סיכום השיעור 📋
סיכום פון שיעור אויף רמב״ם הלכות שבת פרק י״ז
—
הקדמה: מבנה הרמב״ם לעומת מבנה הגמרא
דער רמב״ם׳ס ווערטער: דער רמב״ם לייגט אריין אלע הלכות תיקוני מחיצות/מבואות אין הלכות שבת (פרק י״ז), בעת אין הלכות עירובין בלייבן נאר עירוב חצרות, שיתופי מבואות, עירוב תחומין.
פשט: אין גמרא זענען ביידע נושאים — תיקוני מבואות/מחיצות און עירוב חצרות/שיתופי מבואות — פארמישט אין מסכת עירובין. דער רמב״ם האט אנדערש צעטיילט: הלכות תיקוני מחיצות (לחי, קורה, צורת הפתח) זענען א המשך פון הלכות הוצאה, דעריבער געהערן זיי אין הלכות שבת. הלכות עירובין באהאנדלען נאר דעם מעכאניזם פון פת/אוכל וואס מאכט מענטשן שותפים.
חידושים:
– דער רמב״ם גייט טעאָרעטיש/לאָגיש, בעת די גמרא גייט פּראַקטיש — ווייל א מבוי דארף סיי לחי/קורה סיי שיתוף, האט די גמרא ביידע אין איין מסכת.
– דער ווארט “עירוב” מיינט בעצם נאר ווען מען נוצט א פת צו מאכן א סטעיטמענט — אז אלע מענטשן זענען שותפים (עירוב חצרות), אדער אז מען האט אנגעהויבן קאכן (עירוב תבשילין), אדער אז מען האט א דירה דארט (עירוב תחומין). וואס מיר רופן “מאכן אן עירוב” (לייגן א לחי/קורה/צורת הפתח) איז א שם המושאל — נישט דער אמת׳ער באדייט. די גמרא האט נישט מקפיד געווען אויף דעם חילוק, אבער דער רמב״ם יא.
—
כלל: רשויות שבת האבן נישט צו טון מיט בעלות
פשט: דער עיקר כלל איז אז הלכות רשות היחיד/רשות הרבים האבן גארנישט צו טון מיט חושן משפט — נישט מיט בעלות, נישט מיט וועמען עס באלאנגט. עס האט נאר צו טון מיט מחיצות — דער פיזישער מציאות.
חידושים:
– דער איינציגער ענין וואס האט יא צו טון מיט שימוש/בעלות איז הלכות עירובין (עירוב חצרות, שיתופי מבואות) — ווען צוויי מענטשן טיילן א מבוי, דארפן זיי מאכן א שיתוף, ווייל איינעמ׳ס רשות איז מבטל דעם צווייטנ׳ס. דאס איז אבער א דין דרבנן.
– ביי רשות הרבים איז דאך יא פאראן א תנאי פון “רבים בוקעין בו” — אז מענטשן דארפן זיך דרייען דארט. דאס איז א חריגה פון דעם כלל. למשל, “בין העמודים” — א פלאץ וואס געהערט פאר די רבים מיט די זעלבע מחיצות, אבער ווייל די רבים דרייען זיך נישט דארט, איז עס א כרמלית און נישט רשות הרבים. אבער ביי מבוי שטייט נישט דער תנאי פון ווער דרייט זיך דארט — דער עיקר לויט דעם רמב״ם איז ווייל עס איז פארמאכט מיט מחיצות.
—
תוכן פרק י״ז — כללי
דער פרק לערנט וועגן פלעצער וואס מעיקר הדין זענען רשות היחיד, אבער ווייל זיי זענען אפן צו רשות הרבים, האבן חכמים גוזר אז מ׳דארף נאך א תיקון/היכר — א קלארקייט פאר מענטשן אז דא ענדיגט זיך רשות הרבים און דא הייבט זיך אן רשות היחיד. דאס שליסט איין: מבוי, ארום א באר (בור), און אנדערע פלעצער. דער פרק איז זייער לאנג — 36 הלכות, אפשר דער לענגסטער פרק אין ש״ס.
—
הלכה א — מבוי סתום: כיצד מתירין
דער רמב״ם: “מבוי שיש לו שלוש כותלים… כיצד מתירין מבוי הסתום? עושה לו ברוח הרביעית לחי אחד אדער קורה, ודיו… חשוב עושה קורה או לחי כאילו סתום רוח רביעית, ויהיה רשות היחיד. שהדין תורה בשלש מחיצות בלבד מטלטלין, און די רוח רביעית איז נאר מדרבנן. והואיל והיא מדרבנן, לפיכך די לו בלחי או בקורה.”
פשט: א מבוי סתום (cul-de-sac) — פארמאכט פון דריי זייטן, אפן פון איין זייט. מדאורייתא איז דריי מחיצות גענוג פאר רשות היחיד. די חכמים האבן מחמיר געווען אויף די פערטע זייט, אבער ווייל עס איז נאר מדרבנן, איז גענוג א לחי אדער קורה אלס היכר.
חידושים:
– דער רמב״ם ערקלערט דעם טעם פון דער קולא: ווייל דער חיוב פון דער פערטער זייט איז נאר מדברי סופרים, האבן חכמים נישט מחמיר געווען אז מ׳דארף א גאנצע וואנט.
—
הלכה — מבוי מפולש: כיצד מתירין
דער רמב״ם: א מבוי מפולש — אפן פון ביידע זייטן, “והעם נכנסים בזו ויוצאים בזו” — פון איין זייט דארף מען א צורת הפתח, און פון דער אנדערער זייט (וואס איז שוין געווארן ווי מבוי סתום) גענוגט א לחי אדער קורה.
פשט: א מבוי מפולש דארף א שטערקערע היכר ווייל ס׳איז מער אפן. א מבוי סתום זעט מער אויס ווי א רשות היחיד ווייל עס איז מער ארומגענומען.
—
הלכה — מבוי עקום (נישט סתום, נישט מפולש)
דער רמב״ם: ווען א מבוי דרייט זיך — מ׳זעט א וואנט ביים אריינקוקן, אבער למעשה איז עס אפן — איז דער דין כעין מפולש.
פשט: מ׳קוקט אויף די מציאות אז מענטשן קענען אדורכגיין, נישט אויף דעם ווי עס קוקט אויס פון דרויסן.
—
הלכה — מבוי מיט א מדרון (גבוה/נמוך פון רשות הרבים)
דער רמב״ם: “מבוי שהוא גבוה מתוכו אבער במדרון לרשות הרבים, אדער פארקערט — אז מ׳דארף ארויף/אראפ גיין פון רשות הרבים צום מבוי — אין צריך לא לחי ולא קורה, שהרי מובדל הוא מרשות הרבים.”
פשט: דער מדרון אליין שיידט אפ דעם מבוי פון רשות הרבים, און מ׳דארף קיין נוספ׳דיגע היכר.
חידושים — מחלוקת רמב״ם און ראב״ד וועגן שיעור המדרון:
– דער ראב״ד זאגט אז דער מדרון דארף זיין מתלקט עשרה מתוך ארבע — אין משך פון 4 אמות דארף עס ארויפגיין 10 טפחים — וואס איז דער שיעור פון א מחיצה ממש (ווי א תל המתלקט). דער ראב״ד לערנט אז דער מדרון פונקציאנירט ווי א מחיצה.
– דער רמב״ם ברענגט קיין שיעור פאר דעם מדרון. דאס משמע אז לויט דעם רמב״ם איז דער מדרון נישט א מחיצה ממש, נאר א היכר — א סימן אז דא הייבט זיך אן א נייע רשות — און דעריבער דארף עס נישט זיין אזוי סטיפ/הויך. דער רמב״ם שרייבט “מובדל” — ס׳איז מער א נושא פון היכר ווי א פיזישע מחיצה.
– נפקא מינה צווישן רמב״ם און ראב״ד: אויב דער מדרון איז אינעווייניג אין מבוי (נישט ביים אריינגאנג): לויט דעם רמב״ם (היכר) מעג מען טראגן אויף דעם מדרון אליין און פון אנהייב מבוי ביז דעם מדרון. לויט דעם ראב״ד (מחיצה) מעג מען נאר טראגן פון דעם מדרון און ווייטער אריין, ווייל דער מדרון איז א מחיצה ממש, און דער טייל פאר דעם מדרון איז נאך נישט רשות היחיד.
—
הלכה — מבוי שצד אחד כולו לים וצד אחד כולו לאשפה של רבים
דער רמב״ם: א מבוי וואס האט אויף איין זייט א ים און אויף דער אנדערער זייט אן אשפה של רבים, דארף מען גארנישט צולייגן (קיין לחי וקורה).
פשט: דאס זענען דוגמאות פון מבואות וואס דארפן נישט קיין לחי וקורה ווייל זיי האבן שוין “ביי נייטשער” זאכן וואס שיידן זיי אפ פון רשות הרבים.
חידושים:
– אשפה של רבים vs. אשפה סתם: מ׳רעדט נישט פון אפאר בעגס וואס איינער לייגט אראפ ביי דער אריינגאנג (וואס מארגן נעמט מען אוועק), נאר פון א באשטימטע פלאץ וואו אלע ווייסן אז דארט לייגט מען גארבעדזש פאר לאנגע יארן — “אשפה של רבים אין עושין לספנות.” דאס איז סטאביל גענוג צו רעכענען ווי א מחיצה/היכר.
– וואו ליגט די אשפה? נישט אויף דער טיר פון מבוי אליין, נאר צווישן דער גרויסער רשות הרבים און דער מבוי-פלאץ. ס׳איז נאך אלץ דא גענוג פלאץ אדורכצוגיין, אבער די אשפה טיילט אפ. אינמיטן א גרויסע רשות הרבים וואלט מען נישט געלייגט קיין אשפה — ס׳ליגט דארט ווייל דא האט זיך שוין געענדיגט די רשות הרבים.
– ים: א קליינע פארל (puddle) איז נישט גענוג, ווייל אין ווינטער איז אלעס נאס. אבער א ממש׳דיגער ים — מ׳האט נישט מורא “שמא יעלה הים סרטון” (אז דער ים וועט אויסגעטריקנט ווערן).
– [דיגרעסיע: לחי וקורה ווי ארכיטעקטורישע עלעמענטן] לחי און קורה זענען נישט א חידוש פון מסכת עירובין אליין — מסכת עירובין ניצט עס. אין ארכיטעקטור (אמאל און היינט) איז נארמאל צו מאכן א היכר צווישן צוויי שטחים דורך א קליינע דיזיין שטיקל, אנדערע קאלער, א צורת הפתח. ס׳איז דא מענטשן וואס האבן אין זייער ליווינג רום א צורת הפתח צווישן דיינינג רום און ליווינג רום — דאס מאכט טאקע פילן אז דא איז א באזונדער צימער.
—
הלכה ט — מבוי מפולש לרחבה של רבים
דער רמב״ם: “מבוי מפולש שהיה כולו לאמצע רחבה של רבים — אם לא היו מכוונים כנגד פתח הרחבה, הרי זה כסתום, ואינו צריך מצד הרחבה כלום. אבל אם היו כולו לצדדי הרחבה — דארף מען עס אנקוקן ווי א מבוי מפולש.”
פשט: ווען א מבוי ענדיגט זיך אינמיטן פון א רחבה של רבים (א פלאץ ארומגענומען מיט מחיצות וואו מענטשן דרייען זיך, מיט א דין רשות היחיד): אויב דער מבוי איז נישט אקעגן איבער דעם פתח פון די רחבה — רעכנט זיך ווי סתום. אויב דער מבוי איז ביי די צדדים פון די רחבה — רעכנט זיך ווי מפולש לרשות הרבים.
חידושים:
– פארוואס מאכט “צדדי הרחבה” א חילוק? ווען דער מבוי ענדיגט זיך אינמיטן פון די רחבה, זענען דא ווענט פון די רחבה אויף ביידע זייטן — דאס מאכט א היכר אז מ׳גייט אריין אין א נייע שטח (ווענט אויף צוויי זייטן ווייזן אז ס׳איז אן עקסטרע רום). אבער ווען ס׳איז ביי די זייט, איז די רחבה פשוט א המשך פון דער וואנט פון מבוי — קיין חילוק, מ׳פארט פשוט ווייטער.
– רחבה של יחיד — חומרא: ביי א רחבה של יחיד איז מען מחמיר אפילו ווען דער מבוי ענדיגט זיך אינמיטן (נישט קעגן דעם פתח). פארוואס? “פעמים בונה מצד אחד ונמצא כולו לצדדה של רחבה” — א יחיד קען בויען א הויז/שטרוקטור, און דאן וועט אויסקומען אז דער מבוי פירט גלייך צו רשות הרבים. דאס איז א גזירה לגזירה.
– יחידים vs. רבים — סטאביליטעט: רבים זענען סטאביל — ס׳איז דא מניעות, זיי בויען נישט אזוי שנעל. אבער א יחיד קען מארגן אוועקנעמען אן אשפה, צובויען א הויז — ס׳איז נישט סטאביל.
– וויכטיגער חילוק: מ׳קוקט נישט אויף וועלכע רשות דער מבוי איז אפן צו (ביי רחבה של יחיד איז דער מבוי בסך הכל אפן צו א רשות היחיד!), נאר ווי ווייט ס׳איז פון רשות הרבים.
– יחיד/רבים ≠ רשות היחיד/רשות הרבים: די רחבה איז אלעמאל א רשות היחיד (סיי של יחיד סיי של רבים). דער חילוק יחיד/רבים איז נאר וועגן סטאביליטעט פון דער מציאות, נישט וועגן דינים פון רשויות.
—
הלכה — תנאי מבוי: בתים וחצרות פתוחות לתוכו, אורך, ארכו יתר על רחבו
דער רמב״ם: א מבוי ווערט מותר מיט א לחי אדער קורה נאר ווען “בתים וחצרות פתוחות לתוכו,” “ארכו מארבע אמות ולמעלה,” “ויהא ארכו יתר על רחבו.”
פשט: דריי תנאים פאר א מבוי: (1) בתים וחצרות פתוחות לתוכו, (2) מינימום ד׳ אמות לענג, (3) ארכו יתר על רחבו.
חידושים:
– “בתים וחצרות” מיינט נישט אז הייזער דארפן דירעקט אפן זיין צום מבוי — עס דארף זיין חצרות וואס עפענען זיך צום מבוי, און אין יעדע חצר דארף זיין כאטש צוויי הייזער.
– חילוק צווישן חצר און מבוי: א חצר איז א פלאץ וואו מ׳נוצט (שימוש ארום דעם הויז), און א מבוי איז א פלאץ וואו מ׳גייט (דורכגאנג). א חצר וואס איז אפן צו אנדערע חצרות איז אליין שוין א מבוי.
—
הלכה — חצר שארכו כרחבו: דין חצר, נישט מבוי
דער רמב״ם: “מבוי שארכו כרחבו אין לו דין מבוי אלא דין חצר.” א חצר ווערט מותר נישט מיט איין לחי/קורה, נאר מיט “שני לחיין משני רוחותיו” אדער “פס רחב ארבעה [טפחים].”
פשט: א מבוי איז גרינגער — גענוג איין לחי אדער קורה. א חצר איז שטרענגער — צוויי לחיין אדער א פס פון ד״ט.
חידושים:
– קען א חצר באקומען א דין מבוי? יא — אויב א חצר האט ארכו יתר על רחבו, קען ער באקומען דין מבוי.
– א מבוי וואס איז א מבוי (מצד עצמו) דארף אלע תנאים אינקלוסיוו בתים וחצרות. אבער א חצר וואס האט צורת מבוי (ארכו יתר על רחבו) דארף נישט דעם תנאי פון בתים וחצרות פתוחות לתוכו — ווייל דאס איז אומפאסיבל פאר א חצר. ער דארף נאר די אנדערע תנאים (ד׳ אמות, ארכו יתר על רחבו). דער סברא: א חצר איז שוין א מקום שימוש מיט בתים — ער דארף נישט נאך חצרות פתוחות לו.
—
הלכה — מבוי שאין בו בתים וחצרות פתוחות לתוכו
דער רמב״ם: “מבוי שאין בו בתים וחצרות פתוחים לתוכו… ניתר בשני לחיין או פס רחב ד׳.”
פשט: א מבוי אן בתים וחצרות באקומט דין חצר (שטרענגער).
חידושים: “מבוי” איז א נאמען וואס מענטשן רופן אזא פלאץ, אבער הלכתית האט ער נישט דין מבוי — ער באקומט דין חצר.
—
הלכה — מבוי שאין ברחבו שלשה טפחים
דער רמב״ם: א מבוי וואס איז נישט ברייט דריי טפחים דארף נישט קיין לחי און נישט קיין קורה, “שכל פחות משלשה הרי הוא כלבוד.”
חידושים:
– ווי איז דאס שייך במציאות — ווי קען א מענטש גיין אין א מבוי וואס איז שמאלער ווי דריי טפחים? אין הינטן פון הייזער און חצרות קען זיין א זייער שמאלע דורכגאנג (צ.ב. פאר אויסגיסן וואסער, אדער פענסטערס). דאס איז טעכניש א “מבוי” ווייל בתים וחצרות זענען פתוחים צו אים, אבער ס׳איז אזוי שמאל אז לבוד מאכט עס ווי פארמאכט — ס׳איז נישט קיין פתח בכלל, נאר א לאך.
– “דריי טפחים” קען אויך זיין א למדנ׳ישע שיעור, נישט נאר א פראקטישע.
—
הלכה מ״ט — קורה לעומת לחי: היכר vs. מחיצה
דער רמב״ם: “מפני מה הוצרך שיעור בקורה? אף על פי שמותר לטלטל בכולו כרשות היחיד… הזורק מתוכה לרשות הרבים או מרשות הרבים לתוכה פטור, מפני שהקורה משום היכר עשויה. אבל המכשירה בלחי… חייב, שהלחי הרי הוא כמחיצה ברוח רביעית.”
פשט: א קורה מאכט נישט דעם מבוי פאר אן עכטע רשות היחיד — ס׳איז בלויז א “היכר” (סימן), דערפאר איז א זורק מרשות הרבים לתוכה פטור. אבער א לחי ווערט אנגעקוקט ווי א מחיצה ברוח רביעית, און דערפאר איז א זורק לתוכה חייב.
חידושים:
1. סתירה אין רמב״ם — דריי מחיצות: דער רמב״ם האט פריער געזאגט אז א מבוי מיט דריי מחיצות איז “מדין תורה בשלוש מחיצות בלבד מותר לטלטל” — כלומר ס׳איז בעצם א רשות היחיד מדאורייתא, נאר “מדברי סופרים אין מורין כן לרבים”. אויב אזוי, זאל דאך שוין אן א לחי/קורה זיין אסור מדאורייתא צו טראגן פון דארט צו רשות הרבים! אבער אין הלכה מ״ט זעט מען אז פאר דער קורה/לחי האט עס נישט געהאט דין רשות היחיד לענין זורק. דאס איז א קלארע סתירה.
2. דער ראב״ד׳ס קשיא: דער ראב״ד פרעגט: א הומלסה קטנה מיט גיפופין — דריי דפנות בקלוע — איז דאך דריי מחיצות, וואס איז דאורייתא א רשות היחיד. וויאזוי קען דער רמב״ם זאגן פטור?
3. תירוץ (דחוק) — דריי מחיצות איז בעצם א כרמלית: דער איינציגער וועג צו מאכן דעם רמב״ם ארבעטן איז צו זאגן אז ווען דער רמב״ם האט געזאגט “רשות היחיד” מיט דריי מחיצות, האט ער נישט געמיינט אן עכטע רשות היחיד, נאר א כרמלית. די חכמים זענען מקיל געווען אז אויף אזא כרמלית קען מען לייגן א היכר (קורה) און דאן מעג מען מטלטל זיין אינעווייניג. אבער ס׳בלייבט א כרמלית, נישט א רשות היחיד גמורה. דאס איז זייער דחוק, אבער דאס איז “די בעסטע וואס מ׳קען מאכן.”
4. חילוק לחי vs. קורה — צוויי פונדאמענטאל אנדערע מעכאניזמען: א קורה מאכט בלויז א היכר. א לחי מאכט א מחיצה ברוח רביעית — ס׳קריעייט ממש א רשות היחיד.
5. נפקא מינה פון לחי מדאורייתא: דריי ווענט מיט א לחי איז מדאורייתא א רשות היחיד, אבער דריי ווענט אן א לחי איז בלויז א כרמלית.
—
הלכה — הכשר רשות הרבים מיט דלתות
דער רמב״ם: “כיצד מכשירין… עושה דלתות מכאן ודלתות מכאן… ואחר כך יחשב בניין רשות היחיד. ואין צריך לנעול הדלתות, אבל צריך שיהיו ראויות לינעל… אבל צורת הפתח או לחי וקורה אינן מועילות בהכשר רשות הרבים.”
פשט: א רשות הרבים וואס האט צוויי ווענט (ווי א שמאלע גאס וואו רבים עוברים) קען מען מאכן פאר א רשות היחיד דורך דלתות אויף ביידע זייטן. מ׳דארף נישט צושפארן די טירן, אבער זיי מוזן זיין ראוי צוצושפארן. צורת הפתח, לחי, אדער קורה העלפן נישט פאר רשות הרבים.
חידושים:
1. חילוק צווישן מבוי מפולש און רשות הרבים: א מבוי מפולש איז אפן צו רשות הרבים אבער איז נישט א חלק דערפון — מענטשן וואוינען דארט, ס׳איז א פלאץ מיט א שימוש. א רשות הרבים ממש (ווי אן עוועניו) איז א פלאץ וואו קיינער וואוינט נישט, ס׳איז עם עוברים בו. דערפאר ברויכט מען שטארקערע מעשים (דלתות).
2. פארוואס צורת הפתח העלפט נישט פאר רשות הרבים: א רשות הרבים ברויכט מער ווי א היכר — מ׳דארף א ממשות׳דיגע מחיצה. דלתות וואס מ׳קען צושפארן זענען א סטעיטמענט אז דער פלאץ איז נישט הפקר — ווען דו שפארסט צו, האסטו ממש געמאכט א הויז. צורת הפתח האט נישט דעם כח — ס׳איז בלויז א צורה, נישט א סטעיטמענט פון בעלות. צורת הפתח מאכט א חילוק צווישן צוויי שטחים — עס באצייכנט א “דארוועי.” אבער אין א רשות הרבים דארף מען נישט בלויז באצייכענען א נייע פלאץ, מען דארף בויען א רשות.
3. ראיה: אפילו א ריזיגע אפענע הענגער פון אן עירפלעין אדער א גרויסע בית המדרש ווערט נישט רשות הרבים ווייל עס האט געהעריגע מחיצות — דער חסרון פון רשות הרבים איז דוקא ווייל עס פעלט אמת׳דיגע מחיצות.
4. “ראוי לנעול” — דער מהות: “איך לאז דיך גיין ווי לאנג איך וויל” — דער בעלים האט די פאוער צו קאנטראלירן. פארגליכן מיט א שטאט וואס באלאנגט צו די רבים, נאר די רבים פירן זיך אז ביינאכט פארמאכן זיי זייער טיר.
5. פראקטישע אפליקאציע — וויליאמסבורג כדוגמא: א סטריט (וואו הייזער זענען קאנעקטעד אויף ביידע זייטן) איז ווי א מבוי מפולש — גענוג מיט לחי וקורה. אבער אן עוועניו ווי בעדפארד עוועניו (א מעידזשער הייוועי מיט טויזנטער קארס) איז א רשות הרבים — דארף מען ממש דלתות וואס זענען ראוי לינעל.
6. שיעור ט״ז אמה: רשות הרבים איז ביז ט״ז אמה ברייט, און א מבוי קען נאר הייסן א מבוי אויב ס׳איז נישט ברייטער ווי ט״ז אמה. דער רמב״ם רעדט פון דרכים ופלטיות וואס זענען ט״ז אמה ברייט — א דרך (וועג). א פלאץ וואס איז נישט א דרך דארף נישט דוקא ט״ז אמה.
7. [דיגרעסיע: עירוב אין גרויסע שטעט]: דער מנהג איז אז אפילו אין א רשות הרבים לכאורה מאכט מען צורת הפתח, נישט דלתות. דאס איז שווער לויט דעם רמב״ם. דער גרויסער וויכוח איז אויב אונזערע שטעט האבן בכלל א דין רשות הרבים. אין אייראפעאישע שטעט איז די מארק-פלאץ ארומגענומען מיט בנינים פון אלע זייטן — א ריזיגע רחבה. די פוסקים פון יענע שטעט האבן געזאגט אז עס איז נישט רשות הרבים, ווייל טעכניש זענען די טירן קליין און עס איז דלתות נעולות.
8. [דיגרעסיע: עירוב אין וויליאמסבורג]: יארן לאנג האט מען געטראגן מיט א קליינעם עירוב (אויף ראדני סטריט), ווייל מען האט געדארפט אריינטראגן פרענטשעס פאר דעם רבי׳נס טיש. ווען מען האט געמאכט אן עירוב איבער גאנץ וויליאמסבורג, איז געווארן א גרויסע מהומה. מען האט געטענה׳ט: אויב מען מוז חושש זיין פאר רשות הרבים, איז דאך אויך דער קליינער געסל אפן צו רשות הרבים. דערויף האט מען איינמאל אויפגעשטעלט ריזיגע דלתות אויף רעדלעך וואס זענען ראוי צו צושפארן — כאטש זעכציג יאר האט מען געטראגן אן דעם.
—
הלכה — טלטול תחת הקורה ובין הלחיים
דער רמב״ם: מ׳מעג מטלטל זיין תחת הקורה ובין הלחיים. “אבל אם היה סמוך לכרמלית — אסור לטלטל תחת הקורה בלא לחי אחר.”
פשט: דער פלאץ אונטער דער קורה אדער ביי דער לחי איז שוין חלק פון דער מבוי. אבער ווען דער מבוי איז סמוך צו א כרמלית (נישט רשות הרבים), דארף מען נאך א לחי אינעווייניג.
חידושים — דער יסוד: מצא מין את מינו וניעור:
– ווען דער מבוי איז סמוך צו רשות הרבים, זענען די צוויי זייטן פון דער לחי שוין פון נאטור אנדערש (כרמלית vs. רשות הרבים) — די לחי דארף בלויז באצייכענען דעם חילוק וואס עקזיסטירט שוין.
– אבער ווען ביידע זייטן זענען כרמלית (ווייל לויט דעם רמב״ם איז א מבוי מדאורייתא א כרמלית), דארף די לחי מחדש זיין א גאנצע נייע חלוקה — און דערפאר איז עס נישט גענוג, מען דארף נאך א לחי.
– דאס איז דער טייטש פון “מצא מינו את מינו וניעור”: עס איז שווערער צו צוטיילן צוויי זאכן וואס זענען ענליך ווי צוויי זאכן וואס זענען שוין פון זיך אנדערש.
– דער ראב״ד׳ס שוועריגקייט מיט חוזר וניעור: דער ראב״ד האט פריער פארשטאנען אז אינעווייניג פון מבוי איז אייביג א רשות היחיד (נישט קיין כרמלית). דעריבער האט ער נישט פארשטאנען דעם רמב״ם׳ס ענין פון “חוזר וניעור” — ווייל חוזר וניעור איז נאר רעלעוואנט אויב אינעווייניג איז א כרמלית.
– דיון וועגן לחי vs. קורה אין קאנטעקסט פון מוציא מין שאינו מינו: ביי א לחי — וואו דער מבוי איז שוין רשות היחיד גמור — פארוואס זאל מען זאגן מוציא מין שאינו מינו? “בין הלחיים” איז אליין אן ענין פון א דבר ממוצע — נישט אז דער מענטש שטייט אין ביידע רשויות, נאר אז דער פלאץ גופא האט א ממוצע׳דיגן סטאטוס. אבער פראקטיש איז דאס נישט נוגע, ווייל דער היתר פון אגודה וטרוק ארבעט סיי ווי סיי.
—
הלכה — בכל עושין לחיים: מאטעריאל פאר לחי
דער רמב״ם: “בכל דבר עושין לחיים, אפילו בדבר שיש בו רוח חיים, ואפילו באיסורי הנאה.”
פשט: מען קען מאכן א לחי פון יעדן מאטעריאל — אפילו פון א לעבעדיגע באשעפעניש (מענטש אדער בהמה), און אפילו פון זאכן וואס זענען אסור בהנאה (ווי עבודה זרה).
חידושים:
1. פארוואס איסורי הנאה זענען כשר פאר לחי: ביי אנדערע מצוות (ווי אתרוג) פסל׳ט מען איסורי הנאה ווייל “אינו ראוי לשיעור” — דער הלכה׳דיגער שיעור ווערט נישט אנגערעכנט ווייל ס׳איז עומד לשריפה/ביטול. אבער א לחי האט נישט קיין שיעור אין רוחב ועובי — כל שהוא, דעריבער שטערט נישט.
2. קשיא פון גובה עשרה טפחים (ראב״ד): אפילו אויב לחי האט נישט קיין שיעור אין רוחב/עובי, דארף עס דאך האבן גובה עשרה טפחים! אויב מען קוקט אן דעם איסור הנאה חפץ ווי “כמי שנשרף” (שוין פארברענט), ווי קען עס האבן צען טפחים הויך?
3. תירוץ — חילוק צווישן שיעור און מציאות: די הלכה׳דיגע גדר פון “אינו ראוי לשיעור” נעמט נאר אוועק דעם הלכה׳דיגן שיעור, אבער נישט די מציאות. דער חפץ ליגט דאך נאך פיזיש דא — מען קען עס זען. עשרה טפחים גובה איז נישט א “שיעור” אין דעם זין, נאר א מציאות׳דיגע פאדערונג אז ס׳זאל עקזיסטירן ווי א מחיצה.
4. דער מגיד משנה׳ס תירוץ: ווער עס האט געלערנט געאמעטריע ווייסט אז א ליניע האט נישט קיין ברייט — ס׳איז א טעאָרעטישע ליניע. אפילו אויב מען קוקט אן “כמי שנשרף,” מיט אש אליין קען מען נישט מאכן א שטייענדיגע ליניע — ס׳דארף שטיין.
5. דער ראב״ד׳ס פשט: דער ראב״ד זאגט אז דער טעם פארוואס איסורי הנאה זענען כשר פאר לחי איז משום היכר — א לחי דארף נאר זיין א סימן/היכר, און דאס האט מען אפילו ביי איסורי הנאה. דאס איז אנדערש פון דעם רמב״ם וואס זאגט דער טעם איז “אינו ראוי לשיעור.”
6. פארקערטע לאגיק צווישן לחי און קורה (זייער אינטערעסאנט): לויט דעם רמב״ם׳ס שיטה אז לחי איז משום מחיצה (עכט) און קורה איז משום היכר, קומט אויס:
– לחי (וואס איז “עכט,” משום מחיצה) — האט נישט קיין שיעור אין עובי/רוחב, און מען קען עס מאכן פון איסורי הנאה.
– קורה (וואס איז “נאר” משום היכר) — האט יא א שיעור, און מען קען עס נישט מאכן פון אשרה.
דאס איז לכאורה פארקערט! אבער: א היכר דארף א שיעור — ווייל א היכר בויט מען פאר מענטשן, ס׳דארף זיין עפעס וואס מענטשן זעען. אבער א דין מחיצה (ווי לחי) רעדט פון א הלכה׳דיגע ליניע וואס האט נישט קיין שיעור — ס׳איז א הלכה׳דיגער גדר, נישט א פיזישער היכר.
דער ראב״ד, וואס זאגט אז ביידע (לחי און קורה) זענען משום היכר, זאגט בפירוש בין לחי בין קורה — ער מאכט נישט קיין חילוק צווישן זיי אין דעם ענין.
—
הלכה — שיעור הלחי: גובה
דער רמב״ם: “גובה הלחי [עשרה טפחים], רוחב ועובי כל שהוא.”
פשט: די הויכקייט פון א לחי דארף זיין צען טפחים, אבער די ברייט און דיקייט האט נישט קיין מינימום שיעור.
—
הלכה — מכל עושין קורה: מאטעריאל פאר קורה
דער רמב״ם: “מכל עושין קורה, אבל לא באשרה, ווייל קורה האט יא א שיעור — רוחב הקורה שיעור. וכל השיעורים אין עושין אותן באשרה.”
פשט: א קורה קען מען מאכן פון יעדן מאטעריאל, אבער נישט פון אשרה (עבודה זרה), ווייל א קורה האט א שיעור, און אלע שיעורים קען מען נישט מאכן פון איסורי הנאה.
—
הלכה — שיעור הקורה: פיזישע פאדערונגען
דער רמב״ם: “רוחב הקורה — [טפח], אבער ס׳דארף זיין בריאה לקבל אריח — שהיא חצי לבנה, שלושה טפחים על שלושה טפחים. ועמודי הקורה צריכין להיות בריאים כדי לקבל הקורה והאריח.”
פשט: די קורה דארף זיין שטארק גענוג צו האלטן אויף זיך א האלבע לבנה (ציגל) — 1.5 טפחים אויף 3 טפחים. די שטיצן (עמודים) דארפן אויך זיין שטארק גענוג.
חידושים:
– דאס איז א פאראלעל צו “ראוי לנוח” — ס׳דארף נישט טאקע ליגן א ציגל דערויף, נאר ס׳דארף זיין ראוי (פעאיג) צו מקבל זיין דעם אריח.
– צוויי באזונדערע דינים ביי קורה: (1) ראוי לקבל אריח = שטארקייט, (2) רחבה טפח = שיעור ברייט. דאס זענען צוויי אפגעזונדערטע פאדערונגען.
—
הלכה — שיעורי גובה ורוחב פון פתח המבוי
דער רמב״ם: “כמה יהא פתח המבוי ויהא ראוי לשיעור לחי וקורה? גבוה אין פחות מעשרה טפחים… ואין יותר מעשרים אמה, ורחבו אין פחות מארבעה טפחים ואין יותר מעשר אמות.”
פשט: גרעניצן פאר א מבוי וואס זאל קענען ניתר ווערן מיט לחי אדער קורה: הויך מינימום 10 טפחים, מאקסימום 20 אמה; ברייט מינימום 4 טפחים, מאקסימום 10 אמות.
חידושים:
1. “פתח המבוי” מיינט גענוי דער אפענער שטח צווישן די צוויי ווענט ביים אנפאנג פון מבוי — דארט וואו מ׳לייגט די קורה אדער לחי. “פתח” איז נישט טייטש “דלת” אדער “צורת הפתח” — עס מיינט סתם דער אפענער שטח.
2. צוטיילונג פון די שיעורים (מגיד משנה): עשרה טפחים (מינימום הויך) גייט אויף לחי, און עשרים אמה (מאקסימום הויך) גייט אויף קורה. עשר אמות רוחב גייט אויף ביידע — לחי און קורה.
3. צורת הפתח מבטל אלע שיעורים: דער רמב״ם זאגט בפירוש: אויב עס האט א צורת הפתח, איז נישטא קיין שיעור — אפילו 100 אמה הויך און 100 אמה ברייט. דאס באווייזט אז צורת הפתח איז מקיל׳דיגער ווי לחי/קורה.
4. פארוואס איז א קורה נישט א צורת הפתח? א קורה איז נישט קאנעקטעד צו מזוזות/לחיים פון די זייטן — עס ליגט נאר פון אויבן אן קיין שייכות צו זייטן-שטיצן.
—
הלכה — קורה למעלה מעשרים אמה: ווי צו מאכן כשר
דער רמב״ם: אויב די קורה האט “קיור וציור” (א דיזיין/בילד דערויף), אז “שיעקב מסתכל בה” — מ׳קוקט דערויף — איז אפילו למעלה מעשרים אמה כשרה.
פשט: דער צוועק פון א קורה איז אז מ׳זאל עס באמערקן. דער פראבלעם מיט למעלה מעשרים אמה איז ווייל “לאו שולטת בו עין.” אבער ווען עס האט א ציור/דיזיין, קוקט מען יא אויף דעם, ממילא איז דא א היכר.
—
הלכה — ווי מ׳רעכנט די עשרים אמה
דער רמב״ם: “מבוי שגובהו מן הארץ עד קרקעית קורה עשרים אמה” — מ׳מעסט פון דער ערד ביז דעם אונטערשטן טייל פון דער קורה.
פשט: אויב דער אונטערשטער טייל איז אינערהאלב 20 אמה, איז כשר — אפילו אויב דער אויבערשטער טייל גייט ארויף העכער.
חידושים:
– דער שיעור פון דער קורה בגובה (הייך) האט נישט קיין מינימום — אפילו א משהו פון דער קורה אינערהאלב צוואנציג אמה איז גענוג. דער שיעור פון א טפח איז נאר לגבי רוחב (ברייט), נישט לגבי גובה.
– אויב מען וויל ממעט זיין א מבוי וואס איז העכער פון צוואנציג אמה דורך צולייגן א שטיקל האלץ אונטן (אז א טייל זאל אריינגיין אין די צוואנציג אמה), דארף דער טייל וואס איז אינערהאלב צוואנציג אמה זיין ברייט א טפח — א שיעור קורה.
– מחלוקת אין פירוש (מגן אברהם): צי “ימעט” מיינט מען לייגט א קורה נידריגער (פון אויבן), אדער מען מאכט דעם פלאר העכער (פון אונטן). ביידע שיטות ארבעטן.
—
הלכה — חוקק בו: מבוי שאינו גבוה עשרה
דער רמב״ם: אויב דער מבוי איז נישט הויך גענוג (ווייניגער פון עשרה טפחים), קען מען “חוקק בו” — גראבן א גרוב אין דער ערד, משך ד׳ אמות על ד׳ אמות, און מעמיק כדי להשלימו לעשרה.
פשט: אנשטאט בויען פון אויבן, גראבט מען פון אונטן אריין א גרוב טיף גענוג צו דערגרייכן דעם שיעור פון עשרה טפחים.
—
הלכה — נפרץ בו פרצה מצדו כלפי ראשו
דער רמב״ם: אויב א וואנט פון מבוי איז נפרץ געווארן נאענט צום “ראש” (פתח) פון מבוי — אם נשאר עומד בראשו פס רחב ארבעה טפחים, מותר. ואם לא נשתייר בה פס ארבעה — אסור, אלא אם כן היתה הפרצה פחות משלושה טפחים.
פשט: “ראש
ו” מיינט דער פתח המבוי — דער “קאפ” וואו מען גייט אריין. אויב ס׳איז געבליבן א פס פון ד׳ טפחים ביים ראש, רעכנט מען עס נאך אלס א וואנט. אויב נישט — נאר אויב די פרצה איז ווייניגער פון ג׳ טפחים (לבוד) איז עס כשר.
חידושים:
– דער דין איז באזירט אויף די כללים פון מחיצות וואס מען האט שוין פריער געלערנט, אבער דא אפליצירט מען עס ספעציפיש צום מבוי-קאנטעקסט.
– פרצה פון מער פון עשר אמות איז מבטל די מחיצה לגמרי.
—
הלכה — נפרץ המבוי במלואו לחצר
דער רמב״ם: אויב דער מבוי איז נפרץ געווארן במלואו צו א חצר, און דער חצר איז נפרץ כנגדו לרשות הרבים — ווערט דער מבוי ווי א מבוי מפולש, און ס׳איז אסור. אבער אויב דער חצר איז מתוקן — איז מותר, ווייל “חצר של רבים בוקעין בה, נכנסין בזו ויוצאין בזו, הרי היא רשות היחיד גמורה.”
פשט: א מבוי וואס ווערט אפן צו א חצר וואס איז אליין אפן צו רשות הרבים — ווערט מפולש. אבער א חצר מיט תיקון בלייבט א רשות היחיד גמורה.
חידושים:
– חילוק צווישן מבוי און חצר לגבי מפולש: א מבוי מפולש דארף מחיצות/תיקון, ווייל א מבוי איז מעין רשות הרבים — ס׳איז אפן צו מערערע הייזער/חצרות, און אלע תושבים מאכן עס א שטיקל רשות הרבים. אבער א חצר, אפילו מ׳גייט עס אדורך (בוקעין בה), בלייבט א רשות היחיד גמורה — ווייל א חצר האט ווענט, און דאס וואס מענטשן גייען דורך באדייט נישט אז עס ווערט א רשות הרבים.
– “נפרץ” מיינט נישט אז ס׳איז נישטא קיין וואנט בכלל — עס מיינט ס׳איז געווארן א פתח/טיר. דער מבוי ווערט מפולש אפילו דורך א טיר.
– פארוואס א חצר שאני: א מבוי האט נישט קיין געהעריגע מחיצות מצד עצמו — ס׳איז בעצם א רשות הרבים וואס מ׳האט מתקן געווען. א חצר אבער האט ווענט, און דערפאר אפילו ווען ס׳איז מפולש בלייבט עס א רשות היחיד.
—
הלכה — מבוי שיש לו שבילין מפולשין לרשות הרבים
דער רמב״ם: א מבוי וואס האט שבילין (זייטן-וועגן) פון ביידע זייטן וואס זענען מפולשין לרשות הרבים — אפילו אז די שבילין זענען נישט מכוון זה כנגד זה (עקום) — הרי כל אחד מהן מבוי מפולש. וכיצד מכשירין? עושה צורת הפתח לכל שביל מצד אחד, ולחי וקורה מצד השני.
פשט: יעדער פלאץ וואו ס׳איז אפן צו רשות הרבים דורך א שביל דארף באזונדער תיקון — צורת הפתח אויף איין זייט (ווייל מבוי מפולש), לחי וקורה אויף דער אנדערער.
חידושים:
– אפילו עקום איז מפולש: אפילו ווען די שבילין זענען נישט דירעקט מכוון איינער קעגן דעם אנדערן, רעכנט מען יעדן שביל אלס מפולש צו רשות הרבים.
– שאלה וואס בלייבט אפן: פארוואס דארף מען אויך אויפן גרויסן פתח פון מבוי א צורת הפתח? אלע קליינע שבילין צוזאמען מאכן דעם גרויסן פתח אויך פאר א מפולש-סיטואציע.
—
הלכה — מבוי שצדו אחד ארוך וצדו אחד קצר (משולש-פארמיג)
דער רמב״ם: א מבוי וואו איין וואנט איז לענגער און איין וואנט איז קירצער — א מין טרייענגל-פארמיגע מבוי.
פשט: מ׳שטעלט אוועק די קורה/לחי כנגד הקצר — דארט וואו ביידע ווענט הייבן זיך אן, ווייל נאר דארט איז דא א פארם פון מבוי מיט צוויי ווענט.
חידושים: מ׳קען נישט שטעלן א קורה באלכסון (דיאגאנאל), ווייל מ׳דארף זען צוויי ווענט פון ביידע זייטן. אבער א צורת הפתח קען מען יא מאכן באלכסון — אזוי ברענגט ער פון דער משנה ברורה.
—
הלכה — העמיד לחי בחצי המבוי
דער רמב״ם: אויב מ׳האט געשטעלט א לחי אינמיטן מבוי — חצי הפנימי (אינעווייניג פון לחי) מותר לטלטל, חצי החיצון (אויסערהאלב פון לחי) אסור.
פשט: דער לחי מאכט ווי דארט ענדיגט זיך די מבוי.
—
הלכה — מבוי שהיא רחבה עשרים אמה: ווי צו פארריכטן
דער רמב״ם: מ׳מאכט א פס גבוה עשרה טפחים במשך ארבע אמות און שטעלט עס אינמיטן — ונמצא כשתי מבואות, יעדע ווייניגער פון צוואנציג אמות.
פשט: דער פס צעטיילט די ברייטע מבוי אין צוויי, און ארבע אמות איז דער מינימום שיעור פון א מבוי. מ׳דארף נישט בויען א גאנצע וואנט — גענוג א ווענטעלע וואס מאכט א יוצא ונכנס.
חידושים — צווייטע עצה: מ׳שטעלט צוויי פסין, יעדע דריי אמות ברייט, צוויי אמות אוועק פון יעדע זייט פון דער כותל. דאס נעמט אראפ פינף אמות פון יעדע זייט (3+2), בלייבט נאר צען אמות אין מיטן. קשיא: ס׳איז דאך דא א לאך פון צוויי אמות צווישן דעם פס און דער וואנט! תירוץ: עומד מרובה על הפרוץ — דער פס פון דריי אמות איז מרובה אויף דעם פרוץ פון צוויי אמות, דערפאר האט מען דווקא געדארפט דריי קעגן צוויי. מ׳קוקט אן דעם גאנצן עומד ווי א וואנט מיט א לאך, און א וואנט מעג האבן א לאך.
—
הלכה — לחי הבולט מדופן המבוי / לחי העומד מאליו
דער רמב״ם: א לחי וואס שטעקט זיך ארויס פון דער וואנט אליין, אדער א לחי וואס שטייט מאליו (נישט געשטעלט לשם לחי) — אם סמכו עליו קודם השבת, כשר.
חידושים: ביידע זענען דער זעלבער יסוד — ס׳דארף נישט זיין געמאכט לשם לחי. צוויי אופנים: (1) די מבוי אליין איז געבויט אז עפעס שטעקט זיך ארויס, (2) א שטעקן ליגט דארט סתם. ביידע זענען גענוג ווייל א לחי איז א סימן/שינוי אין דער וואנט. נפקא מינה צווישן לחי און קורה: ביי א קורה העלפט נישט “בולט” ווייל א קורה דארף א עכטע היכר, אבער א לחי דארף נאר א שינוי אין דער וואנט.
—
הלכה — לחי שנראה מבפנים ולא מבחוץ (אדער פארקערט)
דער רמב״ם: א לחי וואס מ׳זעט פון אינעווייניג אבער נישט פון דרויסן, אדער פארקערט — כשר, נדון משום לחי.
פשט: פון דרויסן זעט עס אויס ווי א המשך פון דער וואנט, אבער פון אינעווייניג זעט מען דעם לחי — אדער פארקערט. ביידע אופנים זענען כשר.
—
הלכה — לחי למטה משלושה / פלוג מן הכותל שלושה
דער רמב״ם: א לחי וואס הענגט ווייניגער ווי דריי טפחים פון דער ערד — כשר, כלבוד. אויב מער ווי דריי טפחים פון דער ערד אדער מער ווי דריי טפחים אוועק פון דער וואנט — פסול.
חידוש: דער רמב״ם שרייבט “כלבוד” — ער דערקלערט אז לבוד מיינט עפעס וואס איז מחובר, ס׳איז ווי צוזאמענגעבונדן.
—
הלכה — לחי שהיה רחב ארבעה
דער רמב״ם: א לחי וואס איז ברייט ביז חצי רוחב המבוי — כשר ונדון משום לחי. אבער אויב יתר על חצי רוחב המבוי — ס׳איז שוין עומד מרובה על הפרוץ, און ס׳ווערט א דין פון מבוי סתום.
חידושים: ווען דער לחי איז מער ווי האלב, ווערט עס נישט מער א לחי נאר א וואנט — א מבוי סתום פון פיר זייטן. דאס איז לכאורה בעסער, נישט ערגער.
—
הלכה — קורה שפירס עליה מחצלת
דער רמב״ם: אויב מ׳האט אויפגעהאנגען א מחצלת אויף דער קורה — ביטל אותה מתורת קורה, ווייל אינה ניכרת. אויב די מחצלת איז מסולקת מן הארץ שלושה טפחים או יותר — נישטא קיין קורה (ווייל באדעקט) און נישטא קיין מחיצה (ווייל קיין לבוד צו דער ערד).
חידוש: מ׳האט געטראכט אפשר קען די מחצלת דינען ווי א מחיצה, אבער דאס העלפט נאר אויב זי קומט אן ביז דריי טפחים פון דער ערד (לבוד). אויב נישט — האט מען פארלוירן ביידע: סיי די קורה (נישט ניכר) סיי די מחיצה (קיין לבוד).
—
הלכה — קורה מבחוץ (בחוץ פון כתלי המבוי)
דער רמב״ם: ווען מ׳האט שתי קירות למבוי מבחוץ, והניח עליהם קורה — ד.ה. די קורה איז נישט אויבן אויף די ווענט פון מבוי, נאר ארויסגעשטעקט אין פראנט דערפון, אויף יסודות אינדרויסן.
פשט: די קורה מוז זיין ווי א דאך פון דער מבוי — אויבן אויף די ווענט אדער טאטשנדיג די מבוי. אויב זי איז מבחוץ, איז זי נישט כשר ווייל זי קוקט אויס ווי א צורת הפתח פון אויסנווייניג, נישט ווי א דעכל פון דער מבוי.
—
הלכה — קורה היוצאת מכותל זה ואינה מגעת לכותל שני
דער רמב״ם: “קורה היוצאת מכותל זה ואינה מגעת לכותל שני, אדער שתי קורות אחת יוצאת מכותל זה ואחת יוצאת מכותל זה — אם אין ביניהם שלשה טפחים, אינו צריך להביא קורה אחרת. אבל אם שלשה, צריך להביא קורה אחרת.”
פשט: אויב דער אפשטאנד צווישן צוויי קורות (אדער צווישן א קורה און דער וואנט) איז ווייניגער פון 3 טפחים — העלפט לבוד. אויב 3 טפחים אדער מער — דארף מען א נייע קורה.
—
הלכה — שתי קורות מסומות (צוויי שוואכע קורות)
דער רמב״ם: “שתי קורות המסומות, לאו זו לקבל אריח ולאו זו לקבל אריח, אבל בשתיהן יש כדי לקבל אריח — רואין אותן כאחת.”
פשט: צוויי קורות, יעדע אליין צו שוואך צו האלטן אן אריח, אבער צוזאמען שטארק גענוג — מ׳קוקט זיי אן ווי איין קורה.
חידוש: דאס פונקציאנירט נאר ווען זיי זענען בתוך שלשה טפחים איינע פון דער אנדערער (לבוד).
—
הלכה — היו אחת למעלה ואחת למטה (צוויי קורות אויף פארשידענע הויכן)
דער רמב״ם: “היו אחת למעלה ואחת למטה — רואין את העליונה כאילו היא למטה ואת התחתונה כאילו היא למעלה, ובלבד שלא תהא עליונה למעלה מעשרים ולא תחתונה למטה מעשרה, ולא יהא בין זו לזו שלשה.”
פשט: ווען צוויי שוואכע קורות ליגן אויף פארשידענע הויכן, קען מען אימאדזשינען אז מ׳רוקט זיי צוזאמען אויף איין לעוועל. אבער: (1) די אויבערשטע טאר נישט זיין העכער פון 20 אמות, (2) די אונטערשטע טאר נישט זיין נידריגער פון 10 טפחים, (3) נאכדעם וואס מ׳רוקט זיי אין טעאריע צוזאמען, מוזן זיי זיין בתוך שלשה טפחים.
חידוש: עס איז א שאלה צי “רואין” דא איז א מין דין לבוד, אדער בלויז א דין פון היכר (גענוג סימן). די שאלה ווערט נישט אויסגעלייזט.
—
הלכה — קורה עקומה (קרומע קורה)
דער רמב״ם: “קורה עקומה — רואין אותה כאילו היא פשוטה.”
פשט: א קרומע קורה וואס האט גענוג שטארקייט — מ׳קוקט זי אן ווי גלייך.
חידוש — ווען זי שטעקט זיך ארויס: אויב א קרומע קורה שטעקט זיך ארויס חוץ למבוי, אדער למעלה מעשרים אדער למטה מעשרה — כל שאילו ינטל העיקום ואין בין ראשיה שלשה, אין צריך להביא קורה אחרת. מ׳נעמט אוועק דעם קרומען טייל, און אויב עס בלייבט ווייניגער פון 3 טפחים צווישן די ענדן — כשר דורך לבוד.
—
הלכה — קורה עגולה (רונדע קורה)
דער רמב״ם: “קורה עגולה — רואין אותה כאילו היא מרובעת. אם היתה מרובעת שלשה טפחים (היקף), יש בה רוחב טפח — כשרה.”
פשט: א רונדע קורה ווערט אנגעקוקט ווי מרובע. אויב דער דיאמעטער איז א טפח (היקף דריי טפחים), איז כשר.
חידושים:
– פארוואס דארף מען רוחב טפח? חוץ פון דעם דין אז א קורה מוז זיין שטארק גענוג צו מקבל זיין אן אריח (דין שטארקייט), איז דא א באזונדער שיעור אז א קורה מוז זיין רחבה טפח. דאס זענען צוויי באזונדערע דינים: (1) ראוי לקבל אריח = שטארקייט, (2) רחבה טפח = שיעור ברייט.
– וואס איז דער פראבלעם מיט א רונדע שטאנג? א רונדע שטאנג איז נאר ברייט אינדערמיטן, נישט פון אלע זייטן. אויב דער דיאמעטער איז ווייניגער פון א טפח, האט עס נישט דעם שיעור רוחב טפח, אפילו אויב עס איז שטארק גענוג.
—
הלכות פסי ביראות — הקדמה
דער רמב״ם הייבט אן א נייע סוגיא: פסי ביראות — א תקנה פאר עולי רגלים.
פשט: אין רשות הרבים איז דא א באר (ברונעם) וואס איז עמוק 10 טפחים און ברייט 4 — דאס איז א רשות היחיד. די בהמה וואס שטייט אינדרויסן אין רשות הרבים און טרינקט פון דעם באר — דאס איז א פראבלעם פון הוצאה מרשות לרשות. חנניה חופר שיחין האט געגראבן ביראות פאר עולי רגלים. די חכמים האבן מתיר געווען אז מ׳שטעלט אוועק פסים (ברעטער/פלענקן) ארום דעם באר, און דאס מאכט דעם פלאץ פאר א רשות היחיד.
חידוש — פארגלייך צו מבוי: לויט דעם רמב״ם׳ס שיטה אז א מבוי איז בעצם א כרמלית (דרבנן), און די חכמים האבן מתיר געווען מיט שוואכערע מחיצות — איז פסי ביראות א פאראלעלע קולא, אבער אויף א דאורייתא נאטור (רשות הרבים גמור). דער היתר איז צוליב עולי רגלים, און ווייל די עצם מלאכה איז נאר מילוי הבהמה (פאר בהמות).
—
הלכה — באר מים שעשו לה שמונה פסים
דער רמב״ם: “באר מים שעשו לה שמונה פסים בארבע זויות, שני פסים דבוקים בכל זוית… הרי אלו כמחיצה… גובהו כמחיצה עשרה טפחים, רוחבו ששה טפחים.”
פשט: מ׳שטעלט אכט פסים אין די פיר ווינקלען — צוויי פסים פער קארנער, צוקנייטשט אין אן L-פארם. יעדע פס איז 10 טפחים הויך און 6 טפחים ברייט. דאס שאפט א “כמחיצה” ארום דער באר.
חידושים:
– פרוץ מרובה על העומד בכל רוח ורוח — ווי העלפט דאס? הואיל וארבע זויות עומדות — דאס אליין אז אלע פיר ווינקלען האבן עפעס שטיין, מאכט עס “עפעס א שטיקל רשות היחיד.”
– דער מענטש שעפט ארויס פון רשות היחיד אין דעם פלאץ וואס איז יעצט אויך רשות היחיד — נישט פון רשות היחיד צו רשות הרבים.
—
הלכה — שיעור הפרצה: שלש עשרה אמות ושליש
דער רמב״ם: “ובין כל פס ופס כמלוא שתי רבקות של ארבע ארבע בקר, אחת נכנסת ואחת יוצאת… שיעור רוחב זה אין יתר על שלש עשרה אמות ושליש.”
פשט: דער מאקסימום אפשטאנד צווישן פסים איז באזירט אויף פראקטישע באדערפענישן: גענוג פלאץ פאר צוויי רבקות פון פיר בהמות — איינע אריינגייענדיג, איינע ארויסגייענדיג — נומעריש נישט מער ווי 13⅓ אמות.
חידוש: דער שיעור איז באזירט אויף מין המשתמש — בהמות וואס דארפן צוגאנג צום וואסער.
—
הלכה — תחליפים פאר פסים: אילן, אבן, תל וכו׳
דער רמב״ם: “היה במקום אחד מן הזויות… נטע, אבן גדולה, אילן, תל המלקט עשרה מתוך ארבע אמות, חבילי סולמות… רואין כאילו יחלק, יש בו אמה לכאן ואמה לכאן בגובה עשרה… נידון משום זווית שיש בו שני פסים.”
פשט: אויב ביי א ווינקל איז דא א נאטירליכע זאך (שטיין, בוים, בערגל וכו׳) וואס איז 10 טפחים הויך, קוקט מען עס אן ווי מ׳צעטיילט עס — האלב פאר איין זייט, האלב פאר דער אנדערער — און אויב יעדע זייט האט אן אמה (= 6 טפחים), ווערט עס גערעכנט ווי א זווית מיט צוויי פסים.
חידושים:
– תל המלקט עשרה מתוך ארבע אמות — א בערגל וואס שטייגט גראדועל איז נישט גענוג; עס מוז זיין א שטייגונג פון 10 טפחים אין 4 אמות, אז עס זאל אויסזען ווי א בולטדיגע מחיצה.
—
הלכה — חמשה קנים: דער גרינגסטער וועג
דער רמב״ם: “חמשה קנים, ואם אין זה לזה שלשה (לבוד), ויש בהם ששה טפחים לכאן וששה טפחים לכאן — נידון משום זווית שיש בו שני פסים.”
פשט: פינף שטעקנס וואס זענען ווייניגער ווי 3 טפחים אפ איינע פון דער אנדערער (לבוד), און צוזאמען האבן זיי 6 טפחים פאר יעדע זייט — ווערט גערעכנט ווי א זווית מיט צוויי פסים.
חידוש: דאס איז דער ביליגסטער/גרינגסטער וועג צו מאכן פסי ביראות.
—
הלכה — מינימום גרויס: ראשו ורובו של פרה
דער רמב״ם: מ׳מעג מאכן דעם שטח קלענער, אבער עס מוז זיין גענוג גרויס אז א פרה זאל שטיין מיט ראשו ורובו בפנים, כאטש דער מענטש האט נישט פלאץ צו האלטן דעם כלי ביים קאפ פון דער בהמה.
חידושים:
– שיעור פרה איז א פיקסירטער שיעור, נישט באזירט אויף דער אמת׳ער בהמה: אפילו א גמל מיט א לענגערע האלדז — שטערט נישט, ווייל דער שיעור איז פרה. אפילו א קלענערע בהמה וואס פיט יא אריין — אויב דער שטח איז קלענער ווי שיעור פרה, טויג עס נישט.
– סיי לחומרא סיי לקולא: דער ירושלמי זאגט אז רוב בהמות ביי עולי רגלים זענען געווען פרות, דעריבער האט מען געמאכט דעם שיעור אויף פרה.
—
הלכה — מותר להרחיק כל שהוא
דער רמב״ם: “ומותר להרחיק כל שהוא, ובלבד שירבה פסים פשוטים… שלא יהיה בין פס לחבירו יתר על שלש עשרה אמות ושליש.”
פשט: מ׳מעג דעם שטח פארגרעסערן אזויפיל ווי מ׳וויל, אבער מ׳מוז צולייגן פסים פשוטים (גלייכע, נישט קארנער-פסים) אז צווישן יעדע צוויי פסים זאל נישט זיין מער ווי 13⅓ אמות.
חידוש: “כל שהוא” מיינט דא נישט ווי געווענליך “כמה שפחות,” נאר “כמה שרוצה” (ווי גרויס מ׳וויל) — אבער מיט דער באדינגונג פון צוגעלייגטע פסים.
—
הלכה — דריי תנאים פון פסי ביראות
דער רמב״ם: “היתר זה לא הותר אלא… בארץ ישראל, ולבהמה זו בלבד, ושיהיה מעין חיים.”
פשט: דער היתר פון פסי ביראות האט דריי תנאים: (1) נאר אין ארץ ישראל, (2) נאר פאר בהמה (נישט פאר מענטשן), (3) עס מוז זיין א מעין חיים (א לעבעדיגע קוואל של רבים).
חידושים:
– דער יסוד פון דעם היתר איז ווייל חכמים האבן נאר מתיר געווען מדוחק — ווען עס פעלט אויס. אויב איינער פון די תנאים פעלט, איז נישטא דער דוחק און נישטא דער היתר.
– באר מים חיים — נישט סתם א בור מים, נאר א קוואל וואס עס לויפט פרישע וואסער.
– די גמרא ברענגט א שיטה אז אויך תלמידי חכמים ההולכים ממקום למקום האבן דעם היתר, אבער דער רמב״ם ברענגט עס נישט.
—
הלכה — א מענטש וואס וויל טרינקען
דער רמב״ם: א מענטש אויפ׳ן וועג מעג אראפגיין אין דער באר און טרינקען. אויב ער קען נישט, קען ער מאכן א מחיצה גבוהה עשרה טפחים, שטיין אינעווייניג, און ארויסשעפן וואסער.
חידושים:
– מואיל והותרה הותרה — ביי א באר וואס האט שוין פסין, ווען א מענטש שטייט בין הפסין, מעג ער אויך שעפן. אבער דאס איז נאר א בדיעבד פאר א מענטש — ביי א בהמה האט מען בשופי מתיר געווען.
– בור רבים, באר של יחיד, אדער באר יחיד אפילו בארץ ישראל — אין אלע פאלן וואס פעלט איינער פון די תנאים, אינו ממלא מהם אלא אם כן עשה להם מחיצה גבוהה עשרה טפחים.
—
הלכה — דער אייבס (טראג) ביי די פסי ביראות
פשט: מען מעג שעפן וואסער און אנפילן א כלי פאר די בהמה. אויב מען האט נישט א כלי, לייגט מען אן אייבס (א טראג/וואנע) ביי דער באר.
חידושים:
– אויב דער אייבס שטעקט זיך ארויס אין רשות הרבים, און ער איז גבוה עשרה ורוחב ארבעה, ווערט ער א רשות היחיד בפני עצמו — לא ימלא ויתן לפניהו. דער טעם: שמא יתקלקל האייבס — מען האט מורא דער אייבס וועט צעבראכן ווערן, און דעמאלטס וועט דאס וואסער גיין פון דלי אין אייבס, פון אייבס אויף קרקע רשות הרבים — הוצאה מרשות היחיד לרשות הרבים.
—
הלכה — הזורק מרשות הרבים לבין הפסים: חייב
דער רמב״ם: “הזורק מרשות הרבים לבין הפסים — חייב.”
חידושים:
1. דאס איז אנדערש ווי ביי מבוי מיט קורה, וואו מען איז פטור ווייל ס׳איז נאר א היכר. ביי פסי ביראות איז מען חייב — ווייל ס׳איז ממש ווי א לחי, א מחיצה. אפילו מיט גרויסע פרצות (פרוץ מרובה על העומד), איז עס מדאורייתא א רשות היחיד.
2. גרויסער חידוש: דער דין אז פרוץ מרובה על העומד מבטל מחיצות איז נאר מדרבנן. מדאורייתא איז עס גענוג א רשות היחיד. די רבנן האבן געווענליך נישט געלאזט פרוץ מרובה על העומד, אבער ביי פסי ביראות לאזן זיי יא — ווייל ס׳איז לצורך.
3. אפילו אין כאן באר, אפילו בבקעה — אפילו אין א בקעה אן א באר, מאכן די פסין א רשות היחיד, און מען איז חייב אויף ווארפן אריין. דאס באווייזט אז נישט דער באר מאכט דעם רשות היחיד, נאר די פסין אליין.
4. אפילו רבים בוקעין ועוברין בהן — רבים וואס גייען אדורך זענען נישט מבטל די מחיצות.
—
הלכה — חצר שראשו אחד נכנס לבין הפסים
פשט: א חצר וואס איינע זייט גייט אריין אין די פסי ביראות — מותר לטלטל פון חצר צו בין הפסים און פארקערט (רשות היחיד לעבן רשות היחיד).
חידושים:
– אבער צוויי חצרות וואס זענען ביידע אפן צו די פסי ביראות — אסורין זה לזה בלא עירוב. ווייל די פסי ביראות פארבינדט זיי, ווי צוויי חצרות וואס האבן א קשר, דארפן זיי א עירוב.
—
הלכה — יבשו המים בשבת / באו להם מים בשבת
דער רמב״ם: “יבשו המים בשבת — אסור לטלטל בין הפסים, שלא נחשבו מחיצה לטלטל בתוכה אלא משום המים. באו להם מים בשבת — מותר לטלטל ביניהם.”
חידושים:
– ווען די וואסער טריקנט אויס שבת, פאלט אוועק דער היתר — ווייל דער גאנצער קולא פון פסי ביראות איז נאר משום המים.
– ווען וואסער קומט צו שבת — מותר, ווייל כל מחיצה שנעשית בשבת שמה מחיצה. דער חידוש: מען זאגט נישט אז ווייל די מחיצה איז “נעשית בשבת” (דורך דעם צוקומען פון וואסער) איז עס פסול — נאר שמה מחיצה. דאס מיינט אז מחיצות וואס זענען שוין דא ווערן *מוכשר* דורך דעם וואסער, און דאס איז גילטיג אפילו אין שבת אליין.
– חילוק: לגבי שביתה (וויפיל מענטשן זענען אין א פלאץ) רעכנט מען פון ערב שבת, אבער לגבי מחיצה איז אפילו אין שבת גופא גילטיג.
—
הלכה — מבוי שניטלה קורתו או לחיו בשבת
דער רמב״ם: א מבוי וואס זיין קורה אדער לחי איז אוועקגענומען געווארן אין שבת — אסור לטלטל בו.
פשט: מען קוקט נישט נאר אויף דעם מצב ווען שבת האט אנגעהויבן; מען קוקט א גאנצע צייט. אויב די קורה/לחי איז נעלם געווארן אין שבת, ווערט דער מבוי אסור.
חידוש: דאס שטייט אין א קאנטראסט צו אנדערע דינים וואו מען קוקט נאר אויפן מצב פון ערב שבת. דא ביי מחיצות/תיקוני מבוי קוקט מען אויפן אקטועלן מצב בעת מעשה.
—
הלכה — אכסדרה בבקעה: פי תקרה יורד וסותם
דער רמב״ם: “אכסדרה בבקעה — מותר לטלטל בכולה, אף על פי שאין לה שלוש מחיצות ותקרה [שלימה], ווייל אנו רואין כאילו פי תקרה יורד וסותם.”
פשט: אן אכסדרה (א פלאץ מיט א דאך) אין א בקעה (כרמלית) — אפילו מיט נאר דריי ווענט — מעג מען טראגן, ווייל מען קוקט אן ווי דער ראנד פון דער תקרה קומט אראפ און פארמאכט די פערטע זייט.
חידושים:
– הגהות מיימוניות: מען קוקט עס אן ווי א רשות היחיד לענין טלטול בתוכה, אבער לענין זורק מרשות הרבים לתוכה איז מען פטור (נישט חייב), ווייל עס איז כזורק למבוי סתום שיש לו קורה — וואס איז נאר משום היכר.
– פי תקרה יורד וסותם איז אן עכטער דין מחיצה — עס קען אפילו מאכן א סוכה כשר. עס איז נישט בלויז א היכר. אבער לענין חיוב פון זורק מרשות הרבים, באהאנדלט מען עס ווי א כרמלית — כי היכי דלא ליתי לאחלופי.
—
הלכה — בית וחצר שנפרץ בקרן זוית
דער רמב״ם: “בית וחצר שנפרץ בקרן זוית שלו בעשר אמות — אסור לטלטל בו. אבער אויב מ׳האט א קורה מלמעלה לאורך הפרצה — רואין אותה שיורדת וסותמת.”
פשט: א פרצה ביים ווינקל פון א הויז/חצר, אפילו נאר עשר אמות (וואס נארמאל איז נאך כפתח), איז אסור — ווייל ביי א קרן זוית איז נישטא קיין פתח-פונקציע. אבער א קורה אויבן קען מאכן פי תקרה יורד וסותם.
חידושים:
– חילוק צווישן קורה אלס מחיצה און קורה אלס היכר: דא ביי קרן זוית איז דאס נישט א קורה פון מבוי (וואס איז נאר א היכר), נאר א באזונדערע אנווענדונג פון פי תקרה יורד וסותם. די זעלבע קורה קען אמאל פונקציאנירן אלס א היכר (ביי מבוי) און אמאל אלס אן עכטע מחיצה (ביי פי תקרה יורד וסותם).
– א קליינע שטיקל דאך איז גענוג: פי תקרה יורד וסותם ווירקט אפילו פון א קליינע שטיקל דאך/קורה — עס דארף נישט זיין א פולע תקרה.
—
הלכה — שיעור אצבע, טפח, און אמה
דער רמב״ם: “והאצבע שמשערין בה בכל מקום היא רוחב הגודל של יד. והטפח ארבע אצבעות. והאמה… בת ששה טפחים.” עס זענען דא צוויי סארטן אמות: אמות דחוקות (צוזאמענגעדריקט) און אמות שוחקות (ברייטע). “זה וזה להחמיר.”
פשט: אן אצבע איז די ברייטקייט פון דעם גודל (דומען). א טפח איז 4 אצבעות. אן אמה איז 6 טפחים. מען נוצט שוחקות אדער דחוקות — ווענדט זיך וועלכע איז לחומרא.
חידושים:
– “זה וזה להחמיר” — פראקטישע ביישפילן: משך מבוי (מינימום 4 אמות) — מען נוצט שוחקות (גרויסע אמות), ווייל מען דארף אז עס זאל זיין גרויס גענוג. גובה מבוי (מאקסימום 10 אמות) — מען נוצט דחוקות (קלענערע אמות), ווייל מען וויל מחמיר זיין אז עס זאל נישט זיין צו הויך. רוחב הפרצה (מאקסימום 10 אמות) — אויך דחוקות, לחומרא.
– סוכה: דער זעלבער כלל — אויב מען מעסט אויב א סוכה איז צו גרויס, נוצט מען קלענערע שיעורים; אויב צו קליין, נוצט מען גרעסערע שיעורים.
– דער רמב״ם זאגט יעדע זאך נאר איינמאל — ער האט דא געזוכט א פאסיגע פלאץ אריינצולייגן דעם שיעור פון אצבע/טפח/אמה.
—
סיום פרק י״ז
דער פרק פארענדיגט זיך מיט די שיעורים פון אצבע/טפח/אמה — א זייער וויכטיגער און רייכער פרק וואס באהאנדלט אלע הלכות תיקוני מבואות, פסי ביראות, פי תקרה יורד וסותם, און די יסודות פון לחי, קורה, צורת הפתח, און דלתות.
תמלול מלא 📝
הלכות שבת פרק י״ז — מבוי, מחיצות, והתיקונים דרבנן
הקדמה לפרק
Speaker 1: אונז לערנען רמב״ם, הלכות שבת, פרק י״ז, באלד אינמיטן הלכות עירובין.
לאמיר נאר זאגן קלאר, ווייל קודם דארף מען זאגן שכוח פאר די נדבנים. שכוח פאר די נדבנים וואס האלטן אויס אונזער שיעור, און זאל מען האבן אסאך הצלחה און ברכה פון די תורה זאל חל זיין אויף יעדער איינער וואס האלט אויס, און וואס וויל אויסהאלטן, און וואס הערט אויס, און אזוי ווייטער.
מבנה מסכת עירובין לעומת מבנה הרמב״ם
צוויי נושאים אין מסכת עירובין
Speaker 1: יא, סאו יא. נא, זאגט הלכות עירובין. סאו, אונז האבן אנגעהויבן צו רעדן וועגן דעם פריער פאר די שיעור, אז אין מסכת שבת איז דא צוויי, אין סדר מועד אין משניות און גמרא איז דא צוויי מסכתות, מסכת שבת און עירובין, וואס מסכת שבת רעדט פון הלכות שבת, און מסכת עירובין רעדט פון הלכות עירובין. און אין מסכת עירובין רעדט זיך באמת וועגן צוויי זאכן וואס זענען אין אונזער שפראך רופט מען עס עירובין, אבער אין מסכת עירובין איז טאקע דא ביידע, אבער איינס איז בעצם די תיקוני מבואות קענסטו זאגן, אדער תיקוני מחיצות ופנים וואס די חכמים האבן געזאגט, אדער אזוי ווייטער, אז מ׳דארף פיקסן, מ׳דארף צולייגן עפעס א היכר, א צורת הפתח, א מבוי, וואס אונז גייען יעצט לערנען אין דעם פרק. און די צווייטע איז די נושא פון עירוב חצרות, עירוב תחומין. עירוב חצרות און עירוב תחומין, נישט עירוב תבשילין. יא, דער רמב״ם זאגט יא עירוב תבשילין אין הלכות עירובין, איך מיין נישט. עירוב תבשילין איז אין הלכות יום טוב. יא.
אממ, דאס איז צוויי נושאים וואס זענען הלכות עירובין. די הלכות הוצאה, דאס הייסט רוב הלכות וואס אונז האבן געלערנט ביז יעצט, וואס הייסט הוצאה, די שיעורים פון הוצאה וואס אונז גייען נאך לערנען, עקירה והנחה, די אלע כללים, שטייען יא אין מסכת שבת, די מלאכה פון הוצאה. אבער אלע זאכן וואס האבן צו טון מיט די פיזישע מציאות פון הוצאה, וואס הייסט א רשות, אדער… ניין, ס׳איז דא אין הלכות שבת, די אלע זאכן וואס אונז האבן געלערנט וועגן ווארפן פון א רשות, למשל, ס׳שטייט אין פרק הזורק, און הזורק איז דא אסאך, ווייל דאס איז הלכות הוצאה. אבער נישט וויאזוי מ׳מאכט א מבוי, וויאזוי מ׳מאכט א מבוי שטייט אין מסכת עירובין. אבער די עצם למשל די ד׳ רשויות לשבת שטייט נישט… עס שטייט מסביר געווען אין מסכת שבת וואס זענען די פיר רשויות, די אלע זאכן.
Speaker 2: רייט, רייט, רייט. איך מיין אזא יחיד. יא, נאר זיי האבן געזען.
דער רמב״ם׳ס חילוק
Speaker 1: רייט. סאו יעצט, דער רמב״ם האט אבער געציילט אנדערש. דאס איז וואס איך וויל דא נאר קלאר מאכן. דער רמב״ם האט געציילט אלעס, מצד… אלע הלכות מחיצות וואס איך רוף יעצט, אדער לאמיר עס רופן הלכות תיקוני חצרות, מבואות, וואס מ׳איז מתקן מיט… מ׳דארף וויסן די הלכה אדער וואס מ׳דארף טון כדי מתקן צו זיין די עצם חצר אדער די עצם רשות, האט ער אריינגעלייגט אויך אין הלכות שבת. מצד שני, אין הלכות עירוב זענען געבליבן נאר די אלע נושאים פון די… וויאזוי רופט מען עס? די רשות, שיתופין, אויך די תלת קמין וכו׳.
דער באדייט פון דעם ווארט “עירוב”
Speaker 1: ס׳איז אן אינטערעסאנטע זאך. איך וואלט אפשר געזאגט אזוי, לפי וואס איר האט דאס געזאגט, די ווארט עירוב איז אן אינטערעסאנטע זאך, ווייל די ווארט עירוב האט נישט צוטון מיט לייגן למשל א לחי וקורה. אונז רופן עס “מאכן די עירוב”, אבער ס׳איז א שם המושאל. די עירוב מיינט אייביג ווען מ׳נוצט א פת צו מאכן עפעס א סטעיטמענט. אדער מ׳נוצט א פת אדער א תבשיל פאר א עירוב תבשילין און מ׳זאגט אז מיט דעם האט מען אנגעהויבן קאכן אויף יום טוב. אדער מ׳נוצט א פת און מ׳זאגט אז מיט דעם זענען אלע מענטשן שותפים ווייל אלע קענען עסן פון דעם. דאס טייטש די אמיתי׳גע עירוב. און דאס איז די שם המושאל וואס די ביידע זאכן… נאר וואס דען, אין די גמרא האט די גמרא נישט מקפיד געווען אויף דעם, און מ׳האט יא אריינגעלייגט פארשידענע… ווייל מתיר זיין א מבוי דורך לייגן א לחי וקורה האט נישט מיט די ווארט… ס׳איז אסאך מער פראקטיש, ס׳איז נישט אזא הפשטה ווי א ברויט. א ברויט איז געזאגט, ס׳איז טאקע עקסטערע הייזער, אבער אונז וואוינען אלע ביי די ברויט, אדער דא טייל איך אפ א פת פאר עירוב תחומין.
לחי וקורה — היכר אדער מחיצה?
Speaker 1: די מבוי, קענסט אפשר זאגן אזוי, ס׳איז א היכר. קען אפשר יא זאגן אזוי. אה, זייער גוט, ווייסט וואס? אונז קענען מיט דעם קאנעקטן. אונז האבן געפרעגט א שאלה, וואס איז געשען ווען מ׳לייגט עפעס א קליינע קורה וואס ס׳איז נישט אוביוויעס, נישט יעדער באמערקט אז ס׳איז דא א קורה? צו אן אנדערער מענטש זעט אז ס׳איז נאך א גאס. מענטשן קוקן נישט, “אה, לעבן די הויז איז דא עפעס א שטיק האלץ.” האבן מיר געהאט אזא שמועס וועגן דעם, צו די פשט איז אז וואנס מ׳לייגט די שטעקן, ס׳מאכט א צורת הפתח, אונז זעהן אזוי, אזוי ווי ס׳איז דא א דין אזא אז דאס הייסט א וואנט, אזוי איז דא א דין אזא אז ביז דריי טפחים הייסט עס לבוד, אדער אז פתח קריאה יורה דסותם וכדומה, אדער ניין, אז ס׳איז א הכר, מענטשן קענען זעהן די קורה, ממילא ס׳איז אויסגעקוקט, ס׳איז טאקע… א מבוי רעדט מען מיט א קורה מעג מען נאר א פלאץ וואס איז שוין נישט קיין רשות הרבים עניוועי, ס׳איז שוין א כרמלית אדער א רשות היחיד, נאר דא איז דא א גזירה לייגט מען א קורה. איך וויל צוריקקומען, סא איך זאג, אויב איז עס א הכר איז עס זייער ענליך צו… ס׳איז שוין אויך אזא הפשטה, דעת על הפתח, אדער די קורה מאכט עס, מיט דעם מאכט עס די הויז, מיט דעם מאכט עס די אנפאנג פון די אריינגאנג צו די הייזער.
די שייכות צווישן מסכת עירובין און די ביידע נושאים
Speaker 2: איך פארשטיי. ניין, מ׳קען זאגן אפילו פשוט, דו ווילסט פארענטפערן מסכת עירובין פארוואס ס׳איז געמישט? יא, די רמב״ם איז לכאורה מער לאגיש מסודר. ס׳קען זיין. לאמיר זאגן אזוי, וואס אונז רופן אן עירוב געווענליך איז נישט אפילו די עירוב פון אונזער מסכת עירובין, ווייל אונזער עירוב מאכט מען נישט געווענליך פון א מבוי, אונז רעדן סתם מאכן א צורת הפתח, בעצם איז עס געבויט א מחיצה, לאמיר זאגן א שוואכע מחיצה וואס איז צורת הפתח, וואס לויט געוויסע פוסקים העלפט עס. אקעי.
Speaker 1: אבער די עיקר מסכת עירובין איז בעצם די דרבנן׳ס. דו קענסט זאגן אזוי, מסכת שבת איז די דאורייתא׳ס פון הוצאה, אמת ס׳שטייט אויך כרמלית און דרבנן׳ס, אבער די גאנצע מושג דרבנן אז א מבוי וואס בעצם מדאורייתא איז עס רשות היחיד דארף אויך מדרבנן תיקונים, דו קענסט זאגן מדרבנן דארף עס צוויי תיקונים, ס׳דארף סיי א לחי וקורה וכדומה און סיי פת. א געווענליכע מבוי דארף די ביידע זאכן, ווייל ס׳איז סיי א פלאץ וואס האט נאר דריי מחיצות, און סיי א פלאץ וואס ס׳וואוינען מערערע מענטשן. סא מסתמא דאס איז די שייכות פון מסכת עירובין, מער די פראקטישע זאך, אבער די רמב״ם גייט מער מיט די טעארעטישע זאך, און די רמב״ם לייגט דא אריין, אזויווי מיר האבן געלערנט נעכטן, אלע דברי סופרים׳ס, אלע דרבנן׳ס פון הוצאה, אויב איז דא נאך א דרבנן פון הוצאה אז מ׳דארף מאכן א מבוי, א תיקון וכדומה. געוואלדיג.
תוכן פרק י״ז — תיקוני מבואות ומחיצות
הקדמה לפרקים הקודמים
Speaker 1: אקעי. לאמיר צוריקגיין צו די ענין, אין די פריערדיגע פרקים ווען מיר האבן שוין געלערנט הלכות שבת און ער האט אויסגערעכנט די ל״ט מלאכות, אבער ספעציפיקלי אין יציאת השבת, דאס הייסט אין די איסור פון מוציא, האט די פריערדיגע פרקים אויסגערעכנט די עצם ענין פון מוציא זיין מרשות לרשות והוא מתחייב. אין די פאריגע פרק האט ער מסביר געווען די פיר רשויות, וואס מאכט א זאך פאר א רשות היחיד, וואס מאכט א זאך פאר א רשות הרבים, וואס טוט זיך אין פארשידענע פעלער ווען… די לעצטע איז געווען מער וואס מאכט זאכן פאר א כרמלית און א מקום פטור, און וויאזוי מען פיקסט אז א זאך זאל נישט ווערן א רשות הרבים וכדומה.
Speaker 2: ממש, בערך. די פריערדיגע, לאמיר זאגן אזוי, די צווייטע, די פריערדיגע פרק איז געווען, יא, איך מיין די נושא פון די ל״ו פון דירה, אבער די צווייטע האלב דערפון איז געווען מער די נושא וואס דו זאגסט, מחיצות, וויאזוי מען מאכט מחיצות, וואס הייסט א מחיצה. א פלאץ וואס איז צו גרויס ווערט אויס רשות היחיד, וויאזוי מען מאכט עס צוריק פאר א רשות היחיד.
די נושא פון פרק י״ז — פלעצער וואס זענען מעיקר הדין רשות היחיד
Speaker 1: אקעי, אין דעם פרק גייען מיר לערנען אזוי, פלעצער וואס מעיקר הדין איז א רשות היחיד, וואס דער פרק גייט אויסרעכענען, און מ׳הייבט אן מיט מבוי, וואס די וועלט זאגט מבוי, און מיר האבן געשמועסט אז מ׳דארף זאגן מבוי. א מבוי איז בעצם א רשות היחיד, ווייל ס׳איז א פלאץ וואס איז געאייגנט פאר א ציבור מענטשן צו וואוינען, און ס׳איז א צוגעמאכטע פלאץ פון דריי זייטן וואס ס׳איז דא ארום הייזער. נאר וואס דען, היות אז ס׳איז אפן צו רשות הרבים, האבן די חכמים גוזר געווען אז ס׳דארף נאך עפעס א תיקון. ס׳איז נישט גענוג אז ס׳איז א רשות היחיד ווייל ס׳האט אלע דינים פון רשות היחיד, נאר ס׳דארף נאך זיין אזא קלארקייט פאר מענטשן אז דא ענדיגט זיך די רשות הרבים, דא הייבט זיך אן די רשות היחיד.
און די זעלבע זאך גייט זיין ביי נאך פלעצער, אזוי ווי ארום א גרוב, מיר גייען לערנען ארום א באר, כדי מ׳זאל קענען צוקומען, וויאזוי מאכט מען א פלאץ וואס איז אינמיטן פון רשות הרבים זאל באקומען א דין רשות היחיד, און אזוי ווייטער. סך הכל, אפאר זאכן וואס מיר גייען דא לערנען וויאזוי די חז״ל געבן אן עצה וויאזוי ס׳זאל זיין קלאר אז ס׳איז א רשות היחיד, אפילו אויב ס׳זעט אין פארשידענע וועגן אויס ווי א רשות הרבים אדער ווייל ס׳איז אפן צו רשות הרבים.
Speaker 2: די פסוק ברות איז בעצם מבקעת לקילי. במבוי האט זיך אנגעבונדן א חומרא לכאורה, אז מ׳דארף דארט א געוויסע קילא, אז מ׳קען מאכן גאר שוואכע מחיצות. איך מיין ביי מבוי איז אויך דא פעלער ווי ס׳קען אויסקומען אפילו א קהילה, אבער יא. מ׳דארף טראכטן, דער רמב״ם מאכט נישט קלאר דאס, וואס האלט ווערן די דרייסטע פון א מבוי. יא, שפעטער זאגט ער עפעס וועגן דעם, יא.
הלכה א — מבוי שיש לו שלוש כותלים
Speaker 1: סאו לאמיר אנהייבן. שוין, זאגט דער רמב״ם אזוי, מבוי שיש לו שלוש כותלים, ס׳האט דריי ווענט. סאו די ערשטע זאך גיבט דער רמב״ם א דוגמא פון א מבוי. וויאזוי רופט מען היינט, א מבוי וואלט געהייסן א “דעד ענד”, יא, א גאס וואס איז א “דעד ענד”, וואס איז צוגעמאכט ביי די עק. לכאורה, ווי ס׳איז פארבויט מיט הייזער. מ׳רעדט פון א מבוי וואס איז פארבויט, און די הייזער מאכן אזויווי א כותל. איז דאך זייער אנדערש ווי א רשות הרבים. ס׳איז נישט מסתמא אויך נישט קיין… וואס איז דא געווען די דין רשות הרבים? אפילו ס׳איז ט״ז אמה, כדי מ׳זאל נישט האבן די דין רשות הרבים, און ס׳באלאנגט פאר די מענטשן פון יענע… מ׳רעדט גראדע נישט וועגן די זאך צו מענטשן האבן א רעכט אריינצורעדן. אין רשות הרבים רעדט מען נישט וועגן רעכט אריינצורעדן, דאס איז נישט די ווארט.
Speaker 2: ס׳איז דא אן ענין פון שימוש. ס׳קומט אריין אביסל, אפילו מ׳זעט יא שפעטער הלכות, איך מיין מער ביי שיתופי מבואות, אבער ס׳קען אריינגיין די ענין פון… ווייל ס׳זעט אויס ווי א רשות הרבים.
Speaker 1: לאמיר זען, מ׳וועט זען דא. לאמיר זאגן קלאר, דער עיקר כלל, הגם ס׳איז דא א קליינע יוצא מן הכלל. דער עיקר כלל וואס אונז זאלן איינמאל זאגן פאר סאם ריזען, הגם בעצם איז עס פשוט אין הלכות שבת, הלכות רשות היחיד רשות הרבים האט גארנישט צו טון מיט הלכות חושן משפט וועמען ס׳באלאנגט. ס׳האט נאר צו טון מיט מחיצות.
דער כלל: רשויות שבת האבן נישט צו טון מיט בעלות
Speaker 1: ס׳איז דא א קליינע יוצא מן הכלל. די איין זאך וואס האט יא צו טון מיט בעלות, אבער אפשר נישט ממש מיט בעלות, נאר מער מיט שימוש, איז די נושא פון הלכות עירובין וואס מיר האבן געזאגט. דאס, ווען ס׳איז דא צוויי מענטשן וואס געהערט צו זיי צוזאמען די מבוי, דעמאלטס דארפן זיי מאכן א פס וכדומה. דארט קומט אריין זייער קלאר די נושא פון וואס אונז וואלטן געטראכט אפשר פאר די חומש זאגן, דאס איז אז איינעמ׳ס רשות איז מבטל דעם צווייטנ׳ס רשות. דו קענסט נישט זיין א רשות היחיד ווייל ס׳איז מיין רשות היחיד. אויב ס׳איז אדער מיינס אדער דיינס, אבער די ביידע זענען נישט רשות היחיד.
Speaker 2: רייט, ס׳איז שוין די רבנן׳דיגע דינים לכאורה. די רבנן פון שיתוף מבואות, די עירוב חצרות, איז לכאורה בפירוש רעדט זיך וועגן, יא, וועגן די נושא פון וועמען ס׳באלאנגט צו אדער ווער מ׳מעג עס נוצן.
Speaker 1: סאו איך וויל פארשטיין
הלכות מבוי: מבוי סתום ומבוי מפולש
הקדמה: בעלות ושימוש בהלכות רשויות השבת
ס׳האט נאר צוטון מיט מחיצות.
ס׳איז דא קליינע יוצאים מן הכלל. די איין זאך וואס האט יא צוטון מיט בעלות, אבער אפשר נישט ממש מיט בעלות, נאר מער מיט שימוש, איז די נושא פון הלכות עירובין, וואס מ׳האט געזאגט אז ווען ס׳איז דא צוויי מענטשן וואס געהערט צו זיי צוזאמען דער מבוי, דעמאלטס דארפן זיי מאכן א פס וכו׳. דארט קומט אריין זייער קלאר די נושא פון וואס אונז וואלטן געטראכט אפשר פאר די חכמים זאגן, אז איינעמ׳ס רשות איז מבטל דעם צווייטנ׳ס רשות. דאס הייסט, דו קענסט נישט נוצן א רשות היחיד וואס איז מער א רשות היחיד, אויב ס׳איז אדער מיינס אדער דיינס, ביז דו מאכסט אז ס׳זאל זיין ביידן זייערס. דאס איז שוין די דרבנן׳דיגע דינים לכאורה. די דרבנן פון שיתוף מבואות, די עירובי חצרות, איז לכאורה בפירוש רעדט זיך וועגן, יא, וועגן די נושא פון וועמען ס׳באלאנגט צו אדער ווער ס׳מעג עס נוצן.
חידוש: רשות הרבים — תנאי של “רבים בוקעין בו”
איך וויל פארשטיין, א הויפט גאס וואו מ׳טוט דארטן מארקעט, מ׳טוט דארטן מסחר, און ס׳איז ברייט אזויפיל אמות און אלעס, אבער ס׳איז געבויט אויף א וועג אז ס׳איז דא הייזער פון אלע דריי זייטן, ער גייט אן מיט דין רשות היחיד. ס׳איז אן אינטערעסאנטע זאך.
לאמיר נישט אריינגיין אין די רחובות פון מסחר. א מבוי איז א פלאץ וואו מ׳וואוינט, מענטשן דרייען זיך. מ׳לאזט אריין יעדער איינעם אין דעם מבוי, ס׳איז נישט קיין פראבלעם.
אונז האבן נאכנישט געלערנט אז ס׳איז דא א חילוק וויפיל מענטשן דרייען זיך אדער וועלכע מענטשן דרייען זיך. מיר האבן יא געלערנט אביסל, ממש ביי רשות הרבים האבן מיר עס געלערנט. דאס איז וואס איך זאג, דאס איז א שטיקל יוצא מן הכלל. מיר האבן געלערנט ביי הלכות רשות הרבים, האבן מיר געלערנט איינע פון די בעיסיק הלכות פון רשות הרבים, וואס זאל זיין א רשות הרבים להוציא כרמלית. וואס איז דער חילוק פון א כרמלית און א רשות הרבים? די מעין חילוק איז צו מענטשן דרייען זיך דארט, רייט? חוץ פון די פאני כרמלית׳ן, אזוי ווי די פחות מד׳ טפחים וכדומה. אבער א נארמאלע כרמלית איז סך הכל א פלאץ וואס באלאנגט פאר די רבים, דו קענסט באצאלן צו זיין דארט, יעדער קען זיין דארט, קיינער דרייט זיך נישט דארט, אזוי ווי א ים. אפילו אויב נישט, איז עס נאך אלץ א רשות הרבים. ס׳איז א כרמלית.
אה, א כרמלית זאגסטו, יא. א כרמלית, איך זאג דאך. דאס וואס מיר האבן געזאגט פריער א מינוט צוריק, איך טריי נאר צו זאגן די למדות וואס עס קומט אויס מער ווייניגער פון די הלכות. דער תוספות זאגט פריער אז ס׳האט נישט צו טון מיט ווער ס׳נוצט עס אדער צו וועם ס׳באלאנגט עס אין הלכות רשויות השבת, חוץ פון די רבנים פון עירוב, איז נישט אמת לגבי רשות הרבים. ווייל רשות הרבים האט יא א תנאי אז די רבים דארפן באקן בו, די רבים דארפן זיך דרייען דארט. למשל, בין העמודים ביי די… נישט די בין העמודים, אבער די… דו ווייסט עס, די באנק דארט וואס איך געדענק נישט וויאזוי מ׳האט עס גערופן. יא, יא, די… די שבין העמודים, וואו מ׳זאגט אז ס׳איז נישט א פלאץ וואו די רבים דרייען זיך, אדער צו די רשות הרבים וכדומה. זיי זענען נישט קיין רשות הרבים, אגב, אז ס׳געהערט פאר זיי, ס׳איז די זעלבע מחיצות, און וויבאלד די רבים דרייען זיך נישט דארט, דעמאלט איז עס א כרמלית. רייט.
סאו אין דעם סענס איז יא דא אזא זאך. אין מבוי שטייט נישט דאס. ס׳איז זיכער אז די רבים מעגן גיין, ס׳איז נישט פשוט אז ס׳איז דא א געיט וואס א שומר לאזט נישט אריין. אבער די עיקר, דער רמב״ם מאכט עס די עיקר ווייל ס׳איז פארמאכט. דער לשון פון רמב״ם, אז א פלאץ מיט דריי מחיצות הייסט שאינה רשות הרבים מדאורייתא. אזוי איז די לשון, ס׳איז נישט קלאר. ער ברענגט אים א געמיש, די אנדערע ראשונים, די שו״ת הרשב״א שטייט וועגן דעם וואס איז די הלכה. על כל פנים, לאמיר לערנען.
הגדרות: מבוי סתום ומבוי מפולש
אבער די פאקט פון א מבוי איז זייער קלאר וואס ס׳איז, אזוי ווי דו זאגסט, בעצם א קול דע סעק, א פארמאכטער פלאץ פון דריי זייטן וואס איז פארמאכט, און מ׳גייט אריין אין איין זייט. דאס האט דא צוויי סארט מבואות, רייט? דאס הייסט א מבוי סתום. רייט? יא.
נאכדעם איז דא נאך א סארט מבוי. אקעי, דאס ווערט גערופן מבוי סתום, און די הלכות גייען זיין אנדערש. און א מבוי וואס האט נאר צוויי ווענט, זעק און עק, ס׳איז נישט קיין קול דע סעק, נאר ס׳איז א רעגולער, לאמיר זאגן א גאס אין וויליאמסבורג, וואס איז ארומגענומען מיט צוויי זייטן מחיצות, הייזער ארום אדער ווענט ארום, אבער ס׳איז אפן. ס׳איז אפן פון ביידע זייטן. והעם נכנסים בזו ויוצאים בזו, ווי אימער ס׳איז נישט קיין עק דא, ס׳איז אפן, מ׳קען עס דורכשניידן. היא נקראת מבוי מפולש. מפולש מיינט אייביג עפעס וואס איז אפן, יא, ס׳איז געווארן א לאך אין א זאך, און אויב גייט עס ביידע זייטן הייסט עס מפולש, פארקערט פון סתום. מפולש מיינט אפשר איז דאס די לשון, מ׳קען עס דורכגיין, בקיצור, דאס איז וואס עס מיינט.
סאו א מבוי סתום זעט מער אויס ווי א רשות היחיד ווי א מבוי מפולש, קען איך דאס פארשטיין, ס׳איז מער ארומגענומען. איז דא אנדערע הלכות, א מבוי סתום איז גרינגער צו מכשיר זיין, און א מבוי מפולש איז שווערער. דאס הייסט, מ׳דארף דא צולייגן אז די חכמים האבן דא צוגעלייגט, אז הגם ווייל ס׳איז ד׳ אמות איז עס שוין גענוג, ס׳איז נישט רשות הרבים, מדאורייתא איז עס שוין נישט רשות הרבים, אבער הואיל און ס׳איז אפן צו רשות הרבים, מענטשן וועגן אריינוואקן דארטן, ס׳איז לעבן רשות הרבים, דארף מען לייגן א היכר אז דא האט זיך אנגעהויבן רשות היחיד.
הלכה א: כיצד מתירין מבוי הסתום
איז וואס איז די היתר? סאו א מבוי סתום דארף א שוואכערע היכר, און א מבוי מפולש דארף א שטערקערע היכר.
זאגט דער רמב״ם דא, כיצד מתירין מבוי הסתום? עושה לו ברוח הרביעית לחי אחד, ביי די פערדע זייט, די איין זייט וואס איז נאך אפן, מאכט מען א לחי, א ברעטל, שטייעדיג. או עושה לו קורה, אדער לייגט מען א קורה, ליגעדיג א קורה אויבן פון די העכערדע ווי מ׳גייט אריין, ודיו, און דאס איז גענוג.
פשט: חשוב כאילו סתום רוח רביעית
איז דער רמב״ם איז מסביר וואס העלפט די לחי אדער די קורה? דאס הייסט, חשוב עושה קורה או עושה לחי כאילו סתום רוח רביעית, און ס׳קוקט אן די לחי אדער די קורה ווי כאילו ס׳איז א וואנט, כאילו די פערדע זייט איז צוגעמאכט געווארן מיט א נייע וואנט, ממילא ויהיה רשות היחיד, די לשון ויהיה רשות היחיד מיינט ס׳ווערט א רשות היחיד, ס׳ווערט א קלארע רשות היחיד. לפיכך די לו בלחי או קורה, וויבאלד מ׳איז מטלטל, מ׳קען מטלטל זיין אין די גאנצע מבוי.
חידוש: שלש מחיצות מדאורייתא, רוח רביעית מדרבנן
איז דער רמב״ם מסביר, שהדין תורה, דאס איז די לשון, שהדין תורה בשלש מחיצות בלבד מטלטלין, און מדרבנן היא רוח רביעית, די פערדע זייט איז עס מדרבנן. והואיל והיא מדרבנן, האבן די חכמים נישט מחמיר געווען אז מ׳דארף א גאנצע וואנט, לפיכך די לו בלחי או בקורה. דאס איז מבוי הסתום.
הלכה ב: כיצד מתירין מבוי המפולש
וכיצד מתירין מבוי המפולש? דארף מער פון דעם. איז פון איין זייט דארף עס האבן עושה לו צורת הפתח מכאן, פון איין זייט דארף עס האבן מער ווי אדער א לחי אדער א קורה, עס דארף האבן ביידע אז עס זאל ווערן א צורת הפתח. און איינמאל יעצט מיט׳ן לייגן די צורת הפתח איז שוין געווארן אזויווי א מבוי סתום, איין זייט איז שוין צוגעמאכט. און די פערדע וואנט, איז יעצט נאר דא די פערדע וואנט וואס מ׳דארף פיקסן, איז שוין א דין אזויווי מבוי סתום, און די פערדע וואנט איז גענוג א לחי אדער א קורה מקום.
הלכה ג: מבוי עקום — כעין מפולש
זאגט דער רמב״ם ווייטער, וואס טוט זיך ווען די מבוי איז נישט סתום אבער עס איז אויך נישט מפולש? ווייל מפולש געווענליך מיינט מ׳קען פלעין דורכוואקן, רואיג, איין גראדע וועג. אבער וואס טוט זיך אויב ס׳דרייט זיך? ס׳איז נישט קיין cul-de-sac, אבער עס איז א געדרייטע פלאץ וואו דו קענסט נישט קלאר דורכוואקן. למשל ווען א מענטש קוקט ביי די אריינגאנג פון די מבוי זעט ער א וואנט. אבער אז ער גייט ווייטער זעט ער אז ס׳איז נישט ממש א וואנט ווייל ס׳איז יא אפן.
קיימא לן אז די הלכה דערפון איז כעין מפולש. מ׳זאגט נישט אז ווייל ווען מ׳קוקט אריין זעט מען א וואנט ביי די עק, זאלן מיר זאגן “אה, דאס איז אויך א וואנט”. ס׳איז נישט א וואנט, ווייל למעשה איז עס מפולש, און מ׳קוקט אויף די מציאות אז מענטשן קענען אדורכגיין. זייער גוט.
הלכה ד: מבוי מיט מדרון — מובדל מרשות הרבים
אקעי, נאך עצות ווען מ׳דארף נישט קיין עקסטרע לחי אדער קורה, ווייל ס׳איז קלאר אז דער פלאץ איז אן אפגעזונדערטע פלאץ.
סאו א מבוי שהוא גבוה מתוכו, אינעווייניג איז עס איין גראדע פלאץ, אבער במדרון לרשות הרבים, ס׳איז דא א בערגל וואס מ׳דארף ארויפגיין, וואס מ׳דארף איבערגיין פון די מבוי צו די רשות הרבים. די רשות הרבים איז נידריגער. אדער פארקערט, אויב די מבוי איז שוה לרשות הרבים, אבער גלייך נאכדעם וואס מ׳וואקט אריין, נאך די אריינגאנג, דארף מען נאך אראפגיין צו זיין אין די מבוי, דארף מען נאך אראפוואקן. גראדע אסאך דעוועלאפמענטס זענען בערך אזוי, מ׳גייט ארויף סטעפס אריינצוגיין אין די דעוועלאפמענט, אדער מ׳גייט אראפ סטעפס אריינצוגיין אין די דעוועלאפמענט, און דאס שיידט עס אפ. מ׳איז שוין אין א דעוועלאפמענט וואס איז… ניין, איך זאג אז ס׳איז זייער פשוט, דאס איז גראדע פאר אונז עפעס וואס מיר אלע פארשטייען, אז אויב איז עס עפעס וואס מ׳גייט ארויף אדער אראפ, קוקסטו עס אן ווי אן אפגעזונדערטע פלאץ. אויב ס׳איז אנגעהויבן ביי די סטריט לעוועל, כאפסטו נישט, “אה, דא האסטו אבער אריינגעוואקט. דא ביסטו געווען אויף א עוועניו וואס איז א רשות הרבים, און דא, אה, די סטריט איז שוין א רשות היחיד ווייל ס׳איז דריי זייטן.” אבער אויב ס׳איז דא אזא בערגל, “אין צריך לא לחי ולא קורה, שהרי מובדל הוא מרשות הרבים.” ס׳איז מובדל, ס׳איז שוין מובדל.
מחלוקת רמב״ם וראב״ד: שיעור המדרון
עס גייט נישט דא, עט ליעסט איך זע נישט אנדערש, די קלארע כללים ווי גרויס די מדרון דארף זיין. דו זעסט אז ס׳איז דא אפשר א שטיקל בערגל, צו ס׳איז דא נעמט א געוויסע. דער ראב״ד זאגט יא אז די בערגל האט א געוויסע סייז, אז ס׳דארף זיין הויך צען, א מחיצה ממש. אזויווי זיי האבן געלערנט פריער אז א תל המתלקט עשרה מתוך ארבע, נישט ארבע. דער ראב״ד זאגט אז ס׳איז נישט א בערגל, ס׳איז אפשר א שטיקל בארג מיט א קלארע כלל וואס דאס מאכט עס פאר א מחיצה. ער זאגט אז ס׳דארף זיין מתלקט עשרה מתוך ארבע, וואס דאס טייטשט אז פון… אין משך פון פיר אמות דארף עס זיין צען טפחים אויף ארויף. און דאס איז א מער זעבארע בערג וואס מ׳זעט. אבער דער רמב״ם האט נישט געברענגט קיין שום…
דאס הייסט, ס׳איז זעבאר, אבער זיי האבן געלערנט פריער אז דאס איז א שיעור וואס די חכמים זאגן אז דאס הייסט א מחיצה, און נישט אז מ׳זאגט אז סתם אביסל ארויפגעגאנגען. סאו דער רמב״ם זעט אויס נישט אזוי, דער רמב״ם זעט אויס אז ס׳איז ווי א היכר, דעמאלטס מוז נישט זיין אזוי ממש, אזוי סטיפ, אזוי הויך. דער ראב״ד לערנט אז ס׳איז פשוט א מחיצה, ס׳איז בעצם א צד פון די מחיצה.
נפקא מינה: מדרון אינעווייניג אין מבוי
אבער ס׳האט אויסגעקומען אביסל מער א חילוק צווישן דער רמב״ם און דער ראב״ד, ווייל דער רמב״ם, לאמיר דאך פרעגן, ווייל דער פאל פון דער מדרון איז אינעם מבוי, מעג מען טראגן ביי די אנהייב מבוי אויף די מדרון און פון די אנהייב מבוי? לויט דער רמב״ם וועט מען מעגן, ווייל ס׳איז קלאר אז דא הייבט זיך אן אפשר א נייע זאך. אויב ס׳איז א מחיצה, מעג מען נאר טראגן פון דארט און ווייטער.
מ׳דארף קוקן שפעטער וועגן אין די מחיצה, רייט? וואס איז די הלכה פון אין די מחיצה? אין די מחיצה, אזויווי די כותל אליין, די כותל הבית, וואס איז דען די הלכה? ס׳איז פארט פון רשות היחיד. רייט, די עובי הכותל וואס איז רשות היחיד. ס׳האט טאקע כל כך חובה זיך אליין. אונטער א לחי און א קורה איז נאך שפעטער, גייט מען זען די הלכה. אבער פון די ראב״ד האט ער קלאר געזאגט אז ווען די מדרון איז פון אינעווייניג, נישט צוריק.
מ׳דארף וויסן ווי ווייט די אינעווייניג, אויב איז נאך דא א האסט, אז ס׳איז ממש טיף אין די מבוי, מוזט אונז האבן צו העלפן. עס דארף זיין עפעס אז דאס האקט אפ פון די מבוי פון רשות הרבים.
מיין סך הכל אז די ראונד מבוי איז נידריגער ווי די רשות הרבים, סאו וויאזוי קומט מען אן מיט סטעפס, אדער מיט א רעמפ, איך ווייס נישט.
מבוי שצד אחד כולו לים או לאשפה של רבים, ומבוי מפולש לרחבה
מבוי שצד אחד כולו לים וצד אחד כולו לאשפה של רבים
Speaker 1: מ׳דארף וויסן ווי ווייט אינעווייניג, אויב ס׳איז נאך דא א האפט אז ס׳איז ממש טיף אין די מבוי, מסתמא צו העלפן. ס׳דארף דאך זיין עפעס אז דאס האקט אפ פון די מבוי צו נישט פון רשות הרבים. מיין סברא איז אז די מבוי איז נידריגער ווי די רשות הרבים, סא ביז דו קומסט אן מיט סטעפס אדער מיט א רעמפ.
די רמב״ם איז אבער מחמיר אז די שיעור איז סתם מער אזוי ווי ס׳איז אן עיני שיעור לכאורה. יא, אבער ער זאגט מבדיל, אויך די ווארט שרייבט ער מבדיל. ער זאגט מבדיל, ער זאגט אז ס׳איז טאקע דא אפשר א וואנט. ס׳זעט אויס פון די רמב״ם אז ס׳איז מער א נושא פון היכר, ענליך צו לחי און קורה.
דיגרעסיע: לחי און קורה ווי ארכיטעקטורישע עלעמענטן
מסתמא, דו האסט מיר פריער געוואטשט וואס העלפט די לחי און די קורה, מסתמא אמאל געצייטן, אפשר היינט אויך, איז געווען נארמאל, דו פרעגסט אן ארכיטעקט למשל, איך האב גערעדט מיט אן ארכיטעקט וועגן די צימער, מ׳וויל מאכן צוויי שטחים אז מ׳זאל זען אז ס׳איז אנדערש, ס׳איז דא עצות, אזוי ווי סיגנום, מ׳לייגט אן אנדערע קאלער, אדער מ׳לייגט עפעס א קליינע דיזיין שטיקל, נישט עכט שיין, אזוי ווי א צורת הפתח, ס׳איז דא מענטשן וואס האבן אין זייער ליווינג רום א צורת הפתח, האסטו געזען אמאל? דאס איז טאטאל די דיינינג רום, די ליווינג רום, פרעגסטו אים, דו שפילסט א געים? ניין, ס׳מאכט טאקע פילן אז דא איז א שטיקל צימער.
סא לכאורה די לחי און קורה, דאס איז די ארכיטעקט אין זיינע צייטן פלעגט סתם אזוי מאכן, און צוויי מענטשן ווילן נישט לעבן איינער נעבן די צווייטן, איך ווייס, האבן זיי געלייגט די זאך. סא די מדרון איז אויך פון דעם מין וואס די רמב״ם האט ליב. מסתמא. זייער גוט.
אקעי, סא פאר אונז איז לחי און קורה א חידוש פון מסכת עירובין, מסתמא איז עס א חידוש פון די ארכיטעקט, נישט פון מסכת עירובין. מסכת עירובין ניצט עס.
דוגמאות פון מבואות וואס דארפן נישט לחי וקורה
זיי ברענגען נאך א דוגמא פון מבואות וואס מ׳דארף נישט צולייגן א לחי און א קורה, ווייל ס׳האט שוין ביי נייטשער האט עס שוין זאכן וואס שיידט עס אפ פון רשות הרבים.
ער זאגט אז מבוי שצד אחד כולו לים, איין זייט, די אנדערע זייט פון די מבוי איז א ים, וצד אחד כולו לאשפה של רבים, די אנדערע זייט טראגט צו די גארבעדזש פון די געגנט, ווי אלע טראגן די גארבעדזש.
Speaker 2: אבל דארף קלישנא הרבים, רייט? ס׳איז רבים, יא.
Speaker 1: איז איינער צוריך כלום, דארף גארנישט מער, ווייל די צוויי פלעצער, סטאטש, לכאורה מיינט עס, ארום דעם איז עס רשות הרבים, ווייל ס׳איז אפן צו רשות הרבים. דא מאכט ער ווי די אשפה שטייט ממש, שטערט אדורכגיין, און אזוי ווייטער, ווי דער מענטש זאל זיין געטרעפט. ער רעדט נישט פון דעם, ער רעדט ווען די פלאץ איז נישט רשות הרבים. ס׳קען זיין די אשפה איז אויך געטיילט פון די טיר פון די מבוי הביטול. מ׳רעדט נישט פון דעם ווען ס׳איז געטרעפט. ער וויל דא זאגן אן אנדערע זאך. ס׳קען נישט זיין אז דער מענטש זאל זיין געטרעפט ערגעץ וואו זיי גייען אריין און ארויס.
Speaker 2: מיינסט טאקע נישט.
Speaker 1: ניין, איך זאג, די אשפה ליגט נישט אויף די טיר, נאר נישט דארט וואו מ׳לייגט די אשפה. אבער צווישן די גרויסע רשות הרבים און די פלאץ, איז דא א פס אשפה של רבים. ס׳איז נאך אלץ דא גענוג אן אפן פלאץ אדורכצוגיין. אבער די אשפה טיילט עס אפ. אקעי. איך זאג שוין, אינמיטן די גרויסע רשות הרבים וואלט מען נישט געלייגט קיין אשפה. ס׳ליגט דארטן אן אשפה ווייל דא האט זיך שוין געענדיגט די רשות הרבים, און דא גייט מען שוין צו די מבוי פלאץ.
איז דא וואלט א מענטש געקענט טראכטן אז אפשר זענען די צוויי זאכן נישט גענוג, מ׳זאל נאך אלץ זיין עפעס א גזירה, מ׳זאל דארט לייגן א לחי וקורה, ווייל אפשר איז עפעס געשען. זאגט ער ניין, אשפה של רבים אין עושין לספנות. אויב איינער לייגט סתם דארטן אראפ אפאר בעגס ביי די אריינגאנג, דאס הייסט נישט קיין מחיצה, ווייל מארגן גייט זיי איינער אוועקנעמען. אשפה של רבים איז א פלאץ וואו דארטן שטייט א סיין, דא זאל מען חס ושלום נישט ווארפן קיין גארבעדזש אדער קיין שמות, סאו יעדער ווייסט אז דארטן איז וואו מ׳לייגט עס, און דארטן גייט מען לייגן פאר לאנגע יארן. אקעי.
און די זעלבע זאך, דער ים. ווען ס׳איז דא דארטן עפעס א קליינע פארל, קען מען נישט קאונטן אויף דעם, ווייל אין ווינטער איז דא א פארל. אזוי האבן מיר פריער געלערנט אז אין ווינטער איז אלעס נאס. אבער אויב ס׳איז ממש א ים, האט מען נישט מורא אז דער ים “שמא יעלה ים סרטון”, אז איך ווייס, ס׳גייט קומען א צונאמי און דער ים גייט ווערן אויסגעטריקנט. דאס איז גוט גענוג.
מבוי מפולש לרחבה של רבים
Speaker 2: די רחבה של רבים איז א רשות הרבים? איז דאס די רשות הרבים? איך ווייס נישט, לאמיר זען. לכאורה ניין. וואס איז א רחבה? ס׳איז עפעס א זאך וואס איז נאר לוקף לדירה.
Speaker 1: פריערדיגע רחבות וואס מיר האבן געזען איז געווען עפעס א זאך וואס איז נאר לוקף לדירה. אזוי געדענקען אונז פון פריערדיגע פרקים.
לאמיר לערנען. רחבה של חצרות, יסוד הבית הסמוך אינו תל תלם. אהא. פריערדיגע פרק אבער איז נאר געשטאנען אז ס׳האט רשות לוקף לדירה.
לאמיר לערנען.
Speaker 2: אויב איז… וואס? איך בין דא. יא, אקעי. יא יא, איך בין דא.
הלכה ט: מבוי מפולש לאמצע רחבה של רבים
Speaker 1: מבוי מפולש שהיה כולו לאמצע רחבה של רבים. פריער האבן מיר געלערנט ווען ס׳איז מפולש אינגאנצן צו רשות הרבים. יעצט גייען מיר לערנען וואס טוט זיך ווען ס׳איז מפולש, ס׳איז אפן, אבער ס׳איז נישט אפן צו רשות הרבים, ס׳איז אפן צו עפעס וואס האט א דין אזויווי א רשות היחיד, ווערט אנגערופן רחבה של רבים, א גאס וואו מענטשן מעגן זיך דרייען, אבער ס׳איז ארומגענומען מיט מחיצות וכו׳.
איז אזוי, מבוי מפולש שהיה כולו לאמצע רחבה של רבים, ס׳ענדיגט זיך, דער מבוי פירט אריין צו אינמיטן פון א רחבה של רבים, א גאס וואו מענטשן מעגן גיין. איז אזוי, אם לא היה מכוון כנגד צד הרחבה, אויב דער מבוי ענדיגט זיך נישט אקעגן איבער די טיר ווי די רחבה פירט ארויס צו די רשות הרבים – ווייל די אנדערע זייט פון די רחבה איז אפן צו די רשות הרבים, ס׳האט א טיר, כולי עלמא, לא טיר. איז אויב דער מבוי ענדיגט זיך גלייך אקעגן איבער די טיר, זעט עס אויס ווי דער מבוי פירט צו די רשות הרבים, מ׳דארף נאר אדורך גיין די רחבה, אבער ס׳איז דאך אקעגן איבער. איז הרי זה כסתום. אה, פארקערט, אויב איז עס נישט, רעכנט זיך עס…
נאכאמאל, איך זאג עס קודם אין מערב וועט מען לערנען די רמב״ם. אויב איז עס אפן, ס׳איז פונקט אקעגן איבער די טיר, דארפסטו נאך אדורך גיין די רחבה, אבער גלייך נאכדעם איז די רשות הרבים, הייסט עס ווי דו ביסט אפן צו די רשות הרבים. אבער אויב נישט, אפילו די רחבה טעקניקלי איז אנדערש ווי די מבוי, פירט צו די רשות הרבים, אבער ס׳הייסט אזויווי סתום, וואס ס׳איז נישט אפן, מ׳קען נישט פון דארטן גיין צו די רשות הרבים.
זאגט דער רמב״ם, “אם לא יהיו מכוונים כנגד פתח הרחבה, הרי זה כסתום, וקוק איך אן דעם מבוי ווי ס׳האט א דין ווי א מבוי סתום, ואינו צריך מצד הרחבה כלום” – מ׳דארף גארנישט לייגן דארטן, ווייל ס׳איז נישט אפן צו די רשות הרבים, און אויך נישט צו די פארט פון די רחבה וואס פירט צו די רשות הרבים.
“אבל אם היו כולו לצדדי הרחבה” – אבער אויב דער מבוי ענדיגט זיך ביי די זייטן פון די רחבה, ס׳שטייט שוין אן צו די רשות הרבים… ניין, ניין, ער מיינט פארקערט. אויב ס׳איז אין די זייט, אין די מיט, אבער נישט גלייך קעגן, שטייט צו דא אזויווי ווענט פון די רחבה אויף ביידע זייטן, וואס דאס האקט אפ צווישן דעם מבוי און די רחבה. אבער אויב ס׳איז סתם אויף די זייט, כאילו די רחבה איז פשוט די המשך פון די וואנט פון די מבוי, דעמאלט איז עס מער איין קאנעקשאן. ממילא, דעמאלט אסור. וואס הייסט אסור? אז מ׳דארף מאכן דארטן לחי וקורה, אדער א צורת הפתח, און מ׳דארף עס אנקוקן ווי ס׳איז אפן צו די רשות הרבים, אזויווי א מבוי מפולש.
דיסקוסיע: פארוואס איז “צדדי הרחבה” מער קאנעקטעד צו רשות הרבים?
Speaker 2: סאו נאכאמאל, וואס איז די פראבלעם מיט “צדדי הרחבה”? פארוואס איז עס יענץ מער קאנעקטעד צו די רשות הרבים? ווייל ס׳איז נישט דא קיין ווענט?
Speaker 1: מיר האבן געלערנט אסאך מאל אז ווענט אויף די צוויי זייטן זעט אויס אזויווי ס׳איז אן עקסטערע רום, אן עקסטערע שטח. אויב דו האסט א פלאץ וואס אויף די רעכטע זייט איז דא א וואנט, אויף די לינקע זייט איז דא א וואנט, אפילו יענע וואנט איז פון די אוטסייד, רייט? ס׳ווערט ברייטער, זעסטו אז דו גייסט אריין אין א נייע שטח. דא, אפשר האט די רחבה אפשר פונקט אזוי ברייט ווי דער מבוי, אדער אפשר איז עס ברייטער נאר אויף איין זייט, אבער ס׳ענדיגט זיך דא די רחבה, די מבוי, ס׳איז נישט דא קיין חילוק, דו פארסט אריין, דו פארסט פשוט ווייטער כאילו ווי די מבוי, און מיט אמאל טוישט זיך די נאמען און ס׳הייסט רחבה. אה, קוקט מען אן ווי די גאנצע זאך עפנט זיך צו די רשות הרבים.
Speaker 2: רייט.
Speaker 1: סאו די רחבה, קיינער זאגט נישט אז מ׳זאל אריינטראגן אין די רחבה, מ׳קען נישט לייגן דארטן קיין עירוב, יא? און דארטן טאר מען טאקע אויך נישט טראגן, ווייל ס׳איז אפן צו די רשות הרבים. וואטעווער דארטן די הלכה איז, דארף מען לערנען, מ׳דארף וויסן וואס די הלכה איז מיט טראגן אין די רחבה איז, ווייל ביי רחבה האבן חז״ל נישט גוזר געווען, אזוי ווי ביי מבוי. אבער אויב די ארויסגאנג פון די מבוי פירט סטרעיט צו די רשות הרבים, אדער וואס די מלבוש יו״ט האט געזאגט וועגן די ווענט, קוקן אונז עס אן ווי די מבוי דאלגט אויף רשות הרבים. די פוינט וואס עס שטייט דא איז אז ס׳הייסט א מבוי מפולש, ס׳דארף האבן א היתר אויף ביידע זייטן, נישט נאר אויף איין זייט אזויווי א מבוי סתום, ס׳דארף זיין אזויווי א מבוי מפולש.
רחבה של יחיד — חומרא
די אלע זאכן איז ווען מ׳רעדט פון א רחבה של רבים, אבער ווי מ׳האט געזען של יחיד, אויב אין בעק פון די מבוי איז דא א רחבה של יחיד, אפילו למטה אסור, דעמאלטס אפילו אויב ס׳איז אפן צו אינמיטן פון די שטח פון די רחבה פון די יחיד איז אויך אסור. פארוואס? פארוואס איז עס הארבער? ווייל פעמים בונה מצד אחד ונמצא כולו לצדדה של רחבה. ווייל ווען ס׳איז איין מענטש קען דאך די מענטש טוישן און בויען, האבן מיר אונז מורא אז ער גייט בויען א הויז, ער גייט בויען עפעס, און ס׳וועט אויסקומען אז די וואנט פון די מבוי פירט ביז די רשות הרבים, און די מענטש גייט נישט כאפן אז ס׳איז טעקניקלי א מבוי מפולש לרשות הרבים.
ס׳איז א גזירה, ס׳איז אן אינטערעסאנטע שטיקל גזירה לגזירה. פעמים, ס׳איז א גזירה, ס׳איז פעמים, ס׳איז די סדר ווי מ׳בויעט, מילא דארפן מיר אונז אנקוקן ווי מ׳בויעט, ווי ס׳איז א פלאץ וואו מענטשן. יחידים, יחידים זענען ווייניגער סטעבל ווי רבים. זיי נעמען אוועק די אשפה איין טאג, זיי בויען צו זאכן, ס׳איז נישט סטעבל. א יחיד קען דאך מארגן… אבער רבים, ס׳הענגט אפ אין די רבים, ס׳איז דא מניעות, זיי גייען נישט אזוי שנעל בויען.
דיסקוסיע: יחיד/רבים ≠ רשות היחיד/רשות הרבים
Speaker 2: ס׳איז אן אינטערעסאנטע זאך, ווייל די רחבה של רבים, האסטו געזאגט אז ס׳האט א דין רשות היחיד, א גאנצע איז בעצם א רחבה של רבים, ס׳הייסט אפילו א רחבה של רבים. אבער א רחבה של יחיד איז הארבער. דארט איז די מבוי דאך בסך הכל אפן צו א רשות היחיד, נישט צו א רשות הרבים בכלל, דא ביי די מבוי. אבער ס׳איז הארבער, ווייל מ׳קוקט נישט אויף די לעבן וועלכע רשות ס׳איז, נאר ווי ווייט ס׳איז פון די רשות הרבים.
Speaker 1: גוט, די יחיד און רבים האבן גארנישט צוטון מיט רשות היחיד און רשות הרבים, ווייל די רחבה איז אלעמאל א רשות היחיד. חוץ אפשר, איך בין נישט זיכער, די רחבה של רבים וויאזוי טעקניקלי צו מ׳קען דארטן טראגן, ווייל ס׳קען דאך נישט זיין אז ס׳זאל זיין גרינגער ווי א מבוי. א מבוי איז ממש א רשות היחיד פון די פאר מענטשן. דא איז דאך א פלאץ וואו יעדער איינער קען זיך דרייען, עס האט נישט געדארפט קיין שום… פון וואס ס׳איז יא דארפן. ס׳דארף אן עירוב, אדער זיי דארפן זיין א כרמלית. האט מען געוואוינט אין די פריערדיגע פלאץ וואו ס׳איז אפענער רשות הרבים, פסיקתא רשות הרבים, ואונז האבן נישט געהאט א פלאץ וואס איז… יא, דאס איז נישט קיין פראבלעם.
דיני מבוי: תנאי מבוי — בתים וחצרות, אורך וד׳ אמות, חילוק מבוי וחצר
הלכה: תנאי מבוי — בתים וחצרות פתוחות לתוכו
Speaker 1: וויאזוי הייסט עס? ער האט געמוזט מאכן א לחי אויף די פתח, לאמיר זאגן. אקעי. אויב עס האט א פתח, דעמאלטס איז עס נישט קיין פתח סתם. אויב עס איז נאר אויף דריי זייטן, אויב עס איז אויף פיר זייטן, די רחבה איז דאך אפן אויף פיר זייטן בכלל. עס דארף נישט גארנישט. אויב לייגט מען ביי אז די רחבה איז אפן פון אלע זייטן, אויסער דאס איז נאר א טיר, אן אפענע טיר, א פתח, יא. איך גלייב נישט אז מען דארף א לחי, ווייל אויב וואלט מען עס געקענט אויך כשר׳ן פאר די מבוי. יא, אויב וואלט עס געהאט א ציור הפתח, וואלט עס געהאלפן פאר די מבוי. אויב מען דארף מאכן א חצר מיט די רחבה א עירוב, אדער די רחבה איז אן עזרת נשים. מ׳רעדט דאך אלס אין די זין פון פס, מ׳רעדט דאך אלס אז עס זאל זיין ניכר אפגעטיילט פון רשות הרבים, און די היכי תמצא איז אז דו האסט דא א קורה, אז דו זעסט אז דאס איז א נייע זאך. אקעי, שוין.
די נוסח פון דעם סימן איז נאר די נוסח פון וואס הייסט מבוי מפולש לרשות הרבים. אויב עס האט די הפסק פון א רחבה אינצווישן, ווענדט זיך לויט די אלע פרטים ווען עס ווערט ניכר מפולש לרשות הרבים. זייער גוט. שוין.
און יעצט גייען מיר לערנען, אויסער די צוויי חילוקים פון מבוי מפולש און מבוי סתום, נאך הלכות פון וואס מאכט א מבוי פאר א מבוי אז עס זאל הייסן א רשות היחיד און אזוי ווייטער.
זאגט די רמב״ם, “אחד מבוי ניתר בלחי או בקורה”, די דין אז מ׳קען לייגן אדער א לחי אדער א קורה, ווייל עס האט די דין מבוי, איז נאר ווען עס איז דא “בתים וחצרות פתוחות לתוכו”, ווען די מבוי פירט צו בתים און חצרות.
Speaker 2: יא, די חצרות זענען דאך אינעווייניג אין די בתים.
Speaker 1: דאס הייסט, אז עס פירט צו אינדיווידזשועל אפארטמענטס פון מענטשן, און ס׳פירט צו אפארטמענט בילדינגס, אבער דאס איז נישט…
Speaker 2: ניין. ס׳פירט צו חצרות וואס דארטן איז דא נאך הייזער.
Speaker 1: רייט. ס׳דארף נישט זיין בתים דירעקט. ס׳דארף זיין חצרות, וואס אין יעדע חצר איז דא כאטש צוויי הייזער, איי געס.
Speaker 2: יא.
הלכה: תנאי אורך — ד׳ אמות ולמעלה, אורכו יתר על רחבו
Speaker 1: “ויהא ארכו מארבע אמות ולמעלה”. די לענג דארף זיין ארבע אמות ולמעלה. אבער דא איז שוין יא… דאס איז א זאך וואס איז כמעט נישט שייך אנדערש. אבער די נעקסטע איז שוין יא: “ויהא ארכו יתר על רחבו”. א מבוי איז דווקא אזוי ווען ס׳איז ארכו יתר על רחבו, די לענג איז גרעסער ווי די ברייט.
טייטש, אויב ס׳איז א באקס, אדער ס׳איז רחבו יתר על ארכו, איז וואס?
זיי זאגן, “אבל מבוי שארכו כרחבו”, ס׳איז אזוי ווי א באקס, די אורך איז ווי די רוחב, “אין לו דין מבוי, אלא דין חצר”.
הלכה: חצר שארכו כרחבו — דין חצר, נישט מבוי
און וואס איז אנדערש א חצר ווי א מבוי?
זאגט ער, אויף א חצר, “אחת ניתר”, א חצר וואס איז אפן צו רשות הרבים, איז נישט גענוג אדער א לחי אדער א קורה, נאר מען דארף לייגן “שני לחיין”, צוויי ברעטלעך, “משני רוחותיו”. “כל לחי במשהו”, ס׳דארף נישט זיין קיין גרויסע לחי, אבער ס׳דארף זיין צוויי לחיין. “או פס רחב ארבע מרווחת”, אדער א ברייטע לחי וואס איז ברייט ארבע טפחים, איז דאס גענוג אפילו איינס.
ס׳טייטש, מבוי איז גרינגער, מבוי איז גענוג איין לחי אדער א קורה, און דא דארף מען צוויי לחיין אדער א פס, א ברייטערע פס.
סאו האט ער יעצט געזאגט וואס מאכט א זאך פאר א מבוי, אז ס׳איז ארכו יתר על רחבו. ממילא די זעלבע זאך פארקערט, וואס מאכט א חצר פאר א מבוי, דאס מאכט א מבוי פאר א חצר. מען קען אויך מאכן א חצר פאר א מבוי.
דיסקוסיע: קען א חצר האבן דין מבוי? צי דארף ער בתים וחצרות פתוחות לתוכו?
Speaker 2: אויב א חצר, אויב א זאך וואס… סאו די טייטש חצר מיינט ווי איין מענטש וואוינט, און מבוי מיינט ווי מערערע מענטשן וואוינען. ארגינעל, די נארמאלע סדר איז דא בתים אין חצרות, און די זענען אין מבואות. אבער ס׳איז דא אמאל וואס די חצר באקומט א דין מבוי.
Speaker 1: יא, אבער די חצר דארף אויך האבן חצרות און בתים אפן צו אים.
Speaker 2: יא, א חוץ דעם. חצרות און בתים.
Speaker 1: איינער קען זיין א מבוי, און ווען ער טוט דאס וועט ער האבן א דין ווי א מבוי, ער וועט דארפן לחי וקורה, אבער ער וועט נישט דארפן קיין מבוי ווייל ער האט נישט. ער איז שוין בתים פתוחים לתוכו, ער איז שוין א חצר, ער דארף נישט מער פון דעם. ער דארף שוין נאר איין בית.
Speaker 2: ער האט נישט בתים, ער האט נישט חצרות. זעט אויס אז דא דארף מען נישט. איך ווייס נישט. איך קען זען אז מ׳זאל אזוי זאגן.
Speaker 1: לאמיר זען ווייטער. איך מיין די נעקסטע, “מבוי שאין בו בתים וחצרות פתוחים לתוכו”. דאס גייט טעכניקלי זיין די פריערדיגע, די ערשטע וואס זיי האבן יעצט געלערנט גייט זיין א מבוי שאין בו בתים וחצרות פתוחים לתוכו. כשם שלא הותר אלא בבית אחד וחצר אחד, כך מבוי שאין בו אלא ארבע אמות אין נותרין בו אלא שני לחיים ופס רחב.
סא א חצר וואס איז אורכו יתר על רחבו און האט בתים וחצרות פתוחים לתוכו… ס׳מאכט נישט קיין סענס פאר א חצר צו האבן בתים וחצרות פתוחים לתוכו.
Speaker 2: איך בין נישט מסכים. ס׳קען דאך נישט זיין. ווען א חצר ווערט א מבוי, דאן מיינט דאס אז די קולא איז אנדערש ווי א מבוי. ס׳שטימט נישט עפעס.
Speaker 1: יא, ווייל בתים וחצרות פתוחים לתוכו איז די חצרות וואס מאכן אים אין צו א מבוי. ער איז שוין א חצר מיט בתים בתוכו, אדער וואטעווער ער איז. איך שטיי אז ס׳קען זיין אנדערש. מ׳קען מדייק זיין.
חידוש: חצר בצורת מבוי דארף נישט בתים וחצרות פתוחות לתוכו
סא נאכאמאל, א מבוי וואס איז א מבוי ווייל ער איז א מבוי, דארף האבן אלע הלכות מבוי. באט א חצר וואס איז א מבוי ווייל ער איז צורת מבוי, דארף נישט האבן קיין הלכות מבוי. ער דארף נישט האבן די איין הלכה. אלע אנדערע הלכות דארף ער דאך האבן, ער דארף זיין ד׳ אמות, ער דארף זיין אורכו יתר על רחבו. ער דארף נישט זיין די איין הלכה וואס איז אומפאסיבל ער זאל האבן.
Speaker 2: פארוואס פאלט דאס אראפ? ווייל ד׳ אמות איז סתם געווארפן. ס׳קען נישט זיין עפעס וואס איז ווייניגער ווי ד׳ אמות און ס׳זאל זיין בתים פתוחים לתוכו.
Speaker 1: האסטו געזאגט.
Speaker 2: יא, וויפיל הייזער קענען זיין אפן צו א ד׳ אמות?
Speaker 1: אלעס קען זיין. ד׳ אמות איז דאך נישט א מקום חשוב. אלעס קען זיין. איך זאג, דאס איז נישט קיין תנאי.
דיסקוסיע: צי א חצר בצורת מבוי דארף האבן דיני מבוי?
סא די שאלה איז יעצט צו א חצר וואס איז צורת מבוי דארף האבן דיני מבוי.
Speaker 2: יא, ער דארף זיין… ער דארף האבן אויך דיני חצר.
Speaker 1: דו האסט געזאגט אז א חצר איז נישט קיין זאך וואס האט בתים וחצרות פתוחים לתוכו. דאס וואס מ׳זאגט אז א חצר קען האבן א דין מבוי, מיינט מען אז ער דארף נישט מער ווי דעם. ס׳קען נישט זיין אנדערש. א חצר איז א חצר.
קוק נאר, מ׳האט צוויי שכנים. איינער וואוינט אין א מבוי וואס האט נאר איין הויז.
Speaker 2: איך האב געהערט דיין קשיא.
Speaker 1: און דער נעקסטער וואוינט אין א חצר וואס האט א באנטש הייזער, און ער האט א באנטש חצרות, און א באנטש זאכן, און ס׳איז אויך… מיט וואס איז ער בעסער? ווייל וואס רופן מיר דאס נאך?
אקעי, ס׳קען זיין אז דאס איז סתם א משוגע׳נע לשון, ווייל מענטשן רופן זאכן מבוי און חצר וואס האט נישט מיט די הלכה. דו רעדסט וועגן וואס זענען די פרטים. ער איז א חצר ווייל ער איז א חצר, ער איז א מבוי ווייל ער איז א מבוי.
Speaker 2: די חצר וואס איז עקרו היטב, איז מותר, דארט מען נישט… ס׳איז דאך דא א פשוט׳ע סייכל פון די עקרו היטב, ס׳איז נישט קיין גזירת הכתוב. עקרו היטב איז א מער מצומצמ׳דיגע זאך, מען לייגט איין לחי איז גענוג, נישט צוויי לחיין. א דריי טער זאך דארף מען צוויי לחיין. וואס שטערט דיך?
Speaker 1: דאס איז דא פריער, אז א מבוי דארף האבן בתים, דאס איז פשוט, ווייל אויב נישט איז עס נישט קיין מבוי. אבער א חצר האט נאר… דעמאלטס איז עס עפעס אנדערש, איז עס א חצר. אבער דו ביסט גערעכט אז ס׳קומט אויס אז אויב ער האט דארט… אה, ס׳מאכט נישט קיין סענס וואס איך זאג.
דיסקוסיע: ווי קען זיין א מבוי אן בתים וחצרות פתוחים לתוכו?
סאו וואס איז געשען אין יענע מבוי? ווי קען זיין א מבוי וואס האט אנדערע תנאים און וואס ס׳פעלט אים די בתים וחצרות פתוחין לתוכו? ס׳קען נישט געהעריג זיין.
Speaker 2: ניין, ס׳קען יא זיין, אויב ס׳איז נישט קיין חצר. חצר מיינט מען וואוינט דארט. דאס איז די חילוק. ס׳איז דא א ריעל חילוק פון א מבוי און א חצר. א חצר וואוינט איין מענטש, און א מבוי איז אפן צו צוויי הייזער. נישט איין מענטש.
Speaker 1: א חצר קען וואוינען מער ווי איין מענטש, אבער געווענליך אין א חצר וואוינט מער ווי איין מענטש.
Speaker 2: סאו וואס מיינט א חצר? א חצר איז נישט חצרות פתוחות לו?
Speaker 1: עקזעקטלי. א חצר איז די געגנט ארום די הויז וואו מ׳נוצט אביסל. די חצר איז אפן צו די מבוי, נישט צו… און די מבוי איז אפן צו מערערע חצרות.
Speaker 2: אהא. א חצר וואס איז אפן צו אנדערע חצרות איז אליין א מבוי.
חילוק מבוי וחצר: מבוי איז פלאץ וואו מ׳וואקט, חצר איז פלאץ וואו מ׳נוצט
Speaker 1: א מבוי איז א פלאץ וואו מ׳וואקט, און א חצר איז א פלאץ וואו מ׳נוצט. ס׳איז דא אנדערע סארט שימוש.
Speaker 2: אהא. איך מיין אזוי.
Speaker 1: אקעי. לאמיר געבן א קוק. ווילסט געבן א קוק אין פנים מאירות?
Speaker 2: ניין, ניין, איך וויל נישט קוקן, איך וויל גיין ווייטער.
Speaker 1: מבוי… איך פארשטיי זייער גוט וואס דו שטעלסט זיך, אבער ס׳איז נישט קיין פראבלעם.
הלכה: מבוי שאין ברחבו שלשה טפחים — לבוד
“מבוי שאין בו רוחב שלשה טפחים…” אהא. אקעי, אויב איינער טרעפט זיך פלוצלונג אין אזא מבוי וואס איז נישט דא שלשה טפחים, קודם זאל ער אנטלויפן פון דארטן, ווייל ער קען חס ושלום שטארבן. און נאכדעם וואס ער איז אנטלאפן זאל ער וויסן אז איינער צורר ולחי ולוי קורה מנדל ד׳ וכו׳, איך פארשטיי נישט די פשט פון דעם, “שכל פחות משלשה הרי הוא כלבוד”.
אסאך מאל זאגן מיר אין הלכות, ווייל אזוי קומט אויס אין די גמרא, הגם איך ווייס נישט פארוואס ס׳איז שייך אין מציאות.
Speaker 2: שוין, איך ווייס שוין וואס דו האלטסט אז ס׳איז נישט שייך. דו האלטסט אז ס׳איז שייך.
Speaker 1: שוין, יעדן טאג וואקסטו אין גאסן וואס זענען שמאלער ווי דריי טפחים, דאס הייסט אז ס׳איז א מעשה בכל יום.
Speaker 2: וואס? אפשר דו וואקסט נישט, אבער אנדערע מענטשן וואקן. פלעצער וואס ס׳איז נישט ברייט דריי טפחים. ווי ברייט איז די אריינגאנג וואס דו וואקסט דארט?
Speaker 1: די הלכה מוז זיך נישט… א מענטש איז נישט ברייט מער ווי דריי טפחים.
Speaker 2: איך ווייס נישט, ס׳איז נישט קיין דווקא א ענין און ס׳שטייט נישט אין די תרי״ג מצוות.
Speaker 1: לאמיר געדענקען, דא רעדט זיך פון די טיר.
Speaker 2: איך האב געזאגט, דא רעדט זיך פון די טיר. קודם כל, איין ברחבה זאגט נישט ביי די אריינגאנג, ער זאגט איין ברחבה פון די מבוי. די גאנצע…
Speaker 1: קען אויך זיין אז ס׳איז א למדנ׳ישע נאר דריי טפחים.
Speaker 2: אה, חפץ החתירה. ס׳איז אוודאי דיסקרעשנערי דריי טפחים, אבער סאמהאו וואסער און אנדערע זאכן וואס זענען עס ממעט על פי הלכה, דעמאלטס קען מען… איך ווייס נישט, דו פרעגסט א קשיא.
מציאות׳דיגע ערקלערונג: שמאלע דורכגאנג אין הינטן פון הייזער
Speaker 1: אקעי, אקעי, וואטעווער. יעצט קען מען לערנען וואס איז באמת די דין פון די מבוי נאכדעם וואס מ׳האט עס מתקן געווען, מ׳האט עס מכשיר געווען.
Speaker 2: יא.
Speaker 1: איך וועל דיר זאגן וויאזוי איך קען פארשטיין די מבוי שאין ברחבו שלשה טפחים, I’m sorry. לאמיר זאגן אזוי, ס׳איז דא א מבוי, און די בעק פון די מבוי איז דא אזא זייער א שמאלע, פאר די פענסטערס לאמיר זאגן, יא? ס׳איז עפעס ארויסגעפאלן און ס׳איז צופיל, א קינד קען דארטן אריינקריכן און עפעס נעמען, יא?
אקעי. סא טעקניקלי דארף מען זיין א מבוי ווייל ס׳איז אפן… לאמיר זאגן, ס׳איז דא איין וועג וואו מ׳וואקט, די בעקיארד, און אין בעק פון די אלע הייזער און חצירות איז דא עפעס אזא שמאלע, איך ווייס, צו אויסגיסן וואסער, וואטעווער ס׳איז. סא דאס איז טעקניקלי א מבוי, ווייל ס׳איז בתים וחצירות פתוחים לו.
אקעי. ער זאגט אז ס׳איז לבוד. די פתח איז נישט קיין עפענונג פלאץ בכלל. ווען ער זאגט שכל פחות משלשה הרי הוא כלבוד, זאגט ער אז די פתח איז נישט קיין עפענונג פלאץ וואו מ׳טראגט בכלל. ס׳איז א לאך אין די בעק פון די הויז, ווייל ס׳איז נישט געווען קיין פתח נישט צו מאכן.
Speaker 2: אבער דער וואס מיינט אלעמאל דאס אויך.
Speaker 1: יא. אקעי.
המשך: דין מבוי נאך תיקון
יעצט, אה, איך האב אים געהאט צו זאגן, מ׳האט געלערנט אז דער רמב״ם האט גע׳טענה׳ט אז א מופת, אריגינעל,
הלכות שבת — מבוי מיט קורה לעומת לחי, און הכשר רשות הרבים מיט דלתות
הלכה מ״ט: דער חילוק צווישן קורה און לחי
ניין, ווען ער זאגט שוין כפוף מלפנים ולפנים ולמעלה, זאגט ער אז דער פלאץ הייסט נישט עפעס אן אפענע פלאץ ווי מען טראגט בכלל, ס׳איז א לאך פון די בעק פון די הויז, ווייל ס׳איז דאך טאקע קיין איינס נישטא מחמת… אלע לובא׳ס איז דאס די טייטש, לובא איז א רשות היחיד.
דאס איז וואס דער רמב״ם זאגט פריער. דאס איז א סתירה אויף די הלכה וואס ער זאגט פריער. דער רמב״ם זאגט פריער אז א מבוי מיט דריי מחיצות איז בעצם א רשות היחיד, נאר די חכמים לאזן נישט טראגן אין דעם, רייט? פארוואס? ווייל ס׳זעט אויס צופיל ווי ס׳איז קאנעקטעד צו די רשות הרבים. לכאורה, אויב ס׳איז א רשות היחיד, טאר מען אויך נישט, אפילו אן א לחי, טאר מען נישט אריינטראגן פון דעם צו א רשות הרבים, ווייל ס׳איז א איסור דאורייתא. דא אין די הלכה זעט מען דאס נישט אמת, אז פאר ס׳איז דא די לחי אדער די קורה האט עס זיכער נישט געהאט קיין דין רשות היחיד לגבי דעם אז א זורק לתוכה זאל זיין חייב.
קוק וואס דער רמב״ם זאגט. דער רמב״ם זאגט פריער, “שמדין תורה בשלוש מחיצות בלבד מותר לטלטל”, ס׳איז דאך שוין א רשות היחיד, “מדברי סופרים אין מורין כן לרבים”. רייט? אבער ווען ער זאגט “מותר”, מיינט ער צו זאגן מותר לטלטל בתוכה, אבער ער זאגט נישט אז מדין תורה אסור לטלטל לתוכה מרשות הרבים. ס׳איז א סתירה.
דער רמב״ם׳ס ווערטער אין הלכה מ״ט
וויאזוי קען זיין אז מען האט געטון א קולא… לאמיר לערנען אין מ״ט. אקעי. זאגט דער רמב״ם, “מפני מה הוצרך שיעור בקורה? אף על פי שמותר לטלטל בכולו כרשות היחיד” — מען מעג דאך אינעווייניג מטלטל זיין, דאס איז דאך פארוואס מען לייגט די קורה, אז מען זאל קענען מטלטל זיין, ס׳ווערט א רשות היחיד. ער גייט יעצט זאגן אז ער מיינט ער ווארפט ארויס פון רשות הרבים אהין, דאס איז זיין חייב, ווייל ער ווארפט פון רשות היחיד צו רשות הרבים. אבער ער זאגט ניין, “הזורק מתוכה לרשות הרבים או מרשות הרבים לתוכה פטור, מפני שהקורה משום היכר עשויה”. בעצם איז די פלאץ, די קורה האט נישט געמאכט די פלאץ פאר א פולע רשות היחיד. נאר מען האט נאר געלייגט א היכר, די קורה איז נאר היכר.
לאמיר ענדיגן און מ׳וועט טרייען צו פארשטיין. אבל המכשירה בלחי, זאגט דער רמב״ם אז ס׳איז א גרויסער חילוק צווישן… זיי האבן געשמועסט אז דא א מבוי קען ווערן כשר אז מ׳זאל מעגן טלטל׳ן אינעווייניג, אדער דורך א קורה אדער דורך א לחי. זאגט דער רמב״ם אז די צוויי זאכן זענען זייער אנדערש. א קורה מאכט נישט די מבוי פאר אן עכטע רשות היחיד, ס׳איז נאר עפעס א היכר, אבער ס׳בלייבט נאך עפעס דיני רשות הרבים אדער דיני כרמלית, נישט קלאר. משא״כ לחי, אבל המכשירה בלחי, אויב איינער ווארפט מתוך רשות הרבים לרשות הרבים דרך עליו, איז ער יא חייב, ווייל א לחי איז נישט נאר א קורה, א לחי מאכט דעם פלאץ ממש פאר א רשות היחיד. שהלחי הרי הוא כמחיצה ברוח רביעית, ווען מ׳לייגט א לחי קוקן מיר עס אן ווי מ׳האט געלייגט א מחיצה, ממילא ווערט עס א רשות היחיד.
דער ראב״ד׳ס קשיא און דער תירוץ
זייער גוט. דער ראב״ד האט טאקע נישט פארשטאנען וואס גייט דא פאר, וויאזוי קען זיין? הומלסה קטנה, גיפופין שלוש דפנות בקלוע, קומט דאך אויס צו דריי מחיצות, און דריי מחיצות איז דאורייתא. וויאזוי קען דער רמב״ם זאגן אז ס׳איז פטור? דאס איז זייער שווער, יא?
די איינציגסטע וועג וויאזוי מ׳קען מאכן בפשטות אז דער רמב״ם מאכט אונז הענט איז בעצם קולי מגיע זיין. דער רמב״ם האט געזאגט פריער אז דריי מחיצות איז א רשות היחיד, מיינט ער נישט רשות היחיד, מיינט ער נישט רשות היחיד לענין שמטלטלין בתוכו, אין אנדערע ווערטער, ס׳איז א כרמלית. אבער וואס איז די דריי מחיצות? אז חכמים זענען מקיל געווען אז אויף די כרמלית קען מען לייגן עפעס, אז ס׳זאל זיין א היכר אז ס׳איז נישט א רעגולערע כרמלית, און מיט א היכר איז מותר צו טלטל׳ן אין די כרמלית. אזוי קומט אויס אויב מ׳וויל מאכן דער רמב״ם ארבעטן מיט וואס ער האט געזאגט פריער. ער האט געזאגט רשות היחיד, ער האט נישט געמיינט. ס׳איז זייער זייער דחוק, אבער דאס איז די בעסטע וואס מ׳קען מאכן. פארשטייסט די פראבלעם, רייט?
מ׳קען זאגן אנדערע תירוצים, אבער שוין, לאמיר גיין ווייטער. אקעי. ס׳קען זיין, ס׳קען זיין אז די חכמים האבן דאס אויך געהאלטן פאר א כרמלית, און זיי זענען טאקע מטהר געווען, אבער ס׳ווענדט זיך.
נפקא מינה: לחי איז מדאורייתא, קורה איז נאר דרבנן
אבער יעצט, וויאזוי פארשטייט מען די נושא פון לחי? ווייל לחי איז יא מדאורייתא, מוז מען זאגן אז ס׳מאכט א מחיצה, רייט? אזוי מוז מען זאגן לויט די רמב״ם, ווייל נישט אזוי קען נישט זיין חייב. ס׳האט אזא דריי ווענט מיט א לחי איז מדאורייתא, יא. דריי ווענט אן א לחי איז מדאורייתא נאר א כרמלית. אזוי מוז מען אויסקוקן פון די רמב״ם׳ס הלכה דא.
אנדערע מפרשים זענען טאקע מחלק, ס׳איז נישט קיין גרויסע נפקא מינה, ווייל דאס איז נאר א נפקא מינה לענין חיוב, די עיקר הלכה למעשה וואס די הלכה איז, איז אנדערע ווערטער. זאגסטו אויך אז א לחי איז דאורייתא און א קורה איז נאר דרבנן, אדער עפעס אזוי? א לחי מאכט א רשות היחיד דאורייתא און א קורה נישט, רייט? כאילו לחי און קורה ארבעטן אנדערש. קורה מאכט א היכר, און לחי מאכט טאקע א מחיצה. רייט.
דיסקוסיע: וואס טוט זיך מיט א מדרון?
Speaker 1: און וואס טוט זיך מיט א מדרון? איז לכאורה אויך אזוי ווי א לחי, רייט? דאס איז עכט.
Speaker 2: ניין, ס׳איז נישט. אזוי ווי די ראב״ד און די רמב״ם׳ס מחלוקת. יא, די ראב״ד׳ס מדרון איז עכט, און די רמב״ם׳ס איז נישט. יא. אקעי. יא.
הכשר רשות הרבים מיט דלתות
גייען מיר לערנען וועגן וואס איז מיט א רשות הרבים, וואס טוט מען? יא.
שוין. יעצט גייען מיר זאגן א וועג וויאזוי מ׳קען מאכן אז א שטיקל פון רשות הרבים זאל ווערן א רשות היחיד. די סתם רשות הרבים איז געווענליך אן אפענע פלאץ, אבער וואס טוט זיך אז אין די רשות הרבים איז דא א שמאלערע פלאץ וואס איז ארומגענומען מיט צוויי ווענט, ורבים עוברים ביניהם, און אונז ווילן אז דער פלאץ זאל יעצט באקומען עפעס א דין אזויווי א מבוי מפולש, אז ס׳זאל זיין אזוי ווי ס׳איז דא צוויי ווענט, און יעצט וויאזוי מאכן מיר אז די אנדערע צוויי זאלן אויך ווערן ווענט?
דער רמב״ם׳ס הלכה: מ׳דארף דלתות, נישט צורת הפתח
כיצד מכשירין ביניהם? לכאורה כאילו… ורבים עוברים ביניהם, דער עולם גייט אריבער דארט, סאו דא איז נישט דא עפעס א קולא אז מ׳קען מאכן עפעס א היכר, א היכר איז נישט גענוג. דארט דארף מען עס מאכן ממש אונטער א רשות היחיד. סאו די רבים, כיצד מכשבין בניין, וויאזוי קען מען עס מאכן שטיין? נאר מ׳מאכט עס טאקע עכט אונטער ממש א רשות היחיד. מ׳דארף נישט בויען גאנצע ווענט, אבער מ׳לייגט, מ׳דארף אבער מאכן דלתות מכאן ודלתות מכאן. דער עולם קען ווייטער אריבערוואקן, אבער איינמאל ס׳איז דא דלתות איז קלאר אז דאס קען מען צושפארן. ואחר כך יחשב בניין רשות היחיד.
זאגט ער, ואין צריך לנעול הדלתות, מ׳מוז נישט צומאכן די טירן, אבל צריך שיהיו ראויות לינעל, ס׳דארף זיין דלתות וואס מ׳קען צושפארן. און דאס אז ס׳איז דא ווענט וואס מ׳קען צושפארן ווייזט אז דער פלאץ איז א רשות היחיד, און ער מאכט דעם פלאץ פאר א רשות היחיד.
און ממילא, אויב ס׳איז דא דארטן דלתות אבער די דלתות זענען נעגלעקטעד און זיי זענען משוקעות בעפר, זיי זענען נישט רעדי יעצט צו ווערן געריקט און צוגעשפארט, מפין אותן, דארף ער עס אויסגראבן, ער דארף עס מאכן אז די טירן זאלן יא זיין גרייט, ומתקנן לינעל, אז מ׳זאל זיי קענען צושפארן.
אבל צורת הפתח או לחי וקורה אינן מועילות בהכשר רשות הרבים. א צורת הפתח אדער א לחי וקורה העלפט נישט בהכשר רשות הרבים, ס׳העלפט נאר בהכשר פון א מבוי.
הסבר: וואס איז דער חילוק צווישן לחי און דלתות?
דארפן מיר ווייטער פארשטיין וואס איז דא א דאורייתא, אזוי וואס ער זאגט אז א לחי הרי הוא כמחיצה ברוח רביעית, מיינט אויך נישט צו זאגן אז ס׳איז מדאורייתא. סאו נאר מדאורייתא איז גענוג פאר א כרמלית אדער פאר א… דא אין די הלכה איז די הלכה פון די עירוב וואס אונז מאכן.
אקעי, דאס איז די גרויסע מחלוקה, אבער לאמיר טרייען צו פארשטיין א בעיסיק זאך.
דיסקוסיע: דער חילוק צווישן מבוי מפולש און רשות הרבים
Speaker 1: די חילוק פון דאס וואס מ׳נעמט צוזאם רשות הרבים מיט א געהעריגע מבוי מפולש איז וואס? ווייל דאס איז ממש א חלק פון רשות הרבים, קיינער וואוינט נישט אונטער די כתלים, מ׳רעדט נישט דא פון די הייזער.
Speaker 2: ווייל מענטשן וואוינען נישט?
Speaker 1: דאס איז עם עוברים בו! ס׳איז א חלק פון די רשות הרבים, נאר מ׳וויל עס קריעיטן ניי. אויך די עם עוברים, די שאלות פון די עם עוברים.
Speaker 2: יא, אבער… וואס איז די חילוק?
Speaker 1: מבוי מפולש איז נישט א חלק פון די רשות הרבים, ס׳איז אפן צו די רשות הרבים. אזוי ווי מיר האבן געלערנט, ס׳איז דא פילע זאכן וואס מיר דארפן וויסן, ווייל אפילו אין רשות הרבים האבן מיר צוגעלערנט אז אפילו זאכן וואס זענען אפן צו שבילים, צו די מדבר, הייסט אויך רשות הרבים. יא. ס׳איז נישט נאר… אה, ער האט געזאגט פתוח לרשות הרבים. סאו ס׳איז נישט קלאר.
דאס הייסט, מ׳קען זאגן אזויווי דו זאגסט, ס׳האט צוטון מיט וואס מ׳נוצט עס למעשה, מ׳וואוינט נישט וכדומה. אדער קען מען זאגן אז ס׳האט יא צוטון, ס׳איז ווי א דין, אז אויב ס׳איז ט״ז אמה, האבן מיר געלערנט אז רשות הרבים איז ביז איין ט״ז אמה, און לויט דעם קומט אויס אז א מבוי קען נאר הייסן א מבוי ווי לאנג ס׳איז נישט קיין ט״ז אמה. א גרויסע מבוי איז אויס מבוי. דער רמב״ם האט נישט געזאגט געהעריג די הלכה, און איך דארף דיר זאגן, די סייז.
פראקטישע אפליקאציע: וויליאמסבורג כדוגמא
און ס׳טייטש אזוי, איך מיין אז מ׳וואלט געזאגט לויט׳ן רמב״ם, אויב ווילן מיר עס מאכן זייער סימפל, לאמיר רעדן פון וויליאמסבורג, וואו די הייזער זענען אלעס קאנעקטעד, אז א סטריט הייסט א מבוי מפולש, און אן עוועניו, וואס איז געווענליך ברייטער און ס׳איז דא סטארס און עוברין ושבין, איז א רשות הרבים. סאו אויב איינער וויל מאכן אן עירוב אויף די סטריט, וועט ער דארפן לייגן א לחי וקורה. משא״כ אויב ער וויל זאגן אז די שטיקל פון בעדפארד עוועניו, וואס איז א מעידזשער הייוועי וואו טויזנטער קארס גייען אריבער, איז א רשות היחיד, דארפסטו ממש מאכן טירן, און אפשר אפילו צומאכן די טירן אדער ס׳זאל זיין ראוי צוצומאכן, אויב וויל מען עס זייער סימפליפייען.
דיגרעסיע: דער מנהג מיט עירובין אין גרויסע שטעט
דער פוסק האט שוין פאר זייער א לאנגע צייט א טענה אז אונז האבן נישט קיין דין חצרות ומבואות, ווייל אונז נוצן נישט אונזער חצר, ס׳איז נישט די סארט שימוש. גייט מען צוריק צו די נושא פון שימוש, נישט די נושא פון מחיצות. ס׳איז א גרויסע וויכוח.
צוריק צו די הלכה: פארוואס דלתות און נישט צורת הפתח?
אבער דאס איז וואס, לאמיר צוריקגיין צו די הלכה. דא שטייט א קלארע זאך, אז אפילו א רשות הרבים ממש איז דא א וועג עס צו פיקסן. וואס איז די וועג? מיט דלתות. אויב מ׳מאכט טירן. נישט קיין צורת הפתח, צורת הפתח וועט נישט העלפן.
Speaker 1: פרעגסט א גוטע קשיא, פארוואס נישט?
זעט אויס אז ס׳איז אנדערש. אבער מיט דלתות קען יא העלפן. און דעם לכאורה, דער מנהג אבער איז נישט אזוי. דער מנהג איז אז אפילו אין א רשות הרבים לכאורה, אין די גרויסע שטעט, מאכט מען צורת הפתח, נישט קיין דלתות. ווייל אויב מ׳מאכט אן עירוב וואס איז צורת הפתח, איז זייער שווער צו מאכן דלתות.
אבער איך וויל נאך א טראפ, ס׳זעט מיר אויס ווי דלתות וואס מ׳קען צושפארן עס איז נישט צורת הפתח. עס איז אסאך מער יא אבער א סטעיטמענט פון וועמענס פלאץ איז דאס. ווען ס׳איז דא טירן וואס מ׳קען צושפארן, ווען דו שפארסט עס צו זאגסטו ממש אז דו האסט געמאכט א הויז. אבער אפילו דו קענסט עס צושפארן, איז עס אזוי ווי א סטעיטמענט אז דער פלאץ איז נישט הפקר. ס׳איז דא דא טירן וואס מ׳קען צושפארן. ס׳איז נישט צורת הפתח, ס׳איז נישט אז מ׳זאל אויסקוקן אנדערש ווי אנדערע רשות הרבים.
דיון אין הלכות עירובין: צורת הפתח, דלתות, און מבוי
צורת הפתח און דלתות — דער יסוד׳דיגער חילוק
Speaker 1: דאס איז מיין רשות לענינא. איך הער וואס דו זאגסט, אז צורת הפתח איז… ס׳איז נישט געווארן די גאס קלענער. צורת הפתח איז א זאך… איך קען דיר זאגן א פשוט׳ע טייטש פארוואס איז צורת הפתח אן ענין בכלל אין רשות הרבים? ווייל צורת הפתח איז א זאך וואס מאכט א חילוק צווישן צוויי צימערן, אדער צוויי שטחים. אזוי ווי דו זאגסט, ס׳מאכט א דארוועי, אזוי ווי דו ביסט אריינגעגאנגען אין א נייע פלאץ.
אבער ווען די גאנצע פלאץ איז רשות הרבים, דארפסטו נישט מאכן א נייע פלאץ, דו דארפסט בויען דא א רשות. א דלתות איז פשוט אז דו האסט געבויט א רשות. די דין איז אז די גאס איז נאך אלץ שטארק, האסטו פשוט ווייניגער באלאנגט.
לאמיר זאגן אז פאלגנדע, יעדער איינער איז מודה אז א גרויסע בילדינג, לאמיר זאגן די גרעסטע בילדינג אויף די וועלט, א ריזיגע אפענע הענגער פון אן עירפלעין, וואס כלפי וואס אסאך מענטשן גייען דארט ווערט עס נישט קיין רשות הרבים. פארוואס? ווייל ס׳האט געהעריגע מחיצות. אדער א ריזיגע בית המדרש, די גרעסטע בית המדרש, רייט? ס׳העלפט נישט.
סאו די שאלה איז, די אנדערע זייט ווערט נישט ערגער. די ערגער איז ווייל ס׳איז נישט דא קיין אמת׳דיגע מחיצות. סאו דו מאכסט דלתות, דלתות איז כולו אן אמת׳דיגע בילדינג. ס׳איז מיר נישט אנגעקומען צו זאגן אז ס׳איז באשפארט.
דלתות הנעולות בלילה — דער ענין פון “ראוי לנעול”
Speaker 1: פארוואס איז למעשה דאך אלץ דער רבי׳ן, רייט? למשל, אונז האבן געלערנט אז א שטאט איז… אבער דו זאגסט אז ס׳דארף זיין ראוי צו צושפארן. ס׳איז טייטש אזוי, איך לאז דיך גיין ווי לאנג איך לאז. ווער איז דער ער? דער רב אליין. מ׳רעדט דאך פון איינער וואס האט די פאוער און ער קען טון זאכן, דער רב.
סאו, נאכאמאל, סאו ער זאגט דא אז ס׳איז דא דא א בעלים.
Speaker 2: ניין, איך בין נישט מסכים. ווייל דער רב אליין… מ׳קען פרעגן, די גאנצע רבנים זענען וואטינג אז זיי לאזן מאכן א… נישט שלום, יא? אז א שטאט מיט א מחיצה, מיט א חומה וואס מען פארשפארט ביינאכט. איז דא א הלכה דרייען דאס איז דאס, דאס איז די זעלבע הלכה.
וועמען באלאנגט די שטאט? ס׳באלאנגט די חלץ פאר די רבים, נאר די רבים פירן זיך אז ביינאכט פארמאכן זיי זייער טיר, ווייל זיי ווילן נישט קיין גאנצע נאכט צושפארן א גאנצע שטאט שטייט דא. ווייל דא רעדסטו, שטייסטו אפילו אין רשות הרבים און דו מוזט מאכן דאס שטיקל, מאכסטו בינונים.
אבער אויב איינער האט א רשות הרבים, לאמיר זאגן א לאנד וואס איז ארומגענומען מיט א מחיצה, די גאנצע לאנד איז שוין זיין א חלק פון די מחיצה, דו קענסט אים ארייננעמען אין זיין עירוב.
Speaker 1: יא, יא. די גאנצע וועלט איז ארומגענומען. לאמיר זאגן א לאנד וואס איז ארומגענומען מיט בערג, די לאנד האט אויך א מחיצה ארום די לאנד. ס׳איז נישט קיין חילוק ווי אזוי.
Speaker 2: ס׳איז נישט קיין חילוק ווי אזוי, ווייל איך וועל דיר זאגן מער, ווייל אויך געווענליך די מארק פלאץ אין יענע אסאך שטעט אין אייראפע, די מארק פלאץ ווי די מענטשן שרייען די אלע זאכן, ווי די שכינות׳דיגע האבן זיך געדרייט, איז געווענליך א ריזיגע פלאץ וואס איז ארומגענומען מיט ווענט פון אלע זייטן, בנינים, אבער ס׳איז א ריזיגע גרויסע רחבה. די רחבה איז א רשות הרבים.
Speaker 1: ניין, ניין. ס׳איז אפן צו רשות הרבים.
Speaker 2: די פוסקים וואס האבן געוואוינט אין יענע שטעט האבן געזאגט אז ס׳איז נישט קיין רשות הרבים.
Speaker 1: אויך איז וואס נישט קיין רשות הרבים?
Speaker 2: און אויך אויב ס׳איז זייער זייער א גרויסע, דו קענסט זאגן טעקניקלי ווייל די טיר איז קליין און ס׳איז דלתות נעולות, אבער…
Speaker 1: זייער גוט. נו וואס איז די פראבלעם?
Speaker 2: איך פארשטיי נישט, זיי האבן געלערנט א תוקף די גמרא מחבלאתא רשות היחיד, אויב איז עס א מקום שרבים, ס׳איז אפן, איז עס א רשות הרבים. ס׳איז ליטעראלי די ווארט רשות הרבים.
Speaker 1: אקעי, ביזדערווייל האלטן מיר אקעי. אבער אקעי, יא, נישט נוגע, איך האב נאך א קערט ווייניגער וועג, אביסל. לא לחומרא כזו. אקעי, לאמיר גיין ווייטער די הלכות.
ט״ז אמה — דרך און פלאץ
Speaker 1: און אויך די רמב״ם האט נישט דא געזאגט די ט״ז אמה, כאילו וואס טוט זיך אפילו אויב די פלאץ איז אליין ברייט ט״ז אמה, העלפן די דלתות נעולות לכאורה יא.
Speaker 2: זיכער, דאס איז אגעין, אונז האבן געוואלט וויסן וויאזוי דאס איז געווארן א רשות הרבים.
Speaker 1: אה, די רמב״ם האט געזאגט ט״ז אמה דרך. א פלאץ וואס איז נישט קיין דרך, דארף נישט העלפן די זאך.
Speaker 2: וואס הייסט ביי דרך?
Speaker 1: ניין, ווען די רמב״ם זאגט אז ששים רבוא מאכט פאר רשות הרבים, זאגט ער דרכים ופלטיות של רשות הרבים וואס זענען ברייט אזוי און אזוי. אז רשות הרבים אליין דארף נישט היינט צו טאג זיין אבער, אדער אפילו ס׳איז ווייניגער, אדער ס׳איז אלעמאל מער. מ׳ווייסט נישט. וואס דו זאגסט איז זייער נישט קלאר דאס.
לאמיר גיין ווייטער. פאר דעם שלאגט מען זיך, אדער פאר דעם איז דא מחלוקת אויף עירוב אין די גרויסע שטעט, וועגן די רשות הרבים. קיינער ווייסט נישט.
דיגרעסיע: עירוב אין וויליאמסבורג — די מעשה מיט די דלתות
Speaker 1: אבער איך געדענק אויך, און איך האב געוואוינט אויף ראדני, און ס׳איז געווען דארט אן עירוב אזוי אלע יארן, ווייל מ׳האט געדארפט ארויפברענגען און אריינטראגן די פרענטשעס, אזוי ווי ביי אלע רבי׳ס אויפן. און ווען מ׳האט געמאכט אן עירוב אין וויליאמסבורג, איז געווארן א גרויסע מהומה, און מ׳האט אנגעהויבן טענה׳ן אויף די דיינים, אז אויב זאגסטו אז מ׳דארף חושש זיין אלס רשות הרבים, איז דאך אויך דיין קליינע געסל אויך אפן צו די רשות הרבים. אויב טאר מען נישט מאכן אן עירוב איבער די גאנצע שטאט, טאר מען אויך נישט מאכן איבער א געסל.
איז איינטאג ארויפגעקומען ריזיגע דלתות אויף רעדלעך, דער דיין, און ס׳האט געהאט וועגן צוצושפארן, און ס׳איז מיר אויך געווען זייער א מאדנע זאך, ווייל זעכציג יאר האט מען געטראגן אן דעם. סאו ווייל ס׳האט אנגעהויבן ווערן אן אפענע מחלוקת, ס׳איז שוין פאליטיק.
אבער גרייט, די לויט וואס דו זאגסט, איז נישט אזא סתירה, ווייל קען איינער זאגן אז ס׳איז אזויווי א גאס.
Speaker 2: יא, ס׳איז א גאס מיט הייזער ארום פון אלע זייטן, איז עס א סטריט?
Speaker 1: ניין, דער איז נישט אזוי געטראכט. מילא קען מען זאגן אז ס׳איז א מבוי מפולש, איז לכאורה וויאזוי מ׳טראכט. אבער הייבט זיך אן די שאלה פון ס׳איז דאך אבער אפן צו די רשות הרבים. לאמיר זאגן אז דו זאגסט אז די עוועניו איז א רשות הרבים.
Speaker 2: פארשטיי איך אז פאר דעם העלפט יא די צורת הפתח.
Speaker 1: ס׳איז זיכער אז פאר דעם העלפט די צורת הפתח. פראבלעם איז אז ס׳איז דא אן עמוד, מיט אנדערע זאכן.
לאמיר גיין ווייטער.
הלכה: טלטול תחת הקורה ובין הלחיים
דער רמב״ם׳ס שיטה — סמוך לרשות הרבים
Speaker 1: וואס איז מיט די פלאץ אונטער די קורה אליינס, רייט? מ׳האט געמאכט א קורה אדער א לחי, די לחי איז ברייט, לאמיר זאגן אן אמה, איך ווייס נישט, ס׳איז דא גענוג פלאץ מ׳קען טראגן דארט. איז די שאלה צו מ׳מעג טראגן דארט. ס׳איז ברייט די אריינגאנג.
מ׳זאגט אז די רמב״ם איז מבטל דעם מבוי. מ׳זאגט אז מ׳מעג מטלטל זיין תחת הקורה ובין הלחיים, ווייל די פלאץ איז שוין הייבט נישט אן פועל זיין נאך די קורה, נאר ס׳איז פועל שוין אויף די פלאץ. די פלאץ זעט מען שוין אז ס׳איז אפגעטיילט פון די רשות הרבים.
חילוק: סמוך לכרמלית — דארף נאך א לחי
Speaker 1: מ׳וועט זאגן אז די רמב״ם איז סובר אז סמוך לרשות הרבים, ווען די מבוי איז געווען סמוך לרשות הרבים, אבל אם היה סמוך לכרמלית, אסור לטלטל תחת הקורה, ווערט מער הארב. פון א כרמלית איז דאך נאר מדרבנן, אבער אסור לטלטל תחת הקורה בלא לחי, עד שיעשה לחי אחר להיתר תוך הפסח. דער לחי דארף א לחי. און יענער לחי דארף נאך א לחי, ווי מען וויל טראגן אין יענער.
פארוואס? שראו מוצא מין את מינו וניעור. ס׳איז אן הלכה אזוי, ווען ס׳טרעפן זיך צוויי, איך ווייס נישט, א חסיד מיט א ליטוואק טרעפן זיך, ווערן זיי נישט חברים, ווייל… אבער דער פוינט איז, צוויי זאכן וואס זענען ענליך דארפן מער חיזוק זיך צו צעטיילן.
דער יסוד: מצא מינו את מינו וניעור — ווען ביידע זייטן זענען כרמלית
Speaker 1: די מבוי גייען מיר צוריק צו די שיטות פון רמב״ם אז ס׳איז נאר א כרמלית. די מבוי איז א כרמלית. און די חכמים האבן געזאגט אז א לחי מאכט עס אויס כרמלית. אבער ס׳העלפט נישט פאר א כרמלית וואס איז די נעקסטע. ס׳איז טייטש, דו זאגסט, אה, דאס האט עס געמאכט אויס כרמלית, אבער…
סאו ווען דער מענטש שטייט אונטער די קורה און ער טראגט, איז טייטש אז ער איז האלב אונטער די אנדערע כרמלית און האלב אונטער די כרמלית.
Speaker 2: יא, לאמיר עס אנקוקן אזוי. די כרמלית איז דאך נישט זייער גרויס. די כרמלית איז נישט ד׳ אמות. אני מיין די קורה איז נישט ד׳ אמות, אדער די לחי. ער שטייט לעבן די לחי. ס׳איז טייטש, אויב ער איז אינגאנצן אינעווייניג שוין פון די לחי אריין צו די מבוי איז גוט. מ׳רעדט דאך ווען ער איז ביי די לחי, אז דער מענטש שטייט אינמיטן. רייט? סאו האלב פון זיין גוף, לאמיר זאגן, איז אין די כרמלית פון דרויסן, אדער אין די רשות הרבים פון דרויסן. סאו פאר די רשות הרבים פון דרויסן גייט מיר נישט אן, ווייל העכער זיין קאפ לויפט א קורה, און ס׳איז א סימן אז ער איז שוין ביי די מבוי.
Speaker 1: אני כאפ נישט וואס דו מיינסט וועגן האלב. א מענטש שטייט אין די… ער טראגט אין די ד׳ אמות תחת הקורה, וואטעווער. די שאלה איז, וואס איז די דין פון די תחת הקורה? סאו וואו איז יעצט דער מענטש?
Speaker 2: אני וויל דיר איבערפרעגן, וואו איז יעצט דער מענטש?
Speaker 1: דער מענטש איז האלב אין די מבוי און האלב אין די רשות הרבים.
Speaker 2: אבער דער מענטש איז ברייטער און גרעסער ווי די לחי. די לחי איז גענוג אפילו א קליינטשיגע.
Speaker 1: דו ווילסט מיר אזוי פארשטעלן?
Speaker 2: ניין, ניין, ניין. די הלכה רעדט נישט פון קיין ברייטע מענטשן און דינע קורות.
Speaker 1: און ס׳גייט מיר דאך אן, די סייז מעטערט נישט. דריי טפחים קען זיין א וואנט, און דו זאגסט, דער מענטש שטייט טעקניקלי צווישן רשות היחיד און רשות הרבים. האלב פון זיין גוף איז דא, ווען א מענטש איז פיר אמות און ער שטייט אונטער א פסי מבוי, אונטער א פסי קורה, וואס זאגן מיר דארט?
Speaker 2: אבער ער איז דא צווישן צוויי כרמלית׳ן, העלפט נישט די לחי, ווייל די לחי העלפט נאר פאר יענע כרמלית, עס העלפט נישט פאר יענע כרמלית. סאו ס׳דארף בלייבן א כרמלית.
דער חילוק צווישן רשות הרבים און כרמלית
Speaker 2: די מבוי פאר מ׳האט געמאכט א לחי איז געווען אסור צו טראגן, ס׳איז געווען א דין כרמלית. נאכדעם וואס מ׳האט געמאכט די לחי, צעטיילט אפ די לחי צווישן די כרמלית פון אויסייד, צווישן די רשות הרבים פון אויסייד, און די כרמלית פון אינעווייניג. מ׳ווייסט אז דאס איז א רשות היחיד. דאס איז די נארמאלע קעיס וויאזוי א רשות היחיד ווערט. דאס איז א דין רשות היחיד, יא.
סאו יעצט דארף האבן א שאלה וועגן די מקום הלחי אליין. ס׳איז דאך נישט די פלאץ וואס האט זיך אפגעטיילט, דאס איז די אפטיילער. ס׳איז דא נאך א פלאץ, נאך א אמה ברייטע לחי, אדער א טפח ברייטע לחי, אקעי?
יעצט די שאלה איז אזוי: אויב איז דא רשויות, אמת׳דיג עקסטערע רשויות, דאס איז נאר אזוי ווי א היכר, דא טיילט זיך עס, סאו קענען מיר זאגן אז די מקום השתתפות הלחי האט זיך קאנעקטעד, ער איז פארט פון די רשות היחיד. ער איז פארט, יא, פון די רשות היחיד, ווייל די אנדערע זייט איז דאך רשות הרבים, דארט איז דאך זיכער נישט קיין גאנצע רשות הרבים.
אבער אויב די גאנצע זאך איז איין גרויסע כרמלית, פשוט דו ביסט נישט נאר מאכן אזוי ווי א חילוק צווישן צוויי זאכן וואס זענען שוין אמת׳דיג אנדערש, דו דארפסט דא מחדש זיין א גאנצע נייע חידוש. און דא עד כאן איז לכתחילה א כרמלית. סא וויאזוי ווערט ער אויס יענע כרמלית און אונזערע רשות היחיד?
פארדעם, דאס הייסט מצא מינו את מינו וניעורו. ס׳איז שווערער צו צוטיילן צוויי זאכן וואס זענען ענליך ווי צו צוטיילן צוויי זאכן וואס זענען אנדערש. דאס איז די הלכה. סא וויבאלד דא די צוויי זייטן פון די לעכער זענען ענליך, דארף מען… פארוואס פונקט לגבי די דין פון די
דיני לחי וקורה במבוי — מאטעריאל, שיעורים, און פיזישע פאדערונגען
המשך דיון: בין הלחיים און מוציא מין שאינו מינו
Speaker 1: אבער די איידיע איז זיכער די איידיע. ס׳איז שווערער צו צעטיילן ענליכע זאכן ווי דיפרענט זאכן, ממילא ווען ס׳איז ענליכער טאר מען נישט טראגן אינדערמיט. אבער דער רמב״ם האט פריער געזאגט אז די לחי מאכט עס יא אינטער איין רשות, נאר קורות, נאר להיתר. סאו דא וואלט מען אויך געדארפט מאכן א חילוק, אז ווען ס׳איז א לחי, האט זיך די לחי געמאכט יענעם אן אנדערע פלאץ פאר רשות היחיד גמור, וואס דארפסטו זאגן אז דו ביסט מחייב. אבער ביי א קורה וואלט ער געקענט זאגן דעם מוציא מין שאינו מינו, אבער ביי א לחי, פארוואס מוציא מין שאינו מינו?
Speaker 2: איך דאכט זיך איך געדענק אז א לחי איז נישט אמת׳דיג רשות היחיד.
Speaker 1: דער רמב״ם האט געזאגט אז ער איז חייב, ער איז חייב, ווייל זורק איז חייב, מען גייט הרג׳ענען א מענטש אויף דעם, און יעצט זאגסטו אז ער איז נישט.
Speaker 2: איך פרעג דיך א שאלה, ס׳ארבעט נישט, סתם ארבעט עס נישט, שטימט?
Speaker 1: אקעי, אבער דא ארבעט עס. פאר דעם טאקע ארבעט עס, ווייל ס׳איז ווי אין אן אנדערע… ממילא, ווייל ס׳איז לעבן אן אנדערע…
Speaker 2: דאס איז אויך א שוואכערע… ווייל ס׳איז לעבן אן אנדערע כרמלית איז עס אויך א שוואכערע…
Speaker 1: יא, אקעי. אבער בעצם, מיין זאל אז די איד שטייט אונטער די לחי און איז האלב דא און האלב דארט, עס וואלט געדארפט שטימען, דאס איז די הלכה, וואס איז שייך אנדערש?
Speaker 2: ס׳איז שייך צו זאגן אז “בין הלחיים” איז עפעס א דבר ממוצע, נישט אז דער מענטש זאל זיין אין ביידע, אין רשות היחיד און אין רשות הרבים. ס׳איז אן אנדערע שאלה.
Speaker 1: אבער מען מעג עניוועי, ווייל אזוי ווי געזאגט, ווייל א יוסף איז האלב אינעם מבוי…
Speaker 2: עס מאכט א נייע היתר של אגודה וטרוק.
Speaker 1: ווייל ס׳איז נישטא קיין אנדערע מציאות וויאזוי די סוגיא זאל זיין נוגע, אויסער אין א וועלט ווי מענטשן וואקן ארום אין מבואות וואס זענען קלענער ווי שלשה טפחים. אין די וועלט פון גולם׳ער, אבער אין די וועלט פון אונזערע יומען און ס׳איז נישט גערעכט. טראגן האט צו טון מיט די זאך וואס מ׳טראגט.
Speaker 2: אקעי, לאמיר גיין צו די פריערדיגע פלאץ, צו דער רמב״ם מיט׳ן ראב״ד.
דיון: דער ראב״ד׳ס שוועריגקייט מיט חוזר וניעור
Speaker 1: קוק דא נאכאמאל אריין. דער ראב״ד האט פריער פארשטאנען אז ס׳איז אייביג א רשות היחיד. קומט ער דא אריין מיט די… ער פרובירט דא אויך פארשטיין. פארוואס וועט עס חוזר וניעור? די ניעור איז נאר אויב אינעווייניג איז א כרמלית. דער ראב״ד האט געלערנט אז אינעווייניג איז נישט קיין כרמלית, ער האט נישט פארשטאנען דעם רמב״ם, מוטשעט ער זיך דא אויך.
Speaker 2: אה, דער ראב״ד. דער ראב״ד זאגט אז א תחת הקורה מעג מען יא. פארקערט.
Speaker 1: איך ווייס נישט. לאמיר גיין ווייטער. מיר וועלן ווערן צו סטאק אויף א שאלה וואס איז נישט צו שטארק נוגע. לאמיר גיין ווייטער. ביסט מסכים?
Speaker 2: יא.
Speaker 1: איך ווייס נישט. דער רמב״ם האט אויסגעטראכט די תורה פון חוזר וניעור, אדער ס׳שטייט אין… די לשון חוזר וניעור, איז דאס דער רמב״ם׳ס לשון?
Speaker 2: איך ווייס נישט.
Speaker 1: לאמיר גיין ווייטער. איך וויל גיין ווייטער, ווייל ס׳איז שוין… מיר זענען שוין איבער א שעה אין די פרק און מיר דארפן עס ענדיגן.
הלכה: בכל עושין לחיים — מאטעריאל פאר לחי
Speaker 1: בכל עושין לחיים. מיט וואסערע סארט מאטריאל קען מען מאכן די לחיים?
Speaker 2: יא.
Speaker 1: שטייט דא אזוי: בכל דבר עושין לחיים, אפילו בדבר שיש בו רוח חיים, אפילו מיט א לעבעדיגע זאך קען מען מאכן א לחי, ואפילו באסורי הנאה. אפילו בדבר שיש בו רוח חיים, אזויווי מיר האבן נעכטן געלערנט, א מענטש אדער א בעל חי, ואפילו באסורי הנאה, אפילו זאכן וואס איז אסור בהנאה, וואס געווענליך ווייסן מיר איז די כלל אז א דבר וואס איז אסור בהנאה, למשל, קען נישט זיין קיין כשר׳ע אתרוג. און איך מיין די סיבה דארטן איז ווייל ס׳הייסט אז ס׳האט נישט קיין שיעור. אבער א לחי קען מען יא מאכן, ווייל א לחי האט נישט קיין שיעור. אזויווי דער רמב״ם גייט שוין זאגן, אז אפילו די זכר עצמו וואס איז שייך צו האבן א שיעור איז די לחי כשר. פארוואס? ווייל הנ״מ, ס׳איז עומד לאסורו, און ס׳האט נישט קיין שיעור. אבער א לחי, כל שהוא, א לחי האט טאקע נישט קיין געוויסע שיעור.
דיון: קשיא פון גובה עשרה טפחים
Speaker 2: ווען מ׳זאגט אז ס׳איז א שיעור כזית, זאגט מען אז דאס איז שוין נישט קיין כזית ווייל ס׳גייט ווערן פארברענט, אבער אפילו אויב די אש דערפון… ניין, די אש דערפון… ניין, ניין, ניין. גובה עשרה, ס׳איז א גוטע קשיא, ר׳ אברהם. גובה עשרה, איין פחות מעשרה טפחים, אה? די הויכקייט דארף יא זיין צען טפחים. רוחב ועובי כל שהוא.
Speaker 1: וואס שטייט דא? נו, נו, לאמיר ענדיגן די הלכה.
Speaker 2: סאו דא איז דא עבודה זרה?
Speaker 1: ניין, ניין, די הלכה, די הלכה.
Speaker 2: אה, איך פרעג א קשיא.
Speaker 1: אקעי, אקעי, אקעי. די ראב״ד פרעגט די קשיא. סאו די נעקסטע מסכת זאגסטו אז ס׳דארף יא צען טפחים. סאו די ברייט האט נישט קיין שיעור, לאמיר זאגן, אבער ס׳איז נישט אויך עובי נישט. סאו וואס העלפט אז מחיצה האט נישט קיין שיעור בעובי, אבער ס׳האט יא א שיעור בגובה? ס׳איז א גוטע קשיא, יא. פארשטייסטו מיין פראבלעם?
תירוץ: חילוק צווישן שיעור און מציאות
Speaker 2: דער רמב״ם שטימט זייער גוט, ווייל איינמאל אונז פארשטייען אז ס׳דארף נישט זיין עפעס עפעס וואס מ׳זאל זען, ס׳דארף נישט האבן א געוויסע שיעור, אבער עפעס וואס מ׳קען זען. די זאך קען מען נאך זען. יא, ס׳ליגט דא, ס׳איז א האלץ פון עבודה זרה, און ס׳קען מען נאך זען. ס׳טייטש, אפילו הלכה׳דיג האט עס נישט קיין שיעור. ס׳טייטש, די הלכה׳דיגע גדר קען נאר אוועקנעמען פון די שיעור, ס׳קען נישט אוועקנעמען פון די מציאות. מציאות איז אז ס׳ליגט דא עפעס וואס קען מענטשן קענען זען. און די מינוט וואס ס׳האט נישט קיין שיעור אין די ברייט, ס׳האט נאר א שיעור אין די גובה, איז שוין דא א מציאות וואס מ׳זעט עס. ס׳איז שוין קיין דין שיעור, ס׳איז נאר דא א מציאות אז מ׳זעט עס. און דאס האט א מציאות אז מ׳זעט עס. עשרה טפחים איז א שיעור פון א מחיצה געווענליך. ס׳איז דא עפעס וואס דארף סימבאליזירן א מחיצה.
Speaker 1: איך ווייס נישט, ס׳איז עפעס פאני. דער ראב״ד איז געווען א גרויסער איד, ער האט נישט פארשטאנען.
Speaker 2: ער האט געזאגט, יא, דער ראב״ד זאגט דאס וואס דו זאגסט. דער רמב״ם זאגט, דער טעם איז נישט ווייל ס׳האט נישט קיין שיעור, נאר משום היכר, און היכר האט מען אפילו ווען ס׳איז עשרה. דאס איז טאקע דער ראב״ד׳ס פשט. דאס איז גוט צו זאגן די חילוק צווישן קורה און לחי, אבער איך מיין, נאר לויט די רמב״ם׳ס שיטה אז קורה איז משום היכר אבער לחי איז נישט משום היכר, איז דאס די קשיא. און דער ראב״ד האט דאס זיכער פארשטאנען אז דער רמב״ם׳ס טעם איז נישט משום היכר. דער רמב״ם׳ס טעם איז כולי, וויבאלד ס׳אינו ראוי לשיעור.
Speaker 1: מ׳מוז זאגן עפעס אזא למדנות אז ס׳איז נישט קיין דין שיעור וואס דו זאגסט. מ׳רעדט נאר אויף די מציאות. מ׳גייט נאר אויף די מציאות פון די תורה דא.
דער מגיד משנה׳ס תירוץ
Speaker 2: און דער מגיד משנה זאגט אז ווער ס׳האט געלערנט געאמעטרי ווייסט אז א ליין האט נישט קיין ווידט, ס׳איז א טעארעטישע ליין פון געאמעטרי. און א עירוב דארף טאקע א שיעור, און אויף דעם שטייט שיעור, אז די גובה זאל זיין צען טפחים. דער מגיד משנה זאגט, אפילו אויב אונז קוקן אן כמי שנשרף, אז אונז קוקן שוין יעצט אן ווי ס׳איז פארברענט, מיט די אש קענסטו אויך נישט מאכן קיין ליין, ס׳דארף שטיין. טעקניקלי קענסטו נישט.
Speaker 1: עפעס שטימט מיר נישט אזוי גוט. אבער דאס איז לכאורה די ווארט, אז די הלכה׳דיגע זאך אז ס׳ווערט פארברענט נעמט נאר אוועק די שיעור, ס׳נעמט נישט אוועק אז מ׳זאל עס נישט קענען זען. מ׳קען עס זען. אבער דער רמב״ם זאגט נישט יענץ. איך מיין, חוץ אויב דו ווילסט זאגן אז דער רמב״ם האט געמיינט אויך וואס דער ראב״ד זאגט, ער זאגט נאר אז ס׳איז אן ענין פון אינו ראוי לשיעור.
Speaker 2: יא, איז נישט.
Speaker 1: און די נעקסטע איז, דאס וועלן מיר לערנען ווען מיר וועלן לערנען ווייטער… דער רמב״ם לייגט עס גלייך נאכדעם. איך וועל עס נישט גרייצן מיט די ראב״ד דא. ס׳שרעקט מיך נישט פון דיין קשיא. עפעס, עפעס איז צורך עיון.
הלכה: שיעור הלחי — גובה
Speaker 1: גובה הלחי, יא. אקעי, פשוט. גובה הלחי האבן מיר געלערנט, איין פאכן איז דאס, וכל שהוא. אקעי.
הלכה: מכל עושין קורה — מאטעריאל פאר קורה
Speaker 1: יעצט גייען מיר לערנען וועגן די קורה, וואס דארף זיין די קורה געמאכט פון. איך דארף דא מאכן בעצם נאך א… מכל עושין קורה. דא גייט ער רעדן וועגן קורה. לחי, אה, ער טיילט אינגאנצן אפ צווישן לחי און קורה. ביז יעצט האבן מיר גערעדט וועגן לחי, יעצט גייט ער רעדן וועגן קורה. מכל עושין קורה, אבל לא באשרה, ווייל קורה האט יא א שיעור, ושיש לה רוחב הקורה שיעור. וכל השיעורים אין עושין אותן באשרה. עניטינג וואס האט א שיעור, איז עס ווען עס איז א שייער ווייל… שיעורים?
Speaker 2: שיעורים. איך האב א שיעורים. א שיעורים, נישט א שיעורים.
Speaker 1: יעדע זאך וואס איז צורך שיעור ווען ס׳איז א שייער.
Speaker 2: אה, העלפסט מיר מיט א שיעורים ווייל ס׳איז אזוי ווי בוסר.
חידוש: פארקערטע לאגיק צווישן לחי און קורה
Speaker 1: אבער זייער אינטערעסאנט, ווייל לויט דער רמב״ם פון פריער, קומט אויס ממש פארקערט. זיי לויבן זאגן אז א לחי איז עכט און א קורה איז נאר משום היכר, אבער עס זאל זיין פונקט פארקערט. משום היכר דארף זיין א שיעור, משום היכר דארף זיין א שיעור. משום היכר דארף זיין א שיעור, משום היכר דארף זיין א שיעור. עס איז פונקט פארקערט. עס מאכט סענס, ווייל א היכר דארף א שיעור. ווייל א היכר בילט מען מיט מענטשן, א ליין וואס האט נישט קיין שיעור, רעדט מען פון א הדין אזא.
Speaker 2: אבער עס איז אמת, אז דער ראב״ד לכאורה וואס זאגט טאקע אז עס איז נישט אימהעקע דארף לכאורה זיין א קורה אויכעט, אזוי דער ראב״ד זאגט בפירוש, בין לחי, בין קורה, מוטער… ווייסט, דער ראב״ד דא?
Speaker 1: יא. דער ראב״ד זאגט טאקע אז ער איז נישט מסכים מיט דער ראב״דן ביינבי׳ס חילוק.
Speaker 2: ווי מ׳האט געפלויבן?
Speaker 1: אה, ער וואס איז דער שיעור?
Speaker 2: יא, בכמה רוחם וקורא, איין פחוס מיט טפא.
הלכה: שיעור הקורה — פיזישע פאדערונגען
Speaker 1: אזוי אינטערעסאנט איז ער גיט דא ארווארט פארהאן אלץ א… ביידע זאכן. זאגט ער אלץ א הערו צו דער ענין פון דער עובדי זרו. זיי דינער דארט דאך אסאך מער בעז טעק, אבער עס געדארפט שטיין פריער, ווען עס שטייט אלעך פון אזוי און אזוי גרויס. ווי דא זאגט ער עס וועב יא קולשי. ווי… אפילו אויב ס׳איז א קולשי, אבער דארף עס זיין שטארק. שטייט ברועה לכבל הרוחס. ס׳דארף זיין גענוג שטארק, ס׳דארף זיין סתם איבעס א שטיקל קאש. ס׳דארף זיין גענוג א שטארקע זאך וואס קענען האלטן אויף זיך א רוח, א ציגל. וואס איז א רוח? שכצילה ועיני, פון שלושה תפחים א שלושה תפחים. א קליינע ציגל. א האלב פון א קליינע לבנא. ס׳דארף זיין א לבנא. א יאר איך איז א האלבע לבנא. א לבנא איז דריי תפחים און דריי תפחים. סאו דאס דארף זיין איינס און א האלב וואכן? ס׳דארף זיין א גאנץ קיצור. ס׳איז נישט אויב יא קולשי אין אנדערע ווערטער צווישן מיר און דיר גערעדט. ווענט זיך, וואס ס׳איז געמאכט דערפון? אייזן, איך ווייס דאס.
ענין פון עמודי הקורה
Speaker 1: און עמידי הקורא, אויף די וואו מע האלט די קורא צוריכן שטורן בריאים. ס׳איז שטוריכן בריאים, כדי קבל כח ציהו לבנא. דא זייט אז די האלטן די קורא נישט אין די קורא נישט אין די קושט. אז אין למדות דארף עס זיין. עס דארף זיין ממשות׳דיג אז מען זאל קענען לייגן א… עס זאל זיין ראוי, אזוי ווי ראוי לנוע, זאל זיין ראוי לקבל הרוח.
Speaker 2: אינטערעסאנט. יא, קעמל. קעמל, יא.
שיעורי פתח המבוי, קורה ולחי – הלכות עירובין
בריאות הקורה
Speaker 1: ווענדט זיך וואס ער האט געמאכט די פאנדעישן. אייזן, איך ווייס דאס.
און מביט הקורה, די וואו מען האלט די קורה, צריכין שתהא בריאה כדי לקבל אריח שהוא חצי לבנה. דאס הייסט, די קורה איז נישט נאר אז אין למדנות דארף עס זיין, עס דארף זיין ממשות׳דיג אז מען זאל קענען לייגן א… עס זאל זיין ראוי, אזוי ווי ריאלי, אז עס זאל זיין ראוי לקבל אריח.
Speaker 2: אינטערעסאנט. יא, גיי מיר.
כמה יהא פתח המבוי – שיעורי גובה ורוחב
Speaker 1: “כמה יהא פתח המבוי, ויהא ראוי לשיעור לחי וקורה?” מ׳האט געשמועסט אז ביי די טיר פון די מבוי דארף מען לייגן א לחי וקורה. אבער וואס די שאלה איז, ווי הויך קען זיין די אריינגאנג צו די מבוי? ווי הויך קען זיין די קורה? “גבוה אין פחות מעשרה טפחים”. די גובה פון א פתח דארף זיין על כל פנים עשרה טפחים, און עס זאל נישט זיין העכער פון עשרים אמה, ווייל העכער עשרים אמה זעט מען נישט אז ס׳איז דא דארטן א טיר. “ורחבו אין פחות מארבעה טפחים, ואין יותר מעשר אמות”.
דיסקוסיע: וואס מיינט “פתח המבוי”?
Speaker 2: איך פארשטיי נישט וואס גייט פאר. וויאזוי קען זיין? אין ערגסטן פאל ווערט עס א מבוי מפולש, וואס העלפט דעם העלפט א צורת הפתח. אה, אבער דא איז נישט דא קיין צורת הפתח. אויב די פתח איז אזוי הויך, איז כולי עלמא פעלט, מ׳דארף צולייגן נאך עפעס א קורה.
Speaker 1: ער זאגט, א מבוי, כדי עס זאל קענען זיין מותר מיט א לחי או קורה, דארף עס זיין וויט׳ין די קאנסטרעינץ.
Speaker 2: ניין, ער רעדט דא פון די זייט וואו ס׳איז דא א פתח, נישט די זייט וואו מ׳לייגט די לחי וקורה, רייט? ער רעדט דאך, “מבוי הניתר בלחי או בקורה”, נישט קיין חילוק וועלכע. א סארט מבוי וואס מ׳קען נוצן, א מבוי שאינו מפולש, רייט? אדער א מבוי מפולש וואס די אנדערע זייט איז א צורת הפתח. נישט קיין חילוק. ווי הויך קען מען לייגן די קורה? די פתח המבוי מיינט די לחי וקורה. דאס איז דער פעיק פסח, יא?
Speaker 1: ניין, ניין, ניין, ניין. ס׳מיינט א פסח המבוי אליינס. ווי גרויס קען זיין דער פסח? אויב דער מבוי איז קלענער ווי צען טפחים, קענסטו נישט לייגן קיין לחי וקורה. אויב ס׳איז גרעסער ווי צוואנציג אמה, קענסטו נישט לייגן קיין לחי. אויב ס׳איז ברייטער ווי צען אמות, קענסטו אויך נישט לייגן קיין לחי אדער א קורה, דארפסט לייגן עפעס אנדערש.
מ׳רעדט נישט פון די לחי און די קורה, מ׳רעדט פון די מבוי. פון די פסח המבוי.
Speaker 2: פארוואס איז דא א סימבאל?
Speaker 1: וואס שטייט? אויב מ׳מאכט א צורת הפתח, מעג מען יא. צורת הפתח טייטש איך אז ס׳איז קאנעקטעד, כלידה לחי וקורה. ס׳איז נישט קיין לחי וקורה, ס׳איז א צורת הפתח, א נייע זאך. יא?
Speaker 2: ס׳איז נישט מסכים. דו דארפסט איבערטייטשן. דאס איז די ערשטע משנה אין עירובין.
Speaker 1: די שאלה איז דא ווי הויך די קורה דארף זיין, מעג זיין. ס׳קען נישט זיין העכער עשרים אמה, דאס איז וואס ס׳שטייט דא. און אז די לחי דארף זיין לכל הפחות גבוה עשרה. דער רמב״ם זאגט דא אזוי, “גבוה עשרה לגבי לחי”. ער זאגט למשל… ער זאגט דא אז די לחי דארף זיין הויך עשרה טפחים, און אז די קורה טאר נישט זיין העכער עשרים אמה. די קורה דארף מען קענען זען, די קורה זאל נישט זיין זייער הויך. ער זאגט נישט קלאר דאס, אז די פראבלעם… דער מגיד משנה טענה׳ט טאקע אז דו ביסט גערעכט, אז למשל יותר מכו׳ שטערט נישט פאר די לחי, אבער ס׳איז נישט קלאר אין רמב״ם, ווייל וואס דער רמב״ם שרייבט נישט קלאר אזוי ווייס איך נישט.
מ׳שטעלט זיך זאגן, מ׳זאגט אזוי, “איין פחות מעשרה לגבי לחי, ויש אומרים לגבי עשרים אמה לגבי קורה”. אזוי טייטשט דער מגיד משנה מ׳דארף טייטשן. ס׳איז נישט… עשרים אמה איז ברייט איז יא אויף ביידע.
Speaker 2: בקיצור, איך ווייס, איך וויל וויסן ווי הויך זאל מען לייגן די קורה. ווייל ס׳איז אויך נישט פסח המבוי, און גלייכצייטיג זאגט ער אויב ס׳איז טאקע דא א פתח דארף מען נישט קיין קורה. נו, וואס איז דאס פתח בכלל? פתח מיינט די אריינגאנג, ווי מ׳גייט אריין. דארטן וואו מ׳לייגט די קורה. וואו לייגט מען די קורה? זאל מען נישט לייגן די קורה העכער פון עשרים אמה. ס׳האט נישט צו טון מיט וואו דער פתח המבוי איז, ס׳האט צו טון מיט וואו די קורה איז. די קורה וואס איך האב פריער געזאגט אז מ׳דארף לייגן, וואו הויך לייגט מען עס? דאס איז די שאלה? ס׳טאר נישט זיין העכער ווי עשרים. און די לחי וואס מ׳לייגט זאל נישט זיין פחות מעשרה טפחים. אבער דער רמב״ם האט דאס נישט געשריבן פאר קריפעלט, ווייל דער רמב״ם האט דאס נישט געזאגט. דו האסט אריינגעלייגט אנדערע זאכן וואס ער זאגט. וואס ער האט יא געזאגט איז, א קורה איז א זאך וואס מ׳לייגט העכער די פתח. א לחי…
Speaker 1: וואס הייסט פתח? ס׳איז נישט דא קיין פתח. ער גייט דיר שוין זאגן אויב ס׳איז דא א צורת הפתח. פתח המבוי מיינט דארטן וואו מ׳גייט אריין אין די מבוי. ס׳איז דא א פלאץ וואס איז אפן. דער אנפאנג פון דעם פלאץ וואס איז אפן רופט ער יעצט אן דער אנפאנג פון די מבוי, דער וועג וואו מ׳גייט אריין אין די מבוי. נישט פתח דלת. פתח איז נישט טייטש דלת. סאו דער פתח המבוי איז דארטן וואו מ׳גייט אריין אין די מבוי, דארטן וואו מ׳לייגט די קורה. פרעגט ער, וואו זאל מען לייגן די קורה?
Speaker 2: ניין, ניין, ניין. די קורה זאל מען לייגן נישט יתירה על עשרים אמה.
Speaker 1: ניין, ער זאגט נישט דאס. א קורה איז א זאך וואס מ׳לייגט “אן טאפ” פון די פתח.
Speaker 2: וואס מיינט פתח? ס׳איז דא צוויי ווענט, ס׳איז נישט דא קיין פתח. אויב איז דא א פתח, איז דאך דאס א צורת הפתח. א קורה לייגט מען נישט אינמיטן א וואנט, מ׳לייגט עס “אן טאפ” פון די וואנט. מ׳מוז עס “קאנעקטן” צו די וואנט אז ס׳זאל ליגן ווי א ליגערדיגער, ערגעץ וואו העכער ווי מ׳גייט אריין.
Speaker 1: ער וועט גלייך זאגן: אויב האט עס א צורת הפתח, אויב איז דא א טיר מיט א דעכל העכער דעם, איז עס א טיר, איז עס א צורת הפתח. אבער פתח המבוי מיינט א פלאץ וואס איז אפן. ס׳איז דא צוויי ווענט ביי די צוויי זייטן, און ס׳איז דא א גרויסע אפענע שטח וואס איז אפן ביז די הימל. צווישן די הימל און ערד לייגט מען א קורה. וואו? אונטער עשרים אמות. ס׳איז נישט דא קיין פתח. פתח מיינט וואו מ׳גייט אריין. איך מיין נישט פתח דאס וואס דו רופסט א טיר. דא רעדט מען נישט פון קיין טיר. טיר, דלת, טיר. צורת הפתח. דא איז נישט דא קיין צורת הפתח, ס׳איז נישט דא גארנישט פון אויבן, ס׳איז נאר דא צוויי כתלים. פתח המבוי איז די שטח אינמיטן פון די צוויי כתלים ביי די אנפאנג, יא?
רבינו, נעם ארויס פון דיין קאפ דעם משוגעת אז פתח איז טייטש צורת הפתח. פתח איז עקזעקטלי וואס אונז האבן געלערנט פריער, אזוי ווי ס׳איז געשטאנען. יא? וואס איז א מבוי וואס האט א פלאץ וואס מ׳גייט אריין און מ׳גייט ארויס? דאס איז דער פתח המבוי. דארט וואו מען גייט אריין, יענע פלאץ זאל נישט זיין… יענע פלאץ איז וואס? זאל נישט זיין ווייניגער ווי צען אמות ארויס.
Speaker 2: וואס? וואס? די לופט? וועלכע זאך? ס׳איז נישטא קיין זאך דארט, ס׳איז נישטא קיין זאך פון אויבן. ס׳איז דא צוויי ווענט. די צוויי ווענט קענען זיין ווי הויך זיי ווילן. די קורה זאל נישט זיין העכער ווי עשרים אמה, רייט? א מענטש זאגט, אויב די ווענט זענען זייער הויך, נעטשורעלי גייסטו לייגן די קורה אויף די ווענט. זאגט די רמב״ם, זאלסט נישט לייגן די קורה אויף די ווענט. די קורה דארף זיין אונטער צוואנציג אמות. אויב די גאנצע מבוי איז קלענער ווי צען טפחים למשל, קענסטו נישט לייגן דארט א קורה. אזוי זאגט די רמב״ם. אה, סארי, א לחי. אזוי זאגט ער. די עשרה טפחים זאגט ער וועגן די לחי, און די עשרים אמה זאגט ער וועגן די קורה.
Speaker 1: און ער זאגט דאס אויף צוויי פלעצער, און פון דעם איז אן אינטערעסאנטע ראיה אז ער האלט יא א פתח המבוי. ווייל ער זאגט נישט וואס דו וואלסט געוואלט ער זאל זאגן, ער זאגט עפעס יא. ווייל דאס איז וואס ער מיינט צו זאגן. וואס הייסט פתח המבוי? פתח המבוי איז ביז די הימל, און דאס איז נישט צורת הפתח. דאס איז ווערי סימפל. אויב ס׳האט צורת הפתח, איז דאס די שטח צווישן די צוויי ווענט. פתח המבוי איז די שטח צווישן די צוויי ווענט וואו מ׳וואקט אריין, ביים אנפאנג. דארט וואו ער גייט לייגן אדער די לחי אדער די קורה. דעטס אלל, ס׳איז ווערי סימפל. ס׳איז נישט קיין חילוק אויף די הלכה, ס׳איז סתם ברוגז אויף די רמב״ם אז דו האלטסט אז ער האט עס געשריבן ראנג, און איך האלט אז ער האט עס געשריבן גוט.
צורת הפתח מבטל די שיעורים
Speaker 1: אמנם, ווען זאגן אונז דאס, וואס? אז ס׳מוז זיין ווייניגער ווי צוואנציג אמה? יא? לאמיר זאגן, שלא עלתה צורת הפתח. אז די צורה האט נישט געהאט צורת הפתח, מ׳האט א צורה אן קיין צורת הפתח. אבל עלתה צורת הפתח, אפילו היתה גבוהה מאה אמה ורחבה מאה אמה, די רמב״ם זאגט, אויב ס׳האט א צורת הפתח, איז נישטא קיין איינע פון די שיעורים. נישט די שיעור אין די הויך וואס איז צו הויך, נישט די שיעור אין די הויך וואס איז צו נידעריג, נישט די שיעור פון די ברייט וואס איז צו ברייט. אדרבה, ס׳איז א ראיה פון דעם אז מ׳דארף נישט קיין לחי און קורה אויך נישט, ווייל ס׳האט א צורת הפתח וואס איז מקיל נישט קיין לחי און קורה. און מיר האבן שוין גערעדט וועגן רוחב מה אמרינן, יא, ער האט געזאגט אז ס׳דארף זיין רחבו עד עשר אמות, אויב ס׳האט צורת הפתח קען עס זיין ברייטער ווי ברייט דו ווילסט.
Speaker 2: אה, אבער רחבו עד עשר אמות, די אריינגאנג צום מבוי דארף זיין ביז עשר אמות, אדער דאס איז וויכטיג, דאס איז נוגע אויסער די לחי און די קורה. רחבו עד עשר אמות, די שטח צווישן די צוויי ווענט זאל זיין ביז עשר אמות. דאס איז אפילו דו האסט א קורה און א פתח המבוי.
Speaker 1: אה, ס׳איז נישט דא, ורחבו דו, ורחבו עד עשר אמות, דאס איז וואס די קורה און די פתח המבוי גייט ארויף, אבער רחבו עד עשר אמות, ווי ברייט ס׳דארף זיין צווישן די צוויי ווענט, ווייל אן די צוויי ווענט איז נישט דא גארנישט, ווייל ער האט דאך משום אילן וצורת הפתח, ווי ברייט מעג זיין צווישן די צוויי ווענט, עד עשר אמות, זאגט ער. און אז די קורה קומט אויס אז די קורה דארף זיין נישט העכער עשרים אמה.
דיסקוסיע: פארוואס איז א קורה נישט א צורת הפתח?
Speaker 2: אבער ס׳איז אינטערעסאנט, ווייל זיי זאגן שוין אז די קורה איז א צורת הפתח, יא? אויב האלט מען אז די קורה איז א צורת הפתח, פארוואס זאל עס נישט קענען זיין מה אמרינן?
Speaker 1: א קורה איז נישט קיין צורת הפתח, ס׳איז נישט קאנעקטעד צו גארנישט ארום. א קורה איז נאר א זאך וואס ליגט פון אויבן, ס׳האט נישט קיין מזוזות פון די זייט, קיין לחי פון די זייט.
קורה למעלה מעשרים אמה – קיור וציור
Speaker 1: רבי חיים, ער מאכט א וועג וויאזוי מ׳קען מאכן העכער פון צוואנציג אמות. יא? אויב די קורה האט קורתא דאית בה קיור וציור, ס׳האט א פיקטשער דערויף, עד שיעקב מסתכל בה, מ׳קוקט עס ווייל ס׳איז א דיזיין, יא, אפילו למעלה מעשרים אמה יא כשירה די קורה.
די רמ״א זאגט פארוואס. די רמ״א מסביר, די סיבה פארוואס ס׳איז א פראבלעם איז ווייל מ׳זעט עס נישט, א קורה משום היכר עשויה. די קורה האבן מיר שוין, האט ער שוין פריער אונז געזאגט אז די קורה איז משום היכר. און מ׳זאל עס זען, און די פראבלעם פון אז ס׳ליגט העכער למעלה מעשרים אמה איז ווייל ס׳איז אין די קערעס, ס׳איז נישט ניכר. אבער ווען מ׳האט עס מיט ציור וקיור אויף דעם העלפט, אזוי ווייט אז ס׳האט א ציור וקיור, ס׳האט א דיזיין, און ס׳איז מסתכלים בה, מ׳קוקט מען יא אויף דעם, ממילא איז נישט שייך קיין היכר, איז יא דא א היכר.
ווי מ׳רעכנט די עשרים אמה
Speaker 1: גוט. וויאזוי פונקטליך רעכנט מען די עשרים אמה וואס די קורה טאר נישט זיין העכער? מבוי שגובהו מן הארץ עד קרקעית קורה עשרים אמה, דער אונטערשטער פארט פון די קורה איז within די עשרים אמה. אבער אפילו אויב די קורה איז זייער א הויכע קורה, למעלה מעשרים, ס׳איז העכער למעלה מעשרים, אבער די אנהייב דערפון איז אין עשרים, איז כשר. מאכט סענס, אזויווי געזאגט, ווייל די עיקר איז דאך די היכר, און אין עשרים אמה זעט מען נאך, “שולטת בו עין” ווי אזוי די גמרא רופט עס, די אויג זעט נאך. סאו זעט די אויג די אנפאנג פון די קורה.
הלכות מבוי – דיני קורה גבוהה, פרצות, ושבילין
הלכה: מבוי שגבהו למעלה מעשרים אמה – דין עיווי קורה
אבער “מבוי שגבהו למעלה מעשרים אמה ימעט”, אבער “היה בו עיווי קורה, אפילו טפח”, דאס הייסט אז די קורה איז נישט גראד, נאר ס׳איז אזוי ווי א “V”, “גבהו מן הארץ עד קרקעית קורה עשרים אמה”, די אונטערשטע פארט פון די קורה איז “within” די עשרים אמה, אבער “עוביה של קורה” – ס׳איז זייער א הויכע קורה, “למעלה מעשרים”, ס׳איז העכער למעלה מעשרים, אבער די אנהייב דערפון איז אין עשרים, איז כשר.
מאכט סענס, אזוי ווי ער האט געזאגט, ווייל די עיקר איז דאך די היכר, און אין עשרים אמה זעט מען נאך, “שולטת בו העין”, ווי די גמרא זאגט, די אויג זעט נאך, סאו ער זעט די אויג די אנפאנג פון די קורה.
דיון: שיעור קורה בגובה
Speaker 1: רייט, אבער דאס האט צו טון מיט דעם אז די קורה האט נישט קיין געוויסע שיעור, יא? ס׳איז נישטא קיין געוויסע שיעור וואס דארף צו זיין די גרויסקייט פון א שיעור “within” צוואנציג, נאר אפילו ס׳האט נישט קיין שיעור, איז עס למעשה גענוג. וואס דארף זיין ברייט, אבער דאס איז נישט די פראבלעם, ס׳איז בגובה.
Speaker 2: רייט, בגובה האט עס נישט קיין שיעור די ברייט, די גרויסקייט, ממילא אפילו א טראפ דערפון איז אין די עשרים איז שוין גענוג.
Speaker 1: “רחב ארבעה טפחים”, ביי יא, ביי דעם איז נישט קיין פראבלעם, די רוחב.
דיון: ימעט – מאכן קלענער
Speaker 1: יעצט וויאזוי מאכט מען קלענער? דאס הייסט, לאמיר זאגן ס׳איז א מבוי וואס איז געווען מער ווי צוואנציג אמה, און ער האט נישט קיין כח צו לייגן א קורה פון אויבן, ער וויל לייגן א קורה פון אונטן. גייט פשוט די מבוי גיין ווייניגער הויך, יא? און וואס טוט ער? ער קען אזוי טון, “גבהו מן הארץ עד קרקעית קורה”, די קורה וואס ליגט העכער די אריינגאנג איז העכער פון עשרים, וואס וויל ער טון? ער וויל צולייגן צו דעם נאך א שטיקל האלץ, וואס די האלץ וועט זיין נידריגער, און ס׳זאל זיין נאך אין די תוך עשרים.
זאגט ער, אבער די שטיקל קורה… ניין, ער וויל מאכן הויעך אויף די פלאר, אזוי מיין איך.
Speaker 2: ניין, ס׳מיינט ער וויל נוצן די טריק פון “עיווי הקורה”, יא? ער האט זיך דערזען אז ער האט געלייגט די קורה העכער עשרים, וויל ער צולייגן נאך א שטיקל האלץ, אז א חלק פון דעם זאל יא אריינגיין אין די עשרים.
זאגט ער, אבער די חלק דארף זיין ברייט א טפח, ס׳איז נישט גענוג אז ער לייגט צו אויף איין פלאץ אז ס׳איז אין די עשרים. דאס איז פשוט, ווייל יעדע קורה דארף זיין ברייט א טפח, כדי דו ווילסט טענה׳ן אז ס׳איז…
Speaker 1: ניין, וואס מ׳קען זאגן אז איינמאל וואלט מען געקענט רעכענען אפילו א משהו דערפון, עס טאטשט א שטיקל דערפון, ערגעץ וואו, איז אין די עשרים זעט מען עס, זעט עס שוין די אויג.
Speaker 2: זאגט ער ניין, עס דארף זיין די ברייט פון א שיעור קורה וואס זאל זיין אין די עשרים אמה.
מחלוקת המפרשים: קורה למעלה או למטה
אכן, די אנדערע מפרשים האבן געלערנט אז עס מיינט די קורה אויף די פלאר. קורה אויף די פלאר, און דא א לחי. וואס הייסט קורה אויף די פלאר? נישט א לחי, א קורה. ער וויל מאכן די פלאר העכער. אנשטאט פון מאכן די דאך נידריגער, מאכט ער די פלאר העכער. אבער דעמאלטס איז דער זעלבער דין, עס דארף זיין א טפח.
אזוי זאגט דער הייליגער… אה, ס׳איז דא מחלוקת אין דעם. דער מגן אברהם ברענגט א מחלוקת, טייטש אין די גמרא, טייטש אין די רי״ף, די הלכה, וואס איז די טייטש. אבער לכאורה ביידע ארבעטן. ס׳איז א שאלה נאר וואס איז די טייטש.
הלכה: חוקק בו – מבוי שאינו גבוה עשרה
ס׳וועט ציען נידריגער. יא. איז חוקק בו משך ארבע אמות על ארבע אמות, ומעמיק כדי להשלימו לעשרה, אסור.
זאגט ער, וואס איז די עצה? אנשטאט פון בויען פון אויבן, בויט ער פון אונטן. דא זיכער בויט ער פון אונטן, ער גראבט אריין א גרוב. אבער דעמאלטס דארף ער גראבן מער, נישט נאר א טפח, ער דארף גראבן פיר ד׳ ד׳ ד׳ אמות, און ס׳דארף זיין צען… ניין, ומעמיק כדי להשלימו לעשרה, אסור. רייט, רייט.
הלכה: נפרץ בו פרצה מצדו כלפי ראשו
יא. אקעי. וואס איז טאמער… יא. נפרץ בו פרצה מצדו כלפי ראשו. דאס הייסט, וואו איז געווארן די פרצה? אין די לחי? אדער אין די קורה? דער מבוי איז שוין נפרץ, אבער וואס איז נפרץ געווארן? וואו מיינט עס? וואס מיינט עס נפרץ געווארן? מצדו כלפי ראשו. איך מיין אז עס מיינט אזוי ווי אין די לחי, אדער עפעס אזא זאך.
Speaker 2: אין די לחי? נפרץ… יא. אפשר סתם אזוי אין די מבוי, אין די וואנט? סתם א וואנט פונעם מבוי?
Speaker 1: דאס איז סתם הלכות פרצה. מיר האבן געלערנט שוין פריער וועגן מחיצות, וואס איז דא אנדערש?
פירוש: ראשו – פתח המבוי
אזוי ס׳איז אונטערסאנט. אה, אם נשאר עומד בראשו פס רחב ארבעה טפחים, מותר. ווי אונזערע מסתמא, אבער די ווארט קלאפי ראשו. ראשו פון וואס? ראש מיינט וואס?
Speaker 2: אה, ער טייטשט אז ראש מיינט אזוי ווי די קאפ. ראשו, די אויבערשטע פון די מבוי?
Speaker 1: יא, די פתח המבוי הייסט די קאפ פון די מבוי, ווי מ׳גייט אריין. ס׳איז נאנט צו דעם. ווי לאנג ס׳איז דא… אה, סאו די פראבלעם איז אזוי, ער פליקט א וואנט, רייט? סאו אויב ס׳איז דא פיר טפחים געבליבן ביי די ענד פון די וואנט, הייסט עס דאך אלס ווי א מבוי וואס האט ווענט. רייט. אזוי לאנג ווי ס׳איז נישט קיין פרצה מער פון עשר, וואס דעמאלטס האבן מיר געלערנט אז ס׳איז מבטל די מחיצה.
ואם לא נשתייר בה פס ארבעה, ס׳איז נישט געבליבן קיין פס פון פיר טפחים, ס׳איז נישט געבליבן א חשוב׳ע שטיקל פון א וואנט, דעמאלטס הייסט עס שוין מער נישט קיין וואנט. אלא אם כן היתה הפרצה פחות משלושה, אויב די פרצה איז ווייניגער פון דריי טפחים, דעמאלטס אפילו אויב די אנדערע זייט פון די וואנט איז געבליבן ווייניגער ווי א פס רוחב ארבעה, איז כשר, ווייל כל פחות משלושה כלבוד דמי, מ׳קוקט בכלל נישט ווי די וואנט איז צעבראכן. אבער אויב ס׳איז צעבראכן מער ווי שלושה, דארף זיין לכל הפחות א פס רוחב ארבעה אז ס׳זאל נאך הייסן א וואנט.
הלכה: נפרץ המבוי במלואו לחצר
אקעי, נפרץ המבוי במלואו לחצר. וואס טוט זיך? לעבן די מבוי איז דא א חצר. מיר האבן פריער געלערנט וואס איז די חילוק צווישן א מבוי און א חצר. סאו לעבן די מבוי איז דא א חצר, און ס׳האט זיך געעפנט די טיר צווישן די צוויי. און נאכדעם, ונפרץ החצר כנגדו לרשות הרבים. דאס אליין וואלט נאך נישט געווען קיין פראבלעם, ווייל די מבוי איז א רשות היחיד, אדער לכל הפחות א כרמלית וואס די חכמים לאזן טראגן דערין ווען ס׳איז דא אונזערע פליגל אין די רמים, און די חצר איז אויך א רשות היחיד, וואלט נישט געווען קיין פראבלעם. אבער די אנדערע זייט פון די חצר איז נפרץ החצר כנגדו לרשות הרבים.
איז ביז יעצט האט עס נישט אויסגעקוקט ווי א מבוי מפולש, ביז יעצט האט עס אויסגעקוקט ווי א מבוי וואס איז פארמאכט, ווייל ס׳איז אפן נאר צו א חצר. אבער הואיל ויעצט האט זיך די חצר געעפנט צו רשות הרבים, ווערט די גאנצע חצר באקומט א דין עפעס אזא אפן צו רשות הרבים, באקומט די מבוי אויך א דין אז ס׳איז א מבוי מפולש. ממילא איז דאס אסור, אזויווי א מבוי מפולש, די מבוי דארף מען עפעס א דלת או לחי וקורה, ס׳טאר נישט זיין אפן.
אבער אויב די חצר איז מתוקן חצר האט יא אזא מין זאך, פארוואס? “חצר של רבים בוקעין בה, נכנסין בזו ויוצאין בזו, הרי היא רשות היחיד גמורה”. א חצר האט א דין אז אפילו עס איז אינגאנצן אפן, עס איז מפולש, מ׳גייט עס אדורך פון איין זייט ביז די אנדערע, הייסט עס נאך אלץ א רשות היחיד. א רשות היחיד דארף נישט קיין… די דין פון מ׳דארף נאך א לחי וקורה איז נאר ביי א מבוי, אבער ביי א רשות היחיד נישט. א רשות היחיד אפילו עס איז מפולש איז עס אפן.
דיון: חילוק בין מבוי לחצר לגבי מפולש
Speaker 2: האט עס פיר ווענט. א חצר האט פיר ווענט, עס האט א טיר. דאס איז די ווארט.
Speaker 1: ניין, אבער אפשר ווייל אין רשות היחיד איז נאר דא איין חצר מיט איין הויז, ווייל עס איז obviously באלאנגט עס פאר איין מענטש, עס איז איין מענטש׳ס. די רשות היחיד איז נאר אויב ס׳האט שטארק א וואנט פון אלע זייטן, דאס איז די ווארט? יעדער רשות היחיד.
אבער די רשות היחיד איז דאך אויך מפולש, ווייל עס איז אפן צו די מבוי און עס איז אפן צו די רשות הרבים. יעדער רשות היחיד, מיין רשות היחיד איז אויך מפולש, עס האט א טיר אויף די זייט און א טיר אויף יענע זייט. איי, לאמיר זאגן אז די גאנצע עולם גייט אדורך, שטערט נישט.
Speaker 2: א מבוי איז דאך נישט קיין געהעריגע מחיצות. א מבוי האט נישט קיין געהעריגע מחיצות. א מבוי איז דאך בעצם א רשות הרבים ווייל ס׳איז דא דארט מערערע חצרות און בתים. איין רשות הרבים וואקט אדורך. דארט האט מען ווענט. משא״כ א חצר, אפילו מ׳וואקט אדורך, האט ווענט.
Speaker 1: הייב אן פון די ווענט, דו הייבסט אן אלעמאל בעקווארדס. קודם כל, א חצר האט ווענט.
Speaker 2: אבער מ׳רעדט דא פון א חצר וואס איז מפולש, יא? ווייל עס איז אפן צו די מבוי און עס איז אפן צו די רשות הרבים.
Speaker 1: דאס מיינט אז עס האט א טיר. עס מיינט נישט אז ס׳איז נישט דא קיין וואנט בכלל אויף די אנדערע זייט. נישט נפרץ החצר במלואו. אויב ס׳איז נפרץ החצר במלואו איז עס אויך א חצר? אזוי מיינט ער?
Speaker 2: איך מיין אז ער מיינט נפרץ, ס׳איז געווארן א טיר.
Speaker 1: די שאלה איז, די מבוי ווערט מפולש, ווייל א מפולש האט נישט צוטון צו ס׳איז א גאנצע וואנט אדער נישט א גאנצע. אפילו א טיר קען הייסן מפולש, ס׳איז דאך מפורש ביי דיר אין אנדערע פלעצער. אבער די חצר שטערט נישט, א חצר איז נישט קיין מבוי, א חצר איז א חצר.
Speaker 2: דאס וואלט איך געמיינט. ס׳איז נישטא ביי א חצר אזא דין “חצר מפולש” זאל דארפן האבן מחיצות. רייט.
Speaker 1: אה, דאס איז עס. מבוי מפולש דארף מחיצות. פארוואס? טאקע ווייל די עולם דרייט זיך דארט. ווייל מבוי איז דאך עפעס א שטיקל רשות הרבים, ווייל ס׳איז דאך אפן צו מערערע הייזער, און ס׳איז דאך דא אלע תושבים אליין איז א שטיקל רשות הרבים. אבער א חצר, די רשות הרבים איז נאר דאס וואס מ׳גייט עס אדורך, און דאס וואס מ׳גייט עס אדורך באדייט נאך נישט.
הלכה: מבוי שיש לו שבילין מפולשין לרשות הרבים
אקעי. נעקסטע הלכה. א מבוי וואס האט פארשידענע גאסן אריין אין רשות הרבים, נישט נאר איינס, יא, נאר… מבוי שיש לו שבילין מצד זה ושבילין מצד אחר, שהן מפולשין לרשות הרבים, ס׳איז אפן צו נאך געוועגן וואס טראגן צו רשות הרבים. אפילו שאין מכוונין זה כנגד זה, אפילו ס׳איז נישט ממש מפולש ביז די רשות הרבים, ווייל די שביל אליין דארף מען נאך גיין אזוי ווי עקום, ענליך צו עקום, יא. אז די שבילין זענען עקום. הרי כל אחד מהן מבוי מפולש, יעדער פון די שבילין מאכט עס פאר אן עקסטערע מבוי מפולש. דארף מען יעצט לייגן א לחי וקורה איבעראל וואו ס׳איז אפן צו די שביל וואס טראגט צו רשות הרבים.
וכיצד מכשירין? ס׳איז וואס ער זאגט דא איז, אז איך קוק נישט נאר די מעין מבוי. לאמיר זאגן, די מבוי האט אזוי ווי א הויפט מיטן פון די מבוי, און ס׳איז נאך דא וועגן ארויס. נאר די מבוי דארף מען קוקן אויף יעדער פלאץ וואו ס׳איז אפן צו רשות הרבים דארף מען עס עקסטער באטראכטן. וכיצד מכשירין? עושה צורת הפתח לכל לחי ולחי מן השבילין שבצד אחד. א לחי וקורה האט נישט געהאלפן, ווייל ס׳הייסט יעדער איינס וואס איז אפן צו די שביל איז דאך אויך אפן צו די מעין גאס פון די מבוי, און מ׳דארף… ס׳הייסט ס׳איז א מבוי מפולש, און מ׳דארף יעדער איינס א צורת הפתח, נישט קיין לחי וקורה. ס׳איז יעדער איינס דארף א צורת הפתח אויף איין זייט, און א לחי וקורה אויף די אנדערע זייט, כביכול. אזוי אז אויף איין זייט זאל עס ווערן אזוי ווי א מבוי סתום.
און ממילא נעמט ער, ער מאכט ער א צורת הפתח אויף יעדער שביל אויף איין זייט, זעלבסט אויף די גרויסע פתח. פארוואס אויף די גרויסע פתח דארף מען מאכן א צורת הפתח ווייס איך נישט. ועושה לכל השבילין שבצד השני לחי וקורה. פארוואס אויב די גרויסע פתח איז א שביל, פארוואס דארט טאר ער אויך מאכן א ביעור חמץ א פסח, דאס ווייס איך נישט. פארשטייסט מיין שאלה?
Speaker 2: פאר סאם ריזען, עפעס ווייל יענע, כולי די אלע קליינע דרכים מאכן די גרויסע אויך פאר א מאל ווי מ׳פילט.
הלכות מבוי — מבוי בצורת משולש, מבוי רחבה עשרים אמה, דיני לחי וקורה
מבוי שצדו אחד ארוך וצדו אחד קצר
Speaker 1: זעלבסט אויף די גרויסע פתח. פארוואס די גרויסע פתח דארף ער מאכן א צורת הפתח ווייס איך נישט. פארוואס איז דא די קולא “שנים שביטלו צד השלישי להם כקורה”? פארוואס אויב די גרויסע פתח איז אן אסור, פארוואס דארף ער אויך מאכן א צורת הפתח? דאס ווייס איך נישט. פארשטייסט מיין שאלה?
Speaker 2: אה, פאר סאם ריזען, עפעס ווייל יענע, כולי די אלע קליינע דרכים מאכן די גרויסע אויך פאר א מבוי מפולש, ס׳האט נאר זייער אסאך ארויסגעגאנגען כולי. ממילא, נאר, נישט קלאר. אזוי זעט עפעס אויס.
Speaker 1: אקעי. וואס טוט זיך מיט א סארט טרייענגל די מבוי? איין זייט איז ברייטער? ארוך מיינט ברייט?
Speaker 2: יא, לכאורה. צדו אחד ארוך וצדו אחד קצר?
Speaker 1: ניין, נישט ברייט.
Speaker 2: אה, פון איין זייט קומט ארויס א וואנט, די וואנט איז לענגער. איין זייט איז דא א לענגערע וואנט, און איין זייט איז דא א קורצערע וואנט. ס׳איז נישט קיין באלאנסד, נישט קיין קלארע מבוי. מניחה כנגד הקצר. דארטן ביי די קצר, דארטן וואו ס׳הייבט זיך אן די צוויי ווענט. אזוי זעט אויס אויף די פיקטשער.
Speaker 1: אזוי, ווייל פארדעם איז דאך נישט קיין מבוי. איז דאס בעסיקלי די ריזען, רייט? ס׳איז דאס קען נישט מתיר זיין פארדעם, נאר ווען דו בויסט עפעס א וואנט, אבער נאר דא האסטו דריי ווענט, בעסיקלי. וואס קענסטו נישט מאכן קרומים אפשר? איך זאג אזוי, איינגעזעצט אויף דיאגאנאל.
Speaker 2: אה, ער זאגט אז מ׳קען נישט. באלכסון קען מען נישט. באלכסון וועט נישט העלפן?
Speaker 1: נישט קלאר. ווייל מ׳דארף זען צוויי ווענט פון די צוויי זייטן. אזוי סאונדט עס. אזוי סאונדט עס.
Speaker 2: יא. צורת הפתח קען מען מאכן, אבער א קורה קען מען נישט. אזוי ברענגט ער פון די משנה ברורה.
העמיד לחי בחצי המבוי
Speaker 1: העמיד לחי בחצי המבוי, ער האט געלייגט די לחי נישט ביי די טיר, נאר אינמיטן די מבוי. איז בחצי המבוי הפנימי, שלפנים מן הלחי, מותר לטלטל בו, כאילו דארט ענדיגט זיך די מבוי. וחצי החיצון, שחוץ מן הלחי, אסור. מאכט סענס.
מבוי שהיא רחבה עשרים אמה — עצה ראשונה: פס באמצע
Speaker 1: זאגט ער, מבוי שהיא רחבה עשרים אמה, און מיר האבן פריער געשמועסט אז ס׳איז נישט קיין טיר, אדער אפילו ס׳איז א טיר איז עס אויף פסח, דא רעדט מען אן. עושה פס גבוה עשרה טפחים במשך ארבע אמות, מאכט מען א פס, א שטיקל ליין, א שטיקל מחיצה בקיצור, גבוה עשרה טפחים במשך ארבע אמות, פון די שיעור משך המבוי, ומעמידו באמצע.
דאס הייסט, מ׳מאכט א מחיצה אויף ארבע אמות, וואס ארבע אמות איז די מינימום שיעור פון א מבוי, און ומעמידו באמצע, ונמצא כשתי מבואות. אה, אונז דארפן יעצט מאכן א נייע וואנט פון צען אמות, צען אמות איז וואס מ׳קען יא. וויאזוי צוטיילט מען דאס? דארף מען בויען דא א וואנט און מאכן די צוואנציג אמות זאל ווערן צוויי ווענט פון צען אמות. אבער מ׳דארף נישט בויען א גאנצע וואנט, נאר ס׳איז גענוג מ׳מאכט א ווענטעלע וואס איז גבוה עשרה טפחים במשך ארבע אמות, אפילו ס׳לויפט נישט אויף די גאנצע מבוי, אבער ס׳מאכט עס ווי, א יוצא ונכנס ביי די אריינגאנג, און ווי מ׳זעט א וואנט, מאכט עס כאילו די מבוי איז צוטיילט און ס׳איז צוויי מבואות פון צען, און יעדע איינס פון זיי קען מען טראגן. ונמצא כשתי מבואות, שכל אחת מהן פחות מעשרים אמות, ומותר לטלטל.
עצה שניה: שתי פסין מן הצדדים
Speaker 1: אדער איז דא אן אנדערע עצה. או, מאכט ער שתי אמות מכאן, דא האסטו די פיקטשער פון די נעקסטע. אדער די אנדערע עצה איז מ׳זאל נעמען א פס וואס איז שלוש אמות אין די ברייט, יא, די פס איז אין די ברייט שלוש אמות, און מ׳לייגט עס צוויי אמות אוועק פון די פתח, די רעכטע זייט און די לינקע זייט. אה, צוויי פסין לייגט מען.
ריחקה שתי אמות מכותל המבוי, ופס שלוש אמות, איז די פס צעטיילט עס. מ׳קוקט יעצט נאר אויף די שטח פון נאך די פסין, און די שטח נאך די פסין איז דאך נאר צען אמות, ווייל מ׳האט אראפגענומען פינף פון יעדע זייט דורך דריי און צוויי.
דיסקוסיע: עומד מרובה על הפרוץ
Speaker 2: איי, דארט זע איך דא א לאך.
Speaker 1: תירוץ איז, עומד מרובה על הפרוץ. וואלט איך געזאגט אז ס׳איז דא די מהר״י אין קסתים, פארוואס זאל איך זאגן עומד מרובה על הפרוץ?
Speaker 2: אה, זייער גוט, פארדעם האט מען געדארפט דריי קעגן צוויי, ווייל די דריי איז גרעסער ווי די צוויי, ס׳איז מרובה, און צוזאמען ווערן זיי פינף, און יא, זייער גוט.
Speaker 1: עומד מרובה על הפרוץ, קוקט מען אן ווי די גאנצע זאך איז עומד, און מ׳קוקט נישט ספעציפיש אויף די פרוץ חלק. כאילו ס׳איז א וואנט, א וואנט האט א לאך, א וואנט מעג האבן א לאך. זייער גוט.
לחי הבולט מדופן המבוי / לחי העומד מאליו
Speaker 1: לחי הבולט מדופן המבוי, מ׳האט געשמועסט וועגן א לחי, זאגט יעצט דער רמב״ם אז די לחי מוז נישט זיין אן עקסטרע האלץ וואס מ׳לייגט, נאר אויב די וואנט אליין האט א שטיקל וואס האט א לחי, וואס ס׳שטעקט זיך ארויס ביי די זייט פון די וואנט אן עקסטרע לחי, איז עס אויך כשר. ס׳דארף נישט זיין געמאכט לשם לחי, זאגט ער. יא?
איך מיין אז דאס איז די נעקסטע הלכה, ס׳שטייט עומד מאליו. איך מיין אז דא בולט מיינט אז ס׳גייט די ראנג וועי, געווענליך א לחי גייט אריין.
Speaker 2: נישט מסכים?
Speaker 1: נישט קלאר. רש״י זאגט יא אזוי. איך האב געמיינט אז ס׳מיינט אז א לחי געווענליך גייט אריין אין די פתח, דא שטעקט זיך עס עפעס ארויס צו די אוטסייד. ס׳איז בולט מדופן המבוי, דאס הייסט די דופן איז אביסל לענגער. אפשר מיינט עס נישט דאס. נאכדעם שטייט ווייטער לחי עומד מאליו, איך מיין אז ס׳איז אז ס׳איז סתם א לחי, ס׳איז געלעגן דארט א לחי, ס׳איז נישט געלייגט לכבוד העירוב, לכבוד די תיקון המבוי.
Speaker 2: ניין, סתם ביידע איז די זעלבע זאך, ס׳איז נאר א… אם סמכו עליו קודם השבת. ביידע רעדט די זעלבע זאך, ס׳איז נאר צוויי אופנים. אמאל רעדט ער וועגן איינער גייט אראפלייגן א שטעקן, אדער ווערסוס ווען די מבוי אליין איז געבויט אז ס׳שטעקט זיך עפעס אריין. די ביידע זאכן איז גענוג, ווייל ס׳איז א סימן. ביידע איז גענוג פאר א סימן פאר א לחי, ס׳איז ווי אז מ׳זאל דא עפעס עפענען. און אומצא מחמת דעם וואס מ׳האט געטראכט אז דאס איז די לחי, איז כשר.
דיסקוסיע: חילוק בין לחי לקורה
Speaker 1: אויף לחי העלפט עס אויף קורה וואס מ׳האט פריער נישט געהאלטן, ווייל ס׳איז נישט קיין עכטע היכר, ווייל ס׳איז דאך נאר א בולט, מ׳דארף נישט א מבוי.
Speaker 2: אבער לחי איז דאך נישט מיט דעם היכר, נאר ס׳איז מיט דעם אז ס׳איז דא עפעס א שינוי אין די וואנט ווען מ׳גייט אריין.
Speaker 1: אבער אז ס׳איז א לחי, דאס איז דער פארמאל. ס׳איז נישט, ס׳איז ווייניגער בולט, איי דאנאו.
לחי שנראה מבפנים ולא מבחוץ (אדער פארקערט)
Speaker 1: אקעי. ולחי, דאס איז א נייע הלכה. ולחי שנראה מבפנים לחי, ווען מ׳שטייט אינעווייניג אין די מבוי זעט מען א לחי, אבל מבחוץ אינו נראה לחי, ווען מ׳קוקט אריין פון רשות הרבים זעט מען נישט קיין לחי, ווייל מ׳זעט עס ווי עפעס א המשך פון די וואנט, און מ׳זעט נישט אז ס׳שטעקט זיך ארויס.
Speaker 2: ניין, ווייל פון אינעווייניג זעט מען… יא, דא דארף מען לייגן די פיקטשער אז מ׳זאל קענען זען וואס מ׳מיינט. איך פארשטיי נישט פון די פיקטשער.
Speaker 1: אפשר מיינט עס אז ס׳איז נישט געבויט, ס׳איז געבויט זייער ענליך צו די וואנט, און מ׳זעט נישט עפעס די חילוק. עניוועי, ס׳איז אויך כשר.
אדער פארקערט, שנראה מבחוץ, מבפנים אינו נראה אלא כשיעור קליען לחי, הרי זה נדון משום לחי. ער האט א בעסערע פיקטשער, דער אנדערער מענטש. נראה מבפנים לחי ומבחוץ אינו נראה לחי.
Speaker 2: אה, בקיצור, ס׳שטעקט זיך אריין. ווייל ער באמערקט נישט פון רשות הרבים.
לחי למטה משלושה טפחים / פלוג מן הכותל שלושה
Speaker 1: אקעי. נאך א הלכה. לחי שיהיה מונח למטה משלושה טפחים. ס׳איז ווייניגער ווי לבוד, העכער צו די ערד. ער ליגט נישט אויף די ערד, נאר וואס ער הענגט, לאמיר זאגן, אדער וואס. או שהיה פלוג מן הכותל שלושה, דאס איז מער ווי דריי טפחים אוועק פון די וואנט, און דריי טפחים איז נאך לבוד, אבער ס׳איז מער ווי דריי טפחים אוועק פון די וואנט, לא יועיל כלום, ווייל ס׳דארף זיין א חלק, ס׳דארף זיין לעבדיגערהייט, ס׳דארף זיין א חלק פון די טיר. אבל אם היה פחות משלושה טפחים, אויב איז עס נאנט צו די כותל דריי טפחים, הרי זה כשר, שכל פחות משלושה כלבוד. כלבוד. לבוד, וואס הייסט דאס? אונז זאגן אונז זאגן ס׳איז לבוד. דער רמב״ם זאגט כלבוד. לבוד איז עפעס א ווארט. לבוד מיינט עפעס וואס איז מחבר.
לחי שהיה רחב ארבעה
Speaker 1: לחי שהיה רחב ארבעה, א לחי וואס איז ברייט. בין שהיה רחב פחות מחצי רוחב המבוי, אפילו שהיה רחב כחצי רוחב המבוי, כשר ונדמה שהוא מלחי. מ׳זאגט נישט אז דעמאלטס ווערט עס עפעס אן אנדערע דין, ס׳איז א וואנט. מ׳זעט אז ס׳איז דא א מין… ס׳ווערט עס גרעסער און בעסער. אבל אם היה יתר על חצי רוחב המבוי, איז עס שוין נישט קיין לחי, ס׳איז עומד מרובה על הפרוץ. ס׳איז א נייע הלכה. א נייע הלכה. דעמאלטס ווערט עס ממש א וואנט. האט עס די דינים פון א וואנט. ס׳איז זיכער א לחי סתום. א מבוי סתום ווערט עס.
Speaker 2: איי, דאס איז דאך בעסער, לכאורה.
Speaker 1: נישט נאר סתום, ס׳ווערט א מבוי סתום פון פיר זייטן, איך מיין צו זאגן. ס׳איז דאך פשוט אז ס׳איז גוט.
אקעי. הלכות קורה אביסל. יא. דער רמב״ם מוז עפעס מיינען. וואס איז נוגע להלכה?
Speaker 2: וואס?
Speaker 1: אויב ס׳איז… ונדמה שהוא עומד מרובה על הפרוץ. וואס וויל ער זאגן?
Speaker 2: איך ווייס נישט.
Speaker 1: אקעי. סתם ארויסגעברענגט אז ס׳איז א גוזא חומרא אדער וואס. שוין.
קורה שפירס עליה מחצלת
Speaker 1: קורה שפירס עליה מחצלת. מ׳האט געלייגט א קורה, אבער אינמיטן האט מען געטראכט, אה, מ׳קען דאך אויפהענגען אויף דעם זאכן. מ׳האט אויפגעהאנגען אויף דעם א מחצלת. הרי ביטל אותה מבטלה מן הקורה, שהרי אינה ניכרת. מ׳זעט נישט אז דא איז א קורה, ס׳איז באדעקט. מ׳מיינט אז ס׳איז עפעס א פלאץ וואו מ׳קען דארטן הענגען זאכן. לפיכך, אם המחצלת מסולקת ממנה שלושה טפחים או יותר, איינער מבחוץ, דאס הייסט, האט ער ציינע טראכטן, אבער די מחצלת קען דאך האבן א דין מחיצה. דאס איז ווען געווען גוט אויב ס׳הענגט ממש, ס׳קומט אן ביז די ערד, ווערט עס א מחיצה. אבער אויב ס׳איז מסולקת מן הארץ שלשה טפחים ויותר, איז נישטא דא לבוד, איז נישטא קיין מחיצה. האסטו נישט א קורה און נישט א מחיצה.
Speaker 2: יא? נאר שתי יסודות וואס שטייען כסל מבוי מבחוץ.
דיני קורה למבוי ופסי ביראות
קורה מבחוץ — קורה וואס ליגט אויף יסודות חוץ לכתלי המבוי
ס׳דאכט זיך אז ס׳איז א מחיצה, אבער די מחיצות קענען בכלל נישט זיין קיין מחיצה. דאס איז אבער געווען גוט אויב ס׳הענגט ממש ביז ס׳קומט אן ביז די ערד, ווערט עס א מחיצה. אבער אויב איז עס מסולקת מן הארץ שלשה טפחים ויותר, און ס׳איז נישט דא לבוד, איז עס נישט קיין מחיצה. האסטו נישט קיין קורה און נישט קיין מחיצה.
יא? נו, האסטו שתי קירות למבוי מבחוץ, והניח עליהם קורה. זאגט ער, די קורה דארף זיין אז ס׳זאל נישט אויסקוקן אזוי ווי א דעכל, ווי אן אויבן פון א צורת הפתח. סאו אויב איינער האט געלייגט א קורה אינדרויסן…
Speaker 2: א דעכל, יא, א דאך פון א טיר.
Speaker 1: א דאך. ס׳מוז זיין א דאך פון די… פון די מבוי, אדער טאטשן די מבוי. די פוינט איז אז ס׳קען נישט… ניין, דא רעדט ער אז ס׳קען נישט זיין אן… מבחוץ, וואו ס׳איז געלייגט. על גבי יסודות, “אויטסייד”, זעסט אזוי ער ווייזט. אז ס׳איז נישט אן טאפ פון די ווענט פון די מבוי, נאר ס׳שטעקט זיך אביסל ארויס אין די פראנט דערפון, אזוי ווי ער ווייזט דא.
Speaker 2: אהא.
Speaker 1: ס׳איז צוגעקויפט לגביו, אבער ס׳איז נישט… ס׳איז נישט לעבן דעם פאדער.
Speaker 2: אהא.
Speaker 1: יא, גוט. אפשר אויך האט מען דאך דריי טפחים.
קורה היוצאת מכותל זה — קורה וואס רייכט נישט פון איין זייט צו דער אנדערער
קורה היוצאת מכותל זה, מ׳לייגט א קורה פון איין זייט פון די מבוי, אבער ס׳ריטשט נישט ביז די אנדערע זייט, ס׳רייכט נישט פון איין זייט מבוי צו די אנדערע, ס׳איז נאר א האלבע קורה. אדער שתי קורות, אחת יוצאת מכותל זה ואחת יוצאת מכותל זה. פון ביידע ווענט קומט ארויס א קורה, אבער ס׳איז נישט גענוג צוויי לאנגע קורות אז זיי זאלן זיך טאטשן.
אויב איז עס פחות משלשה, אויב ס׳ריטשט ביז דריי טפחים נאנט צו די וואנט, אדער זיי ריטשן זיך איינע די אנדערע, די צוויי קורות ריטשן זיך ביז שלשה טפחים נאנט איינע צו די אנדערע, אינו צריך להביא קורה אחרת, ווייל לבוד מאכט די דזשאב. אבל אם שלשה, צריך להביא קורה אחרת. ווייל עס דארף זיין איין קורה און עס דארף אנקומען איבער אלעס.
שתי קורות המסומות — צוויי שוואכע קורות וואס צוזאמען זענען שטארק גענוג
בכי קען זיין נאך א פאל ווי די זעלבע ענליכע אישו. מיר האבן נאך פריער געלערנט אז א קורה דארף האבן, זיין גענוג שטארק אז זי דארף קענען האלטן אן אריח, א שטיקל ציגל. סאו שתי קורות המסומות, צוויי קורות וואס זענען מסומות, זיי קומען ארויס פון צוויי זייטן, אבל לאו זו לקבל אריח ולאו זו לקבל אריח, יעדע איין קורה איז שוואך, אבל בשתיהן יש כדי לקבל אריח, צווישן ביידע צוזאמען זענען זיי גענוג שטארק צו מקבל זיין אן אריח, קוקט מען זיי אן ווי איין קורה, אחת צריכה להיות קורה אחרת, ווייל מען קוקט זיי אן ווי איינס. מען זאגט נישט אז יעדע קורה אליין איז בטל, צוזאמען הייסט עס אז זיי ווערן צוזאמען איין קורה.
דיסקוסיע: ווי נאנט מוזן די צוויי קורות זיין?
דאס איז ווען זיי זענען איינס לעבן די אנדערע, ווי נאנט זיי זענען איינס צו די אנדערע. עס דארף זיין גענוג נאנט אז עס זאל קענען אנקומען אן אריח. אריח, לכאורה. זיי זענען בתוך שלשה טפחים.
Speaker 2: ווער זאגט מסומות איז נישט בתוך שלשה טפחים?
Speaker 1: מיט דין לבוד, זיי זענען בתוך שלשה טפחים איינס פון די אנדערע. אקעי.
היו אחת למעלה ואחת למטה — צוויי קורות אויף פארשידענע הויכן
היו אחת למעלה ואחת למטה, זענען צוויי קורות המסומות, אבער זיי זענען נישט אויף די זעלבע לעוועל, איינס איז העכער ווי די אנדערע. רואין את העליונה כאילו היא למטה ואת התחתונה כאילו היא למעלה. מען טוט נישט ביידע, אדער אדער, יא? ווייל אויב טוט מען ביידע, די תשובה איז נישט אנגעהויבן. ובלבד שלא תהא עליונה למעלה מעשרים ולא תחתונה למטה מעשרה.
דיסקוסיע: וואס איז דער דין פון “רואין”?
Speaker 2: וואס איז דאס רואין? איז דאס עפעס א דין פון א מין דין לבוד, אדער איז דאס נאר גענוג א היכר?
Speaker 1: יא? זייער גוט. ולא יהא בין זו לזו שלשה.
קיצור, נאכאמאל, ובלבד שלא תהא תחתונה למטה מעשרה. די פראבלעם איז אז אונז ווילן קאנעקטן צוויי קורות כדי עס זאל ווערן איין קורה וואס האט פלאץ פאר אן אריח, נישט פלאץ, כח פאר אן אריח. אבער, די פראבלעם איז נאר אז עס איז נישט אויף די זעלבע הויך. איז אימעדזשין אז עס איז יא די זעלבע הויך. אבער, כל זמן אז די עליונה איז אין די פלאץ פון קשר, ווייל אויב נישט קען מען עס נישט רעכענען, עס העלפט מיר נישט אז עס מאכט שטערקער די אנדערע שטיקלעך.
און דאך, אז נאכדעם וואס דו לייגסט עס אריין, זאל עס זיין בתוך שלשה טפחים איינס פון די צווייטע. “ולא יביא שלשה טפחים כשרונות, עושה זו בצד זו, ועושה זו בכוונה, עד שעושה זו”. דעמאלטס ווען מ׳דארף עס רוקן, כאילו אין טעאריע דארף מען עס רוקן, מ׳דארף עס אנקוקן כאילו עס איז אין די שיעור, דארף מען קוקן ווי ס׳איז נאך אלץ דריי טפחים נאכדעם וואס דו רוקסט עס, נאכדעם וואס עס ליגט יא אין די פלאץ וואס עס דארף ליגן, דארף עס זיין אין די דריי טפחים פון די אנדערע.
רייט, פארשטאנען, זייער גוט.
קורה עקומה — קרומע קורה
וואס איז אויב ער האט א קורה עקומה? און ממילא האט זי נישט קיין כח צו האלטן א אריח. אלס שטארקייט קען עס האלטן א אריח, אבער עס קען נישט האלטן א אריח ווייל עס איז אזוי קרום. רואין אותה כאילו היא פשוטה.
קורה עגולה — רונדע קורה
א עגולה? לגבי סייז איז נישט נוגע נאר די שטארקייט. א עגולה, אויב די סיבה פארוואס זי איז נישט מקבל א אריח איז ווייל זי איז נישט ברייט א טפח, יא, קוקט מען פון די נעקסטע טפח. רואין אותה כאילו היא מרובעת, מ׳מאכט אז די כלי איז מרובע, און ממילא אם היתה מרובעת שלשה טפחים, יש בה רוחב טפח. ווייל דא איז דא א כלל אז, דאס הייסט מ׳קערט נישט פון דעם וואס ער איז רונדיג, קוק אויף די שיעור, אויב עס איז ברייט א טפח אין די דיאמעטער פון די סירקל, יא, איז דאך דא א כלל אז די סירקומפערענץ איז דריי מאל אזויפיל, איז הייסט עס אז דו האסט א רוחב טפח ווען עס איז כשר.
דיסקוסיע: פארוואס דארף מען א רוחב טפח?
Speaker 2: פארוואס דארף מען א רוחב טפח? מ׳דארף דאך נאר בסך הכל אז עס זאל זיין מקבל אריח.
Speaker 1: ניין, עס דארף אויך זיין רוחב טפח, מ׳האט געלערנט א שיעור. רוחב.
Speaker 2: פארוואס רוחב? ווי קומט דא אריין נאכאמאל?
Speaker 1: ס׳איז דא א שיעור. א עגולה האט נישט קיין פראבלעם, ס׳איז נישט קיין פראבלעם מיט א עגולה, ס׳איז נאר א פראבלעם אז מ׳קען נישט אויף דעם לייגן א אריח. ס׳האט נישט קיין שיעור.
Speaker 2: ניין, ניין, ניין, ס׳האט נישט קיין שיעור. די אויבן פון די עיגול איז דאך באוואוסט מיט טפח, האט עס נישט קיין שיעור רוחב נישט.
Speaker 1: יעצט אז רואין אותה כאילו מרובעת, האט עס א שיעור. א קורה האט א שיעור, א קורה האט א שיעור רחבה טפח.
Speaker 2: דאנקסט?
Speaker 1: נו, א עגולה איז נישט רחבה טפח?
Speaker 2: ניין.
Speaker 1: פארוואס?
Speaker 2: ווענדט זיך.
Speaker 1: דיין פאל איז עס רונדיג, פון אויבן איז עס א שפיץ אין די כלי, ס׳איז רונדיג, א רונדיגע כלי. מ׳קוקט אויף די רוחב. רוחב מיינט די ברייט, נישט די לענג, רייט? א קורה מוז זיין… וואס איז א חילוק אויב ס׳איז ברייט? מ׳רעדט דאך דא ווען ס׳איז גענוג ברייט, יא? אפילו זאג איך, וויאזוי רעכנט מען צו ס׳איז ברייט? א רונדיגע שטאנג איז נישט ברייט פון אלע זייטן, רייט? ס׳איז נאר ברייט אינדערמיטן. סאו דאס דארפסטו וויסן. דארפסט וויסן וויאזוי צו רעכענען. סאו אויב איז עס נאר א צוויי טפחים׳דיגע רונדיגע שטאנג, איז וואס איז די פראבלעם? ס׳איז נישט גוט, ס׳האלט נישט קיין טפח. ס׳איז נישט שיעור טפח. ס׳האט נישט קיין שיעור טפח.
Speaker 2: וואס איז די פראבלעם? ס׳האט נישט קיין שיעור טפח אין די ברייט.
Speaker 1: ס׳האט נישט קיין שיעור טפח אין די ברייט. ס׳איז נישט ברייט קיין טפח. ס׳איז נישט ברייט קיין טפח. ס׳איז נישט ברייט קיין טפח. ס׳ליגט אויף די צוויי לעכער. איינס איז די לענג, צדיק. צווישן די צוויי לעכער איז די לענג. די ברייט מיינט אז ס׳דארף זיין ברייט א טפח.
Speaker 2: און ראוי לקבל אריח מיינט די הויכקייט, כביכול?
Speaker 1: ניין, ראוי לקבל אריח איז די שטארקייט. ראוי לקבל אריח איז א דין אין די שטארקייט. חוץ פון דעם דארף עס זיין ברייט א טפח, אזויווי מ׳האט געלערנט פריער.
Speaker 2: קען זיין אז די בעל הבית האט אויך געזאגט אז מ׳קען לייגן טעכניקלי אריח, אבער חוץ פון דעם איז דא אויך א דין אין די שיעור.
קורה עקומה וואס שטעקט זיך ארויס פון רוחב המבוי
Speaker 2: וואס איז אויב ס׳איז געווען די תוך המבוי ווי כמעט חוץ למבוי?
Speaker 1: וואס מיינסטו, ס׳איז קרום? ס׳שטעקט זיך ארויס?
Speaker 2: אה, אזוי פשוט.
Speaker 1: ס׳שטעקט זיך ארויס, אז דו האסט א קרומע קורה, ס׳איז בולט ארויס פון די רוחב המבוי, אדער למעלה מעשרים אדער למטה מעשרה, ס׳איז זיך קרומ׳ט, ס׳גייט ארויס פון די מקום השיעור, פון ווי גרויס אדער ווי הויך אדער ווי ברייט וכדומה. איז די דין, כל שאילו ינטל העיקום, נישט ארישן ואין ראשיה אין בין זה לזה שלשה, אין צריך להביא קורה אחרת. דאס הייסט, לאמיר זאגן מ׳נעמט אוועק די קרומקייט, און מ׳האלט נאר די פלאץ וואס ס׳איז גראד, וואו ס׳קומט אן צו די ענד, און ס׳איז ווייניגער ווי דריי טפחים קרום בקצרה, ס׳איז זייער ווייניג די קרומקייט. שטערט נישט. אין צורך ללבוקר אחרת. מילא ער דארף לבוקר אחרת, אקעי, אבער…
Speaker 2: יא, I guess. ס׳איז אן אינטערעסאנטע סארט נוצן לבוקר, באט… אזויווי דו ווייסט דא, יא, בעיסיקלי, ס׳שטעקט זיך ארויס, מאך מיר א פיקטשער. אבער ס׳איז ווייניגער ווי דריי טפחים, סאו ס׳שטערט מיך נישט. איך דארף, יא, ס׳קען אפילו זיין ליידיג, דאס איז דאך די נקודה. איך דארף די קרומקייט, איך דארף נישט האבן קיין ענין. און אפילו אז ס׳איז ליידיג איז אויך גוט. ס׳איז דאך שיין, ס׳איז דאך גוט.
Speaker 1: יא, זייער גוט.
אנהויב דיני פסי ביראות
יעצט גייען מיר לערנען א דין פסי ביראות.
רבותי, מיר הייבן יעצט אן א נייע שטיקל אין דעם פרק. ס׳איז א זייער לאנגע פרק, איך מיין אפשר די לענגסטע פרק אין גאנץ ש״ס. ס׳איז דא נאך א לענגערע פרק ערגעץ? ביז דערווייל איז נאכנישט געווען. זעקס און דרייסיג הלכות.
סאו, מיר האבן געלערנט ביז יעצט א דין וואס הייסט לחי וקורה היתר מובי, יא, לחי וקורה, אפשר שיתופי מבואות. יעצט קומט אריין א נייע זאך וואס הייסט אין די גמרא פסי ביראות.
וואס איז פסי ביראות?
דאס הייסט אזוי: ס׳איז דא א פלאץ, ס׳איז דא א באר אין רשות הרבים, א ברונעם פון וואו צו טרינקען די בהמות, אזויווי ביי יעקב אבינו, ס׳קומען די בהמות “בבאר ישקו העדרים”. און בעצם וואלט געווען אסור צו טרינקען, ווייל ס׳איז דאך רשות הרבים. דער באר איז א רשות היחיד, ווייל געווענליך א באר, אז ס׳איז עמוק עשרה און ברייט פיר, ווערט עס א רשות היחיד, און די בהמה וואס שטייט אינדרויסן און טרינקט, שטייט אין רשות הרבים און טרינקט. וואס איז דען א פראבלעם?
ווייל פאר עולי רגלים האט מען דאס געדארפט מתיר זיין. מ׳האט געדארפט געבן יודן א טשענס צו עולה רגל זיין, און זיי ברענגען בהמות, און זיי קענען נישט אלע גיין אין א רשות היחיד, אין א באר. זיי דארפן נוצן פאבליק ביראות. האבן די חכמים געטראכט א וועג. וואס איז די וועג? איינער האט געגראבן די ביראות, יא, חנניה חופר שיחין האט ער געגראבן. און יעצט האט מען געדארפט מתיר זיין פאר די עולם דאס צו נוצן. האבן די חכמים מתיר געווען אז מ׳דארף נישט בויען א גאנצע סטראקטשער, מאכן א געהעריגע רשות היחיד, ווען מען קען מאכן אזא מיני רשות היחיד, אז ס׳איז גענוג אז מען לייגט אראפ פסים ארום און ארום פון די בארות, מיט זען פונקטליך וויאזוי די פסים זאלן זיין, און דאס מאכט די פלאץ פאר א שטיקל רשות היחיד, און מען קען שוין, די בהמות קענען שוין טרינקען דערפון.
פארגלייך צו מבוי
ס׳איז אינטערעסאנט, ווייל א מבוי האט מען געמאכט א היתר פון א לחי וקורה, לויט וויאזוי דער רמב״ם האט עס געלערנט האט זיך געווענדעט אין די צוויי שיטות. דער רמב״ם האט גע׳פסק׳נט לחומרא אז מן התורה איז עס מותר, און ס׳איז נאר א חומרא.
פסי ביראות – הלכות שבת (רמב״ם)
הקדמה: דער היתר פון פסי ביראות אין פארגלייך מיט לחי וקורה
ס׳איז אינטערעסאנט, ווייל ביי מחיצות האט מען געמאכט א היתר פון א לחי וקורה, לויט וויאזוי דער רמב״ם האט עס געלערנט, האט זיך געוואנדן אין די צוויי שיטות. לויט די שיטה אז מן התורה איז עס מותר און ס׳איז נאר א חומרא, לויט די שיטה איז עס זייער אנדערש ווי פסי ביראות. אבער לויט די שיטה אז ס׳איז פארקערט, אז בעצם איז עס א כרמלית, ווי מיר האבן געזען אז דער רמב״ם אליין איז דאך בעצם איז עס א כרמלית, און די חכמים האבן מתיר געווען מיט שוואכערע ווי א געווענליכע כרמלית, שטימט עס מער, יא, אבער ס׳איז נאך א קולא. איין קולא אויף דרבנן. כרמלית איז אויך א דרבנן. ס׳איז א קולא אין א געווענליכע דרבנן, און דא איז א קולא אין א געווענליכע דאורייתא.
לכאורה די קולא איז אויך לכאורה ווייל ס׳איז דאך נישט איינער דארף שעפן, ס׳איז דאך נאר מילוי הבהמה, ס׳איז דאך בשביל די בהמות. מ׳קען זען פארוואס מ׳האט געמאכט א קולא, צוליב אן עולה רגל אדער ווייל בעצם די עצם מלאכה איז נישט, קיינער שטייט נישט און שעפט, ס׳איז דאך נאר די בהמה, אפשר איז דא א חשש.
הלכה: באר מים שעשו לה שמונה פסים
לאמיר זען. זאגט דער רמב״ם אזוי: באר מים שעשו לה שמונה פסים. ס׳האט מען געמאכט אכט פסים. וואס איז דאס די ווארט פס? פס מיינט א ליין אין עברית, אבער נישט דאס רעדט מען דא פון. פס איז א… מלשון שטיקל, א קליין שטיקל וואנט, א שטיקל העלצל. בארבע זויות, אבער אכט אזעלכע פסים, און ער גייט שוין זאגן וויאזוי. בארבע זויות, אין די פיר ווינקלען, שני פסים דבוקים בכל זוית. דאס הייסט, בעצם די שמונה גייט זיין, יעדע איינס גייט זיין א קארנער, א טאטאל פון פיר פסים וואס זענען צוקנייטשט אין צוויי. דאס הייסט, די פיר קארנערס זענען צוקנייטשט, און אינמיטן נאך איין גאנצע. שני פסים דבוקים בכל זוית, פלאס נאך אינמיטן אז ס׳זאל ווערן אזוי ווי א… א פיקטשער. הרי אלו כמחיצה.
וואס שטייט נישט גארנישט אינמיטן? הרי אלו כמחיצה. ער מאכט פון די פיר זייטן א… זאל זיין ווי א מחיצה, און די בהמה קען שטיין אינמיטן פון דעם, און… און… בקיצור, אנשטאט פון מאכן א גאנצע וואנט ארום און ארום, מאכט ער נאר די קארנערס פון די וואנט. און יעדע קארנער איז צוויי פסים.
קשיא: פרוץ מרובה על העומד
איי, וויאזוי העלפט דאס? ס׳איז דאך נישט קיין וואנט, ס׳איז דאך נאר פסים. האסטו דאך פרוץ מרובה על העומד בכל רוח ורוח. לכאורה וואלט א מענטש געקענט פרעגן, ווען דו לייגסט גרויסע שטיקלעך פסים, קענסטו טאקע לאזן אז ס׳זאל זיין ווייניגער ווי דריי טפחים צווישן זיי, אז ס׳זאל זיין עומד מרובה על הפרוץ. אבער דא וואו די שטח איז דאך אפן, האסטו דאך נאר געלייגט קליינע פסים, איז דאך זיכער פרוץ מרובה על העומד בכל רוח ורוח.
זאגט ער, אבער הואיל וארבע זויות עומדות, למעשה שטייט עפעס א פס ביי די אלע זויות, איז דאך מותר, האט מען מתיר געווען אז ס׳ווערט שוין מיט דעם עפעס א שטיקל רשות היחיד.
ומותר למלאות מן הבאר. אה, שטייט יא, דער מענטש שטייט און איז ממלא מן הבאר. דער מענטש מעג ארויסשעפן פון די באר, פון די רשות היחיד, אין די פלאץ וואס באקומט יעצט אויך א דין רשות היחיד. ס׳הייסט נישט אז ער איז ממלא פון רשות היחיד צו רשות הרבים ולהשקות לבהמה.
שיעורים פון די פסים
אבל כמה יהא גובה כל פס ופס? ווי הויך זאל זיין די פס? גובהו כמחיצה עשרה טפחים. און ווי ברייט זאל עס זיין? רוחבו ששה טפחים. יעדע פס… דאס הייסט יעדע זייט, אדער די פס וואס איז צוטיילט? יעדע זייט, יעדע זייט ששה טפחים. זעקס טפחים אויף איטש קארנער. דאס הייסט צוויי מאל זעקס טפחים אויף יעדע קארנער.
שיעור הפרצה – שלש עשרה אמות ושליש
ובין כל פס ופס מעג זיין א גרעסערע שטח. ווי גרויס? דאס הייסט, ס׳מעג זיין פרוץ מרובה על העומד, אבער ווי גרויס? כמלוא שתי רבקות, אזוי גרויס ווי צוויי רבקות. א רבקה איז א גרופע פון א קבוצה פון בהמות, של ארבע ארבע בקר, אחת נכנסת ואחת יוצאת.
די שיעור וואס מ׳האט געמאכט איז, ווי גרויס בערך דארף מען ארום די באר? האט מען געמאכט א שיעור בעיסד אויף די מין המשתמש, אז בהמות זאלן קענען קומען. דארט זאגט מען אז א גרופע פון פיר בהמות גייען אריין, מ׳דארף לאזן אזא פלאץ אז א גרופע פון פיר בהמות זאלן… צוויי זאלן דורכגיין. צוויי, רייט. אכט בהמות זאלן קענען דורכגיין. פיר גייען אריין. סאו בקיצור, א רוחב פון אכט בהמות. א רוחב פון אכט בהמות. יא, אינטערעסאנט. איך ווייס נישט פארוואס, ווייל מען מוז דאך רגל׳ען בהמות, און סתם מוז דארט זיין א סדר פון פירערס.
און ווען מען זאגט אז דאס איז ווי גרויס? אוי, די אכט בהמות יוצאות, פיר גייען אריין טרינקען און פיר גייען ארויס. אזויפיל פלאץ מעג זיין. דאס הייסט, ווי לאנג עס איז נאך די סייז פרצה, הייסט עס אז מען קוקט עס נאך אן ווי די פסים זענען נאך עפעס קאנעקטעד.
ווי גרויס איז דאס אין נאמבערס? זאגט ער, שיעור רוחב זה אין יתר על שלש עשרה אמות ושליש. נישט גרעסער ווי דרייצן און א דריטל אמה. יא, בהמות האבן נישט קיין שיעור ד׳ אמות לכל רוח, נאר מענטשן. יא, ס׳טראפט מיר נישט אריין. איז שוין, דאס איז די היתר פון פסי ביראות.
תחליפים פאר פסים – אילן, אבן, תל וכו׳
זאגט ער, היה במקום אחד מן הזויות, אויב דער מענטש האט נישט אזויפיל פסים, אבער אנשטאט דעם וויל ער נוצן עפעס אנדערש. ער שטייט ביי איינע פון די ווינקלען, אדער אפילו ביי אלע פיר ווינקלען, אנשטאט פאס, אנשטאט עפעס א שטיקל האלץ וואס ער לייגט דארטן – איך מיין נישט דווקא האלץ, עפעס א שטיקל זאך וואס ער לייגט דארטן – איז דא עפעס אנדערש. ס׳איז דא א נטע, ס׳איז דא א שטיקל דארטן. ס׳איז דא אן אבן גדולה, ס׳איז דא א שטיין, א גרויסע שטיין. או אילן. או תל המלקט עשרה מתוך ארבע אמות, אדער איז דא דארטן א בערגל, אבער די בערגל איז נישט זייער… מיר האבן שוין געהאט א תל המלקט עשרה מתוך ארבע אמות, ווייל אויב איז די בערגל אין משך פון א לאנגע צייט, זעט מען עס קוקט נישט אויס ווי א בערגל. אבער אויב פלוצלינג ווערט עס העכער, אז אין די ארבע אמות איז דא א צען טפחים ארויף, איז עס א בולט׳דיגע שטיקל מחיצה. או חבילי סולמות, די אלע זאכן קען מען אויך נוצן אלס א צורת המחיצה. נישט נאר מען קען עס נוצן, דעמאלטס דארף מען נישט אזעלכע פסים אויסצוזען.
רואין, קוקט מען עס אן כאילו יחלק, אויב זאל מען צעטיילן די שטיין, האלב פאר די זייט, האלב פאר די זייט, יש בו אמה לכאן ואמה לכאן בגובה עשרה… עס זאל זיין גרעסער ווי די פסי ביראות. די פסי ביראות איז שישה טפחים איז אן אמה. ניין, זעקס טפחים איז אן אמה. ס׳איז די זעלבע זאך. אהא. שטעלט זיך יעדע… איך גלייב פריער האט מען געזאגט אז צוועלף טפחים איז אן אמה? אה, זעקס טפחים איז אן אמה, יא. יא, ס׳איז די זעלבע זאך. די זעלבע זאך. נידון משום זווית שיש בו שני פסים. דאס הייסט, בעצם ס׳רעדט זיך שוין ווייניגער ארויס, ווייל ס׳איז נישט קיין… ס׳איז נישט פשט אז ס׳איז דא אויף ביידע וועגן אזא שטיקל וואנט, און מ׳קען זיך עס אימעדזשינען אז ס׳איז דא א וואנט.
חמשה קנים – דער טשיפסטער וועג
נאך א הלכה, נאך א אייקון. מ׳נעמט פינף קנים, ואם אין זה לזה שלשה, אפילו ס׳איז נישט געדעכט מיט קנים, נאר זיי זענען קאנעקטעד מיט די לובד, דאס הייסט אין ווייניגער ווי יעדע דריי איז דא א קנה, ויש בהם ששה טפחים לכאן וששה טפחים לכאן צווישן די חמשה קנים צוזאמען, נידון משום זווית שיש בו שני פסים. קוקט מען אונזער סאן, ס׳ווערט גערעכנט ווי א זווית וואס האט צוויי פסים. דאס איז לכאורה די טשיפסטע וועג וואס מ׳קען עס מאכן.
מינימום גרויס – ראשו ורובו של פרה
יא. ווייטער. אה, ווי קליין מעג עס זיין? ס׳דארף דאך זיין פלאץ, עפעס א שטיקל שטח. ווי קליין מעג עס זיין? פארקערט, לכאורה די ווארט איז ווי ווייט מעג עס זיין. א קליינטשיגע רשות הרבים אין רשות היחיד איז דאך גוט. אבער ס׳שטייט יא, קלענער דארף זיין נאך גרינגער. ס׳איז דא א צו קליין פראבלעם. אקעי. וועלן מיר שוין זען פארוואס.
זאגט ער אזוי, מותר להקריב ארבע זוויות העיר זו לזו. אויב מ׳וויל מאכן א קלענערע שטח פון די פסי ביראות, קען מען מאכן קלענער. ווי? אבער ס׳דארף זיין גענוג גרויס שתהא פרה ראשו ורובו בפנים, והפועה מבחוץ. די בהמה קען נישט שטיין אינדרויסן. לאמיר זאגן אויב איינער וויל מאכן א קלענערע פסים, ער וויל מאכן קלענער אזא זאך, און ער טראכט אז ס׳איז גענוג אז ער זאל זיין אין די פסים, ער שעפט ארויס, די בהמה וועט זיך שוין ארויסשטעקן. טויג עס נישט. ס׳דארף זיין די פרה זאל זיין ראשו ורובו בפנים, והפועה מבחוץ.
זאגט ער, אף על פי שלא יאחז ראש הבהמה בכלי שבו המים, אפילו אויב דער מענטש גייט נישט זיין דער וואס גייט אנכאפן די ראש הבהמה. ס׳איז נישטא קיין פלאץ פאר דעם, דאס מיינט ער צו זאגן. ס׳מוז נישט זיין קיין פלאץ פאר דעם מענטש אויך עט. ס׳מוז נאר זיין פלאץ פאר ראשו ורובו בפנים מיט איר. אפילו גמל, וואס האט א לאנגע האלדז… ניין, אפילו פאר א פרה איז גענוג גרויס, אויב ס׳איז גענוג גרויס פאר א פרה, אפילו א גמל האט א לענגערע האלדז און ער וועט יא שטיין אינדרויסן, שטערט עס נישט, ווייל פאר א פרה איז עס גענוג גרויס.
שיעור פרה איז א פיקסירטער שיעור
הוא קרוב והיא רחוקה, ווי דער שיעור פון א ראשו ורובו של פרה, דעמאלטס אפילו אשכחן אפילו גדולה כולו נכנסת. דער שיעור האט נישט מיט די ריעליטי צו טון, מיט אמת׳ע בהמות.
אגעין, ס׳איז דא א שיעור ווי קליין ס׳מעג זיין. דער שיעור האבן די חכמים געזאגט איז ראשו ורובו של פרה. פארוואס האבן זיי געמאכט א שיעור אין די קליינקייט? יא, לכאורה וועגן דעם, ווייל על פי רוב איז עס א פרה, און זיי ווילן נישט, מ׳האט געלערנט פריער אז ס׳איז דא אזא זאך אז מ׳טאר נישט משקה זיין א בהמה ווען די אנדערע רשות, ווייל ער גייט זיך ארויס אריין. איז עס א גזירה אדער ווייל ס׳זעט אויס ווי ער שטייט אינדרויסן? אדער ווייל ס׳זעט אויס ווי ער גייט זיך ארויסציען. אזוי האבן מיר געלערנט קודם.
אבער דא שטייט א חידוש, אז ס׳מעג זיין קיין בהמה וואס איז גרעסער, אזוי לאנג ווי דער שיעור איז שיעור פרה. אדער פארקערט אויך, א חומרא, אויב ס׳איז נישט דא קיין שיעור פרה, מעג מען אפילו נישט משקה זיין א קלענערע בהמה וואס ער פיט יא אריין. און די ריזען איז אזוי ווי ער ברענגט אויפן ירושלמי, אז על פי רוב איז געווען פרות, רוב בהמות וואס דארפן טרינקען שבת איז א פרה, אדער די בהמות וואס מענטשן האבן געהאט ביי די עולה רגל, ממילא אויף דעם איז מען גוזר אז ס׳זאל נישט זיין ארויסנעמען, אבער ווייל ס׳איז געווארן די גזירה אויף דעם, איז שוין סיי לחומרא סיי לקולא דאס איז די שיעור.
מותר להרחיק כל שהוא
יא? יא. ומותר, וואס שטייט דא? ומותר להרחיק כל שהוא. אה, אויב מ׳וויל עס מאכן נאך גרעסער, האבן מיר געלערנט אז ס׳טאר נישט זיין מער ווי דרייצן און א דריטל אמות, ס׳הייסט צוויי פרות, צוויי רבקות של בקר, ס׳זאל נישט זיין צווישן די פסים צו א גרויסע שטח, אבער אויב מ׳מאכט עס נאך גרעסער דארף מען צולייגן נאך פסים. אה, מותר להרחיק כל שהוא, ובלבד שירבה פסים פשוטים, ס׳זאל נישט זיין די קארנער פסים, נאר די פסים פשוטים, שיהיו נכונים זה כנגד זה בכל רוח ורוח, כדי שלא יהיה בין פס לחבירו יתר על שלש עשרה אמות ושליש.
פיין גוט. סאו כל שהוא מיינט דא נישט אזויווי געווענליך כל שהוא, וויפיל ווייניגער, נאר וויפיל דו ווילסט, אבער ס׳דארף אבער שטימען מיט די פערצענט.
דריי תנאים פון פסי ביראות
יעצט גייט דער רמב״ם אויסזאגן וויאזוי איז געקומען דער גרויסער היתר, וואס איז די פשט פון די פאני היתר? זאגט דער רמב״ם, היתר זה לא הותר אלא בביאת ארץ ישראל, ולבהמה זו בלבד.
וואס איז די דריטע תנאי? ושיבוא עליה מעין חיים שהרבה.
זאל זיין דריי תנאים מוז דא זיין אין ארץ ישראל, און אויך דעמאלטס נאר פאר די בהמה זו.
פסי ביראות – תנאי ההיתר, דינים מיוחדים, ומחיצה שנעשית בשבת
די דריי תנאים פון דעם היתר פון פסי ביראות
Speaker 1: ריין גוט. סאו, כל שהוא מיינט דא נישט אזויווי געווענליך כל שהוא, וויפיל ווייניגער, וויפיל דו ווילסט. עס דארף אבער שטימען מיט די פערצענט אין צווישן.
אה, יעצט גייט דער רמב״ם עס אויסזאגן, פון וואו איז געקומען דער גרויסער היתר, וואס איז דער פשט פון דעם פאני היתר. זאגט דער רמב״ם, “ואימתי התירו יפת תואר? בארץ ישראל, לבהמות עולי רגלים בלבד, ובבאר מים חיים של רבים”.
ס׳דארף זיין דריי תנאים איז דא: אין ארץ ישראל, און אויך דעמאלטס נאר פאר די בהמות עולי רגלים, און ס׳דארף זיין א וואסער פון רבים, און דווקא א באר מים חיים, נישט קיין בעלמא האט מען נישט געמאכט די היתר.
באר מים, נישט נאר א באר מים, באר מים חיים. באר מים מיינט פרישע וואסער? וואס איז דאס? יא, ס׳קומט וואסער. א באר איז ווי מ׳האלט וואסער. א באר איז ווי ס׳איז דא א קוואל וואסער. מים חיים.
אבער ער זאגט אונז פארוואס ס׳דארף זיין די דריי. אה, דאס איז די וואנט. די ריזען איז ווייל די חכמים האבן נאר מתיר געווען מדוחק וואס ס׳פעלט אויס. דאס איז וויאזוי ס׳פעלט אויס. אויב ס׳איז אנדערש, פעלט עס נישט אויס.
די גמרא שטייט א שיטה אז אויך תלמידי חכמים ההולכים ממקום למקום האבן די היתר פון פסיעות ורעות, אבער דער רמב״ם ברענגט עס נישט.
Speaker 2: האלאו? האלאו? האלאו? האלאו? יא. סארי. יא.
ירד לבאר וישתה – א מענטש וואס וויל טרינקען
Speaker 1: ווייטער. אבער אודאי, וואס טוט זיך ווען א מענטש איז אויפ׳ן וועג און ער וויל טרינקען? ירד לבאר וישתה. ער זאל אריינגיין אין די באר. ממש אריינגיין? אדער ס׳איז גענוג אז ער בייגט זיך איבער, ער איז העכער די באר? איך ווייס נישט. אפשר קען ער אראפגיין? אראפגיין. א באר איז א זאך, א פלאץ, ער האט א מחיצה, ער קריכט נישט אין די וואסער. ס׳איז דא פלאץ ווי ער קען גיין.
איך מיין נישט געזאגט אז ער מוז זיך יעצט פלוצלינג אריינשווימען אין א טייך, וואטעווער. ס׳מוז זיין עפעס א ירידה, און ס׳מוז עפעס מאכן סענס.
אוי. עס האט אן אנדערע עצה, אז ער קען מאכן א געהעריגע מחיצה.
אה, מ׳האט דאך פריער געשמועסט… אה, אלזא זאל ער שנעל מאכן א מחיצה. מעג שבת מאכן א מחיצה? יא, האבן מיר געשמועסט אז… דאס איז אן אנדערע מערכה, שלמה דאטום.
אויב יעשה לו מחיצה מוקפת לבאר גבוהה עשרה טפחים, ויעמוד בתוכה וידלה וישתה, דאן מעג ער יא ארויסשעפן און טרינקען. סא זעסטו, די ירידה לבאר מיינט להפיקה די ידלה, אויב קען ער טרינקען וואו ער איז איינגעבויגן, ומואיל והותרה הותרה, שאינו דומה לאדם שיכול להרחיק, דעמאלטס האט מען יא מתיר געווען, ורשאי לדלות וישתה בין הפסין. זייער גוט. זעט מען אז אין א באר מיינט עס אויף אן אופן וואס ס׳איז דא פלאץ וואו מ׳קען דארט שטיין און טרינקען.
די חילוק צווישן בהמה און מענטש – בשופי און בדיעבד
די ליתירי מיינט נישט קאטעגאריש. ספעציעל איז דער היתר אז אפילו ווען ס׳איז דא אן אנדערע וועג. ביי די בהמה זאגט מען נישט אז ער זאל טרייען און איך ווייס נישט וואס. ביי די בהמה האט מען בשופי מתיר געווען, ביי א מענטש איז נאר א בדיעבד.
ווען עס פעלט איינער פון די תנאים
ובהאי גוונא, בור רבים, נישט א באר מים חיים, נאר א בור, די אלע קעיסעס וואס איז נישט די פיר תנאים וואס ער האט געזאגט, בור רבים, אדער באר של יחיד נישט באר של רבים, אדער באר יחיד אפילו בארץ ישראל, אינו ממלא מהם אלא אם כן עשה להם מחיצה גבוהה עשרה טפחים. האט מען נישט געמאכט די היתר, נאר ער דארף מאכן א מחיצה גבוהה עשרה טפחים. און דעמאלטס איז אויך נישטא די תירוץ פון… ס׳איז נישטא די בדיעבד פון ומואיל והותרה הותרה, ס׳שטייט נישט.
ס׳זעט אויס אז יענץ איז ווען ס׳איז אין א באר וואס ס׳איז שוין דא די… ווייל טראכט אריין, פארוואס האט מען געמאכט די פסין? מ׳מאכט נאר די פסין אויף אן אופן וואס מ׳האט מתיר געווען, און דעמאלטס, אז ס׳קומט א מענטש, קען ער עס אויך טון בדיעבד. אבער בור רבים האט מען נישט געמאכט קיין פסין. ס׳וועט נישט העלפן פסין, ווייל אויף די מין זאך האט מען קיינמאל נישט מתקן געווען קיין פסין.
Speaker 2: ניין, ס׳איז נישטא דארט קיין פסין. ווער האט עס געמאכט?
Speaker 1: ניין, איך זאג, אויב א מענטש האט פסין און ער וויל מאכן פסין ביי א בור הרבים, וועט מען זאגן אז אויף די זאך האט מען קיינמאל נישט מתקן געווען א היתר פון פסין.
דינים פון אייבס (טראג) ביי די פסי ביראות
Speaker 1: שוין, זייער גוט. ממלא בהמתו בין הפסין, ווען ער שטייט בין הפסין און ער וויל אנפילן, ער שעפט ארויס וואסער פאר די בהמה, ממלא ונותן, ער מעג אנפילן טעפלעך מיט וואסער, ונותן בכלי שלפניו, ער לייגט עס אריין אין א כלי פאר די בעל חי. ואם אין לו כלי, נותן אייבס, אזא וואנע, אזא וויאזוי הייסט עס… פראם מען זאגט אזא מין אייבס. אז, סטאדזש, ליימה באער מאכמער א קעילאס זאל שעפן פונעם באער, אנאלענגין די אייבס, דארט קען זיך די בהמה גרינגער אראפשטעקן די קאפ און טרינקען.
אויב די אייבס, איז ראשה נכנס לבין הפסים, ווי גבוה עשרה ורוחב ארבע, אינציז גבוה עשרה ורוחב ארבע, איז עס לא ימלא וינתן לפניהו.
אויב ס׳שטעקט זיך ארויס דאטש אז ס׳איז אריין אין די רשות הרבים, אינציז גבוה עשרה ורוחב ארבע, מילא ווערט ס׳נישט בטל צו וואס, ס׳איז א רשות היחיד, סאו ס׳שטערט מאכסטו דאך בעסער דעמאלטס. לא ימלא וינתן לפניהו. פאר וואס? שמא יתקלקל האייבס. נאמרא מורא די אייבס וועט ווערן יתקלקל, ויוצא הדלי לאייבס, און דעמאלטס ווען מען גייט אריינגיסן אין די צעבראכענע אייבס, אז דער אייבס גייט שוין דעמאלטס נישט זיין קיין רשות היחיד, גייט עס ויוצא מן הדלי מן האייבס, מן האייבס לקרקע רשות הרבים.
Speaker 2: ס׳איז קלאר. כ׳חאפ נישט דעם גאנצן שאַש שאַש…
Speaker 1: זאגט ער, אז ער זעט צעבראכן, נעמט ער עס לייגן אין גאנצן רשות הרבים, דהיינו דער אייבס גייט אים מתיר זיין, ווייל ס׳איז א גרויסער אייבס גייט ער נישט כאפן אז דא איז שוין אין דער רשות הרבים, גייט ער… עס גייט זיין צעבראכן, דאס איז נישט לייגן די דלי אין די זייט, ער וועט מיינען אז דער אייבס איז דער פלאזים אומעיק, עפעס אזוי…
דעמאלטס, במילא במילא פאשאוחו בי שותא מעליו, טאר ער נישט נוצן בכלי לפניהו, נאר ער גיסט אויף די פלאר און זי טרינקט, יא? שטימט? נו נו. שוין.
הזורק מרשות הרבים לבין הפסים – חייב
Speaker 1: הזורק מרשות הרבים לבין הפסים… אה… אזיין ער ווארפט אן פון רשות הרבים צו די בין הפסים, חייב! אה… ס׳איז אינטערעסאנט. אנדערש ווי מיר האבן פריער געלערנט, אז ווען מען ווארפט אן צווישן די לחי און די קורה אין די מבוי׳ס, און מען פטור, ווייל ס׳איז נאך אלץ נישט קיין רשות היחיד גמור. דערמאן דיר, ביי לחי מען חייב, ביי קורה מען פטור. רייט?
Speaker 2: יא.
Speaker 1: ביי קורה מען פטור, ווייל ס׳איז נאר א היכר. אבער דא איז נישט נאר א היכר, ס׳איז אזוי ווי די לחי, חייב! פארוואס? אויב ער איז בכלל דא ווי א מחיצה גמורה, וואס האטער גבוה עשרה ויש בו ארבעה על ארבעה? רביה נקרא ונראה, מ׳זעט אויך אז ס׳איז דא א רביה, אפילו ס׳האט די הקלה אז ס׳מוז זיין אזא, אפילו ס׳איז גרויסע פרצות, יא.
חידוש: פסי ביראות איז מדאורייתא א רשות היחיד
נא, אז ס׳איז כעין שומרי העיר, רשות היחיד, ס׳ווערט דאס ממש א רשות היחיד, אפילו לגבי אז דער וואס באפט פון רשות הרבים אריין, האט געטראגן פון רשות הרבים צו רשות היחיד. סא ס׳קומט אויס פון דא אביסל אנדערש ווי מיר האבן געזאגט פריער, דאס הייסט יא, אז אויך ביי די פסי ביראות איז מדאורייתא איז שוין א רשות היחיד. און ווי מיר זאגן לכאורה אז די דין אז פרוץ מרובה על העומד איז מבטל די מחיצות, איז מדרבנן. ווייל מדאורייתא, דאס איז נאר די רבנן לאזן נישט אז ס׳איז פרוץ מרובה על העומד, און אזא אופן פון די צורך לאזן זיי יא. אזוי קומט אויס דא די חשבון. ער איז נישט אזוי שוין חייב מדאורייתא, חייב מיין איך חייב חטאת.
Speaker 2: יא?
Speaker 1: ער זאגט קלאר, אפילו אין כאן באר, אפילו בבקעה, אפילו ס׳איז נישטא קיין באר, נאך אלץ, די פס מאכט עס שוין בעצם א רשות היחיד. די פס האט מען נאר מתקן געווען פאר אה… רעגלען די זאכן. רייט, סא מ׳מוז מפרש זיין דארט אז נישט מ׳האט מתקן געווען, מ׳האט געלאזט מאכן פרוץ מרובה על העומד, וואס דאס די רבנן לאזן נישט געווענליך, און אזא אופן לאזן זיי יא.
Speaker 2: דאס הייסט אין א כרמלית קען מען עס טון לכתחילה? ווייל וואס איז אין א בקעה, ווייל ס׳איז א כרמלית, דאס וואס ער זאגט?
Speaker 1: ניין, ער זאגט אפילו אין בקעה איז ער חייב. ס׳איז נישט די באר מאכט דא די פראבלעם, נישט צו זאגן נאר דארט וואו די חכמים האבן געלאזט מאכן אזא זאך ביי א באר, דעמאלט ווערט מען חייב. לחומרא זאגט ער עס, דאס הייסט אפילו אין די בקעה וואס מ׳וואלט נישט געקענט נוצן די פסי ביראות, ווייל מ׳האט נישט מתקן געווען אז די פסי ביראות איז שוין מותר, ווייל ס׳איז פרוץ מרובה על העומד. אבער די פרוץ מרובה על העומד איז דאך נאר א חומרא. צו וואס? ס׳איז אבער דאך גענוג רשות היחיד צו מחייב זיין.
רבים בוקעין ועוברין בהן – נישט מבטל די מחיצות
ער זאגט אפילו רבים בוקעין ועוברין בהן, לבטל המחיצות, רבים וואס גייען אדורך איז נישט מבטל די מחיצות, והראיה כחוט שרבים בוקעין בו, אזוי גייט מען דורך און חייב. זייער אינטערעסאנט. ער האט דאך א שטיקל סתירה. ער מוז זיין אז ער רעדט דא פון א אופן וואס איז מותר. ער מוז זיין אז ער רעדט דא פון א אופן וואס איז מותר.
“ומותר להשקות הבהמה ביניהן אם היו שם ביניהן באר.” האב איך דיר שוין פריער געזאגט אז נישט. וואס זאגט ער דא? רייט, ער מעג נאר… ער מיינט צו זאגן באותו אופן וואס איז מותר? איך מיין שכוח.
Speaker 2: יא. כאפ נישט וואס ער זאגט. “ומותר להשקות הבהמה ביניהם, ומושיט לו באר”.
Speaker 1: אה, ער מיינט צו זאגן לגבי די הלכה. דאס וואס מ׳האט געזאגט אז די רבים זענען נישט מבטל, איז אפילו לכתחילה, אפילו מ׳מעג, אוודאי ביי די אופן וואס מ׳מעג מאכן פסי ביראות שטערט נישט אז די רבים גייען אדורך, ווייל ס׳איז אזויווי א חצר, און אזויווי מ׳האט געזאגט אז א חצר טוט נישט בוקעין בו רבים.
חצר שראשו אחד נכנס לבין הפסים
Speaker 2: רייט. וואס טוט זיך ממש דא א חצר?
Speaker 1: חצר שראשו אחד נכנס לבין הפסים, לעבן די פסי ביראות איז דא א חצר. איז הייסט דאך די פסי ביראות איז דאך שוין געווארן א רשות היחיד, איז דאס א רשות היחיד לעבן א רשות היחיד. מותר לטלטל מתוכה לבין הפסים, ומבין הפסים לתוכה. אבער מ׳דארף שוין קיין עירוב, ווייל איינס ווערט בטל.
רייט, דאס הייסט דאך צוויי חצרות וואס דארפן צווישן זיך א עירוב, ווייל די פסי ביראות איז נישט עכט א חצר, ס׳איז א רשות היחיד, אבער ס׳האט נישט די דין חצר. אבער צוויי חצרות אסורין זה לזה בלא עירוב, דארפן זיי מאכן א עירוב. וואס טייטש ווייל די פסי ביראות, ווייל ס׳איז אפן צו צוויי חצרות, איז עס קאנעקטעד צוויי חצרות, טאר מען נישט טראגן צוויי חצרות אויף אמאל. פשט איז, אזוי ווי די פסי ביראות הייסט גענוג א רשות היחיד אז ס׳איז מאחד די צוויי חצרות. ווען די צוויי חצרות זענען ביידע אפן צו רשות הרבים און נישטא קיין קשר, איז עס צוויי עקסטערע חצרות וואס יעדע איינס טאר פאר זיך. ווייל ס׳איז נישט געווען קיין וועג, מ׳האט נישט געקענט טראגן, ווייל ס׳איז געווען רשות הרבים אינצווישן.
יבשו המים בשבת / באו להם מים בשבת
Speaker 1: יבשו המים בשבת, נאך א הלכה. יבשו המים בשבת פון די באר מים צווישן די פסי ביראות, אסור לטלטל בין הפסים, שלא נחשבו מחיצה לטלטל בתוכה אלא משום המים. טייטש די קולא אז מ׳מעג דארטן טראגן און מ׳מעג דארטן מטלטל זיין איז מער נישטא.
וואס טוט זיך באו להם מים בשבת? ס׳איז געווען פסי ביראות, ס׳איז נישט געווען קיין וואסער, אבער פלוצלינג האט אנגעהויבן לויפן וואסער פון די באר מים. מותר. מותר לטלטל ביניהם. שקול, ווייל ווען די וואסער איז געקומען האט עס מכשיר געווען די מחיצות. הייסט עס אזויווי מחיצה שנעשית בשבת, ווייל מיט די וואסער האט ער עס מכשיר געווען.
כל מחיצה שנעשית בשבת שמה מחיצה
כל מחיצה שנעשית בשבת שמה מחיצה. זייער אינטערעסאנט.
Speaker 2: ניין, ווייל וואס האט ער געזאגט? אז יעצט האט עס באקומען די קולא, דו מעגסט ניצן די מחיצות.
Speaker 1: ניין, ער זאגט יעצט מאכסטו די מחיצות.
Speaker 2: ניין, לגבי אנדערע זאכן אין די שטאט, למשל שבות, האבן מיר געלערנט געהאט וויפיל מענטשן איז אין א פלאץ.
הלכות שבת פרק י״ז — מחיצות, שיעורים, וסיום הפרק
מחיצה שנעשית בשבת
Speaker 1: מותר. מותר לטלטל בתוכה.
אמת, רעדט ער מיט רבנן. ווייל די וואסער איז געקומען האט עס מכשיר געווען די מחיצות. הייסט עס אזוי ווי מחיצה שנעשית בשבת, ווייל מיט די וואסער האט זיי עס מכשיר געווען. כל מחיצה שנעשית בשבת שמה מחיצה. זייער אינטערעסאנט.
דאס מיינט אז יעצט האט ער באקומען די קולא אז דו מעגסט נוצן די מחיצות. ער זאגט נישט אז יעצט מאכסטו די מחיצות.
Speaker 2: ניין, לגבי אנדערע זאכן איז נישטא. למשל שביתה, האבן מיר געלערנט וויפיל מענטשן איז אין א פלאץ, דאס רעדט זיך פון ערב שבת. אבער מחיצה איז אפילו אין שבת. האבן מיר געלערנט בפירוש די הלכה אין די פריערדיגע פרק.
Speaker 1: אקעי.
מבוי שניטלה קורתו או לחיו בשבת
Speaker 1: מבוי שניטלה קורתו או לחיו בשבת, א מבוי וואס מען האט אראפגענומען די קורה אדער די לחי וואס האט מתיר געווען צו טראגן, און אין שבת איז עס נעלם געווארן, אסור לטלטל בו. דאס הייסט, מען זאגט נישט אז מען קוקט וויאזוי ס׳איז געווען ווען ס׳איז געווארן שבת. ניין, מען קוקט א גאנצע צייט. זייער גוט.
אכסדרה בבקעה — פי תקרה יורד וסותם
Speaker 1: נאך א פאר הלכות. אכסדרה איז א פלאץ וואס האט א דאך. א זאך וואס האט א דאך, האבן מיר שוין געשמועסט, קען נישט זיין קיין רשות הרבים. א פלאץ וואס האט א תקרה ווערט א רשות היחיד. אכסדרה בבקעה ווערט אויס רשות הרבים, ווערט א כרמלית אויב ס׳האט נישט קיין מחיצות. אכסדרה בבקעה מותר לטלטל בכולה. דאס הייסט, די בקעה איז א כרמלית, און די פלאץ, די שטח אין די כרמלית איז אן אכסדרה.
אף על פי שאין לה שלוש מחיצות ותקרה, אפילו אן אכסדרה וואס איז נישט אינגאנצן ארומגענומען, ס׳איז נישט קיין פולע הויז מיט פיר ווענט, נאר דריי ווענט, אזוי ווי א מבוי אזא, איז יא מותר. פארוואס? אנו רואין כאילו פי תקרה יורד וסותם. מיר זענען מרווח אביסל, און מיר זאגן אז דריי ווענט איז גענוג, און די פערטע וואנט קוקן מיר אן ווי די דאך קומט אראפ און מאכט דארטן א וואנט.
דיון: פי תקרה יורד וסותם — רשות היחיד אדער כרמלית?
Speaker 1: אבער, זאגט די הגהות מיימוניות, מיר קוקן עס אן ווי א רשות היחיד. זאגט מען נישט אז אויב איינער ווארפט אריין פון רשות הרבים אהין, וועט ער זיין חייב אזויווי זורק מרשות הרבים לרשות היחיד, איז פטור? פארוואס? כזורק למבוי סתום שיש לו קורה. זיי טארן מען דין אזויווי זורק למבוי סתום שיש לו קורה, וואס מ׳זאגט אז ס׳איז משום היכר. ס׳איז א… וויאזוי דער רמב״ם האט געלערנט, כי היכי דלא ליתי לאחלופי, דאס איז א סארט כרמלית וואס די חכמים האבן מחמיר געווען מער ווי די ד׳ אמות.
דאס הייסט, די… די פי תקרה יורד וסותם איז כאילו, מען האט נישט עכט די… ווי סתם מאכט עס א כרמלית, נישט א רשות היחיד. אבער פי תקרה יורד וסותם איז אן עכטע דין וואס עס קען אויך מאכן א סוכה כשר. ס׳איז נישט עפעס א היכר, ס׳איז עפעס אן עכטע דין מחיצה.
Speaker 2: יא, אזוי קומט דא אויס טאקע אינטערעסאנט.
בית וחצר שנפרץ בקרן זוית
Speaker 1: בית וחצר, יא, נאך א הלכות פרצה. בית וחצר שנפרץ בקרן זוית שלו בעשר אמות, א בית אדער א חצר וואס ביי די ווינקל האט זיך געעפנט די כותל עשר אמות, הרי זה אסור לטלטל בו כלום. אפילו שכל פרצה שהיא עד עשר אמות כפתח, אפילו ס׳איז נישט מער ווי עשר אמות, עשר אמות אליין איז שוין גענוג א גרויסע פרצה, ווייל ביי די זייט האסטו נישט קיין פתח. ביי די עק דארפסטו דארטן האבן א לחי אדער א קורה. און מ׳האט נישט קיין קורה מלמעלה לאורך הפרצה, רואין אותה שיורדת וסותמת, מ׳קוקט עס אן ווי ス’האט פארמאכט די וואנט. סא, די זעלבע קורה, אמאל קוקט מען עס אן ווי ס׳מאכט א מחיצה, אמאל איז עס נאר א היכר.
Speaker 2: דאס איז נישט א קורה פון מחיצה, דאס איז אן אנדערע סארט זאך, ווייל דאס איז נישט קיין מבוי. דאס איז א פראבלעם פון איין פתח בקרן זוית.
Speaker 1: שוין. דאס איז בעיסיקלי די דין פי תקרה יורד וסותם. אבער איך האב דאך נישט קיין תקרה דא.
Speaker 2: אה, די שטיקל קורה אליין איז א תקרה. פי תקרה איז דאך אפילו פון א קליינע שטיקל דאך.
Speaker 1: רייט.
שיעורי אצבע, טפח, ואמה
Speaker 1: עד כאן. יעצט קען מען לערנען וואס איז דער שיעור אצבע. שוין, ס׳איז דא אפאר מאל אויסגערעכנט. טפחים, אצבע האבן מיר דאס אויך געהאט. ווייס איך נישט. אבער דא זאגט ער, דער רמב״ם זאגט נישט יעדע זאך. ער זאגט יעדע זאך נאר איינמאל. סאו, למשל כזית האבן מיר עס געלערנט שוין פריער. ער האט געזוכט א קורצע פתיחה, ער האט געוואלט קענען עס אריינלייגן.
שיעור אצבע וטפח
Speaker 1: “והאצבע שמשערין בה בכל מקום היא רוחב הגודל של יד.” די ברייטקייט… די לענג פון אן אצבע איז די ברייטקייט פון א האנט. וואס? פון א גודל, יא? פון די… די אצבע איז עס. “אצבע רוחב של יד.”
Speaker 2: “אצבע”? וואס קוקסטו אויף דיין האנט? ער זאגט וועלכע אצבע? א גודל?
Speaker 1: אה, א גודל. אה, איך האב געמיינט “רוחב הגודל של יד”. אה, א גודל. “רוחב הגודל של יד”, יא. יא, מיר האבן שוין געלערנט דאס איינמאל. איך געדענק נאר נישט וואו. מיר האבן עס געלערנט בפרוש די הלכה שוין איינמאל, איך געדענק.
אקעי. יא, מיר האבן עס שוין געהאט. וואו האבן מיר עס געהאט?
מיר גייען ווייטער. אקעי, ווארט, לאמיר עס זען. “כמלא זה כפול, סת כפול”. יא, מיר האבן געלערנט פריער ביי שיעורים. אה, דאס איז איין גודל? איך געדענק נישט.
“והטפח ארבע אצבעות.” ס׳איז פיר פון דאס.
שיעור אמה — דחוקות ושוחקות
Speaker 1: “והאמה כל אמה שאמרו בכל מקום, חוץ מן האמה שמשערין בה מלאכת כליים, היא בת ששה טפחים.” אן אמה איז זעקס טפחים. דאס הייסט, ס׳איז דא אסאך ווי אן אמה פון פינף טפחים, אבער נישט פון דעם רעדט מען. “והאמה שמשערין בה היא בת ששה טפחים דחוקות זו לזו.” ער מיינט אצבעות דחוקות, יא? טפחים דחוקות. אקעי. “והאמה שמשערין בה היא בת ששה טפחים שוחקות ורחבות.”
“זה וזה להחמיר.” להחמיר נוצט מען די גרעסערע טפח, איך מיין די גרעסערע אמה, אדער די קלענערע? “כיצד? משך מבוי בארבע אמות שוחקות.” דארף זיין גרויסע ארבע אמות. “ובגובהו עשר אמות עצובות.” פרייליכע אמות אדער אנגעצויגענע אמות? רוחב הפרצה? עשר אמות אציבות. אויף די זעלבע, לחומרא, עשר אמות אציבות. וכן יוצא בו, לענין סוכה קליין, אז מ׳דארף אז ס׳זאל זיין גרויס לענין סוכה, און מ׳איז מחמיר אפילו א קליינע איז שוין פסול לענין קליין. אפילו די סוכה איז דא די זעלבע זאך, ס׳קען זיין צו גרויס, אויב ס׳איז צו גרויס דארף מען רעכענען מיט א קליינע שיעור. אויב ס׳איז צו קליין דארף מען רעכענען מיט א גרויסע שיעור. ווענדט זיך וועלכע הלכה.
סיום פרק י״ז
Speaker 1: עד כאן איז פרק י״ז פון הלכות שבת. ס׳איז זייער א וויכטיגע פרק.