכדעם אין ווינטער, ס׳גייט זיך פריער אריינציגע צייט, אזוי ווי רמב״ם, יא?
Speaker 1: אבער זאל דאס זיין נאר אביב? ווייל ס׳שטייט אויך אז פסח איז בחודש הראשון? דאס איז וואס מ׳רעדט דאך פון די יום טוב.
Speaker 2: וואו שטייט שמור את חודש אביב? וואס שטייט פארדעם און נאכדעם?
Speaker 1: שמור את חודש אביב איז נישט… נישט אויסזעט אז מ׳רעדט פון יום טוב פסח?
Speaker 2: יא, אבער מ׳רעדט, ס׳שטייט נישט גארנישט וועגן חודש.
Speaker 1: אבער אויף אביב?
Speaker 2: צדיק שטייט אז חודש אביב ווילסטו מאכן פסח. דאס איז פשוט׳ע טייטש.
Speaker 1: נו, מ׳מיינט אז פסח דארף זיין א חודש אביב. ווייל וואס שמור? שמור קען ווייטער מיינען. איך וויל זאגן, מ׳דארף נישט פארדרייען די פשוטות פון פסוק פון שמור כדי ארויסלערנען אז פסח דארף זיין אן אביב. דאס איז נישט קיין מחלוקת. די שאלה איז, קיינער איז נישט בחילוק אז פסח זאל זיין אן אביב. איך האלט צו לכבוד דעם, זאל מען מאכן חדשים און עיבור חדשים.
דיסקוסיע: פארוואס דארף מען עיבור? די סתירה צווישן חדשי לבנה און זמן האביב
Speaker 2: וואס דען זאל זיין פסח? פסח איז דאך אין ראש החודש. החודשים, דער ערשטער חודש, און ס׳איז אביב, דער ערשטער חודש איז אביב. וואו שטייט אז ס׳דארף אויך גיין מיט די חדשים? אז מ׳גייט נאר מיט די יארן.
Speaker 1: אבער דאס האבן מיר דאך שוין עסטעבלישט פון די רמב״ם׳ס הלכה וואס זאגט, אז כאטש אזוי מיט די ראש חדשים, אז מ׳גייט מיט די מולד הלבנה, “כזה ראה וקדש”. און מיר האבן גערעדט וועגן דעם, ראה, וואו טרעפט מען אז ס׳מוז זיין מיט די לבנה? “החודש הזה לכם ראש חדשים”, און אויך “החודש הזה לכם ראש חדשים ראשון הוא לכם לחודשי השנה”.
Speaker 2: אבער אגען, אפילו דעמאלטס האבן מיר נישט קיין מקור פאר צולייגן א חודש.
Speaker 1: קענסטו זאגן?
Speaker 2: דו האסט דעמאלטס האבן געטון?
Speaker 1: אה, מ׳האט צוגעלייגט טעג.
Speaker 2: מ׳האט צוגעלייגט טעג.
Speaker 1: מ׳דארף נישט צוגעלייגן טעג. ראה, מ׳דארף עפעס טון אז פסח זאל זיין אין…
Speaker 2: מ׳דארף נישט גארנישט טון, צדיק. יעדע יאר, די חודש, יענע חודש הלבנה, וואס פאלט די חודש אויף, מאכט מען פסח.
Speaker 1: דו האסט מחליט געווען אז ס׳דארף אויך זיין די ערשטע חודש.
Speaker 2: יא, ס׳שטייט נישט אז ס׳דארף זיין די ערשטע חודש.
Speaker 1: יא, ס׳שטייט נישט אז ס׳דארף שטימען מיט די ערשטע חודש.
Speaker 2: און ס׳שטייט ווייטער, און דעמאלטס ברענגט מען פאר פסח.
דיסקוסיע: די מקורות פאר צוועלף חדשים און די נויטווענדיגקייט פון עיבור
Speaker 1: אין די פרשה פון שמור, ס׳שטייט א חודש זה לכם ראש חדשים. ס׳איז דא פרשיות וואס שטייט וועלכע חודש יעדע קרבן חודש זאל זיין. די ענין איז עקטשועלי נאר צוויי פרשיות, סיי פאר ויקרא און סיי פאר במדבר. ס׳איז דא אנדערע פרשיות וואס שטייט נאר אין וועלכע סעזאן אלעס זאל זיין. אקעי?
יעצט, דו פרעגסט פון איינער, כאילו ס׳איז דא א סתירה צווישן די צוויי פרשיות. איינמאל שטייט וועלכע סעזאן זאל זיין, און איינמאל שטייט וועלכע חודש זאל זיין. אקעי. מ׳קען מאכן ביידע. מ׳קען מאכן אז די חדשים זאלן אלעמאל זיך אנהייבן פון די סעזאנען.
Speaker 2: לאמיר מאכן א פשוט׳ע זאך, יעדע יאר, חודש אביב, דעמאלטס וועט זיך אנהייבן די חדשים. ווען ס׳ענדיגט זיך, שטייט נישט ווען ס׳ענדיגט זיך. איך וועל זיין אז ס׳דארף זיין א… און מ׳וועט מאכן א עיבור, לערנט מען ארויס פון שמור, אז ס׳איז א מצוה וואס מ׳זאל טון דעם.
Speaker 1: לכאורה, אז נישט וואס דו קענסט סתם מאכן בחודש אביב, פארשטייסט? לויט די פשוט׳ע פשט. דאס איז די פשוט׳ע פשט. אבער וועגן דעם אמת איז מיר שווער, ווייל לאמיר דיר זאגן וואס איך וויל דיר זאגן.
לאמיר זאגן, אויב איינער האלט אז ס׳איז א מצוה צו מאכן די עיבור השנה, און איינער וויל עס אויסרעכענען אלס א מצות עשה, אן עקסטערע מצוה, איך שטייט פארוואס ער וויל שמור. אבער אויב האט מען נישט קיין מצוה, קען מען זאגן אזוי: אז די חכמים האבן די דזשאב צו מאכן אז אביב זאל זיין אויך אין ניסן און אויך אין ראש השנה, פעלט אויס.
Speaker 2: ס׳פעלט יא אויס, ווייל אונז ווייסן, איך ווייס נאך נישט וואס דו קענסט עס זאגן, און די חכמים האבן געזאגט אז דאס איז די בעסטע עצה, מ׳זאל צולייגן עיבור שנה.
Speaker 1: ס׳פעלט נישט אויס, עיבור שנה פעלט נאר אויס אויב ס׳איז קורסט אז די חשבון זאל שטימען פון האל. אויב דו דארפסט שוין אז די חשבון זאל שטימען, קענסטו פון דעם. אבער איך זאג, דאס אז די חשבון זאל שטימען, קען מען אונז וויסן אן דעם אז מ׳זאל זאגן אז שמור טייטשט עפעס א מצוה וואס זאל זיין.
Speaker 2: ניין, אונז קענען נישט.
Speaker 1: פארוואס?
Speaker 2: ווייל אונז קענען יא וויסן אז… איינמאל די חכמים וועלן זאגן אז לייגן אראפ די הנחה. סאו מיר נישט. איינס אז ניסן איז ראש חדשים, און איינס אז מ׳איז מקריב די קרבן פסח אין ניסן, און איינס אז ניסן איז אן אביב. די ביידע זאכן איז שטימער.
יו טעיק אט א דיפערענט הנחה, די יאר דארף גיין לויט די זון, די זון, די זון, איך וועל דיר זאגן פארוואס ס׳שטייט טויזנט מאל, ווייל ס׳שטייט אזוי פיל מאל אין די תורה אז מ׳זאל טון צוועלף וועגן צוועלף חדשים. לאמיך נאך טרייען צו דערמאנען. ס׳שטייט נישט אויף די נשיאים אז יעדע חודש האט א נשיא געהאט עפעס א… ס׳שטייט נישט עפעס אזא סארט זאך ערגעץ וואו? די חנוכה האבן געהאט צוועלף טעג, אבער ס׳איז נישט געווען גארנישט צו טיילן אין צוועלף, און יעדע חודש זאל אן אנדערע שבט האבן עפעס אזא זכות אין בית המקדש, אדער מאיר רבינו, אין די תורה האט זיך געווארן. אקעי, סאו…
אויב איינער מאכט א חשבון אז אין די תורה ווערט אויסגערעכנט יעדע איינציגסטע חודש, און ס׳קומט אויס פון צוועלף חדשים, און ער האט נישט געהאט. אויב דאס קען מען פרעגן, און קאפוווייטשט, אויב מ׳טשעקט תנ״ך, קומט שרייט אלע צוועלף חדשים.
Speaker 1: אין די תורה אליין שטייט וועלכע חדשים? וועלכע לשון פעלט פון די תורה?
Speaker 2: ס׳שטייט דאך אסאך מאל.
Speaker 1: אויב דאס איז… ס׳שטייט נישט. די אלע ספורים און די ווארט קומט נישט ארויס אז ס׳ווערט געווען דערווענט אלע צוועלף חדשים. איך מיין גראדע אז די תורה קיינס שטייט אין די תורה, און די מבול און צווישן אלע זאכן צוזאמען.
Speaker 2: איין מינוט, איין מינוט. די מבול שטייט חדשים.
Speaker 1: זאג דיר אז ס׳שטייט נישט. דאס וואס דו זוכסט וועלן שטיין שטייט נישט. און אגעין, אפילו אויב דו זאגסט אזוי, דארף איך געדענקען, אויב דאס איז א ראיה, איז דאס א ראיה להיפך, ווייל ס׳שטייט קיינמאל נישט דרייצנטער חודש. אויב אזוי איז א ראיה ברורה אז מ׳קען נישט מאכן דרייצן חדשים, רייט?
Speaker 2: אה, ס׳איז דא נמרו אז עיבור החודש איז געשען ערגעץ וואו, א חודש…
Speaker 1: ניין, רבונו של עולם, קלער, איך האב געזאגט אז אין מדבר איז שוין געווען עיבור חדשים.
Speaker 2: העלאו, מיר מאכן א דרשה פון א פסוק, דאס איז די גאנצע פראבלעם. ס׳איז א מצוה וואס דער אייבערשטער האט געגעבן, איך ווייס נישט, ס׳איז דא א מדבר אין ארץ ישראל.
Speaker 1: ניין, ניין, ניין. צו זאגן אז אונז טוען וואס אונז ווילן, דאס דארף מען נישט קיין פסוק. די פסוק דארף נאר צו טענה׳ן אז די תכלית איז… אז ס׳קומט פון די תכלית. עס איז ביכלער. מ׳קען מיינט אז תכלית איז אויב ס׳וואלט נישט דאס וואס די מוסולמענער מאכן אז די חודש ריקט אוועק אזא פארניע זאך. מ׳דארף עס נישט טון. ס׳קען גרינגערהייט זיין אין די ערשטע חודש. הייבן די קריאת. יעדע יאר מאל רעכענען נאכאמאל, זיי קערן שוין חשבונות.
דיסקוסיע: אלטערנאטיווע שיטה – אנהייבן יעדע יאר פון חודש אביב
Speaker 2: דאס וואס מ׳מאכט אז ס׳איז נישט קיין חדשים פון מוילן. זיי האבן נישט יעדע חודש די זעלבע מאנט פון טעג. וואס טוען זיי?
Speaker 1: ניין, חדשים איז די לבנה. אבער די חודש אביב הייבט זיך עס אן. יעדע יאר, מ׳גייט טשעקן ווען ס׳איז חודש אביב, און דעמאלטס איז ערשטע חודש, א גוטן טאג, מ׳מאכט נישט קיין חשבון.
Speaker 2: אה, דער חודש אביב איז אויך קובע דער ראש חדשים.
Speaker 1: איך קען הערן פון וואו זיי קומען, אז ווען די זון קומט ארויס שטארק, אדער וואטעווער ס׳איז, האט עפעס מיט נעיטשער, ווען דו פילסט פרילינג, דעמאלטס איז דער ראש חדשים.
Speaker 2: אה, ווען אביב איז די צייט שלום, ווען די תבואות איז גרייט, ווען די תבואות זענען גרייט, דעמאלטס, יענער איז חודש, יענער לבנה, יענער מאל וואס קומט א נייע לבנה, דעמאלטס איז חודש אביב, א גוטן טאג. די גאנצע הייליגע חודש עיבור איז געווען.
Speaker 1: ס׳איז נישט דאס. ס׳איז נישט… אונז מאכן אין חודש עיבור אז אפיקא, ווען נישט וואלט מען געווען מוסלמענער.
Speaker 2: ניין, ווען נישט וואלט עס געווען קראים. זיי האבן פסח אלעמאל אין די ספרינג. אן די שמור, עס. חודש עיבור איז נאר אן עקסעשאן פון מעטעמיטישאנס.
Speaker 1: האבן מיר הערט פארוואס האבן די קראים נישט געקענט אפווענדן די גאנצע הנחה פון צוועלף חדשים אזוי ווי דו זאגסט?
Speaker 2: זיי מוז יא נעמען. זיי מוז יא נעמען. זיי מוז יא נעמען מאכן אז ס׳קומט אמאל אויף דרייצן חדשים אדער אמאל נישט. וואס זיי האבן נישט געטון. סאו דארף מען איין לעדזשענדע אז… אז דער חודש פון ניסן זאל זיין דער ערשטער חודש, און ס׳זאל זיין אין אביב, ס׳זאל זיין אין ספרינג. עס איז אסאך כלל אז מען הייבט אן פיילן די יאר פון דעמאלטס, מען ווייסט נישט צו די דרייצנסטע פון פריער אדער צוועלפטע פון פריער. דאס האלטסטינג דארף מען מאכן דעם חודש עיבור, אדער אמאל, יא, די גאנצע זאך וואס איז… זיי האבן נישט קיין לוח פאר אסאך יארן פארוואס?
Speaker 1: ניין, זיי האבן נישט. די עדות קובעים?
Speaker 2: ס׳איז א שיינע זאך, ווייל ס׳מאכט מען דארף זיין מער קאנעקטעד, מען דארף אריינקאלן די חכם.
Speaker 1: זייער גוט. ווייל טוט מען זען צו מען דארף א לוח.
דיגרעסיע: קראים, חכמים, און די סאציאלע סטרוקטור פון קביעת החודש
Speaker 2: איך זאג דאך, די גאנצע זאך פון מאכן א חודש עיבור אין די וועג וואס אונז זאגן איז אן אבסעסיע פון מאטעמאטישן, ס׳דארף מען די נאמבערס זאלן שטימען. קומט אויס א ריעלע זאך אז די קראים וואס האבן געוואלט אוועקנעמען פון די חכמים, וועלן געבן מער פאוער צו די חכמים, און וועלן געבן דורי דורות, ווייל אונז האבן שוין א לוח פאר אייביג, און זיי דארפן א גאנצע צייט קובע זיין די חודש. דאס איז אוי, דאס פאראויס איז אוי.
Speaker 1: זייער אינטערעסאנטע שאלה. זיי די קראים זענען אסאך מער, אויב דו ווילסט אז דו זאגסט די תורה אז תורה שבעל פה מיינט אז די אידן… די ענין איז אז די רמב״ם מאכט א סעלמאן אז זיי האבן נישט קיין סענטראלע אויטאריטי. די קראים זאגן אז יעדער איד, דאס איז א פראבלעם, די קראים זאגן אז יעדער איד האט א רעכט. קראים האבן אנגעזאגט, דרשו בתורה אין פון רבי, חפשו באורייתא, קוקטס גוט אין די חומש און טוטס וואס ס׳שטייט.
Speaker 2: מילא יעדער איד, יעדער דור פון קראים, קראים אין די חומש און מאכטס. וואס איז ווי מיינטלוטראג?
Speaker 1: ניין, ניין, ס׳איז נאך אלץ זייער אנדערש, ווייל דער בית דין וועט זיין אפישיעלי נאר א רעפרעזענטעישאן וואס ביידע קענען לערנען חומש. ער איז אן עלטערע מענטש, ער איז אן עולה מענטש, לאמיר אים געבן די ראש הקהל דזשאב. מה שאין כן ביי אונז איז עס אן אפן קאמפעטישן. דער וואס איז דער גרעסטער גדול בתורה, פארשטייסט, ס׳איז זייער אן אנדערע מין אין א סאציאלע סטרוקטור.
דיגרעסיע: קראים vs. רבנישע אידן — אויטאריטעט און קאלענדער
Speaker 1:
די קראים זענען, actually די קראים זענען מער rigid ווי אונז. The only thing איז אז זיי האבן נישט קיין central authority. ווייל די קראים זאגן אז יעדער איד, דאס איז א פראבלעם מיט די קראים. די קראים זאגן נישט אז דו דארפסט א בית דין. די קראים זאגן אז יעדער איד האט א רעכט. די קראים האבן אנגעהויבן געזאגט, “דרשו בתורה היטב”, “חפשו באורייתא”, something like that. קוקט גוט אין די חומש און טוט וואס ס׳שטייט. מיינט אז יעדער איד, יעדער דור פון קראים, קען לערנען חומש און מאכן וואס ער וויל.
און ס׳איז נישטא קיין געוויסע authority, א בית דין וואס מאכט די נייע יאר. ס׳איז נישטא קיין פראבלעם. דו פארשטייסט? ס׳איז זייער אנדערש, ווייל די בית דין איז דאך נאר א representation אז זיי קענען לערנען חומש. ער איז אן עלטערער מענטש, ער איז א וואוילער מענטש, לאמיר אים געבן די ראש הקהל דזשאב. מה שאין כן ביי אונז איז עס אן אפענע קאמפעטישן, אז דער וואס איז דער גרעסטער גדול בתורה… דו פארשטייסט? ס׳איז זייער אן אנדערע מין ענין.
און אין reality, למשל דו רעדסט וועגן די לוח, at least זינט מ׳האט מחליט געווען אז ס׳איז דא א חשבון קבוע, זענען די רבנים אסאך מער rigid ווי די קראים, נישט די opposite ווי אידן האבן ליב צו זאגן sometimes. דאס איז די reality. און די זעלבע זאך, איך טו מיר א תלמיד, די רעגולאציעס וואס דו האסט פון א תלמיד, אונז זענען אסאך מער סטאק ווי זיי.
אבער נישט אזוי פשוט, נאר פון די אנדערע זייט איז עס א שטיקל open game, אז ווער ס׳וואקסט אויס דער גרעסטער גדול בתורה… ס׳גייט נישט אז די בית דין איז סתם אז אפאר מענטשן האבן אפגעמאכט ווער ס׳איז. נאר ביי אונזער וועג, אז דער חכם וואס האט רעכט איז דער וואס קען די בעסטע דיר זאגן וואס שטייט אין רמב״ם און שולחן ערוך און וואס די מנהג איז. און אין א וועג אבער עפנט עס אז די קאמפעטישן קען אויך זיין, איינער איז א תלמיד חכם און זאגט “איך בין דער מנהיג”.
מה שאין כן ביי די קראים איז, בסך הכל דארפן זיי האבן אן אפיס וואס זאל מאכן די לוח. ס׳איז בכלל נישט קלאר אז מ׳דארף אן אפיס. ס׳איז נישטא קיין אפיס. יעדער איד זאל גיין טשעקן די לבנה. אקעי, ס׳איז א פראבלעם. ניין, of course, no קהילה actually runs that way, that’s why they’re not… אבער ideally איז עס דאס. אונז זענען אסאך מער סטאק ווי זיי, of course. איך זאג נישט.
אויף א וועג זענען מיר אונזער ווייניגער סטאק, ווייל ס׳איז אביסל דעמאקראטיש, ווייל אויב דו לערנסט בעסער אפ אלע גמרות מיט אלע ספרים וואס איז דא, ביסטו דער נעקסטער גדול. ניין, דו ביסט נישט, צדיק, ווייל דו קענסט נישט, קיין איד קען נישט היינט טוישן די לוח. און קיין איד קען נישט היינט טוישן זאכן וואס דער רמב״ם האט געמאכט ווען ס׳איז א בעסערע און א גוטע פאר חתימת התלמוד.
יו קען, און די קראים יו קוד, ס׳איז דאך נאר חומש. דו האסט נאר איין בוק, ס׳איז דא צען טויזנט בוקס אינעם, און ס׳איז קודם כל. און די צווייטע זאך, דו האסט אסאך מער זאכן וואס זענען שוין קבועות, דו קענסט זיך נישט טוישן. יעצט, אין ריאליטי, אופקאורס, קראים אויך מסתבך מיט די אלע זאכן, אבער די ריאליטי איז אז ס׳איז נישט אמת. דאס וואס אונז האבן נישט צו זאגן אז קראים זענען אסאך מער סטאק אין שטותים וואס אונז וואלטן נישט געווען.
דער רמב״ם׳ס הסבר: פארוואס דארף מען עיבור השנה?
Speaker 1:
יעצט צוריק צו די נושא. די פוינט וואס איך ברענג ארויס איז לכאורה, איך ווייס נישט אויב איך בין גערעכט, אבער ס׳זעט מיר אויס אז די איידיע פון עיבור איז נישט צו זיין אז נישט פסח זאל געפאלן אין די זומער. קיינער מאכט נישט פסח אין די זומער, אין די ווינטער, אזוי ווי די מוסולמענער. די מוסולמענער זענען פאני. און די מעלה איז צו זאגן אז זיי זאלן טון די עיבור השנה אזוי ווי חז״ל האבן קובע געווען. דאס וואס זאל מאכן פונקט די פלאן א דרייצן חודש, זאל זיין א בעיסיס איז אן אבסעשן פון חשבונות, מענטשן וואס דארפן אז די חשבון זאל שטימען. אויב מ׳דארף נישט די חשבון זאל שטימען, וואלט מען נישט געדארפט קיין עיבור השנה. ס׳איז נאר ריעלי דאס וואס דו פארשטייסט וואס דו זאגסט.
עיבור השנה איז א סניף פון קידוש חדשים, נישט א מצוה בפני עצמה
Speaker 1:
לאמיר פרעגן, עיבור השנה איז א מצוה, א סניף פון די מצוה וואס דער רמב״ם האט אויפגערעכנט. “לידע ולקבוע”, אבער אין מצות ספר המצות שטייט “לקדש חודשים ושנים”. און דא אין די מצות, אין די העדער שטייט נאר “חודשים”. “לידע ולקבוע החודש”, איז אזוי ווי דאס איז די מצוה. אין ספר המצות שטייט די לשון. איך האב דאך אינעווייניג די לשון פון די רמב״ם.
איז די ערשטע שטיקל איז נאר א שטיקל אינפארמאציע פון וויאזוי זאכן זענען. סאו די ערשטע מאל ווען ער רעדט פון עפעס א מצוה, איז ווען ער זאגט דא “ועושין אותן השנה שלשה עשר חודש”. און דער אייבערשטער וועט עס אויסקומען. איך וויל נישט פונקטליך וואס די מצוה איז. ער זאגט נישט קיין מצות עשה מן התורה. קוק, מצות עשה מן התורה איז סעיף ז׳ “שיחשבו יודעי העתים” וכו׳. און ווי זאגט ער, דאס איז מצות עשה. ער זאגט נישט דא אויף די עיבור השנה אז ס׳איז א מצות עשה.
אזוי זאגט דער רמב״ם, “ולא יתפסו החודש הזה אלא בפסח גמור חמה”. וואס איז נישט ריכטיג. דו זאגסט אז דאס איז נישט ריכטיג, ווייל מ׳קען נישט צולייגן חודשים פלעין. פארשטייסטו מיר?
א ראדיקאלע טענה: עיבור איז נישט נויטיג — ס׳איז א פראדוקט פון אבסעסיע מיט חשבונות
Speaker 1:
ער זאגט אז ס׳איז א פאני הנחה אז ס׳איז נאר געמאכט צו זיין צוועלף חדשים אין א יאר. די ערשטע מצוה הייבט זיך אן מיט דעם אז ס׳איז נישט דא צוועלף חדשים אין א יאר. דעפענדס וואס דו קאלסט א יאר. איז דא אזא זאך ווי א יאר, וואס מיינט די סעזענס פון די זון? איז אוודאי נישט נאר דא צוועלף חדשים יעדע יאר. ס׳איז דא אביסל מער. אזוי איז עס. פארוואס וואלט מען געמאכט אזא פאני הנחה אז ס׳איז נאר דא צוועלף חדשים אין א יאר?
איינמאל די מצוה איז אז ס׳זאל זיין געוואנדן אין די לבנה און אויך אין די זון, מוז מען אנקומען צו עפעס א פשרה, צו עפעס אן עצה. און די מצוה איז אז די עצה זאל זיין וואס מ׳רופט אן עיבור שנה.
קשיא: וואס איז דער יסוד פון “חודש ראשון”?
Speaker 1:
איך פרעג אבער א שאלה דא. דער רמב״ם מאכט א סענס אז טאמער וואלט מען נישט געמאכט עיבור שנה, וואלט מען געמאכט א נייע הנחה שלא כתובה בתורה, אז חודש ראשון מיינט דער דרייצנטער נאך יעדע דרייצנטער סייקל. ווער האט דאס געזאגט? אפשר מיינט עס חודש ראשון ווען מ׳הייבט אן די יאר. דאס הייסט דאך חודש זריעת עדשים.
איך מיין אז די פשוט׳ע וועג פון טראכטן איז אז ס׳איז דא א זאך וואס הייסט א קאלענדאר, און ס׳איז קאנסיסטענט. צו זאגן אז יעדער יאר מאכט מען אפ ווען ס׳איז די נייע חודש איז אליין א חידוש. דאס זאגן די גוים זייער גוט, ווייל דאס איז נישט נעטשור, דאס איז נאך נישט באשאפן. די איינציגע וועג וויאזוי אונז קענען יא… דאס איז נישט באשאפן ביי זאכן. איך זאג, דאס איז נאך זיין אויטאמאטיש.
לאמיר קלארפן. קען נאר זיין די וועג. דאס וואס דו זאגסט איז עפעס א זייער אנדערע נוסח, מער א שורש׳דיגע נוסח, אז ס׳איז נישטא קיין סדר השנה. דו קענסט נישט דריקן קיין קעלנדערס פאר יארן פאראויס.
דיסקוסיע: קען מען מאכן קאלענדערס פאראויס?
Speaker 2:
ביי די וועי, די רמב״ם, אין די עיבור שנה פון די בית דין קומט מען אויף נישט קיין קעלנדערס. ס׳איז די קלער. דאס אז מ׳האט א קעלנדער, דאס איז א סאך שפעטער, אפילו אין די עיבור שנה. אין די עיבור שנה קען מען יא?
Speaker 1:
ניין, מ׳קען נישט. אבער ס׳איז דאך די בחשבון יורה מיט די סיזען, ווייל די סיזען אליין איז… נישט ריכטיג. דאס איז ווען מיר האבן אן אקעלנדערס, דאס איז אן אנדערע זאך. מ׳דארף נישט קיין קעלנדערס. מ׳דארף נישט קיין דריקן א קעלנדער פאר יארן פאראויס. און נאמבער 1, און נאמבער 2.
דאס איז די איידיע. ס׳איז נישט די איידיע. די איידיע פון איבערשטאנען איז נישט אז מ׳זאל קענען האבן א קאלענדער. שקענען מיר! ס׳איז נישט מער קיין קאלענדער אמאל געציילט. וואס איז דאך איינקויג אויף א זאך? נישט די איידיע.
חידוש: אן עיבור וואלט געווען אן אנדערע קאנצעפט פון צייט
Speaker 1:
איך זאג, אבער די וועג וויאזוי א מענטש קוקט אויס צייט, א מענטש׳ס קאנצעפט פון צייט וואס לעבט אין א פלאץ, וואו ס׳איז דא א קביעות׳דיגע סדר, און א מענטש ווי די לאקאל בירגערמייסטער מאכט אפ וועלכע חודש ווען איז א נייע יאר, איז ער אן אנדערע קאנצעפט פון צייט בכלל. מ׳קען נישט מאכן קיין עקספירעישאן. ס׳איז נישט געווען א סדר קבוע, נישט פאר די חדשים און נישט פאר די שנים.
דער ענין שטייט אין דער רמב״ם, א מצוה לאדר ראשונים מיינט עס נישט מצוה, נאר ס׳איז נישט דא אזא מצוה. ס׳איז נישט דא אזא מצוה. ס׳איז יא געווען, ווייל איינמאל מ׳רעכנט חדשים צוזאמען מיט יארן, איז דא א בהער, ס׳קען זיין א טאג ארויף, א טאג ארויף. ניין, מ׳האט נישט געוואוסט אויב די יאר האט דרייצן חדשים אויף צוועלף חדשים פאראויס.
Speaker 2:
פארוואס דו זאגסט, ס׳איז געווען א ועד יעדע יאר.
Speaker 1:
יעדע יאר? אוודאי, אוודאי, אוודאי, היינט איז דא א חשבון וואס ס׳איז נישט געווען איינמאל אין די דריטע יאר, קומט עס אויס בערך. די פאקט איז נישט אזוי. די פאקט איז נישט אזוי. די פאקט איז אז ס׳איז געווען יא, א מיטינג יעדע יאר מ׳האט געדארפט… דאס איז נאמבער 1. דעטס נאו אז די איבערשטענע טוט אויף. און צווייטנס, בכלל נישט פאני, דארפסטו געדענקען.
משל פון זאמד-זייגער: צוויי סייקלען דארפן נישט סינכראניזירט ווערן
Speaker 1:
שטעל דיר פאר, איך וויל דיר מסביר זיין, שטעל דיר פאר איך האב א זאמד זייגער. די זאמד זייגער רעכנט צוויי וואכן, אקעי? יעדע צוויי וואכן, מ׳קען עס איבערדרייען, רעכנט צוויי וואכן, אקעי? יעצט, ס׳שטימט נישט מיט די סיזענס, רייט? כמשל, סיזענס רעכענט זיך נישט מיט מיין זייגער. מיין זייגער האט זיך מיין סייגער, ער רעכנט יעדע אכט טעג, איך ווייס נישט, ער האט עפעס א סייקל וואס ער האט, רייט? מיינט נאך אלץ נישט אז איך קען נישט קאנעקטן צו די צוויי זאכן. ס׳איז נישטא קיין שום ריזען אז איך וועל מוזן זיין סטאק אין איינעם.
אויב איינער זאגט מיר, יצחק, איך וויל דיך טרעפן נעקסטע יאר, דו האסט א זאך וואס דרייט זיך, ס׳איז א סייקל? לאמיר זאגן, איך האב א סייזענס, יעדע צוואנציק טעג מאכט עס א סייקל. איך ווייס נישט.
Speaker 2:
ניין, דו וואלסט געזאגט אז דו האסט ביי די ניינטע פרק בשמונה פרקים, און ער ווייסט אז דאס קומט אויס יענער וואך.
Speaker 1:
ס׳איז א סייקל וואס פארט. אקעי? יעצט זאג איך דיר, דו ווייסט דאך אויך ווי סייזענס, רייט? סאו די ערשטע סייקל פון די לאמיר זיך טרעפן, וועל איך וויסן פונקטליך ווען ס׳זאל קומען יעדע מאל. ס׳איז נישט קאמפליקירט. איך וועל קוקן ווען ס׳ווערט ווערן ארום, וועל איך געבן א קוק, אקעי, נישט היינט, ווייל היינט האלט מען נאך דאס פריער, נאך א צוויי טאג ווען ס׳הייבט זיך אן מיין סייקל. פארשטייסט? ס׳געבט נאר א פרט אין יענץ. ס׳מאכט נישט אז וועגן דעם וועט מען האבן א נייע סייקל נאר פון דאס ציילן וויפיל מאל דאס האט זיך געדענט. דאס וואלט געווען א נארמאלע זאך.
דער פשוט׳ער פשט פון “החודש הזה לכם ראש חדשים”
Speaker 1:
און דאס איז אויך די פשוט׳ע פשט פון דעם פסוק החודש הזה לכם ראש חדשים. טראכט אריין, ווי אונז לערנען מאכט נישט קיין סענס. וואס מיינט אזא חילוק וועלכע נאמבער מ׳רופט עס? דער רבי מאן מאכט א גאנצע נאמבער. ס׳מיינט זייער פשוט. ס׳איז נישטא קיין יערליכע סייקל. יעדע יאר ווען ס׳קומט חודש האביב, הייב אן צו ציילן חדשים פון דעמאלטס. סאו קוק חודש האביב, ערשטע חודש פסח, דריטע חודש שבועות, זיבעטע חודש תשרי.
און ביי די וועי, איך מיין אז אין די תורה שטייט נישט קיין חדשים נאך די זיבעטע אדער די אכטע. מ׳דארף קוקן ביי די מבול איז די איינציגסטע פלאץ. אבער אין תורה, אין נביאים יא, אבער אין תורה ווערט נישט דערמאנט די חדשים צווישן תשרי און ניסן, אויב איך געדענק. ווערט נישט דערמאנט די חדשים צווישן תשרי און ניסן. ס׳שטייט נישט קיין מאל אויס דא. דאס וואלט געווען די נארמאלע פשט.
די גאנצע זאך איז נאר פאר מענטשן מיט אן אבסעסיע פון חשבונות
Speaker 1:
די גאנצע זאך אז אונז מאכן אזוי איז נאר מענטשן וואס האבן אן אבסעסיע מיט אויסרעכענען זאכן. אזוי זעט מיר אויס. איך זע נישט וואס די ניד פון עס. דער רמב״ן מאכט עס כל דניחא אז נישט וואלטן עס געווען די מוסלעמענער, אבער די מוסלעמענער זענען אויך צו אויסגערעכנט. זיי האבן אויך געקענט מאכן אז זייער ראמאדאן איז יעדע מאל דער חודש הסמוך לספרינג.
“כזה ראה וקדש” — די לבנה מאכט חדשים, נישט יארן
Speaker 1:
א גוטן טאג. אזוי ווי אונז האבן… איך וועל זאגן א משל. אזוי ווי למשל… פארוואס זאל מען נישט נעמען זייער ערנסט די ווערטער פון די פסוק אז די ירח מאכט די חדשים, “כזה ראה וקדש”? ס׳שטייט נישט אז ס׳מאכט יארן! איך בין מסכים אז ס׳מאכט חדשים, נישט קיין שאלה! א חודש פון א יאר… “כזה ראה וקדש” מאכט די לבנה פאר דיין לוח.
אנאלאגיע: ימים טובים און וואכנטעג
Speaker 1:
איך גיי דיר געבן נאך א דוגמא פון אזא זאך, אקעי? אונז האבן ימים טובים, רייט? וואס רעכענען זיך נישט מיט די טאג אין די וואך, רייט? רוב פון אונזערע ימים טובים, רוב פון די אידישע ימים טובים, רעכענען זיך נישט. זיי קענען זיין שבת, זונטאג, וואס דו ווילסט.
פארוואס האט מען נישט געקענט איינער זאגן אז מ׳זאל צולייגן פרייטאגס כדי ל״ג בעומר זאל אויסקומען אין א געוויסע חודש? למשל. ניין, אבער מ׳וואלט געקענט מאכן. די גוים, למשל, ס׳איז דא גוי׳אישע ימים טובים, איך געדענק נישט וועלכע…
Speaker 2:
“פארוואס מוז מען נישט צוגעבן א וואך?”
Speaker 1:
ניין, אבער זיי האבן…