הלכות שביתת יום טוב פרק ח׳ – תמלול

פרק ח׳ פון הלכות שביתת יום טוב: הלכות חול המועד

הקדמה: סיום ספר זמנים חלק א׳

Speaker 1: א גוטן, טייערע אידן. מיר לערנען היינט פרק ח׳ פון הלכות שביתת יום טוב, דער לעצטער פרק אין הלכות שביתת יום טוב. מ׳קען זאגן אז דא ענדיגט זיך די ערשטע האלב פון ספר זמנים. ספר זמנים איז א גרויסער ספר, ס׳איז צוויי מאל אזוי גרויס ווי די פריערדיגע ספרים וואס מיר האבן געלערנט, און אין שבתי פרענקל איז עס צעטיילט אויף צוויי בענדער, סאו דא ענדיגט זיך דער ערשטער באנד. איך האב געזען נאך אן אנדערע דרוק אויך מיט צוויי בענדער אויף דעם. אבער ס׳מאכט א סענס, ווייל דאס איז די כלל׳דיגע הלכות – הלכות שבת, שביתת עשור, שביתת יום טוב, עירובין, יא, ס׳איז אלעס אזוי ווי שבת און ענינים כלליים פון שביתה. און נאכדעם קומען די פרטיות׳דיגע הלכות פון יעדן יום טוב, חמץ ומצה, וואס איז אנדערש יעדן יום טוב.

מהות חול המועד

און וואס מיר האלטן אין דעם לעצטן פרק לערנט מען די הלכות פון חול המועד. אויב מ׳וויל זיין אביסל קלארער און זאגן, אין יום טוב איז דא דער עיקר יום טוב, וואס מיר האבן געלערנט אלע גדרים פון מלאכה המותרת והאסורה ביום טוב. סוף הלכות יום טוב, סוף פרק ו׳, האבן מיר געלערנט נאך די אנדערע זאך פון יום טוב, וואס דאס איז די שמחה פון יום טוב מיט די כבוד ועונג פון יום טוב, וואס דאס איז די פאזיטיווע אזוי ווי וואס מ׳טוט אין יום טוב. נאכדעם, די לעצטע צוויי פרקים רעדט זיך פון הלכות חול המועד. סאו די עיקר הלכות פון חול המועד האבן מיר שוין געלערנט אין פרק ז׳, אלע כללים מער ווייניגער פון מלאכות חול המועד. אין דעם פרק קומט צו נאך אפאר פרטים, בעצם אין די הלכות וואס מיר האבן געלערנט פריער, לכאורה ממש אלס קעיסעס, אזוי ווי ציורים וואס מ׳האט געלערנט אין די משנה און אין די גמרא וואס דער רמב״ם דארף ברענגען, ווייל ער ברענגט דאך יעדע פרט אין די גמרא. איך מיין אז קיין איינע פון די זאכן איז נישט נוגע, איך האב נישט קיין פעלד און אזוי ווייטער.

איך מיין אז די הלכות יום טוב איז לפי ערך גאנץ גרינג, ווייל מ׳זאגט אז ס׳איז אזויווי שבת, מ׳טאר נישט טון קיין מלאכות. סאו, ווען ס׳איז מועד ווייסט מען וואס מ׳האט צו טון, ווען ס׳איז חול ווייסט מען אויך וואס מ׳האט צו טון. ווען ס׳איז אזא קווי, ווען ס׳איז אזא חול און מועד, די נאמען אליין איז “חולו של מועד”, ס׳איז מועד אבער ס׳איז חול, דארף מען אונז אסאך זאגן. מ׳זאגט נישט אז ס׳איז אסור ביי מלאכות, ס׳איז נישט נישט מיט מלאכות, אבער ס׳איז אסור ביי געוויסע מלאכות. קומט מען מיט אסאך הפסד, צורך יום טוב, צרכי רבים, נישט צופיל טרחא, נישט קיין מעשה אומן. ס׳גייט זיין פשוט׳ע נאך הלכות פון דעם. ס׳איז נישט אבער דא מער דיטיילס ווי אין הלכות יום טוב. נאר וואס ס׳שטערט אונז, יעדע הלכה אויך נאך שבת, נאך הלכות יום טוב, אלעס איז פול פון ספעציפישע ציורים, ספעציפישע מציאות׳ן וואס די חכמים האבן געמאכט אויף דעם א הלכה, אדער געזאגט וואס די הלכה איז. אויב היינט איז אביסל אנדערש, איז זייער שווער אפילו צו לערנען פון דעם. ס׳איז אלץ אזוי ווי אביסל היסטאריש, וויאזוי מ׳פלעגט זיך פירן צו שעפן די וואסער פאר די פעלד, און אין וועלכע אופן די חכמים האלטן צו ווייניגער טרחא אדער מער נצרך וכדומה.

דיגרעסיע: צו מען איז מקיל אדער מחמיר אין חול המועד

Speaker 2: וואס זאגט אסאך מענטשן זאלן זיך מקיל מער וויפיל אין טרוקענע הלכה איז משמע?

Speaker 1: אבער מ׳קען הערן, ווייל דער ענין איז דאך כדי ס׳זאל נישט אויסקוקן ווי א וואכעדיגע טאג. ס׳איז דאך נישט בעצם אסור מלאכה. ס׳איז דאך א טאג וואס מ׳רעספעקטלט, מ׳געבט עס א געוויסע חדר הבנים. זאגט דער רמב״ם, אז ס׳זאל נישט אויסקוקן ווי א רגע׳לע וואך. איך ווייס נישט אז מ׳איז מקיל מער, איך מיין אז מ׳איז מחמיר מער ווי מ׳דארף. שרייבן איז גראדע נישט אסור לויט די רמב״ם. דער רמב״ם האט געזאגט אז שרייבן מעשה הדיוט איז מותר אין גירוש לימוד. דער רמב״ם, ס׳שטייט אין שולחן ערוך אז מ׳פירט זיך צו שרייבן מיט א שינוי, אבער שרייבן איז גראדע איין זאך וואס מ׳מעג יא, לויט דער רמב״ם. און דאס זאג איך, מ׳איז מער מחמיר ווי דער עיקר הדין.

נו, וואס איז שלעכט? מ׳מעג. די אלע זאכן מעג מען. יא, לכאורה, ווייל ס׳איז די צורך המועד לכבוד המועד. מען מעג גיין אין פאבריק אויך אויב מען האט נישט קיין געלט. ניין, מיר שוין אין דעם יאכל. עס האט מיר פארציילט א איד, ער איז געווען אין סקווירא. ער האלט אין סקווערער רבי, און דער סקווערער רבי איז ארויסגעקומען אין בית המדרש חול המועד. ער האט געזען אז ער איז א תלבבות זיצן אין בית המדרש חול המועד און ער האט געפרעגט, וואס הייסט? דו גייסט שוין דער ארבעט? זאגט ער, וואס הייסט חול המועד? זאגט ער, דו האסט שוין געצאלט אלע דיינע חובות, און דו האסט נישט געצאלט, וועסטו גיין ארבעטן אויף חול המועד. זאגט ער, האט ער אנגעקוקט.

דער ירושלמי וועגן מלאכה בחול המועד

וואס האב איך דיר געוואלט זאגן? אה, דאס וואס דו זאגסט אז דאס, דאס איז למעשה הירושלמי, וואס מ׳האט געברענגט אין אנהייב פון די פריערדיגע פרק, דער מגן משנה, איינע פון זיינע ראיות אז ס׳איז דרבנן, וואס מ׳האט געלערנט אז ס׳איז מחלוקת רמב״ם מיט רמב״ן. דער רמב״ן האט געזאגט אז ס׳איז מדאורייתא, און דער רמב״ן זאגט אז ס׳איז מדרבנן, און ער ברענגט א ירושלמי. וואו איז עס? ס׳איז געווען איינער האט געזאגט אין די ירושלמי. אמר רבי אבא בר ממל, אילו היה מי שימנה עמי, הייתי מתיר מלאכה בחולו של מועד. ס׳איז געווען א צדיק, ער האט געזאגט, ווען ער האט מסכים עמי מי הרבנים, וואלט ער בכלל מתיר געווען ארבעט בחול המועד. ער האט געזאגט, פארוואס? כלום אסרו אלא כדי שיאכלו וישתו וישמחו ויעסקו בתורה, ועכשיו אוכלים ושותים ופוחזים. זאגט ער, יא? דער ענין פארוואס מ׳האט געמאכט חול המועד איז כדי מ׳זאל נישט זיין ביזי מיט ארבעט, מ׳זאל קענען האבן אזא חצי לכם וחצי להשם. אבער למעשה, זאגט ער, מען שיכור׳ט זיך אן, מען טוט נישט א האלבע טאג תורה. ס׳זאל זיין ענדערש א געהעריגע טאג וואס מען ארבעט. זאל מען שוין גיין ארבעטן, נישט פארברענגען די צייט. דאס איז א ראיה, איך זאג, דאס איז אזויווי דו זאגסט, אז תלוי אין די מצב וכדומה. דאס איז די ראיה, אז די חכמים האבן געוואלט א געוויסע מצב, און די איסורי מלאכות זענען כדי צו מחזק זיין די סארט מצב.

סיכום תוכן הפרק

אקעי, עניוועיס, צוריק צו די נושא פון די פרק איז נאר פרטים פון ווי ס׳טוט מלאכות, און די סוף פרק רעדט זיך וועגן נאך איין זאך, ס׳האט נישט בעצם אינטלעך תלתות חול המועד, ס׳איז נאך א זאך פון מלאכות יום טוב, פון מלאכה בערב יום טוב, צו ווי מ׳מעג טון וועלכע ערב יום טוב, ערב פסח איז אנדערש וכו׳.

הלכה א: השקאת בית השלחין במועד

אקעי, זיי האבן געדענט אין פאריגע פרק אז א בית השלחין, א בית השלחין איז, דער רמב״ם זאגט, בית השלחין מיט א ה״א, איז א פעלד וואס מ׳דארף אנטרינקען, א דורש׳דיגע פעלד. און מ׳האט געלערנט דארטן אז מ׳מעג, ווייל ס׳איז א הפסד, אז נישט נישט קיין די פעלט. דא גייט ער אריין מרחיב זיין אויף דעם, און היות אז ס׳זעט אויס אז ס׳איז אפאר הלכות, האט ער עס נישט דארטן אריינגעלייגט ווי אזא שטיקל תנאי ענין אין הלכה, נאר ער מאכט דערפון א נייע הלכה.

נהרות המושכין מן האגמים

זאגט ער אזוי, דאס וואס מ׳האט געלערנט אז מ׳מעג משכים זיין א בית השלחין, זאגט ער אזוי, פון וואו מעג מען? זאגט ער, נהרות המושכים מן האגמים דער וועג וויאזוי מ׳פלעגט אנטרינקען פעלדער איז געווען אז מ׳האט געבויעט פון א נאנטע נאר האט מען ממשיך געווען וואסער, מ׳האט געמאכט אז די סטרים זאל לויפן, סתם האט מען געמאכט די ערד אביסל שיף, ממשיך געווען וואסער פון דארטן. איז נהרות המושכים מן האגמים, אזעלכע נהרות וואס ציט וואסער פון אגמים, פון טייכן. נהרות מיינט קלענערע געבויעטע… געווענליך, אגם מיינט א לעיק, אזוי ווי מיר זאגן א רעזערוואר, און נהרות מיינט אזוי ווי א ריווער, אזוי ווי דא מיינט עס א שטאטקע. ס׳איז נישט פארקערט. די ווארט איז… נהרות, עקזעקטלי, נהרות דא זענען די קאנאלן, קענסטו זאגן. קליינע קאנאלן וואס מענטשן בויען צו שלעפן וואסער פון די גרעסערע לעיק צו זייער פעלד. איז מותר להשקות מבית השלחין במועד, מעג מען טון די ארבעט אז די נהרות זאלן ברענגען וואסער פון דארט.

Speaker 2: נישט טון די ארבעט. לכאורה דארף מען שעפן פון די נהר אריין אין די פעלד.

Speaker 1: ס׳גייט יא ביז די פעלד, אבער ס׳איז נישט גענוג, ס׳גייט נישט אריין אין די פעלד. ס׳איז דא די נהר אויף די זייט פון די פעלד.

Speaker 2: די נהר איז נישט משקה גארנישט, ס׳פארפלייצט נישט.

Speaker 1: סאו, ענד, ס׳גייט יא ביז די פעלד?

Speaker 2: ניין, ס׳גייט נישט אריין אין די פעלד. וואס דו האסט דא, פשוט אזוי האט מען א זאמלונג פון וואסער, פון וואו צו נעמען נאכדעם כלים און אריינגיסן אין די פעלד.

תנאי: ובלבד שלא פסקו

Speaker 1: איז די הלכה אז מותר להשקות מבית השלחין במועד, ווייל ס׳איז נישט אזא גרויסע עבודה. די וואסער איז נאנט, מ׳דארף טאקע שטיין און אנשעפן, אבער ס׳איז נישט אזא גרויסע טרחה. ובלבד שלא פסקו, דאס איז נאר אויב ס׳רינט טאקע די וואסער, די וואסער קומט אן ביז די נאנטע נהרות. אבער אויב איז עס פסקו, און מ׳דארף גראבן, מ׳דארף טון גרעסערע ארבעט, דאס טאר מען שוין נישט טון. דאס איז טאקע די היתר אז וועגן דבר האבד מעג מען ארבעטן, איז אויך נאר ווי לאנג ס׳איז נישט זייער א גרויסע טרחה. אבער אויב איז עס פסקו, און דעמאלטס דארף מען טון מער, א גרעסערע עבודה, מ׳דארף גראבן, מ׳דארף טון ערנסטע זאכן, איז דארף מען נישט טון.

דיון: וואס מיינט “פסקו”?

Speaker 2: די ווארט איז נישט די גראבן. די ווארט איז אז מיט אזא סארט נהר וואס איז פוסק געווען, אדער אפילו וואס קען זיך פוסק זיין, טאר מען נישט משקה זיין דערפון, אפילו ס׳איז נאך דא אין דעם אביסל וואסער, ווייל די חכמים זענען חושש אז ער גייט מוזן טון מער ארבעט, אזוי ווי א גזירה. יא, דאס איז די טייטש.

Speaker 1: פסקו מיינט אז ער האט אויפגעהערט די סטריעם, אבער ס׳איז נאך דא עפעס וואסער אין די נהר.

Speaker 2: יא, ווייל ער זאגט נישט אסור ללחך וואטעווער דו האסט צוגעלייגט זאכן. ער זאגט, וואס איז אסור איז צו משקה זיין פון די נהר וואס האט שוין פוסק געווען, וואס שלעפט שוין נישט פון די גרויסע וואסער. סתם, ווייל פריער האבן מיר געלערנט לא ידלה וישקה מן הבריכה, נשי תורה הגדול, איך משכים מן הבריכה.

Speaker 1: אהא. ס׳זאל נישט שלעפן וואסער פון ווייט אוועק. פריער האבן מיר געלערנט אז מ׳זאל נישט ברענגען וואסער פון ווייט אוועק, נאר פון די נאנטע נהר. און דא זאגט ער, דאס איז אויך נאר ווען די נהרות ווערן פול א גאנצע צייט, ס׳איז נאך נישט פוסק. אבער אויב איז עס פוסק, זאגסטו, דאס איז די ווארט? נישט אז דאס איז אליין, נאר אז ס׳וועט ברענגען צו טון מיטן.

Speaker 2: ניין, ער זאגט אז מ׳איז משקה פון די נהר. ער זאגט נישט אז מ׳טאר נישט ברענגען פון ערגעץ אנדערש. יענץ האט מען שוין געלערנט אז מ׳טאר נישט.

Speaker 1: צו ברענגען צו טון מער ארבעט. יא, יא, בכוונה. אקעי.

און אויך די טירחא, נישט אז ער גייט גראבן, ער גייט מוזן שלעפן מיט זיין עמער פון ערגעץ זייער ווייט. ער וועט פשוט שלעפן. נאכאמאל, נישט א גרעסערע טירחא, ס׳איז די זעלבע טירחא יעצט. אבער אויב ער גייט גיין נעמען פון דעם פלאץ וואס ס׳איז דא זייער ווייניג וואסער, ווייל ס׳איז שוין אויפגעהערט צו קומען, גייט ער שטיין מיט זיין שעפל, ער וועט זען אז ס׳איז נישט דא, וועט ער גיין שלעפן פון ערגעץ אנדערש, וואס דאס איז די גזירה וואס מ׳מעג נישט.

בריכות שאמת המים עוברת ביניהן

און נאך אן אופן וויאזוי מ׳פלעגט משקה זיין אזא בית השלחין, אונז האבן מיר געהאט בריכות, pools פון וואסער. איז אזוי, בריכות וואס ווערט פול פון זיך אליין ווייל ס׳לויפט דארטן א stream פון וואסער, איז מותר להשקות מהם. אבער א בריכה וואס מ׳דארף שטיין און אנפילן אדער טון א גרעסערע ארבעט, דאס טאר מען נישט. ס׳איז די זעלבע זאך, די זעלבע זעלבע הלכה. אפילו א בריכה וואס איז נישט קאנעקטעד צו די stream טאר מען נישט. אויב ס׳איז קאנעקטעד, טאר מען.

Speaker 2: וואס איז צוויי פארנטס? דא ווען ס׳איז הנאה פון א גארנא איז דא א בריכה?

בריכה שנתמלאה מבית השלחין

ס׳איז דא א מין אופנים וואס מ׳באוואסערט א… נישט זענען באוואסערט, וויאזוי ס׳קומט אן די וואסער, זענען נאנט. וכן, נאך א דריטע אופן וואס איז אקעי.

וכן, בריכה שנתמלאה מבית השלחין, ועדיין היא נוטפת. אויב נאך די בית השלחין איז דא נאך א בריכל צו ארייננעמען די איבריגע וואסער, וואס רינט ארויס ווען מ׳האט שוין געגאסן צופיל אין די בית השלחין, און ס׳רינט ארויס ווייטער, יא? ס׳איז די נעקסטע, ס׳איז די נעקסטע. מותר להשקות הימנה בית שלחין אחרת, מעג מען נעמען פון די בריכל צו די נעקסטע בית השלחין.

והוא, אבער והוא שלא פסק המעין המשקה בית שלחין העליון, אז ס׳איז נאך אלץ דא די stream וואס פילט אן די ערשטע… סאו ביידע מוזן זיין נאך אלץ צוויי די נעקסטע. סטעפ דארף זיין נאך אלץ מנטף, און סיי דער מקור דארף נאך זיין קאנעקעטן מיט זיין מקור. ווען דער אויבערשטער איז טרוקן, דעמאלטס טאר מען אויך נישט פאר די צווייטע, אפילו ס׳איז דא וואסער אין די צווייטע… אפילו ס׳איז נאך מנטף, עקזעקטלי.

סאו דאס איז אלעס פרטים, אזוי ווי מיר האבן געלערנט פריער, מ׳טאר משקה זיין ווייל ס׳איז א צורך, אבער מיט א גרויסע טרחה טאר מען נישט. איז ממילא דא שטייט פרטים, וועלכע אופן קען עס זיין א טרחה, און וועלכע אופן קען עס נישט זיין קיין טרחה. און אזוי ווייטער.

ערוגה שחציה נמוך וחציה גבוה

א ערוגה, א פעלדעלע, שחציו נמוך וחציו גבוה, וואס איז אזוי ווי, לאמיר זאגן, אויף א בארג, און א חלק איז אונטן און א חלק איז אויבן. איז, נעטשורלי, די וואסער רינט אראפ. איז ווען מ׳וויל באוואסערן די אויבערשטע, דארף מען נעמען טעפעלעך וואסער פון די אונטערשטע און ארויפגיסן אויבן אויף די בארג, אויף די בערגל, אז דארטן זאל אויך אנקומען די וואסער. אבער דאס איז אבער זייער שווער.

“לא ידלה ממקום נמוך להשקות מקום גבוה אשר יטרח יסור”, דאס איז א גרויסע טרחה. דערפאר וועגן דעם טוט מען פארקערט.

היתר דלייה לצורך אכילת יום טוב

וואס מעג מען אבער יא? דאס וואס מיר האבן פריער געלערנט אז מ׳טאר נישט לעבן מיט א דלי טאר מען נישט. אבער ווען טאר מען יא? “ומותר לדלות מים ולהשקות הירקות כדי לאכלן במועד”. די ירקות וואס מ׳דארף עסן אויף יום טוב מעג מען יא דולה זיין וואסער זיי צו באוואסערן.

סאו ס׳איז מסתמא א המשך אויף די זעלבע ערוגה רעדט מען יעצט, יא? אויף די ערוגה מעג מען יא גיין פון אונטן אויף ארויף אויף א מער לימיטעד פארנעם, פאר די ביסל ירקות וואס מ׳גייט דארפן עסן יום טוב.

חידוש: דאס הייסט אז דבר האבד האט מען נישט מתיר געווען אזא גרויסע טרחה, אבער ווען ס׳איז אויך צורך יום טוב האט מען יא מתיר געווען אפילו א גרעסערע טרחה.

דיסקוסיע: וואס איז “ליפותן”?

זאגט דער רמב״ם, אבער דאס איז נאר אויב די ירקות וועלן בכלל נישט זיין גוט צו עסן יום טוב. אבער “אם בשביל ליפותן”, אבער אויב… איך זע אז ס׳איז דא צוויי טייטשן דא. אדער אויב… איך האב אויך געמיינט אזוי ווי דו, אז ס׳מיינט אז ס׳איז שוין גוט און דו ווילסט נאר מאכן שענער. אדער ער זאגט אז ער מיינט סתם, נישט כדי לאכלה, נאר סתם ליפותן.

Speaker 2: ס׳מאכט נישט קיין סענס. ס׳וואלט געדארפט זיין… ניין, ס׳וואלט געמאכט מער סענס וואס דו טראכסט. ער זעט אויס אזוי שטייט אין די גמרא, אבער… דו ביסט גערעכט. פארוואס שטייט ער? אפשר אלעמאל… ניין, ירקות… און וואס איז די ליפותן? איך וויל וויסן… ס׳קען יא זיין אזא זאך. איך וויל נישט אויף צו עסן יום טוב. דאס איז די טייטש פון ליפותן. איך פלעג נישט וועגן דעם מאנג וואס די מפרשים ברענגען.

ליפותן אסור ווייל ס׳איז נישט קיין צורך המועד, אזוי זאגט ער. זעט אויס אז אין אנדערע ווערטער, ס׳וועט נישט ווערן נפסד. דאס איז די ווארט, דו דארפסט געדענקען. אויב ס׳ווערט נפסד, מעג מען אפילו שלא לצורך המועד.

סאו דען, ווען איז עס אסור? יא? דאס איז דאך דער כלל.

Speaker 2: איי, מיט א גרויסע טרחה, נישט קלאר צו אונז קיינמאל. ניין, ניין, קען נישט זיין. אבער ס׳איז דא א וועג יא, מ׳דארף טרעפן א וועג יא. דא רעדט מען דאך… ס׳קען דאך נישט זיין אז מ׳וועט מאכן א הפסד. די זאך וואס איז א הפסד, איז דאך מותר. און אויב די ירקות גייען ווערן רוינד, דער אופן וואס ס׳איז אסור זיכער איז ווען ס׳איז נישט קיין הפסד, ס׳איז נאר ליפותן. און… איך בין מסכים.

דאס זאג איך, די מיטלסטיגע קעיס, ווען ס׳איז א הפסד, אבער א גרויסע טירחא, האט מען עס נישט געלערנט קלאר קיינמאל וואס די הלכה איז. איך וואלט געטראכט, אזוי ווי מיין כלל פון אלע דרבנות, אז ווען ס׳איז נישט דא קיין וועג, מעגן די ווארט איז יא דא א וועג. געווענליך איז דא א וועג משקה צו זיין אן א דלוי אדער אויף א גרינגערע אופן. אזוי וואלט איך פארשטאנען די הלכות. אבער אויב איינער איז צו זיין נוגע למעשה, פרעגט דער רב, ווייל נאך זאכן וואס מ׳טוט נישט, ווייל ס׳פעלט נישט אויס אזוי שטארק און ס׳איז טורח.

הלכה ג: עוגיות ואמת המים

עוגיות איז מתם א לשון עג עגלות, א רינדיגע קליינע פול פון וואסער. מ׳פלעגט מאכן אזעלכע לעכעלעך. ארום די צמחים האט מען געמאכט אזא קליינע… מ׳מאכט נאך אלעס.

זאגט דער רמב״ם, אין עושין איגרעס, מ׳טאר נישט מאכן די לעכער, גראבן די לעכער בעיקרי הגפנים ביי די שרשים פון די ביימער פון טרויבן, כדי שיתמלאו מים אז ס׳זאל זיין דארטן ווייטער, אז ס׳איז א טרחא אויף יום טוב.

אבער ומועה עשיות, אויב מ׳האט שוין געגראבן די איגרעס, נאר ונתכלתלי, מ׳דארף עס טון ארבעט צו אפקיפן און עס פארבעסערן, איז אריינגערמאנט עס יא מתקן זיין אויף יום טוב, ווייל דאס איז נישט אזא טרחא. וכן. אדער ווייל ס׳איז א צורך. ער זאגט אז ס׳איז נישט אזא צורך, מ׳איז שוין דא, מ׳דארף עס נאר אביסל פאררעכטן.

תיקון אמת המים

ובכן, אמת המים שנתקלקלה. די זעלבע זאך אמת המים פאר אנדערע צמחים, יא? אנדערע סארט אמת המים. אויך די אמת המים וואס ברענגט צו דעם פעלד, סאמהאו. די פריערדיגע וואס ברענגט צו די בריכה, וואטעווער. יא, איז מתקן. דאס הייסט, מאכן א נייע טאר מען נישט גראבן אמת המים, אבער מתקן אמת המים מעג מען יא פיקסן אויף חול המועד.

כיצד? און ער מסביר׳ט וואס די פיקסן איז. וואס איז עמוקה טפח? אויב איז עס שוין טיף א טפח, חופר בה עד ששה טפחים, מעג מען גראבן ביז עס ווערט זעקס טפחים. אויב איז עס שוין צוויי טפחים, חופר בה עד שבעה טפחים. דאס הייסט, מען מעג צולייגן פינף טפחים. דאס איז בעסיקלי די הלכה וואס שטייט דא. נאכאמאל, מען מעג צולייגן פינף.

Speaker 2: ניין, נישט דאבל. מען מעג צולייגן פינף טפחים. פון איין טפח מעגסטו צולייגן נאך פינף, ווערט עס זעקס, און צוויי לייגסטו צו פינף, ווערט עס זיבן. אזוי זעט אויס.

דיסקוסיע: וואס איז דער יסוד פון דעם חילוק?

מיר זעט אויס אז די ווארט איז נישט טרחה, ווייל אויב טרחה, מאכן א נייע פון איין טפח איז א קלענערע טרחה ווי מאכן פון איין טפח פינף טפחים.

Speaker 2: וויאזוי ווייסטו? האסטו אמאל געגראבן א לאך? אפשר נישט. איך האב נישט קיין אנונג. איך מיין אז די ווארט איז דא, אנהייבן א נייע זאך איז א וואכעדיגע זאך, איז א וואכעדיגע זאך וואס מען טוט יעצט אין פראדזשעקטס. אבער פיקסן… ס׳איז זיכער אז מאכן פון איין טפח פינף טפחים… איך בין נישט זיכער. דו ביסט זייער זיכער. איך בין נישט זיכער. איך האב שוין געגראבן אין מיין לעבן, ס׳ווענדט זיך. אמאל די אנהייב איז די שווערע. איך בין נישט זיכער.

בקיצור, דו ביסט גערעכט אז די ווארט טרחה, בכללות די ווארט טרחה איז אביסל סובדזשעקטיוו, ס׳איז נישט וויפיל… יא, ס׳האט צו טון מיט וויאזוי ס׳מאכט א גאנצע נייע מעשה. דו ביסט גערעכט אז דאס קען הייסן מער טרחה. אבער איך ווייס נישט אין די פאל, איך ווייס נישט פונקט. ער טוט מלאכות אין חול המועד, ער טוט נישט מלאכות, ער פיקסט נאר זיין פעלד.

איי, ער פיקסט מער ווי די… אבער ס׳איז דאך אויך אנדערש, ס׳איז דאך אויך געווען די איסור אז ער וועט אוועקלייגן, ער וועט פלאנירן פאר טרחה. אבער דאס איז אן אנדערע זאך דא לכאורה. מען קען טאקע לערנען אזוי. פארוואס זאל מען נישט מאכן נייעס? ווייל א נייעס האסטו שוין געקענט מאכן פאר יום טוב. ס׳האט זיך צעבראכן, איז עס האט זיך צעבראכן אין יום טוב, אפשר מוז מען יענץ… איך וואלט געקענט אזוי פארשטיין, אמת.

הלכה ה: משקין מאילן לאילן ושדה לחה

אזוי ווייטער, ומושכין את המים מאילן לאילן. אויסער דעם וואס מ׳מאכט עוגיות, צווישן יעדע שטיקל שטח פון ביימער מאכט מען עוגיות, אבער נאכדעם דארף מען נאך ברענגען וואסער פון די עוגיות פון איין בוים צו די אנדערע. דאס מעג מען, ובלבד שלא ישקה כל השדה. ביי יעדער בוים זאל מען גיסן? נישט. ס׳זעט אויס אז ס׳איז דא אן אופן פון עס טון, פון גיסן אז די גאנצע שדה ווערט וואסערדיג, אדער איז דא ביי יעדער בוים גיסן אביסל. זאל ער עס טון אויף א קלענערע פארנעם. נישט קלאר.

ס׳איז ענליך צו דעם אזויווי טראגן אויף איין מאל זייער אסאך פעקלעך, אדער טראגן איין מאל איין פעקל? ניין, איך מיין אז דאס איז א ווייניגער מלאכה. מ׳דארף קענען דרייען דאס מחולק דא. איך מיין אז ס׳איז נישט פשט אז ער טוט עס איינס אויף א מאל. איך פיל אז ס׳איז אזא סארט מלאכה וואס אזוי ארבעט עס. ס׳איז שוין דא וואסער, און מ׳שלעפט עס נאר. ס׳איז נישט א… באט איי דאונט נאו.

ואם היתה שדה לחה, אויב איז שוין א פעלד וואס האט שוין וואסער און מ׳וויל נאר מער וואסער, דעמאלט מותר להשקותה כולה, מעג מען יא. דאס איז ווייניגער ארבעט, און דאס איז שוין ממשיך אן ארבעט וואס מ׳האט שוין געטון.

ווייטער, ומרבצין את השדה במועד. מ׳מיינט רייניגן, יא. ניין, מרבצין מיינט אויך לייגן וואסער, עפעס אן אופן פון לייגן וואסער. וואס מ׳האט חורש געווען, מ׳האט נאכנישט איינגעזייט, און מ׳דארף עס באוואסערן, מעג מען טון. פארוואס? שכל אלו אין בהן טורח יתר. די ריזן פון די אלע זאכן, דאס הייסט תיקון, אדער די משקין מאילן לאילן, אדער די שדה לחה, איז אלץ נישט אזא גרויסע טורח, ס׳איז קלייניקייטן רעלאטיוולי.

הלכה ד: זרעים שלא הושקו מלפני המועד

וואס טאר מען נישט טון וואס איז יא א גרויסע טורח? זאגט דער רמב״ם, זרעים שלא הושקו מלפני המועד, זרעים וואס מ׳האט איינגעפלאנצט און מ׳האט נאכנישט געוואסערט בכלל, און יעצט דארף מען טון די ערשטע באוואסערן, איז לא ישקם במועד, זאל מען נישט טון די באוואסערן אין מועד. פארוואס? ווייל הואיל וזו היא השקאה ראשונה צריכין מים הרבה, ויש בזה טורח יתר.

איי, זאל ער נאר טון אביסל? זאגט דער רמב״ם, אז הואיל ואם ישקה אותם ישקה אותם הרבה, לאזט מען אים אפילו נישט אנהייבן, ווייל אז ער וועט טון, וועט ער שוין טון מיט די גאנצע, און דאס איז שוין א גרויסע טורח.

ער זאגט, אזוי זע איך א מחלוקת ממש אויף מיין חקירה. קודם כל, דער ראב״ד איז מחולק אויף די הלכה, אבער איך זע אז דא איז דא א חקירה צו דאס רעדט זיך אפילו במקום…

הלכה ב (המשך) — בורות שיחין ומערות

דער רמב״ם׳ס ווערטער: אם היה צריך להם, חופרן ומסיידן… וסותמין סדקיהם… אבל לא יחפור אותן לכתחילה. וכונסין לתוכן מים אף על פי שאינו צריך להן.

מ׳קען זאגן אז דאס הייסט דאך נאה אילן, ס׳פעלט אויס וואסער, זעסטו אז אפילו במקום הפסד איז אסור א גרויסע טרחא. אבער אנדערע זאגן ניין, אז פארקערט, אויב ס׳איז ניי, מ׳קען עס אפשטופן ביז נאך יום טוב. יא, די איינמאל מאכט מען מוצאי יום טוב, מוזט נישט מער מאכן היינט.

ווייטער, ומותר להסיר את הנהר ממקום למקום. מ׳מעג טשעינדזשן די דיירעקשאן וואו די נהר זאל לויפן, לייגן שטיינער, וואטעווער, טוישן די דיירעקשאן. דאס מעג מען טון, דאס איז נישט א גרויסע טירחא. און די זעלבע זאך, ולפתוח נהר שנסתם, א נהר וואס איז געווארן פארשטאפט און די וואסער רינט נישט ווייטער, ווייל ס׳קומט נישט אריין וואסער, עפענען א פלאגעדזש, וואטעווער, דאס מעג מען יא.

מ׳כאפט זיך, אז מ׳מעג פיקסן זאכן, מ׳טאר נישט מאכן א נייע זאך. ס׳איז א גרויסע ענין. ס׳איז א חול המועד. יא.

בורות פון יחיד

יא, בורות. מ׳האט פריער געלערנט אז מ׳מעג טון צרכי רבים. איז געשטאנען דארטן אז מ׳מעג גראבן בורות שיחין ומערות פאר די רבים. עולי רגל דארף מען האבן קוועלער, מעג מען. אבער פון יחיד טאר מען נישט גראבן.

וואס מעג מען יא טון? אם היה צריך להם, מ׳דארף עס האבן פאר וואסער פאר יום טוב, חופרן ומסיידן, מ׳מעג עס רייניגן, אויסרייבן פון די שמוץ, און אויפרישן. און די זעלבע זאך מעג מען סותמין סדקיהם, אויב ס׳מאכט זיך שפאלטנס אז די וואסער אנטלויפט, מעג מען דארטן שמירן וואס מ׳דארף. אבל לא יחפור אותן לכתחילה.

ווייטער, וכונסין לתוכן מים, מ׳מעג אריינגיסן וואסער אין די בורות, אף על פי שאינו צריך להן, אפילו מ׳גייט נישט דארפן די וואסער אויף יום טוב, דאס מעג מען יא טון, ווייל אריינגיסן וואסער אין א בור איז נישט קיין גרויסע ארבעט. אנדערש ווי וואסערן א פעלד, זעט אויס אז ס׳איז א גרויסע ארבעט, אבער דאס איז פשוט, ער האט וואסער און כלים, ער דארף עס אויסגיסן אין די בור, דאס מעג מען טון אפילו מ׳דארף עס נישט.

נברכת

און די נעקסטע זאך, ועושין נברכת במועד, מ׳מעג מאכן א נברכת. דער רמב״ם זאגט אונז נישט דא וואס טייטשט נברכת, אבער די מפרשים זאגן אז ווי דער רמב״ם האט געלערנט איז אז א קליינע פול, אנדערש ווי א בריכה וואס איז א גרעסערע פול, איז א קליינע פול. צו נוצן פאר א שטיקל וואש מאשין, איך ווייס דארטן, וואשן וועש. די בריכה איז די גרויסע, און די ברֵיכָה איז די קליינע.

איז די קליינע, פריער האבן זיי געמיינט אז מ׳טאר אפילו נישט מאכן א טפח, אבער די גאנצע איז געווען ווען מ׳ארבעט אויף א פעלד, זעט אויס אז ס׳איז אלעס מער ארבעט. מען מעג מאכן פאר די בגדים וועגן, זעט אויס אז… ס׳איז דאך אביסל אינטערעסאנט, ווייל מ׳טאר דאך נישט וואשן די בגדים אין מועד, דאס האבן מיר אונז געלערנט פאריגע… אקעי, ניין, דאס איז אפשר נוצן עס פאר אנדערע זאכן. אקעי.

דער ראב״ד׳ס מחלוקת

אבער אויפ׳ן פלאץ, דער ראב״ד קריגט זיך אויפ׳ן בלאט, און ער זאגט אז נברכת איז אינגאנצן עפעס אנדערש, עפעס האט צו טון מיט א קבר. דער ראב״ד האט פארשטאנען פון די קאנטעקסט אז דער רמב״ם לייגט אריין די נברכת נעבן די אלע זאכן וואס מען נוצט אויף צו וואסערן, האט ער פארשטאנען אז ס׳איז עפעס א זאך פון די משפחה. זאגט דער ראב״ד, ניין, נברכת איז בעצם צו גראבן א קבר. דאס איז בעיסיקלי דער ראב״ד׳ס פשט. רייט.

אבער דער ראב״ד זאגט אן אינטערעסאנטע שטיקל היסטאריע, אז אמאל אין די צייטן פלעגט מען נישט לאזן דעם מת אין דעם קבר וואס אונז רופן היינט א קבר, דאס איז געווען א צייטווייליגע זאך. מ׳האט אים אריינגעלייגט אין דעם אביסל, ביז מ׳האט אים געבויט א שיינע… ניין, ניין, ער רעדט נישט פון דארט. קען זיין, אבער ער רעדט פארדעם. א כוך אדער א בנין עולם, עפעס א שטיין, מ׳האט אים אריינגעלייגט אין עפעס א שענערע פלאץ. על כל פנים, דאס איז די מחלוקת.

הלכה ג — צד עכברים אין שדה אילן און שדה לבן

און ווייטער איז אזוי, אונז גייען לערנען וועגן די… אויב איז דא מייזלעך וואס זיי מאכן קאלע די ביימער, מ׳האט דאך נאכנישט דעמאלטס געהאט די ר׳ ישעי׳לע קערעסטירער פיקטשער האט נאכנישט געזעסט, וואס דארף מען טון? דארף מען גיין כאפן די מייז, און ס׳איז שווערע ארבעט. מעג מען עס טון במועד? ווייל ס׳איז נישט אזא גרויסע טרחה, אויך ס׳איז נישט קיין גרויסע טרחה. ס׳איז א הפסד, נישט קיין חילוק. ניין ניין, ס׳איז זיכער אז מ׳טאר נישט לאזן קאלע מאכן.

זאגט ער, אויב די עכברים דרייען זיך אונז אין די שדה האילן, דעמאלטס צדין אותן, מעג מען עס געהעריג צד זיין, וואטעווער די סדר וואס מ׳טוט דאס, נישט טון מיט א שינוי. איז ער מסביר כיצד, חופר, מען מאכט גריבער, ותולה המצודות, אויף די גריבער מאכט מען א מצודות אז זיי זאלן נישט קענען ארויסקריכן, מען בויעט טרעפס. דאס מעג מען טון, ווייל וואס איז ער אין די שדה האילן, אויב איינער זעט איינער בויען מצודות, פארשטייט ער אז ער טוט עס ווייל ער שטעלט צוזאם 1+1, אז אין א שדה אילן איז א חורבן.

שדה לבן סמוכה לשדה אילן

אבער אם היתה שדה לבן סמוכה לשדה אילן, אויב די שדה לבן מיינט א פעלד פון תבואה, אויב דארטן איז דא אן אינפעסטעישאן פון מייזלעך, דארטן קומען מייזלעך, אבער מייזלעך עסן נישט, זעט אויס, מייזלעך זענען בעסערע מענטשן, און זיי האבן ליב עפלעך, זיי האבן נישט ליב קיין רייס. זיי זענען נישט מפסיד אין די שדה לבן, זיי זענען נאר מפסיד לשדה אילן, און דער מענטש וויל זיי שוין סטאפן אין די שדה לבן נאך איידער זיי קומען נאנט צו די שדה אילן.

דא, הואיל ואם יראהו אדם לא יבין שהוא מציל שדהו, ווייל ער טוט עס אין די שדה לבן, דעמאלטס קען מען עס נישט טון כדרכו, דעמאלטס איז די הלכה אם היתה שדה לבן סמוכה לשדה אילן, מעג מען עס צוד זיין בשדה לבן, אבער ס׳דארף עס טון בשינוי. פארוואס? ווייל ער טוט דאך עס כדי שלא יכנסו לשדהו האילן ויחריבוהו, ער וויל אויסהארגענען די כאפ-פאנגען די עכברים זאלן נישט אריינקומען אין די שדה אילן. אבער הואיל והוא עושה חוץ לשדהו, דארטן דארף ער עס טון מיט א שינוי.

בעצם זאגט ער אז ס׳האט צו טון מיט ווי ס׳זעט אויס. אפשר איז למעשה ווייניגער הפסד, ווייל ס׳איז נאך איין סטעפ, ער האט נאר מורא אז ס׳וועט אנקומען, ס׳קומט נישט אן, סאו ממילא אז ס׳איז ווייניגער הפסד דארף ער דארט טון מיט א שינוי. וואס איז די חילוק ווי ער טוט די טרחה? שינוי איז נאר מותר במקום הפסד, דאס איז דער כלל. ס׳איז א ריסק. בסתם איז ער גערעכט דער מענטש, אבער ס׳איז א ריסק. א הפסד מועט כאילו, ס׳איז א ריסק. אקעי.

כיצד צד בשינוי

זאגט דער רמב״ם, וואס איז דער שינוי? ער גיבט דאך אן עצה, כיצד צד בשינוי, נועץ יתד בארץ, נישט, מען מאכט נישט א גרוב, נאר מען שטארקט אריין אין א שפיץ, ומכה בקרדום, מען האקט מיט די קרדום אויף די שפיץ אויסצוברייטערן א שטיקל א גרובלע, ואחר כך נוטלה, נאכדעם נעמט ער ארויס די שפיץ, ונמצא מקומה גומא. ס׳איז א טריק, ער זעט דאס שינוי בעיסיקלי, אזוי ווי יעדע שינוי בעיסיקלי. ער מאכט א גרוב, נאר נישט דירעקט מיט גראבן מיט א שאוול, נאר ער לייגט אריין א זאך, און סאדנלי ווערט א גרוב.

הלכה ד — כותל גינה, מעקה לגג, כותל חצר

ווייטער, כותל גינה שנפל. ער האט א גינה, און ס׳איז ארומגענומען מיט א כותל. די כותל איז אראפגעפאלן, מ׳טאר דאך נישט בויען יום טוב, אבער ער טוט דאך עס צו פראטעקטן זיין גינה. בונה מעשה הדיוט, מעג ער עס בויען ווי א הדיוט. ער טאר נישט טון א פראפעשענעל שיינע וואנט, אבער ער מעג בויען א וואנטעלע מעשה הדיוט. אזויווי זיי האבן געלערנט בעצם די פריערדיגע פראפ, וואס הייסט מעשה הדיוט ביי א כותל? אז מ׳לייגט נישט קיין טיט, אדער עפעס אזוי.

אוי, אדער נאך ווייניגער, גודר אותו בקנים וגומה וכיוצא בו, ער גראבט ארום, אדער ער לייגט ארום קנים, קליינע מיימער, אנשטאט בויען א געהעריגע וואנט. בקיצור, ער האט די אפשענע, נישט בויען א פראפעשענעל וואנט.

מעקה לגג

וכן, אם עשה מעקה לגג, אויב ער האט געבויעט א מעקה פאר א דאך, דא רעדט מען אויך פון א פעל, אדער דא רעדט מען פון א חלק? ניין. דער חילוק איז א דאך, וועט עס זען א גינה. דער עיקר ווארט אין די הלכה איז אז ס׳איז דא א כותל גינה, אדער א גג, אדער א כותל חצר. א גינה און א גג זענען נישט אזוי וויכטיג, מ׳דארף א מעקה האבן, מ׳דארף נישט קיין פראפעשיעל מעקה. סאו מ׳מאכט מעשה הדיוט מעקה.

אבער… איך האב אויך געבויעט אויפשטעלן אויף די גדול עושה בגדול וג׳, האב איך געמיינט ג׳ מיינט א גרוב. אבער ס׳שטימט נישט. ג׳ מוזט אזוי ווי קרח עליו גמי. ער טייטשט קנים אדער ג׳ מוזט צו מאכן א קליינע וואנט ארום. מאכן ווער סענס, ווייל ער וויל מאכן א וואנט, נישט קיין ביגרי געלפט אויך. אקעי, נישט קיין חילוק. יא, שלעכט. אה, ער זאגט אז מ׳דארף צריך לומר גומה, נישט ג׳ מוזט. גומה. גומה איז די תיבות גומה, יא?

וכן, עשה מעקה לגג, אויב מ׳האט געמאכט א מעקה לגג און ס׳איז צופאלן, בונה מעשה הדיוט, מעג מען עס טון מעשה הדיוט.

דער ריטב״א׳ס הערה וועגן מעקה

איך זע אז אויף די מעקה ברענגט ער א הערה פון די ריטב״א. די ריטב״א זאגט אז מ׳רעדט באופן אז ס׳איז נישט קיין מצות מעקה, ווייל אויב ס׳איז א מצות מעקה, איז דאך אזוי ווי מ׳האט גערעדט, ס׳איז צורך הרבים, אדער וואלט מען יא געבעטן מאכן א געהעריגע מעקה, נעמען א פראפעשענעל זאל מאכן א מעקה. מ׳רעדט דא א מעקה באופן אז ס׳איז נישט דא קיין חיוב מעקה.

איך זע נישט די חילוק, מסתמא די מעשה הדיוט געיט איז אויך געווען נויטיג. מסתמא וואס ער מיינט צו זאגן, אז אויב איז עס א צורך מצוה, דעמאלטס דארף מען נישט מאכן מיט קיין שינוי, דעמאלטס איז די היתר מער ברייט, אזוי ווי צורך הרבים. לכאורה, א מעקה ווייל “שמא יפול הנופל ממנו” איז סתם בערך די זעלבע זאך געווען. ס׳איז נישט קיין רבים, ס׳איז אין זיין הויז, קיינער וויל נישט גיין דארט. אין די גאס, אין רשות הרבים. אחיונים איז א גרויסע מצוה. איך ווייס נישט.

כותל חצר

אקעי, זאגט ער ווייטער, אבל, כותל חצר שנפלה, און ער דארף דארטן וואוינען, ס׳איז יעצט געקומען גנבים, ווייל ס׳וועט זיין א הפקר וועלט, דעמאלטס איז יא בונה כדרכו, ווייל דאס איז שוין א גרעסערע צורך. ס׳איז א דבר ההפסד. און די כלל איז אז דבר של הפסד דארף… יא, באלד וועט מען זען קלאר. אבער א חצר, איז א זאך וואס מ׳וואוינט דארט, און מ׳דארף א געיט, און נישט הייסט א הפסד. ממילא דארף מען נישט קיין שינוי. דער שינוי אדער מעשה הדיוט דארף מען נאר אויף דבר שאינו הפסד, אדער נישט אזא גרויסע הפסד, א שטיקל הפסד אבער…

והמוטה ליפול — סכנה

והמוטה ליפול, איז צופאלט. ס׳איז נאכנישט אראפגעפאלן, אבער די וואנט שטייט שיף, און ס׳איז א סכנה. אזוי ווי די גמרא, א מענטש טאר נישט שטיין לעבן א כותל וואס גייט פאלן. מעג ער עס אפילו צו ווארפן, א סכנה, כדי ס׳זאל נישט ארויפפאלן אויף איינעם. ובונה כדרכו. דעמאלטס דארף ער נישט בויען מעשה הדיוט, ווייל דאס איז מער וויכטיג לכאורה, ס׳איז א דענדזשער סיטואציע.

סאו פון דא האסטו אפשר א שטיקל ראיה פון די ריטב״א, אז ווען ס׳איז א מקום סכנה, מעג מען טון כדרכו. ס׳איז פשוט, אויב ס׳פעלט אויס, דאס זאג איך. אוודאי, אויב כדי אז “לא יפול הנופל” דארף מען מאכן א מעשה, און מ׳מאכט. די גאנצע חילוק איז נאר אז ס׳פעלט נישט עכט אויס. איך מיין אז דעמאלטס ווענדט זיך דער כלל ווי א גרויסע הפסד ס׳איז.

הלכה ב (המשך) — בונה אדם מטה בלילה לישב עליה ולישן עליה

Speaker 1: לאמיר זאגן ס׳איז א מצוה, אבער ס׳וועט זיך האלטן די מעשה הדיוט גייט, פארשטייסט? וואלט איך געטראכט. דו ביסט גערעכט אז דער רבי יום טוב אשבילי, איך ווייס ווי ער האט געהייסן, האט נישט געהאלטן אזוי ווי מיר. סאו, מ׳ברענגט אבער דער מאור״י האלט יא אזוי ווי מיר. סאו, ס׳איז א מחלוקת.

Speaker 1: שוין, ווייטער, נאך א זאך וואס מ׳מעג. בונה אדם מטה בלילה לישב עליה ולישן עליה. א מענטש מעג בויען א באנק צו זיצן אדער שלאפן אויף דעם. פארוואס מעג מען יא? ס׳איז א צורך המועד, אדער אפשר איז עס א קליינע ארבעט?

Speaker 2: דו זאגסט מיר נישט קלאר.

Speaker 1: איך מיין אז ס׳איז א צורך. פארוואס קען נישט זיין? ער גייט דאך זיצן, ער זאגט דאך קלאר, לישב עליה. אונז האבן ביי דעם געלערנט אויף חול המועד אז ס׳איז א זאך וואס מ׳קען טון פאר יום טוב. די איינציגסטע זאך וואס מ׳האט געלערנט איז מכוון מלאכתו.

Speaker 2: אקעי, ווייטער.

הלכה ג — תיקון הציר, הצינור, הקורה, המנעול, והמפתח שנשברו

Speaker 1: מיר גייען לערנען נאך זאכן וואס מען מעג פיקסן: הציר, די ציר וואס אויף דעם מאכט מען די טיר, א הינדזשעס וואס אויף דעם בויט מען א טיר, והצינור, א פייפ, והקורה, א פאל, והמנעול, די זאך וואו די ציר גייט אריין, והמפתח שנשברו, וואס איז געווארן צובראכן, מתקנן במועד כדרכו. מעג מען פיקסן אין מועד נארמאל, כדרכו מיינט מעשה אומן. בין בשל ברזל, בין בשל עץ, פארוואס? מפני שהוא הפסד גדול הוא. פארוואס? אם יניח הפתח פתוח ודלתה שבורה, אז ער וועט לאזן די טיר אפן, נמצא מאבד כל מה שיש לו בבית, וועט מען אים אלעס באגנב׳ענען, ער וועט אלעס פארלירן. וכבר ביארנו שכל שיש בו הפסד אין צריך שינוי.

דיסקוסיע: קען מען לערנען הלכות פון א מת?

Speaker 2: קען מען לערנען הלכות פון א מת, וואסערע זאכן מיר וועלן גלייבן?

Speaker 1: דא זעסטו זייער קלאר אז זיי קענען ראטעווען די הויז אויך מיט א שינוי. ס׳איז דא א טיר. רייט אבער דעמאלטס געדענט, די הלכה פון צריך שינוי, ס׳איז דא לעוועלס. א דבר של הפסד אדער א דבר של צורך, א מועד, איך ווייס נישט וואס מ׳לערנט פריער, דארף נישט קיין שינוי. דאס איז די הלכה. שינוי איז נישט…

Speaker 2: ניין, ניין, זיי האבן נישט געהאט. כל דבר שלא אפשר איז איין צריך שינוי.

Speaker 1: ווייל ס׳איז ווייניגער תורה, נישט קיין הפסד. אזוי, פארדעם האב איך דאס געזאגט, ווייל איך…

Speaker 2: ניין, די וואסערן איז אלעס במקום שאין הפסד. אויך דארט איז דא א נושא פון תורה, נישט קיין נושא פון שינוי.

Speaker 1: שינוי מיינט אז ס׳איז פארקערט, אביסל שווערער, ס׳איז ווייניגער גוט געטון. אבער שינוי איז נישט פשט אז מ׳טוט ווי ווייניגער. איך ווייס נישט אויב שינוי איז ווייניגער מלאכה. שינוי איז א זאך וואס איז נישט קיין הפסד אדער א צורך, עס מאכט מען נישט יום טוב נאר מיט א שינוי. ס׳איז א חבר פאר יום טוב, ס׳איז נישט געווען רגלי טאג.

הלכה ח — אין חופרין קבר להיותו מוכן למת

Speaker 1: שוין ווייטער, זאגט דער רמב״ם, אין חופרין קבר להיות מוכן למת שלימות. מ׳טאר נישט גראבן א קבר, אויב איינער וועט שטארבן זאל מען האבן א קבר. ואין בונים אותו, אדער מ׳טאר נישט בויען די מצבה, אדער ואהרן אויף די בנין… די קבר. ס׳הייסט, ס׳איז דא קברים וואס מ׳גראבט, ס׳איז דא א קבר וואס איז אין א בנין, אזוי האבן געלערנט, אין א כוך. אקעי, אדער מיינט עס די בנין אויף די קבר, אדער איז די מצבה.

טייטש, אויב איינער איז געשטארבן, האבן מיר דאך שוין געלערנט אז מ׳מעג… אפילו אין יום טוב, אפילו די צווייטע טאג יום טוב מיט א יוד. די זעלבע זאך, כיצד? ווען איינער האט מורא גייט שטארבן, סתם איינער האט געבויעט א מצילה, און נאך אחר מייב עסן זאל האבן די שענסטע חלקה, פארוואס זאל ער עס פיקסן חול המועד?

Speaker 2: איך ווייס נישט, מ׳דארף שטיין…

Speaker 1: אה, דא רעדט מען פון די חברה קדושה, דער וואס ארבעט אין די בית החיים, ער גרייט זיך צו. אויב איינער גייט שטארבן…

Speaker 2: יא.

Speaker 1: כיצד? נוסף במדתו, או מקצר במדתו, מ׳מעג מאכן גרעסער אדער קלענער, כדי שיהא נכון לאש שיקו יקבו. אה, דער מענטש פארלירט וואגס. ס׳איז אן אינטערעסאנט, ער געבויט א קיין, און יעדע שטיק צייט וועגט ער זיך אפ, און ער מאכט עס גרעסער, ער מאכט עס קלענער, און ער גיבט די יזכיר לו יום המיתה.

אבער דער ראב״ד האט דא קריצער, דער ראב״ד טענט אז ס׳קען נישט זיין ווען א מענטש לעבט נאך, טאר מען זיכער נישט מאכן אפילו נישט מתקן זיין, ווייל אפשר גייט ער שטארבן. וואס איז איבער אזא גוסס? דער ראב״ד זאגט אז די הלכה איז נאר ווען ער איז שוין געשטארבן, אבער ווען ער איז שוין געשטארבן מעג מען דאך גראבן לכתחילה, סאו וואס איז די נקודה? איך האב נישט קלאר.

Speaker 2: אקעי, אפשר יום טוב וואלט מען נישט מתיר געווען בויען א… לאמיר זאגן בויען אן אוהל, בויען א שיינע מצבה. אפשר יום טוב איז די מינימום, מ׳מעג בויען…

Speaker 1: אה, אפשר וועט דאס קאנעקטן מיט די פריערדיגע ראב״ד וואס ער האט געלערנט פון די נברכות, אז מ׳מעג נאר טאקע אין יום טוב בויען א צייטווייליגע קבר. די פענסי קבר וועסטו שוין מאכן נאכדעם. אקעי.

הלכה ט — אין מפנין עצמות מקבר לקבר

Speaker 1: נאך א זאך וואס מ׳טוט נישט אין יום טוב וועגן א מת. אינע פון די נס המת וואס איז די עצמות מקבר לקבר. אמאליגע צייטן פלעגט מען רוקן מתים פון איין קבר צום צווייטן. היינט ווארפט מען זיך אראפ אין פראנט פון די אויטאבוסן, ווען דאס זאל נישט געשען.

ניין, היינט, דרך אגב, היינט… יא, באלד וועלן מיר זען. היינט טוט מען אויך, עס איז דא הלכות וועגן דעם, היינט אויך טוט מען עצמות, אבער ווען די ציונים טוען עס דעמאלטס, אבער ווען די חסידישע אידן טוען עס, דעמאלטס ווערט א מחלוקת צווישן די ראב״ד און די גאב״ד, וואטעווער, ס׳איז דא א סדר וועגן דעם. נישט די ראב״ד דא פון הגהות ראב״ד. די ראב״ד פון די סאו-קאלד עדה החרדית.

מפנין אותו מותר. מפנין זיי טאר מען נישט. דאס איז דאס וואס מ׳האט געווען אפילו אויף יום טוב. דו האסט דא א מת מוטל לפניו, און ס׳איז א בושה, מעג מען באגראבן, אבער טוישן מיט א קבר, נישט ווען מ׳איז מכובד לבזי פון א שיינע קבר, און מ׳האט מחליט געווען די קבר דארף מען פאר א חשוב׳ער איד, מ׳גייט אים לייגן אין א נידריגערע. אפילו נישט מבזיון לכבוד, וואס דו וואלסט געטראכט אז ס׳איז א כבוד המת, טאר מען אויך נישט.

זאגט דער רמב״ם, די זאך אז רוקן א מענטש, דו ווילסט אים טוישן, איז נישט קיין הפקר וועלט. וואס הייסט לאזן גיין איבער שאר הימים? מ׳טאר נישט סתם אזוי אויך נישט סתם רוקן א מת משום זלזול המת.

אלא מאי בתוך שלו, נאר אויב ס׳איז געווען א מענטש׳ס שטח און ער וויל דארטן בויען אדער וואס…

Speaker 2: ניין, בתוך שלו זאגט ער, עס טייטש אז ס׳איז א קבר וואס באלאנגט פאר אים, אזוי ברענגט ער.

Speaker 1: ס׳איז געווען א קבר פון די משפחה, מען מעג אים רוקן צו זיין קבר. ס׳איז דא אנדערע… אז מ׳האט אים בטעות געלייגט נישט אין זיין קבר, מעג מען אים לייגן צו זיין קבר. אדער נישט בטעות, צייטווייליג… אבער איך זאג אז דאס איז אן אנדערע זאך.

אבער תוך שלו טייטש של המת. די כבוד פון א מת איז אז ער ליגט אין א שטח וואס באלאנגט פאר אים. וואס איז זייער דיין כבוד? ס׳איז ריעל עסטעיט, ס׳איז זייער וויכטיג. ער ברענגט אז דער חתם סופר זאגט אז די מנהג איז אז מ׳צאלט פאר די קבר, בדוקא ווייל ס׳איז דא אז ער ליגט אין זיין קבר. ס׳איז א כבוד, אזוי ווי א מענטש זאל וואוינען אין זיין הויז, זאל ער אויך ליגן אין זיין קבר. ברוך השם, איך האב א קבר. עפעס א וויכטיגע זאך.

יא, ס׳איז דא אנדערע פאנעמען, מנחה נמי, וואס מ׳מעג מפנה זיין. קוק אין שולחן ערוך, און יעדער שיעור סמ״ג, וועסטו זען די בראטן דערפון, און מ׳וועט אויך זען ערגעץ אנדערש אין די מרים מקומות ווען מ׳דארף מאכן א הפגנה. דאס שטייט שוין נישט אין די רמ״א.

דער מנהג ישראל האט טאקע… ס׳איז געווען אז ס׳איז דא זיך מעשיות פון אזוי ווי מ׳האט געדארפט שאפן געלט ביי די לויה צו קענען באגראבן. ס׳איז דאך דא דער כלל, אפשר לפתיחת הקבר בלא תם. ס׳קאסטו צייט געלט.

הלכה י — אין מטלין את האילנות

Speaker 1: שוין, אסור לעשות קיין, זאגט דער רמב״ם, אסור לעשות… אה, ווייטער, די נעקסטע הלכה, הלכה י״א. אין מטאלין את האילנות. ס׳איז דא א פראצעס פון ארויסנעמען די טלאים פון די אילנות אז זאל נישט… די פרוכט זאל נישט זיין ווערעמיר. טאר מען דאס נישט טון יום טוב. ספרעיען, היינט הייסט עס ספרעיען, פעסטיסייז, וואס דאס איז. יא, וכדומה.

ולא מזעמא את הנטיות, מ׳טאר נישט שמידן. שארפע כעמיקאלס אויף די נטיות. דאס איז כדי אז מ׳זאל נישט עסן, מ׳לייגט עפעס וואס טעיסט נישט גוט, אדער שמעקט נישט גוט, אזוי די קעץ עסן נישט דערפון.

יא, אבער לא מגזמין, מ׳טאר נישט אפשניידן שטיקלעך פון די אילן אז ס׳זאל קענען בעסער וואקסן.

זעט אויס אז די אלע זאכן איז נישט קיין… ס׳איז נישט אזא שטארקע דבר האבד, אדער מ׳קען עס נישט נאך יום טוב.

אבל וואס מען מעג יא טון, שכן את האילנות. אנשטאט שפריצן, זעט אויס אז עס איז א גרעסערע טורח, מעג מען יא שמידן אויף די אילנות. וואס איז בהם בשמן? בשמן. מיט שמן מעג מען יא טון. פארוואס? וואס איז די חילוק? מ׳זעט אויס אז דאס איז ווייניגער טורח, אדער ס׳מער פעלט אויס פאר איינע פון די צוויי זאכן. דאס איז א דבר הבא. ס׳איז טייטש אויב מ׳וועט נישט לייגן די שמן, וועט עס ממש חליל מאכן. די אנדערע זאך איז נישט קיין דבר הבא.

פשתה וכשות

Speaker 1: ווייטער, ואוכלים את הפשתה, מ׳מעג אויסלייזן זאכן וואס מ׳מעג טון ווייל ס׳איז צורך המועד, אדער וואס קען זיין א צורך המועד. פשתה איז טייטש פשתן, יא, א פלאקס. און ס׳הייסט, מסתמא די נארמאלע וועג איז צו נוצן דעם צייט, דארף עס אויסארבעטן, מאכן פון דעם לינען, דאס נעמט מער א פראצעס. אבער אפילו גלייך קען מען שוין, ביי דעם, מ׳קען מאכן די אתרוג. אמאל פלעגט מען לייגן די אתרוג אין די פלאקס, די געלע זאך. איך הייס דא, לחפובה מיינט, מ׳נוצט אזוי ווי א ספאנדזש, מ׳לייגט עפעס אויף די ספאנדזש, ס׳קען איינס זיין אסאך נאסקייט, און מ׳געבט אן וואשן. סאו דאס איז א צורך וואס מ׳קען שוין נוצן גלייך, מ׳דארף נישט גארנישט צולייגן. יא.

די כשות, ס׳איז א כשית, מ׳מעג אפרייסן א סארט… ס׳איז א סארט… א מאכל בהמה אדער וואס? איך מיין אז ס׳איז… איך מיין אז ס׳איז… האפס… איש, עפעס א… יא. אקעי, א סארט תבלין. געוואקס. שירו להטילה לשכר במועד. ס׳איז עפעס וואס מ׳קען נוצן אין עסן. ס׳הייסט יא מלאכה, אבער ס׳איז א צורך. דאס איז לכאורה ענליך צו די פשתה. איך טראכט אז הגם ס׳איז נישט קיין זאך וואס מ׳עסט נארמאל, אדער ס׳איז א צייט צו אויסצוהארבעטן אויף די מעלה, אבער מ׳קען עס גלייך נוצן אריינצואווארפן אין די שכר, דאס מעג מען שוין יא. ממילא הייסט עס אז מ׳מעג שוין יא.

יום טוב טאר מען נישט שריידן, האבן מיר געלערנט. דער רמב״ם זאגט אז טלישא איז אסור בכל אופן. יא, אזוי האט דער רמב״ם געזאגט. וכן כל כיוצא בזה.

שוין. זאגט דער רמב״ם ווייטער, נאך הלכות.

דין אריינברענגען צאן אין א פעלד (זיבול שדות)

דאס איז לכאורה ענליך צו די פשט וואס איך טראכט, אז הגם ס׳איז נישט קיין זאך וואס מ׳עסט נארמאל, אדער ס׳איז אום צייט אויסצוהארגענען די מעלה, אבער מ׳קען עס גלייך נוצן אריינצוווארפן די שור, ממילא הייסט עס אז מ׳מעג שוין יא.

יום טוב טאר מען נישט שניידן, האבן מיר געלערנט. דער רמב״ם זאגט אז תלישה איז אסור בכל אופן, יא, אזוי האט דער רמב״ם געזאגט. וחלק כל כיוצא בזה.

הלכה יא: אין מכניסין את הצאן לדיר

אין מכניסין את הצאן לדיר. איינער וויל אריינברענגען צאן אין א פעלד כדי דער צאן זאל דארטן טון זייערע צרכים, און דאס וועט מזבל זיין די פעלד, באמיסטיגן די פעלד. דאס טאר מען נישט טון, שהרי מדעת עושה במועד את המלאכה. באמיסטיגן די פעלד אויף יום טוב איז א מלאכה. ס׳איז אן אמת, הגם ס׳איז טאקע א זייער א שוואכע מלאכה, בסך הכל עפענט ער די טיר פאר די צאן. אבער אקעי, ס׳זעט אויס אז ס׳פעלט נישט אויס, און ער קען טון אזויווי די כלים פון אלעס. ואם באו מאליהן, איז מותר.

ואין מסייעין אותו. דאס הייסט, ווען ער קומט אליין, די צאן וועלן אליין אריינקומען, דארף ער זיי נישט פארשיקן. אבער ואין מסייעין אותו, מ׳טאר נישט זיין ביזי מיט דעם, זיי העלפן. ואין מוסרין להן שומר לנער את צאנם. וואס איז לנער? אראפצורוקן פון דא צו דארט. בקיצור, מ׳טאר נישט ציהעלפן. ס׳קומט אליינס, קומט עס אליינס. מ׳טאר נישט ברענגען, העלפן, נישט שיקן א פאסטוך אדער איינער זאל העלפן ארומשפאצירן, וואטעווער מ׳דארף טון.

היה שכיר שבת או שכיר חודש, מ׳האט א רועה וואס איז איינער וואס איז געדינגען פאר א וואך, אדער פאר א חודש, אדער פאר א יאר, אדער פאר א שמיטה, מסייעין אותו. דעמאלטס העלפט מען יא. פארוואס? ווייל דאס איז די פראבלעם מיט די שומר, לאמיר זאגן מ׳נעמט א שומר א גוי. אקעי, אונז האבן געהאט אז פאר חול המועד איז נישט דא קיין עכטע חילוק צו ווי א גוי טוט עפעס. אבער גיין דינגען, דאס איז די פראבלעם, גיין דינגען איז עפעס אן ענין פון מלאכה, יעצט גיין דינגען א שומר. אבער אויב מ׳האט שוין געדינגען א שומר, מעג ער טון די… ער איז שוין געדינגען, און ס׳איז אזויווי מיר האבן געלערנט אין הלכות שבת, אזויווי ס׳איז שכיר שבת הייסט עס מער מותר, ס׳איז אזויווי בחינת קבלנות אדער עפעס אזא סארט זאך. ס׳הייסט ער מוז נישט טון היינט, סאו ער טוט על דעת… עפעס אזא סארט זאך.

די זעלבע זאך, אויב האט מען שוין א שכיר שבת, און מ׳דארף אבער צודונגען איינער וואס זאל העלפן דעם העלפער, אזוי ווי יוצא משבתון. שוכרין שומר לנער הצאן ממקום למקום כדי שיזבלו כל השדות. דאס איז דער טייטש, אינטערעסאנט. פאר די בהמה מעג מען שוין יא. א זבל שבחצר, דאס מעג מען, יא. ואם נעשה חצר כרפת בקר, אויב ס׳איז דא אזוי סאך זבל אז ס׳זעט שוין אויס ווי א שטאל, מוציאין את הראשון, מען מעג עס אפילו ריקן צו די אשפה.

ניין. מיר קענען נעמען נאך אפאר זאכן וואס אמאל מעג מען יא און אמאל מעג מען נישט. איך האב געמאכט א קעפל, דאס איז אלע זאכן וואס איז תלוי, אז ער האט געמאכט א זאך א קעפל, מיט די כוונה. ס׳איז די זעלבע פלא וואס איז תלוי וואס מ׳מיינט. און דער רמב״ם גייט זאגן סוף הלכה אז וואס מ׳מיינט מיינט נישט וואס מ׳האט אינזין אין כוונת ארי, נאר וואס מ׳מיינט מיינט אז מ׳זעט וויאזוי ער טוט עס, ווייסט מען וואס ער מיינט. ס׳איז כלל גדול וויאזוי מ׳ווייסט וואס איינער מיינט.

הלכה יב: כלל גדול פון כוונה – ובמעשה יוכר

המשוה פני הקרקע

המשוה פני הקרקע, מ׳האט פריער געלערנט אז מ׳מעג משוה זיין די קרקע פאר צרכי רבים, אבער דא רעדט מען סתם א יחיד, ער וויל מאכן גראד זיין א פעלד. איז אזוי, אם נתכוון לתקן מקום שיעמוד בו קרונו של עצמו או שיושב בו, אויב טוט ער עס ווייל ער וויל נוצן די פלאץ, ער וויל ס׳זאל זיין גראד, מותר, ווייל דאס הייסט נישט קיין ארבעטן אויף א פעלד, דאס איז פשוט אויסגראדן א פלאץ, דאס מעג ווייל ס׳איז נישט קיין גרויסע עבודה. אויב אם נתכוון לעבודת הארץ, דאס איז א חלק פון אנגרייטן די פעלד פאר צו זייען, דאס איז אסור, דאס איז שוין א גרעסערע… אז ס׳איז א זאך חרישה.

המלקט עצים

וכן, המלקט עצים מתוך שדהו, אויב ער טוט עס ווייל ער דארף די עצים, איז מותר. אבער אם נתכוון לתקן הקרקע, ער טוט עס ווייל ער וויל דאס א פארט פון זיין קלינען די פעלד, אוועקנעמען די שטיקלעך העלץ, ס׳איז אסור.

הפוסק מים לשדהו

וכן, הפוסק מים לשדהו, עפנט אויף די פייט, עפנט אויף אז ס׳זאל אריינקומען וואסער אין זיין פעלד. איז אם נתכוון שיכנסו בה דגים, אויב ער טוט עס ווייל אזוי האט אריינגעקומען פיש, איז דאס דער וועג פון כאפן פיש, איז אויך מותר, ווייל דאס איז אויך נישט קיין מעשה, ס׳איז נישט א חלק פון עבודת קרקע. אבער ווען מ׳איז להשקות הארץ, דעמאלטס איז אסור, אסור מיינט דא, אסור מיינט זאגן קוק אויף די אלע פריערדיגע הלכות, באופן ווען ס׳איז נישט קיין חסד, און דערווייטער.

הקוצץ חרובים מן הדקל

וכן, הקוצץ חרובים מן הדקל, אויב איינער שניידט אראפ שטיקלעך האלץ. אם נתכוון לאכל בהמה, איז מותר. אם נתכוון לעבודת האילן, ווי מיר האבן געלערנט פריער אז מ׳טאר נישט מאכן גיזום, מ׳טאר נישט שניידן שטיקלעך פון די בוים, דעמאלטס איז אסור.

ובמעשה יוכר לאיזה דבר הוא מתכוון

זאגט דער רמב״ם, פון וואו ווייסט מען וואס ער מיינט? ובמעשה יוכר לאיזה דבר הוא מתכוון. אינטערעסאנט אז ס׳שטייט נישט דא קלאר דעם, אבער מ׳קען פארשטיין, און ער מאכט עס אסאך, ער מאכט עס שטארק, וואטעווער, ס׳איז דא חילוקים וויאזוי מ׳טוט עס. דאס איז א כלל גדול בתורה, ווען מ׳רעדט פון כוונה, כוונה כמעט אלעמאל מאכט א חילוק אין וויאזוי מ׳טוט עס. וויאזוי ווייס איך אז דו האסט דאס געמיינט? ווייל דו האסט עס געטון אויף אזא אופן וואס מ׳זעט אז דאס איז וואס מ׳טוט פאר די צורך. ער מיינט אזוי ווי אזא מין “אני ה׳ המכיר בין תכלת לקלף”? ניין, פארקערט, מ׳מאכט נישט אני ה׳, מ׳דארף נישט קיין אייבערשטן. ס׳איז דא אן אופן, ס׳איז דא א וועג וויאזוי מ׳טוט עס. ווען מ׳איז א גארדענער, איז נאר דא א וועג וויאזוי מ׳טוט עס ווען מ׳וויל די פלאנץ.

הלכה יג: תנור וכירים, מסרגין את המטות, ריחיים

תנור וכירים

ווייטער, תנור וכירים. מ׳בויעט יעצט א תנור וכירים. איז אזוי, אויב גייט עס… ס׳נעמט צייט, ס׳וועט זיך אויסטריקענען, און מ׳גייט נאך קענען אויף חול המועד דאס נוצן, אפשר וועט עס ווערן אויסגעטריקנט אין יום טוב, וועט מען נאך קענען באקן מיט דעם אויף יום טוב, אויסערן אויסערן, ווייל דאס איז א חילוק פון אנגרייטן אמול אנגרייטן פאר צורך המועד. און אויב נישט, גייט עס ווערן גענוצט נאך יום טוב, איינס אויסערן אויסערן. בין כך ובין כך, בונין על חרס של תנור ועל הכירה. אז מ׳זאל בויען, לאמיר זאגן א שעלף, איך ווייס, אויף די תנור אדער אויף די כירה, דאס מעג מען יא. פארוואס? ס׳איז אזוי ווי צו בויען, אזא ערליכע זאך, מ׳בויעט צו.

מסרגין את המטות, ריחיים

ומסרגין את המטות. מ׳מעג פלעכטן חבלים צו קענען מאכן א בעט. ונוקרין את הרחים. קלינט, מיין איך, מ׳קלינט די… יא, נוקר מיינט אזוי ווי… יא, די רחים איז אזא באמפי זאך, מ׳דארף ארויסנעמען די וואס איז סטאק אינצווישן אז ס׳זאל ארבעטן. מ׳מעג רייניגן די רחים. ופוצחין להן עין. מ׳מעג עפענען א לאך פאר די רחים, וואו ס׳זאל אריינגיין די ווייץ אדער וואטעווער אין די רחים. ומעמידין אותן. מ׳מעג אויפשטעלן די רחים. ובונין אמת המים של רחים. מ׳מעג בויען אן אמת המים, א וואסער… א רחים וואס איז א רחים של מים, און מ׳בויעט אן אמת המים וואס זאל דרייען די רחים. דאס מעג מען טון. ווייל דאס איז אלץ צורך המועד. טוחן מעג מען דאך טון אויב ס׳פעלט אויס צורך המועד.

הלכה יד: זפת אויף חביות, מרככין בגדים

זופתין את החביות

ווייטער, זופתין את החביות. מ׳מעג ארומשמירן זפת אין די חביות האלץ, ס׳וואלט דאך ארויסגערינען די וויין. קען זיין, יא. מ׳שמירט ארום עפעס א מאטעריאל צו מאכן אז ס׳זאל נישט ארויסרינען. דאס מעג מען טון כדי שלא יפסד היין. וזופתין את הבקבוק. אויך א באטל מעג מען טון די זעלבע זאך, מה שאין בו טורח. שטייט אז ביי א חבית זאגט ער וועגן ס׳איז א טרחה, און ביי א קליינע באטל מעג מען אפילו ווען ס׳איז נישט דוקא וועגן הפסד, פשוט ווייל ס׳איז נישט קיין טרחה. וסותמין פי החבית של שכר, מ׳מעג צושטאפן די מגופה של חבית, די טאפ, כדי שלא תפוג, די זעלבע זאך אז די שכר זאל נישט ווערן קאליע. ומכפין את הקציעות, מ׳מעג צודעקן, קציעות מיינט גרוגרות, די געטרוקנטע פייגן, מעג מען צודעקן בכלי אויך כדי שלא יאבדו, ס׳זאל נישט ווערן קאליע פון רעגן, וואטעווער, מעג מען דאס צודעקן.

מרככין בגדים – מעשה הדיוט vs. מעשה אומן

ומרככין את הבגדים בידים, מ׳מעג, מיר האבן שוין געהאט די ענליכע הלכות, מ׳מעג למשל אויפקנייטשן, צוקנייטשן די בגדים מיט די הענט, לפי שהוא מעשה הדיוט. אבל אין עושין קשרי בית הידים, מ׳טאר אבער נישט טון די העם אדער די קאפס, איך ווייס, וואטעווער די אומנים טוען, לפי שהוא מעשה אומן. דאס איז שוין, מרכך זיין בידים איז א מעשה הדיוט, אבער מאכן קשרי בית הידים איז א מעשה אומן, טאר מען נישט טון. וכן כל כיוצא בזה, מ׳מעג טון קליינע עבודות וואס איז נישט קיין מעשה אומן, אבער נישט קיין מעשה אומן.

הלכה טו: צפרני חמור, אבוס, סוס, הרבעה, רפואה

צפרני חמור, אבוס, סוס

ווייטער, קוצצין צפרני חמור של רחים. א רחים קען ארבעטן אדער דורך א וואסער וואס פושט עס, אדער מ׳האט א חמור וואס שטייט און פושט די רחים. און מ׳דארף שניידן זיין ציפורניים אז ער זאל טון בעסער די ארבעט, מעג מען טון. ובונים אבוס לבהמה, מ׳מעג בויען א טעלער, “יד השור כנגדו וחמור אבוס לו”, מ׳מעג בויען די פלאץ אויף וואס ער עסט. ס׳איז נישט א טעלער, ס׳איז אן אבוס. אן אבוס, יא, ס׳איז א קליינע פול, איך ווייס, דארטן לייגט מען אריין די עסן פאר די בהמה, דאס מעג מען טון. וסוס שרוכב עליו, אויך איז מותר ליטול צפרניו, מעג מען שניידן זיין נעגל, ס׳איז נישט דא די איסור “אשר לא יכנס לחג שהוא מנוול”, איז נישט דא אויף אים. ולתורכו, מ׳מעג אים שיין מאכן זיין האר, כדי, אדער ווי ס׳שטייט “יאה יאה”, ניין, ס׳שטייט פארקערט, אז ער זאל האבן א שיינע סוס לרכוב עליו.

הרבעה, הקזה, רפואה

וואס טאר מען נישט טון? ואין מרביעין בהמה במועד. מ׳טאר נישט מרביע זיין א בהמה אז די בהמה זאל האבן קינדער. אבל מקיזין על הדם, א כזית דם מעג מען יא טון פאר א בהמה. ואין מונעין ממנו רפואה, מען מעג אויך טון רפואה. שוין, ער זאגט עס בלשון נישט מונע זיין. דאס הייסט, לכאורה מען מעג געבן רפואה פאר א בהמה, מען דארף זיך נישט צוריקהאלטן. ווייל אויך איז דא א דבר האבוד, אז די בהמה זאל נישט קראכן.

רפואה אויף חול המועד – קשיא וועגן יום טוב

וכל מאכלות ומשקין שאינו מאכל בריאים אלא לרפואה, וואס שבת איז עס אסור אלס שחיקת סממנים, איז דאך מותר לאדם לאכלן ולשתותן במועד. חול המועד מעג מען יא, ס׳איז נישטא קיין איסור שחיקת סממנים. איך וואלט געטראכט אז אויף יום טוב, יום טוב איז דאך אזוי ווי שבת, אזוי ווי אלע אנדערע גזירות דרבנן, נישט אנדערש. ס׳איז נישט קיין חילוק. אה, צורך… לכאורה איז עס אזוי ווי א צורך הגוף, און איינער נוצט זיין… במועד דא מיינט אבער לחולו של מועד. יא, ס׳איז דאך חולו של מועד. אסאך פלעצער שטייט דאך במועד.

רייט. די תירוץ איז אז די שחיקת סממנים האט מען געקענט מאכן מערב יום טוב לכאורה, נאר אויב ס׳איז אזא זאך וואס איז נישט גוט, אזויווי פלפל. אבער מסתמא די סממנים וואס מ׳נוצט פאר רפואה האט מען געקענט מאכן נעכטן, און ס׳איז נאר דרבנן אסור אמת, אבער יא, מ׳ווייסט נישט. איך זע אז ער זאגט נישט אבער וועגן יום טוב אליינס, ער רעדט וועגן מועד. מועד בין איך מסכים, אבער יום טוב ברענגט ער נישט וואס די הלכה איז. דער רמב״ם האט נישט געזאגט. דער רמב״ם זאגט אז אלע גזירות, אבער דו ביסט גערעכט אז דאס דארף זיין אן אינטערעסאנטע זאך. בפרט, קלאר, די גזירות וואס זענען מפני המלאכה, וואס איז נאר אסור ווייל ס׳איז אפשר לעשותה אדער אזא זאך, דאס דארף מען פארשטיין וואס איז דער דין פון יום טוב. איך געדענק נישט וואס איז די הלכה. אונז האבן עס נישט געלערנט, און דאס איז יום טוב. דו געדענקסט אז זיי האבן געלערנט עפעס? איך ווייס נישט אז זיי האבן געלערנט וועגן רפואה אויף יום טוב.

הלכה: אין מפנין מחצר לחצר במועדות

דער רמב״ם האט נישט געזאגט. דער רמב״ם האט געזאגט אז אלע גזירות, אבער דו ביסט גערעכט אז דאס דארף זיין אן אינטערעסאנטע זאך, אז באופן כללי די גזירות וואס זענען מפני המלאכה, וואס איז נאר אסור ווייל ס׳איז אפשר לעשותה אדער אזא זאך, דאס דארף מען פארשטיין וואס איז דער דין פון יום טוב. איך געדענק נישט וואס איז די הלכה. דו געדענקסט אז מ׳האט געלערנט עפעס?

יא, אבער איך זאג די שאלה, די כללות׳דיגע שאלה.

אה, גוט, אבער… לכאורה, רפואות… איך האב טויזנט גזירות וואס דארף זיין מותר.

ניין, ווייל ס׳פעלט נישט אויס. ס׳הייסט אזוי ווי… אקעי, דער רמב״ם האט נישט געזאגט קלאר דעם ווארט דבר השווה לכל נפש, אבער ס׳וועט נישט זיין ווייניגער ווי עסן. ס׳איז דאך פאר זיין גוף, ער זאל זיין געזונט. ס׳איז אזוי ווי עסן.

ער זאל וויסן, אקעי. נאט קליר טו מי. ווייטער.

פינוי כלים מחצר לחצר

זאגט דער רמב״ם ווייטער, “אין מפנין מחצר לחצר במועדות.” נאך א נייע איסור פון חול המועד, אז דעמאלטס איז דא די זעלבע איסור ענליך שבת און יום טוב. מ׳טאר נישט אריבעררוקן זאכן פון איין חצר צו די אנדערע. “לא מדירה לנאה”, נישט ווען ער וויל פון א שוואכערע חצר צו א שיינערע חצר, אדער פארקערט, אבער “מבית לבית באותה חצר”, איז א קלענערע טרחא, מעג מען יא.

“ומביאין כלים שאינן צורך המועד מבית האומן.” מ׳מעג, מ׳האט געלערנט אז מ׳טאר נישט שבת ברענגען, למשל, אויב מ׳האט שוין געענדיגט טון די ארבעט, טאר מען נישט טון שבת, דאס וועט אויסקוקן ווי מ׳ארבעט שבת. יום טוב מעג מען, “כגון כרים וכסתות”, בעטגעוואנט, אדער רשות, מעג מען טון אויף מועד. “אבל כלים שאינן צריכין”, אבער כלים וואס מ׳דארף נישט, “כגון מחרישה”, אן אקער-אייזן פון די לוטש פון די מענטש וואס ארבעט מיט אייזן, “או צמר מבית הצבע”, א פרישע צמר פון די פעינטער, צו מאכן קליידער, “אין מביאין”, טוט מען נישט, ווייל ס׳איז נישט דא דערין קיין צורך אין יום טוב. טאר מען אויך נישט עוסק זיין דערין און עס ברענגען.

דין אומן שמתיירא שיגנבו

“ואם היה מתיירא מהם שיגנבו”, וואס דעמאלטס איז דאך די הלכה אז מ׳מעג פארקויפן און קויפן יום טוב?

יא.

איז מ׳האט געלערנט אז אויך דער מענטש, דער קאסטומער, מעג. וואס זאל מען טון דעמאלטס? “נותן לו שכרו”, געבן די געלט, “ומניחן אצלו”, און לאזן דאס איבער דארט, ווייל דער היתר איז דאך נאר געווען אז ער זאל האבן וואס צו עסן. זאגט ער, דו מעגסט נישט היימנעמען וועגן דעם. אבער וואס אויב ער טראסט אים נישט, ער גייט עס כאפן? ער גייט עס מארגן געבן? ער ברענגט עס, ער מעג דאס נעמען ערגעץ אנדערש, “אבל לא הביאו לביתו כלל”, ער דארף עס לייגן אין עפעס א סטארעדזש, אין עפעס אן אנדערע פלאץ, ער טאר עס נישט אהיים ברענגען ביי אים אינדערהיים. זייער אן אינטערעסאנטע הלכה.

—

הלכה: מלאכה בערב יום טוב

אקעי, עד כאן הלכות מועד, הלכות חול המועד. יעצט קען מען לערנען א נייע הלכה פון מלאכה בערב יום טוב.

אסור, ס׳איז אסור, מ׳טאר נישט, ס׳איז צוגעבינדן.

יא?

יא.

איז מ׳טאר נישט טון מלאכות. זאגט דער רמב״ם אזוי: “אסור לעשות מלאכה בערבי ימים טובים מן המנחה ולמעלה כמו ערבי שבתות”. אזוי ווי ערב שבת האבן מיר אונז געלערנט אין שבת. ווי געדענקסטו זיי האבן געלערנט?

דאס האבן מיר געלערנט?

אינטערעסאנט, ס׳איז נישט געשטאנען ביי חצות, ס׳איז געשטאנען ביי מנחה למעלה. מן המנחה, מנחה איז נישט טייטש פון חצות.

אה, דא שטייט, אנטשולדיגט, מן המנחה למעלה איז אויך ביי שבת געשטאנען, אז דעמאלטס בלאזט מען די ערשטע תקיעה, א מענטש זאל אויפהערן ארבעטן. סאו מזמן מנחה, וואס דאס איז, ווייסטו, צוויי שעה נאך חצות, ערגעץ וואו נאכמיטאג, טאר מען נישט טון קיין מלאכות. דער רמב״ם זאגט נישט מן המנחה למעלה ווען דאס איז פונקטליך. אבער ער זאגט נישט א צייט, וואס טייטש מנחה? ס׳איז דא מנחה גדולה און מנחה קטנה, געדענקסט?

“וכל העושה מלאכה בהם אינו רואה סימן ברכה”. אה, ס׳שטייט נישט דא די ווארט לעולם, ס׳איז דא דרוקן ווי ס׳שטייט לעולם. ס׳האט נישט געלונגען די ארבעט. ס׳איז גרינגער, ווען ס׳שטייט נישט לעולם, מיינט די ארבעט וועט ער נישט האבן דערפון קיין נחת. פארוואס ארבעט דאס איז אויפ׳ן חשבון פון כבוד יום טוב?

וואס טוט מען פאר דעם מענטש?

ניין, “וגוערים בו”, מ׳שרייט אויף אים. “ומבטלין אותו על כרחו”, מ׳שרייט אויף אים. “אבל אין מכין אותו מכת מרדות”, ס׳איז נישט ממש אן איסור דרבנן אז מ׳זאל אים געבן מכת מרדות. “ואין שום אדם מנדהו”, איז עס זיכער אז מ׳לייגט אים נישט א נידוי.

חידוש: נידוי איז חמור׳ער ווי מכת מרדות

דאס הייסט, וויאזוי געדענקסטו מיר האבן געלערנט אז א תלמיד חכם געבט מען נישט קיין נידוי נאר מלכות? זעט מען אז וואס? אז נידוי איז א גרעסערע… זייער אינטערעסאנט. וואס איז דא ענדערש?

יא?

נידוי איז נישט קיין בושה, ס׳איז מער אזוי ווי א “סאושעל סענקשאן”, מ׳רעדט נישט מיט אים, “וואטעווער”. אינטערעסאנט.

—

הלכה: ערב פסח — חמור׳ער ווי אנדערע ערבי ימים טובים

זאגט דער רמב״ם, די הלכה איז אויף געווענליכע ימים טובים, שבועות און סוכות, ראש השנה וכדומה. אבער ערב פסח איז אנדערע הלכות. ערב פסח איז פון חצות. ערב פסח איז נישט ווי א מנחה, נאר ס׳איז פון חצות. “שהעושה בה מלאכה אחר חצות” טוט מען יא אלע עונשים, מ׳מאכט אפילו נידוי. “ואין צריך לומר שמכין אותו מכת מרדות אם לא נדהו”, אויב מ׳געבט אים נישט נידוי, לאמיר זאגן אז ער איז א תלמיד חכם, דעמאלטס טוט מען מכת מרדות.

פארוואס טאקע? פארוואס איז ערב פסח הארבער ווי אנדערע ימים טובים? “לפי שיום ארבעה עשר בניסן אינו כשאר ערבי ימים טובים, אשר יש בו חגיגה ושחיטת קרבן”, ס׳איז אליין א יום טוב. מ׳ברענגט קרבן חגיגה, מ׳ברענגט די קרבן פסח, די שחיטת קרבן. דאס הייסט, חגיגה קען מען אפשר עסן דעמאלטס, אבער די שחיטת קרבן פסח איז מען נאר שוחט, “ואינו נאכל אלא בלילה”. רייט? קרבן פסח איז אן אינטערעסאנטע קרבן וואס מ׳טאר נישט עסן בזמן שחיטתו, מ׳עסט עס נאר ביינאכט.

“ולפיכך יום ארבעה עשר אסור בעשיית מלאכה מדברי סופרים”, ס׳איז א געהעריגע איסור מדברי סופרים. אזויווי געזאגט, מכת מרדות מיינט אז ס׳איז אן איסור מדברי סופרים, ס׳איז נישט נאר א מנהג אדער עפעס. “כמו חולו של מועד”.

ערב פסח קל מחולו של מועד

זאגט אבער דער רמב״ם, “וקל מחולו של מועד”, ס׳איז נישט אזוי הארב ווי חול המועד, “ואין איסורו אלא מחציו ומעלה שהוא זמן השחיטה”. ווען ס׳וואלט געווען אזוי ווי חול המועד, וואלט מען דעם גאנצן טאג נישט געטארט. ס׳הייבט זיך אן די… ער קען זאגן אז פון חצות הייבט זיך אן א דין ווי חול המועד. אבער, ער זאגט עס פאר א “ריזן”. “אבל” — די איסור איז נאר פון חצות ומעלה.

ערב פסח לפני חצות — תלוי במנהג

דער מנהג איז אז דער איסור איז שוין צופרי, אבער דער חמץ איז יא תלוי במנהג, ווענדט זיך אין דער מנהג. ס׳איז דא די וואס האבן א מנהג, “מקום שנהגו לעשות” אז מ׳מעג יא טון מלאכות, “עושין”, “מקום שנהגו שלא לעשות אין עושין”. טייטש, דער איסור דרבנן איז קאטעגאריש, ער גייט ארויף אויף אלע שטעט, ס׳גייט נישט אן וואו דו וואוינסט. אבער דער מנהג האט שוין צוטון מיט למעשה. און דאס איז ערב פסח לפני חצות.

—

הלכה: שלש אומניות שמתחילין בערב פסח

זאגט דער רמ״א, אפילו “מקום שנהגו לעשות”, אפילו פלעצער וואו מען האט זיך יא נוהג געווען אז מען מעג טון מלאכות ערב פסח פאר חצות, אבער “לא יתחיל כתחילה לעשות מלאכה בארבעה עשר”, זאל מען נישט אנהייבן טון א נייע פראדזשעקט ערב פסח, “אפילו אם יכול לגמור קודם חצות”, אפילו אויב מען קען עס ענדיגן פאר חצות.

אלא, איז דא אין דעם א קולא, “אלא שלש אומניות בלבד הן שמתחילין”. ס׳איז יא דא דריי מיני אומניות וואס זענען וויכטיג, וואס זיי האבן די חכמים יא מתיר געווען אז “במקום שנהגו לעשות ועושין עד חצות”, פלעצער וואו מ׳פירט זיך יא צו טון מלאכות ביז חצות, מעג מען אפילו אנהייבן טון יענע טאג. ואלו הן, “החייטין”, שניידערס, “ספרים”, די מענטשן וואס טוען הערקאטס, שערערס, “וכובסין”, און וועשערס. ווייל דאס זענען זאכן וואס מ׳דארף האבן לכבוד יום טוב, האט מען מתיר געווען צו טון, צו אנהייבן מלאכה.

אבער “שאר אומניות, אם התחיל בהם קודם ארבעה עשר”, אויב ענדיגט מען צו א דזשאב וואס מ׳האט שוין אנגעהויבן פאר ערב פסח, מעג מען ענדיגן עד חצות. פארוואס? “שאין אנו צריכין לשאר אומניות לצורך הרגל”. אנדערע אומניות זענען נישט אזוי וויכטיג פאר יום טוב, האט מען נישט מתיר געווען אנצוהייבן.

—

הלכה: הולך ממקום למקום — מנהגי ערב פסח

וואס טוט זיך, מ׳האט דאך געשמועסט אז ס׳ווענדט זיך אין מנהג, וואס טוט זיך אז איינער קומט פון איין שטאט וואו דער מנהג איז אזוי צו א שטאט וואו דער מנהג איז אנדערש?

ממקום שעושין למקום שאין עושין

ס׳איז אזוי, “הולך ממקום שעושין למקום שאין עושין”, איז זיין מנהג איז ווי ער איז צוגעוואוינט אז מ׳מעג יא, איז “לא יעשה בישוב”, ער זאל נישט טון אין די שטאט, צווישן די עולם זאל ער נישט טון די ארבעט, “מפני המחלוקת”, ס׳וועט זיין נאך א מחלוקת. די מענטשן פון די שטאט זענען געווענליך זייער פראטעקטיוו אויף אונזערע מנהגים. ער קומט זיך דא, “אחד בא לגור” גייער, און ער פייפט אויף אונזערע מנהגים, וועט ווערן א מחלוקת, טאר ער נישט. “אבל עושה במדבר”, א פלאץ וואו ס׳ברענגט נישט קיין מחלוקת, און ער טוט עס אין א פלאץ וואו ס׳וואוינען נישט מענטשן, מעג מען יא טון.

חידוש: וואס מיינט “מלאכה” אין דעם קאנטעקסט

די פראגע איז, ער זאגט נישט וואס טוט זיך אינעווייניג אינדערהיים. טוט אויס אז דאס איז אויך אסור. אפשר מלאכה מיינט ארבעט, און ארבעט איז א זאך וואס איז אלעמאל פאבליק, ער גייט אין זיין דזשאב. ער רעדט נישט דא, די מלאכות וואס עס איז עשה ערב פסח, איך מיין נישט פון אלעס, לאמיר זיין קלאר, מלאכות מיינט אלע מלאכות, אפילו מקום שנהגו לו לעשות מלאכה, מיינט נישט אז מען צוט נישט אן קיין לעכט, אז מען קאכט נישט, אדער מען טוט נישט אפילו מלאכות טארן נישט שבת. ס׳מיינט אז מען גייט נישט צו די ארבעט, ס׳איז אן אנדערע סארט גדר. אבער דאס איז די טעת, דאס איז דא אזא סארט זאך וואס איז נישט מעגליך צו טון אינדערהיים. אלעס פליט אינדערהיים טוט מען עניוועיס. מ׳רעדט פון די ביידע אז ס׳זאל אפן זיין אומנעס ארבעט. וואס אונזער רופן ארבעט, נישט וואס הלכות שבת האט דער יום טוב רופט ארבעט.

ממקום שאין עושין למקום שעושין

ווייטער, והולך ממקום שאין עושה למקום שאין עושה לו, איינער קומט פון א פלאץ וואו מ׳פירט זיך נישט צו טון מלאכות, ער קומט צו א שטאט וואו מ׳פירט זיך יא צו מקיל זיין ביז חצות. לא יעשה, ער זאל אנהייבן זיין חומרא, אזוי ווי די משנה זאגט, נתן עליו חומרא מקום שיצא משם, חומרא מקום שעולך לשם. דאס מאכט מען אויף ביידע וועגן.

ואף על פי כן, לא ישראל בפניהם שהוא בטל מן היסרון, ער זאל נישט אין א דעמאנסטרעיטיווע וועג נישט טון, אזוי ווי זיצן אויפ׳ן מיטן גאס מיט זיין שטריינדל, ער ארבעט שוין נישט. אבער געווענליך, זאגט די גמרא, דאס איז נישט קיין פראבלעם, ווייל ס׳איז אסאך בטלנים. פונקט איינער ארבעט נישט… נישט טון א מלאכה איז נישט קיין סטעיטמענט, אבער אויב מאכט ער עס באופן א סטעיטמענט, א סטעיטמענט טאר מען נישט טון. די בייטע זאכן איז וועגן מחלוקת. לעולם לא ישנה אדם למחלוקת, א מענטש זאל נישט טון אנדערש ווי דער עולם ארום אים כדי נישט צו מאכן א מחלוקת.

דיגרעסיע: היינטיגע צייטן

וכן, מי שוין אמאל איז דא אמאל אין די צייטן ווען מענטשן האבן געקערט וועגן מנהגים. היינטיגע צייטן קען מען טון וואס מ׳וויל. כלל, איך האב נאך היינט נישט א חידוש.

ניין, ס׳איז נישט קיין מחלוקת.

ס׳איז נישט געקומען ביי די דרשה תשב״ו קעגן שנאת חינם. היינט איז אויך ווייניגער אפט דא א גאנצע מנהג העיר. יעדע שטאט איז צוזאמגעשטעלט פאר אלע מיני קהלות. און היינטיגע צייטן

דיגרעסיע: מנהג המקום אין היינטיגע צייטן

Speaker 1:

איין גוט. וכן, מי שדבר… זעסטו די אמאליגע צייטן ווען מענטשן האבן געקערט וועגן מנהגים. היינטיגע צייטן קען מען טון וואס מ׳וויל. כלל, איך האב נאך היינט נישט א חידוש. מען האט נישט קיין מחלוקת. נאר דו דאוונסט… נאר ווער האט געוואוסט מאכן א מחלוקת? ס׳איז נישט קומען ביי די דרשה תשעה באב קעגן שנאת חינם.

היינט איז אויך ווייניגער אפט דא א גאנצע מנהג העיר, אפשר ווייסט. און היינטיגע צייטן, דער דריטער מנהג, אנשטאט צו מאכן אז ס׳זאל נישט זיין… איך וויל דאס זאגן אן אינטערעסאנטע זאך. אמאל איז די צייטן א שטאט, פשט אז יעדער איינער וואס דו זעסט פירט זיך די זעלבע, דאס מאכט אז דער עולם זאל זיך מער זיין חבר׳ן, זיין ווייניגער מחלוקת.

היינטיגע צייטן, דער דריטער מנהג, אנשטאט צו מאכן ווייניגער מחלוקת, מאכט עס מער מחלוקת. ווייל פארוואס איז דא א באן געגן דריי שולן? פארוואס קען נישט יעדער איינער דאווענען צוזאמען אזוי ווי נארמאלע אידן? ווייל איך האב דאך א מנהג וואס מ׳דאווענט דוקא פרי, איך האב א מנהג וואס מ׳דאווענט דוקא שפעט, וואטעווער. מ׳קען זיך שטאב ווען די זעלבע שול, מ׳קען נישט אפילו נישט מאכן די זעלבע שול צוויי מנינים, ווייל דאס איז שוין… סאו מ׳מאכט מער פירוד צווישן אידן וועגן די דין ומנהג. פונקט פארקערט ווי די אריגינעלע דין פון א מנהג אז ס׳מאכט גלייך אלע, מאכט היינט די מנהג אנדערש יעדער, און צריך יגן גדול.

יא, אקעי. האסטו אן ערנסטע הערה?

Speaker 2:

שמעון הערוך, אבער ס׳גע׳האנדל׳עט פון איינעם, פארשטייט זיך.

Speaker 1:

דאס איז אן אינטערעסאנטע זאך. דאס הייסט, מ׳דארף וויסן, דו זאגסט אז היינט איז נישט דא קיין שטאט, ס׳איז אין שטאט, אין יעדע שטאט איז דא די אלע מיני ווירטועל שטעט, יעדער איינער האלט זיך, ער גייט מיט אן אנדערע היט. וואס איז א מין זאך איז דאס?

יא, איך האב געזען חסידים זענען ברוגז, מ׳קומט א לעיקוואוד, די לעיקוואוד ראש ישיבה האט נישט געלאזט קיין מיט א שטריימל. גערעכט איז ער, איך פארשטיי נישט, דו קומסט דא און דו גייסט מיט אן אנדערע לבוש ווי יעדער. ס׳איז דאך אזוי ווי, נאר אזא משנה אז דו זאלסט נישט דאס טון. אה, איך בין א פרומער, איך גיי מיט מיין מנהג. איך זאג, ס׳איז נישט קיין חומרא, ס׳איז נישט קיין איסור, ס׳איז סתם א… אבער ס׳איז דא אזא דין.

און לא ישנה מפני המחלוקת. א מענטש באלאנגט באמת, ער איז אלע זענען א מענטש וואס ער קען נישט פון זיין חסידות. סאו דאס איז לא ישנה גודי, דאס איז סתם אזא יתרות. א יתרותא זאגט די נאמען צו מאכן אזא סטשויש. ס׳איז דא אזא עקספעקטעישן.

ביי דער וועל איז ס׳איז נישט אמת, אונז לעבן נישט, אונז זענען צוגעוואוינט צו לעבן אין א דרייטע פירוד צווישן די אידן. ס׳איז נישט גענוג אז מיר זענען צו קריגט מיט אלע גוים, זיי אלע האלטן אז זיי מאכן דזשענעסייד און אזוי ווייטער. מ׳טאר זיך נישט פשט דאך צו זיין מיט א צווייטע חתן. ס׳איז נישט קיין נארמאלע זאך.

און דו זאגסט אז ס׳איז א נארמאלע זאך, אז איך גיי אנדערש. יעדער איינער קומט פון בית המדרש, יעדער איינער זעט, דו גייסט אן אנדערע לבוש, דו ביסט בעסער, דו ביסט אנדערש פון זיי, ער גייט אהער, דו גייסט א שטריימל, אדער פארקערט. דאס איז א מחלוקת. ס׳איז דא א דין, לא ישנה מפני המחלוקת. דו קומסט אין א שטאט וואס יעדער איינער טוט אזוי, שטעל דיך צו, ס׳איז דא מנהג המקום. ס׳איז אזוי די הלכה. ס׳איז נישט דא.

חניית פאר דיר, ס׳איז נישט דא. דו ווייסט וואס איך ווייס? אז בניסיון מסירות הלבים. און מיר זעען אין די גמרא, די גרעסטע זאך איז, מ׳האט געארבעט געאסר׳ט שמן גוים און יין עכו״ם און אלעס, פאר אלעמאל זיי זאלן נישט קומען חתונה האבן מיט זיין טאכטער. דאס איז די גרעסטע פירוד.

איך זאג דיר אז די ווייסע זאקן אידן האבן קיינמאל נישט חתונה מיט די שפלאטעטע אידן, מיט די קראכעטע אידן, אדער מיט די קל וחובים און מיט די קורצע רעקל אידן. זאגסטו מיר אז ס׳איז נישט קיין מחלוקת, ס׳איז טלורעליזם? ס׳איז די אפעזיט פון טלורעליזם, יעדער האלט זיך עקסטער, עד כדי כך האט מען נישט חתונה מיט יענעמ׳ס טעכטער.

אקעי, און דאס איז א גרויסיגע איסור, א איסור דאורייתא פון מאכן מחלוקת, און ס׳איז זיכער קעגן די משנה פון מנהיג, און מ׳מאכט אלעס פארקערט. יעדע זאך נעמט מען נאר די רייס. שוין, אן קיין דרשות שטותים פון פאליטיק.

דיון: די הלכה ווען איינער גייט פון איין פלאץ צום אנדערן

Speaker 1:

דא רעדט מען אזוי, וואס טוט זיך? איינער איז געגאנגען פון איין פלאץ צו די אנדערע און ער פלאנט מיר צוריקצוגיין. די אלע גאנצע הלכה לכאורה. דאס הייסט, לכאורה איז פשוט אז אויב ער קומט און מופט אין די שטאט, איז ער דער מקום, דאס איז זיין מקום. ער איז נישט קיין… די גאנצע הלכה איז נאר ווען דעתא לחמור. והוא…

Speaker 2:

ניין, פארקערט, זאגסטו אזוי, אז ווען ער קומט דא, דעמאלטס דארף ער אננעמען לכל הפחות ברבים די נייע שטאט. אבער אויב גייט ער צוריק, דעמאלטס איז ער נאר דא א ווערטער.

Speaker 1:

ניין, ניין, והוא… ניין, די זעלבע זאך, והוא… און די זעלבע זאך, דער חומרא מקום איז דאך נאך נאר געווען ווען ער איז מתראה.

אקעי, עד כאן די הלכה פון מנהג.

הלכות ערב פסח — מלאכות מותרות

Speaker 1:

יעצט קען מען נאך איין זאך, ערב פסח בעצם. דאס הייסט, הגם אז ערב פסח איז אסור מדרבנן צו טון מלאכה, איז דא געוויסע זאכן וואס מ׳טאר יא טון.

יא, מוליכין ומביאין כלים מבית האומן והבאת רחל חצות. אף ישענן חצות, מיר האבן געלערנט פריער אז ווען מ׳טאר נישט טון מלאכה טאר מען אויך נישט אויפפיקן זאכן מבית האומן אין נאר געוויסע פעלער, אבער והבאת רחל חצות מעג מען יא.

וגורפין זבל מתחת רגלי בהמה, מצינוות לאשפה, דאס האבן מיר שוין געלערנט אז מ׳מעג טון חול המועד מעג מען אויך טון והבאת רחל חצות, ומשיבין שובכין לתרנגולים. מאכן שובכים, פלאץ וואו די תרנגולים זאלן לייגן זייערע נעסט.

הלכה ו: תרנגולת שישבה על הביצה

Speaker 1:

“ו. תרנגולת שישבה שלשה ימים על הביצה ומתה, משיבין אחרת תחתיה בארבעה עשר”. ס׳טייטש, די תרנגולת דארף זיצן לאנג אויף די ביצה אז ס׳זאל געשען א נייע קינד, און די תרנגולת איז געשטארבן. מעג מען נעמען אן אנדערע תרנגולת זאל זיצן אויף די ביצה כדי שלא יפסדו הביצים. דאס מעג מען אויך טון וועגן הפסד.

“אבל במועד אין משיבין”. יום טוב אליין וואלט מען נישט געטארט. פארוואס וואלט מען נישט געטארט? יום טוב איז דאך א דבר האבד. זעט אויס אז ס׳איז נישט אזא דבר האבד, איך ווייס נישט וואס צו זאגן. ס׳איז דא א לעוועל, ערב יום טוב, ערב פסח, מעג מען, און דאס נישט, נישט וואס צו זאגן.

ער רעדט באופן ווען ס׳איז נישט קיין הפסד, איך ווייס, ווען די ביצים זענען שוין עניוועי קאליע, איך ווייס נישט.

“אבל אם ברחה במועד מחזירין אותה”. צוריקלייגן די זעלבע תרנגולת, זעט אויס אז דאס איז שוין גרינגער. לייגן א נייע תרנגולת איז שוין א גאנצע פראדזשעקט, אבער צוריקשטעלן די טראבלד תרנגולת צוריק צו ווי זי איז געווען, דאס מעג מען יא טון במועד.

סיום

Speaker 1:

און מיט דעם האבן מיר געענדיגט הלכות שבת ויום טוב, בריך רחמנא דסייען.