סיכום השיעור 📋
סיכום פון הלכות שופר, פרק ב׳ — רמב״ם
כללי איבערבליק
פרק א׳ האט געהאנדלט וועגן דעם גוף השופר (וועלכע מין שופר איז כשר/פסול, גרויס, מאטעריאל, שופר של עבודה זרה, וכו׳). פרק ב׳ האנדלט וועגן דעם מענטש וואס בלאזט/הערט שופר — ווער איז מחויב, וועלכע צייט, וואס ווען ס׳איז שבת, וואו מ׳בלאזט יא און וואו נישט. פרק ג׳ וועט זיין וועגן דעם אופן פון תקיעה (שברים, תרועות, וכו׳).
—
הלכה א׳ (ערשטער חלק): הכל חייבים לשמוע קול שופר
רמב״ם: „הכל חייבים לשמוע קול שופר — כהנים ולוים וישראלים, וגרים ועבדים משוחררים.”
פשט
יעדער איד — כהנים, לוים, ישראלים, גרים, און באפרייטע עבדים — איז מחויב צו הערן קול שופר.
חידושים און הסברים
1. פארוואס רעכנט דער רמב״ם אויס כהנים, לוים, ישראלים? דער רמב״ם נוצט דעם לשון המשנה. די גמרא דערקלערט דעם טעם: מ׳האט א הוה אמינא אז ווייל מ׳איז מדמה שופר פון ראש השנה צו שופר פון יובל, און ביי יובל איז געווען א צד אז כהנים זענען נישט מחויב (ווייל זיי האבן נישט קיין עבדים און נישט קיין נחלות). אבער למסקנא איז יובל אויך נוגע בכהנים, ווייל שמיטת כספים איז נוגע בכהנים. ממילא איז שופר של ראש השנה אויך נוגע פאר אלעמען.
2. די ליסטע איז א „פול ליסט” פון אלע סארט אידן וואס זענען חייב אין מצוות — חוץ נשים, עבדים (שאינם משוחררים), און קטנים. מ׳קען צולייגן ממזרים, וכו׳. דער רמב״ם רעכנט נישט אויס אזא ליסטע ביי יעדע מצוה (נישט ביי מצה, וכו׳), אבער דא ברענגט ער עס ווייל עס איז דער לשון המשנה.
—
נשים פטורות פון שופר
חידושים און הסברים
1. ראיה אז „מעורר לתשובה” איז נישט דער עיקר המצוה: ווען דער רמב״ם שרייבט (פרק א׳) אז שופר איז מעורר צו תשובה, איז דאס נישט דער עיקר המצוה. ראיה: ווען דאס וואלט געווען דער עיקר, וואלטן פרויען אויך געווען מחויב — ווייל פרויען דארפן אויך תשובה טון. דאס וואס פרויען זענען פטור באווייזט אז דער תשובה-אספעקט איז נישט דער יסוד פון דער מצוה. דאס שטימט אויך מיט דעם צד אז שופר איז מעורר רחמים — דער פשט פון רש״י.
2. צו מעג א פרוי בלאזן/הערן שופר בכלל? ס׳איז א גרויסע מחלוקת אין די פוסקים. ס׳איז דא א צד אז אנדערש ווי אנדערע מצוות עשה שהזמן גרמא (וואו א פרוי קען מהדר זיין), ביי שופר דוקא נישט — ווייל ס׳איז דא דער איסור פון שמא יתקן כלי שיר. דאס הייסט, שופר איז נאר פאר ווער ס׳איז מחויב, און ווער ס׳איז נישט מחויב זאל עס נישט טון. אבער למעשה איז דער מנהג שטארק אז פרויען הערן קול שופר, ווייל ס׳איז א חלק פון יום טוב און ס׳איז מעורר לב.
3. די מחלוקת וועגן ברכה פאר פרויען:
– רמב״ם (הלכות ברכות פרק ו׳, צוגעצייכנט פון מגיד משנה): מי שאינו מחויב בדבר קען נישט מאכן קיין ברכה.
– רוב אנדערע ראשונים: אפילו אינו מצווה ועושה קען מאכן א ברכה.
– רמ״א: ס׳איז א מנהג, און היינט איז זיכער דער מנהג אז פרויען הערן שופר, ממילא מאכט מען א ברכה אויף דעם מנהג.
4. ווער מאכט די ברכה ווען א מאן בלאזט נאר פאר פרויען? (למשל, נאכמיטאג נאך דאווענען, ווען דער מאן האט שוין אליינס יוצא געווען.) דער רמ״א זאגט: דער מאן זאל נישט מאכן די ברכה, נאר די פרויען אליינס זאלן מאכן, ווייל ס׳איז נישט מדין חיוב נאר מדין מנהג — ס׳איז זייער מנהג, נישט זיינער.
– קשיא אויף דעם: ווען א מאן בלאזט שופר פאר אן אנדער מאן וואס איז מחויב (אפילו ער אליינס האט שוין יוצא געווען), מאכט ער זיכער די ברכה — ער טוט יענעמ׳ס מצוה. פארוואס נישט דאס זעלבע פאר א פרוי?
– תירוץ: ביי א מאן איז עס א חיוב, און דער בלאזער איז שליח. ביי א פרוי איז עס בלויז א מנהג — דער מאן האט קיין שייכות נישט צו דעם מנהג. ער קען נישט מאכן א ברכה אויף עפעס וואס איז נישט זיין מצוה און נישט זיין מנהג.
– א צד אז ס׳איז א חשש פון ברכה לבטלה: דער רבינו תם (צוגעברענגט אין דער דיסקוסיע) האט מורא פון „לא תשא את שם ה׳ אלקיך לשוא” — א דאורייתא. אבער אסאך שיטות האלטן אז ספק ברכה איז נישט א דאורייתא-פראבלעם, ממילא איז עס נישט קיין שאלה פון לא תשא.
5. [דיגרעסיע: נשים חשובות] ס׳ווערט צוגעברענגט דער ענין פון „נשים חשובות” (פון הלכות פסח — „אנשים שלנו כולם חשובות”). דער מושג „נשים חשובות” מיינט אז זיי פירן זיך בסררה, זיי זענען נישט נכנע פאר זייערע מענער — זיי זיצן אנגעליינט ביים סדר ווי דער מאן. אריגינעל איז עס געמיינט געווארן אויף אן אלמנה (וואס האט נישט קיין בעל הבית אין שטוב), אבער די אשכנזישע רבנים האבן געזאגט אז ביי אונז זענען אלע נשים „בעל הבית”. דער זעלבער יסוד קען שייך זיין צו פרויען׳ס קיום מצוות בכלל — אויב זיי זענען „חשוב” אין אלע אנדערע הינזיכטן, קען מען זיי נישט אראפקלאפן נאר ביי מצוות.
—
הלכה א׳ (צווייטער חלק): מי שחציו עבד וחציו בן חורין, טומטום, ואנדרוגינוס
רמב״ם: „מי שחציו עבד וחציו בן חורין, או טומטום ואנדרוגינוס, שהוא ספק זכר ספק נקבה — חייבין, מפני החלק המחייב.”
פשט
א מענטש וואס איז האלב עבד און האלב בן חורין איז חייב מצד דעם חלק בן חורין. א טומטום אדער אנדרוגינוס, וואס איז ספק זכר ספק נקבה, איז חייב מצד דעם ספק — „מפני החלק המחייב.”
חידושים און הסברים
1. דער יסוד איז ספק דאורייתא לחומרא: ביי חצי עבד חצי בן חורין איז דער חלק בן חורין ודאי חייב. ביי טומטום/אנדרוגינוס איז עס א ספק דאורייתא — אפשר איז ער א זכר, ממילא מחויב. ווייל ס׳איז א דאורייתא, גייט מען לחומרא.
2. אויב ס׳וואלט געווען דרבנן, וואלט ער פטור געווען — ווייל ספיקא דרבנן לקולא.
3. ביי אן עבד איז נישטא קיין ספק — ער איז א „מאדנע בריאה” (א באשטימטע מציאות), נישט א ספק. דער ספק איז נאר ביי טומטום און אנדרוגינוס.
4. טומטום vs. אנדרוגינוס: ס׳ווערט אנגעהויבן צו דיסקוטירן אז איינער פון זיי איז א ספק און דער אנדערער איז אפשר נישט א פשוט׳ער ספק — דער רמב״ם וועט דאס נאך אויסברייטערן ווייטער אין פרק.
—
הלכה: כל מי שאינו חייב בדבר אינו מוציא את החייב ידי חובתו
רמב״ם: „כל מי שאינו חייב בדבר אינו מוציא את החייב ידי חובתו.”
פשט
מ׳דארף זיין אין דער זעלבער מצוה כדי יענעם מוציא צו זיין.
חידושים און הסברים
1. וואס איז דער יסוד פון „מוציא זיין” — שליחות אדער עפעס אנדערש? עס ווערט דיסקוטירט צו דער מעקאניזם פון מוציא זיין איז אן ענין פון שליחות, אדער א באזונדערע דין. דער חברותא זאגט ער איז „נישט קיין פען פון די שליחות-טעאריע,” ווייל מוציא זיין איז א פשוט׳ע זאך — אבער דו דארפסט זיין „פארט פון דער מעשה.” אז דו ביסט א פטור, ביסטו נישט משתתף אין דער מצוה, ביסטו נישט חלק פון דער זאך.
2. דער יסוד פון „בר חיובא” אלס סטאטוס: „חייב בדבר” איז נישט נאר א פראקטישער חיוב, נאר א סטאטוס — אזוי ווי דער רמב״ם זאגט אז נאר איינער וואס א ספר תורה איז ביי אים הייליג קען שרייבן א ספר תורה. אזוי אויך ביי גיטין וקידושין — אן עבד קען נישט, ווייל ביי אים איז עס נישט קיין עכטע מציאות. ער דארף זיין „אין דער מסכתא,” אין דער זאך. משל: נאר א סיטיזן קען חתמ׳ענען פאר דער באנק פאר א צווייטן — נישט א קטן, נישט איינער וואס איז נישט א סיטיזן. דאס איז א „לעוועל” פון צוגעהעריגקייט.
3. שמיעת קול שופר דארף זיין א „מצוה׳דיגע בלאזענע”: ווען איינער וואס איז נישט מחויב בלאזט, איז עס נישט קיין „קול שופר” אין דעם מצוה-זין — ס׳איז נישט קיין מעשה תקיעה, נישט קיין פעולת תקיעת שופר. אזוי ווי מ׳איז נישט יוצא מיט א רעקארדינג — ס׳דארף זיין פון איינער וואס בלאזט א מצוה׳דיגע תקיעה.
4. קשיא: איינער וואס איז שוין יוצא געווען — ער איז דאך שוין „נישט חייב בדבר,” און פארט קען ער מוציא זיין! תירוץ: „חייב בדבר” מיינט נישט אז ער האט יעצט ממש א חיוב, נאר אז ער איז א מענטש וואס איז חייב בדבר — ער האט אויף זיך דעם סטאטוס פון א בר חיובא, כאטש ער האט שוין יוצא געווען. ער איז אין דער קאטעגאריע פון מחויבים, ער איז א „בר אבהה” — ער געהערט צו דער גרופע.
למעשה: לפיכך, אשה או קטן שתקעו בשופר — השומע מהם לא יצא, ווייל זיי זענען נישט קיין בר חיובא.
—
הלכה: אנדרוגינוס מוציא את מינו
רמב״ם: „אנדרוגינוס מוציא את מינו (אן אנדערן אנדרוגינוס) אבער נישט א זכר גמור.”
פשט
וויבאלד ביידע אנדרוגינוס׳ן האבן דעם זעלבן ספק/סטאטוס, קען איינער מוציא זיין דעם צווייטן.
חידושים און הסברים
1. דריי שיטות אין אנדרוגינוס: ס׳איז דא א מחלוקת תנאים מיט דריי מהלכים:
– (א) ספק — אונז ווייסן פשוט נישט צו ער איז א זכר אדער א נקבה; איינע פון די סימנים איז עכט און די אנדערע איז „סתם א סטעק.”
– (ב) בריאה בפני עצמה — ער איז א דריטע מין, נישט זכר און נישט נקבה.
– (ג) חצי זכר וחצי נקבה — ער איז ממש האלב און האלב.
2. דער רמב״ם׳ס שיטה לויט דעם ראב״ד׳ס השגה: דער ראב״ד טענה׳ט אז וואס דער רמב״ם זאגט — אז אנדרוגינוס מוציא את מינו — איז נאר לויט דער שיטה אז אנדרוגינוס איז א בריאה בפני עצמה. דעמאלטס, וויבאלד ביידע זענען די זעלבע בריאה, קען איינער מוציא זיין דעם צווייטן — „וואטעווער דו ביסט איז דער אנדערער.” אויפ׳ן צד מחויב — ביידע מחויב; אויפ׳ן צד פטור — ביידע פטור.
3. אבער לויט דער שיטה אז אנדרוגינוס איז חצי זכר חצי נקבה — טענה׳ט דער ראב״ד אז דעמאלטס איז דער דין אזוי ווי א חצי עבד וחצי בן חורין: דער חצי נקבה שבו קען נישט מוציא זיין דעם חצי זכר שבו, און אפילו פאר זיך אליין קען ער נישט יוצא זיין.
—
הלכה: טומטום — אינו מוציא לא את מינו ולא את שאינו מינו
רמב״ם: „טומטום אינו מוציא לא את מינו ולא את שאינו מינו, שהטומטום כשייקרע אפשר שיימצא זכר אפשר שיימצא נקבה.”
פשט
א טומטום קען נישט מוציא זיין קיינעם — נישט אן אנדערן טומטום, נישט א זכר, נישט אן אנדרוגינוס — ווייל ביי א טומטום איז דער ספק אינדיווידועל: יעדער טומטום קען זיך ארויסשטעלן אנדערש.
חידושים און הסברים
1. דער חילוק צווישן טומטום און אנדרוגינוס: ביי אנדרוגינוס — ביידע האבן ביידע סימנים, סאו וואס איינער איז, איז דער צווייטער אויך. ביי טומטום — דער ספק איז אינדיווידועל: איין טומטום קען זיך ארויסשטעלן א נקבה און דער צווייטער א זכר. דערפאר קען א טומטום נישט מוציא זיין אפילו אן אנדערן טומטום.
2. א טומטום דארף הערן פון א זכר גמור — ווייל נאר אזוי איז מען זיכער אז דער תוקע איז א בר חיובא.
—
הלכה: חצי עבד וחצי בן חורין — אינו מוציא אפילו את עצמו
רמב״ם: „חצי עבד וחצי בן חורין אינו מוציא אפילו את עצמו, שאין צד עבדות שבו מוציא צד חירות שבו, אלא כדי שיצא ידי חובתו שישמע מבן חורין.”
פשט
א חצי עבד קען נישט אפילו זיך אליין מוציא זיין, ווייל דער חלק עבדות קען נישט מוציא זיין דעם חלק בן חורין. ער דארף הערן פון א בן חורין גמור.
חידושים און הסברים
1. וויאזוי צוטיילט זיך דער „האלב”? מ׳האט נישט צעטיילט זיין גוף — נישט רעכטע זייט אזוי, לינקע זייט אזוי. זיין גאנצע גוף איז האלב און האלב. ווען ער בלאזט שופר, בלאזט זיין גאנצער מויל, אבער א האלב פון דעם קול איז פון אן עבד (נישט מחויב) און א האלב פון א בן חורין (מחויב). דער כלל פון הלכות אברים: „מ׳קען נישט צוטיילן א לעבעדיגע בעל חי” — דער חילוק איז ברוחניות, נישט בגשמיות.
2. דער ראב״ד׳ס טענה אויף אנדרוגינוס: דער ראב״ד מיינט אז לויט דער שיטה אז אנדרוגינוס איז חצי זכר חצי נקבה, דארף זיין דער זעלבער דין ווי חצי עבד — אז אפילו פאר זיך אליין קען ער נישט יוצא זיין, און איין אנדרוגינוס קען נישט מוציא זיין דעם צווייטן.
3. צוזאמענפאסונג פון דער מחלוקת רמב״ם-ראב״ד: דער רמב״ם האלט (לויט אסאך מפרשים) אז אנדרוגינוס איז א בריאה בפני עצמה, דערפאר קען ער מוציא זיין את מינו. דער ראב״ד טענה׳ט אז אויב מ׳האלט חצי זכר חצי נקבה, איז דער דין אנדערש. דער מנחת חינוך האט א ברייטערע דיסקוסיע דערוועגן.
[דיגרעסיע: מוסר-השכל פון חצי עבד] אזוי ווי מ׳זאגט אין סליחות „הוי עבד לשני אדונים” — א איד וואס איז נאך שרוי ביד יצרו, וויל מוציא זיין דעם אייבערשטן אבער אויך צופרידן שטעלן דעם יצר הרע, איז ער כביכול א „חציו עבד.” ביי יעדע מצוה איז ער אין דעם מצב פון „אין צד עבדות שבו מוציא צד חירות שבו” — דערפאר דארף ער תשובה טון ביי יעדע מצוה. און אזוי ווי די משנה זאגט „כופין את רבו ועושין אותו בן חורין” — דארף מען דעם „עבד לשני אדונים” באפרייען. נאך א וואָרט: צוויי אנדרוגינוס׳ן — ביידע האבן די זעלבע פראבלעם, קענען זיי זיך טרעפן. אבער צוויי טומטומים — פון אונזער בליק זענען זיי ביידע מטומטמים, אבער יעדער איינער האלט זיך אז ער איז אנדערש.
—
הלכה ב׳: מתעסק בתקיעת שופר להתלמד — דין כוונה
רמב״ם: „מתעסק בתקיעת שופר להתלמד — לא יצא ידי חובתו. וכן השומע מן המתעסק לא יצא. נתכוון שומע לצאת ידי חובתו ולא נתכוון התוקע להוציא, אדער פארקערט — נתכוון התוקע להוציא ולא נתכוון השומע לצאת — לא יצא. עד שיתכוון שומע ומשמיע.”
פשט
איינער וואס בלאזט שופר נישט פאר׳ן מצוה נאר צו לערנען זיך אויס בלאזן (להתלמד), איז ער נישט יוצא, און דער וואס הערט פון אים איז אויך נישט יוצא. ביידע — דער תוקע און דער שומע — דארפן האבן כוונה: דער שומע לצאת און דער תוקע להוציא.
חידושים און הסברות
1. דריי מדרגות פון כוונה: לויט דעם רמב״ם זענען דא דריי לעוועלס:
– מתעסק / להתלמד — ער טוט בכלל נישט תקיעת שופר של מצוה, ער שפילט זיך מיט׳ן שופר אדער פראקטיצירט.
– כוונה אז וואס ער טוט איז תקיעת שופר — ער ווייסט אז ער בלאזט שופר פאר׳ן מצוה (נישט להתלמד).
– לשם יחוד / כוונה עמוקה — א הידור, אבער דער רמב״ם רעדט נישט דערפון.
דער עיקר חילוק איז נאר צווישן מתעסק (להתלמד) און נישט-מתעסק (תקיעה של מצוה). ווען מ׳בלאזט של מצוה, איז מען יוצא — מ׳דארף נישט קיין עקסטערע כוונה „להוציא.”
2. וואס מיינט „להתלמד” ביי דעם שומע? ווי קען דער שומע זיין „מתעסק להתלמד”? ער בלאזט דאך נישט! תירוץ: ער וויל הערן וויאזוי מ׳בלאזט, ער לערנט זיך אויס די הלכות תקיעות דורך צוהערן — דאס איז אויך א סארט להתלמד. אויך ווערט דערמאנט אז אין דער גמרא איז דא דער באגריף פון „תקיעה לשיר” — בלאזן שופר פאר מוזיק, נישט פאר מצוה.
3. גרויסער וויכוח: צי דארף מען א באזונדערע כוונה „להוציא”? מענטשן לערנען פון דעם רמב״ם אז חוץ פון וויסן אז מ׳טוט א תקיעה של מצוה, דארף מען אויך האבן א באזונדערע כוונה „להוציא” — צוויי כוונות. אבער דער שיעור-זאגער האלט שטארק אז דאס שטימט נישט, און אז דער רמב״ם רעדט נאר פון צוויי מדרגות: מתעסק vs. תקיעה של מצוה. ראיה: „ס׳שטייט נישט קיינמאל אין רמב״ם א קעיס פון איינער וואס איז תוקע למצוה לעצמו ולא להוציא אחרים.” דער רמב״ם ברענגט נישט אזא דין. אלע קעיסעס פון „לא יצא” זענען ווען איינער איז מתעסק/להתלמד. דער „דיוק” אז מ׳דארף א באזונדערע כוונה להוציא איז נישט מוכרח פון דעם לשון.
4. ר׳ אברהם בן הרמב״ם׳ס חילוק צווישן מצוות מעשיות און מצוות שמיעה: ר׳ אברהם בן הרמב״ם פרובירט צו מסביר זיין פארוואס דער רמב״ם פאדערט כוונה ספעציפיש ביי מגילה און תקיעת שופר, אבער נישט ביי מצה אדער לולב. זיין סברא: ווען דער גוף טוט אקטיוו עפעס — מ׳האלט א לולב אין האנט, מ׳עסט מצה — איז דאס אליין שוין א מין כוונה, ווייל ס׳איז נישט א „רענדאם” מעשה. מה שאין כן הערן — מ׳הערט כסדר noises, און אן ספעציפישע תשומת לב (כוונה) איז הערן נישט מער ווי באקגראונד-שאל.
קריטיק: דאס איז א „שוואכע תורה.” דער מהר״ם שי״ף זאגט „לא שמענו את לחלוקים” — מ׳האט נישט געהערט אזעלכע חילוקים צווישן מצוות. אויב מ׳גייט לויט דעם פשט אז „מצוות צריכות כוונה” איז א כללי׳דיגע הלכה, איז נישטא קיין שיטה אין דער גמרא וואס מאכט א חילוק צווישן איין מצוה און אן אנדערע. דער ר׳ אברהם בן הרמב״ם האט דעם חילוק אויסגעטראכט כדי צו פארענטפערן אויף א קשיא אויפ׳ן רמב״ם, אבער ס׳איז נישט אן אינטערנע סברא.
נאך א חידוש: דער ר׳ אברהם בן הרמב״ם האלט מפורש אז ס׳איז דא דריי לעוועלס כוונה: (1) כוונה של מצוה, (2) כוונה לשמוע/לצאת, (3) גארנישט. דער שיעור-זאגער גלויבט נישט אין דעם קאנצעפט פון „תקיעה של מצוה” אלס א באזונדערע כוונה-קאטעגאריע.
5. משל פאר „לא נתכוון השומע”: שטעל זיך פאר איינער ליגט אין בעט ראש השנה פארטאגס, און ער הערט א שופר-קול פון דרויסן. אויב ער האט נישט אין זינען אז דאס איז שופר של מצוה — ער מיינט ס׳איז א פייף אדער אן אלארם — איז ער נישט יוצא, ווייל ער האט נישט כוונה לצאת.
—
הלכה ג׳: מי שתקע ונתכוון להוציא כל השומע
רמב״ם: „מי שתקע ונתכוון להוציא כל השומע תקיעתו, ושמע השומע ונתכוון לצאת ידי חובתו — יצא. אף על פי שאין התוקע מתכוון לזה השומע בפרט, שאינו יודעו. וכן מי שהיה מהלך בדרך או יושב בתוך ביתו ושמע תקיעות משליח ציבור — יצא, אם נתכוון לצאת. שהרי שליח ציבור מתכוון להוציא את הרבים ידי חובתם.”
פשט
אויב דער תוקע האט אין זין מוציא צו זיין „כל השומע” — יעדן וואס הערט — און דער שומע האט אין זין יוצא צו זיין, איז ער יוצא, אפילו דער תוקע קען אים נישט און ווייסט נישט פון אים. אויך איינער וואס זיצט אין שטוב און הערט דעם שליח ציבור איז יוצא, ווייל דער ש״ץ מיינט מוציא צו זיין כל הרבים.
חידושים און הסברות
1. „אינו יודעו” — דער תוקע קען אים גאר נישט: דער חידוש איז אז אפילו דער תוקע ווייסט ממש נישט אז דער מענטש עקזיסטירט — ער איז יוצא, ווייל די כוונה „להוציא כל השומע” כולל אים אויך.
2. דער שליח ציבור׳ס כוונה איז א סתם כוונה: דער ש״ץ מיינט נישט יעדן איינציגן מענטש ספעציפיש, נאר „כל מי שישמענו.” דאס איז גענוג.
3. גרויסער וויכוח: צי דארף מען „להוציא” אלס באזונדערע כוונה, אדער גענוג אז ס׳איז א תקיעה של מצוה?
שיטה א׳: „להוציא” מיינט נישט א באזונדערע כוונה, נאר אז ער טוט א תקיעה של מצוה (נישט להתלמד). ווען איינער בלאזט למצוה, איז ממילא יעדער וואס הערט יוצא. ראיה: ס׳שטייט נישט אין רמב״ם קיין דין אז „מי שתקע לעצמו — לא יצא שומע ממנו.” אזא הלכה עקזיסטירט נישט. אלע „לא יצא” קעיסעס זענען נאר ביי מתעסק/להתלמד.
שיטה ב׳: יא, ס׳דארף זיין א באזונדערע כוונה „להוציא,” און דער חידוש פון דער הלכה איז אז ביי ש״ץ איז דא א „סתם כוונה להוציא” וואס גענוגט. לויט דעם, אן איינער וואס בלאזט פאר זיך אליין (נישט ש״ץ) — וואלט דער שומע נישט יוצא געווען.
4. דער ענין פון שליחות ביי שופר — א גרויסער וויכוח:
– איין צד: מ׳דארף שליחות — דער תוקע בלאזט „בשליחותך,” אזוי ווי דו וואלסט אליין געבלאזן. דערפאר דארף מען כוונה להוציא.
– אנדערער צד: שליחות איז א „פאני קאטעגאריע” דא. די מצוה איז שמיעת קול שופר — הערן דעם קול. מ׳דארף נישט קיין שליחות אויף הערן, ווייל הערן איז א מצוה שבגופו וואס מ׳קען נישט מאכן א שליח דערויף (אזוי ווי מ׳קען נישט מאכן א שליח צו הערן פאר דיר — ער הערט, דו הערסט נישט). אויף דעם חלק פון בלאזן קען מען יא מאכן א שליח (אדער „מזכה” זיין), אבער אויף דעם חלק פון שמיעה מוז מען אליין הערן.
– חידוש: דער תוקע׳ס ראלע איז נישט „שליח” אין דעם קלאסישן זין, נאר ער איז „מזכה” — ער בלאזט, און דו הערסט. ס׳איז א סימפלע זאך: נישט יעדע מצוה דארף מען אליין טון, ס׳איז דא זאכן וואס איינער טוט פאר׳ן ציבור.
5. וואס מיינט „כוונה” — נישט וואס ליגט אין דיין קאפ: „כוונה” איז נישט א מחשבה אינעווייניג, נאר עפעס אנדערש — ס׳ווערט ווייטער אויסגעברייטערט.
—
[דיגרעסיע: סמיכות המשניות — נחש הנחושת און כוונת הלב]
נאך דער משנה פון „מי שעבר אחורי בית הכנסת” קומט דער משנה פון „וכאשר ירים משה את ידו וגברו ישראל — וכי ידיו של משה עושות מלחמה? אלא בזמן שישראל מסתכלין כלפי מעלה ומשעבדין את לבם.” ראשונים ברענגען אז די סמיכות פון די משניות קאנעקט דעם נושא פון כוונה ביי מצוות מיט דעם טיפערן ענין אז מ׳דארף וויסן וואס מ׳טוט און אריינטראכטן.
חידוש: דאס איז נישט נאך א „לעוועל פון כוונה” אין דעם הלכה׳דיגן זין. ס׳איז אן אנדערע דרשה בכלל — ס׳איז א ענין פון אמונה. דער פונקט איז אז תקיעת שופר איז נישט קיין סגולה. ס׳איז נישט אז ווער ס׳הערט א קלארע תקיעה וועט האבן א גוט יאר. נאר דער שופר איז „לעורר את הלב” — עס איז א הכנה צו תשובה, נישט די תשובה אליין. רבנו חננאל רעדט פון א „קלארע טראמפייטער.” דער רמב״ם׳ס שיטה (עורי ישנים משנתכם) איז נישט א כוונה-דין אין תקיעת שופר, נאר א פשט אין דעם מהות פון תקיעת שופר — ס׳איז לעורר, נישט א מאגישע סגולה.
—
הלכה: ראש השנה שחל בשבת — אין תוקעין בכל מקום
רמב״ם: „יום טוב של ראש השנה שחל להיות בשבת, אין תוקעין בשופר בכל מקום. אף על פי שהתקיעה משום שבות… גזירה שמא יטלנו בידו וילך למי שיתקע לו… הכל חייבים בתקיעה ואין הכל בקיאים לתקוע.”
פשט
ווען ראש השנה פאלט אויף שבת, בלאזט מען נישט שופר. כאטש תקיעת שופר אויף שבת איז נאר א שבות (דרבנן-איסור), וואלט מען געמיינט אז עשה דאורייתא דוחה שבות דרבנן. פונדעסטוועגן האבן חז״ל גע׳אסר׳ט ווייל ס׳איז דא א חשש: ווייל יעדער איז מחויב אין תקיעה אבער נישט יעדער קען בלאזן, וועט איינער נעמען דעם שופר און טראגן דורך רשות הרבים צו א מומחה — און דאס איז אן איסור סקילה.
חידושים און הסברות
1. וואס איז דער „שבות” וואס דער רמב״ם מיינט? ס׳איז א מחלוקת צווישן מפרשי הרמב״ם. איין שיטה: דער שבות איז דער כללי׳דיגער איסור פון כלי שיר בשבת (שמא יתקן כלי שיר). אבער אסאך מפרשים ווייזן אפ אז שופר איז נישט קיין כלי שיר — ס׳איז א כלי של מצוה, און „כל הקולות כשרים בשופר,” מ׳זוכט נישט צו פיקסן דעם קלאנג. דער שבות וואס דער רמב״ם רעדט דערפון איז דער שבות פון שמא יטלנו בידו (טראגן דורך רשות הרבים) — דאס אליין איז דער שבות, און אפילו דעם וואלט מען געמיינט אז עשה דוחה.
2. פארוואס איז עשה נישט דוחה דעם שבות? דער רמב״ם פרעגט: „ואם הדין הוא שתוקעין — יבוא עשה של תורה וידחה שבות של דבריהם?” דער תירוץ: חז״ל האבן געזען אז דער חשש איז ערנסט גענוג — ווייל הכל חייבים און אין הכל בקיאים — אז ס׳וועט זיך מאכן אפט אז מ׳וועט טראגן דורך רשות הרבים, וואס איז אן איסור סקילה. דאס איז פיל חמור׳ער ווי א געווענליכע לא תעשה.
3. דער חידוש פון „ילך אצל חכם ללמוד”: אין דער גמרא שטייט אז דער חשש איז נישט נאר אז ער וועט גיין צו איינעם וואס זאל בלאזן פאר אים, נאר אויך אז ער וועט גיין צו א חכם אויסלערנען ווי צו בלאזן. אפשר מיינט דער רמב״ם מיט „ילך למי שיתקע לו” אויך דעם ענין פון לערנען. ס׳ווערט אויך דיסקוטירט צי דער וואס טראגט דעם שופר צו טון א מצוה איז פטור (מכשירי מצוה), אבער דער חשש בלייבט — אפילו אויב דער הינגאנג איז מותר, וועט ער נאכדעם פארגעסן אז ס׳איז שבת און צוריקטראגן דעם שופר אהיים.
4. פארוואס נישט מאכן א לאקאלע גזירה (נאר וואו ס׳איז נישטא קיין עירוב)? חז״ל האבן נישט געמאכט א לאקאלע גזירה — זיי האבן נישט געזאגט אז נאר וואו ס׳איז דא א רשות הרבים בלאזט מען נישט. זיי האבן קאטעגאריש געטוישט די צורה פון ראש השנה: אויב ס׳פאלט אויף שבת, איז עס אן אנדערע מין ראש השנה אן תקיעת שופר. אין דער צייט פון דער גמרא איז רשות הרבים געווען א נארמאלע ריאליטי — מ׳זעט נישט אז ס׳איז „כמעט נישט דא קיין רשות הרבים.” געוויסע ראשונים (וואס האלטן ששים ריבוא בוקעים בו) מאכן אז רשות הרבים דאורייתא איז זעלטן, אבער דאס איז נישט ווי די גמרא קוקט עס אן. דער מדרש דערמאנט טויזנטער שטעט מיט רשות הרבים. אין דער אריכות פון גמרא מסכת שבת זעט רשות הרבים אויס ווי א רעאליטעט.
5. אפשר׳דיגע טיפערע טעמים: ס׳קען זיין „טעמים על פי קבלה” — אז די קדושת שבת אליין איז גענוג גרויס צו פועל׳ן וואס דער שופר דארף פועל׳ן. אבער דאס ווערט אוועקגעלאזט אלס א צדדי׳דיגע באמערקונג.
6. משנה vs. גמרא: אין דער משנה שטייט סתם אז מ׳בלאזט נישט שופר ווען ראש השנה חל בשבת — וואס קען אימפליצירן אז ס׳איז א דין מעיקרא. די גמרא אבער מסביר אז בעצם וואלט מען געמעגט, נאר חכמים האבן מבטל געווען א מצוות עשה דאורייתא צוליב דעם חשש. דאס איז דער „דבר המוסכם.”
7. חז״ל האבן עוקר געווען די מצוה: ווערטער זענען קיינמאל נישט גענוג עכט צו מסביר זיין וואס מ׳מיינט. אבער עס איז נישט פשט אז חז״ל האבן גע׳אסר׳ט ווייל עס איז א 50/50 טשענס אז מענטשן וועלן מחלל שבת זיין. חז״ל האבן עוקר געווען די מצוה פון שופר ווען ס׳איז חל בשבת — דאס איז דער עיקר פון דער גזירה.
—
הלכה: תינוקות — אין מעכבין את התינוקות מלתקוע
רמב״ם: „התינוקות שלא הגיעו לחינוך — אין מעכבין אותם מלתקוע בשבת שאינו של יום טוב של ראש השנה. ומותר לגדול להתעסק עמהם כדי ללמדם ביום טוב. שהתקיעה אינה אסורה אלא משום שבות — שמא ילך אצל חכם וילמדנו.”
פשט
קינדער וואס האבן נאך נישט דערגרייכט חינוך — מ׳שטאפט זיי נישט פון בלאזן שופר. אפילו ביום טוב של ראש השנה שחל בשבת מעג א גדול זיך מתעסק זיין מיט זיי כדי ללמדם. דער טעם: דער איסור תקיעה איז נאר א שבות (שמא ילך אצל חכם), און ביי קינדער וואס לערנען זיך איז נישטא די חשש.
חידושים און הסברות
1. צוויי באזונדערע איסורים — שמא יתקן כלי שיר vs. שמא יעבירנו/ילך אצל חכם: עס ווערט שארף אויסגעטיילט צווישן צוויי איסורים:
– שמא יתקן כלי שיר — דער אלגעמיינער איסור אויף כלי שיר יעדע שבת, וואס אפליקירט צו אלע מוזיקאלישע אינסטרומענטן.
– שמא ילך אצל חכם — דער ספעציעלער איסור דוקא אויף ראש השנה שחל בשבת, ווייל „הכל חייבין בתקיעה ואין הכל בקיאין לתקוע.”
דער חידוש: ראש השנה שחל בשבת האט א ספעציעלע גזירה וואס איז נישט דער רעגולערער איסור כלי שיר. ביי ראש השנה איז דער שופר נישט א „כלי שיר” — ער ווערט גענוצט פאר א מצוה, נישט פאר מוזיק. דעריבער אפליקירט שמא יתקן כלי שיר נישט. נאר דער ספעציעלער חשש אז ווייל אלע זענען מחויב און נישט אלע קענען בלאזן, וועט מען גיין צום חכם — דאס איז דער איסור.
2. פארוואס דער רמב״ם לערנט „בשבת שאינו של יום טוב של ראש השנה”: דער רמב״ם זאגט אז מ׳לאזט תינוקות בלאזן בשבת שאינו של יום טוב של ראש השנה — דאס מיינט א רעגולערע שבת. דער חידוש: אויף א רעגולערע שבת איז שופר בלאזן פאר קינדער מותר, ווייל דער ספעציעלער ראש השנה-איסור (שמא ילך אצל חכם) איז נישט נוגע, און דער כלי שיר-איסור איז אויך נישט נוגע ביי קינדער שלא הגיעו לחינוך.
3. שוועריגקייט מיט דעם רמב״ם׳ס פשט אין דער משנה: די משנה זאגט „אין מעכבין את התינוקות מלתקוע.” דער רמב״ם לערנט דאס אויף תינוקות שלא הגיעו לחינוך. אבער ביי שלא הגיעו לחינוך שטאפט מען זיי סתם נישט פון גארנישט — וואס איז דער חידוש? דער חידוש איז לכאורה נישט אז מ׳לאזט זיי, נאר דער חידוש איז דער נעקסטע שטיקל: „ומותר לגדול להתעסק עמהם כדי ללמדם” — אז אפילו דער גדול מעג אקטיוו מיטהעלפן.
4. „מותר לגדול להתעסק עמהם” — אפילו שבת של ראש השנה: דער רמב״ם זאגט אז ביום טוב (= ראש השנה שחל בשבת) מעג דער גדול זיך מתעסק זיין מיט די קינדער. דער טעם: דער איסור איז נאר „שבות” — שמא ילך אצל חכם. ביי קינדער וואס לערנען זיך איז נישטא די חשש, ווייל זיי גייען נישט צום חכם כדי יוצא צו זיין די מצוה. זיי טוען עס נאר „להתלמד.”
5. חילוק צווישן „בלאזן של מצוה” און „בלאזן להתלמד”: דער שליסל-חילוק: דער איסור שמא ילך אצל חכם אפליקירט נאר ווען מ׳בלאזט של מצוה — ווייל דעמאלט טראכט מען „אפשר האב איך נישט יוצא געווען” און מ׳לויפט צום רב. אבער להתלמד — סתם זיך אויסצולערנען — איז נישטא די חשש. דעריבער מעג אפילו א קטן שהגיע לחינוך בלאזן להתלמד, און דער גדול מעג מיטהעלפן.
6. קשיא: פארוואס מעג א גדול נישט אויך בלאזן להתלמד? לכאורה זאל א גדול אויך מעגן בלאזן שופר בשבת של ראש השנה פאר זיך אליין להתלמד, ווייל דער איסור איז נאר ווייל „הכל חייבין
ואין הכל בקיאין” — אבער אויב ער בלאזט נישט לשם מצוה נאר להתלמד, איז נישטא די חשש. דאס ווערט אוועקגעלאזט אלס א קשיא.
7. חינוך = להתלמד: דער מושג פון חינוך איז אידענטיש מיט להתלמד. חינוך מיינט נישט אז דאס קינד איז יוצא די מצוה, נאר אז ער געוואוינט זיך צו טון די מצוה — למשל, נעמען דאס קינד אין שול הערן שופר בלאזן, אזוי ווי חינוך פון מצה מיינט אים ברענגען מצה צו עסן. דאס אליין בלאזן קענען איז נישט חינוך — חינוך איז דאס קינד זאל הערן קול שופר ווען מען בלאזט.
8. חילוק צווישן ראש השנה שבת און א רעגולערע שבת ביי קינדער: דער טאטע מעג בלאזן מיט די קינדער כדי זיי זאלן זיך אויסלערנען ראש השנה שחל בשבת, ווייל ער האט א חיוב חינוך. אבער אן אנדערע שבת וואס איז נישט ראש השנה, לאזט מען נישט א קינד שהגיע לחינוך בלאזן, ווייל ס׳איז נישטא קיין ענין פון חינוך אין בלאזן שופר סתם א שבת. א קינד שלא הגיע לחינוך איז קיין פראבלעם אויך אן אנדערע שבת.
9. ראש השנה שחל בשבת — כדי שלא ישכחו: ווען ראש השנה פאלט אויף שבת, האבן חז״ל געהאט א דאגה אז קינדער וועלן בכלל נישט וויסן וואס שופר איז — א קינד פון זיבן געדענקט נאר פון לעצטע יאר. דעריבער לאזט מען דעם טאטע זאגן: „דאס איז א שופר, היינט איז די מצוה מיט דעם צו בלאזן, נאר היינט טאר מען נישט מחמת שבת — נעם עס, לערן דיך אויס.” דאס איז בדומה צו כדי שלא ישכחו תורת אתרוג.
10. מחלוקת וועגן שופר אלס כלי שיר: איין צד טענה׳ט אז שופר איז אויך א כלי שיר — מ׳זעט אין פסוקים (תהלים ק״נ: „הללוהו בנבל וכינור”, „הללוהו בתף ומחול”, „הללוהו בצלצלי תרועה”) אז שופר ווערט גערעכנט צווישן מוזיקאלישע אינסטרומענטן. דעריבער זאל אויף א רעגולערע שבת שופר אסור זיין משום שמא יתקן כלי שיר, און נאר ראש השנה איז דא א ספעציעלער היתר ווייל ס׳איז א מצוה. דער אנדערער צד ענטפערט: אין תהלים שטייט „בתקע שופר” — נישט „בשופר” — ווייל שופר בלאזט מען, מ׳זינגט נישט דערמיט. שופר איז נישט א כלי שיר אין דעם זין.
11. קריטיק אויף דעם „צוויי-איסורים” פשט: דער גאנצער פשט אז שופר איז בעצם אסור משום כלי שיר, און ראש השנה איז דא א היתר ווייל ס׳איז א מצוה, און דער היתר איז אזוי גרויס אז אפילו להתלמד איז מותר — שטייט נישט אין קיין משנה, קיין גמרא, קיין רמב״ם, קיין איין ראשון. „מ׳דארף אויסטראכטן א גאנצע מעשה וואס שטייט נישט.”
—
הלכה: כשגזרו שלא לתקוע בשבת — לא גזרו אלא במקום שיש בו בית דין
רמב״ם: „בזמן שהיה בית המקדש קיים, היו הכל תוקעין בירושלים בשבת כל זמן שבית דין יושבין. ולא אנשי ירושלים בלבד אלא כל עיר שהיתה בתחומה של ירושלים, והיתה רואה ירושלים, ושומעת תרועת ירושלים, ויכולה לבוא לירושלים — לא שתהיה בתוך הנחל ולא בראש ההר ולא שיהיה נהר מפסיק ביניהם — אנשי אותה העיר היו תוקעין בשבת כבירושלים. אבל בשאר ארץ ישראל לא היו תוקעין. ובזמן הזה שחרב המקדש, כל מקום שיש בו בית דין קבוע, ויהיה סמוך בארץ — תוקעין בו בשבת. ואין תוקעין בשבת אלא בבית דין שקידשו בו את החודש. אבל שאר בתי דינים אין תוקעין בהם אף על פי שהם סמוכין.”
פשט
בזמן בית המקדש האט מען געבלאזן שופר שבת ראש השנה אין ירושלים און אין שטעט ארום ירושלים וואס האבן באפרידיגט דריי תנאים: (1) מען האט געקענט זען ירושלים, (2) מען האט געקענט הערן די תרועה פון ירושלים, (3) מען האט געקענט קומען צו ירושלים (קיין נהר מפסיק). נאכן חורבן, בלאזט מען נאר ביי דעם בית דין שקידשו בו את החודש — דער הויפט בית דין פון כלל ישראל.
חידושים און ביאורים
1. „בית דין יושבין” מיינט אן אקטיווער בית דין: דער רמב״ם טייטשט „כל זמן שבית דין יושבין” נישט סתם אז ס׳איז דא א בית דין, נאר אז דער בית דין איז אקטיוו — זיי זיצן און מאכן א מעמד. ס׳איז א שאלה צי דאס מיינט אז נאכמיטאג ווען דער בית דין שטייט אויף, האט מען שוין נישט געטארט בלאזן. „יושבין” מיינט אבער נישט דוקא פיזיש זיצנדיג — אפילו אויב זיי זענען שוין אויפן וועג ארויס, אבער „ולא עמדו” — זיי האבן זיך נאך נישט אויפגעשטעלט און אוועקגעגאנגען — קען מען נאך בלאזן בפניהם.
2. „בירושלים” לויט דעם רמב״ם vs. אנדערע ראשונים: ס׳איז דא א מחלוקת ראשונים צי בזמן המקדש האט מען נאר געבלאזן אין מקדש אליין, אדער אין גאנץ ירושלים. דער רמב״ם האלט אז אין גאנץ ירושלים און אפילו אין די סביבות.
3. דער עיקר חילוק צווישן בזמן המקדש און בזמן הזה: בזמן המקדש האט מען געבלאזן אין ירושלים און ארום ירושלים. נאכן חורבן, בלאזט מען נאר ביי דעם בית דין אליין — נישט ארום. דאס איז די נפקא מינה פון חורבן המקדש.
4. „בית דין שקידשו בו את החודש” מיינט דער מעין בית דין: דער רמב״ם מיינט נישט סתם א בית דין וואס האט די כשרות צו מקדש זיין דעם חודש, נאר דער איינציגער הויפט בית דין פון כלל ישראל — דער וואס האט זיך גערוקט פון ירושלים צו יבנה צו אושא א.א.וו. דאס איז א חילוק מיטן רי״ף, וואס האט געהאלטן אז יעדער בית דין (אפילו נישט סמוך, אפילו נישט קידשו את החודש) מעג בלאזן, און דער רי״ף האט אליינס געגעבן בלאזן שופר ראש השנה שחל בשבת ביי אים אין בית דין. אבער אפילו תלמידי הרי״ף האבן נישט מסכים געווען — ווייל „בית דין” אין לשון המשנה מיינט דער בית דין, נישט א בית דין.
5. דער רמב״ם׳ס לשון איז מיסלידינג: דער רמב״ם שרייבט ערשט „כל מקום שיש בו בית דין קבוע” — וואס קלינגט ווי יעדער בית דין — און ערשט דערנאך מגביל ער עס צו „בית דין שקידשו בו את החודש.” דאס איז ווייל דער רמב״ם איז כמעט אלעמאל שטעקט מיט לשון המשנה, און ער איז נישט אלעמאל מקפיד צו איבערשרייבן און קלאר מאכן. אבער די הלכה למעשה איז קלאר: נאר דער מעין בית דין.
6. סמיכה אליין העלפט נישט: דער רמב״ם זאגט בפירוש „אבל שאר בתי דינים אין תוקעין בהם אף על פי שהם סמוכין” — סמיכה איז א נויטיגער תנאי אבער נישט א גענוגענדער תנאי. מען דארף אויך זיין דער בית דין שקידשו את החודש. ס׳איז א שאלה צי ס׳איז מעגליך אז א בית דין שקידשו את החודש זאל נישט זיין סמוך — דאס דארף מען לערנען אין הלכות קידוש החודש.
—
הלכה: דער טעם פון תקיעה בפני בית דין
רמב״ם: „ואין תוקעין אלא בפני בית דין בלבד… ולמה תוקעין בפני בית דין? לפי שבית דין זריזין הן, ולא יבואו התוקעין להעביר השופר בפניהם ברשות הרבים — שבית דין מזהירין בהם ומדיינין אותם.”
פשט
דער גרונט פארוואס מ׳בלאזט נאר בפני בית דין אויף שבת איז ווייל בית דין איז זריז און וועט זיכער מאכן אז קיינער טראגט נישט דעם שופר דורך רשות הרבים. בית דין וואכט אויף און וואנט די מענטשן.
חידושים און הסברות
1. „בפני בית דין” — ליטעראל, נישט נאר „בזמן שיש בית דין”: „בפני בית דין” מיינט ממש אין פראנט פון דעם בית דין, נישט סתם „ווען עס איז פאראן א בית דין.” דער רמב״ם מיינט ליטעראל בפני בית דין — אין זייער פרעזענץ. דאס ווערט אונטערשטריכן דורך דעם לשון „בפניהם.”
2. חילוק צווישן ירושלים (בזמן הבית) און בזמן הזה: בזמן הבית אין ירושלים האט מען געבלאזן אפילו שלא בפני בית דין, כל זמן שבית דין יושבים. דאס איז ווייל ירושלים האט א ספעציעלע מעלה (עוד זאת ירושלים יתירה על יבנה). אבער בזמן הזה — נאך חורבן — איז דער דין נאר ממש בפני בית דין.
3. קשיא אויפן טעם „זריזין”: אויב דער גאנצער טעם איז ווייל בית דין איז זריז און וועט נישט לאזן טראגן, פארוואס דארף עס זיין דוקא א בית דין של סמוכין / בית דין של קידוש החודש? א רעגולערע בית דין קען דאך אויך זיין זריז! דאס ווערט געלאזט אלס א קשיא.
4. [דיגרעסיע: א טיפערער ענין אין תקיעה בפני בית דין]: עס ווערט פארגעלייגט אז דער דין פון בפני בית דין איז נישט נאר א פראקטישע תקנה (כדי נישט צו טראגן), נאר עס איז דא א טיפערע סיבה. אזוי ווי אין בית המקדש האט מען געבלאזן מיט חצוצרות — וואס ווייזט אויף א ספעציעלע חשיבות פון תקיעה אין דעם צענטראלן מקום — אזוי אויך באלאנגט תקיעת שופר פון נאטור אין דעם צענטראלן פלאץ פון כלל ישראל. בית דין איז דער „מרכז” פון אידן, און דארט איז דער עיקר מקום פון תקיעה. דאס איז אפשר דער טיפערער גרונט פארוואס מ׳איז מער מיקל בפני בית דין — ווייל דארט איז א גרעסערע ענין פון תקיעה מצד עצמה. היינטיגע צייטן בלאזט מען אין יעדע שול, און דאס איז אויך א מצוה, אבער עס איז אפשר דא א חילוק אין חשיבות — הגם הלכה למעשה איז נישט דא א טעכנישער חילוק.
—
הלכה: שני ימים טובים של גליות — תקיעה ביום שני
רמב״ם: „ובזמן הזה שנהגו לעשות שני ימים בגליות, כדרך שתוקעין בראשון תוקעין בשני.”
פשט
בזמן הזה, וואו מ׳מאכט צוויי טעג ראש השנה אין גלות (און אויך אין ארץ ישראל), בלאזט מען שופר ביידע טעג אויף דעם זעלבן אופן.
חידושים און הסברות
1. „בגליות” — צו וועמען גייט דאס? דער לשון „בגליות” איז לכאורה נישט מדויק, ווייל אין ארץ ישראל מאכט מען אויך צוויי טעג ראש השנה. דער תירוץ: „בגליות” גייט ארויף אויף „בזמן הזה” — בזמן הזה, וואס אין גלות מאכט מען צוויי טעג, אבער אויך אין ארץ ישראל מאכט מען צוויי טעג ראש השנה (ווי דער רמב״ם גייט מסביר זיין אין הלכות קידוש החודש).
2. „כדרך שתוקעין בראשון” — וואס כולל דאס? דער לשון „כדרך” קען מרמז זיין אז מ׳זאגט אויך שהחיינו אויפן צווייטן טאג (ווי ביים ערשטן). דאס שטימט מיט וואס פריער געלערנט וועגן דעם סדר פון ברכות.
—
הלכה: ווען ערשטער טאג ראש השנה פאלט אויף שבת
רמב״ם: „ואם חל יום ראשון להיות בשבת, ולא היה במקום בית דין — תוקעין בשני בלבד.”
פשט
אויב דער ערשטער טאג ראש השנה איז שבת, און מ׳איז נישט ביי א בית דין וואו מ׳קען בלאזן, בלאזט מען נאר דעם צווייטן טאג.
חידושים און הסברות
1. פשוט׳ע הלכה מיט א רמז: אויפן פנים איז דאס פשוט — אויב מ׳קען נישט בלאזן שבת (ווייל נישטא בית דין), בלאזט מען דעם צווייטן טאג. אבער דער רמב״ם מרמז דא אויף א נקודה: דער חומרא פון נישט בלאזן אויף שבת איז גרינגער ווען עס איז דא שני ימים טובים, ווייל מ׳האט סוף כל סוף א טאג וואו מ׳בלאזט. אין א סיטואציע אן שני ימים טובים וואלט מען אפשר מער געזוכט קולות צו בלאזן בפני בית דין, ווייל מ׳וואלט בכלל נישט געהאט שופר. אבער היינט, וואס ס׳איז דא א צווייטער טאג, דארף מען זיך נישט זארגן — ס׳איז נישט א יאר אן שופר.
2. קאנעקשאן צווישן שני ימים טובים און בית דין: דער צווייטער טאג ראש השנה האט א היסטארישע קאנעקשאן מיט בית דין — ס׳איז „זייער שולד” (דורך דעם ספק פון קידוש החודש) אז ס׳איז דא א צווייטער טאג.
—
סיום פרק ב׳
דערמיט ענדיגט זיך פרק ב׳ פון הלכות שופר — די בעיסיק הלכות פון ווער איז מחויב אין שופר (כהנים, לוים, ישראלים, גרים, עבדים משוחררים; נישט נשים, קטנים, עבדים), ווער קען מוציא זיין ווען (בר חיובא, אנדרוגינוס, טומטום, חצי עבד), דין כוונה (מתעסק vs. תקיעה של מצוה, שומע ומשמיע), ווען מ׳בלאזט (שבת — נישט, חוץ בפני בית דין שקידשו את החודש), און שני ימים טובים.
תמלול מלא 📝
הלכות שופר, פרק ב׳ – מי חייב בשמיעת קול שופר
הקדמה לפרק ב׳
Speaker 1: א גוטן, מורי ורבותי. אונז לערנען די תורה. יא. דער חלק פון די תורה וואס אונז לערנען יעצט איז הלכות שופר, פרק ב׳, דער צווייטער פרק פון הלכות שופר. יא. פאר אונז גייען לערנען ווילן מיר אונז באדאנקען אונזער חשוב׳ע ספאנסער פון די שיעור, אונזער ידיד תומך תורה ולומד תורה הרב רבי יואל לייבי וועצבערגער, און אלע אנדערע וואס שטיצן דורך מיטהאלטן און לערנען. יא.
שוין, אין די פאריגע פרק האט אונז די רמב״ם געזאגט די עצם מצוה פון בלאזן שופר, און נאכדעם האט ער אונז געזאגט הלכות פון די שופר, וועלכע מין שופר איז כשר און פסול. און דא גייט ער אונז זאגן די פרטים, ווער איז מחויב בשופר, און אזוי ווייטער, וויאזוי מ׳איז יוצא און וויאזוי מ׳איז נישט יוצא. ס׳טייטש נישט אז די שופר איז די חיפות, נאר אז די מענטש וואס בלאזט.
Speaker 2: רייט.
Speaker 1: דער ערשטער פרק איז געווען אלעס, ס׳איז געווען אסאך הלכות וועגן די גוף השופר, אזוי ווי ס׳דארף אויסזען, ווי גרויס ס׳דארף זיין, פון וואס ס׳מעג זיין געמאכט, השופר של עבודה זרה, של תרומה, וכו׳ וכו׳. און יעצט קענען עס לערנען וועגן הלכות, נישט הלכות תקיעת שופר. דאס גייט זיין די דריטע פרק, ווי אזוי מ׳בלאזט שברים, תרועות שברים, דאס אלעס פרק ג׳. פרק ב׳ איז אלעס, אזוי ווי דו זאגסט, וועגן דעם מענטש וואס בלאזט שופר. וועלכע מענטש? אויך וועלכע צייט. וועלכע מענטש? און וועלכע צייט. וואס אויב ס׳איז שבת? די אלע פרטים פון ווען ס׳איז שבת, און וואו מ׳בלויזט יא און וואו נישט, און אזוי ווייטער. שטעט?
Speaker 2: יא.
Speaker 1: ס׳איז א גוטע סדר. יא.
הלכה א׳: הכל חייבים לשמוע קול שופר
Speaker 1: און דער רמב״ם אזוי: הכל חייבים לשמוע קול שופר, אזוי ווי מיר האבן שוין געזאגט אז די עיקר מצוה איז דערהערן די שופר, ווער איז אלץ מחויב? כהנים ולוים וישראלים. די סיבה פארוואס ער זאגט דאס איז ווייל אין די גמרא איז געווען א הוה אמינא, אז היות אז מ׳איז מדמה שופר צו ראש השנה צו שופר צו יובל, און ביי יובל איז דא א שיטה צו זאגן אז ס׳איז נישט נוגע פאר כהנים, ווייל כהנים האבן נישט קיין עבדים, זיי האבן נישט קיין נחלות. אבער למסקנא זאגט די גמרא אז יובל איז אויך נוגע בכהנים, ווייל שמיטת כספים איז נוגע בכהנים. איז על כל פנים, ביי כהנים איז סיי נוגע שופר של יובל און סיי נוגע, איך מיין, נישט שופר של יובל, סיי מצוות יובל איז נוגע בכהנים, ממילא איז אויך שופר של ראש השנה נוגע בכהנים, לוים, וישראלים, נישט קיין חילוק צו מ׳האט א נחלה צו נישט. איז יעדער מחויב ביובל, אויטאמאטיש איז די הלכה אז מ׳איז יעדער מחויב בשמיעת קול שופר. וגרים ועבדים משוחררים. יא, דאס איז אלעס… איינמאל ער האט אנגעהויבן זאגן אז קיינער האט מען אויך גערעכנט ארויס אלע מינים.
Speaker 2: איך זאג, ס׳קען זיין אז דאס איז די ליסט פון אלע סארט אידן וואס זענען חייב אין אלע מצוות. מער ווייניגער. ער רעכנט עס נישט אויס ביי מצה, ער רעכנט עס נישט אויס ביי יעדער איינער. אבער דאס איז די לשון…
Speaker 1: רייט, דער רמב״ם איז נישט וועגן די הוה אמינא. דער רמב״ם איז ווייל ס׳איז די לשון המשנה. זאג נאר, פארוואס איז די לשון המשנה אזוי? איז די גמרא די הסבר.
Speaker 2: יא יא.
Speaker 1: למעשה, אויב איינער וויל א פול ליסט פון אלע הכל חייבים אלעמאל, וואס הייסט חוץ נשים ועבדים וקטנים, דאס איז די פול ליסט. מען קען צולייגן ממזרים ודאס, אלע סארט אידן. יא, אבל נשים ועבדים וואס האבן א דין ווי נשים, וקטנים, ווי לאנג, איך מיין מיט דאורייתא אדער קלענערע קטנים וואס זיי האבן נאכנישט קיין מצוות חינוך, פטורים. ס׳איז אנדערש ווי געוויסע מצוות, למשל, אזוי ווי ביי מצה איז געווען א סיבה פארוואס פרויען זענען חייב, אבער ביי שופר איז נישט דא קיין סיבה.
דיסקוסיע: ראיה אז “מעורר לתשובה” איז נישט דער עיקר המצוה
Speaker 2: סאו איך טראכט נאר, דאס וואס דער רמב״ם זאגט למשל אז שופר איז מעורר צו זיין צו תשובה איז נישט דער עיקר המצוה, ווייל אויב יא וואלטן פרויען אויך געווען, פרויען דארף מען סתם אויך תשובה טון.
Speaker 1: איך זאג אז דער תשובה, דער חלק אז דער תקיעת שופר ברענגט תשובה איז נישט קיין חלק פון די עיקר מצוה. ווייל יא וואלט אפשר פרויען אויך געווען, אף הן זענען מחויב תשובה. קען עפעס זאגן אז אדער דאס אז שופר איז מעורר רחמים, וואטער וואס איז דער בור רש״י. און די פוסקים זענען מיר אסאך ביזי מיט דעם. די מפרשי הרמב״ן צו אויב א פרוי וויל יא צו זי מעג מאכן א ברכה, צו בכלל צו זי זאל. ס׳איז דא וואס זאגן אז אנדערש ווי אן אנדערע מצוה, וואס אויב א פרוי וויל מהדר זיין זאל זי מהדר זיין, שופר דוקא נישט. און איינע פון די סיבות איז ווייל בעצם איז דאך דא דער איסור פון שיר. כדי דאס האט מען געזען אז ס׳איז א גרויסע מחלוקת אין די פרק און די נעקסטע פרק צו ראש השנה איז דא בכלל עפעס א איסור פון שמא יתקן כלי שיר, וואס מ׳האט אוועקגעזען. איז דא עפעס וואס ווילן זאגן אז פרויען זאלן בכלל נישט, ווייל שופר איז נאר עפעס א זאך ווער ס׳איז מחיב זאל עס טון, ווער ס׳איז נישט מחיב זאל עס נישט טון.
אבער על כל פנים, למעשה איז יא דער מנהג. איך מיין אז ס׳איז זייער שטארק דער מנהג נשים הערן קול שופר, ווייל ס׳איז א חלק פון די יום טוב, ס׳איז דאך מעורר לב און אזוי ווייטער. אבער פטור, מ׳קען זיין זיי פטור.
Speaker 2: ס׳קען זיין, איך האב געוואלט ענטפערן בדרך צחות, אז דו זאגסט אז ס׳איז א ראיה אז מ׳דארף נישט תשובה טון, אפשר איז א ראיה אז פרויען זינדיגן נישט. וועלכע נארמאלע פרוי האט א טשענס צו זינדיגן? מ׳איז ביזי מיט די קינדער, מיט די מאמי… ס׳איז נאך דא צייט צו זינדיגן נאך אויך?
Speaker 1: אדער דער מאן דארף תשובה טון פאר איר היינט.
Speaker 2: א צווייטע פשט, ער דארף אליינס, ער דארף פועל׳ן די ישועה פאר זיין משפחה, פארדעם וועלן נאר די מענער פארן קיין אומאן. וואס, די פרויען דארפן נישט קיין גוט יאר? תירוץ איז אז דער מאן פועל׳ט פאר זיין ווייב, ניין?
Speaker 1: ס׳קען זיין אז דער מאן פארט קיין אומאן, אזוי קען די פרוי רואיג אויספועל׳ן א ישועה אין א קליינע רואיגע בית המדרש אן קיין הא-הא.
די מחלוקת וועגן ברכה פאר נשים
Speaker 1: יא, שוין. עניוועיס, ביסוד איז דאס די ידידיגע מחלוקת לגבי די ברכה צווישן דעם רמב״ם און רוב אנדערע ראשונים, אז דער רמב״ם האט געשריבן אין הלכות ברכות פרק ו׳, אזוי ווי ס׳איז צוגעצייכנט דער מגיד משנה דא, אז מי שאינו מחויב בדבר קען נישט מאכן קיין ברכה. אבער אנדערע האבן געזאגט אז ניין, אז אויב מ׳טוט עס, טאקע אינו מצווה ועושה, אבער מ׳קען מאכן די ברכה. און אויף דעם איז דא נאך א מחלוקת פון די רמ״א צו ס׳איז א מנהג, און היינט איז זיכער דער מנהג פון די פרויען צו בלאזן, ממילא הייסט עס אזוי ווי א מנהג אז מ׳מאכט א ברכה אויף דעם מנהג.
דיסקוסיע: ווער מאכט די ברכה ווען א מאן בלאזט נאר פאר פרויען?
Speaker 2: אקעי. למעשה, איך בלאז למשל… ס׳פירט זיך נישט אז די פרויען בלאזן, זיי הערן אבער, הערן בלאזן.
Speaker 1: אמת. נו, אויב ס׳איז אלעמאל דא א מאן וואס איז יוצא, הייבט זיך שוין אן די גאנצע שאלה.
Speaker 2: ניין, אבער די שאלה ווערט ווייטער א שאלה, ווייל איך למשל, ווען מ׳ענדיגט דאווענען ביי מיר אין בית המדרש, מאכט מען א ספעשל, די פרויען קומען זיך צוזאם ערגעץ וואו נאכמיטאג, און איך בלאז שופר. דאן איז דאך די שאלה צו מ׳זאל מאכן די ברכה. געווענליך למשל אויף קריאת המגילה קען מען מאכן די ברכה פאר די פרויען וואס גייען הערן. דא ווערט די שאלה צו דער מאן וואס האט שוין געהערט, ער האט שוין געבלאזן גאנץ שופר, ער האט שוין אלעס געבלאזן, צו קען ער יעצט מאכן די ברכה אויף מוציא צו זיין די פרויען. נו, דאס ווערט די שאלה, די מחלוקת האחרונים.
Speaker 1: יא, אבער לויט אונזער מנהג, ביי קריאת המגילה איז פרויען זענען מחויב, ממילא מאכט ער די ברכה פאר זיי, ווייל ער איז דא זייער שליח. אבער אונזער מנהג איז דאך אז פרויען מאכן א ברכה אפילו אויף מצוות וואס זיי זענען נישט מחויב. סאו דער רמ״א זאגט אז אויב איינער בלאזט נאר פאר פרויען, זאל ער טאקע נישט מאכן די ברכה, נאר זיי זאלן מאכן די ברכה. ווייל ס׳איז נישט מדין חיוב, נאר מדין מנהג. ס׳איז זייער מנהג, ס׳איז נישט דיין מנהג צו בלאזן פאר די פרויען, ס׳איז זייער מנהג.
Speaker 2: איך פארשטיי נישט פארוואס.
Speaker 1: איך קען הערן די חילוק. ס׳איז א מצוה, דו טוסט עס בשליחותם. ס׳איז א מנהג אז זיי זאלן הערן.
Speaker 2: יא, אבער ס׳איז זייער מצוה.
Speaker 1: מ׳דארף טראכטן. יעדע מאל וואס דו מאכסט א ברכה, ווען דו מאכסט א ברכה פאר א מאן, מאכסטו א ברכה פאר וואס? פאר זיי איז עס א מצוה ועושה. פאר מיר איז עס בכלל נישט קיין מצוה, יא? ווייל איך האב דאך שוין יוצא געווען. די מצוה פון חסד, פון זיי מזכה זיין, איז זייער מצוה. אזויווי יעדער איינער, נאכאמאל, מ׳איז שוין געווען מצוה, יעצט בין איך נישט איינער מצוה ועושה בכלל, יעצט טו איך סתם עפעס פאר יענעם.
Speaker 2: ניין, איך פארשטיי נישט וואס דו זאגסט. ווען דו מאכסט בלאזן שופר פאר א מאן וואס איז מחויב, מאכסטו זיכער די ברכה. דאס הייסט, דו קענסט, יענער קען אויב ער וויל, דו קענסט אויכעט. אזויווי יעדער איינער, מ׳קען מוצא זיין יענעם, אפילו מ׳האט שוין אליינס יוצא געווען, דו טוסט זיין מצוה. דו מאכסט די מצוה ברכה פאר אים. וואס איז א חילוק? דו מאכסט די פרוי׳ס ברכה, וואס די פרוי איז נישט מחויב. סאו…
Speaker 1: כאפ נישט קלאר. עפעס די ווארט “וציוונו” איז די פראבלעם? ווייל מ׳קען נישט זאגן די ווארט “וציוונו”.
Speaker 2: ניין, איך מיין אז די ריזען איז ווייל מ׳איז חושש אז ס׳איז נישט אמת די הלכה אז מ׳קען מאכן אליינס א ברכה. אז די פרוי מאכט אליינס, איז איר רעספאנסיבילטער, זי גייט גיין און גיין און פאר איר. עד כדי כך האט זי נישט דיר אמאל געלאזט.
Speaker 1: זעט דער רבינו מן העם זאגט, ווארט, לא תשא את שם ה׳ אלקיך לשוא ווערט דאך א דאורייתא, ער האט מורא פון דעם דאורייתא. אבער די וואס זאגן, ס׳נעמט נישט אן אז א ספק ברכה איז א דאורייתא, אזוי ווי אסאך שיטות, אז ס׳איז זיכער נישט קיין שאלה פון לא תשא לשוא. דו מיינסט דאך צו דאנקען דעם אייבערשטן אויף די שטיקל מצוה וואס איז דא…
Speaker 2: דאס ווייס איך נישט, אבער… איך פארשטיי נישט פארוואס די פרוי… איך זע נישט וואס איז די חילוק אז זי טוט אליינס אדער זי טוט עס פאר איר. ס׳איז די זעלבע ברכה וואס ער האט געבוירט ביידע.
Speaker 1: ס׳זעט נאר אויס אז די פוסקים האבן אנגענומען, אזוי שטייט פריער, ס׳איז דא אזא לשון לעשות נחת רוחין לנשים לגבי סמיחה, רייט? אז באמת האלטן אונז נישט אז פרויען דארפן בלאזן שופר, זיי פארשטייען נישט די כוונות, מ׳שטייט זיך מיט זיך. נאר וואס? אז זי וויל פילן גוט, בלאזט שופר. אקעי, בלאזט שופר, איך וועל מאכן א ברכה פאר די אנדערע פילן גוט? אלעס טארשירט. איך זאג דיר וואס שטייט אין די פוסקים. אויב ווער ס׳איז נישט מזלזל, זאל ער מאכן אליינס די ברכה. אבער די פוסקים האבן אזוי אנגעקוקט, אזוי מיינער.
Speaker 2: ס׳קען זיין אז דער רבי אליטאמא וואס זאגט אז די פרויען זאלן מאכן א ברכה, האט צוטון מיט די וואס האבן געלערנט אין די פריערדיגע פרק, איך מיין די פריערדיגע הלכה פון הלכות פסח, אז ס׳שטייט אנשים שלנו כולם חשיבות. וויאזוי אונז זענען געווארן חשוב, שטייסטו אליינס אז ער בלייזט נישט אופן.
Speaker 1: העלא? חשובות דארטן מיינט פראקטיש, זיי זיצן אייביג אויף שיינע בענקלעך.
Speaker 2: נישט די שיינע בענקלעך, זיי פירן זיך בסררה, זיי זענען נישט נכנע פאר זיינע. א סיבה פאסט פאר זיי, זיי זיצן אנגעליינט אויך סתם אזוי לעבן דעם מאן, זיי זיצן נישט בכנעה לעבן דעם מאן.
Speaker 1: זייער גוט.
Speaker 2: סאו פאר די זעלבע ריזן, פארוואס זיצט זי נישט בכנעה? מאכט זי אויך די אלע מצוות. ווער ווילסטו מיר צו זאגן איך בין פטור פון די מצוות? איך בין אויך א מענטש. שטייסט? ס׳האט מיט די פעמיניזם.
Speaker 1: חס ושלום פעמיניזם. נשים חשובות.
Speaker 2: נשים חשובות איז א טויש, ס׳איז א טויש אין די גאנצע יחס. קען מען נישט נאר ביי די מצוה זיי אראפקלאפן. זי ראנט די שאו, זי מאכט די געלט, זי ברענגט אריין די געלט אין שטוב, זי טראגט דעם מאנ׳ס עול. פלוצלינג וועט מען זאגן אז אויף איין זאך זענען זיי נישט חשוב? דאס איז דער ענין. נשים חשובות מיינט, אויב איז די ריאליטי אז זיי זענען נשים חשובות, האט זיך די ריאליטי עפעס געטוישט.
Speaker 1: ניין, דארט איז עס פשוט׳ע הלכה. ס׳שטייט א הלכה אז נשים חשובות האבן נישט די סדר. קען זיין אז אריגינעל, האב איך געזען אז ס׳איז געמיינט אן אלמנה, אז ס׳מאכט זיך פארווייטאגט, ס׳האט נישט קיין מענטש וואס איז דער בעל הבית אין שטוב. אבער די אשכנז׳ישע רבנים האבן געזאגט אז ביי אונז די נשים זענען אלע בעל הבית.
Speaker 2: איך ווייס נישט וואס איז אזא זאך.
Speaker 1: אקעי, גענוג גערעדט שטותים.
הלכה א׳ (המשך): מי שחציו עבד וחציו בן חורין, טומטום ואנדרוגינוס
Speaker 1: אקעי, “ואף על פי שנשים פטורות” וכו׳. יעצט קומט אלע מיני אינטערעסאנטע אלעס פון די משנה. “מי שחציו עבד וחציו בן חורין, או טומטום ואנדרוגינוס, שהוא ספק זכר ספק נקבה, חייבין, מפני החלק המחייב”. ס׳טייטש, דער מענטש איז דאך א האלבער בן חורין, אויף די חלק בן חורין איז ער חייב. און אויף די חלק זכר שבטומטום, אדער די ספק זכר שבאנדרוגינוס, איז חייב. דאס איז א ספק, א ספק דאורייתא, דאס איז בעצם די נקודה. אויב ס׳זאל גיין דרבנן, וואלט ער שוין געווען פטור.
Speaker 2: ניין, חוץ אויב ער איז דא נישט ספק. א טומטום ואנדרוגינוס, איינער פון זיי איז א ספק.
Speaker 1: דער רמב״ם וועט שוין זאגן, מ׳וועט שוין זען, ס׳גייט שטיין מער ווייטער.
Speaker 2: איך ווייס, איך ווייס, אבער איך ווייס נישט וואס שטייט אין די משנה.
הלכה: כל מי שאינו חייב בדבר אינו מוציא את החייב ידי חובתו
Speaker 1: כל מי שאינו חייב בדבר, איינער וואס איז נישט חייב אין די מצוה, אינו מוציא חייב ידי חובתו. ער קען נישט מוציא זיין דער וואס איז יא מחייב ידי חובתו, ווייל מ׳דארף זיין אין די זעלבע מצוה יענעם מוציא צו זיין. אזוי איז דא א כלל.
Speaker 2: יא.
Speaker 1: ס׳קען זיין אזוי ווי ווען ביידע האבן די זעלבע חיוב, קען איינער זיין דעם צווייטן שליח אזוי ווי ס׳איז ענליך צו שליח. ס׳איז דא א שאלה צו דעם מוציא זיין איז אן ענין אזוי ווי שליחות, אדער ס׳איז עפעס אן אנדערע זאך? וויאזוי ארבעט דעם מוציא זיין יענעם?
יא, איך בין נישט קיין פען פון די שליח היסטאריע, ווייל מוציא זיין, דו ביסט א פשוט׳ע זאך, אבער דו דארפסט זיין פארט פון די מעשה. אז דו ביסט א פטור, וואס קומסטו דא אריין? איך בין זיך משתתף סאום היום אין דיין מצוה, דו ביסט נישט פארט פון די זאך.
דער יסוד פון שמיעת קול שופר — א מצוה׳דיגע בלאזענע
Speaker 1: אבער דא איז אביסל נאך מער וואס מ׳דארף פארשטיין, ווייל די מצוה איז דאך שמיעת קול שופר. ס׳פעלט נישט אויס מוציא, ס׳פעלט נאר אויס אז ער זאל טון די זאך אז איך זאל הערן. זעט אויס אז ווען איינער וואס איז נישט מחויב בלאזט, איז עס נישט קיין קול שופר, ס׳איז נישט קיין מצוה׳דיגע בלאזענע.
דאס איז דאך, מ׳גייט זען שפעטער לגבי כוונה. אוודאי אז שמיעת קול שופר מיינט נישט הערן מיט א רעקארדינג און מ׳איז נישט יוצא. ס׳דארף זיין פון איינער וואס בלאזט א מצוה׳דיגע געבלאזעכץ, פון א מעשה תקיעה, א פעולת תקיעת שופר.
Speaker 2: יא, אבער ס׳איז נישט אזוי פשוט, ווייל איינער וואס האט שוין יוצא געווען איז פשט אז ער איז שוין נישט קיין בר חיובא, ווייל ער איז שוין יוצא געווען, איז ער יא מוציא.
Speaker 1: ס׳איז נישט אמת, דער בחור זאגט אז ס׳איז נישט אז… ס׳דארף אלץ א מצוה׳דיגע געבלאזעכץ. אוודאי, ווייל ער בלאזט פאר דיר.
“חייב בדבר” — א סטאטוס, נישט נאר א פראקטישער חיוב
Speaker 1: אבער חייב בדבר מיינט דו ביסט אזוי ווי א בר אבהה, דו ביסט פארט פון די מענטשן. דאס איז ווי א נושא פון כבוד, אזוי ווי פון סטאטוס. דער וואס איז אין פארט פון די סטאטוס…
לאמיר זאגן אזוי, אזוי ווי דער רמב״ם האט געזאגט אז נאר איינער וואס א ספר תורה איז ביי אים הייליג קען שרייבן א ספר תורה, יא?
Speaker 2: יא, ער איז נישט ממש.
Speaker 1: די תורת גיטין וקידושין, אן עבד, ווייל ביי אים איז נישט קיין עכטע זאך. ער דארף זיין אין די מסכתא, ער דארף זיין אין די זאך.
אזוי ווי ביי א גשמיות׳דיגע משל, איינער וואס ער קען אליינס חתמ׳ען א חתימה פאר די באנק, קען ער מאכן פאר יענעם. לאמיר נישט זאגן שליחות, נישט פאר דעם אמונה איז א שליח. ער קען אויך. אבער איינער וואס איז א קטן, אדער ער איז נישט א סיטיזן, איך ווייס, נאר א סיטיזן קען טון די זאך פאר א צווייטן. פארשטייסטו? ס׳איז אזא סארט לעוועל. וואלט איך געטראכט.
דיוק אין לשון הרמב״ם: “אינו חייב בדבר”
Speaker 1: סאו ס׳טייטש ווען דער רמב״ם זאגט די ווארט אינו חייב בדבר, קען מען נישט מדייק זיין, ווייל ווען איינער האט שוין יוצא געווען איז ער שוין נישט חייב בדבר. ער איז שוין יוצא געווען חייב בדבר, ער האט שוין יוצא געווען, אבער ער האט אויף זיך די חיוב. יעצט איז ער שוין נישט חייב, אבער ער איז א מענטש וואס איז חייב בדבר.
לפיכך, ווען איז נוגע למעשה איש או קטן שתקעו בשופר, וואס בלאזן יא שופר, איז זיי טוען זייער א חשוב׳ע זאך, אבער זיי זענען נישט קיין בר חיובא, קענען זיי נישט מוציא זיין איינער וואס איז יא א בר חיובא. השומע מהם לא יצא. שוין.
הלכה: דיני אנדרוגינוס און טומטום לגבי מוציא זיין
אנדרוגינוס — מוציא את מינו
Speaker 1: וואס טוט זיך מיט אנדרוגינוס און טומטום? ווערט עס מער קאמפליצירט. אנדרוגינוס איז א דין אז עס איז א ספק. סאו ס׳איז דא א מחלוקת, לאמיר זאגן אזוי, ס׳איז דא א מחלוקת וואס איז אן אנדרוגינוס. ס׳איז דא וואס זאגן, ס׳איז א מחלוקת התנאים, יא?
Speaker 2: יא.
דריי שיטות אין אנדרוגינוס
Speaker 1: ס׳איז דא וואס זאגן אז ס׳איז א ספק. אנדרוגינוס איז א מציאות, די מציאות זיינער איז נישט קיין מציאות של ספק. די מציאות איז אז אן אנדרוגינוס האט ביידע סימנים. אן אנדרוגינוס איז אזא סארט מציאות וואס האט סיי סימני זכר און סיי סימני נקבות. אונז ווייסן נישט וועלכע איז די עקסטרע, וועלכע איז די עכטע, און וועלכע איז נאר עפעס א סתם א סטעק.
סאו ס׳איז דא א מחלוקת התנאים, איך געדענק נישט וואו, ס׳איז דא א מחלוקת התנאים צו דאס הייסט ספק, פשוט אונז ווייסן נישט, אז דו זאגסט אפשר דאס איז פעיק און דאס איז עכט, אדער ס׳איז א בריאה בפני עצמו. ס׳איז דא דריי סארטן, אזוי ווי מ׳זאגט היינט אז ס׳איז דא דריי דזשענדערס. ס׳איז דא זכר, נקבה, אנדרוגינוס. דאס איז די שיטה פון, איך געדענק נישט ווער ס׳זאגט בריאה בפני עצמו, מ׳זאגט אז ס׳איז דא דריי דזשענדערס.
דער רמב״ם און דער ראב״ד
Speaker 1: יעצט אזוי, על כל פנים די הלכה, דער רמב״ם זאגט אזוי די הלכה, לאמיר זאגן וואס דער ראב״ד זאגט. דער רמב״ם זאגט אז די הלכה איז, אנדרוגינוס, וויבאלד ער איז עפעס א דריטע בריאה, לאמיר זאגן אזוי זאגט דער ראב״ד, קען ער מוציא זיין די אנדערע וואס איז אויך אן אנדרוגינוס, ווייל וואטעווער דו ביסט איז דער אנדערער. אויפ׳ן צד אז דו ביסט מחויב איז יענער מחויב, אויפ׳ן צד אז דו ביסט פטור איז יענער פטור, סאו ס׳איז פערפעקט. יענער האט געהערט א שופר בלאזן פון זיין לעוועל, פון איינער וואס איז אויף זיין לעוועל.
טומטום — אינו מוציא לא את מינו ולא את שאינו מינו
Speaker 1: אבער טומטום, טומטום איז אן אנדערע מין ספק. ס׳איז נישט א ספק ווייל אפשר איז ער דאס און אפשר איז ער דאס, נאר אונז ווייסן נישט. א טומטום איז איינער וואס די עריע דארטן איז נאכנישט אויפגעדעקט אדער אזא סארט זאך, און אונז ווייסן נישט וואס איז באהאלטן. ס׳קען זיין אז ס׳וועט זיך ארויסשטעלן און ער איז אינגאנצן א זכר, ער איז אינגאנצן א נקבה.
סאו איין טומטום קען נישט מוציא זיין דער צווייטער, ווייל ס׳קען זיין אז דו גייסט זיך ארויסשטעלן, אדער איך ווייס, ווען מ׳וואלט ווען געקענט וויסן וואלטן אונז געוואוסט אז דו ביסט א נקבה און יענער איז א זכר, סאו וויאזוי וועסטו יענעם קענען מוציא זיין?
סאו זאגן מיר אינעווייניג, טומטום אינו מוציא לא את מינו ולא את שאינו מינו. ער קען נישט מוציא זיין א צווייטע טומטום, און ער קען נישט מוציא זיין א זכר אדער אן אנדרוגינוס, אדער א נקבה, עניוואן. מיין איך, נקבה איז נישט נוגע. שהטומטום כשייקרע, ווען ס׳גייט ווערן נתגלה וואס גייט דארטן פאר, אפשר שיימצא זכר, אפשר שיימצא נקבה. ממילא קען זיין אז ער איז גאר א נקבה, און ער גייט מוציא זיין א טומטום וואס איז בעצם א זכר. סאו א טומטום דארף מען הערן פון א זכר גמור.
דיסקוסיע: דער חילוק צווישן אנדרוגינוס און טומטום
Speaker 1: זייער גוט, דאס איז אינטערעסאנט. סאו ס׳איז אינטערעסאנט אבער, סאו דער רמב״ם לייגט עס אראפ אלס א ספק, סאו אנדרוגינוס ביידע מאל איז די זעלבע ספק. א טומטום קען דאך זיין יעדער אנדערש.
דער ראב״ד טענה׳ט אז דאס וואס דער רמב״ם זאגט איז א טומטום. אז אנדרוגינוס קען מוציא זיין את מינו, דאס איז נאר ווער ס׳האלט אז ס׳איז א נייע בריאה. אבער ווער ס׳האלט אז ס׳איז חצי זכר, ס׳איז דא אנדערע שיטות וואס זאגן אז ס׳איז חצי זכר חצי נקבה, טענה׳ט דער ראב״ד אז דעמאלטס איז נישטא ספק. ס׳זעט אויס אז ס׳איז דא דריי שיטות איבער אנדרוגינוס. נאכ׳ן לערנען די נעקסטע וועט זיין קלארער דער ראב״ד.
הלכה: חצי עבד וחצי בן חורין — אינו מוציא אפילו את עצמו
Speaker 1: חצי… אה, איך דארף לערנען די נעקסטע. דאס איז א מציאות. אבער דאס איז א פינאנציעלע פראבלעם. חצי עבד איז איינער וואס איז אן עבד פאר צוויי אדונים, אונז זענען מיר עבד לשני אדונים, און איינער האט אים משחרר געווען.
איינער מוציא אפילו לעצמו, קען ער בכלל נישט מוציא זיין. פארוואס? ווייל ער איז א האלב און האלב. שאין צד עבדות שבו מוציא צד חירות שבו.
וויאזוי ארבעט דער “האלב און האלב”?
Speaker 1: ווען ער בלאזט שופר, א האלבע עבד האלט אן דעם שופר. ס׳הערט זיך ארויס א האלבע קול שופר פון אן עבד און א האלב פון א בן חורין. איך ווייס נישט צו עקזעקטלי אזוי, אבער דאס איז דער געדאנק, אז ער האט אין זיך א חלק וואס ער איז אינגאנצן אן עבד און א חלק וואס ער איז אינגאנצן בן חורין.
סאו די האלב וואס ער איז א בן חורין, און מ׳האט עס נישט צעטיילט אין זיין גוף. מ׳האט נישט געזאגט די רעכטע זייט אזוי, די לינקע זייט אזוי, זיין גאנצע גוף איז האלב און האלב. ממילא, די צד וואו ער איז א בן חורין איז ער געהעריג מחויב, און ווען ער בלאזט, בלאזט דארטן א האלבע נישט מחויב. ממילא קען ער נישט, אין צד עבדות שבו מוציא צד חירות שבו, אלא כדי שיצא ידי חובתו שישמע מבן חורין שיזכה לו, דארף ער הערן פון א בן חורין.
דער ראב״ד׳ס טענה אויף אנדרוגינוס
Speaker 1: סאו דער ראב״ד טענה׳ט אז אנדרוגינוס דארף זיין די זעלבע הלכה, אז אנדרוגינוס קען זיין אזא מין געדאנק אזוי ווי א חציו חציו, ממילא וועט נישט העלפן איין אנדרוגינוס פאר די צווייטע, אדער אפילו איין אנדרוגינוס פאר זיך, ווייל א האלבע נישט בר חיובא קען נישט מוציא זיין א האלבע יא בר חיובא.
רייט, סאו ס׳זעט אויס אז ס׳איז דא דריי וועגן וואס מ׳קען טראכטן פון אנדרוגינוס. אדער ס׳קען זיין ספק, אזוי ווי מ׳זאגט, ביי אלעס איז די זעלבע ספק. אדער ער איז טאקע האלב און האלב.
דיסקוסיע: וואס מיינט “האלב און האלב”?
Speaker 2: עפעס וואס מיינט האלב און האלב? איך ווייס נישט. וואס איז די חילוק האלב? האלב פון זיין מויל בלאזט שופר, און א האלב פון מויל איז פטור? אדער אפשר צוטיילט זיך האלב אין די סייז, און אפשר די אויבערשטע האלב פון די באדי איז א בר חיובא?
Speaker 1: ניין, ס׳איז האלב ברוחניות, האלב פון די גאנצע מענטש. מ׳האט געלערנט אין הילכות אייערוואר, מ׳קען נישט צוטיילן א לעבעדיגע בעל חי. סאו ס׳איז האלב און האלב.
Speaker 2: סאו, יא, נישט קלאר.
Speaker 1: ס׳איז דא וואס זאגן אז זיי זענען גערעכט. ס׳איז דא וואס טענה׳ן אז אסאך מפרשי הרמב״ם האלטן אז דער רמב״ם איז גערעכט, אז דער רמב״ם פסק׳נט טאקע אז אנדרוגינוס איז א ברי׳ בפני עצמה.
Speaker 2: אבער, יא, אזוי פסק׳נט דער רמב״ם? דא זעט זיך אויס נישט. פארקערט, ס׳איז אן אנדערע פלאץ?
Speaker 1: יא.
Speaker 2: צד עבדות, דאס זאגסטו, נישט אזוי פון ברי׳ בפני עצמה. אויב ברי׳ בפני עצמה, דעמאלטס קען ער מוציא זיין אנדערע אנדרוגינוס׳ן, ווייל דא זענען ביידע אנדרוגינוס׳ן. אויב ס׳איז חצי חצי, דעמאלטס איז די זעלבע סטאק, אזוי ווי א חצי עבד וחצי בן חורין.
Speaker 1: אזוי, פאר מער אינפארמאציע קען מען טשעקן א מנחת חינוך אויף יעדע צווייטע בלאט. דאס איז פאר די למדנים, אבער צו פארשטיין די בעיסיק…
דרוש: “עבד לשני אדונים” — א מוסר השכל
Speaker 1: איך וויל זאגן א שלש ידות תורה, דו לאזט מיר?
Speaker 2: איך וויל אויך, איך האב אויך א שלש ידות תורה, אבער אפשר ס׳וועט מיר אויסכאפן. זאג עפעס.
Speaker 1: זאג, אז ס׳קען זיין, אונז ווייסן אז פאר יעדע מצוה דארף מען תשובה טון, אזוי שטייט אין ספרי קודש. ווייל אזוי ווי אונז זאגן אין איינע פון די סליחות, “הוי עבד לשני אדונים”, א איד וואס איז נאך אביסל שרוי ביד יצרו, ער וויל מוציא זיין דעם אייבערשטן, אבער ער וויל אויך צופרידן שטעלן זיין יצר הרע. ס׳קען זיין וועגן דעם, יעדע מאל ביי יעדע מצוה איז ער א חציו עבד, און אין חציו עבד שבו מוציא חציו בן חורין שבו, דארף ער תשובה טון.
אבער ס׳שטייט אין די משנה אז אזוי פלעגט זיין, מי שחציו עבד וחציו בן חורין, כופין את רבו.
Speaker 2: יא, ס׳איז געווען בעצם עובד את עצמו יום אחד את רבו יום אחד.
Speaker 1: אדער וויבאלד אז ס׳איז נישט קיין וועג, ער קען נישט טון קיין מצוות, כופין את רבו ועושין אותו בן חורין. אזוי איז צום סוף די הלכה. סאו קומט אויס אז דער וואס איז עובד לשני אדונים דארף מען יעצט ארויסלאזן.
Speaker 2: אוודאי.
דרוש: אנדרוגינוס און טומטום — א משל
Speaker 1: ניין, איך האב געוואלט זאגן אז ס׳איז דא צוויי סארט מענטשן וואס קענען זיך נישט משתדך זיין. ס׳איז דא בחינת צוויי אנדרוגינוס׳ן, און זיי זענען ביידע האבן די זעלבע פראבלעם. ס׳איז דא אזעלכע מענטשן וואס זיי ביידע האבן די זעלבע פראבלעם, קענען זיי טרעפן אז זיי זאלן ביידע נישט משתדך זיין.
נאכדעם איז דא מטומטמים. מטומטמים, פון אונזערע בליק זענען זיי ביידע מטומטמים, באט יעדער איינער האלט זיך אז ער איז אנדערש. פארשטייסט?
אזוי ווי יענער האט געזאגט אויף רב שך, קענסטו דעם דזשאוק? אז רב שך האט זיך געשלאגן מיט זייער אסאך מענטשן. איז פארוואס נעמט זיך דא מער?
דין כוונה בתקיעת שופר – הלכה ב׳ והלכה ג׳
הלכה ב׳: מתעסק בתקיעת שופר
Speaker 1: פארוואס האבן זיך נישט צוזאמגענומען קינדער? האט עפעס א בריסקער געזאגט, ווייל יעדער איינער פון די וואס רב שך האט זיך געשלאגן מיט אים האט געהאלטן אז אויף יענער דארף מען זיך טאקע שלאגן. פארשטייסט? דאס איז בחינת טמטום, אין מוטב.
קיצור, איך האב געמיינט שלש סעודות תורה, גארנישט איז משתה יין תורה. שוין.
לתקדק. זאגט דער רמב״ם ווייטער, יעצט גייען מיר לערנען די דין פון כונה. כונה. אה, דאס איז א… אויף דעם איז דא אין ספר המפטעה גאנצעטע בלעטער. ווייל דא גייט מען רעדן וועגן די מצוה וועגן כונה. ס׳איז דא א באקאנטע מחלוקת. אין די גמרא צו מצות איינס צוריכת כוונה, און פריער אין הלכות מצה האט אויסגעקוקט ווי אפילו אן כוונה מיוצא.
לאמיר זאגן דער רמב״ם וואס זאגן וועגן שופר. איז דא די רמב״ם איז אין די הלכה. א מתעסק בתקיעת שופר להתלמד. איינער בלאזט שופר בכלל נישט פאר כוונה, נאר ער שפילט זיך מיט די שופר. ער לערנט זיך אויס בלאזן, אדער ער לערנט זיך אויס מאכן מוזיק מיט א שופר. ניין, דער רמב״ם ברענגט נישט קיין לשור. סאו לאמיר זאגן וואס דער רמב״ם זאגט. להתלמד. אבער ער מאכט נישט יעצט צו טון די מצוה. לא יצא ידי חובתו, ער האט נישט יוצא געווען ידי חובתו, ווייל ס׳איז נישט געווען מיט כוונה, נאר ס׳איז געווען מתעסק. וכן על שמים מן המתעסק לא יצא, ער איז זיך אליין נישט מוצא, ער איז יענעם אויך נישט מוצא. ס׳איז נישט קיין קריאת שופר של מצוה.
זאגט דער רמב״ם, נישט נאר דאס, נאר ביידע דארפן אינזין האבן יוצא צו זיין די מצוה אדער מוציא צו זיין די מצוה. נתחוין שמיה לצאת ידי חובתו, די שמיה האט אינזין לצאת ידי חובה, ולא נתחוין התוקעין להוציא, אבער דער וואס בלאזט האט נישט אינזין געהאט. אדער פארקערט, די שמיה מן המתשק, דאס איז די גרויסע פון די חלילה האסט געזאגט. רייט, רייט, זאגסט עס בעיסיקלי איבער. די פארקערטע שבת איז יעצט מער. שוין נתחוין התוקעין להוציא, אדער ולא נתחוין השמיה לצאת, דער וואס הערט האט נישט אינזין געהאט צו הערן. דער וואס איז תוקע, ער בלאזט יא די מצוה, אבער דער צווייטער קומט נאר אויסצוהערן וויאזוי מען מאכט די תקיעות. ס׳איז א התלמד. אדער ער בכלל נישט, ער הערט עפעס א קול, ער לייגט נישט די קאפ.
Speaker 2: אקעי, אבער דו זאגסט דאך, אפילו מ׳רעדט דא אפילו מ׳רעדט דא פון כללים, איך האלט אז מ׳דארף אננעמען מיט פרטים. דער רמב״ם פארציילט א מעשה פון מתעסק להתלמד, און ווען ער זאגט נתכוון שומע ולא משמיע, לכאורה רעדט ער ווייטער פון די זעלבע מעשה פון א להתלמד.
Speaker 1: דו קענסט זיך אויסלערנען פון יענעם? ס׳איז נישט קיין להתלמד פון הערן.
Speaker 2: יא, ווייל אוודאי איז דא, ער וויל הערן וויאזוי איז די הלכות תקיעות. ער לערנט אויס ווי ער בלאזט נישט יעצט ווי ער לערנט יעצט ווי ער לערנט יעצט וו—
Speaker 1: איך האב דיר געזאגט, אויב דער בעל תוקע האט אין זין מוציא צו זיין, איז דאך שוין א תקיעה של מצוה. לאמיר פארשטיין, ס׳שטייט נישט דא… להוציא מיינט צו זאגן אז ער טוט א תקיעה תהיה של המצוה. פארוואס לערן איך? ווייל איך גלייב נישט אז ס׳איז דא אזא זאך אז איך מיין צו טון א מצוה. לאמיר לערנען קודם די נעקסטע אדער.
Speaker 2: אקעי.
הלכה ג׳: מי שתקע ונתכוון להוציא כל השומע
Speaker 1: זאגט דער רמב״ם, מי שתקע ונתכוון להוציא כל השומע תקיעתו, איינער וואס בלאזט און האט אין זין אז whoever ערד זאל יוצא זיין אויכעט. ער בלאזט נישט פאר א ספעציפיק מענטש, ער בלאזט פאר whoever ערד. אזוי ווי געווענליך א חזן בלאזט דעם וועג. אזוי גייט ער זאגן. ושמע השומע ונתכוון לצאת ידי חובתו, יצא. פארוואס? אף על פי שאין התוקע מתכוון לזה פלוני. דער תוקע האט נישט אין זין אז דו זאלסט יוצא זיין, ששמע תקיעתו ואינו יודעו, ער ווייסט אפילו נישט, ער קען אפילו נישט דעם מענטש. ער האט אבער יוצא, ווייל וואס שרייט נתכוון לכל מי שישמענו? ער האט אינזין געהאט אז וואס הערט זאל יוצא זיין מיט דעם.
וכך מי שהיה מהלך בדרך הוא יושב בתוך, איך ווייס נישט וואס טייטש וועגן דעם, נישט נאר איינער וואס איז אין די קראוד, דאס איז אין די קראוד, דאס איז פשוט, אז ער האט אין זין די אלע מענטשן, דאס איז פשוט. ווייל אפילו ווען ער טראכט נישט פון… ער זעט צייט, ער זאגט שוין יודו. יודו מיינט אפילו ווייסט ער ממש לא יודו. ער ווייסט בכלל נישט אז ס׳איז דא נאך א מענטש וואס הערט פון די ווייטנס. איינער קומט פון די ווייטנס, ער איז יושב בתוך ביתו, ושמע תקיעות משליח ציבור. יצא איז אויך יצא, אפילו ער איז נישט געווען דארטן. אם נתכוון לצאת, פארוואס? שהרי שליח ציבור מתכוון להוציא את הרבים ידי חובתם. דער שליח ציבור האט אינזין צו מוציא זיין די גאנצע רבים, יעדער איינער וואס הערט. ממילא איז מען יוצא.
זייער גוט.
דיון: צי דארף מען א באזונדערע כוונה “להוציא”?
Speaker 1: סאו פון די לעצטע הלכה, דאס זאג איך, איך טריי צו מאכן זאכן זאלן מאכן סענס, איך וויל סתם רעדן וועגן די סתירות וואס איז דא. אבער ס׳איז דא מענטשן וואס מיינען אז פון די הלכה זעט מען אז חוץ פון וויסן אז מען טוט יעצט א תקיעה של מצוה, אז נישט מען בלאזט ללמד נאר מען בלאזט לכבוד די מצוה, דארף מען אויך האבן אין זינען עקסטער להוציא. ס׳איז דא צוויי כוונות. און דער חידוש איז אז א שליח ציבור בלאזט פון סתם, ס׳איז דא א כוונה סתם, ער מיינט יעדער. אבער בעצם ס׳איז מעגליך אז א מענטש, דאס הייסט, ס׳קומט אויס אז מענטשן מיינען אז ס׳איז מעגליך אז א מענטש איז נתכוין שומע ולא נתכוין להוציא. איז לאמיר זאגן אז איינער איז נישט קיין שליח ציבור, דאס איז דאך די שאלה, איינער איז נישט קיין שליח ציבור, ער בלאזט פאר זיך אליינס. סאו וואס איז די דין? לכאורה דא שטייט אז א צווייטער איז נישט יוצא. אבער מיר זעט עס אויס זייער פאני, און איך גלייב נישט אז דאס מאכט סענס אז מ׳קען אין זינען האבן צו טון א מצוה, אבער נישט אז יענער זאל טון די מצוה. וואס מיינט דאס?
Speaker 2: סאו דו האסט פריער געזאגט אז דו ביסט נישט מסכים צו דעם נושא פון שליחות. און דו ביסט גערעכט, ווייל אויב זאגט מען אז די מצוה איז הערן קול שופר, פעלט נישט אויס שליחות. הערן קול שופר, הער איך קול שופר. אבער אנדערע ווילן זאגן אז באמת דארף מען בלאזן און הערן די בלאזן. נאר וואס דען? יענער קען עס טון בשליחותך. סאו לויט דעם מהלך שטימט עס, ווייל אויב האסטו אין זינען געהאט, ווערסטו טאקע אזא שליח. ביסט מזכה פאר יענעם. לאמיר זאגן נישט שליחות, נאר זכות. ביסט מזכה אז איך בלאז, ס׳איז אזוי ווי יענער וואלט ווען געבלאזן. אבער דו ביסט גערעכט אז דער ענין פון שליחות איז עפעס א חידוש, וואס דער רמב״ם זאגט פון פרישט… ס׳שטייט נישט דא.
Speaker 1: יא, דאס איז די וויכוח. ס׳שטייט נישט… דאס איז וואס איך וויל זאגן, די צווייטע צד, דאס וואס איך האב געזאגט אז לכאורה קומט אויס אזוי די הלכות, ס׳איז נישט אמת אז ס׳שטייט, און איך האב א כלל אז וואס ס׳שטייט נישט קלאר ווייסט מען נישט. סאו, ס׳שטייט נישט… ניין. ס׳שטייט נישט אז מי שתקע לעצמו לא יצא שומע ממנו. ס׳שטייט נישט אזא הלכה. דער רמב״ם ווייסט מיט די הלכה, דער רמב״ם מיט די משנה זאגן, התכוון שומע לא יצא, דברותו. זייער גוט, ווייל יענץ רעדט זיך פון די שומע איז מתכוין לתלמד. די שומע מאכט לתלמד. די שומע אדער תוקע. אבער ס׳שטייט נישט קיינמאל קיין קעיס פון איינער וואס איז תוקע למצוה לעצמו ולא להוציא אחרים. איך זע נישט, ס׳שטייט נישט, די קעיס שטייט דא?
Speaker 2: ניין, ס׳איז א דיוק.
Speaker 1: וואס דו מיינסט אז ס׳איז א דיוק? איך גלייב נישט אין די דיוק. וואס וועל איך טון? איך גלייב נישט אז ס׳איז דא אזא זאך, ס׳איז נישט דא אזא ריעליטי. פארקערט, די משנה זאגט אז אוודאי דער שליח ציבור מיינט יעדעם. דער שליח ציבור איז להוציא, ס׳איז נישטא קיין ספק אז דער שליח ציבור איז נישט להוציא. ס׳איז אמת אז ביי ביידע, ביי שופר און ביי מגילה, ווייל דער רמב״ם זאגט אויך אזוי, ביי ביידע איז דא דער פאל פון להתלמד. וואס איז דאך א מאדנע זאך, פארוואס זאל איינער בלאזן שופר אדער ליינען מגילה אויב נישט פאר א מצוה? ווייל ס׳איז דא די זאך פון להתלמד. ס׳איז דא אין די גמרא “תקיעה לשיר”.
דריי לעוועלס פון כוונה
Speaker 1: סאו מ׳קען זאגן אזוי, ס׳איז דא דריי לעוועלס. ס׳איז דא כוונה וואס מענטשן מיינען אז לשם יחוד, יעצט טו איך א מצוה. דאס איז א הידור. לכאורה, איך גלייב נישט אז דער רמב״ם רעדט פון דעם. נאכדעם איז דא כוונה אז וואס איך טו יעצט איז תקיעת שופר. און נאכדעם איז דא מתעסק אז ער טוט בכלל נישט תקיעת שופר, און ער שפילט זיך מיט א שופר.
Speaker 2: נישט ער שפילט זיך, ער טוט נישט…
Speaker 1: זייער גוט. ער לערנט זיך אויס, דאס איז די זעלבע זאך. ער איז פראקטיג אין די מצוה, פארשטייסט? ס׳איז נישט אזוי אנדערש.
Speaker 2: אקעי, סאו דו זאגסט אז דער רמב״ם האט צוויי מדרגות. ער האט די מדרגה פון בלאזן שופר להתלמד, און די אנדערע איז נישט להתלמד, נאר צו טון די מצוה. ווען מ׳טוט צו טון די מצוה איז מען יוצא אפילו אויב מ׳האט נישט אין זין דעם ספעציפיק מענטש אדער די כוונה להוציא. אבער אין די לשון הרמב״ם קען מען דן זיין ווי די אנדערע וואס זאגן אז ניין, אז ס׳דארף זיין עפעס א דין להוציא, און וועגן דעם דארפן זיי אויפקומען מיט די חידוש פון שליחות, אדער איינער פאר דעם האלט.
Speaker 1: זאל מיר מסביר וואס ס׳מיינט.
Speaker 2: און די ווארט להודות. וואס מיינט עס? אז…
Speaker 1: אקעי, מ׳דארף דא צולייגן אז שמיעת קול שופר איז נישט גענוג סתם אז מ׳הערט קול שופר, נאר שמיעת קול שופר מיינט אזוי: אז לכתחילה דארף א מענטש בלאזן און הערן זיין בלאזן. אדער קען מען הערן א צווייטע מענטש בלאזט דיך מזכה צו זיין. דאס איז פשוט…
דיון: דער ענין פון שליחות ביי שופר
Speaker 1: נאכאמאל, איך בין מסכים אז מ׳דארף הערן א בלאזע זאך פון א שופר. ס׳איז נישט קיין זאך וואס דארף אריינגיין דיין אויסער פאר מוח. ניין, דאס איז צוגעלייגט א לעוועל אז ס׳הייסט אזוי ווי דו וואלסט געבלאזן ווייל יענער איז מזכה לאדם, יענער בלאזט פאר דיר.
Speaker 2: ניין, אלע… דאס איז שטותים. דאס הייסט, איך וועל זאגן די זעלבע זאך. ס׳איז דא א… מ׳איז מוציא א ברכה, מ׳איז מוציא אלע זאכן וואס מ׳רופט מוציא את רבם ובחבתו, מיינט צו זאגן אז איך מיינע ער זאל רעדן פאר מיר, נישט נאמען אז איך דארף הערן. וואס קומט אריין? פארוואס קען איך נישט סתם אזוי מאכן א שליח? נישט מיינען, זכות. ס׳פרעגט דאך א שאלה. שליחות דארף איך נישט הערן. אויב ס׳וואלט געווען א שליח, וואלט איך נישט דארפט הערן. ס׳איז נישט אמת די היסטורי פון שליח.
Speaker 1: ניין, ס׳דארף זיין שומע קול שופר. פארוואס? דער טאקער דארף אויך הערן זיין תקיעה. אויב א זאך וואס מ׳קען טון מיט א שליח, דארף מען נישט איך זאל אליינס דארט זיין אדער איך זאל אליינס הערן, אמת?
Speaker 2: יא, אבער ס׳איז נישט שייך צו מאכן א שליח צו הערן.
Speaker 1: פארוואס נישט?
Speaker 2: ווייל ער הערט, דו האסט נישט געהערט. אזויווי מ׳קען נישט מאכן א שליח אויף א מצוה שבגופו.
Speaker 1: פארוואס פארוואס בלאזן קען מען יא מאכן א שליח?
Speaker 2: ווייל מ׳דארף הערן די תקיעת קול שופר, מ׳דארף הערן די אייגענע תקיעת קול שופר, אדער ווי א צווייטער וואס טוט עס לזכותך. אבער די מצוה שבגופו פון בלאזן קען מען יא מאכן א שליח.
Speaker 1: נייע חידוש. אויף די חלק הבלאזן. די חלק הגופו וואס פעלט אויס איז די שמיעה.
Speaker 2: נאכאמאל, פארוואס? ס׳איז נישט קיין שליחות. שליחות איז זייער א פאני קאטעגאריע צו אריינצולייגן דא. ס׳איז א זייער א סימפל זאך, אז נישט יעדע זאך דארף מען אליינס טון. ס׳איז דא זאכן וואס מ׳טוט די ציבור, מ׳נעמט איינער און ער בלאזט פאר׳ן ציבור.
משל: וואס מיינט “לא נתכוין להוציא”?
Speaker 1: יעצט, ס׳איז דא אזא זאך אז איינער בלאזט נישט פאר׳ן ציבור, ס׳וואלט געווען זייער פאני. שטעל דיך פאר, לאמיך דיר מסביר זיין וואס ס׳מיינט “לא נתכוין להוציא”, יא? שטעל דיך פאר ס׳איז דא א בית המדרש וואס דער עולם קומט זיך צוזאם בלאזן שופר ראש השנה. יעצט, אינדערנעבן דעם בית המדרש איז דא עפעס א אידל וואס ער קומט נישט צו שול, ער בלאזט פאר זיך אליינס. און די שול הערט און זאגט, “אה, מ׳האט שוין געהערט שופר, גייט ווייטער.” איך ווייס אז ס׳מאכט נישט קיין סענס, מ׳דארף דאך בלאזן בציבור. וואס קען מען זאגן אזוי? למשל, ווען איינער זאל מאכן א מנהג אז מ׳מאכט אויף זייער א הויכע קול שופר צופרי פארטאגס, אזוי אז יעדער איד האט שוין געהערט גלייך ווען מ׳האט זיך אויפגעוועקט אין די ערד. אויב מ׳מיינט פאר יעדן. אבער ער ליגט אין בעט, ער האט נישט אין זינען געהאט, ער האט געהערט עפעס א פייף, ער האט געהערט עפעס אן אלארם.
Speaker 2: איך וויל דאך ארויסברענגען…
Speaker 1: דאס טייטש, דאס וועט אויך דאס הייסן אז ס׳איז נישטא כוונה.
Speaker 2: אקעי, איך וויל נאר ארויסברענגען אז ס׳איז זייער סימפל די אלע זאכן. ווייל איך טייטש, כוונה מיינט נישט וואס ליגט אין דיין קאפ.
תקיעת שופר בראש השנה שחל בשבת
המשך: ר׳ אברהם בן הרמב״ם׳ס חילוק צווישן מצוות מעשיות און מצוות שמיעה
Speaker 1: קענסט אים פרעגן, “וואס איז דא געשען?” איך וועל דיר זאגן די מעשה, איין איד האט דא געבלאזן שופר, און דא זענען געזעסן אנדערע אידן און נישט געבלאזן, און געהערט זיין שופר. להוציא מיינט, די מצוות צריכות כוונה, איך ווייס, ס׳שטייט נישט דא די ווארט מצוות צריכות כוונה, אבער יעדער איינער פארשטייט אז בלאזן שופר מיינט אז מ׳דארף דא בלאזן שופר. נישט יעדער איינער דארף אליינס בלאזן, אבער מ׳דארף זיין א בלאזן שופר אין אונזער שול, האט מען געקומען בלאזן שופר. דעמאלטס איז נישט געווען דאס די מעשה.
מה שאין כן, דאס איז א חידוש. די הלכה אז עובר אחורי בית הכנסת, א שליח ציבור, איז א חידוש, אז א שליח ציבור, יעדער שליח ציבור אויף די וועלט, פרעגסט אים, “וואס טוסטו?” זאגט ער, “איך בין מוציא די גאנצע עולם.” וואלסטו געקענט זאגן איך בין מוציא מיין בית המדרש? ניין, איך בלאז פאר די גאנצע וועלט, פאר אלע אידן. ווער ס׳וויל, ס׳איז דאך יעדע בית המדרש, ס׳איז אלעמאל מענטשן וואס קומען נישט אן, זיי שטייען אינדרויסן, ס׳איז א נארמאלע זאך אז ס׳איז דא מענטשן outside. ממילא, part of the description of his action איז אז ער בלאזט פאר די עולם outside. דאס איז די חידוש פון א שליח ציבור. מאכט סענס אזוי?
Speaker 2: איך הער, איך הער.
ר׳ אברהם בן הרמב״ם׳ס סברא: פארוואס כוונה איז נויטיג ביי שמיעה
Speaker 1: לאמיר נאכאמאל דערמאנען, דער ר׳ אברהם בן הרמב״ם טרייט מסביר זיין פארוואס ביי, למשל ביי מצה אדער ביי לולב, ער זאגט נישט אז ער דארף האבן מצוות צריכות כוונה, און ביי מגילה און תקיעת שופר יא. זאגט ער, אז ווען די גוף טוט עפעס, מ׳האלט עפעס א זאך אין די הענט, דאס אליין הייסט כוונה. אדער דו עסט מצה, דו עסט מצה, ס׳איז נישט עפעס א רענדאם זאך.
מה שאין כן הערן, מ׳הערט א גאנצע צייט noises. אויב דו הערסט נישט כוונה, הערן איז ביי דעפינישן תשומת לב, צולייגן קאפ אז דו הערסט עפעס, אדער דו הערסט שופר, דו הערסט מגילה.
קריטיק אויף דער ר׳ אברהם בן הרמב״ם׳ס סברא
דאס איז א שוואכע תורה, איך בין נישט מסכים דערצו. און אזוי ווי דער מהר״ם שיף זאגט, לא שמענו את לחלוקים. אויב מ׳גייט אזוי ווי עס זאגט די פריער פון מצוה פון מצוה׳ס כונה, דעמאלטס איז נישטא קיין איין שיטה אין די גמרא וואס מ׳זאגט אז די מצוה יא און די מצוה נישט. דער רבי רבן בן רמב״ם האט כדי צו פארענטפערן אז די תהיה הרב, מ׳האט אויסגעטראכט א נייע סארט מעלה. ס׳איז נישט אזא שיינע סברא, דו זאגסט עס הייבסט אן צו הערן אז ס׳איז אפשר אזא גוטע סברא.
און אויך ר׳ אברהם הרמב״ם האט מפורש געגלייבט אז ס׳איז דא דריי לעוועלס כוונה. אזוי שטייט מפורש דארט, אז ס׳איז דא כוונה של מצוה, און ס׳איז דא כוונה לשיר, און ס׳איז דא נישט אין הער און נישט אהין. סאו, נישט אזוי ווי מיך, וואס איך גלייב נישט אין די קאנצעפט פון תקיעה של מצוה. עניוועיס.
סמיכות המשניות: נחש הנחושת און כוונת הלב
מ׳דארף וויסן, ס׳קען זיכער זיין, ס׳הייסט אין די משנה, מ׳דארף געדענקען אין די משנה נאך די משנה פון מי שעבר על הכורה בית הכנסת, שטייט זה כבן לבו וזה כלא כבן לבו, שטייט די משנה פון וואו כאשר ארום משה את ידו וגברו ישראל וכי ידיו של משה עושין מלחמה, אלא בזמן שישראל מצטקנט על פי מעלה ומשבין את לבו.
ס׳איז קלאר פון די פשט המשנה, נישט הלכה׳דיג, נישט אנדערש, אבער אזוי ווי… די סמיכות המשנה, שטייט אין די ראשונים שוין די צייט, אז די משנה מיינט צו קאנעקטן די נושא פון כונה, די לומד׳ישע כונה, מיט די נושא אז מ׳דארף וויסן וואס מ׳טוט, און מ׳דארף אריינטראכטן. ס׳איז נישט די שופר, נישט די בלאזן שופר ברענגט די ישועה, אבער די כונת הלב.
חילוק צווישן כוונה הלכה׳דיג און כוונת הלב
אקעי, ס׳איז שוין נאך א לעוועל דא, ס׳איז שוין נאך א לעוועל. ס׳איז שוין נאך א לעוועל. ס׳איז שוין נאך א כונה של מצוה, אפילו די כונה פון צוברעכן די הארץ. ס׳איז שוין נאך א כונה של מצוה. ס׳איז עפעס אן ענין וואס זאגט אז די דבר שבלב איז מער ווי ס׳איז נישט קיין סגולה.
ניין, איך מיין ס׳איז לפיקא דין די יפין א סגולה, פארשטייסט? איינער וועט זאגן אז די נחשי נחשת איז א מעדזשיק וואס איז א סגולה. ניין, ס׳איז נישט די נחשי נחשת איז די סגולה, ס׳איז די תשובה וואס איז די סגולה. ס׳איז אן אנדערע דרשה בכלל. ס׳איז נישט קיין לעוועל פון כוונה, ס׳איז אן אנדערע זאך.
תקיעת שופר איז לעורר את הלב, נישט קיין סגולה
ניין, דא פאדערסטו נאך א העכערע לעוועל פון כוונה, א העכסטע לעוועל פון כוונה. ס׳זאל זיין די עירי ישנים שנתכם זאכן. ס׳איז נישט קיין כוונה אין תקיעת שופר. ס׳איז סתם א חידוש אז תקיעת שופר איז נישט קיין סגולה. ס׳איז א, אזויווי דו זאגסט, לעורר את הלב. ס׳איז אביסל א פשט אין תקיעת שופר.
ער זאגט נישט אז מ׳דארף יעצט בשעת׳ן תקיעת שופר תשובה טון. איך ווייס נישט וואס דאס מיינט בשעת תקיעת שופר תשובה טון, במחילה. ער זאגט נאר אז יעצט איז די צייט. ס׳איז לעורר, ס׳איז נישט די תשובה אליין. ס׳איז לעורר כדי צו תשובה טון שפעטער.
ס׳איז אזא ענין פון אמונה, אזויווי דו זאלסט וויסן. דו זאלסט נישט מיינען אז ווער ס׳האט געהערט די תקיעת אוויר, ווי רבנו חננאל זאגט אזא קלארע טראמפייטער, ער וועט האבן א גוט יאר. ניין, דאס האט אביסל הכנסת הלב, ער וועט האבן א גוט יאר. דאס איז אביסל די הכרזה אזא.
הלכה ח׳: ראש השנה שחל בשבת — אין תוקעין בשופר
אקעי. יעצט קען מען לערנען וואס געשעט ראש השנה ווען ס׳פאלט שבת. קומט דאך די סוגיא פון ראש השנה שחל בשבת, אויך א גרויסע סוגיא.
לשון הרמב״ם
שוין, זאגט דער רמב״ם אזוי: יום טוב של ראש השנה שחל להיות בשבת, אין תוקעין בשופר בכל מקום. אלע אנדערע פלעצער, אדער ער מיינט צו זאגן בזמן הזה, קיין שום פלאץ בלאזט מען נישט שופר. אדער בכל מקום מיינט אלע פלעצער אויסער ירושלים, אדער מיינט בכל מקום ווען ער רעדט בזמן הזה.
זאגט ער, אף על פי שהתקיעה משום שבות, אפילו די איסור תקיעה איז נאר א שבות.
וואס איז דער שבות וואס דער רמב״ם מיינט?
וועלכע שבות מיינט ער דא? איז דא דא די מפרשי הרמב״ם קריגן זיך שטארק ארום אויף דעם. ס׳איז דא וואס זאגן אז תקיעה משום שבות, אזויווי אונז ווייסן אז מ׳טאר נישט נוצן קיין כלי שיר בשבת ווייל שמא יתקן כלי שיר, איז אויך דא די שבות.
אבער אסאך מאכן עס אינגאנצן אוועק אז ס׳איז נישט דא די איסור פון כלי שיר, ווייל שופר איז נישט קיין כלי שיר בכלל. ס׳איז א כלי של מצוה. איינער איז עפעס מתקן, ער גייט עפעס גיין פיקסן אז די אינסטרומענט זאל זיין שענער? כל הקולות כשרים לקול שופר, ער זוכט עס נישט צו פיקסן.
נאר אפילו שהתקיעה משום שבות, די תקיעה וואס ער גייט שוין זאגן, וועגן גזירה שמא יטלנו בידו, איז דאך א שבות. און ער מיינט צו זאגן, לכאורה וואלט דער שבות אויך געדארפט אוועקגיין וועגן די מצוה פון שופר.
פארוואס איז עשה נישט דוחה דעם שבות?
און וועגן דעם זאגט ער, ואם הדין הוא שתוקעין, אז די שבות, וואטעווער די שבות איז, זאל ווען בטל ווערן כלפי די גרויסע מצוה, יבוא עשה של תורה וידחה שבות של דבריהם. ס׳איז דאך דא א כלל, עשה דוחה לא תעשה, אדער כל שכן נאר א שבות של דבריהם. ס׳איז דאך נישטא קיין איסור דרבנן במקום מצוה של תורה.
לאמיר דערמאנען זייער קלאר, ווייל דאס איז מיין הכרח, אז מ׳רעדט נישט דא פון אן עקסטערע שבות. אלע האבן דאך געלערנט אין פרק א׳ אז תקיעת שופר איז נישט דוחה א שבות, ווייל יום טוב איז עשה ולא תעשה. אלא מאי, דא רעדט מען פון די שבות וואס זאגט אז מ׳בלאזט נישט שופר שבת, די גזירה וואס זאגט. און אוודאי, די שבות מאכט נישט קיין סענס. ס׳איז דאך א מצות עשה. פארוואס זאל מען סתם כך דוחה זיין דאס?
די גזירה: שמא יטלנו בידו וילך למי שיתקע לו
אלא מאי? זאגט דער רמב״ם, ולמה אין תוקעין עכשיו? פארוואס איז די תקנת חכמים אז מ׳בלאזט נישט? זאגט דער רמב״ם, ס׳איז דא א גזירה שמא יטלנו בידו וילך למי שיתקע לו, ער וועט גיין צו דער וואס בלאזט שופר פאר אים. ס׳טייטש, ער וועט גיין צו טראגן די שופר איינער זאל בלאזן פאר אים.
אינטערעסאנט, די גמרא זאגט אז א חכם זאל אים אויסלערנען בלאזן שופר, אבער אפילו צו א חכם זאל גיין בלאזן פאר אים שופר. אזוי שטייט?
Speaker 2: איך געדענק גוט.
Speaker 1: און דא איז די חידוש אז אפילו ווען ער גייט דירעקט צו טון די מצוה, אזוי ווי ער מיינט אז ס׳איז א מכשירי מצוה, האבן מיר גערעדט אז ער גייט זיין פטור אז ער טוט עס. איך וויל נאר טשעקן ער ברענגט עס. ס׳איז זיכער אז ער גייט זיין פטור אויב ער טוט עס? ווייל דער וואס דארף עס קענען. אבער פאר די רייסא איז עס אויך… ס׳איז די רייסא. ער זאגט דאך ויבא לא עשה סקולא. וואס זאגט דער… ס׳שטייט נישט צוגעהעריג. ואלך הצלבקי ללמוד.
Speaker 2: אה, ס׳שטייט אין די גמרא.
Speaker 1: טאקע אינטערעסאנט. אפשר ידכלה מיינט דער רמב״ם אז ער גייט אים בלאזן און אויסלערנען ליטבי ליטבי ליטבי צו צו צו ס׳קען זיין אז די ווארט ויבל עד א יצר השגלה מיינט עס צו זאגן, אזוי ווי דו זאגסט, לאמיר זאגן אז ער וועט זיין פטור ווייל ער גייט דאך צוטון א מצוה, אבער ער גייט עס נאכדעם צוריקברענגען. ער גייט פארגעסן פון אז היינט איז שבת, ער גייט זיין אזוי עקסייטעד פאר די יום טוב, ער גייט זיין אין א דביקות, און ער גייט נאך נאכדעם אהיימברענגען די שופר.
ניין, איך ווייס נישט. אקעי. איך זאג ויבל עד א יצר השגלה, אפשר וועט די טראגן אליין איז נאכנישט געווען די עשר השגלה. אקעי.
די חומרא פון דער גזירה: הכל חייבים ואין הכל בקיאים
און דא איז אויך די דגש, איסור סקילה איז דאך זיכער זייער הארב, ס׳איז דאך הארבער ווי א געווענליכע איסור לא תעשה. אפילו לאמיר זאגן איסור דוחה לא תעשה, אבער ס׳איז קיינמאל נישט דוחה א איסור קרא, ס׳איז זיכער נישט קיין איסור סקילה.
ער זאגט, פארוואס טאקע האבן חז״ל געהאלטן אז ס׳איז אזא גרויסע חשש אז מ׳גייט גיין צו מיוצאי משית רם של רם? פארוואס? ווייל הכל חייבים בתקיעה. יעדער איינער איז דאך מחויב בתקיעת שופר, ואין הכל בקיאים לתקוע. ממילא קומט אויס אז ס׳מאכט זיך אפט די גיין הערן פון א חכם אדער גיין לערנען פון א חכם אזוי צו בלאזן. ממילא האבן חז״ל געהאלטן אז דאס איז אן ערנסטע חשש, האבן זיי גע׳אסר׳ט צו בלאזן שופר בראש השנה שחלית בשבת.
משנה vs. גמרא: די מהות פון דער גזירה
דאס איז די מעשה, מ׳דארף אסאך טראכטן וועגן דעם, ס׳מאכט סענס, אבער דאס איז די דבר המוסכם, אדער וויאזוי ס׳שטייט אין די גמרא, אז אין די משנה שטייט נישט, אין די משנה שטייט סתם אז מ׳בלאזט נישט, וואס קען מיינען אז ס׳איז טאקע אן איסור. די גמרא זאגט, ניין, בעצם וואלט מען געמעגט, אבער די חכמים האבן געמאכט די איסור פון בלאזן, און די חכמים האבן מבטל געווען א מצוות עשה ווייל זיי האבן געזען אז ס׳ברענגט חששות.
פארוואס נישט מאכן א לאקאלע גזירה?
און די חכמים האבן עס גע׳אסר׳ט קאטעגאריש, זיי האבן נישט געמאכט קיין חילוק צווישן ס׳איז דא אן עירוב אין די געגנט, ס׳איז דאך דא גאנצע שטעט וואו ס׳איז נישט דא קיין רשות הרבים. אבער זיי האבן עס געמאכט, דאס איז די איסור. זיי האבן געזאגט אז אין אזא טאג איז נישט דא קיין…
Speaker 2: וואס? אפשר אמאל איז יא געווען, אפשר איז נישט געווען די מנהג צו מאכן אן עירוב אין יעדע שטאט.
Speaker 1: איך זאג, זיי האבן נישט געמאכט א לאקאל גזירה, זיי האבן געמאכט א פול, זיי האבן געטוישט די צורה פון ראש השנה. אויב חל בשבת איז עס אן אנדערע מין ראש השנה, איז נישט דא דערויף מצות תקיעת שופר.
איך זאג, ס׳קען זיין אז אויב די חכמים וואלטן געלעבט אין א וועלט וואו יעדע שטאט האט אן עירוב, וואלטן זיי עס נישט געמאכט. מ׳זעט נישט אין די גמרא אז דאס איז די ריאליטי. אויב רשות הרבים איז ששים ריבוא בוקעים בו, לכל הפחות לויט די שיטה, איז עפעס אזוי, יעדע שטאט איז דא… די גמרא האט נישט אזוי אנגענומען.
Speaker 2: אבער די גמרא זאגט אז ס׳דארף זיין אזוי ווי אין מדבר, ווי ס׳איז ששים ריבוא.
Speaker 1: יא, יא, איך ווייס. אבער די ריאליטי איז אז אין די משנה און אין די גמרא זעט מען אז כסדר איז דא רשות הרבים, מ׳זעט נישט אז ס׳איז כמעט נישט דא קיין רשות הרבים. רייט? סאו דאס איז, אין די ראשונים, געוויסע ראשונים האבן אזוי געמאכט די ריאליטי, אבער ס׳איז נישט וויאזוי די גמרא קוקט עס אן.
ס׳קען זיין אז ס׳איז דא טעמים על פי קבלה. בקיצור, מ׳קען זאגן באהאלטענע סתם אז די מצות שבת אליין איז גענוג גרויס צו פועל׳ן וואטעווער דער שופר דארף פועל׳ן. אבער דאס איז שוין…
המשך: רשות הרבים בזמן חז״ל
Speaker 1: יא, יא, איך ווייס. אבער די רעאליטי איז אז אין די משנה און די גמרא זעט מען כסדר אז ס׳איז דא רשות הרבים. מ׳זעט נישט אז ס׳איז כמעט נישטא קיין רשות הרבים, רייט? סאו דאס איז, אין די ראשונים, געוויסע ראשונים האבן אזוי געמאכט די רעאליטי, אבער ס׳איז נישט וויאזוי די גמרא קוקט עס אן.
Speaker 2: אה, איך הער. ס׳קען זיין אז ס׳איז דא טעמים על פי קבלה. איך מיין צו זאגן, מ׳האלט אין איין זאגן טעמים פארוואס די מצוה פון שבת אליינס איז גענוג גרויס צו פועל׳ן וואטעווער די שופר דארף פועל׳ן, אבער דאס איז שוין אן אנדערע זאך.
Speaker 1: ניין, ניין, די נקודה איז אז אלעמאל ווען ס׳שטייט א טעם, ווערטער זענען קיינמאל נישט גענוג עכט צו מסביר זיין וואס מ׳מיינט. אסאך מאל זאגט מען איין זאך און מ׳מיינט א צווייטע זאך, ס׳איז שווער צו וויסן. אבער וואס איך מיין צו זאגן איז, ס׳איז נישט פשט אז די חכמים האבן גע׳אסר׳ט, ווייל דא זעט אויס, ספעציעל מיט די ענדזש, “הכל חייבין בתקיעה”, אזוי ווי ס׳איז דא א 50/50 טשענס אז אויב מ׳וועט לאזן בלאזן שופר שבת, וועט יעדער צווייטער מענטש מחלל שבת זיין. ס׳זעט נישט אויס אז דאס איז די רעאליטי, ווייל זיי האבן אויך געוואוסט אז ס׳איז דא גאנצע שטעט וואו ס׳איז נישטא קיין רשות הרבים אדער דאס. זיי האבן גע׳אסר׳ט ווייל זיי האבן עוקר געווען די מצוה פון שופר ווען ס׳איז חל בשבת.
Speaker 2: איך מיין אז ס׳איז יא דא 50/50. איך ווייס נישט וויפיל טשענסעס די חכמים האבן געהאט אין זייער קאפ ווען זיי האבן גע׳אסר׳ט זאכן. אבער איך בין נישט מסכים היסטאריש אז בזמן החכמים איז געווען רוב שטעט נישט קיין רשות הרבים. רוב מענטשן, רוב שטעט, און רוב רעאליטי איז געווען פול מיט רשות הרבים׳ס. אזוי זעט אויס פון מסכת שבת. אזוי ווי לויט די מדרש אז אין ירושלים האבן געוואוינט, אדער אין ישראל איז געווען טויזנטער שטעט פון רשות הרבים. ניין, ניין, דו דארפסט נישט אנקומען צו דעם. דער פאקט איז אז דאס אז ס׳איז נישטא קיין רשות הרבים, דאס איז א חידוש נפלא פון געוויסע ראשונים. ס׳איז נישט די מציאות וואס מ׳זעט אין די גמרא. דו קענסט נישט זאגן דאס.
Speaker 1: אמת, אין די אריכות פון די גמרא וועגן רשות הרבים זעט אויס ווי רשות הרבים איז געווען די רעאליטי. ס׳איז א פארט פון די רעאליטי.
הלכה ב: אין מעכבין את התינוקות מלתקוע
Speaker 1: אקעי, יעצט קומט א נייע הלכה, נאך איין שטיקל. אין די איסור וואס בלאזן שבת, אדער דאס וואס די חכמים האבן גוזר געווען אז מ׳זאל נישט בלאזן שבת, שטייט אן אינטערעסאנטע הלכה. ס׳איז אן אינטערעסאנטע זאך, מיר וועלן נאכאמאל אביסל צוריקגיין. ס׳טייטש, דאס וואס זיי האבן אייביג גע׳אסר׳ט כלי שיר וועגן “שמא יתקן כלי שיר”, דאס באדערט מיך נישט. נאר זיי זענען אויפגעקומען מיט א ספעשל איסור דוקא אויף ראש השנה. ס׳טייטש, א געווענליכע שבת האב איך נישט די חשש. א נייע חשש דוקא אויף ראש השנה שחל להיות בשבת. מילא די גזירה האבן זיי געמאכט פאר ראש השנה שחל להיות בשבת, וועגן דעם האבן זיי עס גע׳אסר׳ט. די געווענליכע איסור פון שמא יעבירנו איז שוין לאנג אוועקגעפאלן. אבער היות אז מ׳האט געמאכט א ספעציעל חשש אויף שבת של ראש השנה, האבן זיי אינגאנצן גע׳אסר׳ט צו נוצן א שופר ראש השנה. איך גלייב נישט אין די זאך פון גלישה יראה. ס׳שטייט נישט קיין שום גמרא, קיין שום ראשון. אפאר אחרונים איז אויפגעקומען מיט די פלאן. ס׳איז קלאר אז דאס איז די גמרא, וואס דאס איז די גמרא מיינט. אויב ס׳וואלט געווען שופר אן עכטע איסור, אבער די איסור פון די עצם, או פארקערט וואלט נישט געווען קיין פראבלעם, אפילו וואס וואלט יא געווען עפעס אן איסור. אבער דוקא, די חמתא דוקא מתקן געווען אז מען בלאזט נישט שופר דוקא ראש השנה, און אן אנדערע שבת אפשר מעג מען יא אויפלאזן, דו כאפסט? שפעטער גייען מיר זען מער וועגן דעם אין אן אנדערע שבת.
דאס איז די סעיף וואס איך וויל ער לערנען יעצט. די נעקסטע הלכה.
לשון הרמב״ם
Speaker 1: זאגט דער רמב״ם אזוי אן אינטערעסאנטע הלכה: התינוקות שלא הגיעו לחינוך, וואס אונז האבן פריער געלערנט, זענען פטור, תינוקות זענען בכלל פטור, און די וואס הגיעו לחינוך זענען חייב מיט די רבנן. די קינדער וואס האבן נאך נישט קיין שום חיוב, אין מעכבין אותם מלתקוע בשבת שאינו של יום טוב של ראש השנה. מיר זענען נישט מעכב סתם א שבת. סתם אזוי שבת לאזט מען נישט קינדער, אפילו שלא הגיעו לחינוך לאזט מען זיי נישט טון קיין עסירי שבת. מ׳סטאפט זיי, יא?
Speaker 2: ניין, נאר נאך אן, דאס איז א פראבלעם. אויב מ׳געבט נישט שלא הגיעו לחינוך, סטאפט מען נישט פון גארנישט. ס׳טייטשט מיר הגיעו לחינוך. אפילו יענץ איז אפשר נאר בגאולה חינוך.
Speaker 1: לויט די רמב״ם׳ס טייטש אז דו רעדסט פון תינוקות שלא הגיעו לחינוך, איז זייער שווער צו פארשטיין בכלל וואס די משנה זאגט. די משנה זאגט לכאורה נישט קיין שום חידוש, פשוט, ער מערקט אים וואס ער וויל. אבער אזוי זאגט די רמב״ם. דאס הייסט, ס׳שטייט א משנה אין מעכבין תינוקות לתקוע. האט די רמב״ם געלערנט אז ס׳איז דאך דא א פראבלעם, אויב מ׳רעדט פון שבת איז דאך דא אן איסור. שמא יתקן כלי שיר?
ניין, נאכאמאל, א געווענליכע שבת, שופר, יא? א געווענליכע שבת מעג מען… איז א שופר מוקצה? איז א שופר עפעס וואס… שמא יעבירנו איז דאך נאר ווייל שלא הכל חייבים בתקיעה, ואין הכל בקיאים לתקוע. אבער ס׳איז נישט דא קיין סיבה אז א נארמאלע שבת זאל עס אריבערטראגן צו א חכם. פארוואס זאל ער טראגן צו א חכם? ווייל מ׳זאגט, ממילא וועגן דעם מעגן די תינוקות זיך שפילן דערמיט. און פארוואס זאגט די משנה דוקא אז מ׳מעג? כדי שיהיו למדין, ס׳איז גוט אז די קינדער זאלן זיך אויסלערנען, ווייל ס׳איז גוט אז מיר זאלן האבן אסאך פאטענשל בעלי תוקעים. ס׳איז טאקע נישט קיין שום עסן, און מ׳מעג. און פארוואס ברענגט עס די משנה עקסטער? לאז זיין, כדי שיהיו למדין, ס׳איז גוט אז זיי זאלן… געווענליך א טאטע׳ס אינסטינקט איז אוועקצונעמען א מוקצה זאך פון א קליין קינד, ווייל ס׳איז שבת היינט. אבער דאס, כדי שיהיו למדין, ס׳איז זייער ווירד.
שוועריגקייט אין דעם רמב״ם׳ס פשט
Speaker 1: לאמיר דיר פארשטיין, די ריזען פארוואס דער רמב״ם איז ווירד איז ווייל ס׳שטייט א משנה, און די משנה מיינט נישט וואס דער רמב״ם האט געלערנט אין די משנה. אבער די משנה שטייט, אין מעכבין את התינוקות לתקוע. אזוי שטייט. ס׳איז שווער א משנה, ס׳איז דא א מחלוקת וויאזוי מ׳לערנט אפ די משנה. ס׳איז כובד המפרשים, זיי הייבן זיך אן צו מוטשענען. וואס מיינט דאס? ס׳מיינט שבת? ס׳מיינט ראש השנה? ס׳מיינט ראש השנה, ס׳איז א געווענליכע שבת, אדער מ׳קען לערנען די משנה בכלל נישט שבת? יא, די משנה שטייט דא ווארט שבת. אין די וואכן איז נישט קיין יום טוב. סתם יום טוב. די שאלה, אפשר איז דא יום טוב א איסור שמא יתקן כלי שיר? זאגט מען אז מ׳מעג לאזן די תינוקות. פליז הער אפצוזאגן שמא יתקן כלי שיר, ווייל ס׳שטייט נישט אין ערגעץ די זאך. אין די אחרונים, לאמיר זאגן יא.
סאו לאמיר לערנען יעצט משניות. דו ביסט זייער א חשוב׳ע אחרון, אבער איך גלייב אין א פון אויפגעמאכט שפת אמת, at least אויף דיין לעוועל. סאו איך מעג יא מענטשן. מ׳קען נישט זאכן, מ׳דארף זיין א בלאזן שופר אין שבת. אבער מ׳לאזט די קינדער בלאזן, אזוי שטייט אין די משנה. קומען אנדערע שיינער, זאגן זיי, וואס הייסט? מ׳טאר דאך נישט. זאגן זיי, אה, ס׳רעדט זיך די תינוקות שלא הגיעו לחינוך. זייער צריך עיון, א חידוש, שלא הגיעו לחינוך, און איך קען טון וואס ער וויל. אפשר דאס איז טאקע נישט דער חידוש? אפשר דער חידוש איז די נעקסטע שטיקל?
המשך לשון הרמב״ם: ומותר לגדול להתעסק עמהם
Speaker 1: וואס איז די נעקסטע שטיקל? יא, זאגט דער רמב״ם, ומותר לגדול להתעסק עמהם כדי ללמדם ביום טוב. יום טוב שטייט שוין, ווען אן אנדערע שבת, ווען ס׳איז יא יום טוב של ראש השנה, אדער סתם א יום טוב וואס איז נישט שבת, אויך נישט קיין וויאזוי ער לערנט עס אפ. יום טוב מיינט ראש השנה לכאורה. וואס די הוה אמינא מ׳טאר נישט? יום טוב, פארוואס זאל מען נישט טאגן יום טוב? אזוי פירט ארויס, קוק, פיר אויס, לאנג א גאנצע זאך. מותר לגדול להתעסק עמהם, איך מיין די שטיקל רעדט אויך פון שבת ביום טוב. מותר לגדול להתעסק עמהם כדי ללמדם, ווען שבת איז שבת ביום טוב. שבת ביום טוב טאר מען טאקע נישט בלאזן, אבער מען מעג יא שפילן מיט די קינדער׳ס בלאזן, מען מעג לאזן די קינדער בלאזן, און אפילו דער טאטע מעג זיין ביזי מיט זיי. ווייל דער איסור איז נאר דער עצם בלאזן, ווייל דעמאלטס וועט ער גיין צו א חכם ללמדנו. אבער דא איז דאך נישטא געווארן צו גיין צו א חכם. ביי קטן שהגיע לחינוך, ביי קטן שלא הגיע לחינוך, פארוואס? אפילו הגיע לחינוך, אפילו קטן שהגיע לחינוך, פארוואס? שהתקיעה אינה אסורה אלא משום שבות, די איסור תקיעה איז די שבות וואס מיר האבן פריער געלערנט, שמא ילך אצל חכם וילמדנו. אבער סתם אז די קינדער ווייסן אז היינט בלאזט מען נישט שופר ווייל ס׳איז שבת, מ׳גייט נישט צו דער רב גיין אז דער רב זאל בלאזן פאר דיר אויסלערנען, ווייל היינט איז נישט נוגע, ס׳איז שבת. נאר וואס דען? די קינדער ווילן עס טון זיך אויסצולערנען. דאס מעג יא דער טאטע, ס׳איז נישט מוקצה, ס׳איז נישט קיין איסור. דער טאטע מעג לאזן די קינדער זיך מתעסק זיין מיט שופר.
ביאור: חילוק בין “בלאזן של מצוה” און “בלאזן להתלמד”
Speaker 1: סאו, אין אנדערע ווערטער, פשוט, לאמיר טראכטן צו איין זאך. די משנה שטייט אז מ׳בלאזט נישט שופר שבת. סאו דו זאגסט אז דער יום טוב מיינט יום טוב של ראש השנה שחל בשבת. אזוי איז דא ראש השנה, מפרשי הרמב״ם זאגן אז יום טוב של ראש השנה שחל בשבת, איז נישט דער טאטע בלאזן שופר של מצוה, ווייל ער האט געבלאזן שופר של מצוה וועט ער טראכטן, “אה, אפשר האב איך נישט יוצא געווען”, און ער וועט אריבערלויפן צו דער רב. אבער סתם לאזן די קינדער זיך צולערנען, זיך צו שפילן… נישט נאר לאזן, נישט נאר לאזן. צוויי זאכן, מתעסקין עמהן, בלאזן מיט זיי. ס׳מיינט בלאזן מיט זיי. בלאזן מיט זיי איז אויך נישט דער איסור. בלאזן בבחינת מתעסק.
Speaker 2: דאס זאג איך. בלאזן בבחינת להתלמד. ווייל אויף דעם איז נישט דא די חשש פון מצוה.
Speaker 1: ניין, דער להתעסק איז נישט דא די חשש פון ילך אצל חכם, ממילא מעג ער. און נישט נאר עד קטן שלא הגיע לחינוך, אפילו עד קטן שהגיע לחינוך. דאס הייסט, פארוואס? ווייל אפילו א קטן שהגיע לחינוך, ער טוט עס נאר להתלמד. ער טוט עס נישט כדי צו טון די מצוה יעצט. מ׳לערנט אים יעצט אויס.
קשיא: פארוואס מעג א גדול נישט אויך בלאזן להתלמד?
Speaker 1: לכאורה וואלט דער רמב״ם עכט געקענט ווען זאגן אז א גדול מעג נוצן א שופר בשבת שחל בראש השנה אויכעט, פאר זיך אליין זיך אויסצולערנען. ווייל די איסור איז נאר די זאך אז ווייל ס׳איז א חיוב וועט ער גיין צו דעם רב, ווייל שהכל חייבין ואין הכל בקיאין. דאס איז בעיסיקלי וואס ס׳שטייט דא לויט דעם פשט.
המשך הרמב״ם: אבער אן אנדערע שבת
Speaker 1: אבער, זאגט דער רמב״ם, אבער אן אנדערע שבת, ווען ס׳איז נישט ראש השנה, וואס מ׳איז נישט עוסק להתלמד, דעמאלטס א קטן שהגיע לחינוך, ער זאגט נישט די וועג, דעמאלטס הגיע לחינוך, ער וועט שוין נישט טארן. פארוואס? פארוואס וועט דער טאטע נישט טארן? פארוואס נישט? אפשר א געווענליכע שבת וועט יא זיין אסור שמא יתקן כלי שיר, ווייל יום טוב ראש השנה איז נישט קיין כלי שיר, ס׳איז א זאך פון א מצוה. אבער פארוואס זאל א מענטש נוצן א שופר אינמיטן די יאר, און ער נוצט עס אזוי ווי אן אנדערע אינסטרומענט? אונז ווייסן אז יעדע כלי וואס מ׳נוצט פאר מוזיק איז אסור שמא יתקן כלי שיר. איך האב געלערנט אזוי אין הלכות שבת. די חצוצרות שבת שבת וואס מ׳רעדט, רעדט מען נישט פון די שופר של מצוה.
דיון: איז שופר א כלי שיר?
Speaker 2: בעגב חינור, בעגב חינור, בעגב חינור. א שופר איז א… ראש השנה ניצט מען עס פאר א מצוה. היינט צוטאגס ניצט מען עס נישט ווייל ס׳איז דא אסאך אנדערע אינסטרומענטן, אבער קוק אין די פסוקים, מ׳רעכנט אויס שופר.
Speaker 1: ביי דעם איז נישט אמת. יא, אין די הללוי-ה׳ס, “הללוהו בנבל וכינור”, “הללוהו בתף ומחול”, “הללוהו בצלצלי שמע”, “הללוהו בצלצלי תרועה”.
Speaker 2: וואס איז א מחול?
Speaker 1: טאנצן.
Speaker 2: זייער גוט. וואס האט עס איינס צום צווייטן? א שופר איז א פויק.
Speaker 1: זייער גוט. נישט יעדע זאך… נישט יעדע זאך… שופר… שופר… שופר… האסט באמערקט אז ס׳שטייט “בתקע שופר”, נישט “בשופר”? פארוואס? ווייל שופר בלאזט מען, מ׳זינגט נישט. פערטיג די פסוק. אין דיין פסוק שטייט פארקערט פון דיר. דו האסט געזאגט אז אין די פסוק שטייט שופר נעבן דעם?
Speaker 2: ניין, ס׳שטייט “בתקע שופר”.
פשט א: שופר איז אסור משום כלי שיר אויף א געווענליכע שבת
Speaker 1: לאמיר קודם זאגן מיין צד, און לאמיר זאגן מיר, ווייל מ׳האט נישט געגעבן א טשענס נאך צו זאגן. סתם אזא שבת איז דא אן איסור כללי אויף יעדע מין אינסטרומענט, אינקלודינג א שופר, וואס איז אויך א מין אינסטרומענט וואס מ׳מאכט מיט דעם נויז, וואס מ׳מאכט מיט דעם מוזיק, איז דא אויף דעם אן איסור. ראש השנה מעג מען יא, ווייל ראש השנה איז דאס נישט קיין כלי שיר. ראש השנה, איינער ניצט ראש השנה א שופר איז נישט פאר סתם צו מאכן נויז, נאר ס׳איז צו מאכן א תקיעת שופר של ראש השנה. סאו, ס׳איז נישט אסור משום שמא יתקן כלי שיר, ס׳איז נאר אסור ווען ס׳איז דא א חיוב, ווייל דעמאלטס וועט ער גיין צו די חכם ללמדו. שוין, מיט דעם שטימט די שטיקל רמב״ם. אבער אויב דו ווילסט לערנען אנדערע…
קריטיק אויף דעם פשט
Speaker 2: אקעי, דו האסט אויסגעטראכט א גאנצע מעשה וואס שטייט נישט, נישט אין די משנה, נישט אין די גמרא, נישט אין די רמב״ם, נישט קיין איין ראשון. אפילו נאר א סינגל וואן איז איינגעפאלן אזא משוגעת, אז בעצם איז דא אן איסור צו בלאזן בכלל, ס׳איז דא בכלל א היתר צו בלאזן ווייל מ׳מיינט מצוה. ווען דער היתר איז אזא גרויסע היתר, אז אפילו ווען ס׳גרייט זיך צו צו די מצוה איז אויך מותר, אמת? להתלמד איז אויך מותר, אבער אן אנדערע שבת טאר מען נישט. ס׳שטייט נישט אזא גאנצע מעשה. מ׳דארף אויסטראכטן א גאנצע מעשה וואס שטייט נישט. איך וויל לערנען אז ס׳שטייט נישט.
Speaker 1: האסט א בעסערע פשט?
Speaker 2: יא, איך לערן א פשוט׳ע פשט. לאמיר קודם זאגן…
המשך דיון: תינוקות און שופר בלאזן שבת
Speaker 1: נאר א סינגל וואן איז איינגעפאלן… איך ווייס שוין, יענער וויל איך זאגן אזא שגעון, בעצם איז דא אן עשרה צו בלאזן בכלל. ס׳איז דא בכלל א היתר צו בלאזן ווייל מ׳מיינט מצוה. ווען דער היתר איז אזוי גרויס א היתר, אז אפילו ווער ס׳גרייט זיך צו צו די מצוה איז אויך מותר, אמת? לית המדר איז אויך מותר, אבער אן אנדערע שבת טאר מען נישט.
ס׳שטייט נישט א גאנצע מעשה. מ׳דארף אויסטראכטן א גאנצע מעשה וואס שטייט נישט, וויל איך טון אז ס׳שטייט נישט. יא, איך לערן א פשוט׳ע פשט. לאמיר עס לויטן די פשט. פארקערט, דא שטייט א היתר. די זאך אז מ׳בלאזט שופר ראש השנה מיינט נאר ווען מ׳מיינט די מצוה, אויב מ׳מיינט נישט די מצוה. למשל, תינוקות, וואס? תלוקה לחינוך.
ממילא, אפילו גילה חינוך, אבער א חינוך אליינס איז להתלמד. דארפסטו דאך געדענקען, די מושג פון חינוך איז די זעלבע מושג פון להתלמד. ס׳איז ווען תינוקות בלאזן שופר, אפילו ווען ס׳וואלט יא געמיינט, ס׳לערנט זיך נאר אויס. ממילא, מעג מען… חינוך זאל זיך שפילן מיט א שופר? אוודאי. חינוך איז תלוקה לחינוך. חינוך מיינט אז ס׳זאל הערן קול שופר ווען מ׳בלאזט שופר. ער זאל ווערן צוגעוואוינט צו טון די מצוה. זייער גוט.
הלא דכתיב לית ללמד. ניין, דכתיב לית ללמד מיינט ווען ער קומט אין שול הערט קול שופר. אזוי וועט ער ווערן צוגעוואוינט אז ווען ס׳איז א מצוה פון שופר קומט ער אין שול הערן שופר. ער שפילט זיך מיט א שופר איז ללמד. טו מיר אוודאי. ער שפילט זיך.
Speaker 2: וואס קומט אריין שפילט זיך?
Speaker 1: איך זאג אז ווען דער תינוק בלאזט שופר, דאס וואס שטייט אין יום טוב, דאס טייטש פון די משנה און אויך פון די רמב״ם, דאס וואס שטייט אין די משנה אז מ׳בלאזט אין שופר אין שולחן שולחן בשבת, דאס מיינט צו זאגן טאטעס ווען זיי זענען מקיים די מצוה. מה שאין כן קל. קינדער וואס אפילו ווען זיי בלאזן זענען נישט מקיים די מצוה, אלא וואס טוען זיי זיך מתלמד? נישט אויף זיי איז געזאגט געווארן דער איסור, און ממילא דער טאטע מעג אויך בלאזן מיט זיי כדי זיי זאלן זיך אויסלערנען, ווייל דער טאטע האט דאך א חיוב חינוך פאר זיינע קינדער, ס׳איז אפילו א מצוה ער זאל אויסלערנען די קינדער בלאזן שופר ראש השנה נישט חלבי שבת.
יעצט, אויף דעם איז נישט דא קיין מצות חינוך, ווייל ס׳איז נישט דא קיין מצות חינוך אז א מענטש זאל אליין קענען בלאזן שופר, ער קען הערן ווייל א צוויי. מצות חינוך איז נעמען די קינדער אין שול ער זאל הערן שופר בלאזן. ער זאל טון די מצוה. למשל, חינוך פון מצות עסן מצה, מ׳זאל אים ברענגען די מצה.
Speaker 2: אוודאי, אוודאי, שור. אוודאי.
Speaker 1: חינוך מיינט… פלוצלינג קענסטו זאגן וואס דו ווילסט. אויפן פלאץ אויסגעמאכט צו אדיר… ווארט איך מסביר פשוט פשוט. דא שטייט דאס. שטייט אז ס׳איז דא אן ענין אז מ׳זאל אויסלערנען פאר די קינדער צו לאזן שופר.
Speaker 2: איך פארשטייט נישט וואס דו זאגסט.
Speaker 1: ווייסט דאס וואס איך האב שוין געזאגט? לתעסק מיינט אז ער מעג אויך בלאזן פאר זיי. ס׳איז א ווייזע ווי זיי זענען בלאזן שופר. גאנץ חינוך איז נאר א ווייזע. חינוך מיינט נישט אז מ׳איז יעצט שוצא מיטווער, ער איז שוצא מיטווער, ער איז נישט קיין באחובה. אלא מאי, ער וויינט זיך צו, ער לערנט זיך אויס. סאו חינוך האט זיך צוגעוויינען אויסצולערנען די אויסלערנען, נישט אויף דעם האט די גמרא געמאכט די איסור פון בלאזן שופר, “שתקעו אין עשירי”, איז נישט קיין עכטע איסור, ס׳איז נאר א שבות. דאס הייסט, ס׳איז נישט קיין אמת׳ע איסור, ס׳איז נאר א שבות אז מ׳זאל נישט קומען צו אן איסור דאורייתא.
אזוי דארף מען אריינלייגן נאך א סענטענס וואס שטייט נישט. איך וואלט נאך געטון. ס׳איז א פראבלעם. די סענטענס זענען זיי ביידע מסכים אז מ׳לייגט אריין. איך ווייס נישט, אויב איך וועל טרעפן א בעסערע פשט וועל איך טרעפן.
און דאס מעג מען טון. אבער, אז דו ווילסט נאך א כלל, אז דא איז נאך א חידוש, אז אן אנדערע שבת ווען מ׳טוט נישט די מצוה איז נישט קיין שום ענין צו אויסלערנען די קינדער צו בלאזן. סאו דעמאלטס, נאר לא הגיע לחינוך איז נישט קיין שום פראבלעם, אבער הגיע לחינוך לאזט מען אים נישט בלאזן אן אנדערע שבת וואס איז נישט ראש השנה.
Speaker 2: פארוואס דארף עס שטיין? ווייל מ׳לאזט אייביג קינדער טון וואס זיי ווילן.
Speaker 1: אבער איך בין מסכים, ס׳דארף נישט שטיין, ס׳דארף נישט שטיין. ס׳איז נאר ווייל דער רמב״ם, ס׳איז געווען ראשונים וואס האבן אריינגעלייגט די חילוק פון הגיע לחינוך און לא הגיע לחינוך, האט דער רמב״ם געוואלט ארייננעמען. זאלסט פארשטיין אז א תינוק שהגיע לחינוך, א נארמאלע יום טוב טוט מען דאס נישט, ווייל מ׳בלאזט נישט אין א נישט נארמאלע יום טוב, אין א נארמאלע שבת, יא? אין אן אנדערע שבת וואס איז נישט ראש השנה בלאזן מען נישט. דאס איז די ערשטע שטיקל איז נישט אזוי וויכטיג.
און ס׳שטייט א זאך וועגן דעם, ס׳איז דא אזא זאך וועגן וויאזוי די ראשונים און די אחרונים טרייען אפצולערנען די משנה. אבער מ׳קען נישט אוועקנעמען… די סארטיגע מאל מיינט נישט בלאזן מיט זיי, ס׳מיינט אז מ׳מעג…
Speaker 2: וואס? וואס? זיי העלפן.
Speaker 1: מיט וועלכע איז דא א מצוה, אבער מ׳טאר נישט העלפן א קינד שהגיע לחינוך טון א דבר איסור. זאגט ער, מ׳מעג זיך מתעסק זיין, מ׳מעג זיי לאזן, מ׳מעג זיי עפענען די לעדל וואו ס׳ליגט די שופר.
Speaker 2: איך בין נישט מסכים.
Speaker 1: און ס׳איז קלאר, דאס הייסט, מ׳קען נישט אוועקנעמען די בעיסיק זאך, אז וואס די משנה זאגט איז… ס׳איז יא קיין די איסור פון בלאזן שופר שבת, אז פאר תינוקות איז נישט דא די איסור. ערגעץ וואו דארף אויסקלאפן אזא היתר. אויב ס׳קומט נישט אויס אזא היתר, דעמאלטס איז עס אינגאנצן פאני.
איי, וואס טוט מען דאס? ס׳לייגט צו פריער לא הגיע לחינוך? ס׳איז נישט ראש השנה. ס׳קען אריין די ווארט איז דא, אז אונז ווילן אז די קינד זאל וויסן אז די ראש השנה האט צו טון מיט א מצות שופר. און חז״ל האבן געהאט א פראבלעם אז ווען ראש השנה איז נישט די חלילות בשבת, האט די קינד בכלל נישט. די קינד איז יעצט זיבן. ער גייט נאר געדענקען פון לעצטע יאר. די קינד געדענקט נישט פון זייער אסאך פריער. היינט איז די מצוה פון שופר. אונז האבן אן עצה אז אלעמאל יום טוב שני. זאל דער טאטע זאגן, דאס איז א שופר, היינט איז די מצוה מיט דעם צו בלאזן, נאר היינט טאר מען אונז זאלן מחויב פון שבת און מען טאר נישט. דא, נעם עס, לערן דיך אויס. אזוי ווי ס׳שטייט, כדי שלא ישכחו, אז די קינדער זאלן נישט פארגעסן תורת אתרוג.
הלכה ח: כשגזרו שלא לתקוע בשבת — לא גזרו אלא במקום שאין בו בית דין
Speaker 1: אקעי, לאמיר לערנען ווייטער. ס׳איז טאקע, די רמב״ם, די משנה איז פשוט, די ראשונים האבן געהאט א פראבלעם, אז מ׳טאר דאך נישט, האבן זיי געמאכט אלע מיני קינדער.
זאגט דער רמב״ם ווייטער, “כשגזרו שלא לתקוע בשבת”, זאגט דער רמב״ם, די גזירה וואס מיר האבן פריער געזאגט אז ס׳איז דא א גזירה משום שבות שלא לתקוע בשבת, זאגט דער רמב״ם, לא גזרו, האבן זיי נישט געמאכט די גזירה איבעראל, אלא במקום שאין בו בית דין, נאר אין א מקום וואו ס׳איז נישטא קיין בית דין. אפילו בזמן הזה, רייט? באלד וועט מען זען.
לאמיר רעדן די גאנצע הלכה, אז דו ווייסט אז עס איז געווען א בית המקדש. והיה בית המקדש קיים.
Speaker 2: ווער?
Speaker 1: אבער אפשר מיינט אז עס איז געווען בזמן שאין בית המקדש קיים.
Speaker 2: ווער?
Speaker 1: אבער אפשר מיינט אז עס איז געווען בזמן שאין בית המקדש קיים. פיר אויס די גאנצע הלכה, אז דו ווייסט אזוי געזאגט וואס איז געווען בזמן שהיה בית המקדש קיים, ווען ס׳איז יא געווען א בית המקדש. והיה בית המקדש קיים בירושלים. דעמאלטס איז די הלכה אז היו הכל תוקעים מירושלים, האבן אלע געמענגט בלאזן שופר אין ירושלים. בשבת, כל זמן שבית דין יושבין, ווילאנג ס׳איז דא א בית דין, אונזער רמב״ם גייען שוין זאגן פארוואס די בית דין זיצט, נישט ווילאנג ס׳איז דא א בית דין, ס׳איז די פארט פון זייער… ס׳איז דא א בית דין וואס איז עקטיוו, האט מען געמעגט בלאזן שופר אין גאנץ ירושלים.
בית דין יושבין איז אבער טייטש אז ס׳איז געווען עפעס א ראש השנה אינדערפרי איז דאך בית דין צוזאמגעקומען און געזעצן און געמאכט עפעס א מעמד, איך ווייס נישט וואס ס׳הייסט, מושב בית דין, און שפעטער נאכמיט ווען זיי זענען אויפגעשטאנען האבן שוין נישט געטארט. שפעטער גייען די רמב״ם זאגן, וואס איז די סיפור פארוואס ווען ס׳איז דא א בית דין, פארוואס מען מעג יענען אויפצוהאלן.
און דער רמב״ם זאגט נישט דא, ער איז מדריש די ווארט אין ירושלים. אויף דעם איז דא א מחלוקת ראשונים, דאס איז די רמב״ם אז נאר אין מקדש. אבער דער רמב״ם זאגט, ניין, אז בזמן שעובב את המקדש קיים האט מען אין גאנץ ירושלים געמעגט.
זאגט ער, נישט נאר אין ירושלים, ולא אנשי ירושלים בלבד, אלא כל האשה עושה בתאכתיכם ירושלים, די גאנצע געגנט ארום ירושלים. און דא זאגט ער אפאר תנאים מיט דעם, די אלע געגנטער והיתה רואה ירושלים, א געגנט אין די געגנטער וואס זענען לעבן ירושלים, וואס האבן געקענט זען ירושלים, לא שתהיה בתוך הנחל, נישט אין די געגנטער וואס זענען אין די טיפערע נחל, אין די טאל, לעבן ירושלים.
און אויך נאך א תנאי, והושל שמע את כל תירוצים ירושלים, די שטעט וואס האט געקענט הערן די תרועה פון ירושלים, לא שתהיה בראש הערה, נישט אויב ס׳איז ווייט אוועק אויף עפעס א שפיץ בארג וואס קען שוין נישט הערן, אפילו ס׳קען עס זען, מ׳קען עס זען ווייל ס׳איז אויף די שפיץ בארג, אבער ס׳איז זייער ווייט און ס׳קען עס נישט הערן.
און והושל חליל לבוא בירושלים, לא שיהיה הנהר מפסיק בני, ווייל יום טוב אדער שבת טאר מען נישט דורכגיין אין הנהר. איז דעמאלטס, ס׳איז נישט קלאר אזוי ווי וואס איז די פראבלעם מיט הנאה? אויב מען מעג זיין מקבל פני רבו, איך ווייס נישט וואס זיי זאגן דאס, אבער אפשר איז עס פראקטיש. אקעי.
איז די אלע, ווייל זיי זענען גענוג נאנט, זיי זענען א חלק פון ירושלים לגבי די מצוה, האבן זיי אויך געמעגט בלאזן שופר שבת של ראש השנה. אנשי אותה העיר היו תוקעים בשבת כבירושלים, אבל בשאר ארץ ישראל לא היו תוקעים, נאר בזמן שבית המקדש היה קיים אין בירושלים וסביבותיה. און בזמן הבית המקדש האט מען געבלאזן שבת ראש השנה שחל להיות בשבת.
אבער בזמן הזה שחרב המקדש איז אזוי, איז נאר ביי די בית דין, כל מקום שיש בו בית דין קבוע. איז דא א בית דין קבוע, און ס׳איז דא א תנאי אין דעם בית דין, ויהי שיהיה סמוך בארץ. דער בית דין דארף האבן סמיכה פון די חכמי ארץ ישראל, פון די בית דין פון ארץ ישראל, וואס דאס מאכט עס פאר א לעגיטימער בית דין, לגבי די הלכה איז תוקעין בו בשבת.
דיון: דער חילוק צווישן זמן המקדש און זמן הזה
Speaker 2: סאו אין די אנדערע ווערטער, דער עיקר חילוק איז אז… געגנט ארום. אז… עקזעקטלי.
Speaker 1: דאס הייסט, דער חורבן המקדש מאכט שעכט אויס. איך מיין, בזמן המקדש… ס׳איז נישט דא קיין בית דין. נישט די בית דין, די בית דין אין ירושלים. אין זמן המקדש האט מען געבלאזן אין גאנץ ירושלים און אין אלע שטעט ארום און אזוי ווייטער. ווי לאנג די בית דין איז געזעצן?
היינטיגע צייטן, אויב ס׳וואלט געווען א בית דין, היינט איז דאך נישט קיין בית דין אויך נישט, אבער נאכדעם וואס ס׳איז נישט דא קיין בית דין, וואס איז די בית דין, בלאזט מען ביי די בית דין, נישט ארום און ארום. דאס איז די נפקא מינה.
זאגט דער רמב״ם, די הלכה, ואין תוקעין בשבת, וועלכע בית דין? אלא בבית דין שקידשו בו את החדש. די בית דין וואס איז ווען איך האב עס געלערנט האב איך געטראכט, ער מיינט צו זאגן בית דין וואס האט די לעגיטימענט, ס׳איז גענוג א שטארקע בית דין צו מקדש זיין די חודש.
Speaker 2: ער מיינט אז די בית דין האט מקדש געווען די חודש?
Speaker 1: ס׳איז נאר דא איין בית דין האט מקדש געווען די חודש. ס׳איז נאר יענער געגעבן… אזוי ווי יבנה, אזוי שטייט אין די משנה. די מעין בית דין וואס איז דא ביי כלל ישראל.
Speaker 2: פארוואס צוטיילט ער? פארוואס זאגט ער נישט גלייך?
Speaker 1: ווייל ווען ער זאגט כל מקום שיש בית דין, ס׳קען זיין צען אזעלכע שטעט.
מחלוקת הרי״ף והרמב״ם
יעצט, דאס איז געווען א מחלוקת ראשונים. דער הייליגער רי״ף האט געזאגט אז וואו ס׳איז דא א בית דין, אפילו נישט סמוכה און אפילו נישט קידשו את החודש במקומו, דער הייליגער רי״ף האט אליינס געגעבן בלאזן שופר ראש השנה שחל בשבת ביי אים אין בית דין, ולא סמכו עליו לדבר זה אפילו תלמידיו. אפילו תלמידי הרי״ף האבן געזאגט אז ניין, אז בית דין… איך מיין א פשוט׳ע פשט, ווען ס׳שטייט אין לשון המשנה? דער רמב״ם גייט דאך לשון המשנה.
ווען ס׳שטייט אין לשון המשנה, בית דין מיינט אז ס׳איז נישט א בית דין, ס׳מיינט די בית דין. די בית דין וואס האט זיך גערוקט פון ירושלים, צו יבנה, צו אנדערע פלעצער, צו אושא, איך ווייס וואו, דארט האט מען געבלאזן שופר. און ממילא טייטשט דער רמב״ם אז בית דין איז נישט אזוי ווי דער רי״ף וואס האט געזאגט בית דין וואו ס׳וועט זיין א בית דין, נאר בית דין, דער בית דין וואס איז…
אבער ער מאכט עס ווי אן עקסטערע, ווי א נייע הלכה, ווי א תנאי. ווייל ס׳שטייט נישט קלאר, ס׳איז א חידוש פון דער רמב״ם. ווייל געווענליך טרעפט ער א בעסערע וועג וויאזוי ס׳וועסט צו זאגן, ווייל ס׳איז מיסלידינג. דער ערשטער, כל מקום שיש בית דין כביכול סאונדט ווי יעדער, און דא זאגט ער נאר דער רמב״ם, בית דין של קידוש החודש.
ס׳איז כמעט אלעמאל סטאק מיט די לשון המשנה, און זייער אסאך זאכן וואס זענען נישט קלאר פון אים, איז פלעין ווייל ער איז מעתיק די לשון המשנה והגמרא, און ער איז גראדע נישט אלעמאל מקפיד צו איבערשרייבן זאכן און זיי מאכן קלאר. אבער ס׳איז קלאר, די הלכה וואס קומט אויס איז קלאר, ס׳איז נישט קיין ספקות.
די ווארט איז ווייל ס׳איז תלוי אין די קידוש החודש, ער מיינט צו זאגן די מעין בית דין, די איין בית דין האט די סמכות צו מחזק זיין די חדשים. פארוואס אזוי ווייס איך נישט? לאמיר זען מיט די ענד, ווייל ס׳זעט…
Speaker 2: אבל שאר בתי דינים, אבער ס׳קען זיין די ווארט איז ווייל אפשר איז נאך נישט ראש השנה, ראש השנה איז דאך די ערשטע טאג פון תשרי.
Speaker 1: ניין, ניין, ניין, נישט וועגן דעם. אבל שאר בתי דינים אין תוקעין בהם אף על פי שהם סמוכין. סמיכה העלפט נישט עכט. סמיכה העלפט נאר אויב איז עס טאקע די מעין בית דין וואס איז אויך… אפשר אויב ס׳איז דא א בית דין וואס איז מקדש החדש און ס׳איז נישט סמוך, וואלט מען אויך נישט געמעגט. איך ווייס נישט אויב דאס איז מעגליך, מ׳דארף לערנען הלכות קידוש החודש.
Speaker 2: יא, ניין, ס׳איז דא אזוי ווי…
הלכה: תקיעה בפני בית דין — הטעם
Speaker 1: אבער דא זאגט נישט אזוי, שיש קדשת חודש, איז דאך ווייטער אין ירושלים. ניין, ס׳קען האבן געווען, ס׳שטייט מפורש אין די גמרא, אז ס׳קען האבן געווען אז איינער וואס איז סמוך בארץ ישראל זאל גיין מקדש זיין די חודש.
Speaker 2: אה, יא, איך געדענק מ׳דערמאנט פאר זיי.
Speaker 1: ס׳קען האבן געווען, מ׳וועט זען אין נחת קדשת חודש די פרטים פון דעם. אבער ס׳קען האבן געווען אזא זאך.
יעצט זאגט דער רמב״ם, דאס וואס האט געזאגט בזמן שבית דין יושבין, זאגט ער, דאס איז טאקע ווען די בית דין זיצן און זיי האלטן אינמיטן זייער ישיבות בית. און שפעטער גייט ער זאגן די טעג. ואין תוקעין אלא בפני בית דין בלבד כל זמן שאין יושבין, ווען זיי זיצן נאך.
Speaker 2: אפילו אין אר״י ל׳?
Speaker 1: זיצן מיינט נישט דוקא אז זיי זענען זיצעדיג, ער מיינט צו זאגן אז זיי זענען נאך אין די מושב בית דין, אפילו אויב זיי האלטן שוין אויף זייער וועג ארויס, אבער ולא עמדו, זיי האבן זיך נאכנישט אויפגעשטעלט און אוועקגעוואגט, תוקעין בפניהם. דא שטייט נאך עפעס בפניהם.
Speaker 2: יא, דאס מיינט עס. בפני בית דין.
Speaker 1: ניין, נישט אז ווען ס׳איז דא א בית דין מעג מען. אסאך מאל בפני בית דין מיינט בזמן שיש בית דין.
Speaker 2: ניין, ליטערעלי. בפני דין.
Speaker 1: ער גייט שוין זאגן דעם טעם. אבער חוץ לבית דין אין תוקעין. זאגט דער רמב״ם, ולמה תוקעין בפני בית דין? פארוואס טאקע? לפי שבית דין זריזין הן, בית דין איז זריז, ולא יבואו התוקעין להעביר השופר בפניהם ברשות הרבים. די וואס בלאזן שופר וועלן ווערן געווארנט, וועלן ווערן קאנטראלט ביי די בית דין. און די בית דין וועט זיכער מאכן אז מ׳איז נישט עובר אויף די איסור פון להעביר ברשות הרבים. ווייל דאס איז די דזשאב פון בית דין, שבית דין מזהירין בהם ומדיינין אותם.
זייער גוט. אויב אזוי דארפסטו פרעגן ווי א קשיא, אבער די אלע שטעט וואס הערן, מיינט צו זאגן וואס הערן די תקיעה פון בפני בית דין?
Speaker 2: נא, שטעט שטעט אין ירושלים, דאס איז דער דין אין בית דין.
Speaker 1: עגעין, עוד זאת ירושלים יתירה על יבנה, שטייט אין די משנה. אין ירושלים, מ׳זאגט דאס איז בפני בית דין, ויש לו בפני בית דין.
יעצט רעדט ער בזמן הזה. איינער האט געוואלט אויף די בית דין מיינט בזמן הזה, ס׳גייט אלץ אויף די עשיה פון בזמן הזה. בזמן הבית האט מען געבלאזן אפילו שלא בפני בית דין, כל זמן שבית דין יושבים. ווייל דער ירושלים איז ספעציעל, ער זאגט דאך א פאקט, וואס לויט דער רמב״ם מיינט דאס, שטייט אין די גמרא אין מקדש, אבער דער רמב״ם לערנט אז מקדש מיינט קיין ירושלים, האט מען געבלאזן אפילו שלא בפני בית דין, כל זמן שבית דין יושבים, אבער שלא בפני בית דין. דאס איז די הלכה. מה שרחורון איז נאר ממש בפני בית דין.
דיון: פארוואס דארף עס זיין בית דין של סמוכין?
Speaker 1: קענסט פרעגן, אויב דער בית דין איז זריזימער, פארוואס שטייט אונז פארקלערט אונז אז ס׳איז נישט קיין בית דין של קדשת פון פסח חודש?
Speaker 2: איך ווייס נישט.
Speaker 1: ס׳איז אפשר דא אן אנדערע ענין, אז אונז זעמיר נישט זיכער אז אונז זעמיר חושש אז אפשר איז נישט ראש השנה, ממילא ביסטו סתם עובר אויף די שבועות? I don’t know.
איך מיין אז ס׳איז דא נאך א סוד אין די תקיעה בית דין, ס׳איז דא אין דעם ענינים. ס׳איז נישט נאר וועגן די עקסקיוז. ס׳איז דא עפעס א ריזען. איך מיין צו זאגן, אזוי ווי מיר האבן געלערנט פריער אז ס׳איז דא אין דעם מקדש א דין בחצוצרות. זיי האבן זיך געפרעגט נאכטן וואס איז די טייטש פון דעם. די תקיעה באלאנגט באמת אין דעם בית המקדש, אין די צענטראלע פלאץ. אז יעדער איינער בלאזט.
Speaker 2: אוודאי.
Speaker 1: אזוי ווי דער רמב״א האט אנגעהויבן אז די בית המקדש טוט מען עס בחצוצרות, איז דאס א ספעציעל חשיבות. ס׳זעט אויס אז די ריפלעיסמענט פאר דעם בית המקדש, אדער אפשר אין די בית המקדש אליינס איז געווען א בית דין, מאכט דאס אין די צענטראלע פלאץ. ס׳איז דא אפשר א קאנעקטשאן פון תקיעת שופר מיט בית דין. בית דין איז דער מקום, דער מערכזי פון די אידן, דארט בלאזט מען שופר, און ממילא דארט האט מען מער מקיל געווען ווייל ס׳איז א גרעסערע ענין צו בלאזן דארט. אז בפני בית דין, דאס וואס מ׳בלאזט אין יעדע שול, דאס איז שוין אויך א מצוה, אבער ס׳איז דא אפשר א חילוק. הגם הלכה איז נישט דא קיין חילוק טעקניקלי, אבער ס׳זעט אויס אז ס׳איז דא אפשר א מער חשיבות, ס׳איז דא אפשר א ענין אז די תקיעה זאל זיין אין די צענטראלע פלאץ.
דיון: מחלוקת הרי״ף והרמב״ם לגבי חידוש סמיכה
Speaker 2: סאו די מחלוקת וואס איז געווען במשך די יארן איז געווען לויט די שיטת הרי״ף אז מ׳קען סייער מחלוקת בית דין? ווייל לויט די רמב״ם וואלט חז״ל און נאר געהאלפן די בית דין של קודשא רחמנא חודש, און אויך נאר אין פראנט פון די בית דין.
Speaker 1: איך ווייס נישט אז במשך די דורות איז געווען וואס האבן געזאגט אז מען זאל אנהייבן מחדש זיין סמיכה כדי מען זאל קענען בלאזן אין די גאנצע… איז לכאורה געווען ווען זיי האבן געוואלט גיין לפי הריב. אז איינמאל איז דא א בית דין, זאל מען קענען בלאזן אין די גאנצע… איך ווייס נישט וועגן דאס, אז מען זאל מאכן סמיכה כדי צו בלאזן שופר?
Speaker 2: איך האב נישט געהערט.
Speaker 1: קען זיין, אבער קען זיין מחדש זיין קידוש החודש אויכעט, אויב מען האט שוין א בית דין הגדול, מען קען דאך טון די גאנצע זאך. ס׳שטערט נישט. ס׳איז דא וואס האבן געטענה׳ט אז מען קען מאכן אין ירושלים בזמן הזה אן א בית דין. נאך א תורה פון רבי… און דער רמב״ם זעט נישט אויס אזוי.
Speaker 2: ניין, ס׳זעט נישט אויס אזוי.
הלכה: תקיעה בשני ימים טובים של גליות
Speaker 1: זאגט דער רמב״ם ווייטער, “ובזמן הזה…” נאך א… אקעי, עד כאן איז הלכות תקיעה בשופר שחל בשבת. זאגט ער אזוי, ענדיגט דער רמב״ם צו, זאלסט וויסן אז היינטיגע צייטן איז דא א נייע… “ובזמן הזה שנהגו לעשות שני ימים בגליות”, אויסער ארץ ישראל מאכט מען צוויי טעג יום טוב, “כדרך שתוקעין בראשון תוקעין בשני”. די זעלבע הלכה. היינטיגע צייטן אין ארץ ישראל מאכט מען אויך, אזוי ווי דער רמב״ם גייט מזכיר זיין און מפרש זיין נאך קידוש החודש.
Speaker 2: זייער אינטערעסאנט.
Speaker 1: יא, אבער ס׳האט אויך צו טון מיט די מצוה פון שני ימים טובים. ס׳שטאמט פון די שני ימים טובים של גליות. ווער זאגט “בגליות” איז נישט מדויק, ווייל אונז מאכן אין ארץ ישראל אויכעט.
Speaker 2: ניין, די “בגליות” גייט ארויף אויף “בזמן הזה”. בזמן הזה וואס בגליות מאכט מען צוויי טעג. “וגם בארץ ישראל עושים שני ימים טובים בראש השנה”.
Speaker 1: איך פארשטיי נישט פשט.
Speaker 2: פארשטייסטו די פראגע?
Speaker 1: סתם איבערטייטשן, אונז מאכן… אה, פרעגן שוין די אלע… פרעגן שוין די מענטשן. נישט קלאר. קיצור, ער ווייסט נישט. ער האט שוין געזאגט צוויי מאל “בזמן הזה”. איז דעמאלטס איז וואס? “כדרך שתוקעין בראשון תוקעין בשני”. ס׳איז דברים פשוטים בעצם. אפשר מיינט ער “בדרך” אז מ׳קען אויך מאכן שהחיינו. ס׳איז אלעמאל וואלטס געדארפט זאגן. זיי האבן שוין געלערנט נעכטן די קשיא ביי הלכות די סדר אין סדר, אז מ׳זעט אויס אז מ׳דארף עס יא זאגן, ויהי די מצוה.
Speaker 2: איך ווייס נישט.
הלכה: ראש השנה שחל בשבת — תקיעה ביום שני בלבד
Speaker 1: זאגט דער רמב״ם ווייטער, “ואם חל יום ראשון להיות בשבת, ולא היה במקום בית דין ארוים לתקוע” — עס איז נישט געווען ביי דעם פלאץ א בית דין ארוים לתקוע, איז אויך פשוט, יא? ווייל אויב מ׳איז מחמת שני ימים טובים דגליות, איז אויך אויך מ׳זאגט א בית דין.
Speaker 2: איי נא, פרעגן שוין די מפרשים די קשיא, ס׳איז א גוטע קשיא.
Speaker 1: “תוקעין בשני בלבד”. אויך דאס איז פשוט, איך ווייס נישט וואס ער וויל. אפשר מיינט ער צו זאגן די רמז אז א חלק פון די קולות האט צו טון מיט אז ס׳איז נאר איין טאג, מ׳וויל יא בלאזן, אבער אויב מ׳קען שוין בלאזן מארגן, ער בלאזט מארגן.
Speaker 2: איי דין נאו. פארקערט, דער חומרא איז גרעסער ווען ס׳איז נישט שני ימים טובים, אז מ׳האט בכלל נישט די מצוה פון שופר.
Speaker 1: דאס זאג איך. און דעמאלטס אפשר האט מען געזוכט קולות צו בלאזן בפני בית דין, און דאס מיינט ער אפשר מרמז צו זיין. אז היינט, וואס ס׳איז דא א צווייטע טאג, איז אפילו זארג דיך נישט אז ס׳איז דא א יאר אן שופר, ווייל ס׳איז יא דא, ס׳איז דא בית דין. סארי, ס׳איז דא דעם צווייטן טאג. און דו ביסט גערעכט אז דער צווייטער טאג האט עפעס א קאנעקשאן מיט דעם בית דין. ס׳איז זייער שולד אז ס׳איז דא א צווייטע טאג.
Speaker 2: אקעי, עניוועיס, דאס איז די בעיסיק הלכות פון ווען מ׳בלאזט און ווער ס׳בלאזט. עד כאן פרק ב׳ פון הלכות שופר.