שבעת ימי עולם בספירת העומר | זוהר ספירת העומר תזריע מצורע תשפ״ו – תמלול

סוד הזמן און סדר הבריאה: די טיפערע באדייטונג פון ששת ימי בראשית

הקדמה

מורי ורבותי, ס׳איז ערב שבת תזריע-מצורע, און ספירת העומר. אזוי ווי אונזער סדר איז לעצטנס, וויל איך אריינקריכן אביסל און מסביר זיין די סוד וואס אונז האבן געלערנט נעכטן ביינאכט אין דעם רמב״ם שיעור, שמונה פרקים [Shemoneh Perakim: די אכט קאפיטלען פון רמב״ם׳ס הקדמה צו פרקי אבות], צו זען וואס מ׳קען פארשטיין אין דעם מער בפנימיות.

ס׳איז דא צוויי עיקר זאכן, צוויי עיקר וועגן וואס מ׳קען מסביר זיין מער על פי קבלה, מצד קבלת הראשונים און דער זוהר [Zohar: דער הויפט ספר פון קבלה], די דרכים וויאזוי מ׳איז מפרש טיפער די זעלבע זאך.

פארשטייט זיך, אזוי ווי אלע סודות, אונז האבן עס נישט ארויס אינגאנצן – איך האב עס נישט ארויס אינגאנצן. אפשר איז דא אידן וואס האבן עס אינגאנצן ארויס. איך האב פרובירט אבער צו טון אזוי ווי אונזער סדר, צו זאגן דברים ברורים:

– לפחות די שאלות זאלן זיין קלאר

– לפחות די קאנעקשנס זאלן זיין קלאר

– מ׳זאל זען ווי מ׳דארף גיין ווייטער דא

וואס דאס איז דאך א לענגסטע עבודה.

—

חלק א׳: סוד הקץ – דער סוד פון צייט און סדר

די יסוד: סוד הקץ איז דער סוד פון זמן

לאמיר זיך דערמאנען אזוי: אונז האבן געלערנט נעכטן אז ס׳איז דא א זאך וואס הייסט סוד הקץ [the secret of the End]. די סוד פון דער קץ איז אמת׳דיג די סוד פון זמן, דאס הייסט די סדר פון צייט.

די סדר פון צייט, אדער די ווארט צייט, זמן, איז אמת׳דיג די ווארט פון סדר באופן כללי.

חכמה און בינה: צוויי סארטן הבנה

אין אנדערע ווערטער, כדי צו פארשטיין די וועלט – וואס דאס הייסט, לאמיר זאגן, בינה [Binah: understanding/comprehension], אזוי ווי אונז האבן גערעדט לעצטע וואך ביי דער שיעור – די סארט הבנה וואס הייסט בינה, נישט די סארט הבנה וואס הייסט חכמה [Chochmah: wisdom/intuitive insight], וואס איז למעלה פון דער וועלט. דארט איז נישט דא קיין צייט, אונז פארשטייען נישט זאכן אויף די וועג.

אבער די סארט הבנה וואס מ׳רופט לאחר הצמצום [after the Divine contraction], אדער אין דער עולם הנשמות [world of souls], אין דער עולם וואס ס׳איז דא א וועלט, וואס ס׳איז דא שכל, וואס אונז רופן שכל, וואס דאס נעמט צייט – איז אויך די סארט הבנה וואס איז דא דארטן.

און די סארט מציאות וואס איז דא דארט קען מען זאגן, ווייל הבנה איז דאך לפי א מציאות, איז אזעלכע סארט זאכן וואס זענען מסודר, און זענען מסודר איינס נאכן אנדערן.

—

חלק ב׳: ששת ימי בראשית – די גרעסטע דוגמא פון סדר

די תורה דערציילט א מעשה אין א סדר פון זמן

אזוי ווי די גרעסטע דוגמא פון דעם איז ששת ימי בראשית [the six days of Creation].

די תורה וויל זאגן אז דער אייבערשטער האט באשאפן די גאנצע וועלט, ער איז אחראי אויף אלעס, ער האט אלעס געמאכט. פארציילט אונז די תורה די מעשה אין א סדר פון זמן, הגם “הלא במאמר אחד יכול להבראות” [could it not have been created with one utterance?].

ס׳האט נישט געמוזט זיין, און ס׳האט נישט געמוזט זיין. ווען די משנה [Mishnah: פרקי אבות ה:א] פרעגט אז ס׳האט געקענט זיין, מיינט עס צו זאגן אז ס׳איז אמת׳דיג – אזוי לערנען אלע מקובלים און אלע מפרשים.

וואס איז די פשוט׳ע נקודה פון בריאת העולם?

דאס הייסט, על פי דער אמת, די מעסעדזש, די נקודה – מ׳קען זאגן וואס איז די נקודה, איין נקודה, וואס איז די פשוט׳ע טייטש, די פשוט׳ע אמונה פון ששת ימי בראשית, פון בריאת העולם, וואס מ׳מאכט לכבוד דעם שבת?

צו וויסן אז דער אייבערשטער האט געמאכט די וועלט.

אדער מ׳קען זאגן אז דער אייבערשטער מאכט די וועלט, אז דער אייבערשטער – איך האב ליב די ווארט “אחראי”, יא?

מלך – א ווארט וואס דער עולם מיינט אז ס׳מיינט עפעס א שרעקעדיגע דיקטאטאר – ס׳מיינט ער איז אחראי, יא? ער איז די זאך, די זאך וואס איז ריספאנסיבל, וואס פון וועגן אים איז די וועלט.

דאס איז די טייטש:

– בריאת העולם

– השגחה

– בריאה

– אלע מיני ווערטער וואס מ׳קען זאגן

במאמר אחד – אלעס אין איין רגע

יעצט, אמת׳דיג, דאס איז א נקודה פון רגע אחד – “הלא במאמר אחד יכול להבראות.”

איינער זאגט, מ׳קען עס אפילו זאגן אין איין פסוק: “ברא אלקים את השמים ואת הארץ” – שוין אפילו מער ווי איין פסוק, שמים וארץ. “ברא אלקים הכל”, “אני ה׳ עושה כל” [I am Hashem who makes everything].

דאס איז גענוג, גענוג און נאך צו זאגן:

– אז דער אייבערשטער מאכט אלעס

– דער אייבערשטער פירט אלעס

– דער אייבערשטער איז בעל הבית אויף אלעס

אלע מיני לשונות וואס מ׳זאגט אויף די זעלבע זאך.

—

חלק ג׳: פארוואס דארף מען א סדר?

די וועלט איז נישט נאר “במאמר אחד”

אבער, בני אדם – נישט נאר בני אדם, נאר די סדר העולם איז נישט נאר אזוי. אין דער וועלט, כדי צו פארשטיין וואס הייסט “דער אייבערשטער האט געמאכט אלעס”? איך האב געפרעגט א שאלה:

ס׳איז דא טישן אויף דער וועלט, ס׳איז דא בענקלעך אויף דער וועלט, ס׳איז דא ביימער אויף דער וועלט, ס׳איז דא בהמות אויף דער וועלט, ס׳איז דא מענטשן אויף דער וועלט, ס׳איז דא אלע מיני סארט זאכן.

וואס הייסט דער אייבערשטער האט געמאכט אלעס? וויאזוי גייט דאס? אויף איינמאל האט ער אלעס געמאכט?

סובב כל עלמין – די אמת פון איינהייט

אבער דער אמת איז, ס׳איז דא אין דעם א נקודה של אמת. דער אייבערשטער איז אחראי אויף אלעס אייניג, יא – וואס מ׳רופט אין חב״ד “סובב כל עלמין” [encompassing all worlds]. דער אייבערשטער איז גרעסער פון דער גאנצער וועלט, אלעס סך הכל קומט אן צו אים. דאס איז דער אמת.

אבער אונז דארפן א סדר צו פארשטיין

אבער אונז וואלטן נישט אזוי פארשטאנען. אין אנדערע ווערטער, ס׳איז נישט אינגאנצן ריכטיג מיט צייט, די וועג וויאזוי די וועלט ארבעט – ס׳איז דא א סדר אין דער וועלט. מ׳איז מסביר אבער א סדר.

ער זאגט אז ערשט קודם, יא, און ווער ווייסט – ס׳שטייט אפילו פשוט אין די פסוקים, כל שכן וואס אלע מקובלים און אלע פילאסאפן, אלע מפרשים לערנען פשוט, אז ששת ימי בראשית איז נישט סתם צעטיילט אויף צייט.

פארקערט – ס׳צעטיילן אויף צייט ברענגט ארויס וואס מ׳רופט א סדר סיבתי, א סדר פון סיבות, א סדר פון קודם.

דער סדר פון די זעקס טעג

דאס הייסט, פשוט טייטש:

– דער ערשטע טאג: דער אייבערשטער האט געמאכט ס׳זאל זיין טרוקעניש אביסל, ער האט צעטיילט די הימל מיט דער ערד, ער האט געמאכט לעכטיג – ער האט צעטיילט לעכטיגקייט פון טונקלקייט

– די צווייטע טאג: האט ער געמאכט ס׳זאל זיין הימל און די ערד

– און אזוי ווייטער…

דאס גייט אלץ גג על גג [one level upon another]. יא, קודם – אפשר פארשטייען מיר דארפן פארשטיין וואס איז די הבנה פון נאטור וואס ליגט אין דעם. אבער על כל פנים, דער סדר השכל׳דיג מאכט עס שכל׳דיג, ס׳מאכט א סדר דערפון.

דער משל פון א בויער

קודם דארף מען זיין ס׳זאל נישט זיין טונקל אינגאנצן, ס׳זאל נישט זיין א מישעניש פון תוהו ובוהו [chaos and void]. שפעטער קען מען מאכן – אזוי ווי דער מדרש דערציילט – מ׳דארף מאכן פלאץ, מ׳מאכט ס׳זאל זיין א הימל, מ׳מאכט ס׳זאל זיין…

אזוי ווי א מענטש וואס בויט א בנין: ער מאכט קודם די פלאר, נאכדעם די דאך, וכולי וכולי, די גאנצע סדר. אין דעם קען מען אריינלייגן מענטשן און בהמות און עצים, די גאנצע סדר. ס׳מאכט לאגישן סענס.

דאס דערציילט ששת ימי בראשית. ס׳דערציילט א מעשה וואס איז אמת׳דיג נישט בזמן.

—

חלק ד׳: חכמה vs. בינה – צוויי מדרגות פון פארשטיין

למעלה פון צייט – מידת החכמה

אין אנדערע ווערטער, ס׳איז מצד די אמת׳דיגע הבנה, מצד מידת החכמה, וואס איז למעלה פון ששת ימי בראשית בכלל, יא? ס׳איז אפילו נישט די שמיני, ס׳איז די תשיעי קען מען זאגן, די סדר הספירות [the order of the Sefirot]. ס׳איז בכלל נישט ששת ימי בראשית – דארטן איז נישט דא קיין צייט, דארטן האט דער אייבערשטער געמאכט במאמר אחד וכולי וכולי.

די וועלט פון בינה – א סדר זמני

אבער וויבאלד אז די וועלט איז א וועלט וואס די סדר שבו איז א סדר זמני, און הגם מ׳קען לערנען זמן כפשוטו – וואס אונז נעמען זאכן צייט – אדער אפילו די זמן וואס מ׳רופט זמן שכלי, יא, די זמן פון בינה, לאו דוקא די זמן פון די זיבן מדות תחתונות [the seven lower attributes], יא…

צוויי סארטן זמן

זמן פון בינה – די טייטש, די זמן דאס איז אז א זאך איז גורם פאר א צווייטע זאך. דאס איז די טייטש זמן, דאס איז די טייטש זמן בשורש, נישט זמן בפועל ממש.

– זמן בפועל ממש: טייטש צו נעמען טאקע צייט, א מינוט, וכו׳

– זמן בשורש: די טייטש – אזוי ווי מיר האבן געזאגט לעצטע וואך – אז די אהבה איז געבויט פון א קושיא מיט א תירוץ, פון א הנחה מיט א מסקנא, וכו׳ וכו׳

די וועלט האט אין זיך א סדר

די זעלבע זאך – דאס אז די וועלט האט אין זיך א סדר. וויבאלד עס איז דא די ערכיות קען מען אויף דעם בויען א וועלט:

– וויבאלד עס איז דא א טאטע קענען געבוירן ווערן קינדער

– וויבאלד עס איז דא א טרוקענע לאנד קענען אויף דעם וואוינען חיות היבשה

– אז דו האסט א ים קענען זיין די חיות הים

– אז אלץ איין תוהו ובוהו קען נישט גארנישט זיין

דאס איז די טייטש זמן, דאס איז די טייטש סדר הזמנים, די סדר פון ששת ימי בראשית – וואס דאס איז די ערשטע דוגמא, די ערשטע מקור, די ערשטע שורש פון דאס אז די וועלט ארבעט אין צייט, די וועלט ארבעט מיט א סדר וואס איז די סדר הזמנים.

—

חלק ה׳: אפליקאציע אויף היסטאריע און מענטשלעכע ערפארונג

אלעס איז “בילט-אין” פון ששת ימי בראשית

יעצט, לאמיר – דא האבן מיר שוין געוויזן זייער א פשוט׳ע וועג. קען מען שוין גלייך זען ווי דאס וואס אונז האבן געלערנט – די נושא אז ס׳איז דא א גרויסע וויכוח, א גרויסע שאלה וויאזוי צו פארשטיין היסטאריע פון מענטשן.

מ׳קען רעדן – די ווערטער וואס אונז רעדן – מ׳קען רעדן אויפן אופן הכללי פון די גאנצע וועלט, פון די גאנצע אומות וואס זענען דא אויף די וועלט. מ׳קען רעדן אויפן מער פרטי – א מענטש וואס וואקסט אויף, פון וואס ער וואקסט אין א געוויסע צייט, אדער אין א גרעסערע תקופה פון זיין לעבן.

די אלע זאכן קען מען שוין גלייך פארשטיין יעצט, אז על פי דער אמת, אויב מ׳וויל טראכטן מער בעיסיק, מער די בעיסיק אינגרידיענטס וואס דאס איז געבויט פון, קען מען גלייך זען אז דאס איז אלעס בילט-אין נאך פון די ששת ימי בראשית.

ס׳איז אלעס בילט-אין פון דאס אז אין די וועלט איז דא א סדר פאר זאכן:

– זאכן קאזן איינע די צווייטע

– געשעען איינע נאך די צווייטע

– יעדע זאך אין זיין צייט

“את הכל עשה יפה בעתו” – קהלת

“את הכל עשה יפה בעתו” [He made everything beautiful in its time – Ecclesiastes 3:11].

אז קהלת וויל דערציילן אז ס׳איז דא אלע מיני סארט מצבים אויף די וועלט, אלע מיני סארט סיטואציעס אויף די וועלט, זאגט ער אז ס׳איז דא אלע מיני סארט תקופות אויף די וועלט, אלע מיני סארט זמנים אויף די וועלט – אן אכט און צוואנציג “עת לדת ועת למות” [a time to be born and a time to die] – און יעדע זאך האט זיך זיין צייט.

דאס איז די טייטש אז די וועלט איז שוין געבויט מיט א געוויסע סדר, נישט ס׳איז ראנדאם.

ראנדאם vs. סדר

ראנדאם קען מען זאגן אזוי ווי “במאמר אחד יכול לברוא” – דער אייבערשטער מאכט אלעס:

– נישט קיין חילוק וואס איז פארדעם, וואס איז נאכדעם, וואס איז אינמיטן

– ס׳מוז נישט זיין קיין הקדמות פאר גארנישט

– גארנישט איז נישט קודם ל׳גארנישט

– אין איין סעקונדע קען זיין אזוי ווי “פתאום יבוא” [suddenly it will come]

– אין איין סעקונדע קען אלעס זיין

דאס וואלט געווען די וועלט פון חכמה, די וועלט פון למעלה מן הסדר.

אבער די וועלט פון בינה, וואס דאס איז די “אלקים” וואס האט באשאפן שמים וארץ – דארט מוז זיין זאכן מיט א סדר, לפחות א סדר שכלי. און ווען ס׳ווערט בפועל ממש ווערט עס אויך א סדר פון זמן כפשוטו.

—

חלק ו׳: די גרויסע שאלה – סדר און בחירה

וואס מיינט דאס פאר מענטשלעכע בחירה?

יעצט איז אזוי – וואס דאס מיינט איז אז אלעס וואס אונז האבן גערעדט אז ס׳איז דא א סדר צו זאכן…

אונז האבן גערעדט אז ס׳איז דא א גאנצע פראבלעם וויאזוי צו קאנעקטן די סדר מיט דאס וואס אונז רופן:

– עבודת בני אדם

– בחירה [free choice]

– די פאסיביליטי, די אפענקייט

– דאס אז זאכן קענען זיין אנדערש

די יכולת פון מענטשן

דאס הייסט, דו האסט דא דאס אז מענטשן האבן א שליטה, האבן א יכולת צו מחליט זיין זאכן. ווייל דאס איז געבויט אויף דעם וואס אין די מציאות, די נאטור, די זאכן אויף וואס מענטשן זענען אחראי, זענען אפן:

– ס׳קען זיין אזוי

– ס׳קען זיין אנדערש

– נישט בילט-אין צו די נאטור

אין די דברים אנושיים, אין די זאכן ווי מענטשן לעבן, אין היסטאריע – אז ס׳מוז זיין א געוויסע וועג. דאס איז דאך די טייטש וואס אונז זאגן בחירה – אז נישט, קען דאך נישט זיין קיין בחירה.

די ענליכקייט צו “במאמר אחד”

די גאנצע זאך אבער איז אמת׳דיג ענליך צו די נקודה פון “במאמר אחד יכול לברוא” – ס׳איז זייער ענליך צו די נקודה אז מ׳קען רעדן פון אלעס אויף איינמאל. די פראבלעם איז אז דעמאלטס האט מען נישט קיין סדר.

איז ממילא די אמת איז אז אפילו דאס וואס מענטשן טוען, דאס וואס מענטשן האבן א יכולת, דאס וואס מענטשן האבן א שליטה – אדער אין אנדערע ווערטער, דאס וואס די וועלט איז נישט דעטערמינד – אין אנדערע ווערטער וואס איז עולם הבינה, דאס וואס די וועלט, על יעדע זאך קען זיין אזוי קען זיין אנדערש…

—

*[המשך אין חלק ב׳]*

חלק ז׳: בחירה אינערהאלב דעם סדר פון ששת ימי בראשית

די גרעניצן פון בחירה חפשית

ס׳קען זיין אזוי, ס׳קען זיין אנדערש — נישט אייגעבויט אין דער נאטור פון די דברים און אישים, אין די זאכן ווי מענטשן לעבן אין היסטאריע, אז ס׳מוז זיין א געוויסע וועג. דאס איז דאך די טייטש פון וואס מ׳זאגט בחירה [bechirah: free choice], אז נישט קען דאך נישט זיין קיין בחירה.

דער צוזאמענהאנג מיט “ובמאמר אחד יכול להבראות”

די גאנצע זאך אבער איז אמת׳דיג ענליך צו די נקודה פון “ובמאמר אחד יכול להבראות” [the world could have been created with one utterance]. ס׳איז זייער ענליך צו די נקודה אז מ׳קען רעדן פון אלעס אויף איינמאל — די פראבלעם איז אז דעמאלטס האט מען נישט קיין סדר [seder: order].

איז ממילא, דער אמת איז אז אפילו דאס וואס מענטשן טוען, דאס וואס מענטשן האבן א יכולת, דאס וואס מענטשן האבן א שליטה, אדער אין אנדערע ווערטער, דאס וואס די וועלט איז נישט דעטערמינד — אין אנדערע ווערטער, וואס איז עולם הבחירה [the world of free choice] — דאס וואס די וועלט, אדער יעדע זאך קען זיין אזוי, קען זיין אנדערש, דאס אלעס איז אינערהאלב די ששת ימי בראשית [the six days of creation]. ס׳איז אלעס בתוך ששת ימי בראשית.

בחירה אינערהאלב די גרעניצן פון צייט

און מ׳קען זאגן אויף א פשוט׳ע אופן אזוי: הייסט א מענטש קען מחליט זיין, א מענטש קען טוישן די סדר הדברים. אין אנדערע ווערטער, די עולם הבחירה, די עולם וואס דרייט זיך און טוישט זיך לויט וואס מענטשן טוען, לויט וואס דער אייבערשטער פירט זיך מיט מענטשן — דאס איז אלעס זייער שיין.

אבער א מענטש למשל קען נישט טון עפעס אן א צייט. יא, איך קען עפעס טון, אבער אין זונטאג, אין מאנטאג, אין דינסטאג, אין מיטוואך וכדומה קען איך עפעס טון. איך קען נישט טון עפעס נישט אין א צייט. דאס הייסט אז אפילו וואס איך טו בין איך מוגבל אין וועלכע צייט ס׳איז.

צייט אלס דער שורש פון סדר

יעצט, אויב אונז פארשטייען אז צייט מיינט מען נישט יעצט נאר סתם, נישט קיין סתם א נומער וויפיל אזייגער ס׳איז געווען — די צייט מיינט באמת בשורש דאס איז ששת ימי בראשית. אין אנדערע ווערטער, דאס אז ס׳איז דא א סדר וויאזוי זאכן קענען זיין.

קומט אויס אז אלע וויפיל אונז קענען טון, וויפיל אונז קענען טוישן, וויפיל ס׳קען זיין שינויים אויף די וועלט — איז אלעס אינערהאלב א געוויסע סטרוקטור פון וויאזוי זאכן קענען זיין. דאס איז די באזישע מהלך וואס קומט אויס פון דאס וואס אונז לערנען.

—

טיפערע באטראכטונג פון דער באזישער סטרוקטור

יעצט, אויב מ׳טראכט אביסל טיפער — אין אנדערע ווערטער, מ׳נעמט מער אין באטראכט וואס די באזישע סטרוקטור פון זאכן זענען, וואס די באזישע סדר, די באזישע זמן אויף וואס די וועלט דרייט זיך איז — געפינט מען, אמת, מ׳קען אפשר עס צעטיילן אין אסאך וועגן. ס׳איז דא דא אביסל אזויווי א שאלה וואס זענען זאכן וואס זענען אפשר נישט מוכרח אז ס׳זאל זיין אזוי.

די שאלה פון צוועלף אדער זיבן טעג

דאס הייסט, אין אנדערע ווערטער, ווען די תורה וואלט געזאגט, ווען זי דערציילט א מעשה אז די וועלט איז באשאפן געווארן אין צוועלף טעג — איך ווייס, ווייל מ׳קען אלעס צעטיילן אויף צוועלף — ווייסטו וואס? ס׳רעדט זיך נאך נישט יעצט בתור מעשה שהיה, אז פונקט מעשה שבעה עולמות וואס אונז פארשטייען נישט, אז דער אייבערשטער האט מחליט געווען צו מאכן די וועלט אין זיבן טעג.

דאס הייסט, ווען מ׳זאגט שבעה עולמות, מיינט דאס אז ס׳שטימט די מערסטע פאר מענטשן — איך רעד פון מענטשן וואס לערנען די תורה אין די קולטור, אין די וועלט — שטימט צו זאגן אז אין זיבן טעג איז באשאפן געווארן די וועלט.

—

דער סדר פון שכר ועונש

און ס׳שטימט מיט אלעס אנדערש — גייט אריינפיטן, גייט זיין אין סינק. אלעס אנדערש שטימט מיט די סדר, מיט די חלוקה, מיט די “לתת שכר לצדיקים ועונש לרשעים” [to give reward to the righteous and punishment to the wicked].

אין אנדערע ווערטער, מ׳דארף קענען פארשטיין אז ס׳איז דא א שכר ועונש [reward and punishment], אז ס׳איז דא א וועג.

שכר ועונש איז דער סדר אליין

שכר ועונש — יא, לאמיר פארשטיין דאך זייער קלאר. שכר ועונש מיינט נישט אז ס׳איז מאגיע, מיינט נישט אז ס׳איז רענדאם אז איך טו עפעס. פארקערט, שכר ועונש — דאס איז די סדר. פון זונטאג קומט מאנטאג.

אין אנדערע ווערטער, אין די מענטשליכע וועלט איז דא א סדר פון שכר ועונש. אז מ׳טוט געשעט גוטע זאכן — אין געוויסע גוטע זאכן, אין געוויסע זאכן זענען דא הלכות, זענען דא כללים, חוקים אין דעם, וויאזוי ס׳גייט.

עשרה מאמרות און שבעת ימים

און דאס איז דאך אפשר די בחינה פון וואס הייסט שבעת ימים, וואס הייסט עשרה מאמרות [the ten utterances of creation] — צען, זיבן. מ׳קען עס צעטיילן אין פארשידענע וועגן, שורשם באמת צען און זיבן. מ׳קען עס צעטיילן, אבער דאס געבט דאך ארויס אז ס׳איז דא א סדר.

אן סדר — אן שכר ועונש

אויב ס׳וואלט געווען אינגאנצן במאמר אחד דאך לפאר, וואלט נישט געווען קיין שכר ועונש אויך נישט, ווייל מ׳קען זאגן אז דער אייבערשטער קען מאכן וואס ער וויל, ס׳קען געשען וואס ער וויל — נישט קיין חילוק וואו מ׳האלט, נישט קיין חילוק וואס איז געווען קודם, נישט קיין חילוק וואס גייט געשען נאכדעם.

אבער דאס וואס ס׳איז דא ששת ימי בראשית, דאס וואס ס׳איז דא עשרה מאמרות, דאס וואס ס׳איז דא א געוויסע סדר — דאס געבט ארויס אז דאס אונטן טאקע פועל׳ט, ס׳איז דא פעולות פון מענטשן. מיט אנדערע ווערטער, ס׳איז דא א געוויסע אפנקייט, נישט אינגאנצן פארמאכט, נישט אלעס ווייסט מען מראש.

מחוץ פון וואס מ׳רעדט פון ידיעת השם [God’s knowledge], אבער בעצם וויאזוי די וועלט ארבעט — נישט אלעס ווייסט מען מראש פונקטליך וואס גייט געשען, אבער ס׳איז אינערהאלב א געוויסע סדר. ס׳טוען גוט, ס׳גייט גוט. ס׳טוען שלעכט, ס׳גייט שלעכט. ס׳מאכט זיך פונקט פלוצלונג אז א מענטש טוט גוט און ס׳געשעט אים שלעכט, אדער פארקערט.

—

וואס איז קלאר און וואס איז נישט קלאר

ס׳איז יעצט, לאמיר פרובירן צו מאכן קלאר דא וואס איז קלאר און וואס איז נישט קלאר.

קומט אויס אז ס׳איז דא א סדר אויף די וועלט, ס׳איז דא א סדר וואס הייסט די סדר פון נאטור, די סדר פון ששת ימי בראשית. דאס דעפינירט וויאזוי אלעס וועט זיין לויט די הגבלות נאך די צמצום [tzimtzum: the divine contraction].

נאכדעם וואס מ׳רעדט נישט יעצט פון עולם החכמה [the world of Chochmah/Wisdom], עולם עליון ממני — מ׳קען נישט רעדן פון עולם הנס [the world of miracles] — מ׳רעדט יא פון עולם הטבע [the world of nature], אדער מיט אנדערע ווערטער פון עולם הבינה [the world of Binah/Understanding], אז דארט איז דא א געוויסע סדר. דער סדר הייסט שבעת ימי בראשית.

—

פארוואס פונקט זיבן?

פארוואס פונקט זיבן, נישט אכט אדער צוואנציג? האב איך געזאגט, איך ווייס נישט אויב ס׳איז דא א תירוץ פאר דעם.

מיט אנדערע ווערטער, אין א געוויסע זין וועט מען זאגן: אזוי האט דער אייבערשטער געוויילט אז ס׳זאל זיין דער סדר.

דער משל פון גראוויטי

איינער קען זאגן: פארוואס פונקט איז גראוויטי אזוי שטארק און נישט אזוי שטארק? איך ווייס נישט. וואס איך ווייס איז אז אלעס שטימט מיט דעם. אפשר דאס אליין איז שווער צו זאגן א טעם, אדער אונז ווייסן נישט, אדער דאס איז חכמתו העליונה [His supernal wisdom] וואס אונז ווייסן נישט פארוואס — אבער ס׳איז דא, אזוי איז די פאקט אז אזוי ארבעט עס.

מענטשליכע זאכן און דער סדר פון זיבן

און בפרט ווען מ׳רעדט פון מענטשליכע זאכן — מיט אנדערע ווערטער, אונז מאכן נאכדעם מאכן מיר שבת יעדע זיבעטע טאג. אונז קענען גאנץ גרינג, זיכער, מענטשן קענען זיכער מאכן שבת יעדע אכטע טאג — ס׳וואלט גארנישט געשען. ס׳וואלט געקענט זיין א מצוה וואס זאגט אז ס׳איז דא שבת יעדע אכטע טאג.

אבער דעמאלטס וואלט נישט געשטימט וויאזוי די וועלט איז באשאפן געווארן, וויאזוי די תורה באצייכנט די מאורעות פון די וועלט. די אלע זאכן שטימען.

די שווערקייט צו זען דעם חילוק

אבער ס׳איז זייער גרינג צו זען אז ככל וואס מ׳רעדט פון מאורעות פון די אדם, איז די זאכן מער אפן — אונז קענען נישט זען בהכרח. איך זע נישט, מ׳קען זאגן אלע טעמים וואס אונז ווייסן פאר שבת — פון אמונה, פון… ס׳דארף צו זיין מנוחה, פון עליות העולמות [the elevation of the worlds] — אלע זאכן, ס׳וואלט גארנישט געשאדט אז ס׳וואלט געווען יעדע אכטע טאג שבת.

אונז וואלטן נישט געזען א חילוק. אוודאי, ס׳וואלט געווען אביסל ווייניגער שבת, יא? יעצט איז דא א זיבעטל פון די צייט שבת, דעמאלטס וואלט געווען אן אכטל. אקעי, ס׳וואלט געווען אביסל ווייניגער מנוחה. ס׳איז שווער פאר א מענטש צו משיג זיין און דו ווילסט עפעס געפעלט.

—

דער פופציגסטער שער פון בינה — “חוץ מן אחד”

אויף דעם זאגן אונז אז די שורש פון בינה, דאס הייסט די פופציגסטע שער פון בינה [the fiftieth gate of understanding] — מען קען עס רופן אין די זין די סטרוקטור, די סארט זאך.

זאגסטו: פארוואס איז אזוי? מען האט געזאגט, מען האט געזאגט, דער אייבערשטער האט געגעבן א תירוץ. פארוואס איז אזוי? פארוואס איז אזוי? אין אנדערע ווערטער: פארוואס איז דא זיבן טעג? פארוואס האט דער אייבערשטער געמאכט די וועלט אין זיבן טעג? און פארוואס האט דער אייבערשטער געמאכט די וועלט אין זיבן טעג? על שום מה די צווייטע זיבן קעלי?

דא זאגסטו: איך ווייס נישט. אפשר קען מען פארשטיין, אפשר איז דא א תירוץ. מען קען זאגן ווייל ס׳איז דא זיבן ספירות. און פארוואס איז דא זיבן ספירות? און פארוואס איז דאס וואלט זיבן עפעס אנדערש?

אסאך תירוצים, אבער אין סוף — “חוץ מן אחד”

מען קען זייער אסאך טון אנדערע תירוצים, זייער אסאך זאכן וואס שטימען וואס איז אין די מסגרת פון זיבן, פון די סדר וואס אונז פארשטייען, אז דאס איז די בויען כלל די סדר פון די וועלט. אבער אין די ענד, נאכ׳ן פרעגן אסאך מאל די קשיא, האט לפחות יעדער איינער לויט זיין הגבלה וויפיל ער פארשטייט — איז די תירוץ איז חוץ מן אחד.

יא, חוץ מן אחד. דא זאג איך שוין צוריק דעם מאמר אחד דאורייתא. “חמישים שערי בינה נתנו למשה, חוץ מן אחד” [Fifty gates of understanding were given to Moses, except for one]. דארט זאג איך שוין: איך ווייס נישט. דער אייבערשטער האט דארט געגעבן די תורה. דער אייבערשטער האט אזוי געמאכט.

דאס איז די טייטש פון פופציג טעג פון מתן תורה [the giving of the Torah]. דער אייבערשטער האט אזוי געמאכט — די תורה לויפט אויף סייקלס פון זיבן. פארוואס זאל זי קענען לויפן אויף סייקלס פון אכט? איך ווייס נישט. איך זע נישט אז ס׳זאל נישט געקענט. אבער אזוי איז עס. ס׳מוז זיין א העכערע טעם, נעלם ונעלם מזה [hidden and concealed from this]. וואס איז מסביר, אבער איך ווייס נישט וואס די העכערע טעם איז.

—

וואס איז יא אמת — דער סדר פון זיבן אין תורה

אבער וואס איז יא אמת? נאכדעם וואס ס׳איז דא די סדר, און אונז זעען אז די וועלט איז באשאפן געווארן אויף אזא סדר אין די תורה, און אונז זעען אז די תורה פירט זיך אויף אזא סדר מיט:

– שבת

– שמיטה [the sabbatical year]

– ספירת העומר [counting of the Omer]

– שבעת ימים פון די מצורע וואס אונז לערנען די וואך די גאנצע סדרה

– שבעת ימים פון נדה וואס אונז לערנען די וואך די גאנצע סדרה

– אלע זאכן וואס לויפן אויף די נומער פון זיבן

וואס אונז האבן שוין געברענגט פסח און די שבועות׳דיגע פסח די שיעור, אז מען מוטשעט זיך טעמים פארוואס פונקט זיבן. יעצט האבן מיר א ביסל מער הוספה הבנה אין דעם.

דער רמב״ן אויף זיבן מאל זיבן

אבער מען זעט אז אלעס לויפט אויף דעם. קען מען פארשטיין אז ווי שטארק מען שטעלט זיך צו צו דעם סדר, וויפיל מען איז אין סינק מיט די סדר, וועלן מער זאכן שטימען — ווייל דאס איז א סדר מרכזי, דאס איז א צענטראלע סדר פון וויאזוי זאכן ארבעטן. איז עס גרינגער אזוי.

דער רמב״ן [Ramban/Nachmanides], מיין איך, ברענגט נישט אלע די סדרים. דער רמב״ן אין די הקדמה על התורה [introduction to the Torah] ווען ער רעדט פון די חמשה רבנן, זאגט ער אז דאס איז מרומז אין די תורה אין ספירת העומר און אין ספירת היובל [counting of the Jubilee]. די צוויי מאל זעט מען בפירוש די נושא פון זיבן מאל זיבן, מיט באלד צען.

וואס איז די חילוק פון זיבן מאל זיבן און איינמאל זיבן? אבער די ספירה פון זיבן איז מרומז נאך אסאך מער מאל.

—

ציילן זיבן אלס “ריסעט” — דער משל פון מצורע

אין אנדערע ווערטער, פארוואס צייל איך זיבן? איך וויל, וועלן מיר זאגן, למשל א מענטש איז א מצורע [one afflicted with tzara’at] אדער ס׳איז דא א שאלה פון צרעת — פארוואס ציילט מען זיבן טעג? וואס איז עפעס זיבן טעג?

זיי האבן געזאגט, אפשר איז די סדר, רוב מחלות נעמען זיבן טעג. איך ווייס נישט, ס׳קען זיין נאטורליך. אבער פארוואס האב איך געגעבן? ס׳וואלט געווען אן אנדערע סדר, ווייטער קען מען פרעגן: ס׳וואלט געמאכט זעקס טעג די סדר, ס׳וואלט געמאכט אכט טעג די סדר — ווייס איך נישט, וואלט עפעס געשען? מ׳זעט דאך שמונה עשרה [eighteen], וואס איז די אכטע? און דער רמב״ן זאגט, אמאל איז די אכטע.

דער משל פון א מענטש וואס איז ארויסגעפאלן פון סדר

אבער די תירוץ איז אז דא פארן אונז אריין אין דעם סדר. א מענטש האט צרעת — דאס איז די טייטש אז ער איז ארויסגעפאלן פון די סדר, רייט? ער האט עני מחלה, עפעס גייט נישט דא.

יעצט ווי כאפט ער זיך מיט? ס׳איז כביכול, די משל איז אזוי: הייסט לאמיר זאגן, א מענטש איז נישט מסודר, זיין טאג איז נישט מסודר. ער ווייסט נישט צו… ער ווייסט נישט צו… ער האט פארגעסן, איז מיטוואך אדער דינסטאג.

אין פשט, א מענטש וואס פירט זיך אין א וואכעדיגע סדר, איז יעדן טאג טוט ער זעקס, זיבן זאכן. מיטוואך דארף ער האלטן ביי די דריטע זאך, אבער ער האט זיך צעמישט אין די צווייטע זאך, און ער ווייסט נישט — ער דארף צוריקגיין און ער דארף תשובה טון. ס׳איז א גרויסע בלבול, ער ווייסט נישט וואו ער איז.

די עצה: צייל זיבן טעג

זאגט מען אים: קום, איך וועל דיר געבן אן עצה — צייל זיבן טעג. אין אנדערע ווערטער, קום צוריק צו די סדר פון שבת, אדער מאך אן אייגענע זיבן טעג, אדער קום צוריק צו שבת.

דעמאלטס איז דא אזויווי א ריסעט — מ׳כאפט זיך מיט מיט די סדר הגלגל, גלגול החוזר בעולם [the cycle that revolves in the world]. קומסט צוריק, דעמאלטס קענסטו זיך מיטכאפן, קענסטו מער אויסמאזן דיין סדר, ווייל דו כאפסט זיך מיט מיט דעם סדר — דער סדר העולם, דער סדר הטבע.

שבת און יום טוב אלס סדר וואס איז גרעסער פון דיין פריוואטן סדר

און אזוי איז דאך דער סדר פון מענטשן. ס׳קומט א שבת, ס׳קומט א יום טוב, ס׳קומט עפעס א תקופה וואס געט א סדר וואס איז מער נישט דיין פריוואטער סדר. טעארעטיש קענסטו מאכן דיין אייגענעם סדר, אבער ס׳געווענדט וויאזוי א מענטש גייט און ער ווייסט וואס ער טוט — איז זיין בחירה גובר זיין אויף דעם סדר אויף די וועלט.

דער סוד פון זיבן און זיבן מאל זיבן: תשובה, ספירת העומר, און דער סדר פון דער בריאה

תשובה דורך דעם סדר פון זיבן

אבער ווען ער איז א מצורע [מענטש מיט א געוויסע טומאה], זאגט מען אים וואס איז דא. אדער א זבה [פרוי מיט א געוויסע טומאה], יא, “וספרה לה שבעת ימים” [און זי זאל ציילן פאר זיך זיבן טעג], אחר תטהר [נאכדעם וועט זי ריין ווערן]. אויף וואס איז דאס “וספרה לה שבעת ימים”? פארוואס נישט זעקס טעג?

וואס ער מיינט איז: גיי צוריק צו א מער באזישע זאך. יא, דיין סדר איז פארלוירן געווארן. דו האסט עפעס א פרטיות׳דיגע סדר וואס האט זיין זאך, דו ווייסט נישט וואס גייט פאר, דו ביסט צעמישט געווארן. ס׳איז אן עונש לרשעים [א שטראף פאר רשעים] – וואס מיר האבן פאריגן מאל געזאגט, דאס איז נאר א משל, דו ווייסט נישט.

אקעי, גיי צוריק, מאך א זיבן סדר, ברענג אריין דעם סדר פון זיבן אין דיין לעבן. אזוי וועסטו קומען צוריק צו א נארמאלע סדר, ס׳וועט ווערן צוריק מסודר, מיושב די וועלט, ס׳וועט ווערן צוריק מיושב דיין לעבן.

דאס איז דער סוד פון תשובה.

ס׳איז איין וועג פון תשובה טון, יא, דער יסוד פון תשובה פון די כהנים. וואס זיי זאגן אלעמאל – וואס קומט אין כהן, זאגט דער כהן: ווארט זיבן טעג. דאס איז א דרך התשובה פון צוריקגיין, זיך צוריקכאפן מיט דער סדר וואס איז דא.

דער חילוק פון זיבן און זיבן מאל זיבן

דארף מען פארשטיין א וויכטיגע זאך, און דאס איז דער יסוד פון דער דרך הקבלה: פון דער חילוק פון זיבן און זיבן מאל זיבן.

אז מ׳דארף פארשטיין, אזוי ווי שבת – וואס איז דער ווארט פון שבת? מ׳דארף פארשטיין וואס איז דער סדר. שבת גייט ששת ימים [זעקס טעג], נאכדעם קומט נאך ששת ימים, נאכדעם קומט נאכאמאל, נאכאמאל, נאכאמאל.

פארוואס קומט עס נאכאמאל? ס׳חזר׳ט זיך איבער די זעלבע זאך נאכאמאל, נאכאמאל.

די שאלה פון די איבערחזרונג פון יום טוב

אדער אזוי ווי מ׳פרעגט אלעמאל וואס קומט יום טובים – יעדער איינער ווייסט די שמועס – וואס יעדע יאר רעדט מען נאכאמאל פון יציאת מצרים? מ׳איז שוין איינמאל ארויסגעגאנגען, וואס גייט דא פאר?

זאגן דאך אלע מפרשים, אלע מקובלים, און אלע חסידישע ספרים, אז דער פשט איז אז מ׳חזר׳ט איבער יעדע יאר די נקודה וואס איז געווען איין מאל.

אבער דער אמת איז דא, און דא שטעלט זיך דאך א שאלה וואס איך האב, און מ׳דארף עס בעסער ארויסהאבן.

דער רמ״ק, אריז״ל, און רמב״ן וועגן ספירת העומר

די שפעטערדיגע מפרשים – דער אריז״ל [רבי יצחק לוריא, דער גרויסער מקובל], און דאס הייבט זיך אן דער רמ״ק [רבי משה קארדאווערא] אין דער שער אויף חמשים שערי בינה [פופציג טויערן פון פארשטאנד] – קאנעקטן זייער שיין די נושא פון די פופציג טעג פון ספירת העומר פון די חמשים שערי בינה. די גאנצע זאך קאנעקטן זיי זייער גוט מיט די נושא פון יציאת מצרים און קבלת התורה, די גאנצע סדר.

דער רמב״ן׳ס אנדערע שיטה

אבער אין דעם רמב״ן [רבי משה בן נחמן] זעט מען דאס נישט, און דער אמת איז אז ס׳איז דא א גוטע סיבה פארוואס.

ווייל ס׳איז דאך פארקערט – די סיבה פארוואס אין יציאת מצרים זאל זיין א סדר פון זיבן, דארף זיין וועגן ס׳איז דא א סדר פון זיבן ששת ימי בראשית, און א גרעסערע סדר פון שבעת ימי עולם פון זיבן מאל זיבן. סאו ס׳איז דא א מער באזישע זאך פון די נושא פון דער היסטארישער פאקט פון יציאת מצרים.

דאס איז איין נקודה.

דער רמב״ן׳ס באגריף פון “רמז”

די צווייטע נקודה איז אז ס׳איז נישט קלאר פון דעם רמב״ן, מ׳דארף עס בעסער פארשטיין: וויאזוי עס קאנעקט זיך די נושא פון די זיבן, דער רמז, די ספירת העומר, מיט דער סדר פון די חמשים שערי בינה, פון די זיבן וואס איז דא אין דער וועלט.

דער רמב״ן סאונדט אין דער הקדמה, און אויך אין די פלעצער וואו ער רעדט וועגן דעם אין פרשת אמור און בהר וועגן די נושא פון ספירת העומר פון שמיטה, אז ס׳איז מער אזויווי א רמז.

מ׳דארף פארשטיין וואס מיינט א רמז. לכאורה, איך וועל עס פארשטיין בעסער אזויווי איך האב געזאגט יעצט:

דער טייטש איז, אונז ווילן ווייזן, אונז ווילן זיך אריינקאנעקטן אין א געוויסע סדר וואס איז דער ריכטיגער סדר, וואס דאס איז דער סדר פון דער וועלט בעצם. אמת, ס׳איז אוודאי די מעשה וואס מ׳דערציילט וועגן יציאת מצרים – מ׳קוקט אריין אין די מעשה – איז אויך ריכטיג. וואס דער זוהר רופט די מעשה פון שבעה נקיים [זיבן ריינע טעג], פון א זיווג וואס דער זוהר האט געקאנעקט מיט דעם, איז אויך ריכטיג.

אבער ס׳זעט אויס אז ס׳איז מער אז דאס איז א פשוט׳ע סדר. און די נקודה וואס מ׳רופט אז מ׳חזר׳ט איבער די זעלבע זאך – דאס איז דאך אליינס, מ׳דארף פארשטיין דאס אויף א טיפערן אופן – דאס איז דאך אליינס א באזישע סדר.

דער טיפערער פשט פון “חזרה”

און דא איז דער חילוק אמת׳דיג פון זיבן מיט זיבן מאל זיבן, אזוי ווי מיר האבן געזאגט.

דער פשט איז: ס׳איז נישט טייטש אז ס׳חזר׳ט זיך איבער, מן הסתם טוט די זעלבע זאך יעדע מאל, ווייל ס׳איז דא השפעות רוחניות [גייסטיגע איינפלוסן] פון יציאת מצרים וכו׳.

דער פשט איז: אויב מ׳פארשטייט די וועלט, פארשטייט מען אז די וועלט איז געשאפן געווארן יוסד ארץ [געגרינדעט די ערד] אויף דער סדר פון זיבן. און דאס וואס ס׳חזר׳ט זיך איבער נאכאמאל, טייטש אז דאס איז וואס ס׳געשעט נאכדעם – נאכדעם געשעט נאך א זיבן.

און סך הכל, דאס האט אויך באופן כללי א גרעסערע סדר – א זיבן מאל זיבן. ס׳חזר׳ט זיך איבער די זעלבע זאך.

דער יובל הגדול

און וואס איז דער ענד נאך די גאנצע זיבן מאל זיבן? דאס רופט זיך א יובל הגדול [דער גרויסער יובל] אין די מקובלים.

און אמת׳דיג, אזוי ווי מיר האבן געזאגט מיט׳ן בעל שם טוב, קומט נאך א זיבן, און מ׳קען מאכן פופציג מאל פופציג. און אונז זענען אין א זייער קליינע חלק פון דער וועלט, סאו מ׳קען נישט זען און מ׳קען נישט ארויסהאבן אסאך גרעסערע סדרים. אבער מ׳קען זיך פארשטעלן וויפיל מאל גרעסער ס׳גייט און וויפיל מאל ווייטער ס׳גייט.

חזרה אל השורש – דער סוד פון יובל

דאס איז די זאך וואס איך וויל דא לאזן אלס א שאלה, און איך וויל דא סטאפן פאר היינט, און בעזרת השם וועלן מיר פארשטיין בעסער. ס׳איז דא נאך דרכים וואס מ׳קען פארשטיין דאס, אבער אזויפיל האבן מיר מסביר געווען וועגן די שבע שבתות תמימות [זיבן פולשטענדיגע וואכן].

דאס איז דער ערשטער סטעפ.

דער פריערדיגער שיעור וועגן משפטי נשמות

מ׳דארף דערמאנען אז אין זיין לעצטע יאר איז געווען א שיעור וועגן נשמות, משפטי נשמות פון ספירת העומר. וואס יענץ איז אמת׳דיג נאך א סוד, וואס איז א סוד אויף וואס מיר האבן געזאגט נעכטן – די נושא פון אז דארט לפי מה שאדם פועל [לויט וואס א מענטש טוט], לויט וואס א מענטש פירט זיך.

מיר האבן שוין גערעדט אויך אין אן אנדערע וועג אין שביעי של פסח און אין עשירי חג – וואס די נושא פון וויאזוי א מענטש פירט זיך, דאס ווערט ער. דאס איז הרגל נעשה טבע [געוואוינהייט ווערט נאטור], און דורך דער דרך פון גלגולים [גילגולי נשמות] איז דא א טיפערע וועג דאס צו פארשטיין, וואס מיר האבן מסביר געווען לעצטע יאר אין יענעם שיעור.

דער באגריף פון חזרה אל השורש

איז דא נאך א נקודה וואס מ׳דארף פארשטיין, ווייל דאס איז די נושא אז די חזרה – דאס וואס א זאך חזר׳ט זיך איבער – מיינט אויך אז אין א געוויסע סוד, חזר גייט עס צוריק צו ווי ס׳איז געקומען פון.

דאס הייסט חזרה אל השורש [צוריקקערן צום שורש], וואס דאס איז דער אמת׳דיגער פשט פון יובל על פי קבלה.

און מ׳דארף דאס פארשטיין בעסער, און בעזרת השם וועלן מיר דאס מסביר זיין נעקסטע וואך.