סיכום השיעור 📋
סיכום פון דער חברותא-שיעור: רמב״ם הלכות קידוש החודש פרק ה׳ — יום טוב שני של גלויות
—
הלכה י״א: דער יסוד פון יום טוב שני — מנהג אבותינו בידינו
דער רמב״ם׳ס ווערטער
דער רמב״ם זאגט אז יום טוב שני איז היינט באזירט אויף „מנהג אבותינו בידינו” — אפילו נאכדעם וואס ס׳איז שוין נישט קיין אמת׳דיגע ספק (ווייל מ׳גייט לויט חשבון), דארף יעדע שטאט זיך פירן אזוי ווי זי האט זיך געפירט בזמן הספק. מקומות וואו מ׳ווייסט אז שלוחים פלעגן אנקומען — מאכט מען איין טאג. מקומות וואו „אין להם מנהג” — מאכט מען צוויי טעג.
פשט
דער יסוד פון יום טוב שני איז נישט מער א פונקציע פון אמת׳דיגע ספק, נאר א תקנה באזירט אויף דעם היסטארישן מנהג פון יעדע שטאט. דער מנהג איז געפרארן געווארן פון דער תקופה ווען מ׳האט מקדש געווען על פי הראייה. מקומות וואו שלוחים פלעגן אנקומען — איין טאג; מקומות וואו נישט — צוויי טעג.
חידושים און הסברות
1) דער קריטעריום „מקום שהשלוחים מגיעים” — בפועל, נישט בכח:
דער רמב״ם גייט מיט דעם קריטעריום פון צו די שלוחי בית דין (שליחי תשרי) זענען בפועל אנגעקומען צו א שטאט, נישט צו זיי האבן געקענט אנקומען. דאס איז דער שליסל צו זיין שיטה. דער רמב״ם׳ס לשון „אם היה אותו המקום” מיט דער באדינגונג פון מנהג, משמע אז ס׳דארף זיין אן עדות/מנהג אז זיי זענען טאקע אנגעקומען — נישט גענוג אז זיי האבן געקענט. דער מאסשטאב איז בערך צען טעג רייזע פון ירושלים (ווייל שליחי תשרי דארפן ארויסגיין נאך ראש השנה און אנקומען פאר סוכות).
2) „אין להם מנהג” — דער שליסל-מושג:
דער רמב״ם חילק צווישן:
– א מקום וואו ס׳איז דא א מנהג (= עדות אז שלוחים פלעגן קומען) — איין טאג.
– א מקום וואו „אין להם מנהג” — צוויי טעג, אפילו אויב שלוחים האבן געקענט אנקומען.
ס׳גייט נישט לויט׳ן חשבון פון אויב שלוחים וואלטן געקענט אנקומען — ס׳גייט נאר לויט׳ן מנהג. דאס איז „די נעקסטע סטעפ פון זיין חידוש.”
3) דער מנהג דארף נישט קיין „מחקר היסטאריע”:
ווען מ׳קומט אן אין א שטאט מיט אן אלטע אידישע קהילה (ווי צור), דארף מען נישט קיין היסטארישע פארשונג. מ׳קוקט ווי אזוי די קהילה פירט זיך — דאס איז דער מנהג. אויב מ׳זעט אז זיי מאכן איין טאג, איז דאס א ראיה אז אמאל זענען אנגעקומען שלוחים דארט. דער מנהג אליין איז די עדות.
4) „שלא תתקלקל במועדות” — דער יסוד פון פרירן דעם מנהג:
אפילו בזמן שהשליחים יוצאים, אפילו בזמן שמקדשין על פי הראייה, איז שוין געווען אזא מציאות אז געוויסע יארן זענען די שליחים נישט אנגעקומען אויף צייט, און מ׳איז געבליבן מיט דעם מנהג פון לעצטן יאר — „שלא תתקלקל במועדות.” מ׳קען נישט מאכן אמאל אזוי און אמאל אזוי. דאס איז דער טעם פארוואס אפילו שבועות, וואו קיינמאל איז נישט געווען אן אמת׳ער ספק (ווייל מ׳ווייסט שוין פון ניסן), מאכט מען אויך צוויי טעג.
5) „לא תתגודדו” — פארוואס דער מנהג בלייבט אפילו ווען שלוחים קומען אן:
דער רמב״ם זאגט אז אפילו בזמן שמקדשין על פי הראיה, אויב א שטאט האט שוין א מנהג פון צוויי טעג, בלייבט דער מנהג — ווייל „לא תתגודדו.” אפילו אויב איין יאר קומען שלוחים פונקט אן, העלפט עס נישט — מ׳בלייבט מיט דעם מנהג פון לעצטע יאר. דער איסור „לא תתגודדו” (נישט מאכן אגודות אגודות, מ׳זאל נישט האבן חילוקים אין מנהג) איז דער גראונד פארוואס דער מנהג איז סטאביל און ענדערט זיך נישט פון יאר צו יאר.
6) „תורה אחת יהיה לכם” — א סברא פאר קאנסיסטענסי:
מ׳קען הערן א נאך א טעם פארוואס מ׳בלייבט מיט דעם מנהג — ווען יעדע יאר איז אנדערש די הלכה (איין יאר איין טאג, אן אנדער יאר צוויי טעג), ווערן מענטשן נישט סיריעס. ווען יעדע יאר איז די זעלבע הלכה, איז עס קאנסיסטענט און מ׳נעמט עס ערנסט.
7) דער חשבון הקבוע איז לגמרי אירעלעוואנט:
דער חשבון הקבוע (פעסטער קאלענדער) איז לגמרי אירעלעוואנט צו דער הלכה. אפילו מ׳ווייסט גענוי ווען ראש חודש איז, העלפט עס גארנישט — ווייל דער חשבון איז נישט דער באזיס פון דער תקנה. די תקנה איז: מ׳בלייבט מיט דעם מנהג. דער חשבון קען נישט מבטל זיין דעם מנהג.
8) בטל טעמא — דער טעם איז אוועק, אבער דער דין בלייבט:
ווען מ׳מאכט א תקנה וואס בטל טעמא (דער טעם איז אוועקגעפאלן — ווייל היינט איז דא א פעסטער קאלענדער, קיין ספק נישט דא), בלייבט דער דין. „כך הוא בכל הגזירות שבעולם” — אזוי איז עס מיט אלע גזירות. דער רמב״ם האט לכאורה נישט קיין פראבלעם מיט דעם, ווייל ער גייט בכלל מיט דעם שיטה אז טעמי המצוות זענען נישט מבטל דעם דין. אמאל ווען דער טעם איז נאך געווען אקטיוו, האט מען געקענט מבחין זיין לויט דעם טעם (לויט שלוחים — וואו זיי זענען פראקטיש אנגעקומען). היינט, ווען דער טעם איז נישט מער פראקטיש, בלייבט מען סטאק מיט דעם פראקטישן מצב פון דעמאלטס. „גזעץ בלייבט גזעץ, גזעץ גייט נישט מיט די טעמים.”
—
דער חילוק צווישן ארץ ישראל און חוץ לארץ
פשט
דער לשון „גליות” אין „יום טוב שני של גליות” איז נישט מחייב אז ס׳זאל גיין ספעציפיש מיט ארץ ישראל ווי א קדושה-באזירטע הגדרה. לויט דעם רמב״ם מיינט „גליות” סתם די פלעצער וואו מ׳האט בפועל געמאכט צוויי טעג — ס׳איז א פראקטישע, נישט א געאגראפיש-קדושה׳דיגע, הגדרה.
חידושים און הסברות
1) חילוק אין דעם רמב״ם׳ס לשון — ארץ ישראל vs. חוץ לארץ:
אין ארץ ישראל זאגט דער רמב״ם אז א מקום וואס איז געווען ביישוב בזמן ראייה — מאכט מען איין טאג. ער זאגט נישט אז מ׳דארף וויסן אז ס׳איז געווען א אידישע קהילה דארט; ער זאגט נאר אויב ס׳איז דא א מנהג. אין חוץ לארץ אבער דארף מען א מנהג וואס באווייזט אז שלוחים זענען אנגעקומען. דער חילוק: אין ארץ ישראל איז דער דיפאלט איין טאג (ווייל ס׳איז נאנט צו בית דין), אין חוץ לארץ איז דער דיפאלט צוויי טעג.
2) געאגראפישע אנאליזע — צו ארץ ישראל איז קלענער פון צען טעג:
עס ווערט דיסקוטירט צו ס׳איז בכלל מעגלעך אז א פלאץ אין ארץ ישראל זאל זיין מער ווי צען טעג אוועק פון ירושלים. קרית שמונה (די ווייטסטע פלאץ אין צפון) נעמט היינט בערך 2 טעג צו וואקן; אפילו ביז צידון (סיריע) איז בערך 89 שעה וואקן — ווייניגער ווי צען טעג. דער פסוק פון די מרגלים וואס זענען געגאנגען 40 טעג ווערט דערמאנט, אבער דאס איז ווייל זיי האבן פארבראכט צייט אין יעדע שטאט, נישט ווייל ארץ ישראל איז אזוי גרויס. ממילא, אין ארץ ישראל גופא איז דער רמב״ם׳ס כלל לכאורה נישט אזוי חידוש׳דיג — ס׳איז פשוט אז שלוחים קענען אנקומען אומעטום.
3) ספק-מקומות — סיריה און גרענעצן פון ארץ ישראל:
ס׳איז דא א ספק בנוגע געוויסע מקומות ווי סיריה — צי ס׳איז כיבוש יחיד אדער כיבוש רבים, און צי מ׳מאכט דארט איין טאג אדער צוויי. דער רמב״ם זאגט אז אויב מ׳ווייסט נישט, דארף מען מאכן צוויי טעג (הלכה י״ב). פראקטיש וועלן רוב אידן נישט וויסן וואס ס׳איז געווען אין אזעלכע מקומות. עס קען אויך זיין אז אין סיריה אדער לבנון זענען געווען קהילות וואס האבן געמאכט איין טאג.
4) שלוחים אויסער ארץ ישראל:
די גמרא רעדט בפירוש פון שליחי תשרי וואס גייען ארויס פון ארץ ישראל צו קהילות אין חוץ לארץ, מיט דוגמאות פון פלעצער וואו שליחי תשרי קומען אן אבער נישט שליחי ניסן.
—
דער גרויסער חידוש: מצרים
פשט
מצרים איז א מקום וואו שלוחים האבן געקענט אנקומען (דער רמב״ם זאגט אליין אז ס׳נעמט בערך ניין טעג פון ירושלים ביז מצרים — ווייניגער ווי צען). לויט׳ן חשבון האט מען געדארפט מאכן איין טאג יום טוב אין מצרים.
חידושים און הסברות
1) דער רמב״ם׳ס תירוץ — בפועל נישט אנגעקומען:
דער רמב״ם׳ס תירוץ איז: אין זמן בית שני איז נישט געווען קיין אידישע קהילה אין פוסטאט/קאהיר (הגם אין אלכסנדריא של מצרים יא). ממילא, הגם די שלוחים האבן געקענט אנקומען, זענען זיי בפועל נישט אנגעקומען (ווייל ס׳איז נישט געווען פאר וועמען). לויט „מנהג אבותינו בידינו” — ס׳איז נישט דא קיין מנהג פון איין טאג, ממילא מאכט מען צוויי טעג. דער רמב״ם האט אליין געוואוינט אין מצרים (פוסטאט) און געזען אז מ׳מאכט דארט צוויי טעג.
2) א שווערע קשיא אויף דעם רמב״ם:
אויב דער גאנצער יסוד איז „מנהג אבותינו בידינו” — און אין פוסטאט איז נישט געווען קיין אידן בזמן בית שני — איז דאך נישטא קיין מנהג אבות כלל, נישט פאר איין טאג און נישט פאר צוויי טעג! ס׳איז געווען א פלאץ פון גוים. פארוואס זאל מען דאן מאכן צוויי טעג? דער מנהג-באזירטער אפּרוטש קען דאך גארנישט זאגן וועגן א פלאץ וואו ס׳איז קיינמאל נישט געווען קיין אידישע ישוב!
3) מצרים — דער פראקטישער מקרה לויט אנדערע שיטות:
„יעדער איינער איז מודה אז אין מצרים (אלכסנדריא) מאכט מען איין טאג” — ווייל דארט איז דא א מנהג/מסורה אז שלוחים זענען טאקע אנגעקומען. דער חידוש איז ספעציפיש בנוגע פוסטאט/קאהיר.
—
הלכה י״ב: נייע שטעט — „מקומות שנתחדשו במדבר”
דער רמב״ם׳ס ווערטער
דער רמב״ם רעדט פון מקומות וואס „נתחדשו במדבר” אדער „מקום ששכנו בו ישראל עתה”, סיי אין ארץ ישראל סיי אין חוץ לארץ. א נייע שטאט אין חוץ לארץ דארף מאכן צוויי טעג.
פשט
א נייע שטאט וואו ס׳איז קיינמאל נישט געווען קיין אידישע קהילה בזמן קידוש החודש על פי הראיה, איז אויך מחויב צוויי טעג אין חוץ לארץ.
חידושים און הסברות
1) דער חידוש פון „רוב” — דער ראב״ד/רמב״ן׳ס יסוד:
דער ראב״ד (ווערט אויך צוגעשריבן צום רמב״ן) איז מחדש אז ס׳גייט מיט „רוב”: רוב העולם מאכט צוויי טעג (ווייל רוב פלעצער קומען נישט אן שלוחים), ממילא איז דער דיפאלט פאר א נייע שטאט — צוויי טעג. דאס לייזט דעם פראבלעם פון מצרים: אפילו אן א ספעציפישן מנהג אבות, גייט מען מיט דעם רוב/דיפאלט פון צוויי טעג. דער ראב״ד פארשטייט „מנהג אבותינו בידינו” ברייטער — נישט נאר „מנהג מקום זה” נאר א כללות׳דיגער מנהג פון כלל ישראל. דאס איז א גרויסער חידוש — ס׳איז נישט מוכרח פון דער סברא אליין, נאר ס׳איז נויטיג כדי מיישב צו זיין דעם מנהג מצרים.
2) דער מנהג כללי: „כל מקום שלא יגיעו השלוחים”:
דער מנהג איז נישט א לאקאלער מנהג פון יעדע שטאט באזונדער, נאר א מנהג כללי לכל העולם — „כל מקום שלא יגיעו השלוחים מאכן צוויי טעג.” דאס איז דער דיפאלט. דער איינציגער וועג צו מאכן איין טאג איז געווען דורך דעם וואס שלוחים זענען טאקע אנגעקומען. ווען שלוחים זענען נישט אנגעקומען, איז אייביג געווען צוויי טעג. דערפאר, אפילו א נייע שטאט וואס האט קיינמאל נישט עקזיסטירט בזמן קידוש החודש על פי הראיה, איז אויך מחויב צוויי טעג, ווייל זי פאלט אונטער דעם כללי׳דיגן מנהג.
3) שאלה וועגן אויסברייטערן דעם מנהג:
אויסברייטערן דעם „מנהג אבותינו בידינו” אויף פלעצער וואו קיינמאל נישט געווען קיין מנהג (ווייל די שטאט האט נישט עקזיסטירט), איז א גרויסע חידוש. ביי אלטע שטעט פארשטייט מען — מנהג אבותינו בידינו, מ׳בלייבט מיט וואס מ׳האט. אבער ביי א נייע שטאט, וואו איז דער „מנהג אבותינו”?
תירוץ: דער מנהג איז נישט געבונדן צו א ספעציפישע שטאט, נאר צו א כלל — „כל מקום שלא יגיעו שלוחים.” דערפאר איז יעדע נייע שטאט אויטאמאטיש אריינגעפאלן אין דעם כלל. מ׳איז „סטאק” מיט דעם מנהג פון דעמאלטס — דאס הייסט, מיט דעם פראקטישן מצב פון דעמאלטס (וואו שלוחים זענען פאקטיש אנגעקומען אדער נישט), נישט מיט דעם טעאריטישן מצב (וואו שלוחים וואלטן געקענט אנקומען).
4) קשיא: פארוואס נישט גיין מיט׳ן חשבון אין א נייע שטאט?
היינט ווייסט מען דאך אלעס מיט׳ן חשבון. אין אן אלטע שטאט מיט א מנהג — פארשטייט מען, מ׳האלט אן דעם מנהג. אבער א נייע שטאט וואו ס׳איז נישט דא קיין מנהג — פארוואס זאל מען נישט גיין נאר מיט׳ן חשבון? ענטפער: דער מנהג פון חז״ל איז א כלל׳דיגער מנהג — אומעטום וואו שלוחים זענען נישט אנגעקומען, מאכט מען צוויי טעג. דאס אפליקירט זיך אויך אויף נייע מקומות.
5) דער אמעריקע-מקרה:
ווען אידן זענען געקומען קיין אמעריקע, איז נישט געווען קיין מנהג המקום. מ׳מאכט צוויי טעג ווייל דער כלל פון חז״ל איז אז אין פלעצער וואו שלוחים זענען נישט אנגעקומען, מאכט מען צוויי טעג. דאס איז נישט א מנהג פון דעם ספעציפישן מקום, נאר א כלל׳דיגער מנהג פון כלל ישראל.
6) דער ריטב״א קריגט זיך:
דער ריטב״א קריגט זיך אויף דעם רמב״ם׳ס חידוש — סיי בנוגע א נייע שטאט, סיי בנוגע דעם כלל פון „חוץ לארץ = צוויי טעג.” (די פרטים פון זיין מחלוקת ווערן נישט אויסגעפירט.)
—
דער באדייט פון „מדבר” — נייע שטעט אין ארץ ישראל
דער רמב״ם׳ס ווערטער
דער רמב״ם שרייבט וועגן שטעט וואס „נתחדשו במדבר.”
חידושים און הסברות
1) פארוואס „מדבר”?
„מדבר” מיינט א פלאץ וואו ס׳איז גארנישט געווען — נישט אויפ׳ן דרך פון שלוחים, נישט אין דער נאענטקייט פון אן עקזיסטירנדע שטאט. דאס שליסט אויס א פלאץ וואס איז געווען אויפ׳ן וועג פון שלוחים אבער האט סתם נישט געהאט קיין אידישע באפעלקערונג. אויב א פלאץ איז געווען אין דער נאענטקייט פון א שטאט (למשל, א פעלד ארום ירושלים וואס שפעטער איז באוואוינט געווארן), איז עס נישט א „מדבר” — עס איז א חלק פון דער אלטער שטאט, און דער מנהג פון דער שטאט אפליצירט זיך.
2) פראקטישע נפקא מינה — ארץ ישראל:
אין ארץ ישראל איז שווער צו געפינען א פלאץ וואס איז ממש א „מדבר” — ווייל ארץ ישראל איז געווען היפש באוואוינט, אפילו אין דרום (נגב). ירושלים, בני ברק, יפו — אלעס איז געווען אין דער נאענטקייט. אפילו דימונה איז „שוין גארנישט ווייטער.” דערפאר איז שווער צו זאגן אז עס איז געווען אן „עקסטרא טעריטאריע” אין ארץ ישראל.
3) נפקא מינה לגבי חזון איש:
דער חזון איש׳ס שיטה (אז געוויסע פלעצער אין ארץ ישראל דארפן צוויי טעג) איז נישט נאר א חומרא פון איין „סטאר פאני” שיטה — ווייל ס׳איז „מסתרף ליחד” (עס שטיצט זיך אויף מערערע פאקטארן), ספעציעל ווייל ס׳איז שווער צו זאגן אז א פלאץ אין ארץ ישראל איז געווען לגמרי אן עקסטרא טעריטאריע.
4) א „פאני הלכה” — נייע שטאט אין ארץ ישראל:
לכאורה, אויב ס׳איז דא א נייע שטאט אין ארץ ישראל, זאל לויט דעם רמב״ם זיין די זעלבע הלכה ווי א נייע שטאט אין חוץ לארץ — צוויי טעג. דאס פילט זיך ווי א „פאני הלכה” — און קיינער פירט עס נישט אזוי. אבער פראקטיש איז עס שווער צו געפינען אזא מקרה אין ארץ ישראל, ווי אויבן דערקלערט.
תמלול מלא 📝
דער רמב״ם׳ס שיטה אין יום טוב שני של גליות — מנהג אבותינו בידינו און די חידוש פון “בפועל אנגעקומען”
הקדמה — פרק ו׳ פון הלכות קידוש החודש
Speaker 1: אונז לערנען דא פרק ו׳ היינט לכאורה?
Speaker 2: אונז רעדן נאר וויסן וועגן פרק א׳.
Speaker 1: יא יא, לאמיר דאס… איך האב געזען די ארטיקל, וויאזוי הייסט עס די… די אות ו׳ אדער רמב״ם׳ס אין די בעק, ברענגען אלע לשונות, באריכות איז זייער גרינג צו נוצן.
דער רמב״ם׳ס יסוד — מנהג אבותינו בידינו
Speaker 1: וואס איז די רעדן אונז? אז דער רמב״ם האט געזאגט… איך מיין אז ס׳האט זיך נישט געקויעט געווען יענע שיעור. דער רמב״ם האט געזאגט אז די הלכה אז מ׳דארף מאכן די נתשני… יום טוב שני, אפילו, לאמיר זאגן קלאר, אפילו נאכדעם וואס מ׳איז שוין נישט קיין אמת׳דיגע ספק, דא אבער נישט מנהג אבותינו בידינו צו מאכן יום טוב שני. דאס זאגט דער רמב״ם, אויב ס׳איז מנהג אבותינו בידינו דארף עס גיין לויט ווי ס׳איז געווען דעמאלטס, הגם ס׳איז נישט, הגם ס׳איז נישט נישט אמת׳דיג א ספק, לאמיר נישט אמת׳דיג א ספק, אבער יעדע שטאט דארף זיך פירן אזוי ווי יענע שטאט האט זיך געפירט בזמן הספק. שטימט?
Speaker 2: סאו, ממילא, וועלכע שטעט האט מען געהאט צו טון מיט ארץ ישראל?
Speaker 1: ס׳האט גארנישט געהאט צו טון מיט מקום שהשלוחים הגיעים, וואס מיינט בערך צען טעג פון ירושלים, ווייל שליחי תשרי דארף מען גיין מיט דעם, און ס׳איז נאר די צען טעג אין טיש צו פארן. דארף מען טשעקן אנשטאט וואס איז אנגעקומען דארט.
געאגראפישע אנאליזע — צו ארץ ישראל איז קלענער פון צען טעג?
Speaker 1: דאס לכאורה, דער ספרים וואס דער רמב״ם זאגט לכאורה איז לכאורה ספורי׳דיג. אויב ס׳גייט מיט דעם, פארוואס זאל עס שוין גיין? ס׳קען דאך נישט זיין אנדערש. ס׳קומט אויף ארויס, לאמיר זאגן וואס ס׳קומט קלאר. ס׳איז דאך נאר דא די זאך וואס איז נישט קלאר, וואס דער רמב״ם לכאורה איז יא א שטיקל חידוש אפילו לויט זיין ספרים. ס׳קומט אויס לכאורה זיכער אז אויב ס׳איז דא א פלאץ אין ארץ ישראל וואס איז מער ווי צען טעג אוועק, ס׳איז גראדע נישט לכאורה נישט דא אזא פלאץ קיין ארץ ישראל ווער עמוד.
Speaker 2: פאר צען טעג?
Speaker 1: ס׳שטייט אויף די מרגלים וואס זענען געגאנגען פאר פערציג טעג.
Speaker 2: וואס זענען געטון פאר פערציג טעג?
Speaker 1: מ׳קען נישט שפאצירן פערציג טעג אין ארץ ישראל. מ׳קען פרעגן גוגל, ווי לאנג איז די ווייטעסטע פלאץ פון די קענפט פון ירושלים און ארץ ישראל?
Speaker 2: ניין, ער זאגט דאך א ווארט, ס׳איז דא וויס. לאמיר זיך פארן שטערן אז ס׳איז בערב. אין Jerusalem, איך ווייס נישט, וואו איז דאס? קאטעל?
Speaker 1: יא, למשל פון דא ביז, איך ווייס נישט.
Speaker 2: ניין, היינט איז קרית שמונה די ווייטסטע פלאץ אין צפון, יא, למשל. קען זיין אז ישראל אליינס, עס נעמט דריי שעה צו וואקן.
Speaker 1: ער זאגט אז צוויי טעג צו וואקן.
Speaker 2: עס מיינט אז אפילו מ׳סטאפט איז עס דריי, פיר טעג.
דיסקוסיע — די ווייטסטע פלעצער אין ארץ ישראל
Speaker 1: דער רמב״ם האט געזאגט… נאכאמאל, מ׳קען דאך שיקן איין שליח צו יעדע פלאץ. די ווייטסטע פלאץ, לאמיר זאגן דו ווילסט גיין ביז צידון, ער גייט זיך נישט לאזן ווייל ס׳איז דא א בארדער. 89 hours.
Speaker 2: וויאזוי איז 89 hours?
Speaker 1: אפילו ער פארט אויף די היינטיגע ראוד.
Speaker 2: אקעי, אפשר אמאל איז די ראוד געווען אביסל לענגער.
Speaker 1: ס׳איז ווייניגער ווי צען טעג.
Speaker 2: דער רמב״ם האט געזאגט אז ביז מצרים, יא?
Speaker 1: טראכט אריין, ס׳איז אפילו ווייטער, רייט?
Speaker 2: דער רמב״ם זאגט אז פיניש ליין ביז קיירא?
Speaker 1: ס׳שטייט נישט אז ס׳דויערט א וואך שפיאנן די ווארטן. די קורא ארץ זאלן אוועקגעבן אפאר טעג, און יעדע וויכטיגע שטארק… ס׳קען זיין אז זיי זענען געפארן ביז דער נהר פרת…
Speaker 2: ניין, ס׳שטייט ביז… וויאזוי מיר זענען געגאנגען? 1133 הורות.
Speaker 1: אסאך מאל לאזט מען שפענדן אפאר טעג אין א שטאט צו קענען די שטארק.
Speaker 2: א מינוט, וואס דארף טעג איז 1133 הורות?
Speaker 1: ס׳איז אסאך טעג. אויב מ׳קען נישט וואקן מער ווי צען שעה א טאג, ס׳איז זעכצן טעג לויט זייער חשבון.
Speaker 2: דער רמב״ם זאגט אז ס׳איז קורצער.
Speaker 1: לכאורה ווייל מ׳קען וואקן. זיי גייען נישט פון זייער לאנגע וועג. לכאורה איז דא א קורצערע וועג. מ׳קען גיין פון דא. אויב מ׳קען דאויף גיין גזי, לאזט מען מיך נישט אפשטיין אזוי וואלטן גזי דאס איז אייגעצט. אבער אויב מ׳קען דאויף גזי, איז דא דער רמב״ם גערעכט אז ס׳נעמט… דער רמב״ם זאגט אז ס׳נעמט ניין טעג פון ביז מצרים, יא?
Speaker 2: דו זענקסט וואס ער זאגט?
Speaker 1: ער הייסט מיך גיין ביז אלעס פשוט ווייל מ׳קען נישט גיין דורך אזא זאך. אבער בעצם, ווען מ׳קען פשוט גיין אזוי, איז עס מסתמא… יא, דרמא אויף א לשון ווי לאנג ס׳נעמט. בקיצור, ס׳איז מיר שווער צו גרייבן… אין ירושלים און מצרים, איז דרך אשכנא אין מאלך שמואל נגעים אין בית בחור.
Speaker 2: אה, אזוי גערעדט, דרך אשכנא איז דא, רייט? אשכנא איז איינס פאר עזה, רייט? אשכנא איז דא.
Speaker 1: בקיצור, מ׳פארט דא אויפ׳ן ים, מ׳שפאצירט אויפ׳ן ים, ער וועט דאך די וועג. אויב ער פאצירט דאך די מדבר, גייט עס נעמען לענגער. דרך… ווי שטייט? אחדות יום, אחדות יום, אחדות יום. בקיצור, ס׳איז נישט קיין ספאצין. לכאורה קען מען אנקומען גיין די מדבר. אין דער צייט. ס׳איז אביסל פאני, אבער טעארעטיש, לאמיר זאגן טעארעטיש, אז אויב ארץ ישראל וואלט געווען גרעסער פון צען טעג, וואלט געווען א פלאץ דארט.
די זעלבע זאך פארקערט — פלעצער אין חוץ לארץ
Speaker 1: די זעלבע זאך פארקערט, אויב ס׳איז דא פלעצער אין חוץ לארץ, למשל סיריע, אויך נעמט עס עטליכע טעג צו וואקן דארט. יא, דו גייסט פון ירושלים ביז, איך ווייס, וויאזוי הייסט די שטאט אין סיריע? חאלב, יא, וויאזוי הייסט עס אויף היינט? אלעפא. יא, ווי לאנג נעמט צו וואקן?
Speaker 2: ער זאגט אז ס׳נעמט הונדערט פערציג שעה, איז אויך אסאך.
Speaker 1: ס׳איז מער ווי צען טעג, הונדערט פערציג שעה. יא, ווען א מענטש קען וואקן, לאמיר זאגן צען שעה א טאג.
Speaker 2: אקעי, קען ער דאך פארן אויף אן אייזל.
Speaker 1: ווער האט געהייסן די שליחים זאלן וואקן צופוס? איך קען גיין אביסל שנעלער, איך קען נעמען א פערד.
Speaker 2: ניין, איך רעד פון די שליחי ראש חודש.
Speaker 1: האבן זיי נישט געהאט קיין פערד?
Speaker 2: פארוואס רעכנט מען דעמאלטס דא צען טעג פון וואקן? מ׳דארף רעכענען פון א פערד, אדער פון אן אייזל, איך ווייס וואס.
Speaker 1: ס׳איז נישט וואקן שבת?
Speaker 2: ניין, שבת זאלן זיי נישט.
Speaker 1: ס׳איז נישט וואקן שבת, ס׳איז נישט שבת.
Speaker 2: קיצור, און די זעלבע זאך פארקערט, אויב ס׳איז דא איז די רמב״ם׳ס שטייט.
דער רמב״ם׳ס גרויסער חידוש — “בפועל אנגעקומען”
Speaker 1: יעצט, עד כאן איז לכאורה פשוט. וואס דער רמב״ם האט צוגעלייגט, וואס איז א ריזיגע מאדנע חידוש, איז א גרעסערע זאך. האט דער רמב״ם געזאגט אז אויב מ׳גייט מיט “מקום שהשליחים מגיעים”, דארף זיין די שטאט א פלאץ וואו די שלוחים זענען טאקע בפועל אנגעקומען בזמן נאן.
פארוואס האט דער רמב״ם געזאגט דאס? ווייל דער רמב״ם איז שווער געווען אז לויט אונזער ספרים וואס מיר האבן יעצט געזאגט, איז אין מצרים האט מען געדארפט מאכן איין טאג יום טוב, ווייל ס׳איז זיכער אז די צייט איז שלוחים זאל אנגעקומען. איז אים שווער געווען, ער האט געוואוינט אין מצרים און ער האט געזען אז מ׳מאכט א צווייטער. פארוואס?
האט ער געזאגט, אה, דער תירוץ איז אזוי: אין זמן בית שינוי, ס׳איז נישט געווען קיין אידן אין דעם שטעטל אין מצרים, ממילא דא זענען די שליחים נישט אנגעקומען. ס׳קען זיין אז זיי וואלטן געקענט אנגעקומען, אבער זיי וואלטן געקענט מאכן נישט גארנישט. אונז גייען דאך מנהג אבותינו בפועל, דא וואלטן זיי נישט געקענט אנגעקומען. און ממילא וואס? דארף מען זיך נישט אנגעקומען פונקט ממילא, אונז גייען מנהג אבותינו. מנהג בחורים הזה איז צו מאכן צוויי טעג.
די קשיא אויף דעם רמב״ם — וואו איז דער מנהג אבות?
Speaker 1: ווערט אים נאך מער שווער. פארוואס? מילא מקום אזוי, דא איז דאך נישט געווען קיין איין איד, לאמיר זאגן, אין זמן בית שני, פארוואס זאל מען זאגן? דאס איז עפעס אזוי ווי א רוב. דאס איז רוב, איז האט מען געוואלט אריינגיין ביי רוב.
נאכאמאל, וואס איז דער רמב״ם׳ס רוב? איך פרעג דיר א שאלה. לאמיר שוין זאגן אז דער ראב״ד איז גערעכט, אז “מנהג אבותינו בידינו” מיינט “מנהג מקום זה”, און דא אין קיירא וואו דער רמב״ם וואוינט, ער האט געוואוינט אין פוסטאט שפעטער, ווייסטו וואס? דא וואו דער רמב״ם וואוינט איז נישט געווען קיין אידישע קהילה בזמן בית שני. ממילא איז נישט געווען, טעקניקלי, פאקטיש נישט אנגעקומען. ס׳האט געקענט אנקומען, אבער זיי זענען נישט אנגעקומען.
Speaker 2: ס׳איז נישט געווען אין אלכסנדריא של מצרים?
Speaker 1: ס׳איז געווען אין אלכסנדריא, אלכסנדריא יא, און דא נישט. אזוי זאגט ער, לאמיר זאגן.
Speaker 2: אקעי.
Speaker 1: זעסט דאך אז דער מנהג איז דאך מאכן צוויי טעג, מוז מען אזוי פארשטיין. אזוי זאגט דער רמב״ם דאך. איז דא זענען אין פוילן נישט אנגעקומען, ממילא דארף מען מאכן… האבן זיי נישט קיין מנהג צו מאכן איין טאג.
אבער ווייטער איז דאך אלץ שווער, האסט נישט קיין איין מנהג. אויב די גאנצע ריזען, איך האב נישט געפארטיגט, די גאנצע ריזען פארוואס דער רמב״ם וויל… טראכט אריין, די גאנצע ריזען פארוואס דער רמב״ם דארף זוכן פראקטיש צו זיי זענען אנגעקומען, ווייל מנהג המקום. אבער דא איז דאך נישט דא קיין מנהג המקום, ווייל דאס וואס דו זאגסט אז ס׳איז נישט געווען קיין אידישע ישוב דא, ס׳איז גארנישט געווען, ס׳איז געווען גוים. איז פארוואס וויל דער רמב״ם זאגן? פארוואס מאכט מען צוויי טעג אין מצרים? ס׳קומט נישט אריין אין חשבון, אונז גייען מנהג, הלכות מנהג.
דער ראב״ד׳ס חידוש — רוב / דיפאלט
Speaker 1: ממילא האט דער רמב״ן, פארדעם לכאורה האט דער רמב״ן מחדש געווען זיין חידוש, ער זאגט נישט אז ס׳איז זיין חידוש, זעט אויס אזוי האט ער פארשטאנען, אז ס׳איז געגאנגען מיט רוב. רוב פלעצער, אין אנדערע ווערטער, מ׳דארף נארמאל, די דיפאלט, איך מיין אפשר רוב בעסער וואלט געווען דיפאלט. רוב העולם איז צוויי טעג. פארוואס? ווייל רוב וועלט קומט נישט אן די שליחים. פארדעם אויב דו מאכסט א נייע שטאט, ביי דיפאלט דארפסטו מאכן צוויי טעג וועגן די רוב.
דאס איז א גרויסע חידוש פון דעם ראב״ד. דאס איז שוין נישט מוכרח פון זיין סברא, ס׳איז מער מוכרח צו מיישב זיין מנהג מצרים.
דיסקוסיע — צו ס׳איז א דין אין ארץ ישראל
Speaker 2: אבער מ׳קען דאך זאגן אז ס׳איז א דין אין ארץ ישראל, “וירשת את הארץ”, אזוי ווי ס׳איז די אויבן-אויף לשון פון “יום טוב שני של גליות”. וואו שטייט די לשון? אין די גמרא, ניין?
Speaker 1: אקעי, איך מיין צו זאגן אביסל… ניין, איך זאג, לויט דעם רמב״ם סתם “גליות” מיינט נישט דווקא די גליות פון ארץ ישראל. די לשון איז נישט מחייב דאס.
די צווייטע זאך איז… אז מ׳זאל ממש מדייק זיין צו די געגנט זענען אנגעקומען שלוחים צו נישט, און אויב ווייסט מען נישט פאר זיכער וואלט מען געדארפט האלטן נאר איין טאג, ווייל דעמאלטס זאל מען גיין לויט חשבון, איז נישטא די ענין פון מנהג אבותינו בידינו.
ניין, דער רמב״ם האט געזאגט, ס׳זעט אויס אז די איינציגסטע פלאץ וואס מ׳דארף האבן די רב איז מיישב המנהג מצרים, ווייל אויב מ׳וואלט נאר געגאנגען מיט די פאקט אז ווי ווייט האבן געקענט אנגעקומען די שלוחים, וואלט מען געדארפט מאכן איין טאג אין מצרים. און די זעלבע זאך, אויב מ׳וואלט געגאנגען מיט וויסן זיכער וואלט מען געדארפט מאכן איין טאג. אלא מאי, אז רוב עולם מאכט צוויי טעג, ממילא מאכט מען צוויי טעג.
“לא תתגודדו” — פארוואס דער מנהג בלייבט
Speaker 1: ס׳איז נאר צו טשעקן צו די רמב״ם אין די תשובות אדער ערגעץ וואו ער ברענגט דאס. לאמיר אויספירן, לאמיר אויספירן אויף צו פארשטיין די קלארקייט.
יעצט, ולא עוד אלא, סאו דאס איז איין חידוש וואס דער רמב״ם זאגט, יא? די סברא אז ס׳זאל גיין מיט די פאקט, דאס מאכט סענס. אז אין ארץ ישראל, דאס וואס דו זאגסט אז ס׳זאל גיין מיט ארץ ישראל, ס׳איז נישטא קיין ריזן פארוואס ס׳זאל גיין מיט ארץ ישראל. די לשון גלות, אקעי, ס׳האט נישט קיין ריזן.
אויב מ׳גייט מיט די מנהג, מ׳האט געוואוסט, ריזיג, אמאל איז געווען פראקטיש. ס׳קען אפילו זיין אמאל, נישט נאר די וועג, אפילו אמאל איז געווען גריטיש, “לא תתגודדו”, רייט? אויב ס׳איז פונקט איין יאר אנגעקומען, האט עס נישט געהאלפן, מ׳איז געבליבן מיט די מנהג פון לעצטע יאר. אפילו בזמן שהשלוחים יוצאים, אפילו בזמן שמקדשין על פי הראיה. פארוואס? ווייל “לא תתגודדו”.
שלוחים אויסער ארץ ישראל — די גמרא׳ס דיסקוסיע
Speaker 1: דער רמב״ם זאגט, דאס איז א שטיקל חידוש, ווייל די שלוחים זענען נישט ארויס פון ארץ ישראל. זיי זענען ארויסגעגאנגען פון ארץ ישראל, ער נעמט דאך דורכגיין א ברית, ס׳איז נישט קיין שווארקע זאך.
ווער זאגט בכלל די זאך אז מ׳איז אויך אנגעקומען צו קהלות אינדרויסן? די גמרא רעדט א גאנצע צייט פון דעם. זיי האבן געלערנט די אלע לשונות, ס׳איז מקום שליחי תשרי. דאס איז דאך די לשון, שליחי תשרי, וכדומה.
די גמרא ברענגט פון דוגמאות, די פלאץ, איך געדענק נישט, א פלאץ וואס שליחי תשרי וועט לעבן אנקומען, און נישט שליחי ניסן. איך מיין אז ס׳איז נישט חוץ אויף יענע פלאץ, איך געדענק נישט. ס׳איז אלע זאכן וואס שטייען, די פרטים זענען נישט קיין. און ס׳איז זיכער, בשעת וואס מ׳איז געגאנגען מיט פיר יעצט,
הלכה י״א–י״ב פון הלכות קידוש החודש: לשון הרמב״ם
Speaker 1:
די לשון גלות, אקעי, ס׳וואלט נישט געווען קיין ריזען. טראכט אריין, ס׳איז נישטא קיין ריזען. אויב מ׳גייט מיט די מנהג, מ׳האט געפריזד די מנהג, רייט? אמאל איז געווען פראקטיש, ס׳קען אפילו זיין אמאל, נישט אמאל, אפילו אמאל איז געווען שלא תתקלקל במועדות, רייט? אויב ס׳איז פונקט איין יאר אנגעקומען די שליחים האט עס נישט געהאלפן, מ׳איז געבליבן מיט די מנהג פון לעצטע יאר. אפילו בזמן שהשליחים יוצאים, אפילו בזמן שמקדשין על פי הראיה, פארוואס? ווייל שלא תתקלקל במועדות, רמב״ם.
ס׳איז א שטיקל חידוש, ווייל די שליחים זענען נישט ארויס פון ארץ ישראל, זיי זענען ארויסגעגאנגען פון ארץ ישראל, און ס׳נעמט צייט דורך אן עבודה, ס׳איז נישט קיין שוואכע זאך.
ווער זאגט בכלל די זאך אז מ׳זאל אויך אנקומען צו קהילות אין דרויסן?
Speaker 1:
ווער זאגט בכלל די זאך אז מ׳זאל אויך אנקומען צו קהילות אין דרויסן? די גמרא רעדט דאך גאנץ אפט פון דעם, זיי האבן געלערנט די אלע לשונות, ס׳איז דאך מקום שהשליחים מגיעים, דאס איז דאך די לשון, שליחי תשרי וכדומה. די גמרא ברענגט פון די גמראות, די פלאץ, איך געדענק נישט, א פלאץ וואו שליחי תשרי פלעגן אנקומען, נישט שליחי ניסן. איך מיין אז ס׳איז נישט חוץ אויף יענע פלאץ, איך געדענק נישט.
ס׳איז אלע זאכן וואס שטייען, די פרטים זענען נישט קיין… דאס איז זיכער אז בשעת וואס מ׳איז געגאנגען מיט פיר יעצט, איז אויך געווען געוויסע קהילות. דו האסט געווען זען למשל אז מ׳איז געווען שליחי תשעה, פארוואס נישט? לא תתקלקל במועדות, פון דעם זעט מען אז מען מאכט שבועות. אויף שבועות איז קיינמאל נישט אמת׳ער געווען קיין ספק. שלא תתקלקל במועדות. קענסט נישט מאכן אמאל אזוי און אמאל אזוי.
די גרעסטע פראבלעם קומט אויס די זאך אזא נייע יסוד. וועיט, וועיט, וועיט, איך קום אן פון די נייע יסוד. אבער איך וויל דארט קלאר זאגן. דאס וואס מ׳גייט אין די מקום שהשליחים מאכט סענס. אויב מ׳האט געפריזד די מנהג, כל מקום שהשליחים היו מגיעים, מאכט אויך סענס.
דער רמב״ם׳ס חידוש: א נייע פלאץ אין חוץ לארץ דארף מאכן צוויי טעג
Speaker 1:
דאס וואס דער רמב״ם האט פון דעם געלערנט אז א נייע פלאץ אין חוץ לארץ דארף מאכן צוויי טעג, איז זייער א פאני חידוש. פארוואס? און לכאורה וואס איך האב געזאגט אז ס׳איז כלל ישוב פון רבי מצרים, אבער… איין מינוט, איך רעד פון איין שטאג, דאך חוץ לארץ, וואס יעדער איינער פירט זיך אזוי ווי דער רמב״ם. דא איז נישט קיין מחלוקת אז לא כל המעשה. יעדער איינער איז מודה אז אין מצרים מאכט מען איין טאג, און ס׳קען גראדע זיין אז ס׳איז געווען קהילות, אפשר אין לבנון, אין ארץ ישראל׳סטייטן געווען מאכן איין טאג. נישט קלאר. ס׳קען זיין אז ס׳איז געווען אין סיריה, איך האב געווען פלוצלינג.
אבער דער רמב״ם וועט זאגן, דער רמב״ם איז מודה אז ס׳קען זיין אזא פלאץ. פרייט דער רמב״ם זאגט, אויב דו האסט א מסורה, אז דא פרעגט מען שליחים, קענסטו מאכן. אבער אויב נישט, נאר מ׳דארף צו גיין מיט רוב. און דער רוב איז א חידוש פון דער רמב״ם. פארוואס זאל זיין אזא סברא פון רוב? ס׳איז עפעס אומקלאר אין דעם… ס׳איז אומקלאר אין דעם תקנה פון פרירן די מנהג אז אויב מ׳ווייסט אז די שליחים פלעגן אנקומען. ס׳איז א חידוש. יעצט איז אויך די רוב פון א פערדע לעוועל. נאך א חידוש, אויב אזוי, אפילו אין ארץ ישראל, עפעס א מקום המדבר, ס׳איז פארשטאנען, איך וויל נישט מיט די טעות ווילן ארויסנעמען דעם דיוק פון די רמב״ם.
א מענטש נישט נאר סתם איר אין א שטאט, א שטאט וואס קען זיין א שטאט. נישט קיין חילוק, דער רמב״ם זאגט ביידע. די לשון הרמב״ם איז… ביידע. לאמיר טרעפן מיין רמב״ם. די לשון הרמב״ם איז זייער אינטערעסאנט. די לשון הרמב״ם איז… לאמיר עפענען מיין רמב״ם, און נאכדעם וועט מען…
לשון הרמב״ם הלכה י״ב
Speaker 1:
לשון הרמב״ם אין די אנהייבלעך אין קדוש החודש דא בייגער זכרונו לברכה הלכה י״ב. אה, מ׳מאכט אין גראסער אין אלקיין. לשון י״ב זאגסטו?
ווען ער זאגט עיקר דבר זה, נאכדעם זאגט ער, “אם היתה המקום שבארץ ישראל”, וואס מ׳ווייסט, נאכדעם זאגט ער, “מקום שביאלין בשלימה עשרה עם ההפחות, או שיהיו שנתחדשין במדבר ארץ ישראל, או מקום ששכנו בו ישראל עתה.”
די מקום ששכנו בו ישראל עתה מיינט אין חוץ ישראל, אדער אין ארץ ישראל. נישט באראר, איך מיין אז ס׳איז נאך דא דא עפעס מער, ס׳איז דא אן ענין פון ספק, ווייל די רבים האבן געזאגט, די עושה מקום איז סיריעא מחוסק, די עושה מקום איז סיריעא מלכות ידים. פראקטיש איז אז רוב יודן וועלן נישט וויסן וואס ס׳איז געווען. עפנט זיך היינט א ישוב אין… ער ריינט יעצט אמאל, אז דאך י״א רעדט פון ווען מ׳ווייסט יא. ער ווילט אז אין מצרים… די דארף מוז משמע זיין, וואס טוט זיך ווען מ׳ווייסט נישט? לכאורה וועט מען דארף מאכן צוויי טעג.
Speaker 2:
יא, אוודאי.
דיסקוסיע: הלכה י״א און הלכה י״ב — מנהג און ספק
Speaker 1:
דאס זאגט ער אין י״ב, אבער וואס ער זאגט דא אין י״א איז אז ס׳איז דא פלעצער אין חוץ תורה, דער רמב״ם האט געהערט אז ס׳איז געקענט אזעלכע פלעצער, אדער ער האט געהערט פון אזעלכע פלעצער וואס מ׳מאכט טאקע איין טאג. פארוואס? ווייל זיי האבן געדענקט אז ס׳פלעגט דארט קומען שליחים. אויב ס׳קומט שליחים, קענסטו זיין חוץ וואס מ׳מאכט איין טאג.
יעצט, וואס איז אויב ער ווייסט נישט? יעצט, נישט וויסן איז איין פראבלעם, און א נייע שטאט וואס ס׳איז נישט דא וואס צו וויסן איז נאך א פראבלעם, רייט? צוויי אנדערע שאלות, רייט?
ער זאגט, וואס איז לשון הרמב״ם? “אם היה אותו המקום במקום שהיו ישראל”, ער זאגט נישט אז ס׳איז דא אזא זאך ווי ספק, ער האט נישט קיין ספק. “אם הותרה”, און ס׳איז דא א מנהג וואס זאגט אונז אז ס׳איז געווען דעמאלטס מענטשן, און ס׳איז אנגעקומען דארט מער שלוחים.
נאכדעם זאגט ער, “במקום שאין להם מנהג”, דאס איז דער חידוש, “אין להם מנהג”. א מקום אין חוץ לארץ וואס האט “אין להם מנהג”, הגם ס׳האט געקענט אנקומען, רייט? שטימט? ווייל דאס איז דאך דער פראבלעם. און לכאורה אין מצרים האט מען געקענט אנקומען, אבער ס׳איז נישט דא קיין מנהג. איך מיין, היינט איז יא דא, מיר האבן געמאכט צוויי טעג, אבער “אין להם מנהג” מיינט ער צו זאגן אז ער ווייסט…
Speaker 2:
ניין, ער זאגט נישט דאס. ער זאגט, “אין להם מנהג” מיינט ער לכאורה, און ממילא ווייסט ער נישט… ער ווייסט נישט אז דער מנהג איז געווען. ער ווייסט נישט אז ס׳איז געקומען שלוחים. איך גלייב נישט אז איינער האט אמת׳דיג געהאלטן חשבון פון מנהג.
אבער לכאורה, דער רמב״ם זאגט, “הותרה”, אויב ווייסט מען אז דעמאלטס איז געווען אן ערנסטע שטאט, ווייסט מען זיכער אז ס׳איז אנגעקומען דעמאלטס שלוחים. אבער דאס וואס ער וויל זאגן, דאס וואס ער וויל אנקומען, אז… אז דו קענסט נישט גיין לויט׳ן חשבון. ס׳גייט נישט לויט׳ן חשבון, ס׳גייט לויט׳ן מנהג. ס׳גייט אויך נישט לויט׳ן חשבון פון אויב ס׳וואלט געקענט אנקומען שליחים. דאס איז די נעקסטע סטעפ פון זיין חידוש.
Speaker 1:
אוודאי ווייסטו, ס׳איז א שווערע זאך. אוודאי, אוודאי, אוודאי. מנהג אבותינו, אוודאי. לאז נאך אן, לאז נאך אן, לאז נאך אן. דאס איז נישט וואס ער זאגט. יעצט איבי וויריקלער.
ארץ ישראל vs. חוץ לארץ — א חילוק אין דעם רמב״ם׳ס לשון
Speaker 1:
דאס זאגט ער אויף ארץ ישראל, זאגט ער אויף ארץ ישראל. ער זאגט, א מקום וואס איז געווען יעדן בזמן ראיה וקבש שני אין ארץ ישראל גייט מען מאכן איין טאג. אין ארץ ישראל זאגט ער נישט אז מ׳ווייסט אז ס׳איז געווען א ייד. ער זאגט נאר אויב ס׳איז מנהג עבור שבא ידיהם. ער זאגט קלאר נישט אזוי. ער זאגט קלאר אז מ׳גייט מיט די מנהג, און ס׳מאכט סענט. די גאנצע זאך, מ׳גייט מיט די מנהג. דעם פלאץ, אויב ס׳איז דא א געגנט אין צור, איך ווייס וואס, מ׳מאכט איין טאג, שוין, ס׳מאכט איין טאג, מ׳מאכט איין טאג. אבער נאר ווייל ס׳איז דא א מנהג. נישט ווייל ער ווייסט אז ס׳איז געווען א ייד און ס׳העלפט. ס׳העלפט נישט.
Speaker 2:
פאר סאמבאריע פרעגסטו א גוטע שאלה, פארוואס זאלסטו נישט העלפן? אפשר העלפט עס יא?
Speaker 1:
איך ווייס נישט, אבער ער זאל נישט העלפן. איך פארשטיי נישט פארוואס נישט. אויב ס׳איז דא אן אידישע קהילה וואס איז ותיקה, דו גייסט דארט, דו זעסט ווי אזוי מ׳פירט זיך, דאס איז דער מנהג. דער מנהג דארף מען נישט קיין מחקר היסטאריע. אויב דו גייסט אין צור, דו זעסט, דו פרעגסט, אויב ס׳איז דא אן אלטע אידישע קהילה פון זמן הבית, און דו זעסט ווי אזוי זיי מאכן, דו זעסט זיי מאכן איין טאג, וועסטו זאגן, “אקעי, לכאורה, פארוואס מאכן זיי אזוי? ווייל אמאל זענען אנגעקומען שליחים דארט.” ממילא איז געבליבן אזוי.
איך מיין, פארוואס איז פאני אז מ׳זאל נישט וויסן? היינט ווייסט מען נישט גארנישט, פארוואס? נישט ווייל מ׳האט איבערגעריסן. ס׳קען זיין אז ביז לעצטנס זענען געווען אידן אין צור וואס האבן געמאכט איין טאג. מ׳דארף קוקן, איך געדענק אז ס׳איז דא געווען ידיעות. ס׳איז געווען, מיין איך, אידן וואס האבן ביז לעצטנס געמאכט איין טאג, ווייל ס׳איז גענוג נאנט. לאמיר זאגן אז מ׳גייט מיט א מסורה ביז זמן הבית, אז ס׳איז געווען אזוי, ביז זמן הראיה, און שפעטער איז זמן הבית.
דער חידוש פון “רוב” — א נייע שטאט אין חוץ לארץ
Speaker 1:
יעצט, אבער וויבאלד דער רמב״ם האט געמאכט די חידוש אז ס׳גייט נישט נאר אויף די שלוחים, נאר ס׳גייט אויך נאך א רוב, ווייל טאמער נישט וואלט ער געקענט זאגן א סברא, וואלט דער מנהג נישט אלעס… ווי אזוי קוקט מען אויף דער מנהג? איז דאס פשט אז איבעראל דארף מען מאכן צוויי טעג, חוץ אם ידוע לך שאין טעם אדער ניין? בעצם ווייסן מיר דאך, אזוי וואלט געווען אין די ספרים. די ספרים וואלט געווען פארקערט. בעצם ווייסן מיר, ס׳איז דא א מנהג אויף ספק בי״ד. איך טראכט אז אפשר איז נישט דא קיין מנהג, איך האב א נייע פלאץ, פארוואס זאל איך מאכן? ס׳איז א זייער גרויסע פאני זאך.
Speaker 2:
לכאורה, אין אנדערע ווערטער, ס׳זענען געקומען אידן קיין אמעריקע, רייט? לאמיר טראכטן, איך טראכט אויף דעם אסאך מאל. און דער רמב״ם זאגט דאך, ער ענטפערט די קשיא, וואס איז נישט קלאר פארוואס. אונז זענען געקומען קיין אמעריקע, ס׳איז נישט געווען קיין מנהג. פארוואס מאכן מיר צוויי טעג? אבער ס׳איז א מנהג פון כלל ישראל אז א פלאץ וואו אידן זענען נישט אנגעקומען שלוחים אין צוויי טעג. דאס איז דער מנהג. דער מנהג פון חז״ל, מ׳רעדט נישט פון די צוויי פראגעס.
ס׳איז דא, ווען מ׳קומט אן אין א שטאט און מ׳פרעגט ווי אזוי פירט מען זיך דא, איז דאס א געוויסע עדות. לכאורה, לאמיר זאגן אז דאס איז א געוויסע חזקה אז אזוי האט מען אנגעהויבן שוין אין זמן הבית. אבער אין א נייע פלאץ, איז נישט דא קיין שום מנהג. וואס גייט מען? מ׳גייט מיט דעם כלל וואס חז״ל האבן געזאגט אז אין פלעצער וואס ס׳זענען נישט אנגעקומען קיין שלוחים, זאל מען מאכן צוויי טעג. פארוואס? ווייל קיין מנהג איז דאך נישט דא.
קשיא: פארוואס נישט גיין מיט׳ן חשבון אין א נייע שטאט?
Speaker 1:
אויב אזוי, פארוואס דארף מען גיין מיט פאקטיש אנקומען שליחים? פארוואס איז נישט גענוג צו זאגן אז ס׳האט געקענט אנקומען שליחים? מ׳דארף טאקע אריינטראכטן דארטן. מ׳קען דאך זאגן אזוי, די סיבה פארוואס מ׳האט אמאל געמאכט צוויי טעג איז ווייל ווען ס׳איז געווען שליחים, איז געווען באמת יום טוב, מ׳האט נישט געוואוסט. סאו כדי נישט נכשל צו ווערן פון חילול יום טוב, האט מען געמאכט צוויי טעג. דאס איז אמאל געווען. אבער יעצט ווייסט מען דאך אלעס מיט׳ן חשבון. סאו ממילא, א מקום וואו מ׳האט אייביג געטון אזוי, אקעי, זאל מען אנהאלטן דעם מנהג המקום, אבער א נייע פלאץ, פארוואס זאל מען נישט גיין נאר מיט חשבון? דאס איז די גוטע שאלה.
Speaker 2:
דארף מען פארשטיין וואס דער מנהג איז געווען. דער מנהג האט געווען אז איבעראל ווי עס זענען נישט געקומען שליחים, זאל מען… איך האב געפרעגט טראכטן. דאס איז די איידיע, אבער אפילו דעמאלטס איז דא נאך א לעוועל פון חידוש דא, אז ער זאגט נישט נאר אויב עס קען קומען שליחים, איז דאך אלץ נישט גענוג.
איך זאג, די מנהג, די פלעצער וואו ס׳איז געווען די מנהג צוויי טעג, איז נישט געווען סתם א נארישע מנהג, ס׳איז געווען זייער א קלוגע מנהג פון א חשש. אמאל, דאס איז אוודאי, אוודאי, אוודאי, ס׳איז שוין דא חשבונות, פארוואס זאל מען דארטן מאכן דעם מנהג? דאס זאל מען פארשטיין. אקעי, דו הייסט טאקע מיט חשבון, אבער מ׳איז נישט איינמאל און מ׳האלט עס ווייטער אן. און אויף א נייע שטאט איז טאקע אן אינטערעסאנטע זאך. מ׳מאכט אוודאי נישט.
דער ריטב״א קריגט זיך אויף די זאך
Speaker 1:
סאו דארף מען זען ווער… א מינוט, דער ריטב״א קריגט זיך אויף די זאך פון א נייע שטאט, אבער ער קריגט זיך אויף די זאך פון חוץ ווערן? איין מינוט, איין מינוט, אויף ביידע. לאמיר נישט זען צו איך בין נאך אלץ קלאר.
חקירה: “מקום שהשליחים מגיעים” — פאקטיש אנגעקומען אדער געקענט אנקומען?
Speaker 1:
סאו, נאמבער וואן, ס׳גייט נישט מיט… ס׳גייט מיט ווי ס׳איז געווען דעמאלטס שלוחים. און מיר דארפן וויסן צו דאס מיינט, חקירה נאמבער וואן, מיר דארפן וויסן צו דאס מיינט די מקום שהשלוחים יכולים להגיע, אדער די מקום שהגיעו. וואס זענען די סברות אז ס׳זאל זיין אזוי אזוי? איך ווייס נישט.
קענסט מאכן ביידע זאכן איינס, אז אונז האבן אן הנחה אז מקום שיכולים משלוחים להגיע, כהנים וואס איז ריזן מיין, איך ווייס נישט, ביזנעס, און זיי זענען נישט אנגעקומען. דארטן וואו מ׳האט געקענט אנגעקומען, זיי זענען נישט געווען קיין שטאט. ניין, ניין, ניין, זיי זענען נישט געווען קיין שטאט. ניין, ניין, ניין, זיי זענען נישט געווען קיין שטאט. זיי זענען נישט געווען א גוי׳אישע שטאט, וואס איז געווען א מלחמה. וואס איז א חלק? א יודישע שטאט פארשטייט דא, אז מ׳דארף נישט עקטשולי האבן דאקומענטשן וואס ווייזט אז זיי זענען געקומען. נעמט אן אז
דער מנהג כללי: “כל מקום שלא יגיעו השלוחים”
Speaker 1: די תירוץ, נאכאמאל, די רבים קומט. נעמט אן אז אידישע שטערד וואס זענען דא זייט דעמאלטס, מ׳ווייסט נישט ווי די תירוץ. ניין! מ׳ווייסט אויב זיי זענען געקומען אדער נישט. דער מנין האט געזאגט אונז דאס. ווייל ס׳איז דא פלעצער וואס זענען געקומען, ווייל ס׳איז דא פלעצער וואס זענען געקומען, ווייל ס׳איז דא פלעצער וואס זענען געקומען. פארגעניג וואס ס׳שטייט. דאס איז וואס ס׳שטייט. ס׳איז דא פלעצער, אמאל האט ער פריער אויסגערעכנט, ס׳איז דא פלעצער געווען מלחמות וואס מ׳האט נישט געקענט גיין וכדומה. און ממילא איז ווייטער. דאס האט א מנין געטראכט. ס׳האט נישט צו טון. מ׳איז נישט קיין מעס, ס׳גייט נישט אויף א מעס, ס׳איז דאך א ריאליטי, אמאל געלאנג, אמאל נישט.
סאו ס׳איז דא פלעצער, ו יעצט האבן אונז אבער א נייע זאך, און דעמאלטס איז נישט געווען קלאר. אפילו דעמאלטס איז געווען א חוק, ס׳איז געווען געוויסע הדחה. אין דעם פלאץ קומט געוויינליך נישט אן די שליחים, ממילא מאכט מען אמאל פארטיג. אקעי, וויל זיין אזוי. די שליח און טישן קומען נישט געווען נישט אן.
וואס איז ווען איך גיי יעצט אין א פלאץ וואס איך ווייס אז ס׳איז נישט געווען פאקטיש נישט אנגעקומען די שליחים דעמאלטס, רייט? אפשר איז נישט אנגעקומען. אבער זיי וואלטן געקענט אנקומען עוזליך גיין די אידן.
סאו די שאלה, וויאזוי ארבעט דער מינוט? אויב מיר פראדעקטן זיך בעקווארד, וואלטן אונז דא געזעצן אין מצרים בזמן שהיה מקששין על פי יריה, וואלט דאך דא אנגעקומען שליחים. סאו אונז זענען בעצם פון די חברה וואס ווייסן אדער ניין?
תירוץ: דער מנהג איז “כל מקום שלא יגיעו השלוחים”
Speaker 1: וויבאלד ווען ער פאקט נישט אנקומען, בלייבט ער מיט דעם מנהג. וויבאלד ס׳איז א פאני מנהג. ס׳איז אזוי ווי דו זאגסט, מ׳מוז זאגן אז דער מנהג איז בכל מקום שלא יגיעו השלוחים בלייבט צוויי טעג. דאס איז דער מנהג שנהגו דעמאלטס, און דאס איז דער מנהג וואס בלייבט יעצט.
הגם ס׳איז נישט עכט דער מנהג שנהגו דעמאלטס, ס׳איז נישט אמת׳דיג דער מנהג שנהגו דעמאלטס, אז דעמאלטס איז נאר נאר געווען. אויב ס׳קען יא אנקומען, אז די צוויי טעג איז א מנהג ווייל חשש חלילה יום טוב, איז א גרויסע חידוש צו זאגן בכלל מנהג ועושע מבית דעם. און איך גיי נעמען פון דעם צו פלעצער וואו ס׳איז בכלל נישט געווען א מנהג.
איך געדענק נישט אז ס׳איז א זייער גרויסע פראבלעם, ווייל דאס איז די כח פון מנהג. אז אפילו ביי איר איז נישט דא קיין סיבה, ווייל ס׳איז נישט קיין ספק מער, ווייל ס׳איז שוין דא א חשבון, אבער מנהג אבותינו בידינו. אבער אויסברייטערן די מנהג אבותינו בידינו אויף פלעצער וואס אונז ווייסן נישט, איז א גרויסע חידוש.
ער מאכט סענס, דאס אז מ׳איז געבליבן אין די מנהג, ער מאכט סענס, דאס איז דאך די לאדזשיק פון אלע לאו׳ס, ס׳איז זייער שווער צו טוישן א גאנצע צייט. זאכן בלייבן, דאס איז נישט קיין פראבלעם. אבער די פסוק האט זיך דאך געטוישט, און די סיבה פארוואס דעמאלטס האבן זיי געטון גארנישט. ס׳איז נאך אלץ א חידוש.
דער רמב״ם׳ס שיטה: תורה אחת יהיה לכם
Speaker 2: נא, עפעס א נארמאל, דו קענסט עס גראדע קענסט עס פארשטיין.
Speaker 1: יעצט איז דער רמב״ם פון נאזא אזוי, דו קענסט עס הערן, נישט וועגן די גמרא זאגט שוין מחזקות וואס די קילא מאכט עס א אנדער געט. דו קענסט עס הערן אזוי אין די כלל פון משפט. תורה אחת יהיה לכם. ס׳איז שווער, יעדע יאר איז אנדערש די הלכה, מענטשן ווערן נישט סיריעס. יעדע יאר איז די זעלבע הלכה, ס׳איז נישט אזוי פאני אז מען זאגט עס עס אזוי.
די שאלה איז נאר די שאלה פון… יעצט, אז וויאזוי די הלכה איז. דראמא האט געוואלט טראכטן אז די הלכה איז אזוי, און נישט נאר דעם, ס׳גייט עפעס א רוב. איך ווייס נישט וואס די ווארט רוב איז. איך ווייס נישט וואס די ווארט רוב איז.
דיסקוסיע: נייע שטעט — פראקטיש אדער טעאריטיש?
Speaker 1: ווייל א נייע שטאט איז דאך נישט די שאלה וואס מ׳וואלט ווען געטון ווען ס׳וואלט דעמאלטס געווען. ניין, יעצט אויך נישט. ווייל אפילו אויב ס׳וואלט געקומען שלוחים איז נישט גענוג. אויב ס׳וואלט דעמאלטס געווען ווען ס׳וואלט זיכער געקומען שלוחים אין מצרים, העלפט מען נישט. אויב דאס איז במקום וואו די שלוחים קען מען אנקומען?
Speaker 2: יא, דאס זאגט דער רמב״ם, ס׳העלפט נישט.
Speaker 1: האבן מיר געדארפט טאקע אנקומען א פלאץ א נייע שטאט, הגם ס׳איז למעשה נישט אנקומען. למעשה, ס׳איז למקום סאו מעשה, דו ביסט סטאק מיט דעם מנהג וואס זאגט כל מקום שלא יגיעו השלוחים בזמן דעמאלטס דארפסטו מאכן צוויי טעג. דאס ביסטו סטאק.
סאו, אלע נייע אידישע שטעט זענען נישט פשט אז דא איז געווען א מנהג. ס׳איז דא א מנהג כללי שלכל העולם אז כל מקום שלא יגיעו שלוחים מאכן צוויי טעג.
חידוש: דער דיפאלט איז צוויי טעג
Speaker 1: יעצט קען מען שוין הערן אז די וועג צו מאכן איין טאג איז נאר געווען איין וועג דורך מאכן שלוחים. ווען ס׳איז נישט געווען קיין שלוחים איז אייביג געווען די דיפאלט צוויי טעג. דאס איז אמת געווען דעמאלטס.
Speaker 2: יא.
דער חשבון העלפט נישט
Speaker 1: ס׳איז געווען אזוי ווי… איך האב געזאגט אז ער האט געזאגט ביז צוויי טעג, אבער נעמען ארויס אפילו ס׳איז דא חשבון. אויב דו גייסט נישט קיין חשבון. דער חשבון איז נישט קיין חשבון. אונז גייען נישט העלפן דעם חשבון. אונז גייען נישט העלפן דעם חשבון.
וואס איז דער מנין? אקעי? פארגעסן דעם חשבון. דער חשבון איז נישט מנת שמים ארום. העלפט אונז נישט. און זי בלייבט און ס׳איז געווען פאר דיר.
שאלה: וויאזוי מ׳בלייבט מיט דעם מנהג?
Speaker 1: די שאלה וויאזוי מ׳בלייבט, ס׳איז זייער שטארק ווען מ׳בלייבט… דאס איז די פאר. לאמיר האבן זיך געדארפט עס זאגן, ווייל די מענטשן… לאמיר האבן זיך געזאגט.
Speaker 2: זייער גוט.
קשיא אויף די עצם תקנה
Speaker 1: יעצט פרעגסטו א קשיא אויף די עצם תקנה. איך רעד נישט אויף די עצם תקנה. די תקנה איז ווען מ׳בלייבט. דער חשבון העלפט נישט גארנישט. חשבון העלפט נישט גארנישט.
נאר די פראבלעם איז, אז דאס וואס דו מערקט אן איז עפעס אן אנדערע פאני זייט. די רגע וואס מ׳מאכט א תקנה איז בטל טעמא, איז זייער שווער צו דערסויערן לויט וואס צו מאכן די תקנה.
תירוץ: מ׳לעבט אין די ראון תקופה
Speaker 1: יעצט קענסטו זאגן ניין, ס׳קומט נישט אן פשוט ווייל אונז לעבן אין די ראון תקופה. אויב אונז וואלטן געלעבט דעמאלטס, וועט שוין אמאל אנגעקומען.
אזוי ווי אנדערע מענטשן זאגן, היינט איז דאך דא אימעיל, משוגע, ס׳וואלט גלייך אנגעקומען אן אימעיל פון בית דין וואס זאגט אז ס׳איז אין די קדוש החדש. ס׳איז אזא שוטנ׳ס האבן געבויעט די שטאט טויזנט יאר צו שפעטער. וואס איז דאס טויזנט יאר צוריק וואלטן מיר געהאט א…
אזוי פארשטייסט אז מ׳בלייבט סתוק נישט נאר מיט די…
חידוש: מ׳בלייבט מיט דעם פראקטישן מצב פון דעמאלטס
Speaker 2: זייער אינטערעסאנט.
Speaker 1: לויט די רמב״ם, אפשר דאס קען עס עפענען צו א געוויסע טעם און מצות. לויט די רמב״ם האט געזאגט וואס איז נאר געווען נוגע בזמן. ס׳שטימט זייער גוט, ס׳שטימט זייער גוט, ס׳שטימט זייער גוט אז די גזעץ בלייבט גזעץ, גזעץ גייט נישט מיט די טעמים. כך הזה בכל הגזעץ שבעולם.
דא קומט אויס לערנט מען נאך א זאך, אז וויבאלד ס׳בלייבט גזעץ, און אין אונז האבן נישט קיין… אמאל ווען ס׳איז געווען כאילו דער טעם, האט זיי געקענט מבחין זיין לויט דער טעם, לויט די שלוחים, וואס ס׳איז געקומען האבן פראקטיש דעמאלטס.
היינט איז נישט דא קיין וועג צו מאכן פראקטיש שלוחים. זיי זענען סטאק פון פראקטיש פון דעמאלטס, נישט פון טעארתיש פון דעמאלטס, ווייל דעמאלטס איז שוין היינט. אויב דו גייסט שוין פון היינט, קענסטו שוין לכתחלה מבטל זיין די גאנצע זאך. אונז בלייבן דאך מיט די אמאל. די אמאל ביסטו סטאק.
סאו דאס איז די סטאקענעס וואס מ׳איז גענומען דא מיט מיר. דאס איז וואס געשעט. און דאס זאג איך, אז די טעם אינמיטן, דער רמב״ם לכאורה דארף נישט האבן קיין פראבלעם מיט דעם, ווייל דער רמב״ם איז טעם אין מצות גיין.
דער רמב״ם׳ס שיטה אין טעמי המצוות
Speaker 1: אמאל איז געווען א הלכה וועגן פאות. הער אויס, אמאל איז געווען א הלכה וועגן פאות, לאמיך אויספירן. און אלע ימים טובים זענען זכר׳ס צו טראכטן. אה, ימים טובים איז דאך צוריקגיין אין צייט, נישט לעבן יעצט. גיי יעצט צוריק קיין מצרים, גיי יעצט צוריק צו די פאות. איי, מצרים זיצט מען שוין נישט, און אויב דו וואלסט געווען יעצט אין מצרים וואלסטו געווען אנדערש.
יעצט, אויב אזוי, יעצט אז דער רמב״ם…
דער רמב״ם׳ס לשון: “מדבר” — נייע שטעט אין ארץ ישראל
Speaker 1: אבער ס׳איז זיכער אז דער מקור פון דער רמב״ם איז נאר דאס, אז אין מצרים איז נישט דער מנהג צו מאכן צוויי טעג. ווען ס׳וואלט געווען דער מנהג צו מאכן איין טאג, וואלט ער געזאגט די נארמאלסטע, און ער האט אנגעהויבן אין א נייע שטעטל. ער האט געוואלט גיין אין ארץ ישראל, אבער ער האט נישט געקענט פארן ווייל ער האט יום שני של גלויות. איך קען נישט מאכן קיין ברירה ווערן, איך קען דאס הייסן.
Speaker 2: ניין, ניין, יעצט קען מען עס זאגן צו די פערטע חידוש וואס דער רמב״ם איז אויסגעקומען.
דיסקוסיע: וואס מיינט “מדבר”?
Speaker 1: לכאורה, אויף דעם איז דא א מחלוקת, נישט יעדער איינער איז מסביר אז ס׳שטייט אין רמב״ם דאס, אבער פשטות שטייט אין פירוש הרמב״ם “איש שנתחדשו במדבר בארץ ישראל”. פארוואס זאגט ער אזא ווארט “מדבר”? אבער יעדע אנדערע פלאץ איז געווען א ישוב.
אויף דעם אפשר איז דאך אז נישט דיוקא. איך האב נישט דא…
Speaker 2: זייער גוט, זייער גוט. איך האב נישט דאך א גוטע דיוקא. איך האב נישט געזאגט.
תירוץ: “מדבר” מיינט א פלאץ וואו ס׳איז נישט געווען אויפ׳ן דרך
Speaker 1: לאמיר נאר אייך טראכטן. ס׳איז דא א שטאט וואס האט זיך פארברייטערט. ירושלים איז געווען אזוי גרויס, איך האב געוואוינט גרעסער. ס׳איז אנגעגאנגען אין אייער געגנט, דארף מען נישט אנקומען שליחם. ס׳איז דאך איין שטאט.
אדער איך וועל זאגן אפילו נאך מער, די פעלד פון די שטאט. ס׳איז געווען א בחור על דר… ס׳שטיצט דאך ספק. ספק לכאורה, ס׳איז געווען א שטאט. זאגט דאך אז נישט, טראכטן א פעלד, יא? ס׳איז געווען ארום די שטאט, בוי ספק. יעצט, שפעטער האט מען געמאכט דארט א שטאט. ס׳איז בעצם ווארט פון די אלטע שטאט.
ווען ער זאגט מדבר, מיינט ער זאגן נישט. א פלאץ וואו ס׳איז נישט דא א ספק גיין זאגן אין שליחים. נישט נאר א ספק, נישט נאר פאר זיי אן א ספק, ס׳איז אויפ׳ן דרך פון די שלוחים. פארשטייסט אז ס׳איז נישט א מדבר, דא איז די ראוד וואו מ׳פארט אויף, ס׳איז נישט אין שליחים וגיבל, פונקט דא האט א איד נישט געלייגט א הויז אמאל. דאס איז נישט אוודאי נישט.
אוודאי, פאר דעם וואס ער זאגט מדבר, זייער גוט, איז דאך נישט גערעדט. ווען ער זאגט מדבר, זאגט ער, דער מדבר. א מדבר איז נישט געווען גארנישט, ס׳איז נישט געגאנגען דארט, ס׳איז נישט געגאנגען.
שאלה: וואו איז דא א מדבר אין ארץ ישראל?
Speaker 2: וואו איז דא א מדבר אין ארץ ישראל?
Speaker 1: און די רמב״ם איז זיכער אן אלטע שטאט, און פון בני ברק ביז יפו איז נישט אזוי לאנג, און נישט אזוי לאנג. און נאכאמאל, און נאכאמאל, ס׳איז גראדע געווען א מדבר, איז בני ברק, ס׳איז נאך אלץ א מדבר.
Speaker 2: אבער ברוחני, איך האב נישט דאך געזאגט אז ס׳איז א…
Speaker 1: ניין, איך האב נישט דאך געזאגט אז ס׳איז די רמב״ם׳ס פון די הייליגע חילולא דבריות, געדענקסט.
אבער ניין, קיצור, איז גערעכט, פון דעם זאגן מיר טאקע אז די חזון איש נישט א חומרא פון איין סטאר פאני, ווייל ס׳איז זיכער מסתרף ליחד, ווייל דא האלט ער שטייט ערגעץ אין די געגנט. ס׳איז איין שווער צו זאגן אז דא איז געווען אן עקס טעריטאריע.
דיסקוסיע: וואו איז דער פלאץ פון דער רמב״ם?
Speaker 2: וואו איז יא די פלאץ פון די רמב״ם?
Speaker 1: אויך נישט שווער, ס׳איז שווער, אבער ס׳איז געווען ערגעץ אין נגב און עפעס אמאל שאף דורכער.
Speaker 2: באמתי ארץ לעבר בעשו במדבר אין ישראל?
Speaker 1: ניין, איך מיין אויף מדבר סיני וואו די אידן זענען געגאנגען, ניין, נישט דאס איז די קלאר.
Speaker 2: ארץ לשלוא אביו ביי איך די גרויסע שמואל נשמת ניחם. איך מיין אז ס׳רעדט פון די… איך געדענק נישט וויאזוי איז די פסוק ביי איך זאגן. ארץ לשלוא אביו ביי איך די עשר איז שבי חלוא גרויסע…
Speaker 1: ניין ניין ניין, מ׳טאר נישט זיין אן ארץ, מ׳טאר נישט זיין אן ארץ, מ׳טאר עס איז אן ארץ, מ׳פרעגט אים שנעל גאר צו ווערקערענקען. חזר׳ן די נחקה. א פסוק אין ירמיה.
Speaker 2: יא, ביסט גערעכט. ס׳איז אין די אמרי אייך, ער רעדט פון די מדבר אידן זענען געגאנגען דא. ווען זיי זענען געגאנגען אמאל. ער רעדט פון די…
Speaker 1: יא, ס׳איז די דף תורה שפעטער. ליפה בעשי, לישר עבדים שם, יא? פארוואס געדענקט נישט אז דער אייבערשטער האט גענומען די מדבר וואס איז אזא פלאץ? ער רעדט פון די מדבר אידן זענען געגאנגען.
Speaker 2: עניוועיס, אקעי, אבער דאס איז מדבר סיני, וואטעווער, וואו זענען די אידן געווען? איינמאל זענען געווען מענטשן דארט אין ארץ ישראל.
ארץ ישראל איז געווען באוואוינט
Speaker 1: אקעי, אבער אין די נגב איז דא א מענטש דא, איך ווייס נישט, ס׳איז געגאנגען איינע פון די משלים דארטן אין דימונה. דימונה איז שוין גארנישט ווייטער.
ארץ ישראל איז געווען היפש ביי ישוב, ווייל ס׳איז געווען אן עקיבער וואס מען האט געמאכט ירושלים איז יעדער געלאפן צו גליל. אבער מ׳איז געווען מלחמות בגליל און מ׳איז געגאנגען צו אנדערע חלקים. ס׳איז אויסגעקומען אז ס׳איז נישט געווען אזא גרויסע ציבור, אבער ס׳איז געווען גענוג דורכגאנגען אז אנדערע ישיבות׳ן געווארן.
מסקנא: א פאני הלכה וואס קיינער פירט נישט
Speaker 1: בקיצור, א מעשה איז דער אלעמאל טענה׳ט אז אויב ס׳איז דא א פלאץ אין ארץ ישראל, וואס איז א נייע שטאט, איז דאך ווייטער די זעלבע הלכה לכאורה. דאס איז דא פילט מען אזא פאני הלכה, דאס פירט דאך קיינער.