תאוות כלליות ותאוות פרטיות | שמונה פרקים פרק ד׳ | תמלול וסיכום

די פּראָבלעם פון תאוה: פעלט אונז פּראַקטישע ערפאַרונג מיט טעמפּערענס?

הקדמה: די ערשטע מידה — זהירות/פרישות

Instructor:

רבותי, די היסטאָריע איז אַזוי, איך וועל זאָגן די היסטאָריע, סיפורי צדיקים. די מעשה איז אַזוי, אַז די ערשטע מידה וואָס דער רמב״ם [Rambam: Maimonides] האָט געברענגט הייסט די מידה וואָס מיר האָבן גערעדט, דער רמב״ם רופט עס זהירות [zehirus: carefulness/caution], פרישות [prishus: abstinence], ווי אַנדערש קען מען עס רופן, טעמפּערענס אויף ענגליש, וכדומה [and so forth]. אין אַנדערע ווערטער, נישט זיין אַ בעל תאוה [ba’al ta’avah: one driven by desires]. אויף אידיש איז זייער שווער צו טרעפן די פּאָזיטיווע נאָמען פון די מידה, אָבער נישט זיין אַ בעל תאוה, דאָס איז די מידה. אמת?

דער צענטראַלער פּראָבלעם: פעלט פּראַקטישע ערפאַרונג

יעצט, איך האָב אַ גרויסע פּראָבלעם צו רעדן וועגן די מידה, ווייל וואָס ווייס איך פון אַ בעל תאוה? איך פאַרשטיי נישט. מ׳האָט גערעדט וועגן אַלע מיני שיינע זאַכן, טעאָריעס, איז גאַנץ פיין. אָבער סתם, מיר האָבן דאָך געלערנט אַז עטיקס איז אַ מלאכת מחשבת [melekhet machasheves: a craft requiring thought/practical wisdom], ס׳איז נישט קיין טעאָרעטישע חכמה [chochmah: wisdom], ס׳איז אַ חכמה וואָס האָט צו טון מיט פּראַקטיש, פּראַקטישע חכמה, אַזויווי דאָקטעריי. סאו, ס׳זעט מיר נישט אויס אַז איך ווייס עניטינג וועגן עקספּיריענס, וועגן נישט האָבן קיין תאוות [ta’avos: desires]. יאָ, אמת, אמת, איין מינוט, איך זאָל שוין זאָגן תירוצים [teirutzim: answers/resolutions], איך וועל שוין זאָגן תירוצים. ס׳איז איין תירוץ [teiretz: answer], אָבער לאָמיר זיין ריעל.

און איך קען נישט איינער, עניוואַן, וואָס האָט עקספּיריענס מיט די מידה, אַזויווי איך וועל באַלד טרייען אַרויסצוברענגען. קענסט איינער וואָס האָט עקספּיריענס מיט די מידה? ס׳איז דאָ פּראָסט און פּשוט, וועגן טעמפּערעט. קען דו מיר געבן אַן עקזעמפּל פון אַ גיי וואָס איז טעמפּערעט? נישט קיין בעל תאוה. איך קען נישט טראַכטן פון קיינעם נישט.

וואָס, סתם אַ מענטש וואָס איז נעבעך צובראָכן? עלעקטריק שאַק טעראַפּי, וואָס טוט דאָס? ס׳שאַקט אַ פּערסאָן. אַה, ער האָט נישט קיין תאוות, ער איז נישט אין אַ הויז, ער איז אַ חצי בריאה [chatzi beri’ah: half a creature], אַ קווי, לא חי ולא בהמה [lo chai v’lo beheimah: neither living being nor animal], ווי מ׳זאָגט. קענסט אַזעלכע מענטשן, יאָ? סאו, איך זאָג אַז רוב מענטשן זענען איינגעהאַלטן. איך זאָג, קיינער איז נישט איינגעהאַלטן, דאָס גייט דערפאַר.

Student:

קיינער איז אַ שווערע ווארט.

Instructor:

To some degree. What is covered under the term “תאוה”? לאָמיר זאָגן.

Student:

אַהאַ. אָקעי, גוט, מיר דאַרפן האַלטן דאָרט. לאָמיר רעדן וועגן דעם אַביסל לענגער.

Instructor:

יאָ, יאָ, יאָ.

ווייל איך וויל, איך וויל, איך וויל נאָר אַרויסברענגען אַז ס׳פעלט עפּעס, אַז דאָס איז אַ פּראָבלעם. ביסטו מסכים [maskim: agree] מיט די פּראָבלעם?

Student:

וואָספאַראַ פּראָבלעם?

Instructor:

איך קען אַסאַך מענטשן וואָס שעמען זיך. וואָס הייסט וואָספאַראַ פּראָבלעם?

Student:

וואָס איז די פּראָבלעם מיט דעם אַז ס׳איז נישטאָ קיין איינער וואָס איז אָנגעקומען צו די…

Instructor:

נישט נאָר ס׳איז נישטאָ קיין איינער וואָס איז אָנגעקומען. איך ווייס נישט what we’re talking about at all. איך וועל דיר זאָגן פאַרוואָס. איך וועל דיר זאָגן וואָס איך ווייס וואָס מענטשן טוען. איך ווייס אַסאַך מענטשן וואָס רעדן דרשות [drashos: sermons] וועגן תאוות, אָקעי? אַסאַך מענטשן. איך ווייס נאָר צוויי דרשות וואָס מענטשן זאָגן, אָקעי? איך האָב שוין געזאָגט פיר אַנדערע דרשות חוץ פון יענע. אָבער וואָס איך ווייס, און קענסט מיר זאָגן אויב דו ווייסט אַנדערש. איך רעד אַן אָפּענעם, אַזויווי די קולות פון עבר [kolos fun ever: voices from the past], וואָס איך הער די קולות פון די וועלט וואָס רעדט פון אַזעלכע זאַכן, די אידישע וועלט. די גוי׳אישע וועלט רעדט בכלל [bichlal: at all] נישט אַזעלכע דרשות, וויפיל איך ווייס. דו פילסט אַז אַלע גוים האָבן… דו האָסט אַמאָל געהערט אַז דער, איך ווייס נישט, דער… סאַמוואַן אין די ניו יאָרק טיימס האָט אַמאָל געשריבן אַן אַרטיקל וויאַזוי צו זיין temperate?

Student:

ס׳איז אַ האַלב שעה פּלאַן צו זיין בעל תאוה.

Instructor:

אַהאַ, אַזוי זאָגסטו.

Student:

יאָ. ס׳איז דאָ אַזעלכע זאַכן, נישט קיין סודות [sodos: secrets].

Instructor:

איך פרעג דיך, זאָלן מיר רעדן וועגן דעם? האָסט אַמאָל געזען אַזעלכע זאַכן? האָסט אַמאָל געזען אַ self-help book about this?

Student:

אַפּשר זאָגסטו מיר רעדן וועגן דעם.

Instructor:

Why would they care? They’re aesthetic. They’re aesthetic, they don’t care about…

Student:

לאָמיר גיין… די ערשטע פּאָר וואָס אונז דאַרפן קענען, זאָגט ער שוין.

Instructor:

מיר רעדן נישט גאָרנישט היינט.

וויכטיגע באַמערקונג: מיר רעדן פון “סאָציאַלע” מידות אויפ׳ן בעל-הבית׳ישן לעוועל

וואָס איך וויל זאָגן איז דאָס. לאָמיר געדענקען, אַלע מידות טובות [midos tovos: good character traits] וואָס אונז רעדן זענען זאַכן וואָס אַלע מענטשן זענען מסכים. מיר רעדן דאָך נישט יעצט פון מידות תכלית [midos tachlis: ultimate/extreme character traits]. מיר רעדן נישט יעצט פון… לאָמיר געדענקען קלאָר, אַלעס וואָס אונז רעדן איז social מידות ביז דערווייל, אין דעם פּרק [perek: chapter] אָדער אין די שמועס. אונזערע אַלע מידות האָבן צו טון, דו קענסט עס רופן בין אדם לחברו [bein adam l’chaveiro: between person and fellow], דו קענסט עס רופן אַביסל בין אדם לעצמו [bein adam l’atzmo: between person and self], אַזויווי תאוה איז בין אדם לעצמו אַביסל, אָבער ס׳האַלט נאָך אַלעס אויף די זייער בעל הבית׳ישע לעוועל [ba’al bayis: householder/ordinary person]. מיר רעדן נאָך נישט פון קיין עקסטרעמע זאַכן. מיר רעדן נישט פון זיין אַ צדיק [tzaddik: righteous person], פון זיין אַ מקובל [mekubal: kabbalist], פון זיין אַ פרוש [parush: ascetic], אין אַ מאָנאַסטערי אָדער עפּעס אַזוינס. מיר רעדן אַלעס פאַר דברים [devorim: things] וואָס זענען געהעריגע זאַכן. בעלי בתים [ba’alei batim: householders]. אמת? כלל גדול [klal gadol: great principle], ער איז דאָ פאַר בעלי בתים. ווער ס׳וויל אַנדערע תורות [Toros: teachings], רמב״ם איז אַ תורה פאַר בעלי בתים. רחמנא ליצלן [Rachmana litzlan: God forbid]. דו ווילסט? נישט אין די היינטיגע וועלט. די היינטיגע וועלט איז נישט פאַר בעלי בתים? פאַר וועמען איז עס? די היינטיגע וועלט איז דאָך אַזאַ פּראָבלעם פאַר אַ בעל הבית. הם? די יצר הרע [yetzer hara: evil inclination] איז אַ פּראָבלעם. ס׳איז נישט קיין פּראָבלעם? ס׳איז דאָ אַזאַ זאַך וואָס הייסט “addiction”, “excessive”. “Addiction”. “Excessive”. דו ווילסט רואינירן דיין לעבן. די פּראָבלעם איז אַז ס׳איז דאָ אַ שטאַרקע תאוה. וואָס איז שלעכט אַז ס׳שאַדט מיר מיין לעבן? אָבער ס׳איז שלעכט די תאוה. ס׳איז אויך דאָ אַז ס׳שאַדט דיר דיין לעבן. וואָס איז דען? ס׳איז דאָ שלעכטע תאוות. דו האָסט איין תאוה, אַז דו פילסט ווי דו האָסט איין מינוט תענוג [ta’anug: pleasure]. דו האָסט איין מינוט תענוג, ס׳איז איינס פון די צוויי, יאָ? ביסט זיכער אַז ס׳שאַדט נישט בכלל? אויב ס׳שאַדט נישט, איז אין די היינטיגע וועלט נישט קיין פּראָבלעם. וואָס מיינט ס׳שאַדט? ס׳שאַדט פאַר וואָס? דו קענסט נישט שפּירן דיין לעבן. וואָס איז שלעכט אַז איך קען נישט שפּירן מיין לעבן, ביי די וועי? זייער גוט. סאו, לאָמיר פאַרשטיין, לאָמיר רעדן וועגן דעם.

דיסקוסיע: וואָס טראַכט די וועלט וועגן תאוה?

די עולם׳ס פּאָזיציע: תאוה איז נאָר אַ פּראָבלעם ווען ס׳שאַדט

סאו, דו זאָגסט… לאָמיר רעדן וועגן וואָס דו זאָגסט. דו זאָגסט אַז ס׳איז אָנגענומען אין די וועלט אַז טו נישט אַסאַך זאַכן, טו נישט אַסאַך זאַכן וואָס איז נוגע [nogei’a: relevant] צו תענוגי הגוף [ta’anugei haguf: bodily pleasures]. ביסט מסכים, יואלי? יואלי יואל? טו נישט ליב האָבן צו עסן געמיינליך, ס׳איז זייער שרעקליך. אמת? די “law” מאַכט עס שלעכט, טאַקע. אָקעי, לאָמיר זאָגן. אַנשטאָט פאַר אַ צווייטן. נו, אָקעי. דו דאַרפסט ליב האָבן יענעמ׳ס ווייב, אמת? דו מעגסט ליב האָבן? דו מעגסט אַפילו טון אויך עפּעס? טון מעג מען אויך עפּעס? אויב ס׳גייט נישט געוואויר ווערן, יאָ? מען מעג. אַזוי האַלט די וועלט. ס׳איז נישט קיין שום פּראָבלעם. דו ביסט אַזוי זיכער אַז מען האַלט אַזוי, אמת? ס׳טוט איינעם וויי. אַה, ס׳טוט איינעם וויי. אַה, ס׳טוט איינעם וויי. ס׳טוט איינעם וויי. ס׳איז נישט קיין פּראָבלעם צו זייערע בעלי בתים.

אָקעי, דאָס איז די גאול [ge’ulah: redemption] פון אַמעריקע. You have fun. דו האָסט פאַן שטאַרק. אידן איז די גאול פון אַ איד איז ווערן אַ גוי. דאָס איז די גאול. נישט האָבן קיין זאַכן זיך צוריקצוהאַלטן.

אָקעי, סאו צוויי, איך וויל רעדן וועגן צוויי זאַכן.

דער מגיד שיעור׳ס מעטאָדאָלאָגישער פּרינציפּ: דער “גוי שבקרבך”

סאו צוויי זאַכן, לעטס טאַק אַבאַוט דיס, איך האָב צוויי מענטשן צו רעדן צו, און ס׳איז זייער שווער. אָבער צוויי זאַכן. קודם [kodem: first], סאו, לאָמיר זאָגן, לאָמיר רעדן מיט הרב ראָטה. אויב ס׳איז אמת אַז די עולם [oilam: world/people], אונזער אונז, סאַסייעטי, איך מיין נישט סאַסייעטי, איך מיין נישט וואָס אונז טראַכטן, רייט? ווען איך זאָג וואָס די ניו יאָרק טיימס טראַכט, מיין איך וואָס אונז טראַכטן לולא דחומש [lulei d’chumash: were it not for the Torah], אמת? ווייל דאָס איז וואָס אונז טראַכטן, רייט? איר ווייסט שוין מיין דרך [derech: way/approach] אין עבודת השם [avodas Hashem: service of God], אמת? עניטינג, ווען איך זאָג גוי, מיין איך זיך דיר, רייט? די גוי שבקרבך [goy sheb’kirbecha: the gentile within you], ווי יענער זאָגט, רייט? דו ווייסט נישט די גוי שבקרבך וואָס גייט מלחמה [milchamah: war] האַלטן. אַ צווייטער טראַכט, מיין איך צו זאָגן, ווען נישט דו ביסט אַ פרומער איד, וואָלסטו אַזוי געטראַכט, אמת? נאָר דו ווערסט געטראַכט אַזוי, רייט? אָדער דו ווילסט טראַכטן אַזוי. דאָס איז וואָס איך טענה׳ן אין אונזער גאַנצע שיעור. איך בין שוין פויעל [po’el: active/experienced] אין די חינוך [chinuch: education]. איך ווייס וואָס איך רעד וועגן דעם. באַלד איין סעקונדע. זייער גוט, זייער גוט.

סאו, לאָמיר קודם רעדן וואָס אונז זענען, איך וויל נאָר רעדן וואָס אונז זענען מוסכם [muskem: agreed], ווייל מיר ווייסן נישט. ווען איך זאָג ווי דער גוי, איז נאָר אַזוי ווי די תורה לאָזט נישט ביי חרם [cherem: ban], אמת? וואָס אונז טראַכטן ווען אונז וואָלטן נישט געווען קיין חסידישע אידן. סאו וואָס אונז טראַכטן איז, אונז טראַכטן לכאורה [l’cho’orah: apparently] אַז ס׳איז זייער שלעכט. דו זאָגסט צו יענעמ׳ס ווייב איז נישט שלעכט נאָר אויב ער געפינט אויס, אָקעי. אַה, יאָ, ממש [mamash: truly]. איז דאָ אַ פּראָבלעם אַז איינער זאָל גיין טשעקן אויף אַ צווייטן? איז דאָס קאַנטער? וואָס טוט זיך מיט מענטשן וואָס פאַרלירן זייערע רייטס צו זייערע מאָוסט סעידס? ס׳איז נאָר וואָס ס׳טוט יענעם וויי. איז דאָ אַ פּראָבלעם אַז איינער זאָל גיין טשעקן אויף אַ צווייטן? ס׳איז נישט קיין פּראָבלעם, און דאָס איז וואָס, לאָמיר פרעגן אַזוי, דאָס איז וואָס, איך הער דאָ צוויי קאָנטראַדיקטערי אַרגומענטס. דו זאָגסט אַז ס׳איז נישט קיין פּראָבלעם, און אויך דאָס איז וואָס מ׳קוקט אַרויף אויף יענעם מענטש, אמת? קיינער קערט נישט. דו רעדסט פון מ׳קוקט אים אַרויף. קיינער קערט נישט. אויב ס׳איז דאָ אַ מענטש וואָס ער וויל זיין רעספּעקטעבל, ער פלעגט אַמאָל זיינע זאַכן, יאָ, און ער טוט אַזוי, מ׳קוקט אים אַרויף.

וויפיל מענטשן האָבן דערמאָנט די טיר וואָס דו האָסט פריער געקוקט, ווייל ער איז אַ מענטש אין די טיר? ווייט, ווייט, מ׳קוקט אים נישט אַרויף וועגן דעם. מ׳קוקט אים אַרויף ווייל ער איז עניוועיס מצליח [matzli’ach: successful], ער איז גוד-לוקינג, איך ווייס וואָס, ער איז סוקסעספול, סאו מ׳קערט נישט וועגן דעם.

קאָנקרעטע ביישפּילן: יונגע מענטשן און די “פרעט-בוי” לעבן

Student:

אין די 20’s און 30’s, אין די דרייסיגער יאָרן, ער וויל האָבן אַ ווייב, ער וויל האָבן אַ לייף. ער קען נישט שוין האָבן די פלאַסטער מענטש.

Instructor:

ניין, דאָס איז די לייף. ניין. יאָ. זיכער. דאָס איז נאָך די דרך פון אַ פרעט-בוי. ווען דו ווערסט עלטער, ווילסטו שוין האָבן אַנדערע טיילווייז. אָבער ווען מ׳איז יונג, דעפיניטלי, ס׳איז נישטאָ קיין אישו מיט דעם אַז איינער איז אַ בעל תאוה. ס׳איז אַן אַלטע זאַך אין די וועלט, און יעדער האַלט זיך אויף. יאָ, שוין. דו האָסט געהאַט דיין טיים, שוין. אוודאי [vadai: certainly].

איין גירלפרענד איז איין זאַך, אָבער זעקס גירלפרענדס, יעדן טאָג אַ צווייטן. נישט יעדן טאָג, די אַנדערע וואָך. יאָ, נאָר איך וויל שוין די אַנדערע פאַרט, די אַנדערע זאַך זאָל קומען. דו פאַרשטייסט מיר?

Student:

וואָס האָט תאוה צו טון מיט די פיר פרויען? איינער האָט יעדן טאָג מיט זיין ווייב, ער איז אַ בעל תאוה אין אַ וועג. דאָס איז נאָר אויסגעדרוקט אין אַ שלעכטע זייט. לאָמיר הערן וואָס די רב האָט צו זאָגן.

Instructor:

און די רב וויל דאָ אַז דער עולם זאָל קאַנווינסד ווערן פון דעם, און דאָס איז וואָס זיי טראַכטן. ווייל זיי מיינען אַז איך זאָג פרומע זאַכן. דאָס איז די רעדע פון “איך האָב גאָרנישט מיט תאוה”, דאָס איז אַן אימעדזש. ליגאַלע תאוה, ליגאַלע תאוה איז נישט קיין פּראָבלעם. מ׳זאָגט נישט גאָרנישט מיט תאוה, אַ יוד איז אַ בעל תאוה.

מוסר-שיעורים און די פּראָבלעם פון “מ׳דאַרף” – אַ קריטישע אַנאַליז

קלערונג: תאוה איז נישט אוממענטשלעכקייט

ס׳איז אַן אַלטע זאַך אין די וועלט, און אידן האַלטן אין איין… יאָ, שוין. גייסטו גיין ביי יעדע זאַך זאָגן שוין.

איין גירלפרענד איז איין זאַך, אָבער זעקס גירלפרענדס? יעדן טאָג אַ צווייטן? נישט די טאַטע, די אַנדערע וואָך. איך וויל נישט די אַנדערע פאַרט, די אַנדערע זאַך פון קאָמענטאַרן.

וואָס האָט תאוה צו טון מיט די פיר פרויען? איינער האָט יעדן טאָג מיט זיין ווייב, ער איז דאָך אַ בעל תאוה אויך. דאָס איז נאָר אויסגעדריקט אין אַ שלעכטע זאַך. מען דאַרף הערן וואָס איך וויל זאָגן. און דער רב וויל דער עולם זאָלן קאָנווינסט ווערן פון דעם וואָס איך דאַרף אים מסביר זיין. זיי מיינען אַז איך זאָג פרומע זאַכן. דאָס וואָס דו רעדסט פון, האָט גאָרנישט מיט תאוה. דאָס איז אַן אוממענטש. ליגן און תאוה איז נישט קיין פּראָבלעם.

צדדיגע באַמערקונג: יונגע מענטשן און לעבעדיגקייט

אָקעי, ביי די וועי, איז דאָ איינער וואָס איז מיר חולק מיט דעם אַז אַ בחור דאַרף זיין אַביסל מער לעבעדיג ווי אַן עלטערער יונגערמאַן? ס׳שטייט אפילו אין קהלת [Koheles/Ecclesiastes]. ס׳איז אפילו די הלכה [halacha: Jewish law] אַזוי, אמת? “בתולה יוצאת בנר” [besulah yotzeis b’ner: a virgin goes out with a lantern – referring to a young woman’s greater freedom in public], אַ מיידל דאַרף גיין ווייניגער צניעות׳דיג. מיידלעך דעקן נישט צו זייער האָר, אמת? ס׳איז דאָ אַסאַך מענטשן וואָס זענען זייער צעמישט. מענטשן זאָגן… איך וויל נישט אַריינגיין אין די שמועס.

הויפּט-טעזע: מידות טובות ווי נאַטירלעכע גלויבונגען

עניוועיס, איר פאַרשטייט וואָס איך זאָג? וואָס איך וויל זאָגן איז, אַז ווען אונז רעדן וועגן מידות טובות [midos tovos: good character traits], רעדן מיר פון זאַכן וואָס אונז גלייבן אַז ס׳איז מידות טובות. פאַרוואָס אונז גלייבן? איז נאָך אַ חקירה [chakira: investigation]. און ווען איך זאָג גלייבן, מיין איך וואָס אונז האַלטן בתור גוי [as a human being], נישט וואָס אונז האַלטן בתור איד [as a Jew], ווייל דאָס איז שוין אַ גאַנץ אַנדערע לעוועל וואָס מען צווינגט זיך. און איך מיין אַז איך בתור גוי… דאָ וויל איך אָנקומען, איך וויל צוריקקומען צו וואו איך האָב אָנגעהויבן. איך האַלט אַז איך בתור גוי האַלט נישט אינגאַנצן אַז יעדע זאַך וואָס מען טוט מיט אַ תאוה איז גוט, נישט נאָר וואָס ס׳טוט וויי פאַר יענעם.

ראיה פון Jonathan Haidt – מאָראַלישע אינטואיציעס אָן באַגרינדונג

דו ביסט very clear? I think that’s an excuse that people say. There’s a very famous psychologist called Jonathan Haidt, וואָס ער האָט געגעבן אַ survey פאַר מענטשן, און ער האָט זיי געפרעגט, לאָמיר זאָגן איינער וויל שלאָפן מיט זיין שוועסטער, און ער האָט געמאַכט זיכער אַז ס׳איז נישטאָ קיין שום סכנה און קיינער גייט נישט וויסן דערפון, ס׳שטערט נישט פאַר קיינעם, צו זיי האַלטן אַז ס׳איז אַ גוטע זאַך. כמעט קיינער האַלט נישט דערפון. זיי האָבן נישט קיין גוטן תירוץ [teirutz: answer/explanation] פאַרוואָס זיי האַלטן נישט דערפון.

דאָס ווייזט, די וואָס מענטשן זאָגן זיי האָבן אַ תירוץ, וואָס איך מיין אַז ר׳ יואל הויז זאָגט איז אַז זיי האָבן נישט קיין גוטע justification פאַרוואָס מען קען נישט זאָגן, אָבער איך מיין אַז דו האַלטסט אויך אַז דעמאָלטס זענען זיי דאורייתא דאורייתא [d’oraysa d’oraysa: Biblical-level prohibitions], נאָר דו ווייסט נישט פאַרוואָס. על פי תורה [al pi Torah: according to Torah] ווייסטו פאַרוואָס, אָבער נישט על פי שכל [al pi seichel: according to reason]. אַזוי מיין איך, נישט ווי נחמני.

ס׳איז דאָ אַ זאַך וואָס הייסט דוד׳ל יואל, וואָס דאָס איז אַזויווי בן יעקב. ס׳איז דאָ אַזויפיל יעקב׳ס אַז דו קענסט שרייבן בן קרח בן יעקב, ווייל ס׳ענדיגט זיך אויף בן יואל, אַזויפיל, קיינער ווייסט נישט וועלכע יואל. Anyway, פאַרשטייסט וואָס איך מיין?

אונזער קולטור׳ס סתירות

מצד שני איז דאָ, דאָס ווייזט אַז אונזער culture האָט אַסאַך contradictions, ווייל מיר גלייבן אַז אַסאַך זאַכן זענען שלעכט, אָבער מיר קענען עס נישט justify. לאָמיר געדענקען דעם אמת.

קריטיק פון דער “עס וועט דיר שאַטן” אַפּראָוטש

ווייל ווען דו פרעגסט דיך, ווייל די תורה וואָס מ׳לערנט אויס פאַר מענטשן איז זייער שוואַך. מ׳זאָגט, טו עס נישט ווייל ס׳וועט דיר באַדערן דיין לעבן. און by the way, און וואָס גייט מיך אָן אַז ס׳באַדערט מיין לעבן? קענסטו מיר מסביר זיין?

There’s always an implied goodness of life, value of what a good life is, when you say that, right? ס׳איז נישט אַזוי ווי די פּסיכאָלאָגן זאָגן, מ׳זאָל נישט מאַכן קיין value judgments, נאָר פאַרשטערן דיין לעבן. אָקעי, איך וויל דוקא גיין קאָמיטן suicide, איך האַלט אַז דאָס איז גוט, און איך האַלט אַז ס׳איז גוט. כמעט קיינער מיינט נישט דאָס. ער מיינט צו זאָגן אַז איך האָב יאָ אַן idea פון וואָס ס׳זעט אויס אַ גוטע לעבן. קען זיין אַז יעדע stage זעט אויס אַנדערש, קען זיין אַז ס׳איז דאָ אַסאַך, ס׳איז דאָ זעכצן וועגן פון אַ גוטע לעבן, נישט נאָר איין וועג. ובכל זאת [u’vechol zos: nevertheless], און אויב ס׳שטערט דיר, אַ תאוה וואָס שטערט פאַר דעם איז שלעכט, you understand? איך מיין אַזוי.

חינוך ווי פונדאַמענט – דער אַריסטאָטעלישער פּרינציפּ

So וואָס איך וויל זאָגן איז, so but, לאָמיר, איך וויל דיר אַדרעסן וואָס דו האָסט געזאָגט, אַז אונזערע נערנים רוינען אונזער חינוך. ס׳איז זייער וויכטיג צו זיין grounded אין חינוך, נישט grounded, ווייל אַזויווי מיר האָבן געלערנט די אָנהייב פון אַריסטו [Aristotle], אָן קיין חינוך הייבט זיך גאָרנישט אָן. חינוך גיבט דיר די facts אויף וואָס דו theorize ווען דו לערנסט פילאָזאָפיע. ס׳איז געקומען צו קלאַרער מאַכן, אפשר צו סאָלווען contradictions, צו געבן אַ theory, צו מאַכן בעסער דאָס וואָס מיר ווייסן שוין פון די facts.

אַזויווי אין science, קיין שום science הייבט זיך נישט אָן אָן קיין facts, אָן וויסן, experience. פאַקטן, נאָכדעם איז מען מסביר די פאַקטן, די טעם, די סיבות. ווען מ׳ווייסט די סיבות פאַרשטייט מען די פאַקטן בעסער אויך. ס׳איז נישט נאָר אַ וועג פון אָרגאַנייזן די פאַקטן צו ענד עפּעס.

די זעלבע זאַך איז אין moral science, אין תורת המוסר [toras hamussar: ethical teachings], קודם האָט מען נאָר פאַקטן. אונז ווייסן אַז דאָס איז אַ בעסערע לעבן אַזוי. אַמאָל טראַכטן מיר פאַרקערט, זענען מיר זיך סותר [soser: contradicting], אַמאָל טראַכטן מיר אַביסל אַנדערע זאַכן, מיר זענען נישט consistent, מיר האָבן נישט קיין קלאַרקייט אין דעם. דאָס איז געקומען צו קלאַרער מאַכן. אָבער פאַר דעם הייבט זיך גאָרנישט אָן. אויב איינער וויל אָנהייבן פון zero, איז נישט דאָס דער שיעור, ס׳איז אַן אַנדערע שיעור. שטימט?

די צוויי סאָרטן מוסר-שיעורים – און פאַרוואָס זיי טויגן נישט

סאָו ממילא [so in any case], וואָס איך זאָג איז אַזוי, איך הייב אָן פון אַ פּראָבלעם. איך ווייס אַז דו ביסט נישט געגאַנגען אין חדר, און אַ חדר וואָס האָט אויסגעלערנט אַז תאוות איז שלעכט, און somehow האָסטו נישט די פּראָבלעם, ווייל דו האָסט נישט קיין פּראָבלעם, אַזויווי דו זאָגסט. אָבער איך האָב אַ פּראָבלעם, און מיין פּראָבלעם איז אַז איך ווייס נאָר פון צוויי סאָרט שיעורים וואָס מ׳רעדט וועגן הלכות תאוות [hilchos ta’avos: laws/teachings about desire].

סאָרט 1: “מ׳דאַרף זיך הייליגן”

איינס פון זיי גייט אַזוי: רבותי [rabbosai: gentlemen], אַ איד דאַרף זיך הייליגן, אַ איד דאַרף זיך פריש זיין פון תאוות עולם הזה [ta’avos olam hazeh: desires of this world], ווייל אַזוי און ווייל אַזוי און ווייל אַזוי, ווייל אַזוי גייט מען אין גיהנם [Gehinnom: purgatory/hell], אָדער ווייל ס׳איז שרעקליך די גופניות׳דיגע נאַרישקייטן, וכולי וכולי [vechulee vechulee: and so on]. It doesn’t matter the why.

און ממילא קלאָגט מען אויף דעם אַז מיר זענען גאַנץ גראָבע יונגעלייט, און מיר האָבן יאָ ליב עולם הזה, און… גאָרנישט. Basically, that’s where it ends. אויב איך האַלט גוט קאָפּ, דאָס איז וויאַזוי רוב סאָרטן תורת הארבעטן [toras ha’avodah: teachings of spiritual work]. אמת, ס׳איז שרעקליך, מ׳טאָר נישט ליב האָבן עולם הזה, מ׳האָט יאָ ליב, קרעכצט מען דערויף. מ׳זאָגט, מיר וואָלטן געדאַרפט נישט ליב האָבן, מיר וואָלטן געדאַרפט נישט ליב האָבן.

און ס׳העלפט… מענטשן זאָגן אַז ס׳העלפט פאַר דריי סעקונדן, איך מיין אַז ס׳העלפט נישט אפילו פאַר דריי סעקונדן. איך רעד דיך פון די פּנימיות [pnimiyus: inner reality], איך רעד דיך וואָס איך פאַרשטיי, אפשר העלפט עס, אָבער ער הייבט נישט אויף אפילו פאַר אַ סעקונדע צו זיין קאָנווינסד אַז ס׳איז טאַקע נישט גוט. אמת? סאָו ס׳העלפט נישט אפילו פאַר יענע דריי סעקונדעס, ווייל מ׳קלאָגט דערויף. שטימט?

“מ׳דאַרף” – אַ thought-terminating cliché

דאָס איז פאַרוואָס, און איך האַלט אַז דאָס איז לפי דעתי [lefi da’ati: in my opinion] אַ waste of time, נישט ווערד צו טון. און פאַרדעם זאָג איך, איך האָב עס שוין געזאָגט אַפּאַר מאָל, פאַרדעם זאָג איך אַז ווען איינער זאָגט “מ׳דאַרף”, I stop listening, ווייל דאָס איז אַ thought terminating cliché. “מ׳דאַרף”, און דעמאָלטס איז ער אויף די מדריגה [madreigah: spiritual level], גרויסע צדיקים [tzaddikim: righteous people] האָבן נישט ליב געהאַט דאָס וואָרט “מ׳דאַרף”. איך קען זאָגן “מ׳דאַרף”, איך ווייס שוין אַז מ׳דאַרף, מ׳דאַרף נישט, אָבער ס׳איז אַ waste of time. דאָס איז אַ וועג פון נישט סאָלווען די פּראָבלעם. דו האָסט אַ פּראָבלעם, און ס׳איז בלויז אַן אופן צו זאָגן די זעלבע זאַך, “מ׳דאַרף” און מ׳איז נישט.

פאַרשטייסט וואָס איך זאָג? מ׳קלאָגט, מ׳טוט תשובה [teshuvah: repentance], מ׳קלאָגט. “מ׳דאַרף” איז די זעלבע זאַך. Levels איז another way of saying “מ׳דאַרף”. אָקעי, אויב מ׳רעדט פון levels, לאָמיר אַריינגיין אין דעם. ווילסט זאָגן אַ שיעור? פאַרדעם זאָג איך, אַ שיעור… און ס׳איז נישטאָ קיין שיעור, מ׳וויינט דערויף, און ס׳העלפט גאָרנישט. איך מיין, ס׳איז נישט אַז ס׳העלפט גאָרנישט, ס׳העלפט אַז איך קען זאָגן אַז איך האָב אָפּגעקלאָגט, ס׳העלפט עפּעס, ס׳איז נישט אַז ס׳העלפט גאָרנישט. אָבער ס׳איז נישט useful, איך קען גאָרנישט טון מיט דעם.

וואָס מען גיינט פון דעם: shame אָן פאַרשטאַנד

אַזוי ווי יונה וויינט דערויף, קומט ער נישט אָן אין בית המדרש [beis hamedrash: study hall] מיט דעם. ניין, ער קומט נישט אָן אין בית המדרש. אַה, סאָו what you gain איז shame, אָדער וויאַזוי מ׳רופט עס היינט, guilt.

Shame (בושה) – אַ וויכטיגע אָבער מיספאַרשטאַנענע זאַך

אָבער לאָמיר פאַרשטיין, לאָמיר דאָס אויסזאָגן אַסאַך. Shame איז אַ זייער וויכטיגע זאַך, “כל מי שיש בו בושת פנים” [kol mi she’yeish bo bushes panim: whoever has shame – from Pirkei Avos], לאָמיר דאָס גלייך פאַרשטיין. Shame איז אַ זייער וויכטיגע זאַך, אָבער shame מיינט אַז איך פאַרשטיי אַז דאָס איז אַ שעמעדיגע זאַך, אמת? נישט אַז איך שעמען זיך, איך פיל זיך שלעכט. און פאַרשטיין אַז ס׳איז אַ שעמעדיגע זאַך מיינט נישט אַז איך האָב עס ווייניגער ליב. ניין.

דער פּרימאַלער ביישפּיל פון בושה

אַ מענטש גייט נישט אַרויס נאַקעט אין די גאַס ווייל דאָס איז בושה [bushah: shame], יאָ, “כי חרפה היא לנו” [ki cherpah hi lanu: for it is a disgrace to us], ס׳איז אַ בושה. וואָס יבושו [yevoshu: they will be ashamed], יעדער פאַרשטייט אַז ס׳איז אַ בושה אַז מ׳גייט נישט נאַקעט אין די גאַס, אמת? פאַרוואָס גייסטו נישט נאַקעט אין די גאַס? ווייל בעצם וואָלסטו געוואָלט, ס׳פילט זיך אַזוי געשמאַק, נאָר וואָס זאָל איך טון, איך שעם זיך. ניין, shame איך האָב געגעבן די primal example פון shame.

Shame מיינט אַז איך טו עס נישט ווייל ס׳איז אַ פאַרשעמטע זאַך, ווייל ס׳איז אַ בושה דאָס צו טון. אָבער איך וויל נישט טון קיין בושה׳דיגע זאַכן. וואָס דו פרעגסט איז טעאָרעטיש, ס׳וואָלט געווען אַ בושה בעולם [ba’olam: in the world]. ס׳איז נישט אַ זאַך וואָס איך וואָלט געפייט וועגן, right? בושה איז אַן internalized thing.

פאַלשע “shame” – קאָנפליקט, נישט פאַרשטאַנד

אָבער ווען דו זאָגסט אַז ער פילט זיך shame, טוט ער די זעלבע זאַך און ער שעמט זיך. דאָס איז נישט shame. Shame איז ווען מ׳טוט נישט, און מ׳זאָגט די טעם פאַרוואָס מ׳טוט נישט, ווייל דאָס וואָלט געווען אַ בושה. אָבער ווען איך שעמען זיך, טו איך עס, נאָר איך טו עס מיט אַ קרעכץ. דער קרעכץ איז נישט קיין גוטע מידה. דער קרעכץ איז אַ סימן פון אַ קאָנפליקט. ס׳העלפט נישט. מ׳איז stuck.

דער אַלטערנאַטיוו-אַפּראָוטש: רעאַליסטישע מדרגות

ככה דעתי [kacha da’ati: such is my opinion]. ניין, נישט דעת תורה [da’as Torah: Torah opinion], דאָס איז וואָס איך טראַכט. פאַרוואָס טראַכט איך אַזוי? נישט ווייל… ס׳קען זיין דו ביסט גערעכט אַז ס׳איז בעסער ווי גאָרנישט. אָבער וואָס איך טראַכט איז אַז ס׳איז דאָ וועגן דורך דעם. If we stop doing this, און וואָס איך וויל טענה׳ן, וואָס איך טו אין די אַלע סאָרט קעיסעס, איך בין ווייכער אויף געוויסע זאַכן, איך זאָג, ס׳קען זיין אַז וואָס מיר רעדן וועגן איז נישט רעאַליסטיש. מ׳דאַרף בעסער רעדן און פאַרשטיין וואָס מ׳זוכט. און נאָכדעם, די רעאַליסטישע זאַך וואָלט מען at least געקענט טון.

דער כלל: קליינע מדרגות איבער גרויסע קרעכצן

אַזוי ווי דער כלל [klal: principle], אַ רעאַליסטישע זאַך, אפילו ס׳איז אַ קליינע מדריגה, לאָמיר זאָגן, וואָס מ׳קען יאָ טון, איז אַסאַך מער ווערד ווי צו קרעכצן אויף אַ מדריגה וואָס מ׳קען נישט טון, וואָס אפשר קיינער קען נישט טון, אָדער אפשר איך קען נישט טון, ס׳איז נישט קיין אַזאַ גרויסע נפקא מינה [nafka minah: practical difference]. ווייל מיר זענען נישט געקומען אויף די וועלט צו קרעכצן אויף אונזערע חסרונות [chesronos: deficiencies] און אונזער שפלות [shiflus: lowliness]. מיר זענען געקומען אויף די וועלט צו עפּעס אויפטון, אמת? צו ווערן אַביסל בעסער. שטימט?

ראיה: מאַטורע מענטשן הערן אויף צו טון יענע דרשות

So that’s one way of די דרשה [drashah: sermon] that goes, okay? די דרשה איז totally useless, אין מיין opinion. At least פאַר מיר העלפט עס נישט. און די ראיה [ra’ayah: proof] איז אַז אַלע מענטשן וואָס זענען mature הערן אויף צו טון יענע דרשות, for the most part. דאָס איז אַ ראיה אַז ס׳העלפט טאַקע נישט. אָדער די מענטשן וואָס האַלטן זייער עבודה [avodah: spiritual work] איז צו בלייבן immature, זיי האַלטן זיך אין איין זאָגן…

ס׳קען זיין, ס׳קען זיין. איך ווייס נישט.

ס׳קען זיין, ס׳קען זיין. איך ווייס נישט.

ס׳קען זיין.

ס׳קען זיין. קען זיין אַז עס העלפט. ווען איך זאָג אַז עס העלפט נישט, מיין איך צו זאָגן אַז איך האָב אַ בעסערע וועג פון טראַכטן.

אָנהייב פון אַ נײַעם כיוון: מענטשן אַרבעטן דורך דעת און נאַראַטיוו

מיר האָבן געטראַכט, מיר האָבן געטראַכט, איך האָב אַ חבר [chaver: friend] אַ גאון [gaon: genius] וואָס האָט געזאָגט אַז עטיקס איז אַן ענין מעשי [inyan ma’asi: practical matter], אָבער מענטשן זענען זאַכן וואָס אַרבעטן דורך דעת [da’as: knowledge/understanding]. מענטשן זענען נישט קיין פּראָצענטועל פליכטן. מענטשן זענען זאַכן, ווי איך האָב געזאָגט ביי די שטיקל, מענטשן זענען זאַכן וואָס אַרבעטן מיט אַ סאָרטן נאַראַטיוו, עט ליסט [at least], אַ סאָרטן אַנדערסטענדינג אָוו טינגס [a certain understanding of things].

דרשות וועגן תאוות – קריטיק און אלטערנאטיוון

קריטיק פון די “מ׳וואלט געדארפט” נאראטיוו

אינסטרוקטאר:

קען זיין, איך ווייס נישט. קען זיין. ס׳איז דא אנדערע דרשות. קען זיין ס׳איז נישט, איך זאג נישט אז ס׳העלפט נישט, איך מיין נישט צו זאגן אז איך האב א בעסערע וועג פון טראכטן. איך האב באמת געזאגט אז דאס איז, אז ethics [עטיקס: מוסר, עניני מידות] איז אן ענין מעשי. אבער מענטשן זענען זאכן וואס ארבעטן דאך דארט. מענטשן זענען נישט, ס׳איז נישט דא קיין קלארע זאכן. מענטשן זענען זאכן וואס ארבעטן מיט א certain narrative at least, a certain understanding of things. If your narrative is just that, it’s not doing anything to you.

איך האלט אז מ׳קען, instead פון דאס זאגן, איך האלט אז מיר זענען זייער צוגעוואוינט און זייער אסאך נשים צו זאגן די narrative, צו זאגן, “מ׳וואלט געדארפט, אבער מ׳איז נישט.” און מענטשן לעבן זייער גאנץ לעבן, זיי טוען גארנישט וועגן דאס וואס ער זאגט. יעדע מאל וואס ער כאפט אן התעוררות [התעוררות: אַ געפיל פון רוחניות, אַ מאָמענט פון השראה], זאגט ער, “איך מיין אז ס׳וואלט אפילו געווען בעסער, אפשר דאס טאר מען נאר זאגן פאר געוויסע מענטשן, אפשר דאס איז אזא פרה אדומה [פרה אדומה: די רויטע קו, אַ חוק וואָס מען פֿאַרשטייט נישט], אפשר דאס טאר מען נאר זאגן פאר געוויסע מענטשן, אבער אסאך מאל וואלט געווען בעסער צו זאגן, ‘איך גלייב נישט אין די גאנצע זאך, לאז מיר אפ. איך וועל טון וואס ס׳זעט מיר אויס גוט, נישט וואס איך דארף גלייבן.’” די “דארפן” is what blocks you from finding out וואס מ׳קען יא האבן. דאס איז מיין view.

דיגרעסיע: דער רבי׳ס בענקל

אינסטרוקטאר:

א מינוט, אויף וועלכע סארט בענקל זיצט דער רבי ווען ער קרעכצט אויף די עבדים אין הייזער? אויף וועלכע סארט בענקל? אויף א צובראכענע, גאלד-האלצענע בענקל זיצט ער ווען ער זאגט דאס? יא? ס׳איז שווער צו גלייבן, ס׳איז שווער צו טרעפן א מער קאמפארטעבל בענקל ווי דער רבי האט. I don’t think. I’m very unsure about that.

דיגרעסיע: עסן ביי חרדי׳שע אידן

אינסטרוקטאר:

אקעי, אקעי. איך מיין דאס יא. לאמיר זאגן איך מיין אז יא. איך רעד דאך פון דעם מענטש וואס מיינט אז יא. איך מיין אז יא. איך מיין אז יא. מ׳עסט פונקט אזויפיל קוגל פאר דעם אדער נאכדעם. מ׳עסט פונקט אזויפיל אייז קרים פאר דעם אדער נאכדעם. כך היא דעתי [כך היא דעתי: אַזוי איז מיין מיינונג]. אין די היימישע געגנטער פרעסט מען נישט ווייניגער ווי אין די פרייע געגנטער. איך האב נאר איינס פארענטפערט. איך ווייס נישט, איך בין נישט געווען, איך האב געטשעקט לעצטע מאל אויף 13’טע עוועניו, אדער וואטעווער די עוועניו וואו מ׳עסט אין בארא פארק היינט איז. ס׳איז נישט דא ווייניגער רעסטאראנטן, כשר׳ע ווי נישט כשר׳ע. ס׳איז דא? און חרדי׳שע אידן גייען נישט צו זיי? זיי האבן זיך דאך אריינגעוויינט אז זיי וועלן פרעסן.

ווייניגער מענטשן פינט זיך ביי קפע׳ס אין די צווייטע פלאץ? ווייניגער מענטשן? חרדי׳שע אידן עסן נישט ווייניגער ווי די אנדערע? חרדי׳שע אידן עסן נישט ווי… ניין. דו ווייסט וואס איך ווייס? דו ביסט אמאל געגאנגען צו די וועיט קלאב [Weight Watchers]? יא. קיין אונז, זיי זענען אויך חרדי׳שע אידן דארט. יא, בערך אזויפיל. זיי זענען שוין טשאנקי, זיי עסן יא. חרדי׳שע אידן זענען נישט דארער ווי די ליובאוויטשער אידן? ערליך גערעדט. זיי זענען גרעבער?

אין קורצן, אקעי, אקעי, איך האב א טענה אויף יענץ. אקעי, אין קורצן, ס׳וועט דיר גארנישט העלפן, ווייניגער ווי ס׳וואלט געקענט העלפן. דו ווילסט וויסן צו ס׳איז ווערט עפעס? איך האלט אז אלעס איז ווערט עפעס. מ׳שרייט אין בית המדרש [בית המדרש: שטוב פון לערנען], “הקיינו וקיימנו והגיענו” [הקיינו וקיימנו והגיענו: ברכה וואָס מען זאָגט אויף יום טוב], ביי חרדי׳שע אידן, מ׳שרייט אין בית המדרש ביי ליובאוויטשער אידן, און זיי זענען זייער העפי מיט יעדן. און זיי זאגן אז די חסידות וועט דיר האלטן אז ס׳איז דא א בעסערע וועג, ס׳איז דא יא א וועג אדורך דאס.

ווי אזוי וועט אויסקוקן אז ס׳וועט זיין דער פלייש געשעפט, וואו אונזער שלש סעודות [שלש סעודות: די דריטע מאָלצייט אויף שבת] מאכלים, ס׳קומט, ער וועט באקומען א פרענקפורטער, ער וועט אריינקומען מיט א קאמפלעינט, ער וועט אריינקומען מיט א קאמפלעינט, ער וועט האבן א פרענקפורטער מיט קעטשאפ, מיט קעטשאפ און מאסטערד, און ער וועט זאגן, “אוי, ס׳איז דאך אזוי גוט, ס׳איז דאך אזוי גוט!” ס׳איז דאך אזא גוטע זאך, ס׳איז דאך אזא גוטע זאך, ס׳איז דאך אזא גוטע זאך. איך האב נישט קיין השגות [השגות: פֿאַרשטאַנד, באַגרייף]. ס׳איז דאך אזא גוטע זאך, ס׳איז דאך אזא גוטע זאך. אבער, אקעי, איי דאונט נאו, איי עם נאט העפי, איי עם נאט סעטיספייד מיט אזא דרשה, וואס זאל איך דיר זאגן.

קריטיק פון דער צווייטער דרשה: “תורה איז געקומען צו מאכן גוט”

אינסטרוקטאר:

ס׳איז דא אן אנדערע סארט דרשה, וואס זיי זאגן אויך געקלערטע אידן, אונזערע חברים, זיי זאגן אזעלכע דרשות, ס׳איז געהערט. ס׳איז דא א שיטה פון, איך ווייס נישט, לאמיר זאגן דער רמב״ם [רמב״ם: רבי משה בן מימון, Maimonides], אדער געוויסע דרכים פון די רמב״ם, אדער פון די מקובלים [מקובלים: קבלה-לערנער], אדער פון, איך ווייס נישט, פשטות פון געוויסע מענטשן, וואס זיי האלטן קעגן עולם הזה [עולם הזה: די וועלט], וואס זיי האלטן אז די תורה איז געקומען צו אונטערדריקן דעם מענטש, צו דריקן די גוף, “אדם נברא לשבר את הטבע” [אדם נברא לשבר את הטבע: דער מענטש איז באַשאַפֿן געוואָרן צו צעברעכן די נאַטור], און ער דארף זיך ברעכן די תאוות [תאוות: תאוות, געלוסטן].

אבער ס׳איז דא אן אנדערע, אן ענלייטענד שיטה, וואס מען זאגט אויך אז עס איז פון די רמב״ם. Don’t ask me how, די רמב״ם can be both blamed and praised פון די זעלבע שיטה, וואס זאגט אמת׳דיג אזויווי מען לערנט אין שמונה פרקים [שמונה פרקים: דער רמב״ם׳ס איינפֿירונג צו פּרקי אבות] אז די תורה איז געמאכט צו מאכן גוט פאר א מענטש. די תורה איז געקומען, וויאזוי זאגט מען אונז? תורה איז חיים יוכין [תורה חיים: תורה איז לעבן], מיר קענען די דרשות. די תורה איז געקומען צו מאכן לעבעדיג. מען זאל עסן, אבער מען זאל זיך נישט פילן שלעכט ווען מען פרעסט. דאס איז basically די יוצא מן זה [יוצא מן זה: דער רעזולטאַט], אמת? מען זאל זיך נישט פילן שלעכט.

די דרשה איז very nice, און somewhat היסטאריש. איך מיין, ס׳איז שיינע היסטאריע, און ס׳איז שיינע אינטעלעקטועלע דרשות, דאס איז וויכטיגע זאכן. אויך וועט מען זאל נישט האבן קיין תענוג אויף קיין, אויך די שרייבט תוספות יום טוב [תוספות יום טוב: קאָמענטאַר אויף די משנה] אויף קיין, איך ווייס די דרשות. אבער יענע דרשה טוט מיר גארנישט אויף, אמת? ס׳איז basically leaves me exactly where I was. ס׳טוט מיר אפילו ווייניגער אויף ווי די ערשטע דרשה.

דער פארגלייך מיט ארכיטעקטור-היסטאריע

אינסטרוקטאר:

אויב דרשות וואס זענען עוסק אין עניני ethics דארפן עפעס אויפטון, אדער דארפן at least האבן א פלאן, איך זאג נישט אז יעדער איינער דארף פאלגן די פלאן, אבער איך געב דיר א פלאן וויאזוי מען קען בויען א beautiful הויז. אויב איינער איז אן ארכיטעקט און ער האט די כלים, וועט ער קענען בויען פון דעם הויז. נישט יעדער איינער וועט בויען, נישט יעדער איינער האלט ביים בויען יעצט. אבער איינער, אבער דער וואס זאגט אז דא אין איטאליע פלעגט מען בויען הייזער אזוי, אבער אין ספעין פלעגט מען בויען הייזער אזוי, ס׳איז היסטאריע, ס׳איז זייער אינטערעסאנט. אבער קורץ, וואס גייסטו עפעס טון מיט דעם? וואס טוט א מענטש וואס טוט מיט דעם? קען מען טון מיט אזעלכע זאכן, בויען inspired by this style און אזוי ווייטער. אבער דרך כלל לעבט מען נישט פון דעם גארנישט. ס׳האט נישט מיט הלכה למעשה [הלכה למעשה: פּראַקטיש] האט מען גארנישט.

הלכה למעשה בלייבט יעדער מער ווייניגער ווי ער איז געווען. אויב ער איז א חנוק, בלייבט ער א חנוק. אויב ער איז נישט קיין חנוק, בלייבט ער נישט קיין חנוק. And it doesn’t help me at all.

איך האב געלערנט ביידע פון די צוויי דרשות. איך האב געהערט ביידע פון די דרשות, and none of them were very interesting to me. None of them actually moved me from place one to place B, besides פאר אדינג ידיעות [ידיעות: וויסן] אדער פון איך ווייס וואס. מסכים? אויך נישט מסכים. מ׳ווינקט ענק. ס׳העלפט אייך מער יענע דרשה? ס׳איז בעסער ווי די ערשטע? די ערשטע דרשה העלפט ענק זיין חנוקות, ענק נישט זיין חנוקות. און אז דו וועסט זיך דרייען מער מיט אן עדה, וועסטו כאפן אז די עדה טוט אויך נישט קיין סך אויף.

דער פרינציפ: “גדולה תלמוד שמביא לידי מעשה”

לערנען מיינט טוישן

אינסטרוקטאר:

איי, די תורה איז געקומען… לערנען מיינט טוישן. לערנען מיינט איך האב קודם געמיינט אזוי, עפעס, און נאכדעם מיין איך אזוי. דאס הייסט, איך טראכט אז איך קען זיין אזוי, און נישט זיין אזוי.

אקעי, קומט צו מיר, זאגט ער א כלל, “גדולה תלמוד שמביא לידי מעשה” [גדולה תלמוד שמביא לידי מעשה: גרויס איז לערנען וואָס ברענגט צו מעשה]. די נטיה פון א מענטש, יא, לאמיך דיר זאגן וויאזוי עס ארבעט. וויאזוי דארף איך? די נטיה פון א מענטש, איך האב שוין געזאגט די דרשה גענוג מאל, איך ווייס נישט אויב איך האב שוין געהאט די תורה היינט. “גדולה תלמוד שמביא לידי מעשה”. די נטיה פון א מענטש איז, וואס ער זעט און וואס ער פארשטייט, און ביי מיר איז וואס ער פארשטייט בתור גוט, טוט ער. אפילו אויב ער וויל נישט, אפילו אויב ער קומט נאר דארט קריאת, פארדעם איז דאך דא א מצוה “אל תפנו אל האלילים” [אל תפנו אל האלילים: דרייט אייך נישט צו די אבגעטער].

דער איסור פון “אל תפנו אל האלילים”

אינסטרוקטאר:

יא, מ׳טאר נישט ליינען די “ביוטיפול” בוקס וואס די זרים [זרים: פֿרעמדע, גויים] האבן געשריבן, ווייל מ׳איז נתפעל [נתפעל: באַאיינדרוקט] נאך זיי. חוץ אויב מ׳ליינט עס לשם ידיעה [לשם ידיעה: פֿאַר דער צוועק פֿון וויסן], לבטל עבודה זרה [לבטל עבודה זרה: צו אָפּשאַפֿן עבודה זרה], ס׳קומט אריין פון אן אנדערע פלאץ. אבער מ׳דארף וויסן אז ס׳איז דא אזא איסור, און די איסור איז “ביקאז איט ווארקס”. “ביקאז” אויב מ׳קוקט אויף “ביוטיפול” זאכן, מ׳איז מתבונן ביופי הצורה [מתבונן ביופי הצורה: מען באַטראַכט די שיינקייט פֿון דער פֿאָרעם], אזויווי ס׳שטייט אין רמב״ם, מ׳קוקט אויף די יופי פון די גוי׳אישקייט, און סוף טראכט מען “ואעשה כן גם אני” [ואעשה כן גם אני: און אַזוי וועל איך אויך טאָן]. יא, “איך יעבדו הגוים האלה את אלהיהם, ואעשה כן גם אני” [איך יעבדו הגוים האלה את אלהיהם, ואעשה כן גם אני: ווי די גויים דינען זייערע געטער, אַזוי וועל איך אויך טאָן]. אדער, יא, אזוי וועל איך טון, איך וויל, “דזשאסט” “ואעשה כן גם אני”.

דאס איז די טבע פון א מענטש, דאס איז נישט קיין זאך וואס מ׳קען טוישן. ניין, מ׳קען עס נישט טוישן. ס׳איז זייער א “בעיסיק” וועג וויאזוי מענטשן ארבעטן, אז דאס וואס ס׳זעט אים אויס געשמאק, נישט אויף איין מאל און אפשר נישט אויף צוויי מאל, אבער דאס וואס ס׳זעט אים אויס שיין, ס׳זעט אים אויס “ביוטיפול”, “סו הי סטארטס דואינג”.

דער מענטש אלס “rational being”

אינסטרוקטאר:

“ביקאז וואט אר יו דואינג”? “עי פערסאן איז עי רעשענעל ביאינג”. “רעשענעל ביאינג” מיינט נישט אז ער איז קיינמאל נישט נוטה [נוטה: נייגט זיך] פון זיין שכל, ס׳מיינט אז באופן כללי, די וועג לעבן וואס א מענטש לעבט איז די וועג לעבן וואס ס׳זעט אים אויס גוט, וואס ס׳זעט אים אויס געשמאק, וואס ס׳זעט אים אויס שיין, וואס ס׳זעט אים אויס אמת׳דיג, ריכטיג. מ׳קען זאגן אמת׳דיג איז אפשר צו א גרויס ווארט, אבער ריכטיג, שיין, “נאובל”, “קארעקט”, “אלל קיינדס אוו ווארדס לייק דעט”. גארנישט, אלעס איז “איזי”. אה, אה, זיי גוט. סאו דאס איז נאך א שלעכטע…

מ׳לערנט.

ס׳איז א שמועס לשם ידיעה, ס׳איז נישט קיין שבת שובה קבלה [שבת שובה: דער שבת צווישן ראש השנה און יום כיפור; קבלה: אַ נעמען אויף זיך] פאר משוגעתן און משוגעת׳ן.

לערנען אן אינוואלוומענט איז אוממעגלעך

דער ביישפיל פון עבודה זרה

אינסטרוקטאר:

יא, אבער “איטס טרו”. You can’t… אויב איינער האט נישט די נסיון [נסיון: פּרוּוּו, ניסיון], אויב איינער זאגט מיר, איך וויל דיר זאגן, דו ווילסט לערנען אלע תיקוני עבודה זרה [תיקוני עבודה זרה: די הלכות וועגן עבודה זרה]? איך מיין אזוי. אויב איינער זאגט ער לערנט ספרים פון עבודה זרה, ער האט געגאנגען צו זען די עבודה זרה, ער האט נישט געהאט קיין נסיונות צו ווערן אן עובד עבודה זרה [עובד עבודה זרה: איינער וואָס דינט עבודה זרה], whatever עבודה זרה מיינט, איך ווייס נישט, ער דארף הערן לערנען הלכות עבודה זרה, האט ער עס נישט גוט געלערנט, ווייל דו לערנסט נישט קיין חשק. וואס איז די פוינט? מען קען זאגן אזוי ווי די הלכה.

מענטשן זאגן, דער בעל שם טוב [בעל שם טוב: גרינדער פֿון חסידות] האט געזאגט אז חכמות חיצוניות [חכמות חיצוניות: ווערלדלעכע וויסנשאַפֿטן] דארף מען לערנען שלא לשמה [שלא לשמה: נישט פֿאַר זיין אייגענעם צוועק], און תורה דארף מען לערנען לשמה [לשמה: פֿאַר איר אייגענעם צוועק], right? אבער לערנען שלא לשמה איז א ברכה לבטלה [ברכה לבטלה: א ברכה אומזיסט]. פארוואס זאלסטו לערנען שלא לשמה?

יא, פאר אנדערע reasons, וועלן מיר נישט אריינגיין. יא, אמת. ס׳איז אן אמת, אויב מ׳ליינט די ספרים און מ׳לייגט זיך אריין דערין, מ׳דארף אסאך דווקא מאכן כוונה להיפך [כוונה להיפך: כוונה אין די אַנדערע ריכטונג] כדי נישט צו ווערן נמשך [נמשך: געצויגן]. און נישט, בדרך הטבע [בדרך הטבע: נאַטירלעך] ווערסטו נמשך. און ס׳קען זיין מ׳רעדט פון וואס די הלכה איז, צו מ׳מעג, צו מ׳מעג נישט. אבער איך זאג נאר, ווייל דאס איז דאך לערנען.

דער ביישפיל פון אקאדעמיקער

אינסטרוקטאר:

Anyone, I don’t know anyone, איך ווייס אז דא אין אקאדעמיע איז דא, אפילו די academics האבן א goal, און ס׳איז אן ideal, אויף לערנען things without being influenced. But it doesn’t actually work. At least לפי מיין דעת [לפי מיין דעת: לויט מיין מיינונג], און דו קענסט זיך מחלק זיין [מחלק זיין: נישט איינשטימען] אויף מיר, לפי דעתי, every academic that reads קבלה [קבלה: יידישע מיסטיק] becomes א מקובל [מקובל: קבלה-לערנער] at some point. Most of them are not מודה [מודה: מודה זיין, צוגעבן] in themselves, some of them are. און ביינאכט קומט צו אים אין חלום דער אידזל און זאגט אים סודות התורה [סודות התורה: די סודות פֿון דער תורה]. עד כדי כך [עד כדי כך: אַזוי ווייט]. ס׳קען דאך נישט זיין, א מענטש ליגט אין א זאך, ער זאל נישט… ס׳איז אין חסידות׳ישע…

סטודענט:

[נישט הערבאַר]

אינסטרוקטאר:

ס׳איז הונדערט פראצענט אז ער איז א מקובל. אים קומט זיכער אין חלום דער אידזל. יא, ער איז געווען, ער האט אנגעהויבן צו האבן מקובלות. ער האט געהאט א געוויסע version פון קבלה. Of course, of course. That’s right. Those people are obvious. ס׳איז נישט דא… דארט הייבט זיך אן פון אן אינטערעס. ס׳האט א געוויסע מהלך [מהלך: גאַנג, פּראָצעס] די אינטערעס, אבער ס׳הייבט זיך אן פון אן אינטערעס. אבער איך האב געזען אסאך מענטשן וואס האבן אנגעהויבן בתור סתם נייגעריג. וואס הייסט דו ביסט נייגעריג? פארוואס ביסטו נייגעריג וועגן דעם? ס׳איז דא אסאך זאכן אין די וועלט צו זיין נייגעריג.

סטודענט:

[נישט הערבאַר]

אינסטרוקטאר:

ניין, ניין, ס׳איז נישט אמת. איך זאג דיר, איך האלט זיך. ס׳איז נישט אזא זאך. ס׳איז נישט פערסאנעל פאר יעדן מענטש. יעדער איינער דארף זיין אין מדות ומעשים טובים [מדות ומעשים טובים: גוטע מידות און מעשים]. אבער I think that anyone that studies something… People that study ancient Egypt start dreaming of the gods of Egypt, okay? דאס איז די reality. ס׳איז נישט… ס׳איז דאך א מענטש. א מענטש… again, אויב מ׳מאכט זייער אסאך כוונה להיפך, קען מען אפשר להימנע מזה [להימנע מזה: זיך אויסמיידן דערפֿון]. און וואס האט ער געטון דער געצן דינער [געצן דינער: Gershom Scholem, דער באַרימטער פֿאָרשער פֿון קבלה]? ער האט נישט געטראכט וועגן דעם וויאזוי דער טאג איז געגאנגען ביינאכט. וואס זעסטו אז ער זעט אנדערש פון דעם?

שיעור וועגן תאוות: דער חילוק צווישן צוויי סאָרטן תאוות

צוריק צום הויפּט-טעמע: תאוות

מגיד שיעור:

איך וועל נישט אריינגיין. איך זאָג דיר, איך וועל זיך באַהאַלטן. ס׳איז נישט אַזאַ זאַך. איך קען נישט פּערסאָנעל פון יעדער מענטש, יעדער איינער דאַרף זיך זאָרגן פאַר זיינע מידות און מעשים טובים. אבער I think אַז anyone וואָס studies something, מענטשן וואָס study’ען ancient Egypt, זיי start’ן צו dream’ען פון די gods פון Egypt. אָקעי? דאָס איז די reality. ס׳איז אַ מענטש, אַ מענטש, again, אויב מען מאַכט זייער אַסאַך כּוונה להיפּך, קען מען אפשר למנוע מזה.

און דער רבונו של עולם, וואָס האָט ער געטון דער געצן דינער? נישט געטראַכט וועגן דעם ווי אַ טאָג אין די חלום ביינאַכט? וואָס איז ער אַזוי אַנדערש פון דעם? ער האַלט זיך דערוועטערט, אמת? ס׳איז אַ spiritual bonding. דאָס איז וואָס דרייווט זיין לעבן.

Of course. איך קען נישט זיין לעבן. וואָס, ער start’ט צו אָרגאַניזירן זיין לעבן. Of course. 100%. איך זאָג דיר, מענטשן, ער קען זיך נאָך אינפלוענסן, ער וועט נישט זיין אַזוי ווי יענער, ווייל יענער האָט נאָך געהאַט, דו קענסט נאָך זאַכן. No problem. ער וועט זיך נישט צומישן פון אַסאַך זאַכן. איך גלייב נישט אַז ס׳איז כּמעט נישט דאָ איינער וואָס קען, at least, again, אויב ס׳איז דאָ איינער וואָס האָט אַסאַך כּוונה להיפּך, אַזויווי רבי וואָס איז דער גייסטן, רבי ישראל גערער האָט געזאָגט אַז ער האָט געהערט אַז מכלל שבת זענען נישט מגושם, האָט ער געזאָגט, “נאָר אויב מ׳וויל זייער שטאַרק קען עס יאָ מגושם זיין.” פאַרשטייסט? אבער ווייניגער ווילן שטאַרק קעגן אַלעס דאָס, אבער די נאָרמאַלע סדר איז אַז מ׳ווערט נמשך אחריו. די נאָרמאַלע סדר איז אַז מכלל שבת מאַכט נישט אַ מענטש פאַר גראָב. וואָס?

תלמיד:

יאָ. יאָ. זאָג נישט, זאָג נישט, איך זאָג דיר אַז יאָ. איך האָב געליינט, exactly.

מגיד שיעור:

נו, but you’re saying it in a low way, you could say it in a high way. ווייל, נישט ווייל מען גלייבט אין עס, ווייל you start seeing the world from that perspective. אָקעי, רבותי.

דיסקוסיע וועגן פרומקייט און גלויבן

תלמיד:

זיי פאַרקערט, דו מיינסט אַז מ׳ווערט נישט פרום.

מגיד שיעור:

דער וואָס מאַכט די פרומקייט, דו כאַפּסט? די פרומע זענען די וואָס גלייבן נישט. איך ווער דער עכטער וואָס גלייבט יאָ. יאָ, יאָ, נכון. נכון. וואָס איז די ענין, ס׳איז דאָ צו טון וועגן דעם אַ דרשה. ס׳קומט צו אַן אַנדערע שיעור וועגן די פּרדיטי, וועלן מיר זען. ס׳איז נישט אַזוי סימפּל. ער האָט גע׳טענה׳ט, by the way, לאָמיר נישט רעדן און טאָר נישט חושד זיין דעם הייליגן רבי אלימלך מליזענסק. ווייל דו מיינסט טאַקע רבי אלימלך איז נישט געווען אַביסל מיט דיר? ער האָט זיך געדרייט מיט די… ער האָט זיך געוואַשן אין יענעם מרחץ, אמת. די חסידישע חניוקעס זענען נישט געגאַנגען דאָרט. ס׳איז דאָ, די חניוקעס זענען נישט געגאַנגען אין יענעם מרחץ, לאָמיר זיין קלאָר, אמת? ניין, דער גוי האָט געהאַט טענות. דער גוי האָט געהאַט טענות. בקיצור, אַה…

תלמיד:

דיי גוט, איך האָב נישט קיין טענות.

מגיד שיעור:

ניין, ער רעדט פון אַ משנה. איך ווייס, איך זאָג נאָר אַז ס׳איז נישט אַזוי סימפּל ווי דו מאַכסט עס. די היתר, די היתר וואָס דו שטייט נישט נאָר די היתר, ס׳שטייט אין רש״י, וכדומה. אין רש״י שטייט אַז מ׳קען ליינען… איך וויל נישט מאַכן שמועות, ס׳איז נישט מיין שמועס היינט. אָקעי, ס׳איז אַ דיסטרעקשן דאָס. רבותי, ולא יסורו אחרי לבבכם. מ׳טאָר נישט ווערן דיסטרעקטעד. מ׳טאָר נישט ווערן דיסטרעקטעד. איך וויל נאָר זאָגן, איך גיי צוריק צו מיין שיעור. רבותי, רבותי, איך האָב אַ שיעור צו זאָגן וועגן תאוות, העלאָו, נישט וועגן עבודה זרה. איך ווייס אַז “השני מינין” איז די המשך, אבער… ס׳איז דאָ נישט.

פאַרוואָס רוב מוסר-דרשות זענען נישט ווירקזאַם

מגיד שיעור:

רבותי, אני אומר ככה, איך זאָג אַז ווען מ׳לערנט וועגן אַ זאַך און מ׳פאַרשטייט פּונקטליך וואָס די דרישה איז, איך זאָג אַזוי, רוב מוסר דרשות זענען נישט יוספול ווייל זיי זענען נישט דיטעילד אינאַף. דעטס וואַי. דאָס איז די ריזען פאַרוואָס זיי זענען נישט יוספול. און דערפאַר, מ׳הערט אַ שיינע שמועס ביי סעודה שלישית, און מ׳זאָגט ווי שיין, ווי וויכטיג ס׳איז נישט צו זיין אַ בעל תאוה, אבער איך ווייס נישט וואָס דאָס מיינט. צום סוף פרעס איך די זעלבע עקזעקט קוקיס ביי מלוה מלכה, פּונקטליך אַזוי ווי פריער. אַזוי איז מיין מנהג, אשר צו די אַנדערע מנהג.

תלמיד:

יאָ, יאָ, יאָ, ווייל דו געדענקסט, יאָ, דו האָסט אַ דיין קאָזין ר׳ יואל, אַן אַנדערע ר׳ יואל.

דער פּאָזיטיווער ביישפּיל: ר׳ יואל און ברכות הנהנין

מגיד שיעור:

בקיצור, ס׳איז דאָ נאָך אַ ר׳ יואל וואָס ער פירט זיך צו זאָגן ברכות הנהנין, איך זאָג דיר אַז ס׳העלפט. אַסאַך מער ווי אַנדערע דרשות. ווייל ער זאָגט פּונקטליך, ס׳האַלט נישט אויף אייביג, מ׳טוישט זיך נישט פון איין דרשה, אבער אויב ער זאָגט פּונקטליך וואָס דו זאָלסט טון און וואָס דו זאָלסט נישט טון, קען דיר איינפאַלן מאָרגן, “אָקעי, לאָמיך עס טון.” ער מאַכט עס אויך סאַונדן גרינג, וואָס איז זייער וויכטיג. ווייל שווער, ווי דו זאָגסט אויך אַז ס׳איז שווער, שווער איז ווען דו ווייסט וואָס מ׳רעדט. דאָס איז די עיקר קושי. שווער איז נישט ווען דו האָסט אַ גופה אַדוקה שלימה. דאָס איז אַ קליינע פּראָבלעם, מען דאַרף וויסן וויאַזוי אַנצוקומען דאָרט. די עיקר קושי פון די אַלע מוסר דרשות איז ווייל מען ווייסט נישט וואָס מען וויל.

איך ווייס, בעיקר ווייס איך אַז איך בין שלעכט, אַז איך דאַרף זיך לערנען, און איך דאַרף נישט זיין שלעכט, און איך דאַרף זיך שעמען, און אַזוי ווייטער. אבער וואָס למעשה, וואָס פּונקטליך צו טון, ווייסטו? קענסטו מיר נישט זאָגן. סאָו, ס׳איז טאַקע שווער, ווייל ס׳פעלט נאָך אַסאַך סטעפּס. איך זאָג נישט אַז דער כּלל איז נישט ריכטיג, אבער ס׳איז דאָ אַזאַ כּלל, אבער ס׳פעלט זייער אַסאַך סטעפּס פון מחשבה נאָך. מען האַלט נאָך נישט ביי דעם פּראָבלעם.

קריטיק אויף בעלי-מוסר: דאָס פּראָבלעם איז אין קאָפּ, נישט נאָר אין האַרץ

איך זאָג אַסאַך מאָל, איך קען נישט הערן מיין דרשה. די אַלע בעלי מוסר וואָס זאָגן אונז האָבן גענוג אמונה בדעת, אונז דאַרפן האָבן למעשה, איך וויל זיי פרעגן אַפּאַר שאלות וועגן זייער אמונה בדעת, זען צו זיי האָבן טאַקע אמונה אין קאָפּ און נאָר ס׳פעלט זיי האַרץ, אָקעי? קענסטו פאַרענטפערן אַפּאַר שאלות? כאַפּסטו זיך צו זאָגן? אַה, דו האָסט נישט קיין ספק בכלל, דו האָסט נישט קיין פּראָבלעם מיט “ושבותי על לבבך”? דו האָסט דאָך אַסאַך פערד, דו ווייסט דאָך שוין, וואָס דאַרף איך דיר זאָגן? נאָכדעם וואָס דו וועסט וויסן אַלעס, וועלן מיר זען צו דו האָסט נאָך אַ פּראָבלעם מיט “ושבותי על לבבך”.

איך מיין אַז ס׳איז כּמעט נישטאָ אַזאַ פּראָבלעם, איך בין מקשר דעם פּראָבלעם, איך בין מתרץ דעם פּראָבלעם, איך בין מתרץ די קושיא, איך בין מתרץ די קושיא, איך בין מתרץ די קושיא. אויב ער איז נישט עומד אין דעם, ער פאַלט צוריק, נאָ פּראָבלעם, אויף דעם דאַרף מען זיך מחזק זיין. נאָ פּראָבלעם, דעמאָלט דאַרף מען זאָגן, דו דאַרפסט זיך מחזק זיין יעדן טאָג. אויף דעם איז דאָ אויך עצות. אבער אונז האַלטן נישט ביי אונז, אונז האַלטן נישט דאָרט. סתם נוגע זיין אין די פּראָבלעם, די גאַנצע שבת איז נישט מעלה און נישט מוריד גאַרנישט.

סאָו, ממילא זאָג איך עפּעס אַנדערש. ממילא זאָג איך אַזוי, און איך פאַרשטיין וואָס מיין טענה איז. סאָו, וואו האָב איך געהאַלטן? סאָו, איך וויל זאָגן אַזוי, סאָו, דעט דאָזנט העלפּ. סאָו, איך גיי דאָך זאָגן אַ שיעור פון די הייליגע רמב״ם, אָדער פון די רמב״ם׳ס רבי׳ס, די זעלבע זאַך, און פּרובירן צו מסביר זיין אַ נקודה. וואָס, ס׳איז שוין 10:13, ביז איך וועל ענדליך פאַרטיג ווערן צו זאָגן אַ שיעור. סאָו, איך וויל מסביר זיין אַ שטיקל נקודה.

דער חילוק צווישן צוויי סאָרטן תאוות

רעקאַפּ: חוש המישוש חרפה לנו

אונז ווילן דערציילן אַזוי, אונז ווילן רעדן וועגן תאוות. אונז האָבן געזאָגט, אונז ווילן מאַכן אַ חילוק, אַז אַלעס וואָס אונז טוען איז דאָך צוויי דינים, באמת צוויי חלוקים, צוויי סאָרט זאַכן וואָס מען רעדט אַלעמאָל וועגן די זעלבע זאַך און ס׳איז צומישט. אויב מ׳מאַכט צוויי דינים, מ׳מאַכט אַ חילוק, קען מען וויסן פּונקטליך פון וואָס מ׳רעדט.

סאָו איך וויל מאַכן אַ חילוק, ס׳גייט אַזוי. יעצט שיק מיר די דייט, קודם כּל, איך טענה׳ן נישט מיט דיר. דו ווייסט דעם דייט, איך וועל דיר נישט לייגן אַ קאָפּ. אָקעי. סאָו איך וויל טענה׳ן אַזוי, כּח, ווייל איך וויל זען צו ס׳איז אַ תאוה. אפשר דאַרף דער שיעור מיר וויסן. מיין דייט איז זיכער אַ תאוה.

סאָו, אַה, יאָ, אָקעי. לאָמיר זען. מיר האָבן מסביר געווען לעצטע וואָך זייער אַ וויכטיגע יסוד, און ס׳איז געווען די לעצטע וואָך די שיעור געווען צו מסביר זיין די לשון וואָס דער רמב״ם [Rambam: Maimonides] ברענגט פיר מאָל אין מורה נבוכים [Moreh Nevuchim: Guide for the Perplexed], “חוש המישוש חרפה לנו” [chush ha-mishush cherpah lanu: the sense of touch is a disgrace to us], אַז די סענס אַף טאַטש, דאָס איז די בעיה. און מיר האָבן מסביר געווען וואָס דאָס מיינט, אַז ווען מ׳רעדט פון תאוות, רעדט מען זייער זייער ספּעציפיש פון תאוות פון די סענס אַף טאַטש.

מ׳קען זאָגן פון תענוגי הגוף [ta’anugei ha-guf: bodily pleasures] אַפּאָוסט צו תענוגי הנפש [ta’anugei ha-nefesh: spiritual pleasures], ס׳איז נישט גענוג צו זאָגן דאָס, מ׳דאַרף נאָך זאָגן פון וועלכע תענוגי הגוף, נישט תענוגים פון אַלע אַנדערע דריי חושים אָדער פיר חושים, עט ליעסט דריי חושים, ס׳הייסט ראיה [re’iyah: sight], שמיעה [shemi’ah: hearing], ריח [rei’ach: smell], אין דעם איז מען נישט קיין בעל תאוה. מיר האָבן גערעדט וועגן דעם לעצטע וואָך.

נאָר די תאוה רעדט זיך פון תאוות אויך נישט פון טעם [ta’am: taste], ווייל טעיסט איז נישט קיין תאוה. האָסטו געוואוסט? נאָר די טאַטש פון טעיסט איז אַ תאוה. אַ טעיסט איז עכט אַ קיינד אַף טאַטש, ס׳איז אַביסל מער קאָמפּליקעטעד, אבער די טעם, די טעיסט פון עסן איז אַ דזשאַדזשמענט און נישט קיין תאוה. ס׳איז דעת [da’at: knowledge/judgment]. אבער די תאוה איז אין די טאַטש שבו. סאָו דאָס איז וואָס מ׳מיינט חוש המישוש חרפה. דאָ האַלטן מיר, שטימט?

די צוויי ענינים וואָס תאוה באַטרעפט: עסן און פּריה ורביה

קומט אויס אַז ווען מ׳רעדט פון תאוות און די מידה פון נישט האָבן תאוות, רעדט מען נאָר זייער ספּעציפיקלי פון צוויי ענינים וואָס מענטשן טוען. איינע פון זיי, ביי די וועי, לאָמיר געדענקען, פאַרוואָס טוען מענטשן די צוויי זאַכן? עסן עסט מען אויף צו לעבן אַליינס, יאָ? און פּריה ורביה [periyah u-reviyah: procreation] טוט מען אַז מענטשהייט זאָל לעבן, אמת? דאָס זענען די צוויי זאַכן וואָס זענען מחיה דעם מענטש. ס׳איז בכלל נישט קיין קליינע זאַך, ס׳איז זייער וויכטיגע זאַכן, אמת? ס׳איז נישט סעלפיש. פּערסאָנעל און בכלליות, משפּחה, רעדער. ס׳איז טבע [teva: nature]. פאַרוואָס האָט די טבע געמאַכט, פאַרוואָס האָט דער אייבערשטער געמאַכט אכילה [achilah: eating]? ווייל מענטשן זאָלן לעבן. פאַרוואָס האָט דער אייבערשטער געמאַכט ווייל מענטשן זאָלן נישט אויסגיין ווען דער ערשטער מענטש שטאַרבט, יאָ? וואָס האָט ער געמאַכט? שטימט.

תלמיד:

עס דערמאָנט פון חתונה שטאַרבן, פאַרדעם איז עס אַ חתונה די מסביר יום המיתה [yom ha-mitah: day of death], מ׳דאַרף גיין מיט אַ קיטל [kittel: white burial shroud worn at weddings].

מגיד שיעור:

פאַרוואָס האָט מען חתונה? ווייל מ׳גייט שטאַרבן. ווייל אונז גייען מיר שטאַרבן, האָבן מיר געדאַרפט חתונה האָבן. שטימט. זייער סעד. דו זאָגסט אַזוי, איז נישט געפערליך צו האָבן קינדער? פאַרוואָס וויינט מען ביי די ברית מילה טאַנץ? זייער סעד צו האָבן אַ חתונה, פאַרשטייסט? אודאי נישט נאָר, מ׳דאַרף אויך חתונה גיין, טאַקע אַ חשש. וואָס?

תלמיד:

זייער גוט! דאָס איז די שמחה, אַז אפילו איך וועל שטאַרבן, שטאַרב איך מער נישט, ווייל דער כּלל לעבט ווייטער.

תאוה איז נישט די מטרה, נאָר דער תענוג שבו

מגיד שיעור:

סאָו, על כּל פּנים, דאָס זענען די צוויי זאַכן וואָס מ׳רעדט, אבער די נושא פון תאוה איז נישט דאָס, דאָס איז שוין די מטרה, דאָס איז שוין אַ גוטע זאַך. אונז רעדן פון תאוה, די פּלעזשור שבו, רייט? די הנאה וואָס איז פּלעזשור. תאוה איז אַ תענוג, אָדער מ׳קען זאָגן אַז מ׳דאַרף טון די צוויי זאַכן מיט תענוגים, און אין די זאַכן איז דאָ אַ תאוה.

דער חילוק: צוויי סאָרטן תאוות

יעצט וויל איך זאָגן אַן אינטערעסאַנטע זאַך, איך מאַך אַ חילוק. איך האָב עס געשריבן דאָ אויף מיין… איך האָב געשריבן דאָ אויף מיין שפּראַך, איך וועל עס זאָגן און איך וועל אַריינקוקן. אין די ערשטע שטיקל, די ערשטע שטיקל וואָס איז דאָ אַ העדער, דאָרט שטייט אַזוי:

ס׳זענען דאָ צוויי, וואו איז מיין פּעיפּער? יאָ, די לשון קודש׳דיגע פּעיפּער. ס׳זענען דאָ צוויי סאָרטן תאוות, זייער וויכטיג צו כאַפּן, צוויי אַנדערע סאָרטן תאוות, אָדער צוויי אַנדערע סאָרטן תענוגים, וואָס די תאוה איז די משיכה נאָך די תענוג, יאָ? צוויי אַנדערע סאָרטן תאוות. און די ביידע זאַכן זענען צוויי אַנדערע סאָרטן תאוות, און מ׳דאַרף רעדן פון ביידע עקסטער. איך האָב געוואָלט זאָגן אַז נאָר איינע פון זיי איז עכט די מידה פון פּרישות, איך מיין אַז ס׳איז נישט מדויק, אבער לאָמיר זען. ס׳איז דאָ צוויי סאָרטן תאוות.

סאָרט 1: נאַטירליכע תאוה

איין סאָרט תאוה איז נאַטורליך. נאַטורליך מיין איך צו זאָגן, וויאַזוי קען מען זען אַז ס׳איז נאַטורליך? ווייל אַלע מענטשן האָבן עס. אַ מענטש באשר הוא מענטש האָט אַזאַ תאוה. סאָו, למשל, אַז יעדער מענטש האָט ליב צו עסן. וואָס מיינט ער האָט ליב צו עסן? אַז ווען ער איז דאָרשטיג טרינקט ער, און ווען ער איז הונגעריג עסט ער. דאָס איז בעיסיקלי וואָס ער מיינט.

אין אַנדערע ווערטער, ווען ס׳פעלט אים אין זיין גוף עפּעס עסן, די סאָרט זאַכן וואָס אַריסטו [Aristotle] רופט עס “דברים יבשים” [devarim yeveshim: dry things], די טרוקענע זאַכן, “דבר גש” [davar gash: solid thing], רופט זיך די משיכה נאָכדעם, דעמאָלטס עסט ער. ווען ס׳פעלט אים נאַסע זאַכן, נאַסע זאַך, דעמאָלטס טרינקט ער. דאָס איז בעסיקלי יעדער מענטש אין די וועלט, ס׳איז נישטאָ קיין מענטש וואָס האָט נישט די תאוה, די נאַטורליכע תאוה.

אמת, דו קענסט עס רופן אויף די אַפּעטיט, דו קענסט עס כּמעט רופן נישט קיין מענטשליכע זאַך, נאָר אַזוי ווי אַ גיפנוס, אַ גאַנצן גיפנוס, אַזוי ווי מיר האָבן גערעדט, וואָס האָט צו טון מיט די חלק הזן [chelek ha-zan: the nutritive faculty]. אבער ס׳איז דאָ אין דעם אַ געוויסע אהבה, ער האָט עס ליב, ס׳איז אַ געשמאַק, יאָ, אמת. ס׳איז אַ געוויסע… אויף דעם מאַכט מען אַ ברכה, ברכות הנהנין [birchot ha-nehenin: blessings on enjoyment]. אמת, ברכות הנהנין מאַכט מען אויף