סיכום השיעור 📋
סיכום פון שיעור – ספר פרדס רמונים, זייט מ׳ – „עוד מקום לטעות” און דער פונדאמענט פון קבלה
—
א. איינפירונג: דער צווייטער „מקום לטעות”
מיר האלטן אויף זייט מ׳ אין פרדס רמונים, ביי דעם ענין פון „עוד מקום לטעות”. דער ערשטער טעות איז שוין פריער באהאנדלט געווארן: עס איז געווען א תשובה פון רב האי גאון וועגן די י״ג מידות, וואו מ׳האט צוגעלייגט ספירות און געזאגט אז ס׳איז דא נאך דריי איבער די צען. דער תירוץ איז געווען אז יענע דריי זענען שרשים עליונים על הספירות – אבער נישט ספירות אליין.
איצט קומט מען צום צווייטן מקום לטעות, וואס שטאמט פון א ברייתא של רבי שמעון הצדיק.
—
ב. הערת אגב: ווער איז שמעון הצדיק?
[הערת אגב: עס ווערט ברייט דיסקוטירט ווער דער „רבי שמעון הצדיק” איז. ער איז זיכער נישט דער זעלבער שמעון הצדיק פון די שיירי כנסת הגדולה (וואס הייסט נישט „רבי שמעון הצדיק”). עס ווערט דערמאנט אז ס׳איז דא א ספר מדרש שמעון הצדיק.
דער באקאנטער שמעון הצדיק פון די גמרא אין מסכת יומא איז געווען א כהן גדול אין בית שני. די גמרא דערציילט אז בית שני האט געשטאנען 420 יאר, און ס׳איז געווען מער ווי 300 כהנים גדולים, חוץ פון די 40 יאר וואס שמעון הצדיק האט געדינט. אלע אנדערע כהנים האבן נאר געדינט א קורצע צייט.
אויף דף ל״ט ע״ב אין יומא שטייט אז דאס יאר וואס שמעון הצדיק איז נפטר געווארן, האט ער געזאגט „בשנה זו אני מת” – ווייל יעדן יום כיפור פלעגט מיט אים אריינגיין אין קודש הקדשים א זקן לבוש לבנים ועטוף לבנים, און ער איז אריין מיט אים און ארויס מיט אים. אבער יענעם יאר איז געווען א זקן לבוש שחורים ועטוף שחורים – ער איז אריין מיט אים אבער נישט ארויס מיט אים. נאכדעם איז שמעון הצדיק קראנק געווארן זיבן טעג און נפטר געווארן.
נאך שמעון הצדיק׳ס פטירה האבן די כהנים אויפגעהערט צו זאגן דעם שם המפורש ביי ברכת כהנים. דאס שטייט אויך אין מסכת קידושין – ביז שמעון הצדיק האט מען דעם שם המפורש געזאגט, נאכדעם האט מען אויפגעהערט.
עס ווערט אויך דערמאנט די מעשה פון אלכסנדר מוקדון, וואס האט געזאגט אז ער זעט דעם דמות דיוקנו פון שמעון הצדיק ווען ער גייט אין מלחמה – „דמות דיוקנו של זה מנצחת” – שמעון הצדיק האט אויסגעזען ווי א מלאך ה׳.
וועגן דער פראגע ווער שמעון הצדיק איז ממש געווען: ער האט געמוזט זיין זייער פרי – נאך פאר די חשמונאים. עס ווערט געזאגט אז ס׳איז אפשר געווען צוויי מיט דעם נאמען שמעון – איינער א צדיק און איינער נישט א צדיק, און דערפאר הייסט ער „שמעון הצדיק” – צו אונטערשיידן פון דעם אנדערן. דאס שטימט אויך מיט דער גמרא אין יומא אז רוב כהנים גדולים אין בית שני זענען נישט געווען גרויסע צדיקים, און דערפאר האט מען דעם איין צדיק באזונדער גערופן „הצדיק”.
איינע פון די גרויסע מקורות פון סודות התורה שטאמט פון דעם כהן גדול, וואס האט געוואוסט די שמות. דער ספר ברית מנוחה בויט זיך אויף דער איידיע אז מ׳ווייסט די שמות פון דעם כהן גדול וואס האט געזאגט דעם שם.]
—
ג. דער ספר העיון פון רב חמאי גאון
דער ברייתא פון שמעון הצדיק ווערט געברענגט דורך רב חמאי גאון אין זיין ספר העיון. דער ספר העיון ווערט באשריבן אזוי:
> „וזה ספר העיון שחיבר רבי חמאי ראש המדברים לענין הפנימיות, וגילה בו עיקר ענין כל מציאות הכבוד הנסתר מן העין, אשר אין כל בריה לכאורה לעמוד על עיקר מציאותו ונהייתו על דרך האמיתי, כמו שהיא באחדות השוה שבהשלמתו מתאחדין בעניניו ותחתונה.”
דער ספר העיון איז איינער פון די ספרים וואס איז שווער צו פארשטיין, אבער אפשר גרינגער ווי מ׳טראכט – ער רעדט וועגן ענין הפנימיות. עס ווערט אויך דערמאנט אז דער ספר העיון האט 25 נוסחאות. עס זעט אויס אז דער מדרש שמעון הצדיק איז אזוי ווי א פריערדיגע מהדורא פון ספר העיון – א פריערע ווערסיע פון דעם זעלבן מאטעריאל. דער רמ״ק האט מחליט געווען אז דער מקור קומט פון דער ברייתא דשמעון הצדיק.
—
ד. די י״ג כוחות לויט ספר העיון
דער ספר העיון לערנט אז הקב״ה מתאחד בכוחותיו ומתעלה ביז אין אין סוף פון זיין רוממות. ער איז מיוחד באלו השלש עשרה כוחות – עס זענען דא דרייצן כוחות, און יעדער איינער איז באקאנט בפני עצמו מיט א באזונדערן נאמען, און כולם מעלתם זה למעלה מזה – זיי גייען פון אויבן אראפ, איינס העכער פון דאס אנדערע.
דער רמ״ק ברענגט די ליסטע פון נעמען (לויט זיין גירסא):
1. אביר הקדמון (= כתר)
2. חכמה קדומה
3. אור מפולפל
4. חשמל
5. ערפל
6. כסא הנוגה
7. אופן הגדולה הנקרא חזוזית – דער נאמען „חזוזית” איז פארבונדן מיט „חזיון” (זעהן), און עס שטימט מער-ווייניגער מיט חסד/גדולה אין דער ספירות-סדר.
ווייטער ווערן דערמאנט: נצח הייסט „חזון החוזרים” (ווי עס שטייט אין זמירות: „נצח פרי ניכסי אבותם”), כרוב פאר הוד, און אזוי ווייטער. דער לעצטער כח הייסט „אביר הסובב” – אזוי אז מ׳האט אן „אביר העליון/הקדמון” אויבן און אן „אביר הסובב” אונטן.
דער רמ״ק איז נישט מסביר פארוואס דער סדר איז דוקא אזוי. ער באמערקט אז דער חתך (סדר) שטימט מיט דעם זוהר וואס רעכנט נצח פאר הוד.
[הערת אגב: עס ווערט באמערקט אז די אלטערנאטיווע נעמען האבן אפשר א מעלה – זיי קלינגען מער מיסטיש און פריש. „אביר קדמון” קלינגט אנדערש ווי דער רגיל׳ער נאמען „כתר.” אבער פון דער אנדערער זייט, ביי די רגיל׳ע עשר ספירות האט מען דאס זעלבע פראבלעם – אלע נעמען מיינען אייגנטליך עפעס ענליכעס: דער אייבערשטער איז מורא׳דיג שיין און מעכטיג. וואס איז דער חילוק צווישן „אור מופלא” און „חשמל” און „ערפל”? אלעס דאסזעלבע. פונקט ווי ביי די רגיל׳ע ספירות – אלעס זאגט אז דער אייבערשטער איז מלך. אפשר איז עס נאר ווייל מיר זענען צו צוגעוואוינט צו די רגיל׳ע נעמען, און די נייע נעמען קלינגען פריש.]
—
ה. דאס פראבלעם: דרייצן כוחות קעגן צען ספירות
דער רמ״ק זאגט: „לכאורה משמע דהיינו עשר ספירות” – אויף דעם ערשטן בליק זעט אויס אז דאס רעדט פון צען ספירות. „אביר קדמון” ווייסט יעדער אז דאס מיינט כתר. אבער דאס פראבלעם איז קלאר: אויב עס זענען נאר צען ספירות, וואס טוט מען מיט די דרייצן כוחות וואס ווערן דא אויפגערעכנט? מוז מען זאגן אז דריי פון זיי זענען נישט ספירות – „מכאן ואילך אינו בספירות.”
דער מקור פאר דרייצן: אין ספר יצירה שטייט „ספר, ספר, וספור” – דאס זענען דריי זאכן – און דערצו „עשר ספירות” – צוזאמען דרייצן. דאס הייסט, דריי אויף טאפ פון די צען. עס ווערט אויך דערמאנט אז דרייצן איז פארבונדן מיט דרייצן מידות הרחמים, כאטש דאס איז נישט אזוי קלאר ווי דאס פאסט אריין.
[הערת אגב: עס ווערט באמערקט אז דרייצן איז „נישט קיין גוטע נומער” – צען איז א גאנצע אחדות, אבער דרייצן איז אומבאקוועם.]
—
ו. דער מדרש – רבי ישמעאל בן אלישע און רבי נחוניא בן הקנה
דער רמ״ק ברענגט א מעשה פון א מדרש (ער רופט עס „מדרש סימן הצדיק,” כאטש עס זענען דא פארשידענע נוסחאות):
רבי ישמעאל בן אלישע דערציילט: „אותו היום” – ער איז געקומען פון רבי עקיבא בן יוסף צו רבי נחוניא בן הקנה (אין אנדערע נוסחאות: רבי נחוניא בן דרדים). ער האט געבעטן: „ווייז מיר דעם כבוד מלכו של עולם, כדי שיתבאר ידיעתו בלבי כשאר בעליו” – איך וויל אז דער אייבערשטער׳ס ידיעה זאל מיר ווערן קלאר אין הארצן, אזוי ווי איך קען שוין אלע אנדערע פעולות זיינע. ער האט שוין געענדיגט לערנען אלע זייטן, יעצט וויל ער וויסן דעם אייבערשטן אליין.
רבי נחוניא האט געענטפערט: „בני, בן גאון אתה” – דאס איז אפשר א לשון פון גדולה (נישט גאווה). ער האט אים געזאגט: „טהור ונעסוק עמך” – מיר וועלן זיך באשעפטיגן מיט דעם. ער האט אים דערציילט פון צוויי חותמות:
– עזקתא רבתא דשמיא (חותם פון הימל) – דער שם א-ר-א-ר-י-ת-א
– עזקתא דארעא (חותם פון ערד) – דער שם א-ה-ו
ער האט ארויסגענומען דעם ספר האכולות פון רבי חננאל בן חננאל, און דארט האט רבי ישמעאל געזען:
> „אדיר בחדרי גדולה, היושב על רבון גלגלי מרכבתי, בחתימת אהיה אשר אהיה, בעזקתא רבתא דחתימא בשמיה אריותא – סימן: אחד ראש, אחדותא ראש, יחוד תמורתא אחד, יחוד ומיוחד עובד חוה עולמים. עזקתא דארעא בשמיה א-ה-ו-ה – סימן: אחד היה ויהיה.”
—
ז. דער פשט פון „היה הוה ויהיה”
„אהיה” איז געווען א שטאט (מדרגה), און דער שם הוי״ה מיינט „אחד היה ויהיה.” וואס איז צווישן „היה” און „יהיה”? דאס איז „הוה” – דער אייבערשטער ווי ער איז יעצט. דאס ווערט פארבונדן מיט דעם לשון פון ספר יצירה (ווי דער חתם שמואל וויינער ברענגט): „היה קודם שנברא העולם, הוה בעולם הזה, ויהיה לעולם הבא.”
—
ח. די דרייצן כוחות אלס אנטפלעקונג פון דעם אחד
דער מדרש פירט אויס: „והם י״ג כוחות שבהם מתגלות האדון אחד, ואשר כל אחד ואחד יש לו שם בפני עצמו.” פון זיי ווערן נראה (באוויזן) די י״ג מדות וואס שטייען אין דער תורה. אויך דא איז דא א ליסטע פון נעמען – אביסל אנדערש ווי די פריערדיגע – און „אור מופלא” קומט אויך פאר אין דער ליסטע. דער סדר גייט אויך אויף דרייצן.
עס ווערט דערמאנט אז „שלשתן” (די דריי וואס זענען איבער צען) פירן זיך אויס „באין אכלות לכבוד השכינה שמועלה עשירות.”
—
ט. דער רמ״ק׳ס שיטה: דריי איבעריגע כוחות זענען נישט ספירות
דער רמ״ק נעמט אן אז די דריי איבעריגע כוחות (איבער צען) זענען נישט ספירות – זיי זענען עפעס וואס איז נאך (אדער אויסער) די ספירות. דאס איז זיין נארמאלע שיטה דא. עס ווערט דערמאנט אז „יש אומרים” (אפשר בשם ר׳ משה פוטרילער) האבן א שיטה וועגן די דריי, אבער דער רמ״ק ברענגט עס נאר אלס מעגליכקייט.
—
י. דער רמב״ם און וואס די מקובלים טרייען צו משלים זיין
דער רמב״ם׳ס שיטה: מען קען נאר וויסן פעולות
דער רמב״ם האט געזאגט: מען קען נאר וויסן פעולות – מען קען וויסן וואס דער אויבערשטער טוט, אבער נישט וואס ער איז. דאס איז נישט נאר דער רמב״ם׳ס חידוש – שוין חז״ל זאגן אזעלכע לשונות. אבער דער רמב״ם האט דאס פארמולירט אלס א שיטה: מען קען נאר וויסן פעולות, און מער איז נישטא צו וויסן.
דער מקובל׳ס ענטפער: עס פעלט יא עפעס
די מקובלים האלטן אנדערש. זיי זאגן: עס פעלט יא עפעס. דער רמב״ם זאגט „דו ווייסט פעולות, דו ביסט פארטיג.” אבער דער מקובל זאגט: „איך וויל דאך וויסן דעם שם – דאס הייסט, וויאזוי דער אויבערשטער פירט דעם מלאך, נישט נאר אז עס איז דא א מלאך.” למשל, דער רמב״ם זאגט אז די גלגלים (ספערעס) דרייען זיך דורך א כח, א מלאך. שיין. אבער אין דעם מלאך מוז דאך זיין עפעס א שם – דער אויבערשטער פירט דעם מלאך. דער מקובל וויל זען דעם אויבערשטער וואס פירט דעם מלאך – נישט נאר דעם מלאך אליין.
גאנצע קבלה, אדער א גרויסע חלק דערפון, איז דער פרויעקט צו משלים זיין וואס דער רמב״ם האט „פארפעלט” – אדער גענויער, וואס ער האט באוואוסטזיניג איבערגעלאזט. די פראבלעם איז אז רוב מקובלים פארשטייען נישט וואס דער רמב״ם האט יא געוואוסט – זיי מיסן דעם חלק וואס ער האט יא אויפגעטאן.
—
יא. מעשה מרכבה – דער רמב״ם׳ס הגדרה
דער רמב״ם אין מורה נבוכים, פרק ע״א-ע״ב פון חלק ב׳, דעפינירט מעשה מרכבה אזוי: דער אויבערשטער איז נפרד ונעלם פון דער וועלט – ער איז טראנסצענדענט – אבער אויך מחובר צו דער וועלט, ער פירט זי. דאס איז דער עיקר פראבלעם: וויאזוי קען מען זאגן אז ער איז אין דער וועלט און אויך אויסער דער וועלט? וויאזוי קען מען זאגן אז ער פירט אלעס, און אויך אז ער איז שלילת כל הגשמיות, טראנסצענדענט?
די מקובלים טרייען עגזאקט דאס אויסצוארבעטן. און דאס איז זייער שווער, ווייל מען פרובירט צו טאן אן אוממעגליכע זאך.
—
יב. דער באגריף פון „שפע” – ווערטער פאר דאס אוממעגליכע
אפשר איז דער גאנצער פרויעקט א רעצעפט פאר משוגעת. אבער אין א געוויסן סיסטעם גיבן זיי יא ווערטער פאר דעם. למשל, דאס ווארט „שפע” – דאס איז א הויפט-ווארט אין קבלה. עס מיינט דעם קיום, די מציאות פון אלע זאכן – וויאזוי מציאות „פארט” פון גאט צו דער וועלט. מען שפילט זיך מיט ווערטער ווי מציאות, הוי״ה. אבער דאס זענען נאר ווערטער – דער רמב״ם אליין איז סותר זיך אין דעם, און דאס איז טאקע דער פראבלעם.
—
יג. עשר ספירות – א שטרוקטור פאר דעם „שפע”
אפשר קען מען זען וויאזוי כביכול די מציאות פארט פון גאט צו דער וועלט, און מען זאל רעדן פון 14 פארשידענע מדרגות דערין – אדער אפשר 10 איז א גוטע נומער. דאס איז באזיקלי דער יסוד פון עשר ספירות – צען מדרגות דורך וועלכע דער אויבערשטער׳ס מציאות קומט אראפ צו דער וועלט.
דער צמצום וואס דער רמ״ק רעדט דערפון (כמעט) – אלע „סטאריעס” וואס די מקובלים טרייען צו דערציילן – זענען פרובירונגען צו ערקלערן דעם פראצעס.
—
יד. צורה (פארם) און חומר (מאטעריע) – א פילאזאפישער יסוד
דער באגריף פון צורה
יעדע זאך אין דער וועלט האט א פלאן, א סטרוקטור – דאס הייסט א צורה (form). א מענטש האט א צורה – ער איז א קליינע בעיבי, ער וואקסט אויף, ער לערנט, ער שטארבט. א פלאנעט האט א צורה – זי גייט ארום אין אן ארביט. יעדע פארם איז דא ביים אנהייב – ווי דער פלאן פון א לעבעדיגע זאך.
אבער א צורה איז אלעמאל א צורה פון עפעס – א סטרוקטור פון עפעס.
חומר קדמון
דאס ברענגט צום געדאנק אז עס מוז זיין א באזונדערער מקור פאר מאטעריע – וואס דער רמב״ן רופט „חומר קדמון” (אוריגינעלע מאטעריע), וואס אנדערע רופן „אונדיפערענשיעטעד מאטער” – מאטעריע אן א צורה. מיר האבן קיינמאל נישט געזען מאטעריע אן א צורה – יעדע זאך האט עפעס א געוויסע צורה – אבער לאגיש מוז עס עקזיסטירן אלס א באזונדערער מקור.
פּלאטא און אריסטא האבן אנגעהויבן צו טראכטן אז עס מוז זיין אזא באזונדערער מקור פאר חומר. פרשת בראשית אויפן פשט, ווי פּלאטא׳ס שיטה, רעדט אייגנטליך נישט פון יש מאין (אפשר אין איין ווארט, ווי דער רמב״ן זאגט), נאר עס נעמט אן אז ס׳איז דא אן אומדיפערענצירטער חומר – „תהו ובהו” – און די בריאה איז הבדלה: געבן צורה צו דעם חומר.
דאס אלעס איז „זייער נידעריק” פאר קבלה
אלע די פילאסאפישע דיסקוסיעס וועגן חומר און צורה זענען, פון דעם שטאנדפונקט פון קבלה, זייער נידעריק. דאס איז בלויז „כוונת הנקודה” – מען אינטערעסירט זיך נאר מיט דער איין זאך וואס מען פארשטייט: אפשר די צורה פון דער וועלט, פון עקזיסטענץ, פון רעאליטעט. אבער עקזיסטענץ אליין איז נישט א צורה אין דעם ספעציפישן זינען. א צורה איז א מהלך, א פעטערן פון עפעס. קען זיין א פעטערן אן עפעס? אפשר אין דעם מוח פון גאט, פאר אלעס. אבער דאס איז נאך נישט גענוג צו דערקלערן פארוואס עס זאל בכלל עפעס עקזיסטירן.
—
טו. „עשר ספירות בלי מה” – פאר דער צורה
דער באגריף „עשר ספירות בלי מה” – בלי מהות – מיינט: פאר דער צורה. „מהות” מיינט א צורה, א „סאמטינג”, „אשר הוא עלול להיות”. ווען מען זאגט דאס, מיינט עס שוין אסאך פירוד – דאס איז דאס און נישט יענץ, דאס איז אין דעם זינען פון „אבאוט סאמטינג”. ווען מען רעדט פון „עקזיסטענץ אליין” אדער „ביאינג אליין”, רעדט מען שוין פון עפעס וואס איז פאר וואס מיר רופן צורות – פאר חכמה, אדער ווי מען וויל עס רופן. מען רעדט פון עפעס וואס איז פאר סטרוקטורן פון עפעס, נישט סטרוקטורן פון גארנישט.
די דואליטעט פון „אידעע פון עפעס”
די „אידעע פון עפעס” האט תמיד א דואליטעט – ס׳איז אן אידעע פון עפעס. אפילו ווען מען רעדט פון דער אידעע פאר דעם עפעס, איז עס נאך אלץ „וואס גייט זיין סאמטינג” – הויה, יהיה עפעס. אויב מען וויל דערקלערן חומר (וואס דאס אליין וועט נישט העלפן), מוז מען רעדן פון ביאינג, אדער גוטסקייט (the Good), אדער עקזיסטענץ.
למטה מן הצורה און למעלה מן הצורה – וואו זיי טרעפן זיך
מען קען זיין למטה פון דער צורה – אזוי ווי חומר איז למטה פון דער צורה. און מען קען האבן עפעס וואס איז למעלה פון דער צורה – ווי „first matter” וואס איז טאטאל אן צורה. דאס נידעריקסטע אין דער היעראכיע איז עולם התהו, די ד׳ קליפות. און דאס העכסטע איז אויך למעלה פון צורה. און אין א געוויסן זינען טרעפן זיך די צוויי עקסטרעמען – דאס איז פארוואס עס איז דא א גרויסע קאנפוזיע אין אלע די ענינים. ווייל זאכן וואס האבן קיין סטרוקטור נישט, האבן אבער עקזיסטענץ.
—
טז. וואו קומט עקזיסטענץ? – דער ספעיס פון קבלה
יעצט מוז מען אנפאנגען רעדן פון עקזיסטענץ אליין. די טעאריע פון גאט איז אז ס׳איז דא איין זאך וואס איז נאר עקזיסטענץ – און אפשר אפילו נישט עקזיסטענץ, ווייל ווען מען הייבט אן צו רעדן פון עקזיסטענץ אליין, ווערן פראבלעמען. „עקזיסטענץ” קלינגט אויך ווי עפעס, עס שטייט אין קאנטראסט צו נאן-עקזיסטענץ, עס איז אויך א ווארט. ווען מען טראכט פון דעם ווארט „עקזיסטענץ”, טראכט מען פון דער וועג ווי אלע זאכן וואס מען האט אמאל געזען עקזיסטירן – און דאס איז נישט עקזיסטענץ, דאס איז א סארט עקזיסטענץ.
דאן הייבט מען אן אריינצוגיין אין שווערע שאלות: ס׳איז דא מער ווי איין מין עקזיסטענץ. קען מען זאגן דאס זעלבע ווארט פאר אנדערע מיני עקזיסטענץ? ווערט עס א שם משותף אדער א משל? דער רמב״ם זאגט אז אפילו דאס ווארט אז גאט עקזיסטירט איז אן equivocal term – ס׳איז נישט אמת צו זאגן אז גאט עקזיסטירט אויף דער זעלבער וועג ווי עפעס אנדערש. אנדערע מיינען אז אפשר איז דא א קשר. אבער מען מוז טראכטן אז גאט האט געגעבן פאר אנדערע זאכן צו עקזיסטירן – זיין „דזשאב” איז נאר צו געבן עקזיסטענץ.
וויאזוי רעדט מען אפילו פון דעם? דאס איז וואס די מקובלים פרובירן. ווען זיי רעדן פון שמות, ספירות, און אלע levels, זענען זיי נאר אינטערעסירט אין דעם area. פון אנהויב פון דעם ספר ביז׳ן סוף, און ביים סוף איז אפשר א האלבע בלאט וועגן דער רעשט פון דער וועלט. די גאנצע קבלה פאסט אריין אין דעם ספעיס וואס דער רמב״ם, כאטש ער קליימט נישט אז עס עקזיסטירט נישט, האט נישט קיין שפראך צו רעדן דערפון.
[הערת אגב: דער רמב״ם קלינגט מאנכמאל ווי ער זאגט אז גאט האט א צורה, אבער דאן זאגט ער „ניין, גאט איז נישט א צורה, ס׳איז נאר א משל.”]
—
יז. מעשה בראשית – דער סדר פון צורות
ווען מען וויל פארשטיין די גאנצע וועלט, מיינט דאס אויך פארשטיין דעם מעטאפיזיק. מען וויל רעדן וועגן צורה. אויב מען איז א פּלאטאניסט, גלויבט מען אז א העכערער זינען פון צורה דערקלערט דעם נידעריקערן – דאס פארקערטע פון רעדוקציאניזם. גרעסערע כללים דערקלערן קלענערע פרטים. און עס מוז זיין א גרענעץ.
דער רמב״ם זאגט אז ס׳איז דא דער צענטער מלאך (שכל הפועל) וואס גיט צורות צו אלעס. אבער וויאזוי טוט ער דאס? וואס מיינט עס? דער רמב״ם אליין שרייבט אז דארט איז א פראבלעם. ווען א מענטש פארשטייט עפעס, באקומט ער אויך א צורה וואס זיצט אויף דער עקזיסטענץ פון דער זאך – פון וואו קומט עס? ס׳איז נישט אזוי גרינג מסביר צו זיין. אפשר איז מען געבוירן דערמיט, אפשר באקומט מען עס ווען מען איז גרייט – פארשידענע טעאריעס.
דאס אלעס – דער גאנצער סדר השתלשלות פון צורות, ווי העכערע ארגאניזאציע קומט פון נידעריקערע, ווי ביאלאגיע און עוואלוציע – דאס וואלט געווען מעשה בראשית. דאס איז וואס סייענס איז, אדער זאל זיין.
—
יח. מעשה מרכבה – דער פארבינדונג צווישן גאט און די וועלט
אלעס וואס מען האט ביז יעצט גערעדט הייסט „פעולת השם” – דער אייבערשטער האט דאס אלעס געמאכט, דאס זענען די זאכן וואס ער טוט. אבער אויב מען וויל רעדן פון מעשה מרכבה, מיינט מען דעם וועג וויאזוי דאס אלעס איז גאט׳ס אקטיוויטעט – דער connection כביכול.
אין די מקובלים, אויב מען זאגט דער אייבערשטער האט געמאכט א זאך – א נס, א טבע, ס׳איז נישט נוגע – מוז מען האבן א באדייטונג צו דעם ווארט. ביים רמב״ם פעלט א באדייטונג וואס מאכט דאס אמת. ער זאגט נאר: „אלעס איז פון גאט אלס דער ערשטער סיבה.” זייער שיין. אבער וויאזוי איז ער דער סיבה? וויאזוי ווערט עפעס אן ענין פון אלקות? וואס טוט עס? אפשר זענען דא ענינים וואס זענען צו ווייט אין השתלשלות און ווערן נישט מער גערעכנט „גאט”. אבער וואס מאכט עפעס אן ענין פון דיוויין? וואס זענען די שייכותן?
דער ספעיס פון מעשה מרכבה
די זאכן זענען פאר די צורות, פאר עקזיסטענץ אפילו. עס מוז זיין א וועג וויאזוי דאס „גאט-זאך” – וואס מען קען קוים זאגן אז עס עקזיסטירט, אדער אפשר קען מען גאר נישט זאגן – וואס מוז זיין למעלה פון ביאינג, למעלה פון עקזיסטענץ, בוודאי למעלה פון צורה – וויאזוי גיט דאס עקזיסטענץ צו עקזיסטירנדע זאכן?
דאס איז ממש די שפראך פון די פריע מקובלים: „the movement of existence from existent to existent, or from existent to non-existent, or from non-existent to existent” – אלע שפראכן קומען אויס צום זעלבן. און זיי גלויבן אז מען קען עס א ביסל פארשטעלן דורך צפיה במרכבה, מען קען עס באנענען. דער גאנצער סיפור פון „תרי״ג קשרי חכמה” איז א געוויסע באנענונג פון דעם – ס׳איז דא אן ענין פון כתר, ס׳איז דא אן ענין פון… און אלע די זאכן האבן א השתלשלות.
—
יט. קבלה אלס משל – און דער ווערט פון א משל
ס׳מאכט נישט אויס וועלכע שפראך מ׳באנוצט – דער זעלבער ענין בלייבט דער זעלבער. אויך ווען מ׳שרייבט דעם שם הוי״ה ממש – און דער זוהר גיט הדרכה וויאזוי צו שרייבן דעם שם – איז דאס נאר א משל פון א משל פון א משל פון א משל. ווען מ׳רעדט נאר פאר דער קבלה אליין, מוז מען ריידן פון דער באוועגונג פון עקזיסטענץ אליין, אדער פון עפעס פאר עקזיסטענץ – וויאזוי עפעס ווערט פון עפעס אומדעפינירטעס און אומבאנעמטעס צו עפעס וואס מ׳זאגט אז עס איז. די פונדאמענטאלע שאלה איז: וויאזוי ווערט דער אייבערשטער דער גאט פון דער וועלט? דאס איז ממש וואס קבלה איז – דער גאנצער סיפור דערפון. נישט מעשה בראשית, נישט וואס מ׳רופט סתם עבודת השם – נאר דער אמת׳ער סיפור.
יעדער איינער איז מודה אז אלעס אין קבלה איז א משל. אבער וואס מיינט א משל? דו פרובסט צו פארשטיין א געוויסע זאך, און איך גיב דיר א דיאגראם, א וועג וויאזוי צו טראכטן וועגן דעם. אויב דו האסט נישט דעם פראבלעם, רעדט עס נישט צו דיר. אבער אויב דו האסט דעם פראבלעם – אויב דו ווילסט זען דעם אייבערשטן אלס א רעליגיעזער מענטש – איז עס עפעס וואס גייט דיר העלפן. עס איז א קלערערער וועג צו טראכטן פון א פראבלעם וואס דו האסט.
—
כ. דער רמב״ם׳ס אלטערנאטיוו
קען זיין אז עס האט בכלל נישט קיין זין צו ריידן פון דעם? יא, דער רמב״ם וואלט געזאגט: ווער ערשט קלאר אויף וואס דו קענסט קלאר ווערן. און די זאכן וואס דו פארשטייסט נישט – ס׳איז דא אין תורה „לא תתורו אחרי לבבכם” – אפשר האט עס נישט קיין שייכות צו דיר, און דו דארפסט נישט בענגען דערין.
—
כא. דער חטא פון אומגעדולד – חטא אדם הראשון
די מקובלים זענען אלע אומגעדולדיג – זיי ווילן גלייך יעצט וויסן. און ווען מ׳איז אומגעדולדיג, מאכט מען אמאל טעותים. דאס איז ממש דער חטא אדם הראשון. די מקובלים זענען זייער באוואוסט פון דעם – דאס איז דער גרעסטער חטא: ווען מ׳כאפט זאכן וואס מ׳האט נאך נישט די כלים, נאך נישט די פעאיקייט צו כאפן. דעמאלט הייבט מען אן זאגן זאכן – מ׳הייבט אן זאגן ס׳איז דא צוויי גאטן, ממש! – ווייל פון אזעלכע פראבלעמען.
די מקובלים זענען אלע זייער אויפגעפאסט: מ׳וועט נישט זאגן, מ׳וועט יא זאגן, מ׳וועט טראכטן, מ׳וועט חלומ׳ען, מ׳וועט דמיון׳ען, פרובירן. דערפאר זאל קיינער נישט לערנען קבלה נאר ווער עס פילט אז ער דארף. אבער ס׳זענען אלץ מענטשן וואס קענען נישט זיין צופרידן מיט דעם רמב״ם׳ס לשון: דער אייבערשטער איז מחובר מיט דער וועלט און נפרד פון דער וועלט, און מיר קענען נישט overcome דעם פראבלעם פון צו זאגן ביידע און נישט וויסן וויאזוי עס ארבעט.
—
כב. פון וואו קומען די אידעען? – דער פארגלייך מיט סייענס
פון וואו האט איינשטיין באקומען דעם theory of relativity? פון דער מינה! ער קען דיר ווייזן וויאזוי עס העלפט דיר, אבער ער קען דיר נישט ווייזן וויאזוי ער האט עס באקומען, און וואס דאס איז, און וויאזוי דאס קאנעקט צו אלעס אנדערש.
דא איז א וויכטיגער חילוק: סייענטיסטן פרעטענדירן צו ריידן פון דער אויטאריטעט פון וויאזוי זייערע טעאריעס ארבעטן, נישט פון דער אויטאריטעט פון וואו זייערע טעאריעס קומען. דאס איז דער גרונט פארוואס מיר רופן עס סייענס – ווייל זיי זאגן נישט אז מ׳דארף זיי גלייבן ווייל דער אייבערשטער האט גערעדט מיט זיי. אבער אין אמת׳ן, קיינער ווייסט נישט פון וואו מענטשן באקומען זייערע אידעען – עס איז נאך אלץ פון דעם זעלבן גאט.
מקובלים, פון דער אנדערער זייט, האבן א מנהג צו ריידן פון וואו זייערע אידעען קומען – זיי קליימען אויטאריטעט פון דעם מקור פון דער אידעע. אין די אלטע צייטן האבן אפילו סייענטיסטן אזוי גערעדט – “גאט האט מיר געזאגט.”
אבער דער גרונט פארוואס מ׳זאל צוהערן איז דער זעלבער גרונט פארוואס מ׳הערט צו יעדער אידעע: ווייל עס איז יוזפול. עס איז נוצבאר צו פארשטיין, אדער עס איז זייער וויכטיג.
—
כג. דער חילוק צווישן פילאזאפיע און אנדערע וויסנשאפטן
[הערת אגב: די איינציגע מענטשן וואס קליימען אז דער מקור פון זייער אידעע איז דער זעלבער ווי דער סטרוקטור פון דער אידעע אליין – זענען די פילאזאפן. דאס איז זייער גרויסער חידוש, און עס איז נישט טריוויאל. עס איז נישט וויאזוי מענטשלעכע לערנונג ארבעט בדרך כלל.
זייער אינטערעסאנטער קליים איז: „איך גיי דיר ווייזן א מופת – א proof, א דיאלעקטיק (ווי פּלאטא רופט עס) – און דו וועסט עס לערנען אויף דעם זעלבן וועג ווי איך האב עס געלערנט, פון דעם זעלבן proof. און דער proof איז אויך דער סטרוקטור פון דער רעאליטעט וואס ער דערקענט.” נישט א proof אין דעם זין פון א סימן בעלמא, נישט א proof ווי מאדערנע סייענס – „מיר האבן א טעסט געמאכט און דאס רעזולטאט איז ארויסגעקומען” – נאר א ריכטיגער proof.]
—
כד. דער פילאסאפישער אידעאל פון לערנען קעגן ווי לערנען ווירקלעך פונקציאנירט
דער פילאסאפישער חלום איז אז וויסן זאל אויפגעבויט ווערן סיסטעמאטיש, שטאפל נאך שטאפל, אין אן אופן וואס שפיגלט אפ דעם סטרוקטור פון דער ווירקלעכקייט. אבער אין דער פראקטיק ארבעט לערנען נישט אזוי. ערשטנס, רוב מענטשן וואס ווייסן זאכן ווייסן נישט פון וואנעט זיי ווייסן עס, און זייער וויסן שטימט נישט נויטווענדיגערהייט מיט דעם סטרוקטור פון דער ווירקלעכקייט וואס זיי באשרייבן. מענטשן מאכן אפשר „געסעס” אדער האבן אימאדזשינאציע – ס׳זענען דא פארשידענע טעאריעס פון וואנעט וויסן קומט, אבער מיר האבן נישט קיין קלארע פארשטאנד דערפון.
צווייטנס, יעדע וויסנשאפט אויף דער וועלט איז געבויט אויף קוקן אויף געוויסע פראבלעמען – „איך וויל פארשטיין פארוואס דאס קומט,” „איך וויל פארשטיין וויאזוי דאס ארבעט.”
—
כה. דער לעגיטימער קריטיק אויף קבלה
דער אמת׳ער קריטיק אויף קבלה וואלט געווען אזוי: די מקובלים האבן אלע געארבעט מיט א זייער בייסיק סעט פון פראבלעמען, און זיי האבן פרובירט צו זען עפעס זייער קלאר וואס איז זייער שווער צו זען – און אפשר זענען זיי פאלש אין זייער ארבעט אויף דעם פראבלעם. דאס וואלט געווען א גוטע קריטיק.
[הערת אגב: חסידים, פאר׳ן מערסטן טייל, זענען נישט מקובלים. די וואס זענען טאקע מקובלים זענען באזארגט וועגן דעם פראבלעם – זיי ווילן ווירקלעך וויסן וויאזוי די ווירקלעכקייט איז. חסידים אין דעם ברייטערן זין זענען נישט דעפיניטיוו באזארגט וועגן דעם.]
—
כו. דער עיקר: מען קען נאר צוקומען צו גאט דורך דעם אופן ווי ער איז
יעדער רעליגיעזער מענטש האט אלעמאל געגלייבט אז מען קען נישט צוקומען צו גאט נאר דורך דעם אופן ווי ער איז, אדער דעם אופן ווי די ווירקלעכקייט איז. יעדע שיטה אין דער וועלט האט א חילוק צווישן דמיון און אמת – אפילו חסידות. קיינער מיינט נישט אז „כל זמן איך מיין עפעס, איז עס אמת.” ספעציעל ווען עס קומט צו צוקומען צו גאט, ווייל גאט איז געמיינט צו זיין די אלטימעט ווירקלעכקייט. דערפאר קען מען נאר צוקומען צו אים אויב עס איז אין דעם אופן ווי די אלטימעט ווירקלעכקייט איז. אויב מען שטעלט זיך פאר גאט אין א פאלשן אופן, שטעלט מען זיך פאר נישט גאט.
—
כז. דער מיקראקאזם-ארגומענט ווי דער רמ״ק׳ס יוסטיפיקאציע
דער איינציגסטער ארגומענט וואס מ׳קען ברענגען פאר דעם רמ״ק׳ס מעטאדע איז באז
ירט אויף א מין מיקראקאזם-טעאריע – וואס ווערט אמאל גענומען צו ווייט, אבער יעדער נעמט עס אלעמאל צו ווייט. דער ארגומענט איז: אויב דער אופן ווי איך קום צו עפעס איז אויף דעם וועג, דעמאלט איז דאס דער וועג ווי איך זאל אנהייבן.
דאס איז עקספליציט וואס דער רמ״ק זאגט ווי זיין יוסטיפיקאציע. ער זאגט נישט „ווייל עס אינטערעסירט מיר נישט וואס די ווירקלעכקייט איז.” ער זאגט אז „שתי צורות הקדושות” – דער מענטש איז אן אדם קטן. דערפאר, אויב איך האב א פעסטע סעריע פון געפילן אדער פארשטאנד אדער קאנטעמפלאציעס וואס איך זע געוויינטלעך ווען איך פרוב צו טראכטן וועגן גאט אדער וועגן ווירקלעכקייט, מוז דאס מסתמא זיין א שפיגל פון ווי די ווירקלעכקייט איז טאקע. דערפאר איז עס א לעגיטימער וועג צו ארבעטן דערמיט.
ער טרעפט אויך רמזים אין פסוקים – „כי שארי” און „כי תחת כל השמים” – אבער זיין מעטאדע איז מערסטנס נישט ליינען דעם ספר, נאר טראסטן אז דער סדר אין וועלכן זאכן זעען אויס צו אים אדער ערשיינען צו אים איז אן אמת׳ער סדר, באזירט אויף דעם גלויבן אז דער מענטש איז א צלם אלקים, אן אימידזש פון דער וועלט.
דאס איז אויך א ספעקולאציע – ווי יעדע אנדערע ספעקולאציע. אבער עס איז וויכטיג פאר אים און פאר יעדן צו זען וויאזוי די זאכן זענען, ווייל זען וויאזוי די זאכן זענען אדער וויסן וויאזוי די זאכן זענען – דאס איז וואס זיי זוכן. זיי זוכן נישט עפעס אנדערש חוץ פון דעם.
—
כח. דער רמ״ק׳ס פרויעקט: קאהערענץ פון אלע קבלות
די קבלה המקובלת באנוצט סטרוקטורן. יעדער באנוצט סטרוקטורן פון ערגעץ אנדערש. מ׳זאגט אז צען איז א נומער וואס מאכט סענס ווייל מ׳האט צען נומערן. אבער קיינער האט נישט צוגעזאגט אז גאט ארבעט אין דעם סטרוקטור. מיר נעמען אן אז אויב די וועלט ארבעט אויף דעם אופן, וואלט דאס געווען א לעגיטימער און א רעזאנאבלער וועג צו צוקומען צו דעם געטלעכן, צו דער ווירקלעכקייט, אדער צו יעדן אנדערן סטרוקטור וואס מ׳באנוצט. דאס איז וואס ער מיינט מיט „על משלם.”
קאהערענץ ווי קריטעריום פון אמת
א סטרוקטור מוז זיין קאהערענט כדי צו זיין נוצלעך. מ׳קען זיין א מקובל פון נאר איין שיטה – אויב איין שיטה מאכט סענס, קען מען אלע דאטא מאכן פאסן דערמיט. דאס איז נישט קיין פראבלעם. אבער מערסטנס, מענטשן וואס האבן אזא זאך דערגרייכן עס דורך אפשניידן רוב פון דער ווירקלעכקייט – זיי זאגן „הגם אז ס׳זעט נישט אזוי אויס, מ׳דארף נאך אלץ אזוי אויסזען.” דאס איז א מין טריק.
אבער אויב מ׳זעט נישט איין זאץ פון ערגעץ ווי אלעס, וועט מען פרובירן צו באנוצן פיל מער דאטא. אלע זאכן וואס מענטשן האבן ספעקולירט וועגן און געשריבן זענען נוצלעכע דאטא – נוצלעכע שפראכן, נוצלעכע מאדעלן – כאטש עס קענען זיין טעותים.
דער רמ״ק׳ס פרויעקט איז בעיקר: נעמען איין ספר (דער זוהר) און מאכן אלעס אנדערש ארבעטן דערמיט. דער אופן ווי ער זאגט עס: דער זוהר איז פון רשב״י, וואס איז א תנא, און ממילא האט ער געוואוסט בעסער פון יעדן אנדערן. טראדיציאנעל, דאס איז דער לאגיק – זיכער על פי קבלה. על פי נגלה, אין הלכה, איז דא א סדר – רבינו, ווארשא, וואטעווער. אבער על פי קבלה, ווען קבלה איז וועגן פארשטיין ווירקלעכקייט, איז דאס נאר א הלכה׳שע פראגע.
דער פראבלעם פון צען ספירות ווי „הלכה”
ס׳איז שוין געווען אז יעדער איינער מוז מסכים זיין אז ס׳איז דא צען ספירות. אבער וואס גייט דאס אן? לאמיר זאגן אז ס׳איז דא זיבעצן ספירות, אדער דרייצן. דאס וואלט נישט געווען קיין פאליטישער פראבלעם – דאס איז א ווירקלעכקייט-פראבלעם. מ׳האט א ווירקלעכקייט, און מ׳האט נישט קיין קרעיזי זאך וואס איינער זאגט. דערפאר העלפט נישט אז מ׳האט מקובלים וואס זאגן „נעכטן האט דער מלאך גערעדט צו מיר, און איך האב מסביר געווען אז די ווירקלעכקייט איז אזוי.” דאס איז נישט קיין ריעלער גרונט.
דער ריעלער גרונט פארוואס דער פרויעקט איז נוצלעך
דער ריעלער גרונט פארוואס דער גאנצער פרויעקט איז נוצלעך איז ווייל: איין וויכטיגע זאך כדי עפעס זאל זיין נוצלעך, כדי מ׳זאל קענען לעבן מיט עפעס, כדי מ׳זאל קענען פארשטיין עס אויף אן אופן – איז אז עס זאל זיין קאהערענט און עס זאל מאטשן מיט אזוי פיל דאטא ווי מעגלעך. דאס איז א סימן – דאס איז וואס „אמת” מיינט, און דאס איז אלעס וואס עס מיינט צו כאפן א טעאריע באופן מדויק.
אויף דעם אופן, אויב עפעס סותר דעם זוהר, וועט דער רמ״ק זאגן אז ס׳איז א טעות. ווייל ער האט אזוי מכליל געווען אז וואס שטייט אין דעם זוהר אדער אין ספר יצירה מוז נאר אזוי זיין, און ממילא מוז מען פארשטיין. אבער דאס זענען נאר שארטקאטס – שארטקאטס אין דעם זין אז מ׳נעמט געוויסע זאצן, געוויסע עיקרים, געוויסע בייסיק עמודים פון דער טעאריע, מאכט זיי צענטראל, און ארבעט זאכן ארום דעם. דאס איז וואס וועט אונז העלפן זען קלאר אלע אנדערע זאכן אינערהאלב דעם. אנדערש וואלט עס געווען כאאטיש.
אבער אויב איינער איז נאך קלוגער, פארשטייט מען אז אפילו דאס איז קאמפלעקס. און אמאל זאגט דער רמ״ק אליין: „איך שטיצל זיך פון דעם און גיי ווייטער.” דאס קען מען טון – קיינער האלט נישט אפ.
—
כט. דער ווערט פון לערנען פון פארשידענע מקובלים
ווען מען לערנט א ענין און פינף פארשידענע חכמים האבן דערוועגן געטראכט, האט יעדער איינער דערגרייכט א באזונדער נקודה, א באזונדער אספעקט, אדער א באזונדער וועג פון טראכטן. מסתמא כאפט יעדער איינער אן אספעקט פון דער אמת׳ער מציאות. רוב מאל כאפט איין מענטש נישט אלעס אליין. דעריבער איז אלעמאל א גוטע זאך צו לערנען פון יעדן איינעם.
אויב מען זאגט אז א מלאך האט מגלה געווען די חכמה, פרעגט זיך: פארוואס האט דער מלאך געזאגט פאר איינעם אזוי און פאר דעם אנדערן אנדערש? איין תירוץ: ביידע זענען אמת. א צווייטער תירוץ: דער מלאך אויך האט נאר איין זאך געזאגט פער מאל – פאר דעם דאס, פאר יענעם יענץ. מיר זאגן נישט אז ס׳איז א סתירה, נאר אויב מען וויל פארשטיין די וועלט, דארף מען פארשטיין ביידע.
דאס איז דער זעלבער וועג ווי גמרא לערנען: ס׳שטייט דא אזוי און דארט אזוי, קומט אויס א סתירה, דריי מפרשים, דריי תירוצים. ווי אנדערש זאל מען טון זאכן? די אידן האבן געוואוסט וויאזוי צו טון זאכן אויף דעם וועג. קיין שום אנדערע וויסנשאפט טוט עס אנדערש.
דער חילוק צווישן הלכה און קבלה אין דעם ענין
הלכה האט א באזונדער אופן – הלכה איז נאר א „חשיבה” (א באשטימטע וויכטיקייט/הכרעה). אבער דא רעדט מען נישט בלויז וועגן וויאזוי די וועלט איז פראקטיש, נאר וועגן עפעס וואס מען קען נישט פארגלייכן מיט אלעם אנדערש. דער מענטש וואס האט עס מגלה געווען האט עס משיג געווען, און ער האט עס געזאגט – וויאזוי זאל ער עס משיג זיין?
—
ל. וואס הייסט „פארשטיין” אין קבלה – קעגן imagination
מענטשן זאגן אמאל: „ס׳איז בלויז א statement.” אבער א statement מיינט understanding. וואס מיינט מען מיט פארשטיין? זאגן זאכן – דאס הייסט, ארטיקולירן, אויסדריקן – איז דער בעסטער סארט פארשטיין וואס עס איז. נישט סתם זאגן, נאר ווען מען רעדט פון פארשטיין.
Imagination איז א זייער נידריגע מדרגה פון פארשטיין. Imagining איז נישט דאס זעלבע ווי פארשטיין. עפעס צו פארבינדן אין דיין מוח – דאס איז וואס יעדע understanding איז. ווען מען לערנט בבא בתרא, וויל מען נישט א סתם׳ע ליסטע – מען וויל פארשטיין. ס׳איז נישט דא קיין שום וויסנשאפט אין דער וועלט וואס מען לערנט נישט דורך חזר׳ן און זאגן מערערע מאל.
—
לא. דער משל פון מאטעמאטיק און אנדערע וויסנשאפטן
ווען מען לערנט מאטעמאטיק, גייט דער לערער נישט סתם לערנען פארמולאס צום חזר׳ן. ער ווייזט one plus one מיט צוויי עפלעך. פון דעם הייבט מען אן צו כאפן וואס דער לערער וויל. יעדע וויסנשאפט הייבט אן מיט זאגן די ווערטער, און אויב מען געפינט ווי צו קוקן דערויף, הייבט מען אן צו זען די וויסנשאפט, די פארעם דערפון.
קעגן דער „אידעאליזירטע” פארשטעלונג פון לערנען קבלה
מענטשן האבן א זייער אידעאליזירטע פארשטעלונג ווי מקובלים לערנען – אבער קיין שום וויסנשאפט ווערט נישט אזוי געלערנט. גיי צו אן advanced מאטעמאטיק קורס – דער פראפעסאר חזר׳ט זיך אויף דער blackboard צוואנציג מאל, ס׳קומט צוריק אפשר אין פיר יאר. אפשר דריי גרויסע חכמים אין post-graduate school טראכטן וואס אלע די זאכן מיינען. אבער קודם דארף מען לערנען אז ס׳ארבעט.
אויב א תלמיד קומט דעם ערשטן טאג פון פיזיק אדער מאטעמאטיק און פרעגט דעם רבי׳ן: „זאג מיר, וואס איז עס actually וועגן?” – ענטפערט דער רבי: „ניין, קודם וועסטו לערנען דאס גאנצע סיסטעם, און נאכדעם, אויב מ׳האט צייט, וועט מען רעדן.” רוב מענטשן קומען נישט קיין מאל דערצו. כמעט קיין וויסנשאפט ווערט נישט געלערנט פון first principles.
מ׳לערנט קינדער אין חדר, אין שולע, אלע מיני basics פון וויסנשאפט סתם בדרך אמונה פשוטה. נישט נאר דאס – אויך ווייטער לערנט מען בדרך אמונה פשוטה, דורך לאנג חזר׳ן פארמולאס. נעם דעם מאסט בעיסיק אלגאריטם פון כפל מיט דריי-ציפער נומערן – מ׳בארגט, מ׳באוועגט פון איין קאלאם צום אנדערן – און קיינער פארשטייט נישט פארוואס ס׳ארבעט. מ׳דארף גלייבן אז ס׳ארבעט. ווער זאגט אז ס׳קומט דיר דער רעזולטאט? ערשט ווען מען קומט צום טעם פארוואס ס׳ארבעט, קען מען אפשר זאגן: „איך האב א בעסערן אלגאריטם.” אזעלכע דעבאטן פאסירן אויף די העכסטע מדרגות פון טעאריע. אבער אויף די בעיסיק מדרגות הייבט מען אלעמאל אן פון דעם זעלבן פלאץ.
—
לב. דער עיקר: פארוואס דער רמ״ק שטעלט אוועק א בעיסיק סטרוקטור
איין מענטש, אפילו דער גרעסטער נביא, גייט נאר וויסן זייער ווייניג. אויב ער קען רעדן מיט נאך א מענטש, ווייסט ער צוויי מאל, דריי מאל אזויפיל. אויב ער קען רעדן מיט טויזנט מענטשן איבער הונדערט יאר – נאך מער. דעריבער איז דער ערשטער שריט: לאמיר באקומען terms, באגריפן.
דאס איז וואס דער רמ״ק טרייעט דא צו טון: קודם לאמיר מאכן זיכער אז ס׳איז דא צען ספירות. דאס איז זייער וויכטיג. קיין שום חכם קען נישט אנהייבן אן דעם. נאכדעם קען א חכם זאגן: „איך האלט אז ס׳איז דא צוועלף.” No problem – אבער דאס איז שוין א שטעלונג קעגן דעם בעיסיק סטרוקטור, נישט א חסרון פון סטרוקטור.
אויב מען הייבט נישט אן מיט דעם, זאגט יעדער איינער עפעס אנדערש, און דאס איז עקזאקט וואס דער רמ״ק רופט „מכח הבקיאות” – איינער זאגט: „איך האב געהערט אז ס׳איז דא פארשידענע שיטות.” אבער קודם דארף מען פארשטיין: ס׳איז דא איין בעיסיק סטרוקטור, ס׳איז דא איין בעיסיק פראבלעם.
דער וואס זאגט אז ס׳איז דא דרייצן ספירות – ער האלט אז ס׳איז דא נאך א פראבלעם, וועגן דעם האט ער געזאגט דרייצן. און דער אנדערע וואס זאגט אויך דרייצן, מיינט ער אפשר א דריטע זאך בכלל. מען דארף פארשטיין וואס גייט דא פאר.
אבער ס׳איז דא א בעיסיק סענס אין וועלכן זיי אלע רעדן וועגן דער זעלבער זאך – דעריבער רעדן זיי וועגן די צען. איינער זאגט: די צען זענען גראדע נישט צען, מעק אויס נצח, ס׳פעלט נישט אויס, ס׳איז דא נאר הוד. אבער ער איז נישט חולק אויף דער assertion אין דעם בעיסיק סענס – מען האט נאך אלץ די בעיסיק סטרוקטורן: ס׳איז דא צען ספירות, און צען ספירות טוען אויף זייער ארבעט.
און דאס איז פונקט פארוואס דער רמ״ק האט געשריבן דעם פרדס – צו ווייזן אז יענער חכם וואס זאגט אנדערש, האט אויך געמיינט דאס זעלבע, אפשר ער רעדט וועגן א אנדער אספעקט.
—
לג. די גרונט-שפראך פון קבלה אלס וויסנשאפטלעכע באזיס
דער רמ״ק פרובירט נישט בלויז צו זאגן אז אלע מקובלים זאלן זאגן דאס זעלבע. דער ציל איז צו פארמאליזירן די וויסנשאפט – צו שאפן א באזיס-שפראך וואס מען קען אנהייבן פון דארט. מען קען גארנישט לערנען אן א שפראך, און יעדע ספעציפישע וויסנשאפט שאפט זיך איר אייגענע ספעציפישע שפראך. אויב מען שטעלט נישט אויף כאטש די מערסט באזישע טערמינאלאגיע, קען מען גארנישט טון. דאס מיינט נישט אז צוויי מקובלים מוזן טראכטן אידענטיש – איינער קען רעדן א גאנצע צייט פון דרייצן ספירות און דער אנדערער נישט – אבער זיי דארפן זיין אין דער זעלבער געגנט, אין דער זעלבער באזישער שפראך.
דער רמ״ק׳ס טענה איז אז אפילו ווען א צווייטער מקובל זאגט עפעס אנדערש, איז עס מסתמא אז ער האט אויך געמיינט דאס זעלבע אין א באזישן זין – אדער ער האט פשוט געטעות. אבער מער ווארשיינלעך שטימט ער צו אין דער יסוד.
—
לד. די „בתראי” – מקובלים וואס זענען „יצאו חוץ לגדר”
דער רמ״ק זאגט אז די בתראי (שפעטערדיגע מקובלים) זענען „יצאו חוץ לגדר” – זיי זענען אוועק פון דעם ריכטיגן ראם. דאס איז א חלק פון זיין תירוץ, אבער ער גייט עס נאך לענגער אויסברייטערן. דער רמ״ק׳ס קריטיק איז: מענטשן מיינען אז זיי ווייסן בעסער, אבער קודם כל – האסט געלערנט? שטייט אין א ספר אויף ה׳ גנום אז ס׳איז דא דרייצן? מען האט נישט געמיינט אזוי? נו, וואס האט מען יא געמיינט?
—
לה. דריי פירושים אויף „דריי” וואס זענען למטה מהספירות
פירוש #2 (פון פריער – ווערט דא ווייטער אויסגעברייטערט)
דער צווייטער פירוש זאגט אז די דריי זאכן וואס זענען צווישן מלכות דאצילות און וואס איז אונטן – נישט אצילות ממש – זענען שלשה כוחות וואס הייסן:
– אלקיאל
– אתריאל
– אשריאל
(דאס זענען נעמען פון מלאכים.) ער גייט זיי מסביר זיין נאכאמאל. די דריי כוחות זענען: פרגוד (פרוכת/מחיצה), מקום הנשמות, און סוד המערכה העליונה.
פירוש #3
דער דריטער פירוש זאגט: די דריי זענען שלשה מקורות נעלמות של מלכות. דאס גייט צוזאמען מיט דעם פריערדיגן טעם: ווען מען קומט צום סוף פון עולם האצילות, אין מלכות, זענען דא דריי מקורות פאר דעם נעקסטן לעוועל.
דער מהלך איז: פונקט ווי די ערשטע טעאריע זאגט אז ס׳איז דא דריי שרשים (ג׳ ראשונות שבע״ס) וואס זענען דער שורש פון אלע ספירות – די זעלבע סטרוקטור איז דא אין מלכות אלס שורש פאר דעם נעקסטן עולם. און פונקט ווי ס׳איז דא דריי עליונות בכתר (די צחצחות שלמעלה מהספירות) וואס זענען דריי מקורות – אזוי אויך אין מלכות זענען דא דריי, נאר מער בגלוי. דאס זעלבע קאנצעפט: מקורות פאר דעם נעקסטן עולם. [ער זאגט אז ער וועט עס מער מסביר זיין אין שער הביאה און שער צחצחות.]
—
לו. דער דריטער פירוש – די דריי עולמות בי״ע
רבי שמעון (עס זעט אויס אז דא ווערט געמיינט רבי שמעון בר יוחאי, נישט שמעון הצדיק) – ער גיט די נעמען:
1. פרגוד = אויך גערופן כסא הכבוד = עולם הבריאה. פרגוד מיינט „הפסק” – א פרוכת צווישן אצילות און אלעס אנדערע. כסא הכבוד איז דער לשון וואס מיר רופן עולם הבריאה.
2. מקום הנשמות = גערופן חדרי גדולה = גן עדן = עולם היצירה. דער ראיה: יעדער ווייסט אז נשמות קומען „מתחת כסא הכבוד” – דאס הייסט אונטער בריאה. און דער לשון „חצובות מתחת כסא הכבוד” – דאס ווארט חציבה באלאנגט צו יצירה (פון „רשעה חקק חצר” אדער עפעס ענלעכס). דארט איז מקום הנשמות.
3. סוד המערכה העליונה = גערופן הקודש עליון = עולם העשיה. דאס מיינט „מערכת המשרתים” – ווארשיינלעך די גלגלים (ספערעס/כוכבים). דאס איז סוד העשיה שמתחת היצירה.
—
לז. דער רמ״ק׳ס שיטה: נישט ממש ספירות, נאר כוחות הספירות
דער רמ״ק באמערקט אז עס זעט אויס אז די דריי זאכן זענען נישט עקטשלי ספירות – זיי זענען נאר כוחות הספירות. דער ראיה: „פרגוד” מיינט „הפסק” – א מחיצה. דאס ווייזט אז ס׳איז א פרוכת צווישן אצילות און אלעס אנדערע, נישט א ספירה אליין. די דריי זענען אלזא כוחות וואס שטאמען פון די ספירות, אבער זיי זענען נישט ספירות בפני עצמן – און דערפאר בלייבט דער יסוד אז ס׳איז דא צען ספירות, נישט דרייצן.
תמלול מלא 📝
ספר פרדס רמונים, זייט מ׳ – עוד מקום לטעות: די ברייתא של רבי שמעון הצדיק און די י״ג כוחות
איינפירונג: דער צווייטער מקום לטעות
מגיד שיעור:
בקיצור, מיר זענען אין פעידזש מ׳, “עוד מקום לטעות”. יא, דא?
אוקיי, סאו די ערשטע טעות איז געווען אז… די ערשטע טעות איז געווען אז ס׳איז געווען א תשובה פון רב האי גאון וועגן י״ג מידות, און מ׳האט צוגעלייגט ספירות, און מ׳זאגט אז ס׳איז דא נאך דריי. בקיצור, האבן מיר פארענטפערט אז דאס זענען דריי שרשים עליונים על הספירות. אוקיי, אבער נישט קיין ספירות.
איז דא נאך א מקום לטעות. איז דא א ברייתא של רבי שמעון הצדיק. איך ווייס נישט ווער דער שמעון הצדיק איז. זיכער נישט שמעון הצדיק פון די שיירי כנסת הגדולה, אמת? אפשר יא. אבער יענער הייסט נישט רבי שמעון הצדיק. אזוי ווי רבי יונתן בן עוזיאל. אזוי זאגט מען רבי יונתן בן עוזיאל? איך האב נישט געוואוסט.
מדרש, ס׳איז דא אזא ספר מדרש שמעון הצדיק?
הערות אגב: ווער איז שמעון הצדיק?
שמעון הצדיק אין די גמרא אין יומא
שמעון הצדיק שטייט שוין געהאט שם מ״ב, די גמרא אין יומא. ער איז דאך געווען גרויסע… שמעון הצדיק האט שוין געהאט אין ירושלים. וואס דערפון? עפעס האט די גמרא אין יומא וועגן די… דארט האט די גמרא פארציילט וועגן די פופציג יאר פאר… איך געדענק נישט וועגן… אה, איך גלייב דאך. איך געדענק נישט. ניין, איך געדענק נישט.
ווייל דער שמעון הצדיק איז דער זעלבער שמעון הצדיק? דאס איז דער שמעון. סתם א איד וואס הייסט שמעון הייסט שמעון הצדיק, רבי זכרונו לברכה. שמעון בר יוחאי איז געווען? צדיק שמעון. וואס הייסט שמעון? ניין, אפשר האט עס עפעס צו טון. דו טראכטסט דאך, רבי שמעון, עפעס א נאמען פון מקובלים.
וואס זאגסטו שטייט אין די גמרא? לאמיר טשעפן. די גמרא זאגט אז שמעון הצדיק לא קנט קיין גדולה? ניין, מ׳האט נישט פארגלייט געווען די שם מפורש נאר איינמאל. ניין. דו מיינסט אז די גמרא אין יומא שטייט? שטייט נישט וועגן די שם דארט, איך געדענק.
שמעון הצדיק איז געווען עפעס א וויכטיגער מאנט. די גמרא זאגט, די פעימעס גמרא אין יומא זאגט אז ס׳איז געווען אין בית שני, יא, אין בית שני איז געווען פיר הונדערט אכציג יאר, ס׳איז געווען מער ווי דריי הונדערט כהנים, חוץ פון פערציג יאר וואס שמעון הצדיק האט געדינט. סאו, אלע כהנים זענען געווען נאר אין כיתה שמועדות שנתה געווען. דאס איז די פעימאוס גמרא, אן אינטערעסאנטע ענין אין די גמרא.
און ס׳איז דא נאך זאכן אין ל״ט ע״ב שטייט אז שמעון הצדיק האט געזאגט, בקיצור וועגן דעם, גורל של שמעון הצדיק הוא גורל עלי בימין, כעבוד הלך אמאל יא אמאל נישט. אויף דעם שטייט ווייטער, בקיצור, נאך אסאך זאכן, די לשון תורה ס׳האט באדלנט געווען, רמיה רביא האט געלאכט, און בקיצור די אלע נסים פון די בית המקדש. ווער מזמן שמעון הצדיק?
און עס שטייט ווייטער אויף ל״ט עמוד ב׳, אותה שנה שמת שמעון הצדיק, איז דו מיינסט, אמר להם בשנה זו אני מת. אבער ווי ווייסטו? האט ער געזאגט, ובכל יום הכיפורים איז געווען איין זקן אחד לבוש לבנים ועטוף לבנים, נכנס עמי ויצא עמי. והשנה זקן אחד לבוש שחורין ועטוף שחורין, נכנס עמי ולא יצא עמי. אחרי, דאס חלש שבעת ימים ומת, ונמנעו אחיו הכהנים מלברך בשם.
סאו דאס איז די זאך משמת שמעון הצדיק, דאס שטייט אויך אין קידושין, אז ביז דעמאלטס פלעגט מען מברך זיין די שם, נאכדעם האט מען אויפגעהערט מברך זיין די שם. מיט ברוך בשם? בברכת כהנים את אמרו ה׳ המפורש. רש״י אין די אנדערע פלעצן האט געדענקט אז ה׳ המפורש איז ה׳ המפורש. סאו זעט מען אז ער האט געהאט צו טון מיט די זאך? ס׳איז געווען א קבלה.
ער האט זיכער געהאט צו טון, ער האט געהאט צו טון, דער לעצטער כהן גדול, ער איז געווען די לעצטע. און אזוי שטייט ער אויך אין קידושין, ברענגט ער יומא, ידיעו שמעון הצדיק.
ס׳איז דא אויך די מעשה פון אלכסנדר מוקדון, אז ער האט געזאגט אז דמות דיוקנו של שמעון הצדיק, איז געווען א צדיק. דמות דיוקנו של זה מנצחת אותי ואיני ירא ממנו. אזוי האט אלכסנדר מוקדון געזאגט פון שמעון הצדיק. ער איז עפעס אינטערעסאנט, ער האט אויסגעזען ווי א מלאך ה׳.
משמת שמעון הצדיק
נאכדעם שטייט אז אין מסכת… נו, ס׳שטייט נישט דא, ס׳שטייט נישט דא משמת שמעון הצדיק, ס׳שטייט נאכאמאל אין די גמרא אין מסכת… יא, אין זכות מלכות, אבער די שם, די שם, ונעתר יודע, שפעטער, שפעטער, שפעטער, אזוי שטייט אין די משנה אין קטש קאלער. ווי שטייט אין מסכת סוטה שטייט אויך וועגן די שם, ווי שטייט אז מ׳האט אויפגעהערט צו זאגן די שם מפורש ביי ברכת כהנים? משמת שמעון הצדיק.
ס׳איז דא וואס האבסטו זיין קאנצעפט פון משמת שמעון הצדיק, נו? ווער איז געווען דער שמעון הצדיק? ווער איז געווען דער שמעון הצדיק? איינער ווייסט ווער איז געווען? ווער איז געווען דער שמעון הצדיק? ווער איז א טאטע געווען? איך האב עס געזען, איך האב עס געזען. איך האב עס געזען. ער האט געמוזט זיין זייער פרי. ס׳איז נאך פאר די חשמונאים, נאך פאר די גאנצע מעשה. ער זאגט אז עס איז געווען אפשר צוויי. איך האב עס געזען.
משמת שמעון הצדיק, ס׳איז דא אזא קאנצעפט פון משמת שמעון הצדיק, נו? ווער איז געווען דער שמעון הצדיק? ווער איז דער צדיק געווען? איינער ווייסט ווער ער איז געווען? ווייל שמעון הצדיק, ווער איז דאס געווען? ווער איז געווען שמעון הצדיק? ווער איז געווען שמעון הצדיק? איך געדענק נישט. איך פרעג דיר א פשוט׳ע קשיא, ווער איז געווען שמעון הצדיק? ווער איז ער געווען? ער איז א צדיק געווען. איך מיין, ער איז געווען זיין זון, אפשר?
אה, ס׳איז יא דא אזא זאך. איך ווייס נישט, אבער יעדער ווייסט נישט ווער שמעון הצדיק איז. יעדער ווייסט ווער שמעון הצדיק איז, נאר אז וועגן אים, ער האט געמוזט זיין זייער פרי, ס׳איז נאך פאר די חשמונאים, נאך פאר די גאנצע מעשה. ער זאגט אז ס׳איז געווען אפשר צוויי. איך געדענק נישט, ער איז געווען צוויי. איינער פון זיי איז געווען א צדיק, פארדעם האט ער געהייסן שמעון הצדיק, ווייל ס׳איז געווען א צדיק און ס׳איז געווען נישט א צדיק. מסתמא דאס איז דער סוד, אזוי ווי מען רופט איינער א צדיק, פשוט אז אנדערע זענען נישט געווען קיין צדיקים.
רייט, אבער די גמרא אין יומא זאגט דאך אויך אז רוב כהנים גדולים אין בית שני זענען נישט געווען גרויסע צדיקים, און ממילא דער איין צדיק, איין צדיק האט מען אים גערופן שמעון הצדיק. אזוי טראכט איך, ניין? פונקט פארוואס וועלן מיר רופן שמעון הצדיק? ער איז געווען א צדיק! ער איז געווען א גרויסער איד! עס איז אמאל געווען גרויסע אידן!
ווייסטו וואס דו האסט זיך געווען אין אים היינט? איך בין מסכים, אבער איך זאג אז די לשון שמעון הצדיק, איך מיין אז אפילו א צווייטער איז געווען א שמעון א נישט צדיק. ווייס איך אז שמעון זענען געווען שמעון איז א זייער פאפולער נאמען. קען נישט זיין? ער איז דאך געווען א צדיק, היינט האב איך שוין געווען א צדיק. ס׳איז געווען אסאך שמעון, שמעון אהם סוני, שמעון אהרן, שמעון אהרן, יענץ, יא. שיירי כנסת הגדולה.
עניוועי, סאו די כהנים גדולים, זיי האבן געקענט, עס איז true, one of the big ones. נו, די מינימי הקהל ברוך השם פארלוי. דאס שטייט די ימי, ער ברענגט נישט מער אינפארמאציע.
איינע פון די גרויסע מקורות פון סודות התורה איז פון די כהן גדול, וואס ער האט, יא, ס׳איז דאך דא די ברית מנוחה האט זיך געבויט אויף די איידיע אז די שמות ווייסט מען פון די… פון די… פון די… פון די… אהא? דער כהן גדול וואס האט געזאגט די שם בערג, זאגט ער דאס ווארט פון די רעאליטי.
סאו, ס׳זאגט דאס א ספר מדרש שמעון הצדיק, דאס שטייט דאס, עפעס א ברייתא דשמעון הצדיק, אפשר דאס יום טוב. נישט קלאר.
רב חמאי גאון און ספר העיון
רב חמאי גאון ברענגט עס אין ספר העיון, ס׳איז דא א ספר ספר העיון, רב חמאי גאון. איינע פון די ספרים וואס איז שווער צו פארשטיין, אבער אפשר איז עס גרינג צו פארשטיין, ס׳איז דא אין די ענין פנימיות.
> וזה ספר העיון שחיבר רבי חמאי ראש המדברים לענין הפנימיות, וגילה בו עיקר ענין כל מציאות הכבוד הנסתר מן העין, אשר אין כל בריה לכאורה לעמוד על עיקר מציאותו ונהייתו על דרך האמיתי, כמו שהיא באחדות השוה שבהשלמתו מתאחדין בעניניו ותחתונה.
דא רעדט ער טאקע ווען גלייך ווען די י״ג כוחות. אוקיי, לאמיר לערנען די לשון וואס ער ברענגט. איי די י״ג כוחות.
די לשון פון ספר העיון וועגן די י״ג כוחות
סאו בעיסיקלי דער ספר העיון גייט אזוי, ער זאגט אז רב חמאי גאון האט מסביר געווען דאס אזוי. ס׳איז דא א שם, ס׳איז דא פינף זאכן, און דער פירוש פון די פינף זאכן איז עפעס נאך א שם. והוא מיוחד אזוי, אזוי קומט עס אן. והוא מיוחד אזוי, איך וועל זען אביסל פארדעם.
קיצור:
> והוא יתברך מתאחד בכוחותיו ומתעלה ומתרומם עד שאין סוף לרוממותו, כי מיוחד באלו השלש עשרה כוחות, ויש לכל אחד ואחד שם ידוע בפני עצמו, וכולם מעלתם זה למעלה מזה.
ס׳איז דא דרייצן כוחות. יא, דאס איז די לשון פון סער קוואל דא. אחד, לכאורה גייט זה למעלה מזה, מיינט לכאורה גייט פון אויבן אראפ. איינס איז אחר, די צווייטע איז דא דרייצן כוחות וואס זענען דא.
דער ערשטער האט אן אנדערע גירסא דא. דאס וואס דער רמ״ק זאגט אז דער ערשטער הייסט אור הקדמון, דער צווייטער הייסט חכמה קדומה, דער דריטער הייסט חכמה קדומה.
די דרייצן כוחות און דער מדרש פון רבי ישמעאל בן אלישע
די דרייצן כוחות און זייערע נעמען
קיצור, “והוא יתברך מתאחד בכוחותיו ומתעלה ומתרומם עד שאין סוף ואין תכלית למעלתו. והוא מיוחד באלו השלוש עשרה כוחות, ויש לכל אחד ואחד שם ידוע בפני עצמו, וכולם מעולים זה למעלה מזה.”
ס׳איז דא דרייצן כוחות. יא, דאס איז די לשון וואס ער קוואוט דא. לכאורה גייט זיך פון אויבן אראפ. איינס איז העכער פון די צווייטע. ס׳איז דא דרייצן כוחות וואס זענען דא.
די ערשטע, ער האט אן אנדערע גירסא דא. אוקיי, דאס איז דער רמ״ק זאגט אז די ערשטע הייסט “אביר הקדמון”, די צווייטע הייסט “חכמה קדומה”, די דריטע הייסט “אור מפולפל”, די פערטע הייסט “חשמל”, די פינפטע הייסט “ערפל”, די זעקסטע הייסט “כסא הנוגה”, די זיבעטע הייסט “אופן הגדולה הנקרא חזוזית”.
איך ווייס נישט וואס דאס איז. “חזוזית”. דאס איז די ווארט. די זיבעטע איז “חזוזית”. יא, איך פארשטיי, פארוואס קומט עס צו חזיונות. “חזוזית” איז דאך א זעהן בלויז. ס׳שטימט מיט די ספירות מער ווייניגער. דאס איז חסד, כרוב, טהור, גדולה, מרכבה. יא, לאמיר טרייען אליינס. י״א, “אביר הסובב”. י״א, י״ב, י״ג.
נצח איז “חזון החוזרים”, אזוי ווי יעדער איינער ווייסט דאס, ס׳שטייט אין די זמירות, “נצח פרי ניכסי אבותם”. און ח׳ איז “כרוב”, ט׳ איז… בקיצור, ער ווייסט נישט. דאס איז די וואן דאס איז אוביוס. ער האט דאס צו בי א… וואס זאגט ער? די “אביר הסובב”. ס׳איז דא אזוי ווי אן “אביר העליון”, אן “אביר הקדמון”, און ס׳איז דא אן “אביר הסובב”, די לעצטע. אזוי זאגט דער רמ״ק, ער איז נישט מסביר פארוואס זיי זאלן טראכטן אזוי. די חתך הזה איז די סייד וואס שטימט מיט די זוהר וואס רעכנט אזוי, אלעמאל נצח פאר הוד. ער זאגט נישט.
דאס פראבלעם: דרייצן כוחות קעגן צען ספירות
אוקיי, אזוי זאגט ער, “לכאורה משמע דהיינו עשר ספירות”. דאס זענען צען ספירות. “אביר קדמון” ווייסט יעדער איינער אז ס׳הייסט כתר. ער זאגט אז ס׳גייט שטארקער אין יענעם ענין.
אוי, רבונו של עולם. ס׳קען זיין אז דאס איז פשוט בעסערע נעמען. מ׳דארף אויפהערן צו זאגן כתר. אפשר זאל מען אנהייבן צו זאגן “אביר קדמון”. ס׳איז א נגה, איך פיל פון א גדולה, סאך מער מיסטיש. יא, קוד בי. ס׳איז אינטערעסאנט, ער איז געווארן אפשר א נפקא מינה פון די צען נעמען. יא, אבער מצד שני, זיי אלע ווערן סימילער צו איטש אדער. ס׳איז זייער שווער צו… וואס איז די חילוק פון א אור מופלא און א חשמל און א ערפל? אלעס די זעלבע זאך.
פארקערט, די עשר ספירות איז אין יעצט אין די סעים טינג. אלעס זאגט אז דער אייבערשטער איז מורא׳דיג שיין און מעכטיג. אלעס מיינט צו זאגן אז דער אייבערשטער איז מלך און ער איז מלך. איך פארשטיי. Maybe we’re too used to remember the name of this ווי דאס איז ווי ס׳סאונדט אנדערש. און דא זעט זיך עפעס אלעס. איך ווייס אז מ׳קען לערנען די סיינע סיינע סיינע מ׳האט פירן סכמות דערפון דעם מענטש. אוקיי, אונז לערנען אונז שוין. איך בין דאך אלס מענטשן וואס זענען נאר אריינגעשריבן אין סודות.
אוקיי, יא זאגט ער אזוי, יא מכאן ואילך אינו בספירות. אויב ס׳איז נאר דא צען ספירות קומט דאך אזוי אויס. It’s very funny, because this… מ׳דארף קוקן אין די ספרים צו וויסן פשט, מ׳דארף וויסן צו זיי האבן בכלל א קאנצעפט פון צען ספירות. מסתמא האבן זיי יא, מ׳דארף זען. ווייל דער רמ״ק איז זייער זיכער אז ס׳גייט אזוי פראבלעם, ס׳איז דא צען ספירות, און דא שטייט דאך אז ס׳איז דא דרייצן. מוז מען זאגן קודם מיט די דרייצן. ער האט געהאט א שטיקל דיוק אז ס׳איז דא… יא, ווייל יענער תשובה האט ער געזאגט גערעדט וועגן דעם. ער האט קלאר גערעדט פון דעם אז ס׳איז דא צען ספירות און ס׳איז דא דעיס. אבער דעי…
דער מדרש פון רבי ישמעאל בן אלישע
פארוואס זאגט ער אז ס׳איז מדרש סימן הצדיק וואס ער איז מעתיק? איך זע נישט אז דער ספר הארץ זאגט אז ס׳איז מדרש סימן הצדיק. קוקן אסאך נוסחאות. דא שטייט פלעין, איך וועל פארשריבן די אנדערע נוסח. דער מדרש׳ע זאגט אז ס׳זעט אויס צו זיין נאך א זאך.
איינע פון די מעשיות וואס שטייט דא איז אזוי, אז רבי… אמר רבי ישמעאל בן אלישע קען גדול נישט כתגזית. פארוואס האט רב חמה געדארפט שרייבן אמר רבי ישמעאל? וואס א שייך איז?
אמר רבי ישמעאל: אותו היום אני מצוין אני מרבי עקיבא בן יוסף, לפי רבי חניני בן הקנה. והוא ה׳ רבי נחוניא בן דרדים. האב איך געפרעגט רבי נחוניא חנינא, רבי, יראני כבוד מלכו של עולם כדי שיתפאר ידיעתו בלבי כשאר פעולותיו. ווייז מיר די כבוד מלכו של עולם, כדי שיתבאר ידיעתו בלבי, ס׳זאל מיר קלאר ווערן זיין ידיעה אין מיין הארץ, כשאר פעולותיו, אזוי ווי איך ווייס אלע אנדערע זיינע פעולות, ווייז מיר זיין כבוד. ער האט שוין געענדיגט לערנען אלע זייען, ער זאגט יעצט וויל איך שוין וויסן דער אייבערשטער אויך, איך וויל זיין אזוי קלאר.
אמר לי בני גאון, בן גאון אתה. איך ווייס נישט, מיינט עס פארקערט, בן גאון איז לשון גדולה? ס׳איז עפעס א לשון בן גאון? טהור ונעסוק עמך באזכת רבתא דחתימין בית שמים וארעריתא שמים. ס׳איז דא א חותם, וואס פון דעם איז חותם דהימל, און הייסט א׳ ר׳ א׳ ר׳ י׳ ת׳ א׳, קען זיין שם. און ס׳איז דא אן אזכתא דארעא, וואס דאס הייסט א׳ ה׳ ו׳. איך וועל דיר אלעס ווייזן, איך וועל דיר געבן.
האט ער ארויסגענומען די ספר פון רבי חננאל בן חננאל, וואס הייסט ספר האכולות, און דארט האט ער געזען אז ס׳שטייט אזוי:
> “אדיר בחדרי גדולה היושב על רבון גלגלי מרכבתי בחתימת אהיה אשר אהיה, בעזקתא רבתא דחתימא בשמיה אריותא, סימן אחד ראש, אחדותא ראש, יחוד תמורתא אחד, יחוד ומיוחד עובד חוה עולמים, עזקתא דארעא בשמיה א׳ ה׳ ו׳ ה׳, סימן אחד היה ויהיה.”
וואס איז דא א פאום דאס? “היושב על רבון גלגלי מרכבתי בחתימת אהיה אשר אהיה, בעזקתא רבתא דחתימא בשמיה אריותא, סימן אחד ראש, אחדותא ראש, יחוד תמורתא אחד, יחוד ומיוחד עובד חוה עולמים, עזקתא דארעא בשמיה א׳ ה׳ ו׳ ה׳, סימן אחד היה ויהיה, אהיה”.
ס׳איז געווען א שטאט אהיה, און דער שם איז געווען אחד היה ויהיה, אבער וואס איז מצר בין שניהם איז הוה, דבר דבר על אפניו, היה ויהיה. ער טרייט צו דיסקרייבן דעם אייבערשטן.
די פירוש פון “היה הוה ויהיה”
און נאכדעם זאגט ער אזוי, אה, ס׳איז יא קאנעקטעד, ווייל נוזל אין דעם נוסח, איך זע אז ס׳איז דא פשוט נוסחאות, מ׳דארף אויספרעגן. די חתם שמואל וויינער זאגט א לשון פון ספר יצירה, די חתם היה קודם שפאר העולם, ווייסטו די פשט? ס׳איז אן אנדערע פשט, היה, וואס גייט נישט געווען פאר די וועלט, הוה בעולם הזה ויהיה לעולם הבא.
ובזה הסדר מפורשים שראשי כל הוויות נכללים בספר מעשה בראשית, שהם סתרים יתקללים בספר על הנעלם ונקרא אומן. די דריי היוויה והם י״ג כוחות שבהם מתגלות האדון אחד, ואשר כל אחד ואחד יש לו שם בפני עצמו, מהם נראים פעולות י״ג מדות וואס שטייט אין די תורה.
אויך דא א ענליכע לשון, דא איז אן ליסט, אביסל אן אנדערע ליסט. דא הייבט נאכאמאל אן די אור מופלא אין די ליסט. און ס׳גייט אויך ב׳ י״ג? ער זאגט יא, א שלשתן, דא פירט זיך אויס א שלשתן אין אן אכלות לכבוד השכינה שמועלה עשירות.
בקיצור, דאס איז א פרינסישע מענטשן וואס זענען מעלה געווארן די נושא. וואס איז דא? דאס איז א מסורה פון דריי? פון דרייצן? וואס זעט מען דא? נישט איינער קען אנדערסטענדן, הארוויזם גוריקס.
דער רמ״ק׳ס שיטה וועגן די דרייצן כוחות
אוקיי, מ׳גייט לערנען וואס ער האט געזאגט. זיי רעדן יא וועגן די ספירות, איך ווייס נישט פונקטליך. איך זע אז ס׳איז דא אפשר די ספירות, מ׳קען דאך נישט וויסן די ספרים צו וואס איז געווען, ווער האט געשריבן וועלכע שטיקל. איך זע גלייך, זאגט ער, וצריך איה נא אבער נישט. ער טראט פארשטיין די נושא.
בקיצור, איז אזוי, אז דער רמ״ק האט אנגענומען… אז דאס איז דער דור נארמאלעך דא. אז די שיטה וואס ער האט נאך דריי, מיינט ער דריי זאכן נאך די ספירות. עס איז דא וואס זאגן, ויש אומרים, אזוי זע איך שטייט אין די מדירה דא. משום ר׳ משה פוטרילער, איך ווייס נישט. אז די דריי… ניין, ער האט קומען מתיר געווען פון די זעלבע מענטש. איינער פירט זיין טאקעס דא.
הערות וועגן די צייטן
היינט איז געווען די צייטן זייער שווער, ווייל מיר האבן זיך די עולם זייער אווער פון דעם. אבער ס׳איז היינט קען זיין שיין צוריק און א איד צו גייסן חיים בלאך. און ס׳איז אייביג גאר אידן מענטשן. ס׳איז א סארט אזא קריטשור וואס זיי זענען געווען ווייטער געוואלט אין נאכן.
ס׳איז היינט ווי דא? היינט איז עס נישט מעגליך צו דירן, די מענטשן ארבעטן נאך יעצט אויף זיינע זאכן, און ער קען עס נישט יעצט פארשפרייטן, ווייל מענטשן גייען עס בריך אפה.
דרייצן ספירות, דער רמב״ם און די מקובלים, און צורה וחומר
דרייצן ספירות — א מחלוקת פון גאונים
Instructor: מיינסט פאקטיש?
איך האב אמאל געזען, איך ווייס נישט צו דו האסט געזען, עס איז געווען א יוד וואס האט געהייסן חיים בלאך, דו האסט געהערט פון אים?
Student: יא.
Instructor: ער האט געוואלט דרוקן די אלע מענטשן, ס׳איז אזעלכע אומגעהויערע מענטשן, ס׳איז אזעלכע קריעטשערס וואס זיי האבן געשריבן זאכן וואס… איך האב עס דא. היינט איז עס נישט מעגליך צו דרוקן, ווייל די מענטשן ארבעטן נאך יעצט אויף זיינע זאכן, ער קען עס נישט יעצט פארשפרייטן, ווייל מענטשן גייען עס גלייך כאפן.
Student: אדער יא.
Instructor: פארוואס די מענטשן וואס דרוקן ספרים, זיי שרייבן, דרוקן עס נישט מיט נארמאלע שטיקלעך וואס מען קען ליינען? ס׳איז א מנהג פון די אקאדעמיע צו דרוקן אויף א נארמאלע וועג. נוסח הרגיל און נוסח הנישט רגיל.
יעצט, דא איז דא די דרייצן זאכן. ניין, קען זיין טאקע דאס איז די נקודה, אז אין דעם בית המדרש איז געווען מענטשן וואס האבן גערעדט וועגן דרייצן. דער שטיקל פון רב האי גאון וואס מוטשעט זיך מיט דעם איז עגזעקטלי… ס׳זעט אויס אז ס׳איז געווען א מחלוקת, ער איז שוין מחלוקת. עגזעקטלי דארט וואס די קוועסטשן, רייט? אזוי זעט אויס, ניין? ער זאגט אז אין ספר יצירה שטייט אויך דרייצן זאכן. שטייט ספר ספר וספור, און שטייט עשר ספירות.
ס׳איז דא דריי אויף טאפ פון די צען.
איך בין זיכער אז ס׳איז דא צען, און ס׳איז דא נאך עפעס. וואס איז די דרייצן? וואס איז די דרייצן? וואס איז די דרייצן?
Student: וואס איז דא דרייצן מידות הרחמים?
Instructor: וואס?
Student: ווייל איינער האט געטייטשט אין חומש.
Instructor: איי דאנט נאו, איי עם סעיאינג, ס׳איז דא דרייצן מצוות, ס׳איז דא דרייצן. דרייצן איז אזוי ווי… איך ווייס נישט, ס׳איז נישט קיין גוטע נאמבער.
מדרש שמעון הצדיק און ספר העיון
Instructor: יעצט, דאס קומט מיינעך סתם פון… אה, עניוועי, דרייצן איז like nothing. צען איז א whole unit of ten. דריי קענסטו נישט, וואס הייבט זיך נאך אן די ערשטע הבנה נאמבער… איך זע נישט אז ער קוואדערט פון די בריית השם… אה, דאס איז מדרש שמעון הצדיק, וואס שטייט די זעלבע שטיקל. און אין די ספר העיון רב חמאי גאון, וואס איז דא פון דעם 25 נוסחאות דא, שטייט די זעלבע זאך. זעט אויס אז דער רמ״ק האט מחליט געווען אז דאס קומט פון… ער שרייבט דאך אפטער, ס׳שטייט דא בשם די ברייתא דשמעון הצדיק. זעט אויס אז דער רמ״ק האט מחליט געווען אז… איך געדענק נישט צו ער דערמאנט בכלל די שמעון הצדיק. זעט אויס אז דער רמ״ק האט דאס פארשטאנען, אדער אפשר פאר אים. איך געדענק אז דער מענטש האט עפעס וועגן דעם אויך, אז די מדרש שמעון הצדיק איז אזוי ווי א מהדורא, אזוי ווי ס׳זעט אויס אז ס׳איז א שטיקל אזוי ווי א פריערדיגע מהדורא פון די ספר העיון.
ער זאגט אז ס׳איז דא לשונות פון רמב״ם וואס שטייט אין דעם ספר. ניין, נישט. מ׳קען דאך נישט וויסן, ווייל די… איז עס זיכער. ווייל דער רמב״ם, דאס איז דאך זיכער, ס׳איז זיכער אז די אלע ספרים האט דאס נישט אן אנדערע סודות פאר מיר.
דער רמב״ם און וואס די מקובלים טרייען צו משלים זיין
Instructor: די אלע מענטשן טרייען צו משלים זיין עפעס וואס דער רמב״ם האט פארפעלט. גאנץ קבלה איז דאס, אדער א גרויסע חלק פון קבלה. די פראבלעם איז אז רוב קבלים פארשטייען נישט וואס דער רמב״ם האט יא געוואוסט. So, we’re missing that part. דער מענטש האט געלערנט דער רמב״ם. דער רמב״ם האט געזאגט אז מען קען נאר וויסן פעולות. מען קען. פאר דער רמב״ם האט נישט נאכגעזאגט אזעלכע לשונות, שטייט שוין חז״ל זאגן נישט אז עס איז נאר דער רמב״ם, אבער עס איז די איידיע. ער זאגט יא, אבער איך וויל דאך וויסן די שם. פארשטייסטו? עס פעלט אים עפעס. דער רמב״ם האט געזאגט אז עס פעלט דיר גארנישט, אז עס איז נישט דא וואס נאך צו וויסן. אדער ער זאגט צו מיר, ער האלט אנדערש. עס פעלט אים יא. און ער טרייט א גאנצע צייט. This really won’t always be what the מקובלים are trying to add or יזן. און דער רמב״ם טוט אלעמאל צו טרעפן אזוי וואס איז דער גד שבתוך הפעולות. וואס איז דאס א זאך?
מעשה מרכבה — דער רמב״ם׳ס הגדרה
Instructor: למשל, דער אייבערשטער, די לעצטע זאך דא איז די גלגלי המרכבה. איך ווייס נישט. די גלגלים, at some point, are just connected, at least, פון די גלגלים וואס דער רמב״ם האט גערעדט. און דער רמב״ם האט געזאגט אז די גלגלים דרייען זיך דורך עפעס א כח. איך ווייס נאר מ׳איז געווען א מלאך. דאס זאגט זייער שיין, אבער אין די מלאך מוז דאך זיין עפעס א שם, דאס הייסט דער אייבערשטער פירט דעם מלאך. סאו איך וויל זען דער אייבערשטער וואס פירט דעם מלאך. אזוי מיין איך די מקובלים, איך שטייס נישט וואס איך זאג, די ביג סורקט וואס זיי האבן, די אלע טיימערסטער וואס זיי האבן, אלע ווארטס וואס זיי זענען, אבער קען אים פעד משלים, איך קען נישט רעדן וועגן דעם, אבער איך וויל אלעמאל זען.
זאגט ער, וואס דער רמב״ם רופט אמת׳דיג מעשה מרכבה. מרכבה, זאגט דער רמב״ם, איז דאס וואס דער אייבערשטער איז… ער האט א לשון אין פרק ע״ב, אין פרק ע״א פון ב׳ שטייט דארט אז מרכבה איז דאס אז דער אייבערשטער איז נפרד ונעלם פון די וועלט, אבער אויך מחובר ממנו, חובר ונעלם ממנו, תכלית, אזוי וועג דער וואס מ׳קען נישט פארשטיין וויאזוי אז מ׳זאל זאגן מצד אחד אז ער פירט די וועלט, אז ער איז אין די וועלט, און מ׳זאל זאגן אויך אז ער איז what we call transcendent, אז מ׳קען נישט, שלילות הזאך, און all these things. די מקובלים are all trying to look at that, exactly that. And it’s very hard, because that’s the way they can’t do all these difficulties וואס זיי האבן אין די וועלט. ווייל מ׳קען דאך נישט פארן א גאנצע וואס טון אן impossible זאך.
דער באגריף פון “שפע” — ווערטער פאר דאס אוממעגליכע
Instructor: איי דאנט נאו. מעיבי, מעיבי, פילוק ארויסטו מאט איר טו מאטש איבער קאו מישגענען. מעיבי, מעיבי, דו האבט טו האבן געווארדס, און אין סאם סיסטען זיי געבן יא ווערטער דערפאר זיי זאגן אז אינזער גייט עס יא אויספיגערן. זיי גייען אויספיגערן א וועג וויאזוי צו רעדן פון זאגן די ווארט, די שפע אר. די שפע אר. די ווארד איז דאך דאך כלל המועד, ווייל ווערטער, אמת׳דיגע ווערטער, איך קען אן ווייל איינער זאגט נישט, אמת׳דיגע ווערטער איז נאך נאר דא דא. נישט עקזעקטליג אמת׳ע דראמאנער האט געזאגט, ס׳איז נישט עניטינג, דאס איז די פראבלעם. רמב״ם איז סותר אימספר וואס דאס איז. אין אדער ווארדס, ס׳איז נישט אינטערעסאנט, ס׳איז נישט אינטערעסאנט וואס מר. מיימון האט געטראכט מיט דעם. ס׳איז דא דא עפעס א פראבלעם. דער רמב״ם איז מודה אז ס׳איז דא דא עפעס א פראבלעם.
ס׳איז דא רמב״ם סתם וואס זיי זענען האפי, זיי ווילן נישט די ליכט without any desire to know anything. זיי זאגן אז אונז ווייסן פעולות, נאט ווען אונז ווייסן סייענס. אונז ווייסן, מיר קענען וויסן, אפילו מעטאפיזיקל סייענס, נישט נאר סייענס וואס מ׳ווייסט היינט, ס׳איז נאר עולם העשיה. איך ווייס שוין די סייענס, אפילו פון עולם וכל עולם הבריאה, איך ווייס שוין אויך דאס. איך ווייס שוין ביז די ערשטע מלאך, און יעצט בין איך האפי. די פראבלעם איז, ס׳איז דא א reason פארוואס ס׳דארף זיין א גאט אין די ערשטע מלאך. און I don’t have good words for it. I think די מקובלים are trying to give word for these things.
עשר ספירות — א שטרוקטור פאר דעם “שפע”
Instructor: איך זאג ס׳איז דא עשר ספירות. למשל, אין סוף סענט, דאס סטארטס פון, לאמיר זאגן, פון די idea אז אין די צען גלגלים דארף זיין כוחות. But they’re not happy with enough saying, just believing. איר זענט, אז די וועלט וואס איז אויף א געוויסע וועג, מוז האבן א געוויסע power, וואס איר ווילט עס רופן, רייט? מ׳האט געגעבן משלים, ענערדזשי, אלעס משלים, ס׳מיינט די קיום, די מציאות פון אלע זאכן. This is where people have very entered the word like מציאות, הוי״ה, שפילט זיך מיט אזעלכע ווערטער. אבער די וועלט האט מציאות פון גאט. יעצט, דו קענסט זען ווי אזוי כביכול די מציאות פארט פון גאט צו די וועלט. Maybe we should start talking about 14 different levels in it. Like, maybe 10 would be a good number. This is basically the number of 10, which is what we’re saying.
די מעשה פון די צמצום וואס דער רמ״ק האט כמעט גערעדט, און אז ער זאגט, אל די סטאריס וואס זיי טרייען צו טאקן ענקזעטעטיגן ענקזעטיגן ענקזעטיגן. ער וויל, איך זאג, you could argue it could be that it’s a recipe for going crazy. איך בין מסכים.
צורה (פארם) און חומר (מאטעריע) — א פילאזאפישער יסוד
Instructor: דאס איז אסאך א lower level, but… דאס איז דאך א lower level, but you could say all kinds of things that exist in the mind of God or whatever. דאס איז נישט די direction וואס זיי גייען דא. ווייל אז certain things exist beyond reality, beyond what we can see, יא, again, when you talk about forms, ideas, forms זענען זייער א לאו זאך, רעלאטיוו די קבלה. It’s crazy. Um, meaning, a form would be something like a plot, right? A structure. און יעצט, ווי קען א סטראקטשור עקזיסטן? דא איז א פראבלעם. וויאזוי קען עס עקזיסטן?
און וועגן דעם, איינע פון די אריגינעלע גאונות און אמצעות פון די שפעטערדיגע תלמידי פלעיטא האט געווען צו זאגן אז די פארם עקזיסט but in the mind of God. But that is not enough to explain existence, you see? Because a structure is a structure of something. A structure איז a structure of something. ס׳איז דא א פלאן וואס איז די form פון א מענטש׳ס לעבן. ס׳איז דא א פארם. וואס מיינט איך האב א פארם? א מענטש, אזא זאך, א באשעפעניש, האט ער א פלאן. ער איז א קליינע בעיבי, נאכדעם וואקסט ער אויף א יונגל, נאכדעם איז ער א בחור, נאכדעם שטארבט ער. און די פוסטעפס אינביטווין, און די ווייטער לערנט ער, ס׳איז דא א סערטען story צו אים, א סערטען plan, א סערטען beginning and end, לאמיר זאגן. יעדע פארם איז דא ביים beginning. Like the form of a living thing, or something like that. This one has a form, it goes around in orbit, דאס איז די צורה דערפון.
יעצט, דאס איז אבער די צורה פון עפעס, right? דאס איז ווייל אן אריגינעלער, און איז טאמערס, ס׳טארט טינקען אז דער מוזט בי א סעפערער סורס פאר מעטער. ס׳מוז זיין אזוי ווי וואס מ׳רופט שפעטער, וואס די רמב״ן רופט חומר קדמון, די ליטער פיפל קאלער די מעטער וואס טו עקזיסטעט, אן דיפרענטשיעיט מעטער. פארשטייען, אונז האבן קיינמאל נישט געזען מעטער אן א פארם. יעדע זאך האט עפעס א געוויסע צורה.
צורה און חומר, עקזיסטענץ און דאָס וואָס איז למעלה פון צורה
פּלאַטאָ, אַריסטאָ און דער באַגריף פון חומר קדמון
דאָס איז פאַרוואָס אָריגינעל, און פּלאַטאָ און אַריסטאָ האָבן אָנגעהויבן טראַכטן אַז ס׳מוז זיין אַ באַזונדערער מקור פאַר חומר. ס׳מוז זיין אַזויווי וואָס מ׳רופט שפּעטער, וואָס דער רמב״ן רופט חומר קדמון, און שפּעטערע מענטשן רופן עס אַז matter האָט געמוזט עקזיסטירן, אָדער אַ געוויסער אומדיפערענצירטער חומר.
פאַרשטייט, אונז האָבן קיינמאָל נישט געזען matter אָן אַ form, ווייל יעדע זאַך האָט עפּעס אַ געוויסע צורה. אָבער אַ צורה איז נאָך אַלץ נישט די זעלבע זאַך ווי דעם. סאָו וויאַזוי האָט זיך אָנגעהויבן? לאָמיר זאָגן, at some point you get, פּרשת בראשית על פּי פּשטות איז פּלאַטאָ, is like, to me it’s in this way, אַז עס רעדט אייגנטלעך נישט פון יש מאין. Maybe אין איין ווארט, אַזויווי דער רמב״ן זאָגט, but mostly, עס נעמט אָן אַז ס׳איז דאָ ווי אַ געוויסער אומדיפערענצירטער matter, וואָס איז ריקם תהו ובהו, און די בריאה איז הבדלה, ריכטיק? ס׳איז געבן צורה צו דעם, ס׳איז געבן צורה צו דעם.
דאָס איז אַלעס „זייער נידעריק” פאַר קבלה
נאָו, וואָס דאָס ווייזט אונז, און דאָס איז אַלעס, ווידער, פאַר קבלה, אַלע די זאַכן זענען זייער נידעריק. זייער נידעריק, ווייל דאָס איז די כוונת הנקודה. זיי דיסריגאַרדירן אַלעס. זיי care’ן נאָר וועגן די איין זאַך וואָס מ׳פאַרשטייט. Maybe די צורה פון דער וועלט, די צורה פון עקזיסטענץ, די צורה פון רעאַליטעט.
סאָו די זאַך איז, די זאַך איז, אַז עקזיסטענץ איז נישט אַ צורה, אין דעם sense, אין דעם ספּעציפישן sense. ווייל אַ צורה איז אַ מהלך, ווי אַ פּעטערן, אַ פּעטערן פון עפּעס. ס׳קען זיין אַ פּעטערן אָן עפּעס? יאָ, maybe like, ווי איך האָב געזאָגט, in the mind of God, אַז before everything, דאָס איז. אָבער דאָס איז נאָך נישט גענוג. ניין, דאָס איז נאָך נישט גענוג. דאָס איז נאָך נישט גענוג צו דערקלערן פאַרוואָס עס וואָלט זיין עפּעס.
עשר ספירות בלי מה – פאַר דער צורה
אוקיי, סאָו די ערשטע זאַך וואָס מ׳זאָגט איז נאָר אַ נקודה. דזשאַסט, there’s… מ׳גייט היינט אָנהייבן צו טראַכטן מער זאַכן, מ׳הייבט אָן צו טראַכטן, אממ, פאַרוואָס צו טאָן עפּעס. סאָו, like when you, אין אַ sense, you start explaining matter און עקזיסטענץ אין די זעלבע וועג. ווייל צורה איז וואָס סייענס טוט, וואָס נאָרמאַלע סייענס טוט, ריכטיק? מ׳זאָל זאָגן די סטרוקטור פון זאַכן. ס׳איז דאָך נישט די צורה פון סייענס, ס׳איז די צורה פון די… אָבער there isn’t a form of being. ביאינג איז… דער רבונו של עולם, איך וועל עס מסביר זיין אין די republic, זייער בייסיק זאַכן, זייער גוט.
Before there was being, there was being, and that’s not called a form. אַזוי ווי ס׳שטייט אין די ספר הקדוש, אַז די good, וואָס איז די reason for things to be, is beyond being, or beyond form, און power, און grace. וואָס מ׳זאָגט אין קבלה, עשר ספירות בלי מה, יאָ? אָנגעהויבן מיט דעם. עשר ספירות בלי מה, בלי מהות, מיינט before form. מהות מיינט אַ צורה, אַ something, אשר הוא עלול להיות. אַז דו זאָגסט דאָס, מיינט עס שוין אַסאַך פירוד. ס׳איז דאָס און נישט יענץ, ס׳איז דאָס in the sense of being about something.
If you want to talk about, ווען דו זאָגסט עקזיסטענץ אַליין, or being itself, or things like that, then you’re already talking about something before what we call forms. דאָס איז שוין פון פאַר חכמה, אָדער whatever, מ׳קען עס רופן חכמה, איך care נישט וועגן די נעמען יעצט, ס׳איז like everyone’s gonna have their language. But you’re talking about something before structures of something, not structures of anything.
די דואַליטעט פון „די אידעע פון עפּעס”
און דעריבער, מען קען נישט טאַקע זאָגן די אידעע פון עפּעס. די אידעע פון עפּעס, וואָס אונז רופן געווענליך אין… אויך אין קבלה, און אַזוי ווי איך האָב געזאָגט, אין קבלה איז זייער שווער צו רעדן. די אידעע פון עפּעס איז אַלעמאָל האָט דאָס דואַליטעט. ס׳איז אַן אידעע פון עפּעס. אפילו דו רעדסט די אידעע פאַר די עפּעס, איז ווייטער, ס׳איז נאָך אַלץ וואָס גייט זיין עפּעס. ס׳איז אַזוי ווי, הויה, יהיה עפּעס, ס׳גייט זיין something.
אויב דו ווילסט רעדן פון anything, פון anything being… למשל, אויב דו ווילסט דערקלערן matter, which is not going to be helped by this, ריכטיק? But you have to talk about like what you started saying, like being, or goodness by the way, אָדער די אידעע פון good, אָדער עקזיסטענץ, אָדער things like that.
למטה מן הצורה און למעלה מן הצורה – וואו זיי טרעפן זיך
And then, וואָלט דאָס עקזיסטענץ וואָלט געווען something וואָס דאָס האָט אַ צורה פּונקטליך. פאַרשטייסט? דו קענסט זיין למטה מיט אַ צורה, אין די sense אַזוי ווי חומר. איז למטה מן הצורה, און דו קענסט האָבן at some point something וואָס איז למעלה מן הצורה, like first matter, something וואָס איז טאָטאַל unformed. סאָ איז עס די לאָווסט thing, אין אונזער היעראַרכי איז עס די לאָווסט thing, דאָס איז די עולם התהו, דאָס איז די ד׳ קליפות.
און דען קענסטו האָבן די הייסט thing, און אין some sense די זאַכן meet, דאָס איז פאַרוואָס עס איז דאָ אַ זייער גרויסע קאָנפוזיע אין די אַלע זאַכן, ווייל אין some sense די זאַכן meet, ווייל די זאַכן וואָס האָבן קיין סטרוקטור נישט, אָבער זיי האָבן עקזיסטענץ.
וואו קומט עקזיסטענץ?
סאָ יעצט דאַרף מען אָנפאַנגען רעדן פון עקזיסטענץ. וואו קומט עקזיסטענץ? יעצט, די טעאָריע פון אַ גאָט איז אַז ס׳איז דאָ איין זאַך וואָס איז נאָר עקזיסטענץ, און אפשר אפילו נישט עקזיסטענץ, ווייל remember אַז ס׳ווערט פּראָבלעמען ווען דו הייבסט אָן צו רעדן פון עקזיסטענץ אַליין.
עקזיסטענץ סאַונדט אויך ווי עפּעס, און ס׳איז definitely אין קאָנטראַסט צו נאָן-עקזיסטענץ, און אַלע אַזעלכע זאַכן. ס׳איז אויך אַ ווארט. און ווען מ׳זאָגט עקזיסטענץ, ווען דו טראַכסט פון די ווארט עקזיסטענץ, טראַכסטו פון די וועג וויאַזוי אַלע זאַכן וואָס דו האָסט אַמאָל געזען און געהערט און געטראַכט עקזיסטירן. און דאָס איז נישט עקזיסטענץ, דאָס איז אַ סאָרט עקזיסטענץ.
מער ווי איין מין עקזיסטענץ – שם משותף אָדער משל?
און דעמאָלטס הייבט מען אָן צו אַריינגיין אין די שווערעכץ, אַז ס׳איז דאָ מער ווי איין מין עקזיסטענץ. וואָס מיינט דאָס? קען מען זאָגן די זעלבע ווארט פאַר אַנדערע מיני עקזיסטענץ? ווערט עס אַ שם משותף אָדער אַ משל? אפילו די ווארט אַז גאָט עקזיסטירט, דער רמב״ם זאָגט אַז דאָס איז אַן equivocal term, ס׳איז נישט אמת צו זאָגן אַז גאָט עקזיסטירט די זעלבע וועג ווי עפּעס אַנדערש עקזיסטירט. אַנדערע מענטשן זאָגן אַז אפשר איז דאָ אַ קשר.
אָבער מ׳מוז טראַכטן אַז גאָט האָט געגעבן פאַר אַנדערע זאַכן צו עקזיסטירן. זיין דזשאָב איז נאָר צו געבן עקזיסטענץ צו עניטינג. און וויאַזוי רעדט מען אפילו פון זיין דזשאָב? אָבער דאָס איז וואָס די מקובלים פּרובירן. ווען זיי רעדן פון שמות און ספירות און אַלע די levels, זענען זיי נאָר אינטערעסירט אין די area.
פון אָנהייב פון די ספר ביז׳ן סוף, און ביים סוף האָט ער אפשר אַ האַלבע פּעידזש וועגן די רעשט פון די וועלט, די רעשט פון אַלעס אַנדערש. סאָ די גאַנצע קבלה פּאַסט אַריין אין די ספּעיס וואָס דער רמב״ם – I don’t think וואָס ער claim’ט doesn’t exist. That’s the important thing. But דער רמב״ם טראַכט נישט אַז ס׳איז מעגליך צו רעדן דערפון, or doesn’t have language to talk about for sure.
מעשה בראשית – דער סדר השתלשלות פון צורות
אַזוי דו פאַרשטייסט די גאַנצע וועלט, דו ווילסט פאַרשטיין… און just to be clear, פאַרשטיין די גאַנצע וועלט מיינט אויך פאַרשטיין די מעטאַפיזיק פון די גאַנצע וועלט. וויאַזוי? דו ווילסט רעדן וועגן צורה. איז דאָ אַ גאַנצע לימוד, if you’re like a Platonist, אַז דו טראַכסט אַז העכערער sense פון צורה דערקלערט נידעריקערן sense, ריכטיק? If you believe that… די אַפּאָזיט פון רעדוקציאָניזם, ריכטיק?
If you believe that to explain why there are tables, you have to understand why there’s the form of tables, and maybe that’s not a real form, אָבער ס׳איז דאָ אַ העכערער level פון זאַכן וואָס דערקלערן די נידעריקערע level פון זאַכן. גרעסערע כללים וואָס דערקלערן די קלענערע פּרטים. And then, there has to be a limit.
און אויך דאָ, it’s very hard, ס׳איז דאָ אַלע מיני ספּעקולאַציע. דער רמב״ם זאָגט אַז ס׳איז דאָ דער צענטער מלאך וואָס גיט צורות צו אַלעס. How does it do that? What does it even mean? ער טוט עס נישט דערקלערן. ער שרייבט אַליינס אַז ס׳איז דאָ דאָרט אַ פּראָבלעם. קען מען דאָס פאַרשטיין? ווען אַ מענטש פאַרשטייט עפּעס, איז אויך ער באַקומט אַ צורה וואָס זיצט אויף די עקזיסטענץ פון דער זאַך, און וויאַזוי געשעט עס? פון וואו קומט עס? ס׳איז נישט אַזוי גרינג מסביר צו זיין. דו וועסט אים זאָגן אפשר ביסטו געבוירן דערמיט, אפשר באַקומסטו עס ווען דו ביסט גרייט, אַלע מיני טעאָריעס ווי דאָס.
And then you can get like a whole, you know, סדר השתלשלות, אַ גאַנצער סיפּור פון אַלע די צורות. Like, עטלעכע קאָנטעמפּאָרערי מענטשן רעדן וועגן ביאָלאָגיע און עוואָלוציע אויף דעם אופן, ריכטיק? How does higher level organization come from? And where does it come from? And how does it happen? And how does that control the lower level organizations of the world? און דאָס וואָלט געווען אַ גאַנצע לימוד, דאָס וואָלט געווען מעשה בראשית אַזוי ווי אַלעס, די מקובלים רופן דאָס מעשה בראשית. This is what science is supposed to be, maybe science is, אָדער some science איז, and so on.
מעשה מרכבה – דער פאַרבינדונג צווישן גאָט און די וועלט
Then, if you want to know not מעשה בראשית but מעשה מרכבה… און דאָס איז אַלעס called פעולת השם, ריכטיק? זייער שיין, דו ביסט אַ מאמין, דער אייבערשטער האָט דאָס אַלעס געמאַכט, דאָס זענען די זאַכן וואָס ער טוט.
If you want to talk about מעשה מרכבה, which is the way in which this is all God acting, there’s precisely the word “the way”. די די קאַנעקשאַן כביכול וואָס מאַכט… אין די מקובלים וואָלט מען געזאָגט, like we’ll see later אין חלק ט׳, אויב דו זאָגסט דער אייבערשטער האָט געמאַכט אַ זאַך, אַ נס, אַ טבע, it doesn’t matter, you have to have a meaning to that word.
אין די רמב״ם, there’s missing a meaning that makes that true. Because you say only, “Well, everything is from God as the first cause.” Very cute. אָבער how is He the cause? Like, how… how does… וויאַזוי ווערט אַן ענין פון אלקות? וואָס טוט עס? Maybe, ס׳איז דאָ ענינים וואָס זענען נישט, maybe זיי זענען צו… ס׳איז דאָ צו אַסאַך השתלשלות און זיי זענען נישט קאַנסידערד גאָט מער. But what… what makes it… what makes it אַן ענין פון דיווויין? In other words, what are… what are די שייכות?
And these things are before the forms and before the… אה… even before existence, possibly.
דער ספּעיס פון מעשה מרכבה – וואָס די מקובלים פּרובירן
There’s… there has to be like a… a way in which this God thing that is barely can be said to exist, or maybe can’t be said to exist, and… must be beyond being, beyond existence, for sure beyond form. דער רמב״ם sometimes sounds like he says God has a form, but then he says, “No, God is not a form, it’s just a משל.” אממ… how does this, אה, give existence to existent things?
דאָס איז די… דאָס איז די ממש די שפּראַך וואָס די פריע מקובלים ניצן, like די מווומענט פון עקזיסטענץ from existent to existent, or from existent to non-existent, or from non-existent to existent, depending on וועלכע שפּראַך דו שפּילסט, it’s always gonna be the same thing.
And they… they at least think you could imagine it in some sort of צפיה במרכבה, you can name it. Like this whole story of די תרי״ג קשרי חכמה איז אַ געוויסע נעמינג פון דעם. Like you said, ס׳איז דאָ אַן ענין פון כתר, און ס׳איז דאָ אַן ענין פון… ריכטיק? But ווען דו רעדסט… of course, all these things have like אַן השתלשלות.
קבלה אלס משל: דער אופן פון דער שפּראך, דער חטא פון אומגעדולד, און דער פארגלייך מיט סייענס
דער אוניווערסאלער אופן פון דער שפּראך און דער מהות פון קבלה
מגיד שיעור:
וועלכע שפּראך דו שפּילסט, ס׳איז אלעמאל געווען דער זעלבער זאך. און זיי דענקען לפּחות אז דו קענסט זיך פארשטעלן עס אין א געוויסע צפיה במרכבה. דו קענסט עס באנעמען. ווי די גאנצע געשיכטע פון די צוויי כתר חכמה איז א געוויסע באנעמונג פון דעם. ווי דו האסט געזאגט, ס׳איז צוויי נקודות.
אבער ווען דו רעדסט, האבן נאטירלעך אלע די זאכן א השתלשלות. און אויך דא, ווען מ׳שרייבט דעם שם הוי״ה ממש, און דו ווייסט, דער זוהר איז הדרכה וויאזוי צו שרייבן דעם שם, דורך דעם מאכן. אבער דאס איז נאר א משל פון א משל פון א משל פון א משל. ווען מ׳רעדט אויב נאר פאר די קבלה, מוזט דו טאקע ריידן וועגן דער באוועגונג פון עקזיסטענץ אליין, אדער עפּעס פאר עקזיסטענץ, וואס ווערט פון עפּעס אומדעפינירט און אומבאנעמט אריין צו עפּעס וואס מ׳זאגט אז עס איז. וויאזוי ווערט דער אייבערשטער דער גאט פון דער וועלט? דאס איז טאקע די שאלה. און די קבלה איז די גאנצע געשיכטע פון דעם. און, יא, בעצם. וואס מ׳רופט קבלה ריכטיג. נישט ווי די מעשה בראשית, אדער וואס מ׳רופט עבודת השם, וואס איז סתם גארנישט. די אמת׳ע געשיכטע.
דער רמב״ם׳ס אלטערנאטיוו
קען זיין אז ס׳איז אלעס נישט טאקע מאכן סענס צו ריידן דערפון? יא. ווי דער רמב״ם וואלט געזאגט, ווער ערשט קלאר אויף וואס דו קענסט ווערן קלאר. און די זאכן וואס דו פארשטייסט נישט, איז דא אזא זאך אין תורה, “לא תתורו אחרי לבבכם”, ס׳איז אפשר נישט קיין שייכות צו האבן מיט דיך, און דו דארפסט נישט בענגען דערין.
דער חטא פון אומגעדולד — חטא אדם הראשון
די מקובלים זענען אלע impatient, זיי ווילן גלייך יעצט וויסן. און ווען מ׳איז impatient, מאכט מען אמאל טעותים. דאס איז ווי דער חטא אדם הראשון. דאס איז ווי דער חטא. די מקובלים זענען אלע זייער באוואוסט פון דעם. דאס איז ווי דער גרעסטער חטא, ווען דו כאפּסט זאכן, דו האסט נאך נישט די כלים, דו האסט נאך נישט די פעאיקייט זיי צו כאפּן. אזוי הייבט מען אן זאגן זאכן, מען הייבט אן זאגן ס׳איז דא צוויי גאטן, ממש, ריכטיג? ווייל פון פּראבלעמען ווי דאס. און די מקובלים זענען אלע זייער באוואוסט, מ׳וועט נישט זאגן, מ׳וועט יא זאגן, מ׳וועט טראכטן, מ׳וועט חלומ׳ען, מ׳וועט דמיון׳ען, פּרובירן. און דערפאר זאל נישט קיינער לערנען קיין קבלה נאר ווער ס׳פילט אז ער דארף.
אבער ס׳זענען אלע מענטשן וואס קענען קיינמאל נישט צופרידן זיין מיט דעם זאגן, “יא, דאס איז ממש דעם רמב״ם׳ס לשון.” דער אייבערשטער איז מחובר מיט דער וועלט און נפרד פון דער וועלט, און מיר קענען נישט — מיר קענען נישט overcome דעם פּראבלעם פון צו זאגן ביידע און נישט וויסן וויאזוי עס ארבעט. און מ׳וויל עס זאגן, איך האב דאס געוויסע ארבעט, קוק, לאמיר זיך פארשטעלן אז ס׳איז א גרויסע פּייפּל. ס׳קומט אריין אביסל עקזיסטענץ אזוי, און ס׳ווערט צוטיילט, און ס׳צוברעכט זיך, ס׳ווערט פיקסט. דאס איז די קיינד אוו טינגס וואס דו קליימסט זיי צו וויסן וואס איז זייער התגלות אין סאנטעג. אפשר אויב דו טראכטסט וועגן דעם יעצט, וועסטו געפינען. איך קען נישט ריידן פון דעם. קען איך גארנישט זאגן, איך קען ספּעקולירן דערוועגן. איך קען נישט לערנען.
קבלה אלס משל — און דער ווערט פון א משל
אלא מאי, איז דאך יא דא עפּעס א חכמה דערין. איז עפּעס פארבונדן צו עפּעס? איז נאר ווי סתם ראנדאם ווערטער? אזוי איז די מעשה. ראו, נא, נא. אבער דער פּראבלעם איז אז אלעס ווארטס, כלל ממילא, איז אז אלעס ווארטס, כלל ממילא, יא, איך טראכט, אז אלעס ווארטס איז בארד, נאר די ווארטס, פון די ווארטס, דו ווארטס, דו ווארטס, דו ווארטס. אויב דו פארשטייסט דעם פּראבלעם, אדער אויב דו קוקסט אויף דעם פּראבלעם, וועלן די ווערטער דיר העלפן קוקן אויף דעם. ווי יעדער משל, ריכטיג? יעדער איינער איז מודה אז ס׳איז אלץ א משל, ריכטיג? איך וויל שוין זאגן וואס מיינט א משל.
אבער דו פּרובסט צו פארשטיין א געוויסע זאך, און איך גיב דיר א געוויסע דיאגראם, אדער א געוויסער וועג וויאזוי צו טראכטן וועגן דעם. נאו, פון וואו האב איך באקומען דעם דיאגראם? דאס איז א גוטע שאלה. איך ווייס נישט פון וואו מענטשן באקומען עפּעס, ווער ווייסט? פון וואו האט איינשטיין באקומען דעם theory of relativity? דו ווייסט פון וואו? פון דער מינה. ס׳איז אמת אז ער זאגט, “איך קען דיר ווייזן אקזעקטלי וויאזוי עס ארבעט.” נישט טאקע, ער קען שוין, ער קען דיר ווייזן וויאזוי ס׳העלפט דיר, ער קען דיר נישט ווייזן וויאזוי ער האט עס באקומען, און וואס דאס איז, און וויאזוי דאס קאנעקט צו עניטינג עלס. דו זאגסט אז דאס איז סאמטינג וואס האט גארנישט מיט עניטינג צו טאן, ס׳איז א גוט שטיקל עבודה זרה, דאס איז וויאזוי מ׳קען זיצן און זאגן אז ס׳האט גארנישט מיט עני ווארד יו וואנט טו טינק אוו.
דאס איז אויב דו האסט נישט דעם פּראבלעם, דעמאלט רעדט עס נישט צו דיר. אבער דאס איז אן ענטפער צו א פּראבלעם וואס דו האסט, אדער ס׳איז א קלערער וועג צו טראכטן פון א פּראבלעם וואס דו האסט עט ליסט, אדער צו זען עפּעס וואס דו ווילסט זען אלס א רעליגיעזער מענטש, אלס איינער וואס וויל זען דעם אייבערשטן, ס׳איז עפּעס וואס גייט דיר העלפן.
פון וואו קומען די אידעען? — דער פארגלייך מיט סייענס
חוץ די שאלה פון וואו ס׳קומען זיין אידעען, ער האט געזאגט, “איך האב פּשוט געטראכט זיך פארצושטעלן, און איך האב אויפגעקומען מיט די אידעע.” ווען דו פרעגסט אים, “מהיכי תיתי זאל איך דיר גלייבן?”
סאו דא איז א חילוק, ווייל פאר וואטעווער ריזן סייענטיסטן פּרעטענדירן צו ריידן פון דער אויטאריטעט פון וויאזוי זייערע טעאריעס ארבעטן און נישט פון דער אויטאריטעט פון וואו זייערע טעאריעס קומען פון אקטועל. וואס איז נאר האלף וועג, נאר ווי האלף וועג איז נאר עפּעס… איך רעד צו וואס דאס איז דאך, איך האב גערעדט פון סייענס, אבער האלף וועג איז דער ריזן פארוואס מיר רופן סייענס זאגט נישט אז מ׳דארף גלייבן, מ׳דארף זיי גלייבן ווייל דער אייבערשטער האט גערעדט מיט זיי, איז ווייל זיי אקטועל דאן׳ט קליים אויטאריטי פון דעם ארט פון וואו די אידעען קומען פון. ווייל די אידעען קומען אקטועל פון ערגעץ. אויב דו אקטועל ווי, ס׳איז דא ארבעט אויף דעם, ווי א פענאמענאלאגי אוו דיסקאווערי, ווי פון וואו באקומען סייענטיסטן זייערע אידעען? ס׳איז נישט אמת. ס׳איז נישט אמת. ס׳איז נישט אמת. סאו דער… נא, ס׳איז… נא, ס׳איז… נא, ס׳איז עניטינג איך קען פארשטיין, עניטינג איך קען…
ער זאגט ער האט עס באקומען פון אן השתלשלות, אבער א מנהג… בכלל, מענטשן אין דעם סארט אוו עריע, פאר א ריזן, האבן א מנהג צו ריידן. צו זאגן דיר, צו קליימען די אויטאריטי, ווי דאס, דער ריזן פארוואס איך בין אייבל צו פאלגן, אדער איך בין אייבל צו הערן, איז ווייל פון דעם ארט פון וואו איך בין געווען אייבל צו באקומען אן אידעע. נאו, דאס איז סתם נישט די הויפּט זאך אין רוב אנדערע געביטן פון… היינטיגע צייט, ס׳איז נישט די הויפּט זאך. עס איז אקטועל געווען די הויפּט זאך אין די אלטע צייטן, אפילו ביי סייענטיסטן, זיי האבן געפלעגט ריידן אזוי, זיי האבן געזאגט דער גאט האט מיר געזאגט, און דערפאר… און קיינער ווייסט נאך אלץ נישט פון וואו מענטשן באקומען זייערע אידעען. ס׳איז נאך אלץ פון דעם זעלבן גאט.
אבער פארוואס דו וואלסט צוהערן צו דעם איז פאר דעם זעלבן ריזן וואס דו וואלסט צוהערן צו יעדער אידעע, ווייל ס׳איז יוזפול. ס׳איז יוזפול, ס׳איז יוזפול צו אנדערסטענד, אדער, ווייל עס איז זייער וויכטיג. דו זאגסט מיר, דו ווילסט פארשטיין… אגיין, אלע די זאכן דארפסטו דא בשעת תלמידי אצילות, מיר גייען אנקומען צו דעם מער. ער וויל דיר זאגן אז ס׳איז דא א פּראבלעם, ס׳איז דא א… קודם כל, דו וואלסט נישט קיינמאל עקספּיריענסט די קושיא אדער די ניד אוו אנדערסטענדינג דעם, דעמאלט נאטירלעך, ס׳איז נישט פאר דיר. אבער אויב דו האסט דעם איש״ו, נאו, איך האב דיר א מהלך, איך גיי דיר זאגן א תירוץ.
דער רמ״ק׳ס מהלך — סינכראניזירן אלע שיטות
דער רמ״ק איז annoying, אמאל זאגט ער סתם, אזוי שטייט, און טו מיך עפּעס, אבער ס׳איז נישט שייך, וואס מיינט עס? אבער אויב דו האסט א פּראבלעם, איך זאג דיר א תירוץ, אז ס׳קומט צו צען לעוועלס, וועט מען פארשטיין דעם מהלך פון די צען לעוועלס. די צען מדרגות, דאס וועט העלפן יו אנדערסטענד ווייל דו וועסט אנדערסטענד…
און דארט א צווייטע מאל האט ער געזאגט אז ס׳איז דא דרייצן, סאו ער רעדט פון די זעלבע זאך, ער רעדט נישט פון די זעלבע זאך, ער האט אנדערש פון דיר. סאו ס׳איז א פּראבלעם פאר יור מאדעל. ס׳איז דא, ווי טינק אויף דיס וועג, טינק אויף דיס וועג, טינק אויף דיר דעט וועג. סאו ער פּרובירט זייער שטארק צו סינכראנייזן אלעס. איך ווייס נישט אז ער רעדט פון די זעלבע זאך פון וואס ער האט גערעדט. ניין, זיי האבן טאקע, אויב ער האט גערעדט איז עס אמת. און דאן, יור דזשאב אלס ליימען איז צו…
דיסקוסיע: קען מען לערנען קבלה בלי שכל?
תלמיד:
ניין, דו קענסט אדען, דו ווילסט נאך פארשטיין, דו ווילסט נאר הערן וואס יענער זאגט.
מגיד שיעור:
…נאר הערן וואס יענער זאגט, און דאס איז דער טעקסט, ריכטיג? נא שכל, נא נאטינג.
תלמיד:
ניין, ס׳איז נישטא אזא זאך אז בלי קאנטעקסט און בלי שכל. דאס איז נישטא אזא זאך.
מגיד שיעור:
און דו קענסט דיר דורכלערנען דעם טעקסט און פארשטיין וויאזוי די עשר ספירות ארבעטן.
תלמיד:
ניין, ניין, איך בין נישט מסכים. נישט מסכים.
מגיד שיעור:
לעט׳ס סיי ס׳איז דא א גיי וואס האט געהאט א ווישאן, און אויך האט ער שכל, און ער קען דיר עקספּליינען פון וואו זיין ווישאן קומט.
אגיין, קיינער דא איז קיינמאל נישט עקספּליינינג פון וואו די ווישאן קומט. זיי זענען עקספּליינינג וואס די ווישאן טוט אדער וואס זי זאגט, און דאס זענען די ווערטער וואס זיי גיבן דיר. פּונקט ווי יעדע אנדערע טעאריע, ספּעקולאטיווע טעאריע, גייט דיר עקספּליינען וואס עס איז, וויאזוי עס העלפט דיר, וואס עס לייזט, אזעלכע זאכן. קיינער גייט נישט… די אויטאריטי און די שאלה פון דעם מקור פון דער אידעע איז נישט דאס זעלבע ווי די שאלה… ווי, די איינציגע מענטשן וואס קליימען, אין אן אינטערעסאנטן אופן, אז זייערע אידעען קומען פון דעם זעלבן… דער מקור אדער די אויטאריטי פון זייער אידעע איז דאס זעלבע ווי דער סטרוקטור פון דער אידעע אליין, זענען די פילאזאפן. און דאס איז ווי זייער גרויסער חידוש… אקטועל סייענס איז מערסטנס נישט ארבעטנדיג אזוי, און אפילו… ס׳איז ווי די גאנצע… ווי דער גאנצער פּראבלעם… ווי א געוויסע אידעאל פון פילאזאפיע, פון פּלאטאניזם אדער וואטעווער, פון דער שול גערופן פילאזאפיע איז… ס׳איז א זייער אינטערעסאנטער קליים וואס זיי האבן, ס׳איז נישט אקטועל טריוויאל. ס׳איז נישט וויאזוי מענטשלעכע לערנונג ארבעט פאר דעם גרעסטן טייל.
דער חילוק צווישן פילאזאפיע און אנדערע וויסנשאפטן
זייער אינטערעסאנטער קליים איז אז “איך גיי דיר ווייזן א מופת אויף א זאך, אזא זאך וואס הייסט א proof, א דיאלעקטיק” גערופן ביי פּלאטא, “און איך גיי… דו וועסט עס לערנען אויף דעם זעלבן וועג ווי איך האב עס געלערנט, פון דעם זעלבן proof. און דער proof איז אויך געמיינט צו זיין דער סטרוקטור פון דער רעאליטעט וואס ער דערקענט, ווייל ס׳איז א proof ווייל… נישט א proof אין ווי א סימן בעלמא סארט אוו וועג, ס׳איז נישט א proof אין דעם וועג וואס מאדערנע סייענס באטראכט א proof, ווי מיר האבן געמאכט א טעסט און דאס קוואוט איז ארויסגעקומען, סאו דערפאר דאס איז דער פאקט. ס׳איז א ריכטיגער proof.
מעטאדאלאגיע פון קבלה: ספעקולאציע, ווירקלעכקייט, און דער רמ״ק׳ס פרויעקט
דער פילאסאפישער אידעאל פון לערנען קעגן די פראקטיק
דאס איז א זייער שיינע חלום פון די פילאסאפן פון how learning should work. דער וועג ווי לערנען ווירקלעך ארבעט פאר׳ן מערסטן טייל אין דער וועלט איז נישט אזוי, אפילו אויב פילאסאפן שטימען צו מיט דעם – זיי האבן נאר א סכעמע צו קומען דארט אין סוף.
און דער וועג ווי לערנען ווירקלעך ארבעט איז: נומער איינס, רוב מענטשן וואס ווייסן זאכן ווייסן נישט פון וואנען זיי ווייסן זיי, און זייער וויסן שטימט דעפיניטיוו נישט מיט דעם סטרוקטור פון דער ווירקלעכקייט וואס זיי זאגן דיר. אין אנדערע ווערטער, מענטשן – אפשר קען מען זאגן זיי מאכן געסעס, אדער אפשר האבן זיי אימאדזשינאציע. ווידער, דאס זענען די ריכטיגע טעאריעס פון וואנען זיי קומען. מיר ווייסן נישט, מיר האבן נישט קיין קלארע פארשטאנד פון וואנען וויסן קומט.
מיר ווייסן יא אז מענטשן, טאקע, יעדע וויסן… ס׳איז נישט דא קיין סייענס אויף דער וועלט וואס איז נישט געבויט אויף קוקן אויף געוויסע פראבלעמען. איך וויל פארשטיין פארוואס דאס קומט, איך וויל פארשטיין וויאזוי דאס ארבעט, איך וויל פארשטיין פארוואס דאס איז אזוי. אלעס קען זיין, אבער דער גרונט פארוואס מיר פאלגן די פרופס איז ווייל מיר קענען… נא, פרופס טוען נישט… דאס איז דער פראבלעם. עס ארבעט נישט ווירקלעך.
תלמיד: זאל מען גלייבן אלעס וואס איינער זאגט?
מגיד שיעור: דו ווידער, ווייסטו נישט דא דארט, ענימאן ס׳… נא נא, סיי, וואטעווער יו סעד, ווייסטו דא דארט, יו ווערדער שוין אז דער איז סאמטינג ווערד אין די ריידיאל. שוין דו ביליעווסט עניטינג ענימאן סעז, וואס דו ביליעווסט? דו ביליעווסט נישט נישט נישט נאר.
דער לעגיטימער קריטיק אויף קבלה
שוין דו ביליעווסט נישט נישט נישט צו זאגן אז די מקובלים האבן אלע געארבעט מיט א געוויסע זייער בייסיק סעט פון פראבלעמען, און זיי האבן פרובירט צו זען עפעס זייער קלאר וואס איז זייער שווער צו זען, און אפשר זענען זיי ראנג פאר׳ן ארבעטן אויף דעם פראבלעם. דאס וואלט געווען א גוטע קריטיסיזם. אבער איך בין נישט מסכים מיט דעם. ס׳איז אמת. דאס איז די אמת׳ע קריטיק. אלע מקובלים.
חסידים, פאר די מערסטע טייל, זענען נישט מקובלים. די וואס זענען מקובלים זענען באזארגט וועגן דעם פראבלעם. חסידים אין דעם זין אז… זיי זענען נישט דעפיניטיוו באזארגט וועגן וואס מען מיינט.
תלמיד: יא, דאס איז א ביזבוז זמן.
מגיד שיעור: דאס איז וואס דו זאגסט, אבער איך מיין אז דאס איז וואס דער בעל שם טוב, דאס איז וואס זיי זענען מערסטנס געווען… איך ווייס נישט. ווי דו האסט געזאגט, טייל פון זיי.
דער עיקר: מען קען נאר צוקומען צו גאט דורך דעם אופן ווי ער איז
און אויב דו האסט נישט קיין זארג, אויב דו מיינסט אז די אמת׳ע זאך וואלט געווען – אויב דו מיינסט אז דו קענסט האבן א באציאונג מיט גאט נישט אין דעם אופן ווי די וועלט איז, דעמאלט ביסטו זיכער פאלש. איך מיין נישט אז איינער מיינט דאס טאקע.
סאו, ס׳איז נאר די ארגומענט, די איינציגסטע ארגומענט וואס א תלמיד וואלט געזאגט איז עפעס ווי… ווידער, ס׳איז דא אסאך גלויבן דא, אסאך געסעס ווי דו זאגסט, אסאך ספעקולאציע. קיינער האט נישט, אפשר וואלט ער נישט געהאט קיין באווייז אויף דעם. אבער יעדער רעליגיעזער מענטש האט אלעמאל געגלייבט אז דו קענסט נישט צוקומען צו גאט נאר דורך דעם אופן ווי ער איז, אדער דעם אופן ווי די ווירקלעכקייט איז.
און וויפיל דאס קען זיין, ס׳איז דא א חילוק לכאורה. יעדער שיטה אין דער וועלט האט א דיפערענץ צווישן דמיון און אמת, אפילו חסידות. קיינער מיינט נישט אז כל זמן איך מיין עפעס, איז עס אמת. און ספעציעל איז דאס נישט אמת וועגן צוקומען צו גאט, ווייל גאט איז געמיינט צו זיין די אלטימעט ווירקלעכקייט. און דערפאר קען מען נאר צוקומען צו אים אויב ס׳איז אין דעם אופן ווי די אלטימעט ווירקלעכקייט איז. אויב דו שטעלסט דיר פאר גאט אין א פאלשן אופן, דעמאלט שטעלסטו דיר פאר נישט גאט.
דיסקוסיע: וואס מיינט “שייך צו פארשטיין”
תלמיד: מיר גלייבן אז ס׳איז אמת, אבער מיר קענען עס נישט פארשטיין, ריכטיג? ס׳איז דא זאכן וואס זענען אוממעגליך צו פארשטיין.
מגיד שיעור: איך ווייס נישט וואס דו מיינסט מיט “שייך צו פארשטיין”. איך ווייס נישט וואס “שייך” מיינט דא.
תלמיד: אקעי, דאס איז נישט פאר יעצט.
דער מיקראקאזם-ארגומענט: דער רמ״ק׳ס יוסטיפיקאציע
און די איינציגסטע ארגומענט וואס מענטשן וואס וועלן אנהייבן פון דיר וואלטן געזאגט איז עפעס ווי, באזירט אויף א מין מיקראקאזם טעאריע – וואס ווערט אמאל גענומען צו ווייט, אבער יעדער נעמט עס צו ווייט אלעמאל – וואס איז אז אויב דער אופן ווי… I get to it is in this way, so this is the way in which I should start.
דאס איז עקספליציטלי וואס ער זאגט איז די יוסטיפיקאציע פאר טון וואס ער טוט. ער זאגט נישט “because I don’t care”. אסאך מענטשן פילן אז ער זאגט אז דאס איז פשוט א שקר. ער זאגט אז ער קערט נישט וואס די ריעליטי איז, ער קערט נאר וואס ער זאגט.
אבער ער זאגט דא אז “שתי צורות הקדושות”, אז דער מענטש איז אן אדם קטן. And therefore, the way, like, if I have this fixed series of feelings or series of understanding or series of contemplations that I see usually when I try to think about God or I try to think about reality, that probably must be a mirror of how reality really is. And therefore, it’s a legitimate way to work with.
און ער טרעפט דאך א רמז אין פסוק “כי שארי” און “כי תחת כל השמים” און די אלע רמזים. ער זאגט דאס נישט, אבער his method איז mostly נישט ליינען די ספר, mostly trusting אז די order אין וועלכע things look like to him or appear to him איז א true order, ווייל די belief אז די human being איז אן image of God און די אלע זאכן, whatever, אדער אן image of the world און אזוי ווייטער.
סאו ס׳איז נישט אלעמאל based אויף א reality, ס׳איז נאר אז ער האלט אזוי און ס׳איז אויך א speculation, ס׳איז like יעדע אנדערע speculation. אבער ס׳איז important פאר אים און פאר anyone צו זען וויאזוי די זאכן זענען, ווייל זען וויאזוי די זאכן זענען אדער וויסן וויאזוי די זאכן זענען, however you want to call it, איז what they’re after. זיי זענען נישט after עפעס אנדערש חוץ פון דעם.
דער רמ״ק׳ס פרויעקט: קאהערענץ פון אלע קבלות
און די קבלה המקובלת איז using structures, לאמיר זיין זיכער, יא, איך מאך די speculation. Everyone איז using structures פון somewhere else, right? דו זאגסט אז צען איז א number צען וואס מאכט סענס ווייל דו האסט צען numbers. סאו אקעי, סאו דו ביסט using some basic structure וואס דו ווייסט פון somewhere. Nobody האט דיר promised אז God works אין די structure.
אבער מיר זענען assuming אז אויב די וועלט ארבעט אין די וועג, אז דאס וואלט געווען א legitimate way, און ס׳וואלט געווען א reasonable way צו access די divine, די real way, אדער any other structure וואס דו use. דאס איז וואס ער זאגט “על משלם”. און סאו און. דאס איז בעיסיקלי וואס מ׳טוט זיי טוען.
קאהערענץ ווי קריטעריום פון אמת
אויב ס׳איז דא… נו, א סטרוקטור, ער עניטינג האט צו בי קוהרענט, צו בי יוספול. ווייל דו קענסט זיין א מקובל פון נאר איין שיטה. ס׳איז נא פראבלעם. אויב one שיטה מאכט סענס צו איר, און דו וועסט מאכן סענס צו איר, און דו וועסט מאכן סענס צו איר, right? אלעס, אלע די אלער דאטא דו האסט, מעטשן מיט דעם. און נא פראבלעם.
But most of the time people that have that kind of thing, they accomplish it by cutting off most of the reality. They’re like just saying, הגם אז ס׳זעט נישט אזוי אויס, מ׳דארף נאך אלץ אזוי אויסזען. That’s like a kind of trick.
אבער אויב דו זעסט נישט איין one line sentence from somewhere or something is everything, then you’re going to try to use a lot more data. Now, all the things that people have speculated about and have written are useful data, at least useful languages, or useful models, or useful… there might be mistakes.
The Ramak’s project is basically taking one book and making everything else work with it, and the way he says it is… און די רמ״ק ענטפער, אלע די קבלות. די וועי די סיי עס איז סאמטינג לייק, וואס דאס איז אויך געווען בירוש און בירוש און איז א תנא, און ממילא האט ער געוואוסט בעסער פאר יעדער אנדערש.
און טראדישיאנאל, דאס איז נאר ריעל לאדזשיק אין דאס. זיכער על פי קבלה. על פי נגלה, ממילא, אין א הלכה, א סדר, איך ווייס נישט, רבינו, ווארשא, וואטעווער. אבער על פי קבלה, ווען קבלה איז באט אינדערשטייט אין ריעליטי, איז נאר אבער, איז נאר א הלכה.
דער פראבלעם פון צען ספירות ווי “הלכה”
ס׳איז שוין געווען אז יעדער איינער דארף מסכים זיין אז ס׳איז דא צען ספירות. וואס גייט דאך אן? לאמיר זאגן אז ס׳איז דא זיבעצן ספירות, און ס׳איז דא דרייצן. ס׳וואלט נישט געווען קיין… ס׳איז דא די פראבלעם. דאס איז נישט די פאליטיקעל פראבלעם. אויב ער איז, אבער פשוט׳עס נאט.
דו האסט א ריעליטי, און דו האסט נישט קרעיזי וואס סאמאנער זאגט. און דערפאר זאל העלפן אז דו האסט נישט קיין מקובלים. פעמים קאלן זיך מקובלים זאגן. און דו האסט נישט קיין מקובלים זאגן. און נעכטן האט דער מלאך גערעדט צו מיר, און איך האב מסביר געווען אז די ריעליטי איז אזוי, און איך טו מיך עפעס. סאו דאס איז נישט ענין ריעל ריזען.
דער ריעלער גרונט פארוואס דער רמ״ק׳ס פרויעקט איז נוצלעך
די ריעל ריזען ווייל ס׳איז יוספול. all of this whole project is useful is because the… because, like, one important thing for anything to be useful, to be able to live with something, to be able to understand it in a way, is for it to be coherent and for it to match as much data as possible.
דאס איז א סימן, דאס איז וואס ס׳מיינט אמת, און דאס איז אלס אויף וואס ס׳מיינט צו כאפן עני תיאורי באופן מדויק. אויף די ווארד, איף סאו און וואלט בי איך, איך ווייס נישט, איך בין א סתר ענין, א גוטן טאג, טו מיר עפעס, איך בין א חילוק מיט די זוהר. ער וועט עס שוין געווען א מיסטעק. ווייל ער וועט עס שטיין אין ער האט עפעס אזוי מכליל געווען אז ס׳שטייט אין די זוהר אדער אין די ספר יצירה, וואערער, ס׳מוז נאר נאר זיין. און ממילא מוז מען פארשטיין.
שארטקאטס און סטרוקטורן
But it’s only shortcuts. It’s only shortcuts in the sense of taking certain sentences, certain עיקרים, certain basic עמודים, certain basic pillars of the theory, and making them central and working things around that. And that’s what’s going to help us see clearly all the other things within that. Otherwise, it would just be…
אויב איינער זאגט אים, סאמטיימס ער טוט דאס, but then if you’re even smarter, you realize you’re in complex even that. און ער זאגט אים, אה, סאו די יסייה פון דעם, אה, איך שטיצל זיך פון זיך און איך בין געגאנגען ווייטער. אקעי, you can do that. קיינער סטאפט דיך נישט.
דער וועג פון לערנען קבלה: פארוואס מען דארף אנהייבן מיט א בעיסיק סטרוקטור
דער ווערט פון לערנען פון פארשידענע מקובלים
אנדערש וואלט עס געווען יעדן טאג זאגן עפעס אנדערש, וואס איז נישט קיין זייער קלארע וועג צו באקומען קלארקייט.
אויב איינער זאגט אים, אמאל טוט ער דאס, אבער דעמאלט אויב דו ביסט סמארטער, דערזעסטו אז דו ענקאמפּאסט אפילו דאס. פארוואס זאגט ער עס? אה, סאו דאס איז אים שווער, ער שטעלט זיך מיט זיך און געגאנגען ווייטער. אקעי, דו קענסט טון דאס. קיינער סטאפּט דיך נישט. און אמאל קען מען אקטועל וויסן בעסער פון דעם. יא, אוודאי, אויב דו מיינסט אז דאס איז כפשוטו, ווייסטו אז ער שטעלט זיך מיט זיך. אבער אויב ער טרייט יא צו ווייזן עפעס וואס איז אמת, דעמאלטס ווייסטו יא וואס שטעלט זיך מיט זיך, און ס׳איז useful.
און געדענק, נישט משנה ווען דו טראכטסט אדער רעדסט וועגן די זאכן, צי אויף א סופּערנאטוראַל וועג אדער אויף א נאטורלעכן וועג, ריכטיק? צי דער מלאך, איך ווייס נישט וואס עליונה, האט גערעדט מיט די אלע מענטשן, אדער די אלע מענטשן זענען געווען אידן וואס האבן זיך געדרייט צו טראכטן וועגן די גאנצע פּראָבלעמס. און ווידער, מער ווייניגער אינעם זעלבן, ווייסטו, לימיטיישאַנס, ריכטיק, פון אלע אידן. זיי מוזן מער ווייניגער גלייבן אין די פרד״ס [פרדס רמונים] צען [ספירות], עפעס ענליכס, ווי ס׳גייט נישט שפּרינגען עפעס א גוי פון איך ווייס נישט וואו וואס הייבט אן פון א גאנץ אנדערע פלאץ, און אפילו אויב די ריאַליטי מעג זיין די זעלבע, ס׳גייט נישט זיין useful.
און דעמאלט, אין ביידע פון די וועגן, אלע די מענטשן מוזן זיין ווערט צו פארשטיין, ווארום ווי, אויב דו לערנסט א ענין און פינף פארשידענע מענטשן האבן דערוועגן געטראכט, און יעדער איינער האט, ווי רופט מען עס, יעדער איינער איז געקומען מיט א געוויסע נקודה דערפון, אדער א געוויסן אַספּעקט דערפון, אדער א געוויסן וועג פון טראכטן דערוועגן אפילו, דעמאלט מסתמא איז דא עפעס אן אַספּעקט פון ריאַליטי וואס ער כאפּט אן. רוב מאל כאפּן מענטשן נישט אלעס אליין. סאו ס׳איז אלעמאל א גוטע זאך צו לערנען פון יעדן איינעם. און די זעלבע זאך, אויב ס׳איז דער מלאך מחוץ, סאו פארוואס האט דער מלאך געזאגט פאר אים אזוי און פאר יענעם אזוי? איין תירוץ איז אז ביידע זענען אמת. איין תירוץ איז ווייל דער מלאך האט געדארפט… דער מלאך אויך האט געזאגט נאר איין זאך פּער מאל, ער זאגט פאר דעם דאס און פאר יענעם יענץ. מיר זאגן נישט אז ס׳איז א סתירה, ס׳מיינט אבער אויב דו ווילסט פארשטיין די וועלט דארפסטו פארשטיין ביידע.
דאס גאנצע שפּראַך פון לערנען, ווי, גמרא, ווי, ס׳שטייט דא אזוי און דארט אזוי, קומט דאך אויס א סתירה, דריי מפרשים, דריי תירוצים. ס׳איז פשוט, ווי, ווי אנדערש ווילסטו טון זאכן? די אידן האבן געוואוסט וויאזוי צו טון זאכן דעם וועג. טוט עמעצער אנדערש וויסן ווי צו טון זאכן אויף א פארשידענעם וועג? ס׳איז נישט ווי קיין וויסנשאַפט וואס טוט זאכן אויף א פארשידענעם וועג.
דער חילוק צווישן הלכה און קבלה אין דעם ענין
און ס׳איז נישט אזוי ווי דו האסט א גרויסע חילוק. הלכה האט א סטרוקטור. הלכה האט? ווייל די הלכה איז נאר א חשיבה, איז א ביגער דיפערענס. די הלכה איז נאר א חשיבה. ס׳איז נישט נאר וועגן איצט, וויאזוי די וועלט איז. די וועלט איז מער, מיר קענען נישט פארגלייכן אלעס וואס איז. די זאכן, מיר קענען נישט פארגלייכן. דער מענטש וואס האט עס מגלה געווען האט עס משיג געווען, און ער האט עס געזאגט, וויאזוי וועט ער עס משיג זיין? ס׳איז דא צוויי זאכן וואס מיר וועסטו פאלן אין א סירטען פּראָצעס צו זען, וועסטו פארשטיין אביסל צוביסלעך. איך פארשטיי נישט, אבער איך ווייס נישט וואס מענטשן מיינען ווען זיי זאגן, ס׳איז just a statement. דער סטייטמענט מיינט פארשטיין. וואס טראכטסטו פארשטיין איז? ניין, איך קען פארשטיין. זאגן זאכן… זאגן זאכן איז די בעסטע, די most part די בעסטע סארט פון פארשטיין וואס איז דא. איך וויל נישט סתם זאגן זאכן, מ׳רעדט דאך פון פארשטיין, איך זאג נישט סתם זאכן.
וואס הייסט “פארשטיין” אין קבלה — קעגן imagination
פארוואס imagine? ווער זאגט אז imagination איז אזוי גוט? וואס איז imagination? Imagination איז א זייער נידריגע וועג פון פארשטיין. Imagining איז נישט ווייט פון… יא, אוודאי דו זאגסט, זאגן איז וואס יעדער איינער… איך פארשטיי אז איך זאג זאכן און איך פארשטיי, אבער דאס איז נישט דאס זעלבע ווי imagining. און אפשר imagining איז א וועג פון פארשטיין, און אפשר נישט. דאס איז דאך קעגן imagination.
ס׳איז דא עפעס וועגן פארבינדן עס אין דיין מוח… דאס איז וואס understanding איז, דאס איז וואס יעדע understanding איז. דו לערנסט בבא בתרא, דו לערנסט גמרא, דו פארשטייסט נישט וואס ס׳שטייט דארט? ס׳איז נישט סתם א ליסט? ניין, דו ווילסט… יעדע… ס׳איז נישט דא קיין שום וויסנשאַפט אין די וועלט, קיין שום נאָלעדזש אין די וועלט וואס מ׳לערנט נישט דורך זאגן דריי מאל.
אבער זיי זאגן אויך מער ווערטער, זיי פארבינדן צו עפעס אנדערש אין דיין מוח.
דערקלער מיר. למשל?
ס׳איז נישט דא קיין וויסנשאַפט אין דער וועלט וואס… אויב דו לערנסט מאַטה, דיין טיטשער גייט דיר טיטשן א בונטש פון פאָרמולאַס וואס דו גייסט חזר׳ן? ניין, ער גייט דיר זאגן one plus one, ער גייט דיר ווייזן צוויי עפלעך. אויב דו מיינסט אז פון צוויי עפלעך קען מען זען אז one plus one, דעמאלטס יא, אנדערע זאכן. מ׳קען נישט זען צוויי עפלעך, און נאכדעם זעסטו נאכאמאל צוויי עפלעך. פון דעם קענסטו כאָטש אנהייבן צו כאפּן וואס וויל די טיטשער? וואס מיינט one? ניין, דו קענסט נישט, by the way, דו קענסט נישט, דו קענסט נישט. ס׳איז די זעלבע שייכות ווי דאס.
דער משל פון מאטעמאטיק און אנדערע וויסנשאפטן
דו הייבסט אן ביי, ווי יעדע אנדערע נאָלעדזש אין דער וועלט, דו הייבסט אן ביי זאגן די ווערטער, און אויב דו געפינסט אויס ווי צו קוקן דערויף, דעמאלט הייבסטו אן צו זען די נאָלעדזש אדער די וויסנשאַפט, די פאָרעם דערפון, ריכטיק? דער פארשטאנד. נישט, אפשר נישט אלעס איז א פאָרעם, וואס עס זאל זיין. פארשידענע רעלמס האבן פארשידענע וועגן פון פארשטיין. אבער ס׳איז נישט דא קיין וויסנשאַפט וואס דו גייסט נישט אנהייבן ביי וויסן די בעיסיק סטרוקטור דערפון, וואס קומט קודם און וואס קומט נאכדעם. ס׳איז נישט דא קיין שום וויסנשאַפט אויף דער וועלט וואס מ׳טוט, לפּחות טיטשינג יעדע וויסנשאַפט.
קעגן דער “אידעאליזירטע” פארשטעלונג פון לערנען קבלה
מענטשן האבן זייער פאַני, אידעאַליזירטע… ווען מענטשן רעדן וועגן מקובלים, זיי מיינען אז מ׳לערנט אויף א פאַני, אידעאַליזירטע וועג וואס קיין שום זאך לערנט מען נישט אזוי. דו לערנסט מאַטה, גיי צו any advanced מאַטה קאָרס, אדער any hard science, ספּעציעל, ס׳ווערט אלעמאל געלערנט דורך… קומען, ער חזר׳ט זיך אויף די בלעקבאָרד צוואנציק מאל, ס׳קומט צוריק אפשר אין פיר יאר. יא, אפשר די גרויסע חכמים אין post-graduate school, דריי פון זיי טראכטן וואס די אלע זאכן מיינען. אבער קודם דארף ער ענק לערנען אז ס׳אַרבעט. יעדע איינציגע וויסנשאַפט ווערט געלערנט דעם וועג, און די מורה להורות איז דער וועג וואס יעדע אנדערע וויסנשאַפט איז נישט ערגער. און אויב א תלמיד קומט אין דעם ערשטן טאג פון פיזיקס אדער מאַטה אדער דזשיאָמעטרי אדער טאָפּאָלאָדזשי, איך ווייס נישט, איך קער נישט וואס דו לערנסט, און ער זאגט פאר׳ן רבי׳ן, “אבער זאג מיר, וואס איז עס אַקטשועלי וועגן?” זאגט אים דער רבי, “ניין, איך קען נישט. קודם וועסטו לערנען די גאנצע סיסטעם, און נאכדעם, אויב מ׳האט צייט, וועט מען רעדן.” רוב מאל, רוב מענטשן קומען נישט קיין מאל, ס׳איז טאקע נישט קיין צייט. אבער כמעט קיין וויסנשאַפט ווערט נישט געלערנט פון first principles אדער פון אַקטשועלי אנהייבן צו פארשטיין זיי דעם וועג. פארוואס וואלסטו דערוואַרטן אז קיין סיריעס וויסנשאַפט וואלט געלערנט ווערן דעם וועג?
מ׳לערנט פון קינדער אין חדר, מ׳לערנט זיי אין סקול אלע מיני בעיסיקס פון וויסנשאַפט סתם בדרך אמונה פשוטה. נישט נאר בדרך אמונה פשוטה אז מ׳ווייסט שוין פון ווי אזוי, אבער די וואס ווייטער לערנט מען אויך בדרך אמונה פשוטה, דעם וועג פון לאנג חזר׳ן, חזר׳ן פאָרמולאַס. אויב דו וועסט נעמען די most basic ווי אַלגאָריטהם וואס די טיטשער אין חדר, איך ווייס נישט צי דו געדענקסט די טיטשערס דעמאלט, און אויב דו נעמסט א דריי-דידזשיט נומבער און דו פּרוּווסט צו מולטיפּליירן עס, סאו דו באָראָוּסט זאכן און דו מוּווסט זאכן פון דעם קאָלום צו יענעם קאָלום, און קיינער פארשטייט נישט אויף וואס ס׳אַרבעט. אויף וואס ס׳אַרבעט? מ׳דארף גלייבן אז ס׳אַרבעט. ווער זאגט אז ס׳קומט דיר צו די ריזאַלט? פארוואס אַרבעט עס? און ווען דו גייסט צום טעם פארוואס ס׳אַרבעט, אפשר קומסטו און זאגסט, “ווארט, איך האב א בעסערע אַלגאָריטהם. ס׳איז בכלל נישט אזוי גוט. פאר א קלארערע וועג, די מאכט אמאל א מיסטייק. איינמאל אין טויזנט יאר קומט אויס די ראָנג ריזאַלט פון דאס וואן.” און דו קענסט האבן די דעבייטס אין די זייער אַדוואַנסטע לעוועלס פון טעאָריע. אבער אויף די בעיסיק לעוועלס, זיי גייען אלעמאל אנהייבן.
אין די אָנהייב, דו קענסט נישט אנהייבן קיין וויסנשאַפט, און וויסנשאַפט מיינט עפעס וואס מיר קענען לערנען מיט אנדערע מענטשן, אדער נישט יעדער איינער גייט זיין שטעקן אין זייער אייגענעם מוח. מיר גייען קענען רעדן דערוועגן, מיר גייען קענען מאכן עפעס פּראָגרעס דורך רעדן מיט אנדערע מענטשן. געדענק אז איין מענטש איז אלעמאל נאר איין מענטש. דער גרעסטער נביא, דער גרעסטער וואס ער וועט נאר קענען זיין, גייט ער נאר וויסן זייער ווייניג. אויב ער קען רעדן מיט נאך א מענטש, גייט ער וויסן צוויי מאל, דריי מאל אזויפיל, און אויב ער קען רעדן מיט טויזנט מענטשן איבער א הונדערט יאר, און סאו איז עס איינס פּאָרטאַנט צו גיין פאָרווערד פאָרווערד פאָרווערד פאָר די פירסטע סטעפּ איז צו, ווי, לעט׳ס געט סאַם טערמס.
דער עיקר: פארוואס דער רמ״ק שטעלט אוועק א בעיסיק סטרוקטור
דאס וואס די רמ״ק טרייעט דא צו זאגן, קודם לאמיר מאכן זיכער אז ס׳איז דא צען ספירות. ס׳איז זייער וויכטיק. קיין שום חכם קען זיך נישט. נאכדעם קען קענען א חכם זאגן, ווייסטו וואס? איך האלט אז ס׳איז דא צוועלף. No problem. דאס איז בכלל ריכטיק. אבער אויב גארנישט הייבט אן, יעדער איינער זאגט, אה, איינער זאגט אזוי, איינער זאגט אזוי, דאס איז עקזעקטלי, דאס איז לעג פרק [לעצטע פרק], איז עקזעקטלי עמד דאָט פּערסאָן וואס ער זאגט מכח הבקיאות. אה, איך האב געהערט אז ס׳איז דא פארשידענע שיטות. און קודם דארף מען פארשטיין, ס׳איז דא איין בעיסיק סטרוקטור, ס׳איז דא איין בעיסיק פּראָבלעם. דער וואס זאגט אז ס׳איז דא דרייצן ספירות, בכלל, ער האלט אז ס׳איז דא נאך א פּראָבלעם, וואס וועגן דעם האט ער געזאגט אז ס׳איז דא נאך דרייצן. און דער אנדערע וואס זאגט די זעלבע דרייצן, ביידע ער, מיינט ער א דריטע זאך בכלל. דו האסט פארשטאנען בכלל וואס גייט דא פאר. אבער ס׳איז דא ווי א בעיסיק סענס אין וועלכן זיי אלע רעדן וועגן דער זעלבער זאך, און דעריבער רעדן זיי וועגן די צען. נו, איינער זאגט אז די צען זענען גראדע נישט צען. איך האב דיר געזאגט, מעק אויס נצח. ס׳פעלט נישט אויס. ס׳איז דא נאר הוד. אקעי, ער איז נישט מחלוקת מיט די assertion אין דעם סענס. דו האסט נאך אלץ ווי די בעיסיק סטרוקטורס. ס׳איז דא צען ספירות, און צען ספירות טוען אויף די און די זאך, וואס זיי גייען לערנען וואָטעווער זייער דזשאָב איז צו טון. און דאס איז די חכם וואס האט געזאגט אנדערש, טאקע וועגן דעם האט ער געשריבן די פרדס צו זאגן, יענע צווייטע וואס ער זאגט אנדערש האט אויך געמיינט דאס, אפשר ער איז יענער רעדט.
די דריי פּירושים אויף די דריי זאכן למטה מהספירות – און דער רמ״ע׳ס שיטה פון בי״ע
די נויטווענדיקייט פון א באזישע שפּראך אין קבלה
מגיד השיעור:
אקעי, איך בין נישט מחולק מיט דיר אין די סענס, because you still have like this basic structures. ס׳איז דא צען ספירות, זיי רעדן, צען ספירות טוען אויף די און די זאך, וואס זיי גייען לערנען whatever their job is to do. And that’s what it is.
און די whole thing of like אויספיינען, אבער דער צווייטער וואס ער זאגט אנדערש, טאקע וועגן דעם האט ער געשריבן די פירוש צו זאגן, יענער צווייטער וואס ער זאגט אנדערש האט אויך געמיינט דאס. Maybe he was just wrong, but maybe more probably he actually agreed with me, or agreed אין א basic sense. קען זיין נאך אלץ אמת אז די מענטשן רעדן א גאנצע צייט פון דרייצן, און אנדערע מענטשן רעדן נישט א גאנצע צייט פון דרייצן, די חילוק פלאץ. But he’s actually trying to like formalize the science, like to give it a place where you can start from.
It’s not just about like everyone should say the same thing. You can’t start any learning if not everyone’s going to say the same thing. Even if it’s going to start in a very fuzzy and not exact way, ווען איך זאג דאס, טראכט איך אביסל אנדערש ווי דיר. אקעי, ווייל דו זאגסט מער ווייניגער אין די זעלבע געגנט פון דיר. און אונז ביידע זענען… basically language. איך מיין, מ׳קען דאך נישט לערנען גארנישט אן קיין language. And every more specific science basically creates its own more specific language. And if we’re not going to have like the most basic language set up, וועט מען גארנישט קענען טון.
די בתראי קבלה זענען יצאו חוץ לגדר
און די בתראי קבלה זענען יצאו חוץ לגדר. און דאס איז די תירוץ? נא, ער גייט דאך לענגער א שיעור אין דעם. אלעס איז א שיעור אין דעם. מ׳דארף זען, מ׳דארף נעמען מיט א קלאס, מ׳דארף חזר׳ן זאכן. די בתראי האבן עס שוין געטון, קודם כל. יעצט איז געקומען די סייל פון אלע מענטשן וואס זיי מיינען אז זיי ווייסן בעסער. קודם זאגן, קום מיר, האסט געלערנט, האט דא א ספר, ס׳שטייט אויף ה׳ גנום, זאגט אז ס׳איז דא דרייצן. מען האט נישט געמיינט. וואס האט דיר יא געמיינט? וואלט האט מען אים. די צווייטער זאגסט, ס׳איז דא אנדערע דרייצן? לאמיר טראכטן אז ס׳איז דא דריי. ביידע וועגן לאמיר עס ענדיגן. איך גיי מיך אומשווערן איך דארף קומען עסן סעודה ביי די רביצין. לאמיר ענדיגן.
פּירוש #2: שלשה כוחות – אלקיאל, אתריאל, אשריאל
סאו, ס׳איז דא נאך די… זאגט ער אז ס׳איז דא דריי פארשידענע מפרשים. וואס זענען די נעקסטע דריי? די… און וואס איז שפעטער? יו אנדערסטענד וואס איז ארמיפלעך? וואנדערסטענד וואס איז ארמיפלעך? עניוועי, מכאן ואילך איז למטה מהספירות.
ס׳איז געווען וואס האבן געזאגט אז די דריי זענען… די בוטש פון פריער, ער גייט פרגוד, מקום הנשמות, און סודי המערכת העליונה. זענען די דריי זאכן וואס זענען אין בין מלכות: לא אצילות ממש, לשלשה כוחות, וואס זיי הייסן אלקיאל, אתריאל, און אשריאל, טאר זאגן די נעמען פון מלאכים, איך ווייס נישט, און ער גייט זיי מסביר זיין א צווייטע מאל די שמות. דאס איז איין פשט.
פּירוש #3: שלשה מקורות נעלמות של מלכות
און יענער האט אן אנדערע פשט, כי הם שלשה מקורות נעלמות של מלכות. דאס איז די פשט אז ס׳גאוסט צוגעדער מיט די פריוויעס טעם, אז אויב מ׳קומט אין די ענד פון די עולם האצילות און די מלכות, איז דא די דריי מקורות פון די נעקסטע לעוועל, רעלי.
Just like the first theory, ער זאגט אז דער איז three, וואס זענען רעלי די three שבא״ס [שלשה ראשונות שבעשר ספירות], וואס זענען די שורש פון אלע ספירות, די זעלבע זאך אין מלכות איז די שורש פון די נעקסטע זאך. די זעלבע זאך, כי באו בהר רמז, אזוי ווי ס׳איז דא דריי עליונות בכתר, right? די זעלבע זאך און בכתר, like we said, די first three, די צחצחות שלמעלה מהספירות, זענען דריי מקורות. כן באו בה בגלוי, און זיי, אין די מלכות איז דא דריי, ס׳איז שוין מער בגלוי, but it’s the same concept – עס איז די מקורות פאר די נעקסטע עולם, I think, ער גייט עס נאר זיין שער הביאה און שער צחצחות.
דער רמ״ע׳ס פּירוש: די דריי עולמות בריאה יצירה עשיה
און וואס איז די זעלבע דריי? וואט? זאגט ער אזוי, עפטער נארדעיס. איז רבי שמעון, זעסטו, א גאנצע צייט איז רבי שמעון. It seems to me that he doesn’t think אז ער איז שמעון הצדיק. די צווייטע איד האט געוויסן רבי שמעון הצדיק.
ער געבט זייערע נעמען. זיי האבן געוויסן פרגוד, וואס הייסט אויך כסא הכבוד, און מקום הנשמות נקרא חדרי גדולה. פּראבלי “הנקרא” מיינס אז ס׳איז דא א מדרש וואס זאגט די לשון אדער די ספר היכלות, און נאך א זאך וואס הייסט סוד המערכה עליונה הנקרא הקודש עליון.
פרגוד = כסא הכבוד = עולם הבריאה
זאגט ער אז ס׳זעט דא אויס אז דאס איז נישט עקטשלי ספירות, ס׳איז נאר כוחות הספירות, וראיה פרגא דאס הייסט הפסק. זעט אויס אז דאס איז א פרוכת, צווישן אן אצילות און אלעס אנדערע. דאס איז דאך כסא הכבוד. וואס איז א כסא מיט אסאך כבודות, דאס איז די לשון וואס אונז רופן עולם הבריאה, אזוי ווי אונז גייען דערנענען.
מקום הנשמות = חדרי גדולה = עולם היצירה
יעדער איינער ווייסט אז די נשמה איז געקומען מתחת כסא הכבוד, דאס איז וויי דער פלעיס קודם מקום הנשמה וואס איז אונטער די כסא הכבוד, אונטער דעם איז די נשמה וואס איז תחת כסא הכבוד. ובכל זה מחציבות מתחת הכסא, דאס איז א לשון. פארוואס איז חציבה כינוי על היצירה? איך וויל שוין פארשטיין, איך וויל עס נישט גיין אמאל, עפעס איך לוק אויף איר. דאס איז רשעה חקק חצר, עפעס אזוי. קומט אויס אז דאס איז אונטער די בריאה.
סוד המערכה העליונה = עולם העשיה
דער רמ״ע האט א דריטע פשט, רילי. סאו, היז פשט רילי איז אז די דריי עולמות איז קאלט בריאה יצירה עשיה, ווייל בריאה איז קאלט כסא הכבוד. מתחת הבריאה, אזוי ווי ס׳שטייט נשמות און חצובות, מתחת כסא הכבוד, הייסט עולם היצירה. פארדעם ווייסטו אזא חצובות, די לשון חצובות באלאנגט פאר יצירה, אזוי ווי מיר גייען טרעפן א ראיה. און דארט איז מקום הנשמות. און דעמאלטס חדרי גדולה הייסט עס אויך, יא? מ׳זאגט אז ס׳הייסט חדרי גדולה, וואס הייסט גן עדן, דארט קומט די נשמה פון.
און אונטער דעם איז דא עולם העשיה, וואס הייסט סוד המערכה עליונה, והן מערכת המשרתם. איך טינג דאט מינס דיסטארגס, די גלגלים. אבער סוד העשיה, שמתחת היצירה, רעדנלין מדין ברייתא, שנאמר צדיק. אקעי, דאס איז דער רבי מיכר שטארק אויף די ברייתא. ער רופט עס א ברייתא? איי דאנט נאו. וואס פערקל דארף נעמען ווער צו פיין די ברייתא. און די אות קיין איז דאס פארט. שוין, איך וועל נישט זיין וואס דער…