אודות
תרומה / חברות

Podcast: Rambam Yomi

Podcast: Rambam Yomi

אין דעם שיעור לערנט מען הלכות עבודה זרה פרק ב', וואס באהאנדלט דעם עיקר ציווי פון עבודה זרה - אז מ'טאר נישט דינען קיין נברא, אפילו ווען מען גלייבט אין דעם אייבערשטן. דער רמב"ם קלערט אויס אז דינען מלאכים אדער כוכבים אלס "סרסור" צווישן דעם אייבערשטן און מענטשן איז אויך עבודה זרה, און אז מ'טאר נישט ליינען ספרי עבודה זרה אדער טראכטן אן לאדזשיק וועגן עיקרי התורה. דער פרק שליסט מיט הלכות מגדף, וואס דער רמב"ם ברענגט דא ווייל א מגדף איז אויך א כופר בעיקר און באקומט די זעלבע עונש פון סקילה ווי אן עובד עבודה זרה.
הלכות עבודה זרה הקדמה און פרק א' – דער רמב"ם לייגט אראפ 51 מצוות (2 עשה, 49 לא תעשה) וואס געהערן צו עבודה זרה, אריינגערעכנט כישוף, נביאי שקר, און מנהגים פון גוים. ער דערציילט די היסטאריע פון עבודה זרה: וויאזוי אין דור אנוש האט זיך אנגעהויבן א קליינע טעות – מ'האט געמיינט אז דער אייבערשטער וויל מ'זאל געבן כבוד פאר די כוכבים און גלגלים – און דאס האט זיך אנטוויקלט דורך נביאי שקר, צורות, און כומרים ביז די גאנצע וועלט האט פארגעסן דעם אייבערשטן. אברהם אבינו האט דערקענט די אמת מיט זיין אייגענע שכל און אנגעהויבן מסביר זיין פאר מענטשן די טעות, און דאס האט זיך ווייטערגעפירט דורך יצחק, יעקב, און שבט לוי ביז משה רבינו האט באקומען די תורה מיט אלע הלכות פון עבודה זרה.
רמב"ם הלכות תלמוד תורה פרק ו' לערנט אויס די דינים פון כבוד תלמידי חכמים: ווען מען דארף זיך אויפשטעלן פאר א חכם, אב בית דין, און נשיא; די פריווילעגיעס פון תלמידי חכמים אין ציבור-ארבעט און שטייערן; און די דינים פון נידוי פאר איינעם וואס איז מבזה א תלמיד חכם. דער פרק שליסט אפ מיט א ליסט פון פיר-און-צוואנציג זאכן וואס מען איז חייב נידוי, רובם פארבונדן מיט כבוד חכמים און זייערע תקנות.
רמב"ם הלכות תלמוד תורה פרק ה' לערנט די דינים פון כבוד רבו. דער פרק באהאנדלט ווען א רבי קומט פאר'ן טאטן, די איסורים פון חולק זיין אויף רבו און מורה הוראה זיין אן רשות, און די פראקטישע הלכות פון וויאזוי מען פירט זיך מיט א רבי - אויפשטיין, נישט זאגן זיין נאמען, און אנדערע דיני כבוד. דער רמב"ם קלערט אויך אריין דעם חילוק צווישן א רבי מובהק (וואס מען האט געלערנט רוב חכמה פון אים) און אנדערע רבי'ס, און ענדיגט אז דער רבי דארף אויך מכבד זיין זיינע תלמידים ווייל זיי מאכן אים קליגער און ברענגען אים לחיי העולם הבא.
רמב"ם הלכות תלמוד תורה פרק ד' לערנט אויס די הלכות פון בית המדרש: ווער מ'נעמט אריין אלס תלמיד (נאר הגון אדער תם), די ראלע פון דעם מתורגמן, און וויאזוי דער רבי זאל לערנען מיט די תלמידים. ס'ווערט באהאנדלט די סדר פון שאלות און תשובות - ווען מ'פרעגט, וויפיל מ'פרעגט, און וועלכע שאלות קומען פאר. די פרק שליסט מיט די הלכות פון קדושת בית המדרש: אז מ'טאר נישט שלאפן בשעת'ן לימוד און מ'רעדט נאר דברי תורה.
דער שיעור לערנט רמב"ם הלכות תלמוד תורה פרק ג׳ וועגן כתר תורה. דער רמב"ם באשרייבט די גרויסקייט פון תלמוד תורה איבער אנדערע מצוות, און ווי אזוי איינער וואס וויל זוכה זיין צו כתר תורה דארף זיך אוועקגעבן מיט מסירות נפש, לעבן מיט פת במלח, און נישט זוכן קיין עושר. ס'ווערט אויך באהאנדלט די מחלוקת צי מען טאר זיך נתפרנס זיין פון צדקה בשביל לערנען, און די חשיבות פון לערנען ביינאכט און מיט קול.
הלכות תלמוד תורה פרק ב' וועגן מלמדי תינוקות. די הלכות באהאנדלען די חיוב צו שטעלן מלמדים אין יעדער שטאט, די קוואליפיקאציעס פון א מלמד (ירא שמים, מהיר לקרות ולדקדק), און די גרענעצן פון קלאס גרייסן (25 תינוקות פאר איין מלמד, 40 מיט א סייעו). אויך ווערט דורכגענומען די דין אז מען קען נישט מוחה זיין ווען איינער עפנט א חדר לעבן אן אנדערן, ווייל קנאת סופרים תרבה חכמה - קאמפעטישן אין תורה ברענגט צו העכערע קוואליטעט.
רמב"ם הלכות דעות פרק ז׳ לערנט די איסורים פון לשון הרע, רכילות, נקמה און נטירה. דער רמב"ם באשרייבט די אונטערשיידן צווישן א רכיל (וואס טראגט אינפארמאציע פון איינעם צום צווייטן), לשון הרע (וואס רעדט גנות אויף אנדערע), און מוציא שם רע (וואס רעדט שקר). ביי נקמה און נטירה לערנט דער רמב"ם אז א מענטש דארף מוחל זיין און מעביר זיין אויף אלע דברי העולם, ווייל די גאנצע וועלט איז הבל ביי בעלי השכל, און נאר אזוי קען מען האבן יישוב הארץ און שלום צווישן מענטשן.
רמב״ם הלכות דעות פרק ו׳ לערנט וויאזוי א מענטש ווערט נמשך נאך זיין סביבה — זיינע חברים און אנשי מדינתו — און דערפאר דארף מען זיך מחבר זיין צו צדיקים און חכמים, און אוועקגיין פון א פלאץ וואו די מנהגים זענען שלעכט, אפילו אין מדבר אריין אויב ס׳איז נישטא קיין אנדערע ברירה. דערנאך ווערן באהאנדלט די מצוות פון ואהבת לרעך כמוך, אהבת הגר מיט צוויי מצוות עשה, לא תשנא בלבבך, הוכח תוכיח — סיי ווען יענער טוט דיר אן עוולה און סיי ווען ער גייט בדרך לא טובה — און דער איסור פון הלבנת פנים ברבים. דער פרק ענדיגט מיט די הלכות פון אלמנה ויתום, אז מען דארף זיין עקסטער סענסיטיוו צו מענטשן וואס זייער נפש איז שפלה, אפילו אויב זיי זענען בעלי ממון, און אפילו א רבי וואס מלמד זיי תורה דארף מאכן א „הפרש" און זיך פירן מיט זיי בנחת וברחמים גדולים.
רמב"ם הלכות דעות פרק ג׳ שטעלט אוועק אז עקסטרעמע פרישות — זיך מונע זיין פון אלע גשמיות׳דיגע הנאות ווי עסן פלייש, טרינקען וויין, און חתונה האבן, אזוי ווי די קריסטליכע גלחים — איז א דרך רעה און א חטא, ווייל די תורה׳דיגע וועג איז דרך הממוצע, נישט קיין קצה. דער נזיר ווערט גערופן א חוטא ווייל ער האט זיך מונע געווען אפילו נאר פון וויין, און קל וחומר איינער וואס פאסט און האלט זיך צוריק פון אלע תענוגים. דערנאך ווערט מסביר געווען דער יסוד פון „כל מעשיך יהיו לשם שמים" — אז א מענטש זאל עסן, שלאפן, ארבעטן, און אלע גופניות׳דיגע זאכן טון נישט פאר די הנאה אליין, נאר אלס א מיטל צו זיין געזונט, כדי ער זאל קענען אנקומען צו דער לעצטער תכלית: ידיעת השם.
אין פרק ב׳ פון הלכות דעות ברענגט דער רמב"ם דעם משל פון א חולה הגוף וואס זיין טעם איז קאליע געגאנגען — אזוי אויך ביי חולי הנפשות, מענטשן וואס זייערע מידות זענען פארקרימט און זיי מיינען אז שלעכט איז גוט. די רפואה איז צו גיין צו חכמים און זיך מרגיל זיין אין דעם פארקערטן עקסטרעם — למשל א כעסן זאל זיך פירן ווי ער פילט גארנישט — ביז ער קומט צוריק צום דרך הממוצע. ביי גאוה און כעס אבער זאגט דער רמב"ם אז מען דארף שטענדיג בלייבן ביים עקסטרעם פון ענוה און רואיגקייט, ווייל די זענען מחלות וואס דארפן אייביגע רפואה. דער פרק באהאנדלט אויך שתיקה — אז מענטשן רעדן צופיל און א חכם זאל רעדן ווייניג ווערטער מיט אסאך תוכן — און דעם איסור פון גניבת דעת און חנופה, אז א מענטש דארף זיין תוכו כברו און נישט אפנארן אפילו מיט איין ווארט.
דער שיעור גייט דורך הלכות דעות פרק א׳ אין רמב״ם — די 11 מצוות וואס געהערן צו הלכות דעות (להדמות בדרכיו, אהבת ריעים, לא תשנא, תוכחה, לשון הרע, נקמה, א.א.וו.), און דער יסוד פון דרך האמצעית: אז יעדע מידה — כעס, גאוה, תאוה, ממון, שמחה — האט צוויי קצוות, און די ריכטיגע וועג איז די מדה בינונית וואס איז גלייך ווייט פון ביידע עקסטרעמען. ס׳ווערט אויך מסביר געווען דער חילוק צווישן א „חכם" וואס גייט בדרך הממוצע און א „חסיד" וואס גייט לפנים משורת הדין, וויאזוי מענטשן באקומען זייערע מידות (טבע, סביבה, אדער בחירה), און אז די מצוה פון „והלכת בדרכיו" מיינט זיך אנצוגלייכן צו די דרכים וואס דער אייבערשטער ווערט אנגערופן אויף זיי — חנון, רחום, קדוש — וואס דאס איז די דרך הממוצעת אליין.
דער שיעור גייט דורך רמב"ם הלכות יסודי התורה פרק י׳-י״א — וויאזוי מ׳טעסט א נביא: א נביא דארף נישט מאכן קיין שינוי מנהגו של עולם ווי קריעת ים סוף, נאר ס׳איז גענוג אז ער זאגט עתידות וואס ווערן פונקטלעך מקוים, און מ׳בודק אים מערערע מאל ביז ער באקומט א חזקה. דער הויפט חילוק צווישן א נביא און א קוסם איז אז דער קוסם טרעפט נאר אמאל צו, אבער ביים נביא מוז יעדע איינציגע זאך שטימען — אפילו א קליין פרט וואס שטימט נישט מאכט אים פאר א נביא שקר. דערצו ווערט באהאנדלט דער חילוק צווישן נבואה לרעה (וואס קען בטל ווערן דורך תשובה) און נבואה לטובה (וואס מוז אלעמאל מקוים ווערן), ווי א נביא קען באשטעטיגן א צווייטן נביא אן אותות ומופתים (ווי משה מיט יהושע), און דער איסור פון „לא תנסו את ה׳" — מ׳טאר דעם נביא נישט האלטן אין איין טעסטן נאכדעם וואס ער האט שוין באוויז
פרק ט׳ פון הלכות יסודי התורה באהאנדלט דעם יסוד אז די תורה איז אויף אייביג — מ׳טאר נישט צולייגן, אראפנעמען, אדער טוישן קיין מצוה, און א נביא וואס זאגט אנדערש איז א נביא שקר וואס איז חייב מיתה בחנק. דער פרק שטעלט אויס די דריי ראלעס פון א נביא: מחזק זיין די תורה, באפעלן אויף דברי הרשות, און מאכן א הוראת שעה וואו מ׳דארף אים פאלגן אפילו קעגן א מצוה — אזוי ווי אליהו הנביא אויפ׳ן הר הכרמל — אבער נאר לפי שעה און קיינמאל נישט ביי עבודה זרה. אויך ווערט באשפראכן אז א נביא טאר נישט הכריע זיין א הלכה׳שע מחלוקת בשם השם, ווייל „לא בשמים היא", און ווער ס׳פאלגט נישט דעם נביא אין זיינע ערלויבטע באפעלן איז חייב מיתה בידי שמים.
פרק ח׳ פון הלכות יסודי התורה באהאנדלט דעם יסוד פון אמונה אין נבואת משה רבינו און דעם חילוק צווישן איר און אמונה אין אנדערע נביאים. דער עיקר נקודה איז אז אידן האבן נישט געגלייבט אין משה רבינו וועגן אותות ומופתים — וואס זענען נאר געטון געווארן לפי הצורך (קריעת ים סוף, מן, מי באר, קרח) — נאר וועגן מעמד הר סיני, וואו אלע אידן האבן אליינס געזען און געהערט ווי דער אייבערשטער רעדט צו משה. אמונה באזירט אויף אותות בלייבט תמיד מיט א "דופי" אין הארצן — אפשר איז עס כישוף אדער א טריק — אבער מעמד הר סיני איז א דירעקטע ערפארונג, „עינינו ראו ולא זר, ואזנינו שמעו ולא אחר", וואס שטעלט אמונת משה אויף אן אנדער לעוועל אינגאנצן.
דער שיעור גייט דורך רמב"ם הלכות יסודי התורה פרק ז׳, וואס באהאנדלט די יסודות פון נבואה: וואס זענען די תנאים פאר א נביא (חכמה, גבורת המדות, דעה רחבה, שמחה, התבודדות), וויאזוי נבואה ארבעט דורך משל וחידה, און די פארשידענע מדריגות פון נביאים. א הויפט נקודה איז דער חילוק צווישן נבואת משה רבינו און אלע אנדערע נביאים אין פיר אופנים: משה איז ער ועומד (נישט אין חלום), ער באקומט נבואה דירעקט פון דעם אייבערשטער (נישט דורך א מלאך), ער ווערט נישט נבהל, און ער קען מתנבא זיין בכל עת שירצה. דער שיעור ענדיגט מיט דעם דין פון אות ומופת — אז מ׳גלייבט א נביא נישט נאר צוליב מופתים, נאר ער מוז קודם זיין ראוי לנבואה, און אפילו דעמאלט איז דער גלייבן א דין הנהגה על פי הנגלה, אזוי ווי מ׳פסק׳נט על פי שני עדים כשרים.
דער שיעור גייט דורך פרק ו׳ פון רמב״ם הלכות יסודי התורה — די הלכות פון אויסמעקן שמות הקודש. מ׳לערנט וועלכע זיבן נעמען פון אייבערשטן טאר מען נישט אויסמעקן, דער חילוק צווישן שמות און כינויים (ווי חנון, רחום, גיבור), און די דינים פון אותיות וואס זענען נטפל צום שם פון פאָרנט אדער פון הינטן. דערנאָך ווערן באהאנדלט פראקטישע הלכות: וואס טוט מען מיט א כלי וואס האט א שם קודש, וואס טוט מען ווען א שם איז געשריבן אויף א מענטשנ׳ס גוף און ער דארף זיך טובל׳ן, דער איסור פון צוברעכן א שטיין פון מזבח אדער פארברענען הקדש־האלץ, און די דינים פון כתבי הקודש — אז א מין׳ס ספר תורה פארברענט מען, א גוי׳ס כתבי קודש איז מען גונז, און אז די קדושה קומט פון דער התייחסות פון דעם שרייבער.
דער שיעור גייט דורך רמב"ם הלכות יסודי התורה פרק ה׳ — די הלכות פון קידוש השם און חילול השם. ערשט ווערט באהאנדלט דער סטרוקטור: פארוואס קומט קידוש השם אריין אין הלכות יסודי התורה, און וויאזוי עס קאנעקט זיך מיט אהבת השם און יראת השם פון די פריערדיגע פרקים. דערנאך ווערן דורכגעלערנט די פרטי הלכות: דער כלל פון יעבור ואל יהרג ביי שאר מצוות, דער דין פון יהרג ואל יעבור ביי די דריי חמורות (עבודה זרה, גילוי עריות, שפיכות דמים), דער חילוק צווישן להנאת עצמו און להעבירו על הדת, דער דין פון בפרהסיא בעשרה מישראל, און דער באזונדערער דין פון שעת השמד. אויך ווערט באהאנדלט: דער דין פון מסירת נפש אחת מישראל (תנו לנו אחד מכם), רפואה דורך איסורי תורה ביי א חולה, חולת אהבה, און צום סוף — דער ברייטערער ענין פון קידוש השם און חילול השם דורך הנהגה, ווי אן אדם גדול בתורה דארף זיך פירן מיט בריות כדי ניש
אין דעם שיעור לערנט מען דעם פערטן פרק פון רמב"ם הלכות יסודי התורה, וואו דער רמב"ם איז מסביר ווי אלע זאכן אויף דער וועלט זענען צוזאמגעשטעלט פון די פיר יסודות — אש, רוח, מים, און עפר — און פארוואס אלעס וואס איז געמאכט פון זיי מוז סוף כל סוף שטארבן און צוריקגיין צו זיינע יסודות. דער שיעור גייט אריין אין דעם געוואלדיגן חידוש אז כאטש דער גוף און נפש פון א מענטש ווערן נפסד, בלייבט דער דעת — די צורת האדם השלם, וואס איז דער אמת׳ער „צלם אלהים" — לעבן אויף אייביג, ווייל ער איז נישט מחובר פון קיין יסודות און קומט דירעקט פון דעם אייבערשטן.
אין דעם שיעור לערנט מען דעם רמב"ם׳ס הלכות יסודי התורה פרק ג׳, וואו ער מסביר דעם סדר פון די ניין גלגלים (ספערעס) פון הימל, די זיבן כוכבי לכת, די י"ב מזלות, און די פיר יסודות (אש, רוח, מים, ארץ) וואס מאכן אויס אלעס אונטער דער לבנה. א באזונדערע חידוש איז דעם רמב"ם׳ס שיטה אז די גלגלים האבן נפש און דעת — זיי פארשטייען און לויבן דעם באשעפער — בעת די פיר יסודות זענען „כגופים מתים" אן קיין וויסן, און דער מענטש שפילט די ראלע פון „גלגל" פאר די נידריגערע בריאה דורך זיין הכרה און שבח צום אייבערשטן.