במדבר פרק כ”ב (אויטאָמאַטיש איבערגעזעצט)

במדבר פרק כ”ב: די מעשה פון בלק און בלעם — מורא, כח, און דער קללה וואס האט נישט געארבעט

די פלאץ און סטרוקטור פון דער בלק מעשה

אזוי הייט לייענען מיר במדבר פרק כ”ב. ווי מיר האבן געזען נעכטן, דער פרק דאכט זיך מיר הייבט אן אין א פאלשן ארט. עס הייבט אן א פסוק פריער ווי עס זאל טאקע אנהייבן. דער פריערדיגער פסוק איז געווען וועגן דעם נסיעה פון בני ישראל קיין ערבות מואב. און איצט האבן מיר דעם אמת’ן ארט וואו דער פרק זאל אנהייבן, וואו די פרשה בלק הייבט אן, איז אז איצט האבן מיר די גאנצע מעשה פון וואס עס איז געשען ווען זיי זענען געווען אין ערבות מואב — טאקע די נישט-מלחמה וואס עס איז געשען מיט מואב.

אזוי ס’איז דא א זייער אינטערעסאנטע מעשה, זייער באקאנט ביידע אין דער תורה אליין. ס’איז דא א באריהמטע מעשה אין תנ”ך, די מעשה פון בלק, דער מלך פון מואב, וואס דינגט בלעם, דעם כשוף-מאכער, דעם נביא, דער מענטש וואס ווייסט ווי אזוי צו שעלטן און צו בענטשן — דאס איז זיכער עפעס וואס ער האט געוואוסט — צו שעלטן די אידישע פאלק. און זיין קללה ארבעט נישט ארויס, נאר אנשטאט דעם גיט ער ברכות אדער שבחים פון דעם פאלק.

א דריי-פרק’דיגע מעשה

איצט די מעשה איז זייער משונה. ערשטנס, עס גייט דורך די קומענדיגע צוויי פרקים — אזוי ווידער, ווי אזוי מ’האט געטיילט די פרקים, פאר וועלכע סיבה מ’האט באשלאסן צו טיילן עס אין דעם ארט, איך בין נישט טאקע זיכער פארוואס. עס גייט דורך די קומענדיגע, אנטשולדיגט, דריי פרקים ביז פרק כ”ד. ס’איז איין לאנגע מעשה. אויב מ’וואלט עס צושניידן, עס קען זיין ס’איז דא בעסערע ערטער צו שניידן עס ווי וואו די פרקים שניידן עס. אבער אין יעדן פאל, מ’מוז האבן געזאגט, נו, ס’איז צו לאנג, איך וועל נאר מוזן שניידן עס ערגעץ.

איך האב עס צושניטן אין די חלקים: דער חלק פון בלעם, בלק פרובירט צו דינגען, בלק פרובירט צו דינגען בלעם; בלעם’ס אינטערעסאנטע זייט-מעשה אויפן וועג צו בלק, צו דעם ארט, צו די ערבות מואב, וואו ער ווילט שעלטן דעם פאלק; און דער גאנצער פראגרעס פון בלעם מיט דעם פאלק, וואו ער באקומט, און ער זאגט דריי, און דערנאך א פירטע, פארשידענע נבואות וועגן דעם פאלק און וועגן אלע אומות צווישן. אזוי דאס זענען די הויפט דריי חלקים. אזוי וואלט איך געטיילט די מעשה אין דריי חלקים. די פרקים, מ’האט זיי נישט געטיילט אין דעם פונקטלעכן ארט וואו איך וואלט, אבער אזוי וואלט איך עס געטיילט.

און יעדער איינער פון די אינעווייניג איז אויך געטיילט עפעס אין דריי אדער צוויי. ס’איז דא שטענדיג די צווייערלייען און דרייערלייען אין די מעשיות — אלעס געשעט דריי מאל, אדער ס’איז דא א פראגרעס פון דרייען, אדער צווייען, אדער פירן אין דער מעשה. ס’איז דא שטענדיג א פראגרעס ווי די זעלבע זאך האט אנגעהויבן. אזוי ס’איז א מעשה זייער זייער, איך קען זאגן זייער גוט געבויט — איך זאל נישט זאגן דאס וועגן דער תורה, עטלעכע מעשיות זענען מער גוט געבויט און עטלעכע ווייניגער — אבער מער בפירוש, מער קלאר אויסגעבויט, נישט ווי די פריערדיגע מעשיות וואו מיר האבן געהאט זייער קליינע חלקים, און מיר קענען זיך פארשטעלן אז ס’איז דא עפעס א מעשה מיט דעם באר און אזוי ווייטער, וואס האט די גאנצע זאך, ווארום דאס איז אויך א מעשה וואס האט א סך שירה אין איר, א סך משלים, א סך ניגון. אבער דא האבן מיר די גאנצע מעשה, די גאנצע דערציילונג, מיט אסאך פרטים, מיט אסאך טריט, און יעדער חלק פון דער מעשה האט א זייער קלארן לאגישן פראגרעס.

פארוואס איז די מעשה וויכטיג? די באריהמטע קשיא

אבער ס’איז דא א זייער באריהמטע קשיא וואס יעדערער פרעגט ווען מ’לייענט די מעשה, וואס איז: פארוואס איז דאס אינטערעסאנט? ווי אזוי איינער, א מענטש, א בלק האט געוואלט אונז שעלטן און האט געדונגען בלעם, ס’איז ארויסגעקומען ער האט נישט געקענט אונז שעלטן. ס’זעט אויס אז מ’גיט צו פיל אויפמערקזאמקייט צו עפעס גאר מינערווערטיג און אומוויכטיג.

דער תירוץ: די השלמה פון שירת הים’ס נבואה

ס’איז דא פארשידענע ביאורים אויף דעם, אבער איך טראכט די פשוט’סטע ביאור אדער די פשוט’סטע לייענונג פון דעם אין דעם קאנטעקסט וואו מיר זענען, אויב איר געדענקט, ווי מ’זעט זייער בפירוש אין ספר דברים וואו משה חזר’ט איבער אלע זיינע כיבושים, אלע זיינע מלחמות וואס ער האט געוואונען, אלע די שלאכטן וואס ער האט געוואונען — סיחון און עוג, און מואב, סיחון מלך האמורי, עוג מלך הבשן. אין א געוויסן זין, אלע די דריי הויפט ערטער וואס זיי זענען דורכגעגאנגען איצט אויף זייער וועג, אויף דעם דריטן טייל פון דער מעשה פון דעם ספר, ווען זיי זענען אויף דער שוועל פון ארץ ישראל.

אזוי ס’זעט אויס אז מואב איז א זייער וויכטיגע שאלה: וואס געשעט מיט זיי, צי זיי זענען צופרידן מיט אונז, צי זיי זענען נישט צופרידן, צי זיי שטימען צו מיט אונז, צי זיי לאזן אונז, צי זיי קעמפן מיט אונז? מדין, מואב, די מענטשן, זיי קענען זיין פארבונדן, ווי מיר וועלן זען, זקני מדין אדער איינער דא. אין יעדן פאל, די מענטשן זעען אויס צו זיין זייער וויכטיג.

און ס’דאכט זיך מיר אז דער עיקר פונקט פון דער מעשה, ווי עס הייבט אן, ויגר מואב פון דעם פאלק, פון דער ארמיי, פון משה און זיינע לייט. און דאס איז שוין דערמאנט געווארן אין שירת הים. געדענקט, די גרעסטע אדער די פולסטע, די פולסטע עפישע שיר וואס איז אויפגעשריבן אין דער תורה איז די שירת הים, ווי מיר האבן געשמועסט. ספר שמות האט אין א געוויסן אופן די מער גאנצע אדער די מער, מיר קענען זאגן, גוט רעדאקטירטע ווערסיע פון דעם ערשטן חלק פון דער מעשה, די מעשה פון יציאת מצרים. דער לעצטער חלק דא, מיר זען, קומט אריין אין אלע די פראגמענטאציעס און צווייפלהאפטיגע זאכן וואס מיר פארשטייען נישט גאנץ. אבער אין ספר שמות, די מעשה פון יציאת מצרים, געענדיגט מיט דער גרויסער שיר, דער גרויסער עפישער שיר פון יציאת מצרים, פון שירת הים, באקאנט ווי שירת הים — ס’איז טאקע ברייטער ווי שירת הים, יא? עס רעדט טאקע וועגן דעם כיבוש פון דעם פאלק גאנץ ביז זיי קומען צו ארץ ישראל, ביז זיי בויען דעם הר הבית.

און מואב שפילט דארט א וויכטיגע ראלע. דאס זענען די דריי פעלקער, אדער צוויי פון זיי מיר האבן נאר דערמאנט: אדום וואס האט מורא, מואב וואס האט מורא, און דערנאך כנען, וואס מיר זענען נאך נישט געקומען אין דער ווערסיע פון דער מעשה. מיר האבן געהאט די כנען אין מלך ערד, אבער ער האט בפשטות נישט געהאט מורא, אבער ער איז געווען מנוצח, אזוי עס קען זיין פארוואס זיי הייבן אן צו האבן מורא.

אויפהייבן דעם מורל פון דעם פאלק

אזוי דאס זעט אויס צו זיין זייער וויכטיג. דאס זעט אויס צו זיין וויכטיג צו זאגן אונז אז אלע די פעלקער אויף אונזער וועג האבן טאקע זייער מורא געהאט פון אונז, און דאס איז מסתמא אויך צו אויפהייבן דעם מורל פון דעם פאלק אליין. משה, ווי מיר האבן געזען אין דעם לעצטן, אין סוף פון נעכטנס פרק, האט געהאט מורא, און השם זאגט אים, האב נישט מורא פון עוג. בפשטות האט ער געהאט מורא. דאס זענען געווען מעכטיגע מלכים, ס’איז געווען מענטשן מיט א סך כח. אזוי א גרויסער חלק פון דער מעשה איז צו זאגן אז זיי האבן נישט קיין כח. און אין אנדערע ווערטער, זיי האבן צעבראכן, זייער גייסט איז געווען צעבראכן אפילו פריער. עס קען זיין ס’איז געווען עפעס א קאמף שפעטער — ס’איז געווען א קאמף מיט בלעם, מיט מדין, ס’איז געווען אן אמת’ער שלאכט — אבער די וויכטיגע מעשה פון בלעם פרובירן, בלעם און בלק פרובירן צו שעלטן, וואס איז, וואס די מיינונג פון א קללה איז נישט, עס דריקט בפשטות אויס א סארט מוסר’דיגן אדער דערציילונג’דיגן כח וואס זיי האבן איבער אונז, זיי קענען אונז שעלטן. און דער וויכטיגער נקודה פון דער מעשה איז אז ניין, זיי האבן געהאט מורא, אפילו בלעם האט געהאט מורא, אדער געזען דעם גרויסן כח, און דעם גרויסן הצלחה פון דעם פאלק, און דעריבער, אנשטאט צו שעלטן, האט ער געבענטשט.

אזוי דאס איז, איך טראכט, די אלגעמיינסטע און מערסטע, מעשה וואס מאכט דעם מערסטן שכל פון דער מעשה אין דעם קאנטעקסט.

דער אנהייב: בלק’ס מורא און זיין פלאן

איצט וועלן מיר לייענען די מעשה. ווי מיר וועלן זען, ס’איז א זייער סטרוקטורירטע מעשה. מיר גייען דורך עס. אזוי די ערשטע מעשה, דאס איז סארט פון דער הינטערגרונט, דער ערשטער חלק גיט אונז דעם הינטערגרונט, זאגט אונז אז בלק בן צפור, בלק, דער זון פון צפור — דאס איז זיין נאמען — זעט. און ווי א הערה, ווי די סארט רעדאקציע אדער דערציילונג הערה אין סוף פון דעם חלק זאגט, בלק איז דער מלך פון מואב אין יענער צייט. אזוי דאס איז ווער, מיר האבן נישט געוואוסט, די מעשה סארט פון נאר זאגט בלק בן צפור, מיר זענען געווען געמיינט צו וויסן, אזוי עס גיט אונז די אינפארמאציע אין סוף. דאס איז דער שטייגער פון דער תורה אסאך מאל, גיט אונז היסטארישע אינפארמאציע, די הינטערגרונט אינפארמאציע, און סארט פון א זייט הערה אין סוף.

וואס בלק האט געזען: דער באזיג פון סיחון

אזוי בלק בן צפור זעט וואס ישראל האט געטון צו מואב, אין אנדערע ווערטער, צו סיחון, מערסטנס. געדענקט, פון דער פריערדיגער שירה אין דעם פריערדיגן פרק, סיחון, ס’איז געווען א באריהמטע שיר וועגן סיחון וואס איז געווען נאך מעכטיגער ווי מואב, יא? אוי לך מואב אבדת עם כמוש, בני סיחון, און אזוי ווייטער. און איצט איז סיחון געווען חרוב געווארן דורך דעם פאלק, דורך ישראל, אזוי קל וחומר, בפשטות, מואב זאל האבן מורא.

די לשון פון מורא: עכאוס פון פרעה

אזוי מואב האט זייער מורא, ווארום זיי זענען גרויס, כי רב, ווארום זיי זענען אסאך, ווארום זיי זענען שטארק, און זיי זענען קץ, זיי זענען, איך ווייס נישט ווי אזוי פונקט איבערצוזעצן דאס ווארט, עפעס ווי געאקלט, אבער איך טראכט נישט דאס איז א זייער גוטע איבערזעצונג. עס מיינט עפעס ווי זייער דערשראקן. איך זע איינער איבערזעצט עס, זייער געצווייטשט. דאס עכא’ט אויך פרעה. פרעה האט געהאט די זעלבע סארט מורא, ויקוצו מפני בני ישראל, דער אנהייב פון ספר שמות, און אויך פאר דער זעלבער סיבה, כי רב, ווארום ס’איז געווען אסאך פון זיי. אזוי דאס איז ווי מואב, די גרויסע חזרה פון די מוראות און סכנות פון דעם פאלק, אז ס’איז דא אסאך פון זיי, ס’איז דא א דעמאגראפישע סכנה, און זיי זענען בפשטות נישט נאר דעמאגראפיש, זיי זענען אויך מיליטעריש שטארק.

מואב שמועסט מיט מדין: דער אקס משל

אזוי מואב זאגט צו זקני מדין, און ס’איז דא עפעס א קשיא, וואס טוט זקני מדין דא, אבער ווי מיר וועלן זען שפעטער, מדין זעט אויס צו האבן זיכער געווען פארבונדן צו דער מעשה, אזוי עפעס גייט פאר דא. ער זאגט צו זיי, און דא אויך ס’איז דא א פאעטיש, שוין א פאעטישע בילד, א פאעטישער משל. ער זאגט דער פאלק, די קהלה, די גרויסע מאסע, מיר קענען עס איבערזעצן, וועט עסן אדער חרובן די וועגעטאציע אלעס ארום אונז ווי אן אקס חרובט דאס גרינע פון פעלד. אזוי אן אקס גייט, עסט, און עסט אלעס, ער איז זייער הונגעריג, און דאס, ער שטעלט זיך פאר דעם פאלק ווי א סארט גרויסע גרויסע סטאדע פון אקסן, און קומט און חרובט עס, גארנישט גרינס בלייבט איבער, עס ווערט אלעס ברוין און חרוב.

אזוי דאס איז די באשטעלונג, די בינע, ענלעך צו ווי מיר האבן געהאט אין אנהייב פון ספר שמות. ס’איז דא דער פאלק, זיי ווערן גרויס, זיי ווערן אסאך, זיי ווערן מעכטיג, און ס’איז דא ויאמר אל עמו, ס’איז דא דער ציטאט פון וואס די מענטשן זאגן, פארוואס זיי האבן מורא.

בלק שיקט צו בלעם: די שלוחים און די בריוו

אזוי איצט זעט ער אויס צו האבן א פלאן, און זיין פלאן איז, ווי איך האב געזאגט, דער ערשטער חלק פון דער מעשה איז, ער וועט שיקן שלוחים צו בלעם בן בעור, וואס וואוינט ביים טייך, מסתמא פסור, דער טייך פרת, אדער פסור קען זיין א פשוט ווארט פון פרת. איצט טראכט איך פסור, פרת, אין יעדן פאל, אדער אן ארט גערופן פסור. און וואו ער וואוינט, ארץ בני עמו, ס’איז דא עפעס א שוועריגקייט מיט די ווערטער. אין יעדן פאל, ער שיקט שלוחים גאנץ ביז בלעם. בלעם איז א באריהמטער כשוף-מאכער, א באריהמטער משורר, א באריהמטער נביא. ער רופט אים, און ער גיט אים די בריוו.

די פאעטישע בריוו: א פאלק וואס באדעקט די ערד

ער גיט אים אויך א פאעטישע בריוו, אדער א בריוו געשריבן אין א הויכן רעגיסטער. זאגט אים וואס עס איז געשען, וואס גייט פאר. ער זאגט אים ס’איז דא דער פאלק, עם, קומענדיג ארויס פון מצרים, זיי האבן באדעקט דעם קאליר, אדער דאס ליכט פון דער ערד, און זיי זענען גלייך דא, זיי זיצן נעבן, אקעגן מיר. אזוי ווידער, ס’איז דא די זעלבע בילד פון דער ערד וואס ווערט באדעקט, אדער די ערד וואס ווערט געגעסן, ווי אן אקס עסט דאס גראז.

און דעריבער, ועתה, ועתה אין דער תורה מיינט שטענדיג עפעס ווי, און אזוי, און דעריבער. מיינט נישט און איצט. איך מיין, פשוט מיינט און איצט, אבער נישט ווי, ס’איז נישט וועגן א כראנאלאגישע צייט, ס’איז נאך ווי, און דעריבער, קום און שעלט—

די ערשטע משלחת און בלעם’ס ערשטע תשובה

די זקני מואב און מדין גייען מיט *קסמים* צו בלעם און איבערגעבן בלק’ס בריוו. דאס איז די ערשטע משלחת. בלעם ענטפערט זיי: “איר דארפט בלייבן דא איבערנאכט, און איך וועל ענטפערן אייך ווי השם, ווי ה׳, רעדט צו מיר.” ער זאגט, “מיין גאנצע זאך איז אז איך רעד מיט השם, אזוי איך קען נישט נאר ענטפערן אייך. איר וועט בלייבן דא איבערנאכט, און איך וועל אייך זאגן וואס השם זאגט.” און זיי טוען דאס.

איצט, אינטערעסאנט, בלעם זאגט “השם,” אבער אלהים קומט צו בלעם לויט דער תורה. אלהים קומט צו בלעם ביינאכט. ווי גאט טוט אין דער תורה, ער הייבט שטענדיג אן מיט קליין שמועס, פרעגט מענטשן קשיות — כאטש מסתמא ווייסט ער אלעס, אבער דאס איז דער אופן פון אים אנהייבן שמועסן. ער זאגט, “ווער זענען די מענטשן?”

בלעם ענטפערט: “אוי, בלק בן צפור, דער מלך פון מואב, האט זיי געשיקט צו מיר.” ער חזר’ט איבער צו אים די בריוו: ס’איז דא דער פאלק וואס האט באדעקט דאס לאנד, באדעקט דעם קאליר אדער דעם שיין פון דער ערד, און בלק בעט אים צו שעלטן זיי — אפשר וועט ער קענען קעמפן מיט זיי און פארטרייבן זיי פון לאנד. בלעם טוישט דעם ווארט פון *ארה* צו *קבה*, אבער משמע דאס מיינט די זעלבע זאך.

איצט וואס ענטפערט אלהים? “בלעם, גיי נישט. גיי נישט מיט זיי. שעלט נישט דעם פאלק. זיי זענען א געבענטשטער פאלק. זיי זענען מיינע — בעצם איך האב זיי געבענטשט — זיי זענען א געבענטשטער פאלק. ס’וועט נישט גיין.”

אזוי האט ער באקומען זיין אפזאג. ער וואכט אויף אינדערפרי און זאגט צו בלק’ס שרים, בלק’ס שלוחים, בלק’ס שרים: “גייט צוריק צו וואו איר זענט געקומען, גייט צוריק צו אייער לאנד, ווארום השם וויל נישט לאזן מיר גיין מיט אייך.”

און דעריבער, דאס איז וואס זיי טוען. זיי גייען צוריק צו מואב און זיי זאגן צו בלק: “בלעם וויל נישט קומען מיט אונז.”

דער פאטערן פון גאטס נעמען

ס’איז זייער אינטערעסאנט אז, ווידער, קאנסיסטענט בלעם רעדט וועגן השם, דעם שם המפורש. אבער דער איינער וואס רעדט נישט וועגן השם איז דער וואס רעדט טאקע מיט אים — ס’איז אלהים וואס קומט צו אים. אויך, ס’איז דא א קליין ענדערונג: די שרי מואב קומען און זאגן “בלעם וויל נישט גיין מיט אונז,” אבער בלעם האט זיי געזאגט “השם וויל נישט לאזן מיר גיין, וויל נישט לאזן מיר.” זיי האבן פארשטאנען אז דאס איז ער — זיי האבן איבערגעזעצט זיין תיאלאגישע אפזאג אין א פערזענלעכע.

די צווייטע משלחת

דעריבער האבן מיר דעם צווייטן שליח. ווידער, בלק איז נישט אימפרעסירט פון דער אפזאג. ער פארשטייט אז אפשר בלעם דארף מען בעטן מער, אזוי ער שיקט נאך מער כבוד’דיגע, נאך מער געוויכטיגע שרים, און מער פון זיי. זיי קומען און זיי ענטפערן אויף זיין אפזאג. זיי זאגן, אין נאמען פון בלק: “אזוי זאגט ער: האלט זיך נישט צוריק, האלט זיך נישט צוריק פון קומען צו מיר. איך וועל דיר געבן גרויסן כבוד, אלעס וואס דו פרעגסט מיר וועל איך דיר געבן, אלעס וואס דו זאגסט מיר. נאר קום און שעלט די מענטשן פאר מיר.”

און בלעם ענטפערט — ווארום ער האט נישט געזאגט אז ס’איז ער וואס זאגט אפ, ער האט געזאגט אז השם זאגט אפ — ער זאגט: “קוק, בלק קען מיר געבן זיין גאנץ הויז פול מיט זילבער און גאלד, איך וועל נישט קענען גיין קעגן דעם ווארט פון השם, ה׳ אלהי.” אזוי זייער וויכטיג: השם מיין גאט. ער טענה’ט השם צו זיין זיין גאט, דער וואס רעדט צו אים. “איך קען נישט טון א גרויסע זאך, איך קען נישט טון גארנישט.”

אבער — דעריבער, די תשובה זאל זיין אפזאג. אבער ער פארשטייט אז פונקט ווי בלק פארשטייט אז אויב בלעם זאגט אפ קען ער אים בעטן ווידער, בלעם פארשטייט אז אויב השם זאגט אפ קען ער אים בעטן ווידער. אזוי ער זאגט: “קוק, בלייבט דא ווידער נאך א נאכט, און איך וועל זען וואס השם וועט צולייגן — אפשר וועט ער מיר געבן עפעס א נייע בריוו.”

און איצט, ווידער, אלהים קומט צו בלעם ביינאכט און זאגט אים, ענדערט צו א נייע בריוו, א נייע תשובה. ער זאגט: “אויב די מענטשן זענען געקומען צו רופן דיר, גיי מיט זיי.” אזוי דא ווייסט השם שוין — ער האט אים נישט געפרעגט “ווער זענען די מענטשן?” ער זאגט, “דאס זענען די מענטשן וואס זענען געקומען צו רופן דיר, גיי. אבער ס’איז נישט אז דו וועסט קענען טון וואס דו ווילסט. דו וועסט מוזן טון די זאך וואס איך רעד צו דיר.”

אזוי דאס איז די צווייטע ווערסיע, די צווייטע זאך. ער רעדט צו זיי, און בלעם וואכט אויף אינדערפרי און נעמט מיט זיין חמור, זיין ווייבישע חמור, און גייט מיט זיי.

אזוי דאס איז וואס איך האב געזאגט: ס’איז דא דער צווייפאכער חלק. צוויי מאל האבן זיי געשיקט צו אים, און דאס צווייטע מאל האט ער מסכים געווען און השם האט מסכים געווען, אבער מיט דעם תנאי אז ער וועט נאר קענען זאגן וואס ער האט גערעדט. און ער גייט מיט זיי.

די אתון מעשה

איצט איז דא א זייער אינטערעסאנטע לאנגע מעשה פון וואס עס געשעט אויפן וועג.

גאטס כעס טראץ דערלויבעניש

ויחר אף — אלקים איז בעצם בכעס אז ער גייט. אזוי אז כאטש ער האט אים געגעבן רשות, זעט מען דא קלאר — און איך מיין אז דאס איז דער פשוט’ער פשט — נישט אלעס, אמאל, ווייסטו, ווי דיין קינד פרעגט דיך עפעס פינף מאל, און נאכדעם זאגסטו “אקיי, טו עס,” מיינט דאס נישט אז ער האט טאקע געוואלט אז ער זאל דאס טאן. אויף דעם זעלבן אופן, השם האט געזאגט, “אקיי, זיי ווילן גיין, גיי מיט זיי,” מיינט דאס נישט אז ער האט עס טאקע געוואלט. און ער איז אומצופרידן.

און א מלאך פון השם — דא האבן מיר ה׳ — קומט אויפן וועג לשטן לו, צו זיין א שטן פאר אים, צו זיין איינער וואס שטערט אים, צו זיין איינער וואס שטעלט אים איבער, צו זיין קעגן אים.

איצט רייט בלעם אויף זיין אתון מיט זיינע צוויי משרתים. די אתון זעט איצט דעם מלאך שטייענדיג אויפן וועג מיט זיין שווערד אויסגעשטרעקט אין זיין האנט. אזוי די אתון האט א סארט מראה — טאקע זייער תמוהדיג, וואס מיינט דאס אפילו — אבער די אתון זעט דעם מלאך. און דער מלאך האט טאקע א סארט נס’דיגע מראה, א סארט זאך וואס מ’קען זען, אבער בלעם האט נישט געזען בתחילה. און איצט האט די אתון עס געזען, און דעריבער גייט זי אוועק פונעם וועג און גייט ארויף אין פעלד.

די דריי מאל

איצט בלעם זעט נישט דעם מלאך, אזוי ער זעט נאר זיין אתון גייענדיג אוועק פונעם וועג, און ער שלאגט איר צו ברענגען איר צוריק.

איצט דער מלאך — אזוי ווידער, מיר האבן דעם דריי מאל, דריי מאל סטרוקטור. דאס צווייטע מאל, דער מלאך גייט אין וועג צווישן צוויי ווייַנגערטנער. דאס איז אינטערעסאנט, ווארום דאס פארבינדט זיך אויך זייער שטארק מיט די מעשיות וואס מיר האבן פריער דערמאנט, מיט דעם בקשה וואס בני ישראל האבן געהאט צו אדום, און דערנאך צו מואב, און דערנאך צו סיחון, אז זיי וועלן גיין אין דעם ריכטיגן וועג, זיי וועלן נישט גיין אין די פעלדער. און דא ווערט בלעם געצוואונגען צו גיין אין די פעלדער אדער אין די ווייַנגערטנער דורך דער אתון. איך ווייס נישט וואס די שייכות איז, אבער איך באמערק עס.

אבער איצט גייט ער אין אזא סארט וועג, אזוי ס’איז דא פארשידענע וועגן. ס’איז דא א וועג וואס איז צווישן אפענע פעלדער, אבער איצט איז דא א וועג צווישן צוויי ווייַנגערטנער, און די ביידע ווייַנגערטנער האבן משמע צוויי צוינען, אדער גדרים, צווישן זיי. און דעריבער איז נישטא פיל ארט צו באוועגן זיך צו דער זייט.

אזוי די אתון זעט ווידער דעם מלאך, אזוי זי דרוקט זיך אריין אין די ווענט. און בלעם, וואס רייט אויף איר, זיין פוס, וואס איז אויף דער זייט פון דער אתון, ווערט געקוועטשט אין די ווענט, אזוי ער שלאגט איר ווידער. אבער אקיי, ס’איז נאך — זי איז דורכגעגאנגען ביים מלאך, דאס איז בעצם וואס איז געשען. כאטש ס’איז געווען א קליינער ארט, איז זי דורכגעגאנגען.

דאס דריטע מאל, דער מלאך קומט און ער שטייט אין א ארט וואו ס’איז נישטא וואו צו באוועגן זיך קיין ארט בכלל. ס’איז אן אפילו ענגערער וועג. ס’איז נישטא וואו צו גיין רעכטס אדער לינקס — אינטערעסאנטע לשון, יא? דאס איז א לשון אין ספר דברים און שפעטער, גיי נישט אוועק פונעם וועג פון תורה רעכטס אדער לינקס.

און די אתון זעט דעם מלאך א דריטע מאל. אזוי וואס טוט זי? זי גייט נישט ווייטער. זי זעצט זיך אראפ און זי ווייגערט זיך צו באוועגן.

און איצט איז בלעם אומצופרידן. ויחר אף בלעם. ס’איז דער אנהייב פון דער מעשה מיט ויחר אף אלהים, און ער שלאגט די אתון. “וואס גייט פאר מיט דיר?”

די אתון רעדט

איצט פלוצלינג, אין דעם שלב, ויפתח ה׳ את פי האתון. און ווידער, עפעס זייער מאדנע, זייער אינטערעסאנט. די אתון רעדט צו בלעם, און די אתון זאגט צו בלעם: “פארוואס האסטו מיר געשלאגן? דריי מאל.”

און בלעם זאגט, “וואס מיינסטו? דו מאכסט חוזק פון מיר. אויב איך וואלט געהאט א שווערד, וואלט איך דיר אומגעברענגט.” טאקע, געדענק דער מלאך איז דער איינער וואס שטייט מיט א שווערד, און די אתון טראכט, “דו האסט א שווערד? דו רעדסט טאקע וועגן א שווערד, אבער איך האב געהאט א שווערד.”

און די אתון ענטפערט בלעם. זי זאגט: “נו, איך בין דיין אתון. דו ביסט געריטן אויף מיר פון אלעמאל ביז היינט. האב איך אמאל געטאן אזא זאך צו דיר?” מיט אנדערע ווערטער, זי זאגט: ווען דו זעסט אן אתון פלוצלינג זיך אויפפירן שלעכט, פלוצלינג נישט קאאפערירן, זאלסטו טראכטן, אפשר איז דא עפעס נישט ריכטיג. ס’איז נישט ווי, ווייסטו, מיר האבן א שור מועד, יא? מיר ווייסן אז די בהמה הערט נישט. דאס איז א גוטע בהמה. זי האט אים געדינט גוט די גאנצע צייט.

אזוי ער זאגט ניין. מיט אנדערע ווערטער, די אתון האט געוואונען. בלעם — דער גרויסער, יא, דער גרויסער מענטש פון ווערטער, ער ווייס ווי צו האבן ווערטער און זאכן פאר אלעס — דא, האט זיין אתון געוואונען א פלוגתא מיט אים, א שמועס מיט אים.

בלעם’ס אויגן ווערן געעפנט

און איצט עפנט השם בלעם’ס אויגן. אזוי ערשט האט ער געעפנט די אתון’ס מויל, איצט עפנט ער בלעם’ס אויגן. און ער זעט דעם מלאך מיט זיין שווערד. אזוי איצט פארשטייט בלעם טאקע וואס גייט פאר. און וואס מ’טוט ווען מ’זעט א מלאך איז מ’בוקט זיך אראפ צו אים.

און דער מלאך זאגט צו בלעם: “פארוואס האסטו געשלאגן דיין אתון דריי מאל?” ער זאגט, “איך בין עס געווען. איך בין געקומען דא צו זיין עפעס וואס שטייט אין דיין וועג, ווארום דער וועג איז קעגן מיר” — כי ירט הדרך לנגדי. איך מיין אז דאס איז וואס עס מיינט, עפעס אזעלכעס: דו גייסט קעגן מיין ווילן. אזוי ער רעדט אין נאמען פון השם דא. דו גייסט קעגן השם’ס ווילן, און איך בין געקומען אין א סארט אופן דיר איבערצושטעלן.

“און די אתון האט מיך געזען, אזוי כאטש איז זי געגאנגען צו דער זייט פון מיר. דעריבער, אפשר איז זי געגאנגען פון מיר — זי איז געווען ריכטיג, דו ביסט דער איינער וואס איז פאלש. איצט וואס דו זעסט אז איך בין עס געווען, אז זי האט מיר מכבד געווען אין א סארט אופן, געגאנגען צו דער זייט, וואלט איך דיר אומגעברענגט און איר לאזן לעבן.”

מיט אנדערע ווערטער, דו זאגסט אז זי זאל אומגעברענגט ווערן ווייל זי איז נישט געגאנגען אינעם וועג? דו זאלסט

דער מלאך’ס תוכחה און בלעם’ס חרטה

דו גייסט קעגן דעם מלאך. זי איז כאטש מכבד דעם מלאך. און וואס זאגט בלעם? סארי, איך האב געזינדיגט. איך האב נישט געוואוסט אז דו ביסט דער איינער וואס שטייט קעגן מיר אינעם וועג. און טאקע, ער פארשטייט אז דער מלאך איז א שליח פון השם. ער בעט נישט מחילה ביים מלאך אז ער האט געפרואווט דורכצוגיין דורך אים. ער בעט מחילה ביי השם וואס האט געשיקט דעם מלאך.

און איצט פארשטייט ער אז השם וויל נישט אז ער זאל גיין און ער זאגט צו אים: אויב דאס איז שלעכט אין דיינע אויגן, לאז מיר צוריקגיין. איך וועל אומקערן אהיים.

דער מלאך’ס איבערראשנדע ענטפער

און וואס זאגט דער מלאך פון השם? ניין, קיין פראבלעם. דו דארפסט נישט צוריקגיין אהיים. דו קענסט בלייבן דא. דו קענסט ווייטערגיין אויף דיין וועג. אבער ווידער, נאר דאס זאך וואס איך האב גערעדט צו דיר, דאס איז וואס דו וועסט רעדן. און בלעם גייט ווייטער אויף זיין וועג.

אזוי דאס איז א זייער אינטערעסאנטע מעשה. אויב ער וויל, פארוואס האט ער געשיקט דעם מלאך אים איבערצושטעלן? עפעס זייער תמוהדיג. און איך קען נישט געבן קיין תירוץ אויף דעם. אבער איך מיין דער חלק פון דער מעשה איז צו ווייזן אדער צו באטאנען ווי שטארק בלעם וויל טאקע גיין. אזוי זאלסט נישט מיינען אז בלעם וואלט נאר אויפגעגעבן. ער וויל טאקע גיין. און ער ווערט געצוואונגען. ער ווערט געשפילט מיט. ווי בלעם האט געזאגט צו דער אתון, בלעם איז דער איינער וואס ווערט געשפילט מיט און ווערט נאר א כלי אין די הענט פון דעם מלאך, אין די הענט פון השם.

בלעם’ס אנקומען און ערשטע באגעגעניש מיט בלק

אקיי, אזוי דארט וואלט איך אפגעשטעלט דעם פרק. איך וועל ווייטערגיין א ביסל. אזוי מיר זעען דעם אנהייב פון אים קומענדיג צו בלק. און מיר וועלן אפשטעלן מער אדער ווייניגער מיט דעם פרק. אזוי מיר וועלן דארפן אנהייבן דאס ווידער מארגן ווארום דאס איז א טאקע תמוהדיגער אנהייב.

בלק גייט ארויס צו באגעגענען בלעם

אזוי בלק הערט אז בלעם איז געקומען, אז מלאכים מוזן זיין געגאנגען פאראויס און אים דערציילט בלעם איז אויפן וועג. און ער גייט אים צו באגעגענען אין א שטאט גערופן עיר מואב נעבן דעם ארנון אין אשר בקצה הגבול, אין דעם טייך גערופן ארנון, וואס מיר האבן דערמאנט. ארנון איז געווען די גבול פון מואב און עמון.

בלק’ס טענות און בלעם’ס ענטפער

און איצט בלק, בלק האט ווידער טענות. ער איז נישט צופרידן מיט בלעם און ער רעדט צו אים. ער זאגט צו אים, איך האב געשיקט פאר דיר פיל מאל. פארוואס ביסטו נישט געקומען? איז עס ווארום איך קען דיר נישט מכבד זיין? איך קען דיר נישט כבוד געבן?

און בלעם ענטפערט עס. קוק, איך בין געקומען. אזוי ערשטנס, ווי פארוואס זאג מיר דו קענסט נישט קומען? איך האב נישט געוואלט קומען, איך בין געקומען. אבער איצט, מיינט דאס אז איך קען רעדן עפעס? איך קען נישט רעדן עפעס. וואס אלקים, השם, אונזער גאט וועט אריינלייגן אין מיין מויל, דאס איז וואס איך וועל רעדן.

אזוי ער ענטפערט די צוויי זאכן. ס’איז נישט דו, ס’איז נישט דו וואס קענסט מיר נישט גענוג מכבד זיין, וואס קענסט מיר נישט גענוג כבוד געבן. ס’איז נישט אז איך קען נישט קומען. ס’איז השם וואס קאנטראלירט מיר. איך וועל נאר רעדן וואס ער גיט מיר אין זיין מויל.

די באגריסונג סעודה אין קרית חוצות

אזוי זיי קומען צו א ארט גערופן קרית חוצות. בלק שחט’ט בקר וצאן, שעפס פון דער עדר, און שיקט בלעם עסן. אזוי זיי מאכן א סארט סעודה. און אינדערפרי, אזוי דאס איז געווען ווי די ערשטע באגעגעניש.

שטעלן די בינע פאר וואס קומט נאך

אזוי לאמיר אפשטעלן דא. דאס איז די ערשטע באגעגעניש. אזוי ס’איז ווי די בינע. בלק קומט צו בלעם און ס’איז דער ערשטער שלב פון דער באגעגעניש וואו זיי האבן א סארט קליינע פלוגתא. אבער זיי פארזינען זיך. זיי מאכן א קליינע סעודה.

און דערנאך וועלן מיר האבן דאס נעקסטע, ווידער, דריי מאל וואו יעדע מאל בעט בלק בלעם צו שחטן, נישט קיין סעודה פאר זיך אליין, נאר פאר השם, פאר קרבנות. און יעדע מאל, לויט דעם, פרואווט צו נבא זאגן. און דערנאך האבן מיר וואס געשעט.