סיכום השיעור 📋
סיכום פון דעם שיעור — רמב״ם הלכות קידוש החודש פרק ה׳, הלכות ד׳-ה׳ (און ווייטער)
כללי איבערבליק
דער שיעור באהאנדלט דעם צווייטן חלק פון פרק ה׳ אין הלכות קידוש החודש, אנהייבנדיג פון הלכה ד׳. דער הויפט נושא איז יום טוב שני של גלויות — זיין יסוד בזמן הזה, וויאזוי מען באשטימט וועלכע מקומות מאכן איין טאג אדער צוויי טעג, און דער יסוד פון חשבון הלוח בזמן הזה.
דער פרק האט צוויי העלפטן. די ערשטע העלפט (הלכות א׳-ג׳) האט באהאנדלט די צוויי הלכה למשה מסיני׳ס: (א) ווען עס איז דא א סנהדרין/בית דין הגדול — מקדשין על פי הראיה; (ב) ווען עס איז נישטא קיין סנהדרין — קובעין לפי חשבון דורך בית דין שבארץ ישראל. די צווייטע העלפט (פון הלכה ד׳ און ווייטער) באהאנדלט די פראקטישע נפקא מינה פון ביידע סטעיטוסן — ספעציפיש, וואס טוען אידן אין ווייטע מקומות. אין בעת דער ראיה-צייט, ווער עס האט באקומען שלוחי תשרי האט געמאכט איין טאג, אלע אנדערע צוויי טעג. אין בעת דער חשבון-צייט, איז דער דין אנדערש — און דאס איז דער נושא פון דער צווייטער העלפט.
—
הלכה ד׳ — דער יסוד פון יום טוב שני של גלויות בזמן הזה
דברי הרמב״ם:
בזמן הזה, וואס עס איז נישטא קיין סנהדרין, און אלע — סיי בני ארץ ישראל סיי בני חוצה לארץ — סומכין על חשבון אחד, וואלט מן הדין געווען אז שיהיו בכל המקומות עושין יום טוב אחד, אפילו המקומות הרחוקים שבחוצה לארץ כמו בני ארץ ישראל, שהכל על חשבון אחד סומכין וקובעין. אבער ותקנת חכמים היא שיזהרו במנהג אבותיהם שבידיהם.
פשט:
בזמן הזה, וואו אלע גייען לויט חשבון (נישט לויט ראיה), איז דער גרונט פאר צוויי טעג יום טוב (ספק וועלכער טאג איז ראש חודש) טעכניש נישט מער פאראן. פונדעסטוועגן, חכמים האבן מתקן געווען אז מען זאל אנהאלטן דעם מנהג אבותיהם.
חידושים און הסברות:
1) דער סטאטוס פון יום טוב שני — תקנת חכמים, נישט ספק:
דער רמב״ם׳ס שיטה איז אז בזמן הזה איז יום טוב שני נישט מער א ענין פון ספק — ווייל אלע ווייסן לויט חשבון וועלכער טאג עס איז. עס איז אלא מנהג בלבד — א תקנת חכמים אז מען זאל אנהאלטן דעם מנהג אבותיהם. דער רמב״ם׳ס לשון אין הלכות יום טוב איז “עושין בגולה בזמן הזה מדברי סופרים שתקנו דבר זה” — ער לייגט עס אריין אין א פארמעלע תקנה, נישט בלויז א לויזער מנהג. דאס הייסט: די אלטע מנהג (וואס איז געווען באזירט אויף א ריאלן ספק) ווערט יעצט אנגעהאלטן דורך א תקנת חכמים.
2) מחלוקת רמב״ם און רמב״ן:
דער רמב״ן חולק׳ט און האלט אז יום טוב שני איז אויך בזמן הזה א ספק — נישט בלויז א מנהג/תקנה. דער רמב״ם האלט עס איז קלאר נישט קיין ספק מער, נאר א תקנה צו האלטן דעם מנהג. דער חילוק איז פרינציפיעל: לויט דעם רמב״ם ווייסט מען אז דער צווייטער טאג איז נישט יום טוב מן הדין — מען “שפילט” יום טוב כביכול; לויט דעם רמב״ן איז עס א ריכטיגער ספק.
3) ראש השנה — אפילו אין ירושלים:
דער רמב״ם ברענגט אז ראש השנה איז אנדערש פון אלע אנדערע ימים טובים — אפילו אין ירושלים עצמה, שהוא מקום בית דין, האט מען בזמן הראיה געמאכט צוויי טעג ראש השנה. דער טעם: שלוחים האבן נישט געקענט ארויסגיין אויף יום טוב גופא, און אפילו אין ירושלים האט מען נישט אלעמאל געוואוסט אויף וועלכן טאג עס פאלט, ווייל אויב עדים זענען נישט געקומען ביז מנחה, האט מען שוין ביידע טעג געמאכט קודש. רבן יוחנן בן זכאי האט מתקן געווען אז מען נעמט אן עדים דעם גאנצן טאג, אבער פון מנחה ולמעלה האט מען שוין נישט געטון מלאכה.
[Digression: וואס האט מען געטון פריער אין טאג — האט מען געדאוונט, שופר געבלאזן? אפשר האט מען געווארט ביז די עדים קומען. אפשר דערפאר האט מען געמאכט אזויפיל פיוטים — כדי מען זאל האבן וואס צו טון ביז מען ווערט מודיע וואס דער סטאטוס איז.]
4) בזמן הזה — ראש השנה אין ארץ ישראל:
אויב אין ארץ ישראל האט מען אפילו בזמן הראיה געמאכט צוויי טעג ראש השנה, איז בזמן הזה דער דין פון צוויי טעג ראש השנה אויך באזירט אויף מנהג אבותינו בידינו — די זעלבע תקנת חכמים ווי ביי אלע אנדערע ימים טובים אין חוצה לארץ.
5) “מנהג אבותיהם שבידיהם” — קשיא אויף בני ארץ ישראל:
עס ווערט אויפגעברענגט א קשיא: דער רמב״ם זאגט “שיזהרו במנהג אבותיהם שבידיהם” — אבער בני ארץ ישראל האבן דאך קיין מנהג פון צוויי טעג נישט! זייער מנהג איז געווען איין טאג. דער תירוץ: “בידיהם” מיינט אז יעדער מקום האלט זיין מנהג — בני ארץ ישראל האלטן זייער מנהג פון איין טאג, און בני חוצה לארץ האלטן זייער מנהג פון צוויי טעג. “מנהג אבותיהם” מיינט נישט סתם אנהאלטן א מנהג אבות אין א פערזענליכן זין, נאר עס איז מער ווי א „מנהג המקום” — די מסורה פון דעם ארט. אבער מ׳קען עס נישט ממש רופן „מנהג המקום” ווייל מנהג המקום מיינט געווענליך אז ס׳איז דא א המשכה, א קאנטינואיטעט. דא רעדט מען אז ס׳איז אנגעקומען א נייע קהלה. עס איז מער „מנהג אבותיהם” — כאילו די אבות פון דער שטאט.
—
הלכה ה׳ — וויאזוי באשטימט מען וועלכע מקומות מאכן איין טאג אדער צוויי
דברי הרמב״ם:
“אין עשיית יום אחד תלויה בקרבת מקום. כיצד? אם היה מקום בינו ובין ירושלים מהלך חמשה ימים או פחות… אין אנו אומרים שאנשי מקום זה עושים יום טוב יום אחד, שמא יאמרו לנו שהיו השלוחים יוצאים למקום זה.” מען דארף וויסן וואס דער מנהג אבותיהם איז באמת געווען — צי שלוחים זענען טאקע אנגעקומען. “כל מקום שיש בינו ובין ירושלים מהלך יותר מעשרה ימים גמורים” — אויב א מקום איז מער ווי צען טעג פון ירושלים, איז זיכער אז שלוחי תשרי האבן נישט אנגעקומען, און דער מנהג אבותיהם איז מוכרח געווען צוויי טעג.
פשט:
מען קען נישט פשוט רעכענען ווי ווייט א מקום איז פון ירושלים און דערפון באשליסן. מען דארף וויסן די היסטארישע מציאות — צי שלוחים האבן טאקע דערגרייכט יענעם מקום.
חידושים און הסברות:
1) גרויסער חידוש — נישט תלוי אין מרחק:
דער רמב״ם זאגט א גרויסע חידוש: אפילו אויב א מקום איז גענוג נאענט אז שלוחים וואלטן טעאָרעטיש געקענט אנקומען, מאכט דאס נישט אויס. עס קען זיין אז אין יענעם מקום האבן נישט געוואוינט קיין אידן, אדער עס איז געווען א גוי׳אישע מדינה אין צווישן וואס האט נישט געלאזט דורכגיין. דעריבער מוז מען וויסן די פאקטישע היסטאריע פון יעדן מקום.
2) דער ביישפיל פון מצרים:
מצרים איז בלויז אכט טעג (דרך אשקלון) פון ירושלים — שלוחי תשרי וואלטן געקענט אנקומען. פונדעסטוועגן, אויב מען וואלט נאר געגאנגען לויט מרחק, וואלט מצרים געדארפט מאכן איין טאג. אבער אין דער פראקטיק מאכט מען אין מצרים צוויי טעג — ווייל דער מנהג ווייזט אז בפועל זענען שלוחים נישט אנגעקומען קיין מצרים, צי ווייל ס׳איז שווער געווען צו קומען אהין, צי פאר אן אנדערע סיבה. דער מנהג איז דער ראיה. דאס זעלבע מיט ארץ סוריא און ארץ בבל.
3) דער כלל — מער ווי צען טעג:
אויב א מקום איז מער ווי צען טעג פון ירושלים, איז זיכער אז שלוחי תשרי האבן נישט אנגעקומען, און דער מנהג אבותיהם איז מוכרח געווען צוויי טעג. אבער אויב עס איז ווייניגער ווי צען טעג, דארף מען נאכקוקן צי שלוחים האבן באמת אנגעקומען.
4) ביישפילן פון מקומות וואו שלוחים זענען אנגעקומען:
דער רמב״ם ציילט אויף מקומות וואו מיר ווייסן אז שלוחים זענען אנגעקומען: לוד, טבריה (און אנדערע). פון די אלע שטעט וואס ווערן דערמאנט, זענען היינט נאר לוד און טבריה באקאנטע שטעט — אנדערע ווי “יבנה” א.א.וו. זענען היסטארישע ערטער.
—
הלכה (המשך) — נייע ישובים און מקומות אן א באקאנטע מסורה
דברי הרמב״ם:
“וכן מקום שבין ירושלים ובין מקום שמגיע לו השליח, שהיה ירושלים עשרה או פחות מעשרה, וסוריא חוץ לארץ ואין להם מנהג, או שהיא ישוב שנתחדש במדבר ארץ ישראל, כגון באר שבע, או מקום ששכנו בו ישראל עתה, הרי אלו עושין שני ימים כמנהג רוב העולם.”
פשט:
אין א פלאץ וואו מ׳האט נישט קיין באקאנטע מסורה וואס דער מנהג איז געווען — סיי א נייער ישוב אין ארץ ישראל, סיי א פלאץ אין חוץ לארץ אן א מנהג — דארף מען מאכן צוויי טעג יום טוב ווי דער מנהג פון רוב העולם.
חידושים און הסברות:
1) דער רמב״ם׳ס גרויסע חומרא בנוגע נייע פלעצער:
דער רמב״ם זאגט א ריזיגע חומרא — אז אפילו אין ארץ ישראל, אויב מ׳מאכט א נייע שטאט (ווי באר שבע), און מ׳האט נישט קיין מסורה אז דארט האט מען פריער געמאכט איין טאג, דארף מען מאכן צוויי טעג ווי רוב העולם. דאס גילט אפילו אויב דער פלאץ איז ווייניגער ווי צען טעג פון ירושלים. אפילו אין בני ברק, אויב מ׳וואלט געמאכט א נייע שטאט אן א מסורה, וואלט מען לויט׳ן רמב״ם געדארפט מאכן צוויי טעג.
2) דיוק אין „שנתחדש”:
„ישוב שנתחדש” מיינט א פלאץ וואס מ׳ווייסט זיכער אז ס׳איז אמאל נישט געווען א ישוב — דאס איז נישט א ספק צי ס׳איז אן אלטער ישוב צי א נייער, נאר א ודאי נייער ישוב. דער רמב״ם זאגט קלאר אז אפילו אין ארץ ישראל, אזא נייער ישוב דארף מאכן צוויי טעג — מ׳קען נישט זאגן אז ארץ ישראל גייט אויטאמאטיש לויט רוב ארץ ישראל.
3) סוריה — דין חוץ לארץ:
סוריה (דמשק, אשקלון וכדומה) האט א דין חוץ לארץ, נישט ארץ ישראל, אפילו ס׳איז איינגענומען געווארן ביי כיבוש שני. אשקלון האט נישט קיין דין ארץ ישראל. אידן האבן זיך באזעצט דארט, אבער עס בלייבט חוץ לארץ.
4) וואס איז דער יסוד פון „כמנהג רוב העולם”?
עס ווערט געפרעגט: וואס איז דער הלכה׳שער מעקאניזם? מ׳קען נישט זאגן „רוב” אין דעם קלאסישן זין, ווייל „כל קבוע כמחצה על מחצה” — יעדע שטאט איז קבוע אין איר ארט. עס ווערט פארגעלייגט אז אפשר איז עס מספק — א ספק דרבנן. אבער דאן ווערט געפרעגט: ביי ספק דרבנן גייט מען לקולא, פארוואס זאל מען מחמיר זיין? אפשר איז דער יסוד „לא תתגודדו” — מ׳וויל אז מער אידן זאלן האבן דעם זעלבן מנהג ווי רוב העולם, כדי נישט צו מאכן אגודות אגודות. דער יסוד בלייבט אומקלאר.
5) דער ראב״ד איז מחולק:
דער ראב״ד חולק׳ט אויף דעם רמב״ם אין דעם ענין, כאטש ס׳ווערט נישט אויסגעפירט בפרטות וואס זיין שיטה איז.
6) מחלוקת רמב״ם און ריטב״א בנוגע חוץ לארץ:
דער ריטב״א (און אנדערע) האלטן אז אלע פלעצער אין חוץ לארץ דארפן מאכן צוויי טעג, אפילו אויב מ׳ווייסט אז שלוחים זענען אנגעקומען דארט. זיין סברא איז אז חוץ לארץ שלוחים זענען בכלל נישט געמאכט געווארן צו עסן דארט — „שלוחי חוץ לארץ לא היו עשויין ליאכל” — דעריבער איז דער מנהג פון צוויי טעג א כללי׳שער תקנה פאר גאנץ חוץ לארץ. דער רמב״ם האלט אז אין חוץ לארץ, אויב ס׳איז „ידוע המנהג” אז מ׳האט געמאכט איין טאג (ווייל שלוחים זענען פאקטיש אנגעקומען), מאכט מען איין טאג. נאר אויב מ׳ווייסט נישט דעם מנהג, מאכט מען צוויי טעג.
דער ריטב״א לערנט אריין אז דער רמב״ם׳ס דין פון „כמנהג רוב העולם” גילט נאר אין חוץ לארץ (ווייל רוב חוץ לארץ מאכט צוויי טעג), אבער אין ארץ ישראל גייט מען לויט רוב ארץ ישראל. דער ריטב״א לערנט אריין אז דער רמב״ם זאגט יענע הלכה נאר אויף חוץ לארץ — אבער דער רמב״ם׳ס ווערטער „ישוב שנתחדש במדבר ארץ ישראל” ווייזט קלאר אז ער רעדט אויך אויף ארץ ישראל.
—
הלכה (המשך) — „זה שאנו מחשבין בזמן הזה” — דער יסוד פון חשבון הלוח
דברי הרמב״ם:
„זה שאנו מחשבין היום כל אחד ואחד בעירו, ואומרים שראש חדש יום פלוני ויום טוב ביום פלוני, לא בחשבון שלנו אנו קובעין ולא עליו אנו סומכין… ואין אנו סומכין אלא על חשבון בני ארץ ישראל וקביעתם… וכביעת בני ארץ ישראל אותו הוא שיהיה ראש חדש ויום טוב, לא מן החשבון שאנו מחשבין.”
פשט:
אונזער חשבון איז נישט וואס מאכט דעם ראש חודש אדער יום טוב. מיר רעכענען נאר כדי צו וויסן וואס בני ארץ ישראל קובע זענען. דער חשבון איז „לגלות הדבר בלבד” — נאר צו אנטפלעקן וואס בני ארץ ישראל טוען. די קביעות קומט פון זיי, נישט פון אונזער חשבון.
חידושים און הסברות:
1) דער רמב״ם׳ס שיטה ווי אין ספר המצוות:
דער רמב״ם חזר׳ט דא איבער זיין יסוד פון ספר המצוות — אז קידוש החודש קען נאר געמאכט ווערן דורך בני ארץ ישראל. חוץ לארץ קען מען נישט מקדש זיין חדשים, „שאין מעברין שנה ומקדשין חדשים בחוצה לארץ, שאינו כלום.” אונזער חשבון איז בלויז א שפיגל פון זייער קביעות.
2) די הבטחה „שלא תכלה זו האומה כלל”:
דער רמב״ם ברענגט אז ס׳איז דא א הבטחה אין תורה אז עס וועט אייביג זיין אידן אין ארץ ישראל. עס ווערט געפרעגט: פון וואו נעמט דער רמב״ם אז „שלא תכלה זו האומה” מיינט ספעציפיש אין ארץ ישראל? דער רמב״ם׳ס לאגיק איז: אן קידוש החודש קען נישט זיין קיין תורה (קיין שבתות, קיין ימים טובים), און קידוש החודש קען נאר זיין דורך אידן אין ארץ ישראל — דעריבער מוז אייביג זיין אידן אין ארץ ישראל. „האומה” מיינט דא: די מענטשן וואס האבן די כח פון קידוש החודש.
3) דער סירקולערער ריזאנינג:
עס ווערט אויפגעוויזן א לאגישע צירקולאריטעט אין דעם רמב״ם: ער זאגט (א) קידוש החודש קען נאר זיין אין ארץ ישראל, (ב) דעריבער מוז אייביג זיין אידן אין ארץ ישראל, (ג) ווייל אן קידוש החודש קען נישט זיין קיין תורה. אבער דער דין אז „אין קובעין אלא בארץ ישראל” איז אליין דער יסוד פון דעם גאנצן בנין — עס איז circular reasoning. דער רמב״ם נעמט אן אז דער דין איז א יסוד, און בויט דערויף דעם בנין פון דער הבטחה.
4) דער רמב״ן׳ס חולק׳עניש:
דער רמב״ן זאגט אז מ׳דארף נישט די הבטחה אז אידן וועלן אייביג זיין אין ארץ ישראל, ווייל קידוש החודש איז נישט תלוי אין ארץ ישראל. דער רמב״ן האלט אז ס׳איז געווען א תקופה ווען אידן האבן געפעלט אין ארץ ישראל. לויט דער רמב״ן, הלל הזקן האט שוין מקדש געווען פאראויס פאר אלע דורות, און דער עיקר איז אז אידן זאלן מסכים זיין — נישט אז זיי מוזן פיזיש זיין אין ארץ ישראל. דאס איז א פונדאמענטאלע מחלוקת צווישן רמב״ם און רמב״ן.
5) קיום התורה און ארץ ישראל:
לויט׳ן רמב״ם, דער קיום פון אידן אין ארץ ישראל איז פארבונדן מיט דער הבטחה פון „לא תשכח מפי זרעו” — אז תורה וועט אייביג האבן א קיום. נאר אידן אין ארץ ישראל האבן דעם רעכט צו קובע זיין חדשים, און אן חדשים איז נישטא קיין תורה.
תמלול מלא 📝
יום טוב שני של גלויות בזמן הזה — הלכות קידוש החודש פרק ה׳
הקדמה — איבערבליק אויף די צווייטע העלפט פון פרק ה׳
Speaker 1: יא, און מיר רעקארדן יעצט אביסל די צווייטע האלב פון פרק ה׳. מ׳האט פארגעסן צו רעקארדן די אנהייב, אבער קיצור, זיי האלטן אין הלכה ד׳. דא הייבט זיך אן די נושא פון… סאו בעצם, די רעשט פון די פרק איז נאר הלכות יום טוב שני של גלויות.
דער צוזאמענהאנג צווישן די צוויי העלפטן פון דעם פרק
Speaker 1: ראה, וויאזוי יעצט האבן מיר געלערנט, זייער אינטערעסאנט וויאזוי ס׳קאנעקט זיך די צוויי האלב פון די פרק. וויאזוי יעצט האבן מיר געלערנט נאר דאס, אז ס׳איז דא אן ענין פון צוויי סארט זמנים. ס׳איז דא צוויי הלכה למשה מסיני׳ס. איינס אז ווען זאכן זענען בסדר איז משה ואהרן, און דאס איז די סנהדרין די וואס זענען קובע, און איינס איז מקדשין על פי הראיה. ביידע מאל ווען די סנהדרין איז דא, די בית דין הגדול איז דא. און ווען ס׳איז נישט דא קיין סנהדרין אדער בית דין הגדול, איז די בית דין, סיי וועלכע אידן אפשר, זענען קובע לפי חשבון. בית דין שבארץ ישראל, ס׳מוז זיין אלע בית דין אין ארץ ישראל, ווייל נישט, ס׳איז קובע לפי חשבון. דאס איז די צוויי הלכות.
יעצט קומט אויס, לגבי די צוויי סטעיטס, דארף מען וויסן הלכות מיט די אידן וואס וואוינען פון די ווייטנס. דאס איז זיכער אז אין איין סטעיט קען מען נישט דא מאכן קידוש החודש, חוץ אויב ס׳איז דא לא נתיישב כבוד חוץ לארץ, מאכט מען אין בבל. אבער באופן כללי, אלעמאל די בית דין ארץ ישראל איז קובע. יעצט, ווען ס׳איז געווען על פי ראיה, איז געווען פשוט, ווער ס׳קומט אן די שליחי תשרי, זאל זיי מאכן איין טאג, אלע אנדערע פלעצער מאכן צוויי טעג.
הלכה ד׳ — דער יסוד פון יום טוב שני בזמן הזה
דברי הרמב״ם: בזמן הזה וואלט מן הדין געווען איין טאג
Speaker 1: היינט, בזמן הזה איז דאך נישטא קיין סנהדרין, די בני ארץ ישראל וואלטן דאך בעצם געקענט טון דאס זעלבע ווי זיי. און זיי דארפן נישט ווארטן פאר זייער ראיה, ווייל זיי אליין ווארטן נישט פאר זייער ראיה. ס׳קען נישט זיין אנדערש ווי די חשבון, ווייל די חשבון איז דאס זעלבע ווי יעדע מאל. וואלט ריכטיג געווען, שיהיו בכל המקומות עושין יום טוב אחד, אפילו המקומות הרחוקים שבחוצה לארץ כמו בני ארץ ישראל, שהכל אחר חשבון אחד סומכין וקובעין. ס׳טייטשט, יעצט זענען שוין די בני ארץ ישראל און די בני חוצה לארץ די זעלבע זאך, מ׳וועט ביידע גיין מיט חשבון. ותקנת חכמים היא שיזהרו במנהג אבותיהם שבידיהם.
דיסקוסיע: דער רמב״ם׳ס לשון אין הלכות יום טוב
Speaker 1: ס׳איז אינטערעסאנט, ער האט דאך געשריבן אין יום טוב, האט ער אויך גערעדט וועגן יום טוב שני. לאמיר זען זיין לשון דארטן. יא, ער האט נישט געזאגט. ער האט געזאגט, דארט האט ער נאר געברענגט די הלכה וואס ער גייט דא ברענגען, אויב איך געדענק. ער האט צוגעצייכנט דא, אויב איך האב געזאגט. בזמן הזה, שוין אופן של א יום טוב. אבער ער האט דארטן געזאגט, לאמיר אלעס פון יום טוב. איך מיין אז דא איז די עיקר פלאץ, און דארט צייכנט ער צו אים. אויב איך געדענק, האט ער דארט צוגעצייכנט, אויב איך האב געזאגט, אבער עפעס אזוי.
Speaker 2: ער זאגט דארטן אז משה בשרץ ישראל קדשין לאריה איז געווען בספק, אבער יעצט איז עס נישט קיין ענין פון ספק, אלא מנהג בלבד.
Speaker 1: אקעי, לאמיר נעמען. בזמן הזה, דא איז דער עיקר פלאץ. דארט, באמת, ער טייכנט נישט צו דארט משה ווארבעט, סקדושה חושש, עפעס אזוי? איך וועל נישט קיין דמיון. אקעי.
מחלוקת רמב״ם און רמב״ן: ספק אדער תקנת חכמים?
Speaker 1: סאו, איך זאג די חילוק איז אז מ׳טוט עס מער נישט מיט ספק, נאר מ׳טוט עס מער נישט מיט א ענין פון תקנת חכמים. דאס זאגסטו.
Speaker 2: אזוי האט ער געזאגט אין דאנטן.
Speaker 1: ס׳טוט זיך מחלוקה. דער רמב״ן זאגט אז ס׳איז א ספק. ער זאגט עס דא אויך. די הלכה פון נולד ביאן די ווישן אזוי ווייטער גייט דאך ווייטער אן. דער רמב״ן האט געוואלט מאכן עפעס א חילוק, אבער דער רמב״ן זאגט שוין אז ס׳איז אינגאנצן אויסטער. דער רמב״ן זאגט אז ס׳איז א ספק. ער זאגט אז ס׳איז נישט דא קיין חילוק.
Speaker 2: דו האסט זייער ליב דאס צו זאגן, אבער ער זאגט נישט דאס.
Speaker 1: יעצט לאמיר לערנען וואס ס׳שטייט דא.
לערנען די לשון פון דעם רמב״ם
Speaker 1: און וואס ס׳שטייט דא איז, לאמיר קודם לערנען וואס ס׳שטייט דא. בזמן הזה וואס ס׳איז נישט דא קיין סנהדרין, וואלט מן הדין געווען אז יעדער איינער זאל מאכן א בראנש, הכל על חשבון אחד סומכים וקובים. אבל קמת החמים הוא שיזהרו במנהג אבותיהם שבע ידיהם. ס׳איז א נייע פון קמת החמים. ס׳גייט ווייטער. אין יום טוב שאינו להסתלק מן הספק אלא מנהג בלבד. דאס איז א לשון דור. יא, נישט מער ווי א מנהג ווייניגער. ס׳איז ווייניגער ווי נישט מער. ס׳איז נישט געווארן מער, נישט א נייע תקנה. ס׳איז א מנהג, ווען ס׳איז אן ענין לא יצא מדי ספק, איז עס מער ווי א תקנה. מ׳טוט עס ווייל אפשר איז היינט יום טוב. ווייל ס׳איז א תקנה, אונז ווייסן אז היינט איז נישט יום טוב, נאר אונז שפילן, איך מיין, וואטעווע, אונז מאכן יום טוב.
Speaker 1: אבער תקנה זו חמדה מי שיזהרו בנהגבות אשר דעה. לפיכך, ממילא, כל מקום שהיה שליחו תשעה מגיעו מילה, ושהיה שליחו מיוצאים, יעשו שני ימים אפילו זמן הזקן, והשאיה עושים את השם בני ארץ ישראל כובן על הריון.
קשיא: וואס הייסט “בידיהם” לגבי בני ארץ ישראל?
Speaker 1: ובני ארץ ישראל, בני ארץ ישראל איז “בעדותם אברכה רבינו שמעון נתעו על הכל”. קומט אויס אז די בני ארץ ישראל האבן דאך נישט קיין מנהג, וואס הייסט “בידיהם”? זיי האבן יענעם, זיי מאכן זייער מנהג אויף זיין.
Speaker 2: יא, יא, יא.
Speaker 1: קען מען עס זאגן אזא…
די לשון אין הלכות יום טוב: “מדברי סופרים שתקנו דבר זה”
Speaker 1: נעמט, יום טוב שטייט נישט, “עושין בגולה בזמן הזה מדברי סופרים שתקנו דבר זה”. מדברי סופרים שתקנו דבר זה. דער רמב״ם האט געוואלט אז ס׳זאל נישט בלייבן נאר אזוי ווי א מנהג. ער לייגט עס אריין אז ס׳איז א תקנת חכמים “שיהא נהגו כמנהג אבותינו”. די אלטע תקנה איז דא אז מ׳זאל אנהאלטן די אלטע תקנה. די אלטע מנהג. די מנהג וואס איז געווען בעיסד אויף עפעס א מער… ס׳איז געווען א ספק, א מיטל, וואס מ׳האט געדארפט אזוי פירן. היינט דארף מען זיך נישט אזוי פירן, אבער מ׳טוט אזוי ווי מ׳האט זיך געפירן. ס׳איז א מצוה לכאורה, פארדעם איז געווען א חשבון. יעצט איז עס א געפארנישע חולקים.
Speaker 2: שוין, יא, וואס איז מיט די נשנה?
ראש השנה — אפילו אין ירושלים צוויי טעג
דער חילוק פון ראש השנה
Speaker 1: יום טוב של ראש השנה, דאס איז דאך נישט קיין שיין שליחים יוצאים ביום טוב. פארוואס? ווייל יום טוב… אה, שלא יודעים יום טוב בבית דין חודש, ווייל מ׳האט דאך שוין געדארפט שטיין א שליחים צופרי, די ערשטע שטארקע שטיין און צופרי האט מען שוין געדארפט אנהייב, אה, שטיין א שליחים יוצאים ביום טוב. יום טוב בכלל, נאר דער וואס זיצט ממש דארט, און דער ממש נישט ליין קען וויסן.
Speaker 1: לא עוד אלא אפילו בירושלים עצמו, שבמקום בית דין, תאמרו רבות שלא יושב יום טוב של ראש השנה שני ימים טובים, והבא שבראו עדים כל יום שלשים, נהגו במהרהו אותו יום שמצפין לאדם קדש ולמחר קדש.
תקנת רבן יוחנן בן זכאי
Speaker 1: אזוי ווי מיר לערנען אפילו מן המנחה למעלה, אפילו די קסידות האט מען עס דעמאלטס אנגעהויבן, פון צופרי האט מען עס נישט געטון קיין מלאכות, און מ׳האט געווארט צו זען וואס ס׳גייט זיך אפשפילן.
Speaker 2: ווייל מ׳האט געדאוונט און געבלאזט די שופר אויך?
Speaker 1: איך ווייס נישט. אפשר מיט דעם האט מען געווארט ביז די איידעם וועלן קומען. ס׳שטייט. איך האב שוין גענומען און מאכט אזויפיל פיוטים. ער האט געמאכט א תקנה אז שמעון איידעם איז מנחה למעלה אז לא מקבל מעותיו עליו נתקלקלות.
Speaker 2: פארדעם, וואס האט מען געטון מיט די אנדערע זאכן? וואס איז מיט די פריערדיגע זאכן?
Speaker 1: און פארדעם האט מען געמאכט אזויפיל פיוטים. אפשר זאלן מיר זיין אויף איין פלאץ און זינגען ביז מ׳וועט קומען אונז מודיע זיין וואס די היינטיגע סטאטוס איז.
Speaker 2: זייער גוט. אפשר יא.
ראש השנה בזמן הזה
Speaker 1: בקיצור, איז ממילא, “היו עושין שני ימים טובים אפילו בזמן הראיה”, איז כאילו נישטא קיין ראיה צו דאס. “עושין תמיד שני ימים טובים בזמן הזה שקובעין על החשבון”.
ווייטער מיט די ענין פון מנהג אבותינו בידינו, הגם די זעלבע סברא איז אויך געווען דארט, און דעמאלטס האט מען נישט געוואוסט, די זעלבע סברא וואס איז דא אין גאנץ ארץ ישראל, אז אלע ימים טובים וואלט בעצם געווען אין ארץ ישראל, אפילו ראש השנה, אפילו אין ירושלים, אבער אין ארץ ישראל האט מען געמאכט על פי רוב צוויי טעג.
Speaker 2: זייער גוט.
Speaker 1: אבער דאס איז ווייל מ׳האט נישט געוואוסט. היינט ווייסט מען דאך יא.
Speaker 2: אפילו יא, מ׳פארשטייט נישט ראש השנה, ווייל נאר זענען מיט די זעלבע דברי סופרים פון מנהג אבותינו בידינו.
הלכה ה׳ — וויאזוי באשטימט מען וועלכע מקומות מאכן איין טאג אדער צוויי
דער יסוד: נישט תלוי אין קרבת מקום
Speaker 1: זאגט דער רמב״ם, יעצט, וויאזוי ווייסטו וועלכע פלאץ איז אזוי? וועלכע פלאץ איז אזוי? יא? “אין עשיית יום אחד תלויה בקרבת מקום”, ס׳האט נישט צו טון מיט ווי נאנט צו ירושלים. “כיצד? אם היה מקום בינו ובין ירושלים מהלך חמשה ימים או פחות, שבוודאי אפשר שיגיעו להם שלוחים, אין אנו אומרים שאנשי מקום זה עושים יום טוב יום אחד, שמא יאמרו לנו שהיו השלוחים יוצאים למקום זה?”
איך ווייס נישט וואס איך האב געזאגט, איך וויל דאך וויסן וואס איז אמאל געווען די מנהג אבותינו. וואס איז די פלאץ? זאגט ער, איך ווייס נישט וואס דער… נישט ראש השנה, ראש השנה מאכט מען איבעראל. ביי איזה מקומות? וויאזוי דיסיידט מען די מקומות? וואלט געווען א סברא אז מען גייט ווי ווייט. ווי ווייט איז עס ווי מ׳קען פארן. אונז ווייסן דאך אבער נישט, ווייל פון שמא זאל נישט אנקומען און שמא זאל נישט געווען.
דער חידוש: מען גייט נישט לויט מרחק
Speaker 1: סאו זייער אינטערעסאנט, אבער מ׳גייט נישט מיט וועם האט די אידן געקענט קומען. אויב פונקט האט אמאל געציילט נישט געווען קיין אידן אין יענע געגנט, וואס האט שוין געוואלט דער רמב״ן ווייסן אז ארץ ישראל איז געווען ווייטער. אין יענע שטעטל, בני ברק איז א נייע שטאט. די שאלה איז, אונז ווייסן דאך נישט די היסטוריה פון יעדע שטאט. איז ממילא, איז זייער אינטערעסאנט. קומט אויס, וואס זאגט ער פירט ער פירט דריי מאל?
דער ביישפיל פון מצרים
Speaker 1: “ואילו”, יא? פשוט וואלט מען געזאגט, לאמיר זאגן, די רמב״ם גייט דא… אוי, אדער… אדער זיי זענען נישט געקומען. דער רמב״ם זאגט אזוי: שלוחים, ווען זיי זאגן שלוחים מיינען זיי נישט… ווען זיי זאגן אז ביז מקום שאין שלוחים מגיעים מאכט מען צוויי טעג, מיינען זיי נישט אז ס׳איז נישט געקומען שלוחים, ווייל ס׳איז נישט געווען קיין שלוחים, ווייל ס׳איז נישט געווען קיין שטעטל. אדער ס׳איז יא געווען אידן דעמאלטס, האט מען נישט געקענט אנקומען, ס׳איז געווען דעמאלטס א גוים אין צווישן, זיי האבן נישט געלאזט.
Speaker 1: “ואילו היה הדבר תלוי בבני מצרים עושים יום אחד, שהרי אפשר שהגיעו להם שלוחי תשרי, שאין בין ירושלים ומצרים על דרך אשקלון אלא מהלך שמונה ימים או פחות.” דאס איז די לשון פון א חז״ל, אבער דאס איז אויסגערעכנט. איך ווייס נישט. דרך אשקלון, און דארט גייט די הייוועי הייסט דרך אשקלון, און דארט פארט מען פון ירושלים ביז מצרים צו ביי אכט טעג. “וכן ארץ סוריא וארץ בבל שאינו דבר תלוי בישוב המקום קרוב.”
א גרויסע חידוש. אויב מ׳וואלט געגאנגען, וואו קומט דא שליחים? מ׳וואלט גארנישט קיין פלאץ, ס׳האט מיט ווי ווייט, און מ׳איז זיכער אויף מצרים וועט מען קענען אנקומען. איז ממילא, מ׳דארף מאכן, פארוואס היינט אין מצרים דארף מען צוויי טעג? ווייל מ׳דארף מאכן איין טאג.
דער כלל: מער ווי עשרה ימים
Speaker 1: “נמצא”, פירט ער אויס, קומט אויס, וואס? “נמצא, עיקר דבר זה על דרך זה כך הוא. כל מקום שיש בינו ובין ירושלים מהלך יותר מעשרה ימים גמורים”, אויב ס׳איז א פלאץ וואס איז מער ווי צען טעג, איז ווי סאך טעג ס׳איז דא אין תשרי, שלוחי תשרי, דארף מען דארפן מאכן זיכער צוויי טעג, ווייל תשרי קינדער האבן נישט געווען אנדערש. מוז זיין אז מנהג אבותיהם איז געווען צו מאכן צוויי טעג.
מקומות וואו שלוחים זענען אנגעקומען
Speaker 1: אויב… אויב ס׳איז געווען מקום שבינו ובין ירושלים איז געווען פחות, און מקום שבינו ובין ירושלים איז געווען פחות, און “אפשר שיש בין שליחים מגיעים אליו רואים”. אונז ווייסן אז דארטן האבן געוואוינט אידן, זענען געווען “אשה ושופרן ולד ויבנה ובנו הטבריה”. אינטערעסאנט פון די אלעס היינט ווייסן אונז מיינען נאר פון לוד און טבריה זענען אין שטעט.
הלכה: מקומות בלי מנהג ידוע — כמנהג רוב העולם
Speaker 1: ס׳האט נישט מיט קיין פלאץ, ס׳האט מיט ווי ווייט, און מ׳איז זיכער אויף מצרים וועט מען קענען אנקומען. איז ממילא, מ׳דארף מאכן, פארוואס היינט אין מצרים מאכט מען צוויי טעג? ווייל מ׳דארף מאכן איין טאג. נמצא, פירט ער אויס, קומט אויס, וואס… אויב ס׳איז א פלאץ וואס איז מער ווי צען טעג, איז ווי סאך טעג ס׳איז דא אין תשרי שליחי תשרי, דעמאלטס דארף מען מאכן זיכער צוויי טעג, ווייל תשרי קינדער האבן נישט געווען אנדערשט. אבער ס׳מוז זיין אז מנהג אבותינו איז געווען צו מאכן צוויי טעג. אבער מגן שבינו משלים אחרים בפחות, שאפשר שבינו שליחים מגיעים אליו רום. אונז ווייסן אז דארטן האבן געוואלט אידן זענען געווען אישה ושאפראן ולד ויבנה ובנו וטבריה.
אינטערעסאנט ווי אלעס היינט ווייסט אונז מיינען נאך פון לוד און טבריה זענען שטעט. יבנה איז אויך א שטאט, שאפראן איז א שטאט. זיין נאמען וואס איז די אלטע שטאט, יא? דאס ווייס איך נישט.
Speaker 2: ווער ווייסט איבער ווי ס׳איז?
Speaker 1: ווער ווייסט? ווייל אונז ווייסן אז שלוחים זענען אנגעקומען אהין. אויף אים וואלט עס שוין מקום אין סוריה, כגון סוריה מדמשק ואשכנון וכיוצא בהב. שטייטש וואס איז ארידזשינעלי געווען סוריה, וואס מ׳האט נאר איינגענומען ביי כיבוז שני.
Speaker 2: אה, שטאמע אידן האבן זיך באזעצט דארטן?
Speaker 1: אידן וואלטן אהיים דארט.
Speaker 2: איך שטיי נישט. יא. שטייטש, אשכנון האט נישט קיין דין ארץ ישראל?
Speaker 1: ניין, ס׳זאל זיך איינפאר זאגן. חוץ לארץ במצרים ועמון. ומוה אבק יוצא נא אתכם מנהג את השם שבידך אם יום אחד יום אחד ושני ימים שני ימים. ס׳האט גארנישט מיט קדושה צו זיין צו די נושא וואס אונז זענען.
Speaker 2: וואלט אים צו טון?
Speaker 1: אויב ס׳איז א פלאץ וואס מיר ווייסן אז פאקטיש שלוחים זענען געקומען דארט. ס׳איז דא א זאך, ווייל מנהג אבותינו ובידינו, מ׳מיינט נישט צו זאגן אז מ׳זאל אנהאלטן מנהג אבות, ס׳איז מער אזוי ווי מנהג המקום עפעס. פגם, מ׳קען עס נישט רופן מנהג המקום, ווייל מנהג המקום געווענליך מיינט אז ס׳איז דא א המשכה. דא רעדט מען אז ס׳איז אנגעקומען א נייע קהלה. אבער ס׳איז מנהג אבותיהם כאילו אבותיהם פון די שטאט. דער ראב״ד איז מחולק.
איז דער רמב״ם זאגט אזוי: א פלאץ וואס מ׳ווייסט, ווייסט מען. אויב מ׳ווייסט נישט, דארף מען זיך סומך זיין אויף די מנהג, דאס הייסט אויף די מסורה וואס זאגט אז אין דעם פלאץ טוט מען אזוי. ווייל לכאורה, ס׳איז געווען אידן אין סוריא קען זיין בזמן הבית שני אויכעט, בזמן די אנשי כנסת הגדולה. ממילא דארף מען גיין לויט די וועג וואס דער מנהג איז.
פארוואס מצרים מאכט צוויי טעג
נאכדעם, זייער אינטערעסאנט, דער רמב״ם וויל פארענטפערן כאילו פארוואס אין מצרים מאכט מען צוויי טעג. ווייל לכאורה, אויב ס׳וואלט געגאנגען מיט די שליחים, וואלט מען געדארפט מאכן איין טאג. זאגט ער, דער מנהג איז אזוי, זעט אויס אז אין די צייט ווען ס׳איז געווען שליחים זענען זיי נישט געקומען קיין מצרים. אויף וואס נישט? מ׳ווייסט נישט, ס׳איז שווער געווען צו קומען אהין, צו פאר אן אנדערע סיבה. אקעי?
Speaker 2: יא.
לשון הרמב״ם: מקומות בלי מנהג עושין כמנהג רוב העולם
Speaker 1: “וזה שלעולם עושין שני ימים טובים, שני ימים כמנהג רוב העולם. וכן מקום שבין ירושלים ובין מקום שמגיע לו השליח, שהיה ירושלים עשרה או פחות מעשרה, וסוריא חוץ לארץ ואין להם מנהג, או שהיא ישוב שנתחדש במדבר ארץ ישראל, כגון באר שבע, או מקום ששכנו בו ישראל עתה, הרי אלו עושין שני ימים כמנהג רוב העולם.”
זאגט ער, “וכל יום טוב שני בזמן הזה דברי סופרים.”
חומרא גדולה: אפילו בארץ ישראל — נייע פלעצער מאכן צוויי טעג
דער רמב״ם זאגט א גרויסע חומרא, דער רמב״ם זאגט א ריזיגע חומרא. אויב דו האסט א נייע פלאץ, אויב דו האסט א מנהג, דו ווייסט אז דא איז דער מנהג אז מ׳מאכט איין טאג, דו ווייסט אז דער מנהג איז אז מ׳מאכט איין טאג, דו ביסט טועה. וואס די סיבה איז, ווייל דעמאלטס איז אנגעקומען די שליחים. אבער א נייע פלאץ, אדער דו ווייסט נישט, דארף מען מחמיר זיין. דאס איז דער רוב העולם. דארף מען מחמיר זיין לויט די רוב העולם. אפילו אין ארץ ישראל, דו מאכסט א נייע שטאט אין בני ברק, דארף מען מאכן צוויי טעג לויט׳ן רמב״ם, ווייל מ׳ווייסט נישט אז ס׳איז געווען שליחים דארט, און ס׳איז נישטא קיין מנהג.
קשיא: וואס איז דער יסוד פון “רוב העולם”?
היינט איז שוין נישטא מיט די רוב. ס׳איז נישט מיט די רוב, ווייל דו קענסט אנהייבן אז ס׳איז כל קבוע כמחצה על מחצה, יעדע שטאט איז קבוע. ס׳איז עפעס אזא, אונז ווייסן נישט וואס. דאס איז דער רוב. איך ווייס נישט וואס ס׳איז. איך ווייס נישט וואס די היתר פון רמב״ם איז. אפשר מספק? ער קען סתם זאגן, מאכן אזא מספק. איך האב א ספק דרבנן, פארוואס זאל מען מאכן אזא מספק? אפשר די ווארט איז ס׳זאל זיין ווי ווייניגער “לא תתגודדו”, זאל מען מאכן מער אידן זאלן זיין מנהג רוב העולם.
דער עולם איז מחולק אין דעם רמב״ם, ניין? דער עולם איז מחולק אויף דעם. דער ראב״ד איז שוין מחולק. דער ראב״ד זאגט נישט גארנישט. הלכות קידוש החודש פרק ה׳.
Speaker 2: נו, ווער איז מחולק?
Speaker 1: איך וויל נישט זאגן אז מ׳איז מסכים מיט די הלכה. ס׳איז נישט גארנישט קריטיש. קומט, מ׳גייט קוקן אין די פרק, מ׳וועט קוקן אין די רמב״ן ערשט, וואס ער קען אונז ברענגען.
הלכה: “זה שאנו מחשבין” — דער יסוד פון חשבון הלוח בזמן הזה
Speaker 1: זה שאנו מחשבין, מ׳וועלן ענדיגן.
Speaker 2: יא?
Speaker 1: מ׳וועט ענדיגן די לעצטע הלכה, נאכדעם וועלן מיר זען.
Speaker 2: יא?
לשון הרמב״ם: אנו סומכין על חשבון בני ארץ ישראל
Speaker 1: א וויכטיגע זאך וואס דער רמב״ם זאגט, יא? דא גייט ער זאגן די זאך וואס ער האט געזאגט אין ספר המצוות, זאגט ער:
“זה שאנו מחשבין היום כל אחד ואחד בעירו, ואומרים שראש חדש יום פלוני ויום טוב ביום פלוני, לא בחשבון שלנו אנו קובעין ולא עליו אנו סומכין, שאם מעברין שנה ומקדשין חדשים בחוצה לארץ, שאינו כלום, ואין אנו סומכין אלא על חשבון בני ארץ ישראל וקביעתם, לגלות הדבר בלבד, מה שבני ארץ ישראל האבן גע׳חשבונ׳ט, וכאילו אנו יודעים שהחשבון הזה הם סומכין, אנו מחשבין לדעת יום שקובעין בני ארץ ישראל איזה יום הוא, וכביעת בני ארץ ישראל אותו הוא שיהיה ראש חדש ויום טוב, לא מן החשבון שאנו מחשבין.”
אינטערעסאנט.
הבטחה: “שלא תכלה זו האומה כלל”
און ער ברענגט צו אז די לשון ספר המצוות איז אז אייביג גייט זיין אידן אין ארץ ישראל, “שהבטיחנו בתורה שלא תכלה זו האומה כלל”, יא? ער גייט מיט די חלילה׳שע השתכח תורה מישראל.
אינטערעסאנט, דער רמב״ן וואס ברענגט אין א פסוק אז דאס האלט נישט אז ס׳איז דא אזא הבטחה? ניין, דער רמב״ן זאגט אז מ׳דארף עס נישט. לויט דער רמב״ן זאגט ער אז ס׳איז געווען א תקופה ווען יודן האבן געפאלן אין ארץ ישראל. אבער ווען ס׳קומט צו די הבטחה איז אין ארץ ישראל, איז ער נישט איבואוינען צו טאג איז ער דארף ער אריין אין ישראל, ווייל אויב נישט האט ער נישט קיין חודש. אבער דער רמב״ן זאגט מ׳קען האבן נישט קיין חודש אן דעם סאך דעמאלטס.
דיון: וואס מיינט “שלא תכלה זו האומה כלל”?
Speaker 2: ניין, איז דאס אליין די סיבה פארוואס די הבטחה איז כדי ס׳זאל זיין תורה, אדער די הבטחה איז פאר ארץ ישראל?
Speaker 1: שלא תכלה זו האומה כלל. אינטערעסאנט, דער רמב״ם זאגט נאר… איך ווייס נישט, פון דעם “שלא תכלה זו האומה כלל” מיינט ארץ ישראל? פון וואו נעמט ער עס? “שלא תכלה זו האומה כלל”. האומה מיינט דאך די מענטשן וואס האבן קידוש החודש, אן קידוש החודש קען נישט זיין קיין אידן. דאס מיינט ער.
סירקולער ריזאנינג: קידוש החודש, ארץ ישראל, און קיום התורה
וואס איז זייער אינטערעסאנט, כאילו… ס׳איז ווירד. פארדעם זאגט ער אז ס׳איז דא אן אנדערע דין אין “אין קובעין אלא בארץ ישראל”. ממילא מוז אייביג זיין אין ארץ ישראל א פטור מיט די חכמים וואס זאלן קענען קובע זיין. ס׳איז א סירקולער ריזענינג (circular reasoning).
אבער אידן… ס׳איז אינטערעסאנט, די קיום פון אידן אין ארץ ישראל האט צו טון מיט די תורה וואס מוז האבן א קיום. וואס איז “לא תשכח מפי זרעו”? וואס גייט אייביג זיין א תורה, און נאר אידן אין ארץ ישראל קענען האבן די רעכט צו קובע זיין חדשים.
מחלוקת רמב״ם ורמב״ן: האם קידוש החודש תלוי בארץ ישראל?
האט דער רמב״ן געראטעוועט, ער האט געזאגט אז די תורה איז נישט תלוי אין ארץ ישראל. און קידוש החודש איז נישט תלוי אין ארץ ישראל. ס׳טייטשט עס איז יא תלוי, אבער די בית דין האט מען מקדש געווען. ס׳איז תלוי אז די אידן זאלן מסכים זיין בעיקר, און זיי האבן מחליט געווען, הלל האט שוין געמאכט פאראויס פאר די גאנצע דורות. עפעס אזוי, ער זעט אז ס׳איז דא א מחלוקת.
מחלוקת רמב״ם וריטב״א: חוץ לארץ — האם גייט מען לויט מנהג המקום?
Speaker 1: בעצם א פלאץ וואס ס׳איז דא מקומות וואס די מנהג איז, זאגט די ריטב״א און אנדערע זאגן אז ניין, אז אלע חוץ לארץ דארפן מאכן צוויי טעג, אפילו אויב מ׳ווייסט אז די שליחים זענען נישט דא אזא מנהג.
איך וויל נאכאמאל, א הלכה קומט אויס א מחלוקת צווישן די רמב״ם און די ריטב״א. אה, ער זאגט אז דער רמב״ם זאגט אז מ׳דארף מאכן כמינהג רוב העולם, דאס איז נאר אין חוץ לארץ, ווייל ס׳איז רוב חוץ לארץ, אין ארץ ישראל דארף ער רוב ארץ ישראל גיין פון ארץ ישראל. ער זאגט פון ארץ ישראל, אזוי לערנט ער אריין, ווייל דער רמב״ם זאגט יענער הלכה טאקע נאר אויף חוץ לארץ.
אבער ער זאגט יא אז אין חוץ לארץ א פלאץ וואו מ׳ווייסט נישט, דארף מען מאכן צוויי טעג. דאס איז די מחלוקת פון די רמב״ם, אז אין חוץ לארץ א פלאץ וואס ס׳איז ידוע המנהג טוט מען נאר חוץ לארץ מאכן איין טאג. דאקעגן דער ריטב״א איז אז ניין, אז די גאנצע מחלוקת, חוץ לארץ לא נתנו ליאכל, שלחין חוץ לארץ לא היו עשויין ליאכל, שלחו שמה קבעו חודש. ווייל ער זאגט אז ס׳איז דא א כל ספק, וואס זאגט דער דעת רבינו? זאגט ער א כל ספק אז אפשר אין יעדע פלאץ איז געקומען יא די שליחים, און ער טענה׳ט אז דעת רבינו.
דיוק בלשון הרמב״ם: “שנתחדש” מיינט ודאי נייער ישוב
ווי זעט ער דעת רבינו? דאס ווייס איך נישט. לאמיר נאך מדייק זיין די לשון. די לשון איז, אויב ס׳איז אין ארץ ישראל, מ׳ווייסט, ס׳איז געווען ישראל מאכט אין איין טאג. אויב ס׳איז אין סיריה, מקום שבינו, נאכדעם זאגט ער, און יעדער ווייסט שטייט, מקום שבינו… אנדערע פערצער, אויב ס׳איז א פלאץ וואס מ׳ווייסט אז ס׳קען קומען שלוחים, קענסטו נישט זאגן קיין פשוט׳ער, אין פלעצער וואו מ׳ווייסט אז ס׳איז דא אן אלטע מנהג, גייט מען מיט אן אלטע מנהג. ס׳טייטש, ארץ ישראל איז זיכער דער אלטער מנהג געווען אין תירוץ. און אין סיריה איז זיכער געווען אן אלטער מנהג.
זאגט ער, דא, אה, פלאסט וואלט נישט קיין נייע מנהג, קיין אלטע מנהג. ס׳איז נישט אמת׳ע זאגט, ס׳איז נישט אמת׳ע זאגט. דא שטייט בפרט, מקום שנתחדשו ממנו בארץ ישראל עתה, אפילו אין ארץ ישראל, אפילו ס׳איז ווייניגער ווי צען טענק פון ארץ ישראל, איז נישט אמת׳ע זאגט. ס׳איז נישט דא דער רמב״ם אז א סוף קען ארץ ישראל גייט לויט ארויף ארץ ישראל. ווי דער רמב״ם זאגט קלאר, מקום שנתחדשו, מקום ששוכנו בארץ ישראל עתה, אפילו אין ארץ ישראל, אפילו ס׳איז ווייניגער ווי צען טענק פון ארץ ישראל, איז נישט אמת׳ע זאגט.
ווייל דער רמב״ם זאגט איר שנתחדשו ביי ישוב מיינט צו זאגן וואס מ׳ווייסט אז ס׳איז נישט חדש. ער זאגט נישט א שטאט וואו ס׳איז מספק צו ס׳איז אן אלטע ישוב צו ס׳איז א נייע ישוב. שנתחדשו מיינט מ׳ווייסט זיכער אז ס׳איז אמאל נישט געווען א ישוב. שנתחדשו מיינט מ׳איז יעצט געמאכט שוכנו בו ישראל.