סיכום השיעור 📋
סיכום פון הלכות עירובין — פרק א׳ (מיט הקדמה)
—
הקדמת הרמב״ם צו הלכות עירובין
דער רמב״ם שרייבט: „מצות עשה אחת, והיא מדברי סופרים, ואין בה מנין. וביאור מצוה זו בפרקים אלו.”
פשט
הלכות עירובין האט איין מצות עשה, אבער זי איז מדברי סופרים (נישט מדאורייתא), און זי ווערט נישט גערעכנט אין דעם מנין תרי״ג מצוות.
חידושים און הסברות
1) דער סטרוקטור פון הלכות עירובין — צוויי נושאים אונטער איין מצוה:
הלכות עירובין באהאנדלט צוויי באזונדערע פראבלעמען: (א) עירוב חצרות / שיתופי מבואות — ווי מ׳מעג טראגן פון איין רשות צו דער אנדערער אין א חצר/מבוי, און (ב) עירוב תחומין — ווי מ׳מעג גיין ווייטער פון דעם תחום שבת. ביידע פראבלעמען ווערן געלייזט דורך א „עירוב” (א פת/מאכל). די צוויי נושאים האבן „זייער ווייניק צו טון איינס מיט דאס צווייטע” — דער קאנעקשן איז בעיקר אז ביידע הייסן „עירוב.” אויב מ׳וואלט געהאט אן אמת׳דיגע ליסט פון מצוות דרבנן, וואלט מען זיכער גערעכנט עירוב חצרות און עירוב תחומין אלס צוויי באזונדערע מצוות. דער רמב״ם רופט עס „מצוה אחת” נאר ווייל עס קומט אין איין קעפל פון זיין ספר.
2) ביידע נושאים האבן א געמיינזאמע סטרוקטור:
ביי ביידע — עירוב חצרות און עירוב תחומין — האבן די חכמים צוגעלייגט א חומרא (אן איסור), און דערנאך צוגעלייגט א היתר (דורך דעם עירוב) פאר יענע חומרא. ביי עירוב חצרות: דער איסור איז צו טראגן צווישן דירות אפילו מיט מחיצות; דער היתר איז דורך א פת. ביי עירוב תחומין: דער איסור איז צו גיין ווייטער פון שני אלפים אמה; דער היתר איז דורך אראפלייגן א פת.
3) „ואין בה מנין” — דער רמב״ם׳ס שיטה אין מצוות דרבנן:
דער רמב״ם האט נישט געמאכט קיין פארמעלע ליסט פון מצוות דרבנן. ער שרייבט „ואין בה מנין” — מיינענדיג, רעכן עס נישט אין דעם סך הכל פון תרי״ג. דער רמב״ם ערקלערט אין זיין הקדמה אז דער צוועק פון אויסרעכענען מצוות איז כדי צו נישט פארגעסן איינס — אבער דאס געלט נאר פאר די תרי״ג. דער באקאנטער מנין פון „שבע מצוות דרבנן” (620 = תר״כ) איז נישט פון דעם רמב״ם; עס שטאמט פון א שפעטן אחרון (ספר חרדים). דער רמב״ם אין שורש א׳ פון ספר המצוות קריטיקירט דעם בה״ג פאר רעכענען מצוות דרבנן, ווייל אויב מ׳רעכנט דרבנן זענען דא טויזנטער, בעיקר לא תעשה׳ס (גדרים), אבער אויך עשה׳ס.
4) נאר צוויי הלכות אין רמב״ם מיט א „מצוה מדרבנן” העדער:
אין דעם גאנצן משנה תורה זענען נאר צוויי הלכות וואו דער רמב״ם שרייבט אין דער הקדמה אז עס איז א מצוה מדרבנן: הלכות עירובין און הלכות מגילה וחנוכה — ביידע אין ספר זמנים. אנדערע הלכות וואס זענען דרבנן (ווי נטילת ידים אין הלכות ברכות) האבן נישט אזא העדער. דער הסבר: ווייל אלע אנדערע הלכות אין ספר זמנים זענען געבויט אויף מצוות דאורייתא, האט דער רמב״ם ספעציעל באמערקט ביי די צוויי אז זיי זענען דרבנן, כדי מ׳זאל נישט צומישן.
5) פארוואס האט דער רמב״ם אפגעטיילט הלכות עירובין פון הלכות שבת?
דער רמב״ם האט נאכגעפאלגט דעם סדר פון דער גמרא/משנה וואו שבת און עירובין זענען באזונדערע מסכתות. אויך פראקטיש — הלכות שבת איז שוין זייער לאנג (30 פרקים).
6) דער חילוק צווישן דעם רמב״ם׳ס עירובין און דער משנה׳ס עירובין:
אין מסכת עירובין אין דער משנה שטייען אויך הלכות מחיצות (ווי פסי ביראות). דער רמב״ם האט אבער אלע הלכות מחיצות אריינגעלייגט אין הלכות שבת, ווייל זיי זענען פרטי דינים פון דעם דאורייתא-איסור הוצאה מרשות לרשות. אין הלכות עירובין איז געבליבן נאר די דינים פון דעם שיתוף/פת — דאס הייסט, נאר דאס וואס שייך צו דעם דרבנן-תיקון פון עירוב, נישט דאס וואס שייך צו דער דאורייתא-הגדרה פון רשויות און מחיצות.
7) דער רמב״ם׳ס סדר vs. סדר המשנה:
דער רמב״ם זאגט אין זיין הקדמה צו ספר המצוות אז ער האט געטראכט צו מאכן דעם משנה תורה על סדר המשנה, אבער ער האט געזען אז עס גייט נישט למעשה און ער האט א בעסערע סדר. פונדעסטוועגן האט ער „א השראה” גענומען פון דער משנה — אסאך זאכן שטימען מיט דעם סדר המשנה (ווי מסכת סוכה, ראש השנה).
8) ברכה אויף עירוב — „אשר קדשנו במצותיו וצונו על מצות עירוב”:
מ׳מאכט א ברכה אויף עירוב (סיי חצרות, סיי תחומין, סיי תבשילין). דער רמב״ם פארשטייט אז עירוב איז א מין מצוה דרבנן ענלעך צו שחיטה מדאורייתא — עס איז נישט דא קיין חיוב צו מאכן, אבער טאמער מ׳וויל טראגן, דארף מען עס מאכן, און אויף דער פעולה קומט א ברכה. נישט אויף יעדע דרבנן מאכט מען א ברכה — נאר אויף ספעציפישע תקנות.
—
הלכה א׳ — דין תורה: מותר צו טראגן אין רשות היחיד
דער רמב״ם: „חצר שיש בה שכנים הרבה, כל אחד מהם בבית לעצמו — דין תורה הוא שיהיו כולם מותרין לטלטל בכל החצר, מבתים לחצר ומחצר לבתים, מפני שכל החצר רשות היחיד אחת היא. וכן הדין במבוי שיש לו לחי וקורה… וכן הדין במדינה שהיא מוקפת חומה גבוהה עשרה טפחים שיש לה דלתות הננעלות בלילה… זהו דין תורה.”
פשט
מן התורה איז מותר צו טראגן אין א רשות היחיד — סיי א חצר מיט מערערע שכנים, סיי א מבוי מיט לחי וקורה, סיי א שטאט מוקפת חומה מיט דלתות. אלע דריי זענען רשות היחיד, און מ׳מעג טראגן אין דער גאנצער שטח.
חידושים און הסברות
1) די נעמען פון מסכתא/הלכות גייען אויף דער היתר, נישט אויף דער איסור:
מ׳וואלט געקענט טראכטן אז דער עיקר חידוש איז דער איסור (אז חכמים האבן אסור געמאכט טראגן צווישן שכנים), אבער אדרבה — דער נאמען „עירובין” גייט אויף דער סאלושן, דער היתר. דאס שטימט מיט וואס מ׳האט געלערנט דורכאויס הלכות שבת: די רבנן מאכן קיינמאל נישט קיין איסור אן א וועג ארויס. זיי מאכן נישט ערגער דאס לעבן — זיי מאכן נאר א וועג וויאזוי מ׳זאל עס טון „שבת׳דיג.”
2) דריי לעוועלס פון רשות היחיד:
דער רמב״ם לייגט אויס דריי שטופן: (א) בית → אפאר בתים = חצר, (ב) אפאר חצרות = מבוי, (ג) אסאך מבואות = מדינה. אלע דריי, אזוי לאנג ווי זיי האבן מחיצות, הייסן רשות היחיד מן התורה.
3) דער חילוק ביי מבוי — דאורייתא vs. דרבנן:
ביי מבוי דערמאנט דער רמב״ם „שיש לו לחי וקורה.” אבער אין אמת׳ן, מדאורייתא איז א מבוי סתום (דריי מחיצות) שוין א רשות היחיד אן לחי וקורה. די לחי וקורה איז א תקנת חכמים — א היכר אז דא הייבט זיך אן א נייע רשות. דער רמב״ם גייט נישט אריין אין דעם חילוק דא, אזוי ווי דער מגיד משנה איז מסביר. ווען ער זאגט „דין תורה” מיינט ער אז אפילו מדרבנן (נאך לחי וקורה) וואלט געווען מותר — אן דעם נייעם איסור פון עירוב.
—
הלכה א׳ (המשך) — דער איסור דרבנן
דער רמב״ם: „אבל דברי סופרים, אסור לשכנים לטלטל ברשות היחיד שיש בה חלוקת דיורין עד שיערבו כל השכנים קודם ערב שבת… אחד חצר ואחד מבוי ואחד המדינה.”
פשט
חכמים האבן אסור געמאכט צו טראגן אין א רשות היחיד וואו עס וואוינען מערערע פארטייען, ביז אלע שכנים מאכן אן עירוב — זיך צוזאממישן. דאס גילט פאר אלע דריי קאטעגאריעס: חצר, מבוי, מדינה.
חידושים און הסברות
1) עירוב = דער פארקערטער פון חלוקה:
דער באגריף „עירוב” איז לשון צוזאממישן. „חלוקת דיורין” איז דער פראבלעם — צעטיילטע איינוואוינערס. „שיערבו” איז דער תיקון — זיי זאלן ווערן צעמישט, איינס.
—
תקנת שלמה ובית דינו — היסטארישער הינטערגרונד
פשט
דער רמב״ם זאגט אז דער איסור איז א תקנת שלמה ובית דינו.
חידושים און הסברות
1) ווען מ׳זאגט „דרבנן” מיינט עס נישט א ספעציפישע דור:
אלעס וואס איז נישט געגעבן געווארן למשה מסיני הייסט דרבנן — פון משה׳ס אייגענע תקנות (קריאת התורה) ביז רב אשי ורבינא. דער פאקט אז שלמה האט עס מתקן געווען מאכט עס נישט מער אדער ווייניגער חמור — ס׳איז א היסטארישע ידיעה.
2) פארוואס שרייבט מען צו א תקנה צו א ספעציפישע פערזאן?
ווען חז״ל זאגן אז א ספעציפישע פיגור האט מתקן געווען, איז דאס ווייל דער נושא האט א שייכות צו דעם מענטש׳ס ראלע אין תנ״ך. משה — קריאת התורה (ער האט געגעבן די תורה). עזרא — תקנות פון סדר החיים ביי כניסת בית שני (מ׳זעט אין ספר עזרא אזעלכע זאכן). בית דינו של שם — תקנות אישות (נאך פאר קבלת התורה).
3) [חידוש בשם רב האי גאון] פארוואס דוקא שלמה המלך:
רב האי גאון איז געפרעגט געווארן: וואס האט מען געטון פאר שלמה? מ׳האט נישט געמאכט עירוב? זיין תירוץ: די גמרא זאגט אז „במחנה” איז מען פטור פון עירוב און נטילת ידים. די גאנצע תקופה פון שופטים ביז דוד המלך איז געווען א בחינה פון מחנה — מלחמות, אומרו. שלמה המלך איז דער ערשטער „איש מנוחה” — ער האט געהאט שלום. ער האט געבויט ירושלים אלס ערשטע אידישע הויפטשטאט, געבויט דעם בית המקדש, באשאפן א מציאות פון ישוב קבוע. ערשט דעמאלט איז רלעוואנט געווארן דער גאנצער ענין פון עירוב — דלתות, מחיצות, שכנים וואס וואוינען באופן מיושב. אין פעלד איז נישט שייך דלתות הננעלות. עירוב האט אלזא א שייכות צו בנין בית המקדש און בנין ירושלים.
—
הלכה ג׳ — אוהלים, סוכות, מחנה, און שיירא
דער רמב״ם: „וכן לא חצר בלבד אלא אף יושבי אהלים או סוכות או מחנה שהקיפוה מחיצה אין מטלטלין מאהל לאהל עד שיערבו כולם… אבל שיירא שהקיפוה מחיצה אין צריך לערוב ואין מוציאין מאהל לאהל בלא עירוב לפי שהן כולם מעורבין ואין אוהליהם קבועין להם.”
פשט
נישט נאר א חצר מיט בתים, נאר אויך מענטשן וואס וואוינען אין געצעלטן, סוכות, אדער א מחנה מיט א מחיצה — מ׳טאר נישט מטלטל זיין פון אוהל צו אוהל אן עירוב. אבער א שיירא (רייזע-גרופע) מיט א מחיצה דארף נישט קיין עירוב, ווייל זיי זענען שוין מעורבין.
חידושים און הסברות
1) חילוק צווישן מחנה און שיירא:
א „מחנה” מיינט עפעס מער קבוע — א קעמפ וואס שטייט פאר א לענגערע צייט (ווי „מחנה בית יעקב”), נישט נויטיגערווייז א מלחמה-מחנה. דארט האט יעדער זיין אייגענע דירה בקביעות, דערפאר דארף מען עירוב. א שיירא אבער שטעלט אויף אוהלים נאר פאר שבת, מוצאי שבת פארט מען ווייטער — ס׳איז נישט קיין דבר קבוע.
2) צוויי טעמים פארוואס א שיירא דארף נישט עירוב:
דער רמב״ם גיט צוויי נקודות: (א) „כולם מעורבין” — זיי פירן זיך ווי איין משפחה, זיי פארן צוזאמען א לאנגע וועג, זיי עסן פון דעם זעלבן קאך; (ב) „אין אוהליהם קבועין להם” — די אוהלים זענען נישט קבוע, זיי זענען נאר א היסף פאר צניעות, אבער בעצם זענען אלע באקוועם איינער מיט דעם אנדערן.
3) בית יוסף׳ס קשיא:
דער בית יוסף מוטשעט זיך מיט דעם, ווייל א מחנה האט אויך א פטור (אין מלחמה). דער חילוק איז: ווען מ׳רעדט פון א מחנה וואס פארט (מלחמה) איז דא א פטור; אבער ווען מ׳האט שוין אויפגעשטעלט א מחנה מיושב, ווערט שוין א חיוב פון עירוב.
—
הלכה ד׳ — דער טעם פון שלמה׳ס תקנה
דער רמב״ם: „למה תיקן שלמה דבר זה? כדי שלא יטעו העם ויאמרו כשם שמותר להוציא מן החצרות לרחובות המדינה ושוקיה… אף כך מותר להוציא מן המדינה לשדה… ויחשבו שהשוקים והרחובות הרי הן רשות לכל כשדות וכמדברות… ויאמרו שחצרות בלבד הן רשות היחיד ומותר להוציא מן החצרות לשדות ומדברות.”
פשט
שלמה האט מתקן געווען דעם איסור כדי מענטשן זאלן זיך נישט טועה זיין. ווען זיי זעען מ׳טראגט פון חצרות (רשות היחיד) צו רחובות המדינה (וואס זעט אויס ווי רשות הרבים אבער איז באמת רשות היחיד ווייל דלתות נעולות בלילה), וועלן זיי מיינען אז מ׳מעג אויך טראגן פון דער שטאט צו דער שדה (כרמלית אדער רשות הרבים).
חידושים און הסברות
1) דער עיקר חידוש — מענטשן׳ס פארשטאנד פון רשות היחיד/רשות הרבים vs. הלכה:
דער רמב״ם אנטפלעקט א טיפע נקודה: מענטשן פארשטייען „רשות היחיד” און „רשות הרבים” לויט דיורים — ווער מעג זיך דרייען דארט. „רשות הרבים” קלינגט ווי א פלאץ וואו די רבים מעגן זיך דרייען, „רשות היחיד” ווי א פריוואטער פלאץ. אבער למעשה האט די הלכה נישט צוטון מיט דעם — ס׳האט צוטון מיט מחיצות, וועלכע סארט ווענט ס׳האט. שלמה המלך האט פארשטאנען אז דער לשון אליין איז א פראבלעם וואס פירט צו טעותים.
2) גזירה לגזירה?
דער רמב״ם׳ס הסבר איז מער קאמפליצירט ווי א פשוט׳ע גזירה. ער וואלט געקענט זאגן פשוט אז דער מענטש וועט נישט וויסן אז דלתות נעולות בלילה. אבער דער רמב״ם זאגט א טיפערע זאך: דער מענטש וועט טראכטן אז שוקים ורחובות זענען „רשות לכל” ווי שדות ומדברות, און וועט קומען צו מיינען אז הוצאה פון רשות היחיד צו רשות הרבים איז מותר — וואס איז א דאורייתא׳דיגע עבירה.
3) שלמה׳ס תקנה — מ׳זאל קוקן אויף דיורים ווי מענטשן קוקן:
דער רמב״ם זאגט: „לפיכך תיקן שכל רשות היחיד שתחלק בדיורין ויוחס כל אחד ואחד ברשות לעצמו וישאר ממנו מקום שהוא ברשות כולן ויד כולן שוה בו כגון חצר לבתים — שנחשב אותו המקום שיד כולן שוה בו כאילו רשות הרבים.” שלמה האט מתקן געווען אז מ׳זאל טאקע קוקן אויף די זאכן ווי מענטשן זעען עס: דער בית איז רשות היחיד, און דער חצר (וואו אלע קענען זיך דרייען) זאל מען מחמיר זיין ווי רשות הרבים — כאטש באמת איז אלעס רשות היחיד. אויף אזא אופן וועלן מענטשן זען אז מ׳טאר נישט טראגן פון „פריוואט” צו „עפנטליך”, און וועלן נישט קומען צו טראגן פון אמת׳ע רשות היחיד צו אמת׳ע רשות הרבים.
4) „אף על פי שהכל רשות היחיד”:
דער רמב״ם באטאנט אז אלעס — ביידע בתים און חצר — איז באמת רשות היחיד. די תקנה איז נאר א חומרא צו געבן דעם חצר א דין ווי רשות הרבים, כדי מענטשן זאלן זיך אנגעוואוינען אז מ׳טראגט נישט פון א פריוואטן פלאץ צו א פלאץ וואו אלע דרייען זיך.
—
דער עירוב׳ס פונקציע — „כולנו מעורבין”
דער רמב״ם: „ומאי הוא עירוב זה? הוא שיערבו עצמן במאכל אחד שיניחוהו מערב שבת, כלומר שכולנו מעורבים ואוכלים כולנו מאכל אחד…”
פשט
דער עירוב איז אז אלע לייגן צוזאמען איין מאכל פאר שבת, וואס דעקלערירט: מיר זענען אלע צעמישט, מיר עסן אלע פון איין טעלער.
חידושים
1) וואס טוט דער מאכל?
דער מאכל מאכט א הצהרה: מיר זענען נישט פרעמדע מענטשן וואס יעדער איינער איז באקוועם נאר אין זיין הויז — מיר וואוינען אלע אין איין חלק. דאס נעמט אוועק דעם גאנצן יסוד פון דער גזירה, ווייל מענטשן זעען שוין נישט א חילוק צווישן „פריוואט” און „עפנטליך” אינערהאלב דער חצר.
צוויי נעמען: עירוב חצרות און שיתוף מבואות
דער חילוק אין טערמינאלאגיע: עירוב חצרות — ווען בני חצר ווערן מעורב (צוזאמענגעמישט) דורך פת; שיתוף מבואות — ווען חצרות אין א מבוי (אדער בני מדינה מיט א חומה) ווערן שותפים. דער חילוק אין לשון איז נישט נאר טעכניש — ביי א מבוי איז מען נישט ממש „צוזאמענגעמישט” ווי אין א חצר, נאר מען איז א „שותף”, וואס איז אפשר א שוואכערע מדרגה פון פאראייניגונג. פראקטיש דינט עס אויך צו אונטערשיידן הלכות, ווייל נישט אלע דינים פון עירוב און שיתוף זענען גלייך.
[חידוש בשם חתם סופר] שלמה המלך׳ס חכמה — איסור מיט היתר
שלמה המלך׳ס חכמה איז געווען אז ער האט נישט בלויז געמאכט אן איסור, נאר ער האט געבראכט דעם איסור מיט דעם היתר צוזאמען — פונקט ווי נטילת ידים (די הענט זענען טמא, אבער ס׳איז דא א שנעלע סאלושן). „חכם בני וישמח לבי גם אני” — נאר איסורים מאכן איז נישט קיין חכמה; די חכמה איז צו ברענגען די לעזונג צוזאמען מיט דעם פראבלעם. ווען מ׳זאגט „שלמה תיקן עירוב” מיינט מען ער האט געמאכט ביידע — דעם איסור און דעם היתר.
[דיגרעסיע: עירוב און ישוב ארץ ישראל]
1) עירוב איז פארבונדן מיט בנין ירושלים: שלמה המלך האט געבויט ירושלים אלס ערשטע אידישע הויפטשטאט, און דער גאנצער מושג פון עירוב הייבט זיך אן מיט א שטאט. דער תוספות יום טוב זאגט אז עירוב איז געמאכט פאר מענטשן וואס וואוינען באופן מישור (אין א שטאט), נישט אין פעלד. דערפאר איז עירוב נוגע צום בנין בית המקדש און בנין ירושלים.
2) עירוב מאכט א אידישע שטאט: יעדע מאל ווען אידן מאכן א עירוב אין א נייע געגנט, איז דאס בעצם מאכן א אידישע שטאט — „דא וואוינען אידן, מיר זענען אלע א רשות ביחד.”
3) [חתם סופר] חיוב אויף יעדן רב: עס איז א חיוב אויף יעדן רב צו מאכן א עירוב אין זיין שטאט, ווייל דאס איז א חלק פון תקנות שלמה. דער פנימיות פון ישוב ארץ ישראל איז מאכן א עירוב.
—
הלכה — מיט וואס מאכט מען עירוב חצרות
דער רמב״ם: „אין מערבין בחצרות אלא בפת שלמה בלבד… אפילו ככר מאפה סאה הואיל ופרוסה היא אין מערבין בו, אבל אם היתה שלמה אפילו היתה קטנה כאיסר מערבין בו.”
פשט
עירוב חצרות דארף זיין מיט א גאנצע (שלמה) ברויט. א צעבראכענע ברויט טויג נישט, אפילו אויב זי איז גרויס (מאפה סאה). א גאנצע קלייניטשקע ברויט (קליין ווי אן איסר מטבע) טויג יא.
חידושים
1) פארוואס „שלמה” איז נויטיג:
א פרוסה (צעבראכענע ברויט) רעפרעזענטירט שוין א צעטיילונג — יעדער האט א שטיקל, ווי די חצר וואס איז „צעטיילט” צווישן די דיורים. א שלמה ברויט ווייזט אז די גאנצע חלה באלאנגט פאר יעדן — אזוי ווי די גאנצע חצר באלאנגט פאר יעדן. (דער חידוש ווערט אנגעמערקט מיט א „מעיבי” — נישט זיכער.)
—
הלכה — וועלכע מיני פת
דער רמב״ם: „וכשם שמערבין בפת תבואה כך מערבין בפת אורז ובפת עדשים, אבל לא בפת דוחן.”
פשט
מ׳קען מאכן עירוב מיט ברויט פון תבואה, רייז, לינזן — אבער נישט פון דוחן (millet).
—
שיתוף מבואות — מיט וועלכע אוכלין
דער רמב״ם: שיתוף קען זיין מיט פת אדער מיט „כל אוכל”, חוץ מים ומלח בפני עצמן, און חוץ כמהין ופטריות (מאשרומס) וכיוצא בהן שגדלין מן האויר — „אין משתתפין בהם שאינן חשובים כאוכלים”. אבער מים ומלח צוזאמען — יא, ווייל עס ווערט ענליך צו מורייס.
חידושים
1) שיתוף מבואות איז מער מיקל ווי עירוב חצרות:
ס׳איז אינטערעסאנט אז שיתוף מבואות איז מער מיקל (מ׳קען נוצן כל אוכל) ווי עירוב חצרות (נאר פת), כאטש לכאורה ביי מבואות איז דא מער סיבה צו טועה זיין (ס׳איז גרעסער, מער ענליך צו רשות הרבים).
—
הלכה — שיעור האוכל פאר שיתוף
דער רמב״ם: „כגרוגרת לכל אחד ואחד מבני המבוי או מבני המדינה” — ביז אכצן מענטשן. „אבל אם היו יותר משמונה עשרה” — גענוג שיעור שתי סעודות, „שהן כשמונה עשר גרוגרות, שהן כשש ביצים בינוניות”, אפילו פאר אלפים ורבבות.
פשט
ביז 18 מענטשן — א גרוגרת פאר יעדן. פון 19 און ווייטער — מ׳קעפט עס ביי 18 גרוגרות (= שתי סעודות = 6 ביצים), אפילו פאר טויזנטער.
—
הלכה — שיעורים פאר פארשידענע מאכלים (מאכל בפני עצמו vs. לפתן)
דער רמב״ם: „כל אוכל שהוא נאכל כמו שהוא” (פת, מיני דגן, בשר חי) — שיעורן מזון שתי סעודות. „וכל שלפתן” — א צושפייז וואס מ׳עסט מיט ברויט (כגון יין מבושל, בשר צלי, מורייס, זיתים, אמות של בצלים) — דארף מען א קלענערע שיעור.
פשט
עסנס וואס מ׳עסט אליין (הויפט-מאכל) דארפן דעם פולן שיעור פון שתי סעודות. צושפייזן (לפתן) וואס מ׳עסט נאר צוזאמען מיט ברויט דארפן א קלענערע שיעור.
חידושים
1) יין מבושל:
יין מבושל — וואס איז ווייניגער חשוב (מ׳נוצט עס נישט פאר קידוש) — האט אבער א תפקיד אלס לפתן וואס מ׳טרינקט מיט ברויט.
2) „אמות של בצלים”:
„אמות של בצלים” מיינט די גרויסע צוויבל-באלבן (אניאנס), נישט די קליינע. דאס איז צו אונטערשיידן פון „עלי בצלים” (די בלעטער פון צוויבל), וואס האט אנדערע הלכות.
—
הלכה — שיעור יין חי
דער רמב״ם: „יין חי — שיעורו שתי רביעיות לכולן.”
פשט
יין חי (נישט געקאכטער וויין) — דער שיעור איז צוויי רביעיות פאר אלע צוזאמען (ביז אכצן מענטשן).
חידושים
1) פארוואס בלויז שתי רביעיות?
דער שיעור פון מזון שתי סעודות איז ששה ביצים בינוניות, אבער יין חי איז בלויז שתי רביעיות. פארוואס ווייניגער?
– ערשטער תירוץ: יין חי ווערט „מוזג” (פארמישט מיט וואסער), און דעמאלט ווערט עס מער, אזוי אז שתי רביעיות יין חי ווערט גענוג פאר שתי סעודות.
– צווייטער תירוץ (וואס ווערט אנגענומען): א נארמאלער מענטש טרינקט בלויז איין רביעית וויין פער סעודה. דאס איז גענוג צו הייסן א סעודה. ממילא צוויי סעודות = צוויי רביעיות. דאס איז אנדערש פון עסן, וואו א גרוגרת איז בלויז א מינימום שיעור אכילה, נישט א סעודה-שיעור. אבער ביי וויין, איין רביעית איז טאקע א סעודה-שיעור.
2) „לכולן” — וואס מיינט דאס?
„שתי רביעיות לכולן” מיינט פאר אלע צוזאמען (ביז אכצן מענטשן), נישט פאר יעדן באזונדער. דאס שטימט מיט דעם כלל פון פריער אז נאך אכצן מענטשן בלייבט דער שיעור שתי סעודות.
—
הלכה — פרטי שיעורים פון פארשידענע מאכלים
דער רמב״ם: „ביצים — שתים. רימונים — שנים. אתרוג — אחד. אגוזים — חמישה. אפרסקים — חמישה. ירק — ליטרא, בין חי בין שלוק. תמרים, גרוגרות, דבילה — שיעורים באזונדער. קישואין — כמלא היד. פול הלח — כמלא היד. עלי בצלים — אין מערבין בהם אלא אם פצילי (זיי האבן אנגעהויבן וואקסן).”
פשט
א דעטאלירטע ליסטע פון שיעורים פאר פארשידענע מאכלים.
חידושים
1) פארוואס ביצים בלויז צוויי, נישט זעקס?
דער כלל-שיעור איז ששה ביצים בינוניות, אבער ביי ביצים אליין איז דער שיעור בלויז צוויי. דער תירוץ: איין איי איז גענוג פאר א סעודה פאר א מענטש. דער שיעור פון ששה ביצים איז א וואלום-מאס פאר אנדערע מאכלים, נישט א כלל אז מען דארף זעקס אייער.
2) גרויסע מחלוקת: צי די ליסטע איז „לפתן” אדער „מאכל בפני עצמו”?
– שיטה א: די ליסטע איז נישט לפתן — עס זענען זאכן וואס מען עסט אליינס אלס מאכל, מיט אייגענע שיעורים.
– שיטה ב: די ליסטע איז יא לפתן — קיינער עסט נישט א סעודה פון רימונים אליין; מען עסט עס צוזאמען מיט ברויט.
דער רמב״ם׳ס פסק: „בכל אלו הדברים אמורים כלפתן הן, לפיכך נתנו להם שיעורים אלו, וכן כל כיוצא בהן.” — אלע די זאכן זענען כלפתן, דערפאר האט מען זיי געגעבן די ספעציפישע שיעורים.
3) וואס מיינט „כלפתן”?
„לפתן” איז אריגינעל א נאמען פאר א ספעציפישע זאך, אבער די גמרא נוצט עס פאר אלעס וואס מען עסט צוזאמען מיט פת. עס איז נישט דער גוף הסעודה, נאר א צד פון די סעודה. אמאל האט א סעודה אלעמאל געהאט פת, און צו דעם האט מען צוגעגעבן לפתן.
4) פראקטישע נפקא מינה פון „כלפתן”:
ווייל עס איז לפתן, זענען די שיעורים נישט וויפיל מען עסט אליינס, נאר וויפיל מען נוצט אלס חלק פון א סעודה. די חכמים האבן אויסגעזאגט פונקטליכע שיעורים פאר יעדע זאך, און „כל כיוצא בהן” — פאר זאכן וואס שטייען נישט אויסדריקליך, דארף מען אליין אויסוועגן וויפיל מען נוצט פאר צוויי סעודות.
5) עלי בצלים — באדינגונג:
עלי בצלים (צוויבל-בלעטער) קענען נאר גענוצט ווערן פאר עירוב אויב זיי האבן זיך „פצילי” — אנגעהויבן צו וואקסן און ווערן לאנג. אויב זיי האבן זיך נאך נישט אנטוויקלט, איז עס נישט קיין מאכל.
—
הלכה — צירוף מאכלים
דער רמב״ם: „וכן כל האוכלין מצטרפין לשיעור.”
פשט
ביי עירובי חצרות קענען מאכלים זיך מצטרף זיין. ביי עירובי תחומין און שיתופי מבואות — לויט דעם ראב״ד — קען מען נישט מצטרף זיין פון צוויי מאכלים.
—
הלכה — שיעורי מידות ומשקלות
דער רמב״ם: „ליטרא האמורה בכל מקום — מלא שתי רביעיות. אכילה (שיעור תבלין) — חצי רביעית. מעה האמורה בכל מקום — מעה דינר, ודינר = שש מעה, ומעה = משקל שש שעורות.”
פשט
דער רמב״ם דערקלערט די מאס-אייניקייטן:
– ליטרא = 2 רביעיות
– איכלה/עוכלא = חצי רביעית
– מנה = 100 דינר
– דינר = 6 מעה
– מעה = 16 שעורות (גרעינס)
– סלע = 4 דינר (רוימישע מטבע)
– רביעית = משקל פון 17.5 דינר (בערך)
– ליטרא = 35 דינר (2 רביעיות × 17.5)
– עוכלא = חצי רביעית = בערך 8.75 דינר
דער רמב״ם דערמאנט אז פאר שיעורי קב, סאה, לוג — זאל מען קוקן אין הלכות עירובין, ווייל ער וויל נישט איבערחזרן זאכן מער ווי איינמאל.
—
הלכה ז׳ (בערך) — מיט וואסערע מאכלים מעג מען מאכן עירוב: אוכל מותר באכילה
דער רמב״ם: „אוכל שהוא מותר באכילה, אע״פ שהוא אסור לזה המערב — הרי זה מערבין ומשתתפין בו. כיצד? משתתפין ביין לנזיר, ובתרומה לישראל. וכן הנודר ממאכל זה או שנשבע שלא יאכלנו — מערבין ומשתתפין בו. שכל שראוי לזה הרי הוא ראוי לאחר.”
פשט
א מאכל וואס איז בעצם מותר באכילה, אפילו אויב פאר דעם ספעציפישן מענטש וואס מאכט דעם עירוב איז עס אסור (ווי וויין פאר א נזיר, תרומה פאר א ישראל, אדער א מאכל וואס ער האט א נדר/שבועה דערויף) — קען מען עס נוצן פאר עירוב/שיתוף.
חידושים
1) דער יסוד: „שכל שראוי לזה הרי הוא ראוי לאחר”:
אזוי לאנג ווי דער מאכל איז ראוי לאכילה פאר *עמיצן*, איז עס גוט פאר עירוב. דער עירוב דארף נישט זיין ראוי פאר *דעם* מענטש, נאר עס דארף זיין א מאכל וואס איז בעצם מותר.
2) תרומה פאר א ישראל:
אפילו אויב אין דער חצר זענען דא נאר ישראלים, איז עס כשר פאר עירוב, ווייל עס איז ראוי פאר א כהן (אפילו אויב קיין כהן איז נישט דא אין דער חצר).
—
הלכה — דבר האסור לכל
דער רמב״ם: „אבל דבר האסור לכל, כגון טבל — אפילו טבל של דבריהם — וכן מעשר ראשון שלא נטלה תרומתו, ומעשר שני והקדש שלא נפדו כהלכה — אין מערבין ומשתתפין בהן.”
פשט
א מאכל וואס איז אסור פאר *אלעמען* — אפילו נאר מדרבנן — קען מען נישט נוצן פאר עירוב.
חידושים
1) טבל של דבריהם:
אפילו טבל וואס איז נאר מדרבנן (נישט מדאורייתא) איז פסול פאר עירוב, ווייל קיינער טאר עס נישט עסן.
2) מעשר ראשון שלא נטלה תרומתו:
דער רמב״ם מיינט אז מען האט נישט אראפגענומען תרומת מעשר (נישט סתם תרומה גדולה). עס איז א דיוק אז „שלא נטלה כהוגן” מיינט מען האט מעשר געגעבן פאר תרומה, נישט אויף דעם ריכטיגן סדר.
3) מעשר שני והקדש שלא נפדו כהלכה:
„נישט כהלכה” קען מיינען מדרבנן (למשל מען האט נישט גענוצט כסף צורי, אדער אנדערע רבנישע תנאים). אפילו אויב דער איסור איז נאר מדרבנן, אבער ווייל *אלע* מענטשן קענען עס נישט עסן, איז עס פסול.
—
הלכה — דמאי
דער רמב״ם: „אבל מערבין ומשתתפין בדמאי, לפי שהוא ראוי לעניים.”
פשט
דמאי (ספק אויב מעשר איז אראפגענומען געווארן) איז כשר פאר עירוב, ווייל עניים טארן עס עסן.
חידושים
דמאי איז אויך אסור מדרבנן, אבער אנדערש ווי טבל דרבנן — ווייל דמאי איז ראוי לעניים, איז עס ווי תרומה פאר א ישראל: עס איז ראוי פאר *עמיצן*, ממילא קען מען עס נוצן פאר עירוב.
—
הלכה — מעשר שני והקדש שנפדו בלא חומש
דער רמב״ם: „ומעשר שני והקדש שנפדו ולא נתן את חומשו — שאין החומש מעכב.”
פשט
מעשר שני אדער הקדש וואס מען האט פודה געווען אבער נישט צוגעלייגט דעם חומש (פינפטל) — איז כשר, ווייל דער חומש איז א מצוה אבער מעכב נישט.
—
הלכה — מעשר שני בירושלים
דער רמב״ם: „ומערבין במעשר שני בירושלים, מפני שהוא שם ראוי לאכילה, אבל לא בגבולין.”
פשט
אין ירושלים קען מען נוצן מעשר שני פאר עירוב ווייל דארט איז עס ראוי לאכילה. אבער אין גבולין (אויסערהאלב ירושלים) נישט.
חידושים
דאס איז אנדערש ווי תרומה: תרומה איז ראוי פאר א כהן אומעטום, אבער מעשר שני אויסערהאלב ירושלים איז נישט ראוי פאר *קיינעם*.
—
הלכה ח׳ (בערך) — כיצד מערבין בחצרות (דער פראקטישער אופן)
דער רמב״ם: „כיצד מערבין בחצרות? גובין חלה אחת שלימה מכל בית ובית, ומניחין הכל בכלי אחד בבית אחד מבתי החצר.”
פשט
מען זאמלט א גאנצע חלה (פת שלימה) פון יעדע הויז, און לייגט אלעס צוזאמען אין איין כלי אין איין הויז פון דער חצר.
חידושים
1) עירוב חצרות דארף פת שלימה:
דאס איז א חילוק פון שיתופי מבואות, וואו מען קען נוצן אלערליי מאכלים.
2) שיעור פת:
דער רמב״ם זאגט נישט אין דער הלכה וויפיל פת מען דארף. דער שיעור פון ביז 18 מענטשן א גרוגרת פאר יעדן, מער ווי 18 — 2 סעודות, איז נאר געזאגט געווארן ביי שיתופי מבואות, נישט ביי עירוב חצרות.
3) שפעטער (הלכה קס״ח):
איינער קען מזכה זיין א פת פאר אלע — מען דארף נישט דווקא פון יעדן איינעם זאמלען. אבער דער רמב״ם הייבט אן מיט דעם
אריגינעלן אופן וואו יעדער גיט אריין.
4) דער יסוד פון „עירוב”:
עס איז ממש מישן צוזאמען — יעדער גיט אריין אין דעם זעלבן כלי, און דאס מאכט זיי ווי שותפים.
—
הלכה — וואו מען לייגט דעם עירוב
דער רמב״ם: „אפילו בבית התבן או בבית הבקר או בבית האוצר — [כשר]. אבל אם נתנו בבית שער, ואפילו בית שער של יחיד, או באכסדרה, או במרפסת, או בבית שאין בו ד׳ אמות על ד׳ אמות — אינו עירוב.”
פשט
דער עירוב מוז ליגן אין א חשוב׳ע בית (אפילו א שטאל אדער לאגער), אבער נישט אין א בית שער, אכסדרה, מרפסת, אדער א בית קלענער ווי 4×4 אמות.
—
הלכה — ברכת העירוב
דער רמב״ם: „כשמקבצין את העירוב מברך ברוך אתה ה׳ אלקינו מלך העולם אשר קדשנו במצותיו וצונו על מצות עירוב. ואומר: בעירוב זה יהא מותר לכל בני החצר להוציא ולהכניס מבית לבית בשבת.”
פשט
דער וואס זאמלט דעם עירוב מאכט א ברכה און זאגט דעם נוסח.
חידושים
1) ווער מאכט די ברכה?
דער וואס איז מקבץ (גובה) דעם עירוב מאכט די ברכה — נישט יעדער איינער וואס גיט זיין ברויט. דער טעם: די מצוה איז דאס צוזאמנעמען, נישט דאס געבן. דער „צוזאמנעמער” איז דער עיקר בעל המצוה.
2) עובר לעשייתן:
מען מאכט די ברכה פאר מען הייבט אן צוזאמנעמען.
3) „וצונו”:
אפילו עירוב איז א מצוה דרבנן, זאגט מען „אשר קדשנו במצותיו וצונו”, ווי שוין פריער געלערנט.
4) נוסח:
מען דארף אויך זאגן דעם נוסח „בעירוב זה יהא מותר…” — דאס איז א חלק פון דער מעשה.
5) א קטן:
א קטן קען אויך זיין דער גובה פון עירובי חצרות. דאס איז מערקווירדיג — מען זעט א ברכה און א ערנסטע מצוה, און דאך קען א קטן עס טון.
—
הלכה — בית שמניחין בו העירוב אינו צריך ליתן פת
דער רמב״ם: „בית שמניחין בו העירוב אינו צריך ליתן בפת.”
פשט
דער בעל הבית וואו מען לייגט דעם עירוב דארף נישט אליין געבן א פת.
—
הלכה — חזקת מקום העירוב — דרכי שלום
דער רמב״ם: „ומקום שהורגלו להניח בו, אם יש שם הדיוט — אין משנין אותו.”
פשט
אויב מען איז שוין רגיל צו לייגן דעם עירוב אין א געוויסן הויז, און דער בעל הבית איז א פשוט׳ער מענטש (הדיוט), טוישט מען נישט — מפני דרכי שלום.
חידושים
1) טובת הנאה:
דער רמב״ם אין פירוש המשניות פארקלערט: דער בעל הבית האט א טובת הנאה — ער שפארט זיך דאס געבן א פת. אויב מען נעמט אוועק דעם כיבוד, הייבט עס אים אן קאסטן. דאס איז א דין פון חזקת כיבודים — אמאל האט מען עמיצן א כיבוד געגעבן, טאר מען עס נישט אוועקנעמען.
2) דער רמב״ם פארשטייט „מפני דרכי שלום” נישט ווי א קנין אדער א זכות, נאר ווי א כלל אז אויב ס׳איז שוין דא א סדר וואס ארבעט, טוישט מען עס נישט. דאס איז פארבונדן מיט „אינהו דאטרחוהו” — ווייל ער פארדינט עפעס דערפון, זאל מען נישט משנה זיין.
3) א שאלה:
פארוואס איז דאס א „כבוד”? ס׳איז נישט פשוט אז זיין הויז ווערט א פלאץ וואו דער עולם איז מתאסף — אלע זענען משותף אין דער זעלבער פת, און אלע קענען עס עסן סיי וואו. דער עירוב מאכט אז אלע הייזער מיט דער חצר זענען ווי איין זאך. דער ענטפער: „דרכי שלום” מיינט אז נישט אלעמאל גייט מען לויט שורת הדין. משורת הדין וואלט מען געקענט טוישן יעדע וואך, אבער דרכי שלום זאגט: לאז עס, מ׳דארף נישט טוישן די ארענדזשמענט.
—
הלכה — שיתופי מבואות: דער סדר
דער רמב״ם: כיצד משתתפין במבוי — גובה אוכל כגרוגרת מכל אחד ואחד, אדער פחות מגרוגרת אויב ס׳זענען מרובין (שיעור פון אכצן גרוגרות / צוויי סעודות). מניח הכל בכלי אחד, אין איינער מן החצרות הסמוכות למבוי אדער אין איינער מן הבתים.
פשט
שיתופי מבואות איז לאו דווקא פת און לאו דווקא שלימה (אנדערש ווי עירובי חצרות). מ׳לייגט אלעס אין איין כלי.
חידושים
1) מקום הנחה:
ביי שיתופי מבואות קען מען אוועקלייגן אפילו אין בתים קטנים (מרפסות) — ווייל דא איז מען משתתף די חצרות אין דער מבוי, נישט די הייזער אין דער חצר. ווי לאנג ס׳ליגט אין א חצר, איז נישט נוגע אין וועלכע סארט הויז עס ליגט.
2) נישט אין אויר מבוי:
מ׳קען נישט אוועקלייגן סתם אין אויר מבוי — ווייל ס׳איז נישט א מקום המשתמר. אבער אין דער חצר אליין קען מען עס לייגן סתם, נאר צריך להגביה הכלי מן הקרקע טפח כדי שיהא ניכר — מ׳זאל עס דערקענען.
3) נוסח הברכה:
מברך על מצות עירוב, און זאגט: „בזה השיתוף יהא מותר לכל בני המבוי להוציא ולהכניס מחצרות למבוי.”
—
הלכה — חלקו את העירוב או את השיתוף
דער רמב״ם: „חלקו את העירוב או את השיתוף, אף על פי ששניהם בבית אחד — אין עירוב. אבל אם היו יתר כלים מן העירוב ונשמרו ממנו ונחבאו בכלי אחר — כשר.”
פשט
אויב מ׳האט צעטיילט דעם עירוב אין צוויי כלים, אפילו ס׳ליגט נאך אלץ אין איין הויז, איז עס נישט גילטיק. אבער אויב ס׳איז נאר אן עקסטרע כלי פאר א טעכנישע סיבה (ס׳האט נישט אריינגעפאסט), איז עס כשר.
חידושים
די גאנצע ווארט איז אז אלע זענען צוזאמגעמישט אין איין כלי — דערמיט ווערן זיי שותפים אין דער זעלבער טעלער. צוויי כלים ברעכט דעם „עירוב” — דאס צוזאמענמישן.
—
הלכה — שיתופי מבואות און עירובי חצרות: צי דארף מען ביידע?
דער רמב״ם: ווען מ׳האט געמאכט שיתופי מבואות, דארף מען נאך מאכן עירובי חצרות — „כדי שלא ישכחו תינוקות תורת עירוב, שאין התינוקות מכירין מעשה מבוי.” אבער „אם נשתתפו במבוי בפת — סומכין עליו” (מ׳דארף נישט אן עקסטרע עירובי חצרות).
פשט
מ׳דארף ביידע מאכן — שיתוף מבואות און עירוב חצרות — כדי קינדער זאלן נישט פארגעסן תורת עירוב. אבער אויב דער שיתוף מבואות איז געמאכט געווארן מיט פת, איז עס גענוג.
חידושים — א ברייטע דיסקוסיע
1) ערשטע הסברה פארוואס תינוקות מכירין נישט במבוי:
די קינדער שפילן אין דער חצר, נישט אין דער מבוי (די גרעסערע גאס). זיי זעען נאר אין דער חצר אז מ׳מעג טראגן פון הויז (רשות היחיד) צו חצר (וואס קוקט אויס ווי רשות הרבים). אויב מ׳מאכט נאר שיתופי מבואות אן עירובי חצרות, וועלן די קינדער נישט וויסן אז מ׳דארף אן עירוב.
2) א קשיא אויף דער ערשטער הסברה:
אויב דער פראבלעם איז נאר אז קינדער שפילן נישט אין מבוי, פארוואס העלפט עס ווען מ׳מאכט שיתופי מבואות מיט פת? זיי שפילן דאך נאך אלץ נישט דארט!
3) א צווייטע הסברה:
דער עיקר פראבלעם איז נישט דער מקום (ווייט), נאר דער אופן. שיתופי מבואות דארף נישט קיין פת — מ׳קען נוצן אנדערע אוכלים, א קליינע שיעור, וואס איז ווייניגער ניכר. א גלעזל בראנפן, זאלץ וואסער — דאס פארשטייען תינוקות נישט. אבער פת פארשטייען זיי — „מכירן בפת.” ווען מ׳מאכט שיתופי מבואות מיט פת, זעען די קינדער יא אז מ׳האט געמאכט אן עירוב (הגם ס׳איז ווייט), ווייל פת איז ניכר און באקאנט צו זיי.
4) דאס מיינט:
דער חילוק צווישן „מכירין” און „אין מכירין” איז נישט געאגראפיש (חצר vs. מבוי), נאר וואס פאר א מאכל מ׳נוצט. פת איז ניכר, אנדערע אוכלים זענען נישט ניכר פאר קינדער.
5) א נאכפאלגענדע שאלה:
ביי עירובי חצרות גייט מען דאך אויך יעדע ערב שבת צוזאמנעמען — פארוואס זאלן קינדער נישט מיטהאלטן ביי שיתופי מבואות אויך? דער ענטפער: ביי שיתופי מבואות מיט אנדערע אוכלים (נישט פת) איז דער שיעור קליין, ס׳איז נישט ניכר, קינדער פארשטייען עס נישט. נאר ווען מ׳נוצט פת — וואס קינדער דערקענען — איז עס גענוג.
—
הלכה י״א — בני חבורה שהיו מסובין
דער רמב״ם: „בני חבורה שהיו מסובין בבית וקידש עליהם היום — פת שעל השולחן סומכין עליה משום עירובי חצרות. ואם רצו לסמוך עליה משום שיתוף — סומכין, אע״פ שהן מסובין בחצר.”
פשט
ווען א גרופע מענטשן זיצן צוזאמען אין א הויז און שבת קומט אריין, קענען זיי זיך פארלאזן אויף דעם ברויט אויפ׳ן טיש אלס עירובי חצרות, אן דארפן צוזאמענלייגן א פארמעלע עירוב. פאר שיתופי מבואות קען מען זיך אויך פארלאזן אויף דעם ברויט, אפילו ווען זיי זיצן אין א חצר (נישט אין א בית).
חידושים
1) „בני חבורה” — ווער זענען זיי?
מענטשן וואס וואוינען אין דער זעלבער חצר (אדער מבוי), וואס זיצן צוזאמען ביים אריינגאנג פון שבת. וויבאלד זיי זענען אמת׳דיגע שותפים אין דער זעלבער פת בשעת כניסת שבת, ווערט דאס אויטאמאטיש אן עירוב.
2) חקירה — צו „פת שעל השולחן” מיינט דווקא פת:
עס ווערט א חקירה אויפגעברענגט צו „פת שעל השולחן” מיינט דווקא פת, אדער אפשר אלע עסנווארג וואס ליגט דארט. דער מסקנא איז אז פאר עירובי חצרות דארף מען דווקא פת, אבער אפשר אין דעם פאל איז עס לאו דווקא, ווייל דער עיקר איז אז זיי זענען ממש שותפים אין עסן.
3) חילוק צווישן עירובי חצרות און שיתופי מבואות בנוגע מקום הנחה:
עירובי חצרות דארף מען לייגן אין א בית, נישט אין א חצר. דעריבער, ווען זיי זיצן אין א בית — קען מען סמוך זיין פאר עירובי חצרות. אבער שיתופי מבואות קען מען לייגן אפילו אין א חצר — דעריבער זאגט דער רמב״ם „אע״פ שהן מסובין בחצר” — ס׳ארבעט פאר שיתוף אבער נישט פאר עירוב חצרות. דאס איז דער פשט פון דעם חילוק אין לשון הרמב״ם.
—
הלכה — זכיה: איינער איז מזכה פאר אלע בני החצר/מבוי
דער רמב״ם: „לוקח אחד מבני החצר פת אחת ואומר הרי זה לכל בני החצר, ואין צריך לקבץ מכל אחד ואחד. אבל צריך לזכות לו על ידי אחר.”
פשט
איין מענטש קען נעמען א ברויט (פאר חצר) אדער אוכל כשתי סעודות (פאר מבוי) און מזכה זיין פאר אלע. מ׳דארף נישט גיין זאמלען פון יעדן איינעם. אבער מ׳מוז עס מזכה זיין דורך א צווייטן — מ׳קען נישט אליין האלטן דעם עירוב און זאגן „דאס איז פאר אלע.”
חידושים
1) פארוואס דארף מען „על ידי אחר”:
בלויזע ווערטער („הרי זה לכל בני החצר”) איז נישט גענוג — עס דארף זיין אן אקט פון איבערגעבן. מ׳קען נישט מקנה זיין עפעס וואס מ׳האלט אליין אין האנט.
2) ווער קען זיין דער „אחר”:
מ׳קען נוצן בני ביתו הגדולים (אשתו, עבד עברי גדול), אבער נישט בני ביתו הקטנים (קטנים, עבדים ושפחות קטנים שלו). דער טעם: ביי קטנים שלו איז ידם כידו — וואס זיי זענען זוכה איז אויטאמאטיש זיינס, אזוי אז ס׳איז ווי ער איז מזכה פאר זיך אליין.
3) אשתו — א קשיא:
אשתו האט דאך אויך א דין אז „מה שקנתה אשה קנה בעלה” — אזוי וואלט זי אויך געדארפט זיין ווי ידו כידו? דער תירוץ: אשתו האט אן אייגענע רשות — „מציאת אשה אין לבעלה רשות בה” (אדער לפחות זי האט א מדרגה פון עצמאות וואס א קטן שלו האט נישט). דעריבער קען זי יא מזכה זיין פאר אנדערע.
4) שפחה קטנה שאינה שלו:
דער רמב״ם זאגט אז מ׳קען מזכה זיין דורך א שפחה קטנה (וואס איז נישט שלו). דער טעם: קטן זוכה לאחרים בדבר שהוא מדרבנן. מדאורייתא קען א קטן נישט מזכה זיין פאר אנדערע, אבער וויבאלד עירוב איז נאר מדרבנן, לאזן די רבנן א קטן זוכה זיין. נאר נישט זיין קטן (בנו/עבדו הקטן), ווייל דארט איז דער פראבלעם פון ידו כידו — נישט דער פראבלעם פון קטנות.
5) צו דארף מען מודיע זיין לבני החצר:
עס ווערט דיסקוטירט צו דאס איז כדי זיי זאלן וויסן אז זיי מעגן טראגן (פראקטיש), אדער צו דאס איז א דין אין דער זכיה גופא (אז מ׳קען נישט מזכה זיין אן וויסן). עס ווערט אנגערירט אז „זכין לאדם שלא בפניו” — אבער אפשר דארף מען מודיע זיין.
—
הלכה — זמן העירוב: ווען מאכט מען דעם עירוב
דער רמב״ם: „אין מערבין… אלא מבעוד יום. מערבין בין השמשות… אפילו שספק מן היום ספק מן הלילה.”
פשט
מ׳מאכט דעם עירוב ערב שבת. מ׳קען אויך מאכן בין השמשות.
חידושים
דער עירוב דארף עקזיסטירן ווען שבת קומט אריין — „דעתיה” דארף זיין בשעת כניסת שבת (בין השמשות).
—
הלכה — דער עירוב דארף זיין ראוי לאכילה בין השמשות
דער רמב״ם: „לעולם צריך שיהא העירוב או השיתוף מצוי ואפשר לאכלו כל בין השמשות. לפיכך אם נפלה עליו מפולת, או שאבד, או שנשרף, או שהיתה תרומה ונטמאת — מבעוד יום אינו עירוב, משחשיכה הרי זה עירוב. ואם הוא ספק מתי נאבד — הרי זה עירוב, שספק עירוב כשר.”
פשט
דער עירוב דארף זיין פארהאן און עסבאר דורכאויס בין השמשות. אויב ער איז פארניכטעט/פארלוירן געווארן פאר שבת — איז עס נישט קיין עירוב. אויב נאך חשיכה — יא. ביי ספק — כשר.
חידושים
1) „אפשר לאכלו” — צוויי אספעקטן:
(1) דער עירוב מוז פיזיש עקזיסטירן (נישט נאבד/נשרף/מפולת). (2) ער מוז זיין מותר באכילה (נישט תרומה טמאה). ביידע פסלן דעם עירוב אויב זיי פאסירן פאר בין השמשות.
2) ספק עירוב כשר — באגרענעצונג:
„ספק עירוב כשר” מיינט נאר ווען דער ספק איז צו דער עירוב איז געווארן פסול (ספק מתי נאבד). דאס מיינט נישט אז ווען האלב שטאט זאגט ס׳איז דא אן עירוב און האלב שטאט זאגט ס׳איז נישטא, קען מען טראגן.
3) „הלכה כדברי המיקל בעירוב” — באגרענעצונג:
דער כלל אז מ׳גייט לקולא ביי עירוב גילט נאר ווען מדאורייתא מעג מען טראגן (ד.ה. ס׳איז א רשות היחיד מדאורייתא, נאר מדרבנן דארף מען אן עירוב). אבער ווען ס׳איז דא א ספק צו ס׳איז א איסור דאורייתא (צ.ב. ספק צו ס׳איז א רשות הרבים), דארף מען מחמיר זיין — ספיקא דאורייתא לחומרא. מ׳טאר נישט צומישן די צוויי ענינים.
—
הלכה — נתנו העירוב במגדל וננעל עליו ואבד המפתח
דער רמב״ם: „נתנו העירוב או השיתוף במגדל וננעל עליו ואבד המפתח קודם שתחשך — הרי זה כמי שאבד ואינו עירוב.”
פשט
אויב מ׳האט אריינגעלייגט דעם עירוב אין א מגדל (א קלאזעט/שאפע), און עס האט זיך פארשפארט, און דער שליסל איז פארלוירן געווארן פאר שבת — איז דער עירוב נישט גילטיק, ווייל מ׳קען עס נישט ארויסנעמען אן א מלאכה בין השמשות.
חידושים
1) „מגדל” מיינט נישט א טורעם/בנין, נאר א קלאזעט אדער א פארשפארטע שאפע.
2) דער יסוד:
כדי ארויסצונעמען דעם עירוב דארף מען סתירת כלים — צוברעכן דעם שלאס אדער די טיר. דאס איז א מלאכה דרבנן, וואס מ׳מעג טאקע טון בין השמשות לצורך מצוה. אבער דאס אליין מאכט נישט אויס — דער עירוב ווערט אנגעקוקט ווי „אבד” (פארלוירן), ווייל ער איז נישט ראוי מבעוד יום אן א מלאכה.
3) פארוואס נישט גיין זוכן דעם שליסל?
„אבד” מיינט דא אזוי ווי „אבד עירובו” פריער אין דעם פרק — עס איז באמת פארלוירן, מ׳ווייס נישט וואו עס איז, און מ׳קען עס נישט טרעפן.
4) חילוק צווישן מקלקל און סתירת כלים:
מקלקל איז נישט א מלאכה דאורייתא, סתירת כלים איז א מלאכה דרבנן — אבער סוף כל סוף, דער עירוב איז פסול ווייל ער איז נישט „ראוי מבעוד יום.”
—
הלכה — הפריש תרומת מעשר בתנאי שלא תהא תרומה עד שתחשך
דער רמב״ם: „הפריש תרומת מעשר או תרומה גדולה והתנה עליה שלא תהא תרומה עד שתחשך — שהרי עדיין טבל כל בין השמשות” — דער עירוב איז נישט גילטיק.
פשט
אויב איינער האט מפריש געווען תרומה מיט א תנאי אז עס זאל ערשט חל ווערן ביינאכט (ווען ס׳ווערט שבת), איז דער עירוב פסול, ווייל בין השמשות איז דאס עסן נאך טבל (נישט כשר צום עסן), און דער עירוב דארף זיין ראוי מבעוד יום.
חידושים
1) ראיה צום כלל „צריך שיהא ראוי מבעוד יום”:
דער עירוב מוז זיין כשר צום עסן נאך פאר שבת. אויב בין השמשות איז עס נאך טבל, איז עס נישט ראוי.
2) א קשיא:
גראדע אין דעם רגע וואס ס׳ווערט שבת ווערט דאך דער תנאי מקוים און דאס עסן ווערט כשר — פארוואס זאל עס נישט גילטן? דער תירוץ: דער עירוב דארף זיין ראוי מבעוד יום — נאך פאר בין השמשות, נישט ערשט אין דעם מאמענט פון חשיכה.
3) בין השמשות האט א קדושה לעצמה:
עס איז נישט סתם א ספק צו ס׳איז טאג אדער נאכט, נאר עס איז א זמן בפני עצמו מיט אייגענע דינים. דער עירוב מוז שוין גרייט זיין פאר בין השמשות. בין השמשות איז דער „זמן פון ווערן” — דאס איז ווען שבת ווערט, ווען דער עירוב קונה שביתה, ווען מוקצה ווערט באשטימט, ווען עירוב תחומין און עירוב חצירות ווירקן. אסאך הלכות זענען תלוי אין דעם מאמענט — דעריבער מוז דער עירוב שוין ראוי זיין פאר דעם מאמענט.
4) מ׳קען יא מפריש זיין תרומה ערב שבת מיט א תנאי:
מ׳זעט פון דא אז מ׳קען יא מפריש זיין תרומה ערב שבת מיט א תנאי אז עס זאל חל ווערן שפעטער — כאטש מ׳טאר נישט תורם זיין בשבת גופא, קען מען מאכן א תנאי פון פריער. דער פראבלעם איז נאר אז דער חלות קומט צו שפעט פאר דעם עירוב.
—
סיום פרק א׳
עד כאן פרק א׳ — מ׳האט געלערנט די עיקר הלכות עירוב חצירות ושיתוף מבואות — די גרונט-הלכות פון עירוב חצירות און שיתוף מבואות: דער דאורייתא-דין, דער דרבנן-איסור, דער טעם פון שלמה׳ס תקנה, מיט וואס מאכט מען עירוב, שיעורים, מקום הנחה, ברכה, זכיה, זמן, און ראוי לאכילה בין השמשות.
תמלול מלא 📝
הקדמה צו הלכות עירובין — מצות עשה מדברי סופרים
פתיחת השיעור
א גוטן, אונז גייען מיר לערנען רמב״ם. אונז גייען מיר אנהייבן בעזרת השם הלכות עירובין. אונז האבן מיר שוין געענדיגט די דרייסיג פרקים פון הלכות שבת אין רמב״ם, און דארטן האבן מיר שוין געלערנט אויכעט די יסודות אויף וואס אונז גייען מיר דא לערנען ווייטער. אונז האבן מיר שוין געלערנט אז מ׳טאר נישט טראגן אין געוויסע מצבים פון איין חצר צו די אנדערע, און אונז האבן מיר געלערנט אז מ׳טאר נישט ארויסגיין אינדרויסן פון די תחום שבת.
אין הלכות עירובין האט מען אריינגעלייגט תיקונים פאר די צוויי פראבלעמען. וויאזוי מעג מען יא טראגן אין איין חצר אדער אין איין מבוי פון איין רשות צו די אנדערע? און וויאזוי מעג מען יא גיין מער ווי די תחום שבת? און די טריק, די עצה, די סאלושן ביי די צוויי פראבלעמען איז דורך עפעס וואס ווערט גערופן עירוב. דאס איז וואס איז מאחד די ענין פון די תיקון, די פת וואס איז מתקן די ענין פון ערב חצרות, און די פת וואס איז מתקן די ענין פון תחום שבת, ווי אונז גייען מיר לערנען מער און ווייניגער.
רייט. סאו לאמיר קודם זאגן די הקדמה. אויכעט דארף מען זאגן שכוח פאר די נדבני השיעור, וואס זיי שטעלן צו די פת העירוב וואס קאנעקט אלע אידן. א זאך וואס קאנעקט אידן איז די פת, און די דעת וואס מ׳לייגט אריין אין די פת, דאס איז ר׳ יואל ווערצבערגער און אלע אנדערע שומעי השיעור, משתתפי השיעור. ס׳איז דאך דא שומע כעונה אויף א שיעור. מ׳קען מאכן א חקירה צו שומע כעונה העלפט אויף א טעלעפאן, אבער אויף תלמוד תורה שומע כעונה העלפט זיכער. סאו יעדער איינער וואס הערט די שיעור איז כאילו ער זאגט די שיעור, אזוי ווי שומע כעונה. הגם ס׳איז אביסל מער ארבעט צו זאגן די שיעור ווי צו אויסהערן די שיעור, אבער אונז עפרישיעיטן פאר יעדער איינער וואס הערט דאס, און יעדער איינער וואס שיקט געלט, און יעדער איינער וואס איז מחזק די ענין. און יעצט גייען מיר לערנען די מצוה פון הלכות עירובין.
די הקדמה פון רמב״ם: “מצות עשה אחת, והיא מדברי סופרים, ואין בה מנין”
Speaker 1: יא? יא. סאו לאמיר… די ווערטער “מצוות הלכות עירובין” איז די רמב״ם׳ס קעפל?
Speaker 2: ניין, ניין, איך האב געמאכט די קעפל, ווייל אנהייב יעדע הלכה שרייבט דאך די רמב״ם וועלכע מצוות זענען דא. סאו לאמיר לערנען וואס ער זאגט.
אקעי, זאגט די רמב״ם הלכות עירובין, זאגט די רמב״ם איז אזוי: מצות עשה אחת, והיא מדברי סופרים, ואין בה מנין.
פשט די ווערטער פון רמב״ם
לאמיר מסביר זיין וואס ער מיינט צו זאגן. אין רוב הלכות הייבט ער אן אז ס׳איז א המשך… דער רמב״ם האט געמאכט זיין ספר, אז אין די הקדמה צו די משנה תורה האט ער אויסגערעכנט אלע תרי״ג מצוות, און דאס זענען די תורה שבכתב פון די מצוות, און נאכדעם איז דער רמב״ם מאריך אין יעדע איינס, ער געבט די תורה שבעל פה, אלע הלכות מיט די דרבנן, איך מיין, די הלכות פון די גמרא, פון די משנה, פון די ענין. איז זיין סדר איז, מ׳הייבט אן מיט די מצוות עשה, און מ׳גייט אן צו די הלכות. דא האט ער אויך געלאזט די זעלבע סדר, הגם ס׳איז אנדערש, ווייל ער האט נישט דא ממש א מצות עשה, ווייל די גאנצע זאך איז מדברי סופרים. אבער ס׳איז א מצות עשה, ער רופט עס אן א מצות עשה מדברי סופרים. הגם געווענליך ער ציילט נישט קיין דברי סופרים, ער האט נישט אויסגערעכנט אז ער האט א מנין פון מצוות דברי סופרים. וועגן דעם זאגט ער “אחת מן המנין”, וואס איז נישט פון די מנין תרי״ג, און ס׳איז אויך נישט פון עני מנין, ווייל דער רמב״ם האט נישט געמאכט די נאמבער וואס מענטשן ווייסן, שבע מצוות דרבנן. דער רמב״ם האט נישט געשריבן דאכט זיך אז ס׳איז דא שבע מצוות דרבנן.
דיסקוסיע: די שיטה פון רמב״ם אין מצוות דרבנן
מ׳האט שוין גערעדט וועגן דעם ביי די שיעור, אבער אמאל האב איך געקוקט אין די ליסט וואס מענטשן זאגן שבע מצוות דרבנן, האט אויסגעטראכט עפעס אן אחרון, רבי דוד, געדענקסטו ווער?
Speaker 1: ס׳שטייט אין ספר חרדים, ניין?
Speaker 2: ס׳שטייט נאך פאר אים?
Speaker 1: זייער שפעט.
Speaker 2: יא, ס׳איז ממש אן אחרון פון אחרון. איך מיין, אחרון פון פוילן צוריק. די ענין איז, די ענין איז, ער זאגט אז ס׳איז 620, כסדר תרי״ג פלאס 7. אקעי. זאגט דער רמב״ם, “אחת מן המנין”, און “וביאור מצוה זו בפרקים אלו”, און די קומענדיגע פרקים גייט זיך דער רמב״ם מסביר זיין.
פארוואס רופט דער רמב״ם ביידע נושאים “מצוה אחת”?
יא, מ׳דארף זאגן נאך אזוי צוויי זאכן. דאס הייסט, קודם כל, ס׳איז לכאורה מער ווי איין מצוה, ווייל אין הלכות עירובין, מסכת עירובין, איז דא צוויי זאכן וואס האבן זייער ווייניג צו טון איינס מיט די צווייטע, וואס ביידע הייסן עירוב, רייט? איינס איז די נושא פון עירוב חצרות, וואס אויב מ׳רעדט שוין, עירוב חצרות איז בעצם אן איסור מיט א היתר דערויף, אמת? ער גייט עס מסביר זיין קלאר אין די ערשטע פרק, אבער די איסור צו טראגן אפילו אין א פלאץ וואס האט יא מחיצות, אבער ס׳איז מער ווי איין דירה, מער ווי איין מענטש וואוינט דארט, און די היתר דערויף איז מיט א פת, שיתופי מבואות די זעלבע זאך. נאכדעם עירוב תחומין איז נאר א היתר, אז אויב מ׳וויל גיין ווייטער ווי א תחום שבת, איז דא אן עצה דורך דעם וואס מ׳לייגט אראפ א פת. אדער א שטיקל ברויט, א מאכל, אין דערצווישן. ס׳איז אויך דא אן איסור, ווייל עכט איז דא שני אלפים אמה, און איך זאג, ביידע האט די זאך אז די חכמים האבן צוגעלייגט א חומרא, און נאכדעם האבן זיי צוגעלייגט א היתר פאר די חומרא.
דיסקוסיע: דער קאנעקשן צווישן עירוב חצרות און עירוב תחומין
Speaker 1: וואס איך מיין צו פרעגן איז, צו דער פת קען העלפן פאר די שני אלפים אמה, פאר די שני אלפים… ס׳איז נישט קיין חילוק, ווייל ווי איז עס נוגע? ס׳איז ער א וואס מען קען גיין. ס׳איז דאך מער פון די צוויי טויזנט אמה.
Speaker 2: סאו, לכאורה די קאנעקשן פון די צוויי זאכן איז נאר אז ביידע הייסן עירוב. דער רמב״ם גייט עס זאגן אליינס, אויב איך געדענק שפעטער, פארוואס מען רופט עס עירוב ביידע. אבער על כל פנים, נישט אמת׳דיג די זעלבע מצוה. אויב ס׳וואלט געווען אן אמת׳דיגע ליסט פון מצוות דרבנן, וואלט מען זיכער געדארפט רעכענען עירוב תחומין און עירוב חצרות אלס עקסטער. אבער דער רמב״ם רופט עס מצוה סתם ווייל ס׳קומט אין די קעפל פון דעם ספר.
די צוויי הלכות אין משנה תורה וואס האבן א “מצוה מדרבנן” העדער
און אויב איך געדענק, איז אין די גאנצע ספר משנה תורה איז נאר דא צוויי הלכות וואס אין די קעפל שטייט מצות דרבנן. הגם ס׳איז דא מער הלכות, יא, מסכתות, גרופעס הלכות וואס זענען סתם דרבנן. דאס איז זיכער, אין יעדער, כמעט יעדער איז דא אויך דרבנן׳ס. אזוי ווי דער רמב״ם זאגט אין שורש א׳ לגבי די בה״ג וואס האט גערעכנט מצוות דרבנן געוויסע, און דער רמב״ם זאגט ער פארשטייט נישט וואס ער טוט, ווייל אויב מען דארף רעכנען דרבנן איז דא טויזנטער מצוות דרבנן, בעיקר מצוות לא תעשה, לאמיר זאגן, ווייל רוב מאל מאכן די חכמים גדרים, אבער ס׳איז אויך מצוות עשה דרבנן.
לכאורה די איינציגסטע צוויי הלכות וואס האבן א העדער וואס שטייט א מצות עשה מדרבנן איז הלכות עירובין און הלכות מגילה וחנוכה, ביידע אין ספר זמנים. אין שפעטערדיגע ספרים איז דא אנדערע ספרים, אזוי ווי הלכות כלים אדער הלכות קנין, איך געדענק מיר האבן געטשעקט, איך געדענק נישט יעצט די ליסט אויסעווייניג, אבער דער רמב״ם זאגט אז זיי זענען דינים, זיי זענען אזוי ווי כללים פון… זיי זענען נישט קיין מצוות. און אנדערע רעדט ער נישט א נאמען, האט ער א קפידא צו שרייבן א מצוה פאר יעדער הלכות. ס׳דא הלכות וואס זענען נישט געבויט אויף מצוות, אדער נישט דירעקט אויף מצוות, רייט? אבער ס׳זעט מיר אויס אז ספר זמנים, וויבאלד אלע הלכות פון ספר זמנים זענען מצוות מדאורייתא, חוץ פון די צוויי, האט ער יא אריינגעשריבן א מצוה מדרבנן אין די העדער. און דא האט ער געשריבן נאר איינס, און אין הלכות מגילה האב איך געדענקט ער שרייבט אז ס׳איז דא צוויי מצוות, רייט? חנוכה און מגילה. אה, רייט, ווייל ס׳איז ביידע צוויי הלכות אין איין ספר, חנוכה און מגילה.
דיסקוסיע: נטילת ידים און אנדערע מצוות דרבנן
Speaker 1: נטילת ידים האט ער אריינגעלייגט אין תפילה און אין קריאת שמע?
Speaker 2: נטילת ידים האט ער געלייגט אין הלכות ברכות, האבן מיר שוין געלערנט אז ער האט עס נישט גערעכנט. ניין, ער האט נישט געשריבן אינעווייניג אז ס׳איז דא א תקנת חכמים צו מאכן נטילת ידים. זיי זאגן אז ס׳איז נישט פשט אז ער איז מקפיד צו רעכענען, ס׳איז פשוט ווייל דא איז אים געבליבן צוויי פאני הלכות וואס ס׳איז נישטא גארנישט צו שרייבן פון אויבן, האט ער עס צעטיילט. נישט קאפי-פעיסט, ווייל דער רמב״ם האט געשריבן, נישט גע… איך וועל דיר זאגן, אסאך מאל ווען איינער מאכט א ספר, ער נעמט די זעלבע העדינג און ער קאפי-פעיסט. אבער ער האט יא געהאלטן די זעלבע סטרוקטור. רייט, און ביי די רמב״ם זאגט ער איינער נעמט א מנין, ווייל דער רמב״ם זאגט, פארוואס שרייב איך די מצוות? איך זאל געדענקען אז איך האב נישט פארגעסן איינס. ער זאגט, ווען דו מאכסט די סך הכל, רעכן נישט דעי, ווייל דאס איז נישט קיין מצוה פון די מנין תרי״ג מצוות וואס אויף דעם איז געבויט די ספר.
פארוואס האט דער רמב״ם אפגעטיילט הלכות עירובין פון הלכות שבת?
בכלל, פארוואס האט דער רמב״ם אפגעטיילט עקסטער הלכות עירובין? ווייל די גמרא האט שוין געמאכט שבת עקסטער און עירובין עקסטער, און דער רמב״ם האט געטרייט נאכצומאכן די גמרא. לאו דווקא, אבער סתם איז די פשט ווייל הלכות שבת איז געווען אויסגעקומען זייער לאנג, און חז״ל האבן שוין געמאכט עירובין, און ס׳האט א קשר. און זיי האבן גערעדט וועגן דעם אביסל ווען זיי האבן געלערנט הלכות הוצאה אין הלכות שבת.
דער רמב״ם׳ס סדר און סדר המשנה
ס׳איז אמת אז דער רמב״ם זאגט אין זיין הקדמה צו ספר המצוות אז ער האט געטראכט צו מאכן על סדר המשנה, און ער האט באמערקט, ער האט געזען אז ס׳גייט נישט טון למעשה, ער האט א בעסערע סדר. אבער ס׳קען זיין אז ער האט יא גענומען, אזוי ווי מ׳זאגט, א השראה. זייער אסאך זאכן פון די רמב״ם שטימט יא מיט משניות, מיין איך. ס׳איז דא מסכת סוכה און מסכת ראש השנה. נישט עקזעקטלי, אבער דער רמב״ם איז געבויט אביסל אויף די סדר המשנה.
דער חילוק צווישן רמב״ם׳ס עירובין און די משנה׳ס עירובין
און אפילו דא האט ער נישט געטון אזוי ווי די משנה, פארוואס איז אנדערש די רמב״ם׳ס שבת עירובין פון די משנה׳ס שבת און עירובין? ווייל אז אין מסכת עירובין שטייט אויך הלכות מחיצות, שטייט נישט נאר הלכות עירוב חצרות פון די פת. דער רמב״ם האט אריינגעלייגט אלע הלכות מחיצה אין הלכות שבת, ווייל ס׳איז בעצם פרטי דינים פון די איסור הוצאה מרשות לרשות. ס׳איז געבליבן אין הלכות עירובין נאר די דינים פון די שיתוף, פון די פת. בכלל נישט געבליבן די הלכות פון די… ס׳איז געבליבן געוויסע הלכות, יא, וויאזוי מ׳קאנעקט א… וויאזוי הייסט עס… א חצר זאל זיין איין חצר, אבער אלץ נאר לגבי די דרבנן פון עירוב, נישט לגבי די ענין פון די דאורייתא פון מחיצות.
דיסקוסיע: הלכות הוצאה אין משנה און רמב״ם
Speaker 1: און אין די גמרא איז אויך, איך מיין אין די משנה איז שוין אויך דא א גרויס חלק פון די הוצאה שטייט אין שבת, מוציא מרשות לרשות.
Speaker 2: יא, אבער אלע הלכות תיקון מחיצות, יא, דו ביסט גערעכט, אלע הלכות פסי ביראות האט דער רמב״ם געלייגט אין הלכות שבת, און אין די משנה איז עס אין הלכות עירובין, מסכת עירובין, פסי ביראות. יא, עקזעקטלי, די אלע זאכן וואס זענען מאכן די מחיצה אדער די רשות, נישט די דיורים זאלן זיין אנדערש, האט ער געלייגט אין הלכות שבת.
אבער איך זאג אז אין שבת, אין די משנה איז אויך נישט ממש צוטיילט, ווייל הוצאה איז אויך דא אין ביידע פלעצער, מוציא מרשות לרשות, פארשידענע דינים וועגן זורק, מוציא.
Speaker 1: יא, דאס זאג איך, אבער די משנה איז אביסל אנדערש. אין די משנה איז דא עיקר איסור הוצאה שטייט יא אין הלכות שבת, אבער די מחיצות שבה שטייט נישט אין הלכות שבת על פי רוב.
Speaker 2: דער רמב״ם האט עס יא אריינגעלייגט.
עניוועי, דאס איז די נושא פון הצלה. איך מיין נאך א זאך וואס מ׳דארף רעדן וועגן די מצוה, מ׳מאכט אויף די מצוה א ברכה.
ברכה אויף עירוב — “אשר קדשנו במצותיו וצונו על מצות עירוב”
אמת, נישט יעדע דרבנן מאכט מען א ברכה, “אשר קדשנו במצותיו וצונו על מצות עירוב”. מ׳מאכט א עירוב, סיי עירוב חצרות, סיי עירוב תחומין, סיי עירוב תבשילין. דער רמב״ם פארשטייט אז דאס איז אזא מין מצוה דרבנן אזויווי די מצוה דאורייתא פון שחיטה. ס׳איז נישט דא קיין חיוב צו מאכן, אבער טאמער מ׳וויל טראגן דארף מען דאס מאכן. און אויף די פעולה וואס די חכמים האבן מתקן געווען אז טאמער מ׳וויל טראגן דארף מען מאכן, קומט א מצוה, “אשר קדשנו במצותיו וצונו על מצות עירוב”.
דיסקוסיע: ברכה אויף מצוות דרבנן
Speaker 1: ס׳איז אביסל אנדערש. דא איז יא אנדערש. דו האסט משמעות אז מ׳מאכט אויף אלע מצוות דרבנן.
Speaker 2: מסתמא האט ער געמאכט א ליסט פון די מצוות דרבנן וואס מ׳מאכט אויף זיי א ברכה. נישט אויף יעדע זאך וואס די רבנן זאגן מאכט מען א ברכה.
אבער די ווארט עירוב אליין זאגט דאס שוין, ווייל אויב וואלט מען ווען געטראכט אז ס׳איז דא א איסור, די חכמים זאגן אז מ׳טאר נישט טראגן פון בית צו בית אין די חצר, א סניף אז אויב ווילסטו יא איז דא א וועג.
הלכות עירובין — תקנת שלמה ובית דינו
הלכות עירובין, פרק א׳, הלכה א׳ — דין תורה: מותר לטלטל ברשות היחיד
Speaker 1:
אבער די נאמען איז אויף די סאלושן, די נאמען איז נישט אויף די איסור. איינער וואלט געקענט טראכטן אז די עיקר ווארט דא איז די חידוש אז זיי זענען אויפגעקומען מיט א איסור, אבער ניין, די חידוש איז אז זיי זענען אויפגעקומען מיט א היתר. די איסור מיט די היתר אויף די זעלבע צייט. רייט, איך האב געזאגט די נאמען פון די מסכתא און די נאמען פון די הלכות איז אויף די היתר חלק, נישט אויף די איסור חלק.
אמת, דאס שטימט זייער גוט מיט וואס מיר האבן געלערנט א גאנצע הלכות שבת, אז די רבנן׳ס קיינמאל מאכן נישט קיין איסור וואס קומט נישט מיט א וועג וויאזוי איר צו יוצא טון. דאס הייסט, א זאך וואס ס׳איז דא א צורך אין דעם, נישט אז זיי מאכן קיינמאל נישט ערגער די לעבן, זיי מאכן נאר די וועג וויאזוי מ׳דארף עס טון כדי ס׳זאל זיין שבת׳דיג.
שוין, זאגט דער רמב״ם אזוי, יא, פרק א׳. פרק א׳, זאגט דער רמב״ם: “חצר שיש בה שכנים הרבה, כל אחד מהם בבית לעצמו” — א חצר וואס האט מערערע שכנים, אבער מערערע שכנים מיינט נישט אז עס וואוינען מערערע מענטשן אין איין דירה, דעמאלטס וואלט זיכער געהייסן איין דירה, נאר יעדער איינער האט די אנדערע הויז אין די חצר. וואס? מ׳דארף אויסגעפינען וועגן דעם, באט יא, לאמיר זען. יעדער איינער וואוינט אין זיין אייגענע בית אין די חצר. “דין תורה הוא שיהיו כולם מותרין לטלטל בכל החצר”. אז די אלע שכנים, אפילו זיי וואוינען עקסטער, מעגן זיי מיטטיילן זיין אין די חצר. און ס׳טייטש סיי אין די ליידיגע שטח החצר וואס באלאנגט פאר אלע פון זיי, אדער אויכעט פון זייער אייגענע שטח צו די חצר, אדער פון די חצר צו זייער שטח. מבתים לחצר ומחצר לבתים. פון זייער הויז צו די חצר און צוריק.
פארוואס? מפני שכל החצר רשות היחיד אחת היא, ווי מיר האבן געשמועסט, אז דאס הייסט א רשות היחיד. ווען ס׳איז ארומגענומען מיט מחיצות, אדער וואטעווער ס׳האט לויט די דיני רשויות וואס מיר האבן געלערנט אין הלכות שבת, דאס הייסט א רשות היחיד. און אין א רשות היחיד איז דאך די הלכה מן התורה שמותר לטלטל בכולה, מ׳קען ארומטראגן אין די גאנצע.
דין מבוי — לחי וקורה
און די זעלבע זאך איז מיט א מבוי. אבער א מבוי האבן מיר שוין יא געלערנט אין הלכות שבת אז א מבוי איז דא א פראבלעם, מיר גייען עס שוין זען. וכן הדין במבוי שיש לו לחי וקורה. א מבוי האבן מיר שוין געלערנט אז מ׳קען נישט טראגן אן א לחי וקורה. ס׳טייטש, א מבוי האבן מיר געלערנט איז נאנט צו די רשות הרבים, און ממילא, דאס האבן מיר שוין געלערנט אז מ׳דארף צולייגן עפעס אז ס׳זאל זיין א היכר אז דא הייבט זיך אן א נייע רשות, א רשות היחיד. א מבוי איז אויך א סארט רשות היחיד. די לחי וקורה העלפט עס מאכן פאר א רשות היחיד.
וכן הדין במבוי שיש לו לחי וקורה, שיהיו כל בני המבוי, אלע מענטשן וואס וואוינען אין די גאס, וואס אין די גאס איז דא עקסטערע הייזער, עקסטערע חצירות, זאלן זיין מותרים לטלטל בכולו, זאלן זיי קענען טראגן אין די גאנצע מבוי. און די זעלבע זאך, מחצירות למבוי וממבוי לחצירות.
פארוואס? שכל המבוי רשות היחיד היא. יא, דא דארף מען געדענקען אז דא האט שוין דער רמב״ם מחלק געווען בין אן אמת׳ע קדושה דאורייתא און א תקנת חכמים. ווייל א מבוי איז א פלאץ וואס האט דריי מחיצות, אן אליסטע מבוי סתום, נישט א מבוי מפולש. און מיר האבן דאך מסביר געווען אין הלכות שבת אז מדין תורה וואלט מען געמעגט טראגן דארט, ווייל ס׳הייסט א רשות היחיד. די לחי וקורה איז אן הוספה וואס רבנן האבן געלייגט, אז מ׳דארף מאכן א היכר.
אבער וואס ער זאגט דא, אז ס׳שיינט, דיני יהושע אמיתיים, ער מיינט אפילו מדרבנן וואלט געווען מותר. אפילו מדרבנן איז עס מותר נאך די לחי וקורה. רייט, מדאורייתא איז עס מותר אמת׳דיג אפילו אן א לחי וקורה. ער האט דאך פריער געזאגט דין תורה. ער גייט נישט אריין דא אין די חילוק, אזוי ווי ס׳איז מסביר דער מגיד משנה.
דין מדינה — מוקפת חומה
וכן הדין במדינה שהיא מוקפת חומה גבוהה עשרה טפחים, האבן זיי געלערנט אז ס׳איז דא א וועג אויך צו כשר׳ן א גאנצע מדינה, און מאכן אז מ׳זאל האבן א דין ווי רשות היחיד און מ׳זאל מעגן ארומטראגן, אויב די שטאט איז ארומגענומען מיט א חומה גבוהה עשרה טפחים, שיש לה דלתות הננעלות בלילה, וואס מ׳קען צושפארן ביינאכט. וואס דעמאלטס האבן זיי געלערנט אז די הלכה איז שהיא כרשות היחיד, די גאנצע שטאט מוקף חומה ווערט רשות היחיד. זהו דין תורה.
די אלע דריי קאטעגאריעס פון רשות היחיד׳ס וואס זענען שוין מן התורה גוט צו גיין, זיי קענען שוין טראגן אזויווי ס׳איז, דאס איז די דין תורה. ס׳איז פשוט געגאנגען מיט דריי לעוועלס, יא? און די לעוועל גייט: בית, אפאר בתים ווערן איין חצר, אפאר חצרות אין איין מבוי, און אסאך מבואות זענען איין מדינה. די אלע זאכן, אזוי לאנג ווי זיי האבן די מחיצות, הייסן זיי רשות היחיד׳ס, און מ׳מעג טראגן אין די גאנצע זאך.
ואויך דא, אזויווי די משנה האט דער רמב״ם שוין אריינגעגאנגען פונקטליך צו וויאזוי ס׳דארף אויסקוקן די דלתות הננעלות, זיי האבן געלערנט אז ס׳דארף נישט ממש זיין פארשפארט, נאר ראויות. אקעי, אבער דאס איז שוין פרטים וואס מ׳האט שוין געלערנט.
הלכות עירובין, פרק א׳, הלכה א׳ (המשך) — דברי סופרים: איסור לטלטל עד שיערבו
Speaker 1:
אבער, דא איז וואו מיר ווילן צוקומען, אבער ס׳איז דא א תקנת חכמים, דברי סופרים, האבן די חכמים גע׳אסר׳ט, אסור לשכנים לטלטל ברשות היחיד, די חכמים האבן גע׳אסר׳ט פאר שכנים צו טלטל׳ן אין די רשות היחיד, אין איינע פון די דריי רשות היחיד׳ס וואס מיר האבן ארויסגעלייגט, שיש בה חלוקת דיורין, אויב ס׳וואוינען דארטן מענטשן עקסטער, אויב די איינע רשות היחיד איז צעטיילט פאר אנדערע דיורין, פאר אנדערע איינוואוינערס, טאר מען נישט מטלטל זיין, עד שיערבו כל השכנים, ביז מ׳טוט די סאלושן.
וואס איז די סאלושן? שיערבו כל השכנים, אלע שכנים זאלן מאכן דאס וואס הייסט א עירוב. וואס מיינט דאס? זיי זאלן זיך אלע צוזאממישן דורך די עירוב. עירוב איז א לשון פון צוזאממישן, זיי זאלן זיך צוזאממישן, זיי זאלן ווערן איינס. די פארקערטע פון חלוקה איז עירוב. חלוקה איז צעטיילט, שיערבו איז זיי זאלן ווערן צעמישט אלע צוזאמען. שיערבו כל השכנים קודם ערב שבת, אזויווי ער גייט שוין זאגן וואס די עירוב איז און וויאזוי ס׳ארבעט.
און די הלכה אז מ׳האט גע׳אסר׳ט, די איסור פון די חכמים, די איסור איז ביז מ׳טוט די סאלושן. ביז מען טוט די היתר איז אחד חצר ואחד מבוי ואחד המדינה. די דריי וואס האט יעצט אויסגערעכנט, די דריי מאכן די תקנה.
תקנת שלמה ובית דינו — היסטארישער הינטערגרונד
Speaker 1:
ווען איז די דברי סופרים? ווען האט זיך עס אנגעהויבן? דא ווערט געזאגט, תקנת שלמה ובית דינו. ס׳איז א תקנה פון שלמה ובית דינו.
מיר ווייסן שוין אז דברי סופרים מיינט נישט א געוויסע דור, ס׳מיינט נאר געווענליך זאגט מען ווען די גמרא זאגט “רבנן” מיינט עס די זאכן וואס שטייט אין די גמרא. ס׳איז דא אפשר זאכן וואס זאכן וואס איז מיט דברי נביאים איז אנדערש, אבער די קאטעגאריע פון דאורייתא און דרבנן, אלעס וואס איז נישט געגעבן געווארן למשה מסיני הייסט דרבנן. ס׳האט מען געהאט זאכן וואס שטייט אין ישעיה הנביא האבן מיר געלערנט נעכטן. דא זאגט ער אז ס׳איז א תקנה פון שלמה ובית דינו. ס׳איז אינטערעסאנט. ס׳איז א היסטארישע…
Speaker 2:
יא, איך וויל נאר זאגן, ניין, איך מיין מ׳גיבט א קורצע הקדמה וואס דו האסט געזאגט, דו ביסט גערעכט, ס׳איז נישט קיין חילוק להלכה ווען מ׳האט עס געמאכט, און מ׳זאגט נישט. אויף דאורייתא ווייסטו, אלע דאורייתא האט דער אייבערשטער געגעבן בהר סיני אין די פערציג טעג, פערציג יאר, וואטעווער ס׳איז. אבער דרבנן׳ס, ס׳איז פון די צייט פון משה, יהושע, משה ביז די צייט פון רב אשי און רבינא האבן נאך געמאכט תקנות דרבנן. משה אליין, “משה תיקן להם לישראל שיהו שואלין ודורשין בענינו של יום”, איז א דרבנן, ווייל משה האט עס נישט מקבל געווען מיט תורה שבכתב.
און רוב דרבנן׳ס, איך וואלט געזאגט רוב דרבנן׳ס זאגט מען נישט ווען ס׳האט זיך געמאכט. פאר סאם ריזען, געוויסע זאכן, אזויווי מיר האבן געלערנט תקנות נביאים, געוויסע זאכן איז אינטערעסאנט. שלמה המלך איז אויך געווען א נביא. סאו ס׳איז אינטערעסאנט צו וויסן אז שלמה המלך האט עס געמאכט, ס׳מאכט עס נישט מער חומר אדער ווייניגער חומר, ס׳איז נאר א היסטארישע ידיעה. צו וויסן לגבי וואס איז דא אן ענין וואס איז מער חומר? איך ווייס נישט. אויב דו ווייסט, ווייסטו. מיר האבן געלערנט נעכטן וואס עזרא האט מתקן געווען א דין אין עונג שבת. ס׳איז מער חשובות. און רמב״ם גייט אין הלכה ד׳ זאגן די טעם פון די תקנה.
Speaker 1:
אבער קודם האסטו געוואלט זאגן, אויף וואס קומט אריין שלמה המלך?
Speaker 2:
סאו געווענליך ווען די חכמים זאגן אז עפעס האט מתקן געווען א געוויסע דור, נישט ווען זיי זאגן “רבנן הקדושים” האבן מתקן געווען, פשוט זיי זענען געווען דארט, האבן זיי מתקן געווען. אבער ווען מ׳זאגט אז שלמה, אדער ס׳איז דא זאכן וואס מ׳לערנט תקנות עזרא, אזויווי ס׳זאגט תקנות משה, מיר האבן געלערנט ביי קריאת התורה אזויווי ס׳זאגט תקנות משה, אנדערע זאכן… מיר האבן געלערנט פריער, בית דינו של שם, נאך אסאך פאר קבלת התורה.
Speaker 1:
יא, דאס איז נישט, דאס איז נישט קיין דרבנן.
Speaker 2:
דארף נישט פאלגן תקנות חכמים, לערנען הלכות אישות, איסור וביאה, ווען יא און ווען נישט. לכאורה אלעמאל איז עס געבויט אויף דעם, אויף א געוויסע ידיעה וואס מ׳ווייסט פון תנ״ך אז דער מענטש, דער קארעקטער, דער דמות פון תנ״ך האט עפעס געהאט צוטון מיט דעם נושא.
אזויווי מ׳זאגט משה רבינו האט מתקן געווען קריאת התורה, ס׳מאכט דאך סענס, ער האט געגעבן די תורה, האט ער אויך געמאכט א סדר ווען מ׳ליינט די תורה. מ׳קען זען רמזים אפילו אין די חומש, ער האט געמאכט הקהל, ער האט געמאכט זאכן פון קריאת התורה.
אדער מ׳זאגט אז עזרא האט געמאכט שיעור אכילה, מחזיר עטרה ליושנה, אדער מ׳זאל מחבר זיין בחמישי, ווייל עזרא איז מתקן געווען די סדר החיים פון די אידן אין כניסת בית שני, אזויווי די גשמיות, ער איז מתקן געווען תקנות, מ׳זעט אין ספר עזרא אויך אזעלכע זאכן.
אז מ׳זאגט אז שלמה המלך איז מתקן געווען עירוב, און די גמרא זאגט עירוב ונטילת ידים, דארף מען פארשטיין וואס איז די שייכות פון שלמה המלך׳ס לעוועל אין די אידישע היסטאריע פון תנ״ך, פארוואס זאל מען זאגן אז ער האט געמאכט די תקנות, יא?
חידוש בשם רב האי גאון — פארוואס דוקא שלמה המלך
אויף דעם האב איך געטראפן א תשובה בשם רב האי גאון, וואס ער זאגט א פשט. ער פרעגט נישט ממש די קשיא, אבער מ׳האט אים געפרעגט אן ענליכע קשיא. מ׳האט אים געפרעגט, וואס איז פשט, מ׳האט נישט געוואשן די הענט? וואס האט מען געטון פארדעם? מ׳האט נישט געטון עירוב? ס׳איז זייער שווער, פארוואס זאל מען נישט פירן? אן אינטערעסאנטע קשיא, פארוואס נישט? ס׳איז נישט געווען קיין תקנה. דאס איז די אייגענטליכע קשיא פון רב האי גאון.
האט ער געזאגט א שיינע תורה. ער זאגט אז מיר גייען לערנען באלד, מיר האבן שוין געלערנט אביסל, אז במחנה איז דא אסאך דברים המותרים במחנה. אין מחנה, ווען מ׳גייט אין מלחמה, איז דא פיר דרבנן׳ס וואס איז מותר. צוויי פון זיי זענען עירוב ונטילת ידים. אין א מחנה איז מען פטור פון מאכן אן עירוב, און אויך פטור פון וואשן די הענט.
זאגט ער אז מ׳זעט אין תנ״ך אז שלמה המלך הייסט דער ערשטער וואס ער האט געהאט “איש מנוחה”, יא? ער איז אן איש מנוחה, ער האט געהאט שלום. אין זיינע יארן האט מען אנגעהויבן צו האבן שלום מיט די אידן, ארויס פון די מחנה, ארויס פון די סיטואציע פון מחנה. מ׳קען זאגן די גאנצע תקופת השופטים פאר דוד המלך איז געווען א בחינה פון מחנה, דעמאלטס איז מען געווען ממילא פטור פון עירוב.
מ׳דארף נישט זאגן אז ער זאגט אזוי הלכה׳דיג אז מ׳איז געווען פטור, מ׳קען זאגן פשוט ס׳איז נאך נישט געווען די מציאות. ערשט שלמה המלך האט געבויט די ערשטע אידישע הויפטשטאט, ירושלים, איז דער משכן געווען געבויט אין ירושלים, ער האט געמאכט די שטאט, און א שטאט הייבט זיך אן די גאנצע לויט פון עירוב און נאך, און דלתות היורדים זעט אויס עס איז געמאכט פאר מענטשן וואס וואוינען אזוי באופן מיושב, ווען אין די פעלד איז נישט שייך די דלתות היורדים.
סאו לכאורה דאס איז דער סוד, סאו עירוב האט צוטון מיט בנין בית המקדש, מיט די בנין ירושלים.
עירוב חצרות — תקנת שלמה המלך
הלכה ג׳ — אוהלים, סוכות, מחנה, און שיירא
וכן, לא חצר בלבד, לא רק ווען ס׳איז א מסודר׳דיגע חצר מיט בתים, אלא אף יושבי אהלים או סוכות, מענטשן וואס וואוינען אין פראוואזארישע הייזקעלעך, אזויווי געצעלטן אדער סוכות, או מחנה שהקיפוה מחיצה, אדער א מחנה, א גרופע פון אידן, א מיליטער, וואס איז ארומגענומען מיט א מחיצה, אין מטלטלין מאהל לאהל עד שיערבו כולם, מ׳טאר אויך נישט מטלטל זיין, ווייל סוף כל סוף איז די זעלבע זאך, אז ס׳איז דא אנדערע דיורים אין די זעלבע רשות היחיד, איז אויך אויף דעם דא די תקנת חכמים אז מ׳טאר נישט מטלטל זיין מאהל לאהל, נאר מ׳טוט די זעלבע לשון ווי א עירוב.
אבל עיר שהקיפוה מחיצה, דאס איז נאר א מחנה, ארומגענומען א מחיצה. א מחנה מיינט מער בקביעות.
חילוק צווישן מחנה און שיירא
אבער א שיירא, א שיירא וואס וואנדערט וואס האט ארומגענומען א מחיצה, איז אנדערש, ווייל די שיירא הייסט אזויווי איין משפחה, אזויווי א גרויסע פעמילי. זיי וואנדערן צוזאמען, זיי פארן די ווייטן צוזאמען, און אפילו זיי האבן ארומגענומען א מחיצה, און אפילו אויב זיי האבן אויפגעשטעלט פארשידענע אוהלים, “אין צריך לערוב, ואין מוציאין מאהל לאהל בלא עירוב, לפי שהן כולם מעורבין”. זיי קענען טראגן פון אוהל צו אוהל אן א עירוב, “לפי שהן כולם מעורבין”, זיי זענען שוין מעורבין. דא נוצט ער די ווארט “תערובי קהילה” מיינט ער אז מ׳מאכט די טריק וואס מאכט זיי מעורב די פס פון עירוב, אבער זיי זענען שוין מעורב אן קיין ברויט. “ואין אוהליהם קבועין להם”, די אוהלים זענען נישט קבוע, זיי זענען איין גרופע. דו זעסט אז ווען מ׳פארט צוזאמען אין א שיירא ווערן זיי אזויווי איינס. אנדערש ווי א מחנה וואס גייט צוזאמען.
ס׳איז אינטערעסאנט, מ׳דארף וויסן פארוואס א מחנה, למשל מיליטער, לייגט זיך אויך אויף אזא אראי׳דיגע זאך, אפילו אויב זיי האבן זיך שוין אויפגעשטעלט דריי טעג פאר שבת, וואס מיר האבן נעכטן געלערנט אז מ׳הייבט אן די מלחמה. אבער אקעי, ער זאגט אז א שיירא איז מער באקוועם איינער מיט די אנדערע, זיי פארן א לאנגע וועג, הייסן זיי “יכולין לערוב, ואין אוהליהם קבועין להם”. אפילו זיי זענען יעדער איינער זיין אייגענע אוהל, אבער ס׳איז נאר א היסף, איך ווייס, פאר צניעות, אבער בעצם זענען זיי אלע באקוועם איינער מיט די אנדערע.
דער בית יוסף׳ס קשיא
שוין, זאגט דער רמב״ם… יא, דער בית יוסף מוטשעט זיך, איך זע, מיר האבן יעצט געדענקט, ווייל א מחנה באמת איז דא א פטור, סאו מ׳מוז מאכן עפעס א חילוק. אויף יענץ רעדט זיך פון א מחנה וואס מ׳פארט, אבער ווען מ׳האט שוין געמאכט עפעס א מחנה מיושב ווערט שוין יא א חיוב. מ׳דארף פארשטיין דאס.
די מחנה שטייט פאר אכט טעג סתם, די שיירא שטייט ממש נאר פאר שבת. ס׳הייסט, אפשר די מחנה מיינט ער נישט א מלחמה, סתם א מחנה, מ׳האט געמאכט א קעמפ, מחנה בית יעקב, איך ווייס וואס. ס׳איז נישט קיין מחנה, ס׳איז א מחנה, ס׳איז נישט קיין שטאט, אבער ס׳איז א דבר קבוע. די שיירא איז די פשט, מ׳האט געמאכט די אוהל נאר פאר שבת, יא, מוצאי שבת פארט מען ווייטער, ס׳איז נישט קיין דבר קבוע. און די מענטשן פון די שיירא פירן זיך אזויווי איין משפחה, זיי פארן דאך צוזאמען, סאו דארף מען זיי נישט… יא, זאגסטו צוויי זאכן ביי די שיירא. ער זאגט קודם כל, “כולם מעורבין”. ווייסטו, ביי די מחנה עסט יעדער איינער פון די זעלבע קאך, מ׳דארף וויסן, אויך די אוהלים זענען נישט קביעות.
אקעי, סאו דער רמב״ם…
הלכה ד׳ — דער טעם פון שלמה׳ס תקנה
“למה תיקן שלמה דבר זה?” פארוואס האט שלמה מתקן געווען די זאך, מיין איך די איסור, די איסור אז מ׳טאר נישט טראגן אין די זעלבע חצר אדער מבוי? זאגט דער רמב״ם, “כדי שלא יטעו העם ויאמרו”, כדי דער עולם זאל זיך נישט טועה זיין. און מענטשן וואלטן ווען געקענט מאכן אזא שלעכטע חשבון, וואלטן זיי געזאגט אזוי, “כשם שמותר להוציא מן החצרות לרחובות המדינה ושוקיה ולהכניס מן החצרות”, ער וואלט געזאגט אזוי, פונקט ווי מ׳מעג טראגן פון די חצרות, וואס זענען רשות היחיד, צו די רחובות המדינה. רחובות המדינה מיינט ער דא די מדינה הננעלת בלילה, יא? סאו ווען א מענטש קוקט ווען, וואלט ער ווען געזען ווי מ׳טראגט פון עפעס וואס זעט אים אויס ווי רשות היחיד צו עפעס וואס זעט אים אויס ווי רשות הרבים, ווייל ס׳איז גאסן אין די שטאט. איי, ס׳איז נישט באמת, ס׳איז רשות היחיד ווייל ס׳איז דלתות נעולות, אבער ער זעט ווי מ׳טראגט צו די רחובות ושוקים, און נאכדעם מ׳מאכט נישט מער עירוב חצרות, וועט ער טראכטן, “אף כך מותר להוציא מן המדינה לשדה ולהכניס מן השדה למדינה”, מ׳מעג אויך פון די גאסן מעג מען טראגן צו די שדה וואס איז א כרמלית, מ׳האט פארגעסן די הלכה פון כרמלית, “ולהכניס מן השדה למדינה”.
“ויחשבו שהשדה והמדבר”, וואטעווער, יא, אבער ס׳קען זיין אזא גזירה לגזירה איז נאך אן אינטערעסאנטע זאך. ער וואלט דאך געקענט זאגן פשוט, דער מענטש וועט נישט וויסן אז ס׳איז דלתות נעולות בלילה.
דער עיקר חידוש — מענטשן׳ס פארשטאנד פון רשות היחיד/רשות הרבים
אבער קוק וואס ער זאגט דא, א פלא ווי… “ויחשבו שהשוקים והרחובות הרי הן רשות לכל הריין כשדות וכמדברות”, זיי וועלן טראכטן אזוי, אז הואיל ויעדער איינער קען זיך דרייען אויף די שוקים ורחובות, וועלן זיי דאך נישט וויסן, זיי וועלן טראכטן אז ס׳איז א רשות לכל. “ויאמרו”, זיי וועלן טראכטן, “שחצרות בלבד הן רשות היחיד”, אז די חצרות הייסט רשות היחיד, “ומותר להוציא מן החצרות לשדות ומדברות”. משום שאינה הוצאה מלאכה, זאלן מיינען אז הוצאה איז נישט קיין מלאכה, און זאלן מיינען שמיטה לא הוצאה לאחרות, אז רשות היחיד איז רשות הרבים.
די פוינט איז ווייטער, ער זאגט נישט אז מען גייט נישט וויסן אז דאס איז אן עבירה. וואס ער זאגט איז, אז מ׳זאל געדענקען דאך, ס׳איז דא צוויי זאכן וואס מענטשן טראכטן מאכט א רשות היחיד און וואס די הלכה זאגט מאכט א רשות היחיד. וואס מענטשן טראכטן איז אז א מקום שיש רשות לכל איז א רשות הרבים, א מקום שאין רשות לכל, לאמיר זאגן א חצר איז א רשות פאר די יושבי החצר, אבער ס׳איז פריוואט. זעט אויס פאר מענטשן, און פארשטייען מענטשן אז דאס איז א רשות היחיד.
אויב, אגב, די הלכה איז נישט אזוי. די הלכה זאגט אז ס׳איז נישט קיין חילוק. די גאנצע שטאט האט מחיצות, איז דאס זעלבע זאך ווי די חצר בעצם. די גאנצע חצר האט איין מחיצה, ס׳איז איין רשות היחיד. אבער מענטשן פארשטייען נישט אזוי. מענטשן זעען דאך אז ס׳איז דא א חילוק אין די חצר אדער אין די מדינה. עס באלאנגט פאר יעדן, אינעווייניג אין די חצר באלאנגט נאר פאר פריוואט. זעט זיך אז אין זיין קאפ הייסט דאס רשות היחיד און דאס רשות הרבים. זעט זיך אז ער האט געטראגן פון רשות היחיד צו רשות הרבים. וועט ער מיינען אז ער מעג אויך טראגן וואס איז אן אמת׳ע רשות היחיד צו רשות הרבים, וואס איז א חילוק פון מחיצות.
פארשטייסטו וואס איך זאג? די פראבלעם פון די מענטשן איז אז מענטשן רעכענען זיך מער מיט דיורים ווי די הלכה. אה, איך האלט דו זאגסט זייער גוט. די לשון רשות היחיד, רשות הרבים, איינער וואס קען נישט הלכה, סאונדט ווי ס׳האט צוטון מיט ווער ס׳מעג זיך דרייען דארט און ווער נישט. רשות וואו די רבים מעגן זיך דרייען, רשות וואו די יחיד מעג זיך דרייען. אבער למעשה די הלכה איז אז ס׳האט נישט צוטון מיט דעם, נאר ס׳האט צוטון מיט וועלכע סארט מחיצות ס׳האט, וועלכע סארט ווענט. אבער מענטשן גייען נישט וויסן. און שלמה המלך האט לכאורה פארשטאנען אז די לשון, די אויסדרוק פון רשות הרבים, איז א פראבלעם.
און אויך די מציאות איז אזוי, אז דא דרייען זיך מער מענטשן. און ער זעט א מענטש, ער טראגט פון א פלאץ פון איין מענטש צו א פלאץ פון אסאך מענטשן. האט מען גע׳אסר׳ט צו טראגן.
שלמה׳ס תקנה — מ׳זאל קוקן אויף דיורים ווי מענטשן קוקן
לפיכך, ער זאגט, לפיכך האט ער מתקן געווען, תיקן, האט שלמה המלך מתקן געווען, ער האט גע׳אסר׳ט שכל רשות היחיד שתחלק בדיורין, אז יעדע רשות היחיד וואס איז צעטיילט דורך דעם וואס ס׳איז דא אנדערע איינוואוינערס, ויוחס כל אחד ואחד ברשות לעצמו, יעדער איינער האט זיך זיין אייגענע הייזקע אינעווייניג אין די רשות היחיד, וישאר ממנו, און נאכדעם, אויסער די רשות היחיד אין די חצר, און בלייבט נאך איבער א מקום וואס איז ברשות כולן, דער אפענער חלק פון דער חצר ארום די הייזער, איז דער מקום וואס איז ברשות כולן ויד כולן שוה בו, יעדער איינער קען נוצן דעם פלאץ, כגון חצר לבתים, דער חצר צו די בתים איז שנחשב אותו המקום שיד כולן שוה בו כאילו רשות הרבים. איז געווען די תקנה פון שלמה אז מ׳זאל אראפקוקן דעם פלאץ וואו יעדער איינער קען זיך דרייען דארטן, און ס׳זעט אויס ווי רשות הרבים, זאל מען טאקע עס געבן א חומרא פון רשות הרבים, מ׳זאל טראכטן דעם פלאץ כאילו רשות הרבים.
און אין דעם מקום שאוחז כל אחד ואחד מן השכנים חלק לעצמו, האט שלמה המלך גוזר געווען שיהא בודאי רשות היחיד. דאס הייסט, אין אמת׳ן אריין איז די חצר און די בתים נישטא קיין שום חילוק, ביידע זענען רשות היחיד. אבער היות מענטשן זעען דאך א גרויסן חילוק צווישן די בתים און די חצרות, האט ער געמאכט מ׳זאל טאקע עס געבן אן הלכה אזויווי די מענטשן זעען עס, אז די בית איז א רשות היחיד, און מ׳שטיינס געזאגט די חצר איז א… זאל מען מחמיר זיין אז ס׳איז א רשות הרבים. ס׳איז א רשות הרבים, ויהא אסור להוציא מרשות שחולק לעצמו לרשות שיד כולן שוה בו.
ער זאגט אונז זייער קלאר אז די פראבלעם איז די דיירים, אז מענטשן קוקן אן די זאכן לויט ווי די איינוואוינערס. און פונקט ווי כמו שאומרין שיש רשות היחיד ורשות הרבים, זיי האבן אויך נישט ארויסצוטראגן פון דאס וואס זעט אויס ווי א רשות היחיד צו רשות הרבים. אלא ישתמש כל אחד ואחד ברשות שחולק לעצמו לבד. די תקנה פון די אריגינעלע תקנה, די תקנה פאר די סאלושן איז, אז יעדער איינער מעג נאר נוצן זיין אייגן הויז, קיינער טאר נישט ארויסטראגן פון די רשות היחיד צו די רשות הרבים, נאר אויב מ׳קומט אויף מיט עפעס וואס זאל זען אז די חצר איז בעצם א רשות היחיד. עד שיערבו כולן, אף על פי שהכל רשות היחיד. אגב, אלעס איז א רשות היחיד, און ס׳פעלט נישט לכאורה אויס די “יערבו כולן”, איז אבער געווען די גזירה אז מ׳זאל נאר מעגן מיט אן עירוב.
דער עירוב׳ס פונקציע — “כולנו מעורבין”
ומאי הוא עירוב זה? וויאזוי מישן זיך די אלע מענטשן אויס? וואס איז דער עירוב? זאגט דער רמב״ם, “הוא שיערבו עצמן במאכל אחד שיניחוהו מערב שבת”. כלומר, וואס טוט דער מאכל אחד? וואס איז די חלות וואס געשעט אין דעם מאכל? דער מחלוקת, דער מחלוקת האט ער דעקלערט, כלומר שכולנו מעורבים, מיר זענען אלע צעמישט, ואוכלים כולנו, מיר זענען אלע איין טעלער און מיר זענען אלע איין עסן. זאל עס נישט מיינען אז נאר אין די הייזער איז יעדער איינער באקוועם מיט זיינע מענטשן, און אין די חצר זענען אלע פרעמדע מענטשן, ניין, מיר וואוינען אלע אין איין חלק.
עירוב חצרות ושיתוף מבואות – מעשה העירוב, שיעורים והלכות
המשך: המעכאניזם של עירוב – יצירת שותפות
Speaker 1: ממילא, זיי האבן איין עסן, ואין כל אחד ואחד ממנו חולק רשות מחבירו, קיינער האט נישט קיין עקסטערע רשות, אלא כשם שיד כולנו שוה במקום זה שהוא של כולנו, פונקט ווי אונז זענען מיר אלע איינס אין די פלאץ, פונקט ווי אונז אלע קענען ניצן די שטיקל חצר, כך יד כולנו שוה בכל מקום שאוכל כל אחד לעצמו, אויך איז בעצם יעדער איינער אויך באקוועם, און יעדער איינער האט אויך א יד אין די אנדערע מענטשנס רשות, וראויים כולנו לרשות אחת.
ס׳איז אינטערעסאנט. די מענטשן וואלטן אנגעקוקט ווי נאר אין די הייזער. ס׳איז אינטערעסאנט, יא. לכאורה די איסור איז אז מענטשן זאלן מיינען אז די חצר איז א רשות הרבים. האבן זיי געמאכט אז די חצר, עסן אלע צוזאמען, און זענען זיי אלע שותפים. און ווייל זיי זענען אלע שותפים אין די חצר, איז פשט אז קיינער האט אויך נישט קיין עקסטערע רשות היחיד. ס׳איז ביידע.
די פראבלעם איז בעצם דאס, אז ס׳איז דא א חילוק צווישן די הויז און די חצר. דורך דעם וואס מ׳עסט צוזאמען, איז נישטא קיין חילוק צווישן די הויז און די חצר. איבעראל קען יעדער איינער גיין. איז מפקיע די הויז. איז מפקיע, מ׳איז משתתף, מ׳איז זיך מערב. מפקיע וועלן מיר באלד זען אין די אנדערע איינטריט.
ועל ידי מעשה זה, דורך מאכן די עירוב, דורך מאכן די ברויט, וואס טוט מען אויף? לא יבואו לטעות, וועט קיינער נישט טועה זיין, וידמו בדעתם שדומה זה לזה, רשות היחיד ורשות הרבים, ער וועט נישט טראכטן אז ס׳איז ענליך צו רשות היחיד און רשות הרבים.
שני סוגי עירוב: עירוב חצרות ושיתוף מבואות
Speaker 1: ועל ידי מעשה זה, דורך מאכן די עירוב, איז צוויי נעמען. דער עירוב וואס איז געמאכט אין א חצר זה עם זה, די געמישעכץ וואס מען מישט זיך צוזאם דורך די ברויט, אלע בני החצר, דאס ווערט גערופן עירוב חצרות. און די מין עירוב וואס מ׳מאכט אין די מבוי, וואו אלע חצרות ווערן איין חלק פון די מבוי, אדער ס׳איז איין מבוי זה עם זה, אויך כל בני המדינה, אדער דאס ווען די מדינה וואס איז ארומגענומען מיט א חומה, דאס וואס זיי קענען מאכן א עירוב, דאס ווערט אנגערופן שיתוף.
די זעלבע זאך, שיתוף מיינט מ׳ווערט אלע שותפים, און עירוב מיינט זיי זענען אלע מעורב. פארוואס האט מען געמאכט צוויי נעמען? אפשר ווייל ביי די מבוי איז מען נישט ממש צעמישט, אבער מ׳איז א שותף. ס׳קען זיין אז דאס איז א לשון ווייניגער. ס׳איז נישט קיין שום חילוק, ס׳איז נאר א חילוק אין די לשון, אבער איך טראכט אפשר דאס איז א חילוק.
Speaker 2: ווייטער רופט מען אויך עירוב, ווייטער מאכט מען הלכות עירוב, יא.
Speaker 1: אמת, אבער אין די גמרא רופט ער עס אלעמאל שיתוף. פארוואס? איך קען טראכטן אז ס׳איז וועגן דעם, ס׳איז נישט פשט אז מ׳צעמישט זיך. אדער ער ברענגט עס דורך השלכה, און דאס איז פשוט, מ׳זאל טון אנדערע הלכות מיט די צוויי זאכן. אמת, מ׳וועט באלד זען אז ס׳איז דא נישט אלע הלכות פון עירוב און שיתופין זענען די זעלבע, ס׳האט מען צוויי ווערטער אז מ׳זאל קענען גרינג רעדן דערוועגן.
חכמת שלמה המלך: איסור מיט היתר
Speaker 1: שוין, איז דא דער רמב״ם, מיט וואס מאכט מען די עירוב? ס׳איז אזוי, גוט, איז יעצט האבן מיר פארשטאנען די טעם, די עיקר תקנה פון די עירוב, וואס איז די תקנה דערפון? ס׳איז די איסור און די היתר וואס קומט צוזאמען.
איך האב געזען די חתם סופר זאגט אזוי, אז פארדעם איז שלמה המלך געווען אזוי קלוג, ער האט נישט געמאכט א איסור, ער האט געמאכט א איסור מיט א היתר, ס׳איז נישטא אזא זאך א פראבלעם אן א סאלושן. אזויווי נטילת ידים, די הענט איז טמא, אבער ס׳איז דא שנעל א סאלושן, מ׳קען עס וואשן.
Speaker 2: אמת.
Speaker 1: אדער אזויווי די רבנים וואס מאכן א פילטער אויף די אינטערנעט, דו האסט אן אינטערנעט מיט א פילטער. מ׳ווייסט אז מ׳טאר נישט בכלל, דאס איז נישט קיין חכם ליב איך, וויאזוי הייסט עס? “חכם בני וישמח לבי גם אני”. צו מאכן נאר איסורים איז נישט קיין חכמה, צו ברענגען די סאלושן צוזאמען.
ס׳איז געקומען ביי אסאך, אז מ׳זאגט ווען שלמה תיקן עירוב, ווייסט מען נישט צו מ׳מיינט ער האט געמאכט די קשיא אדער די תירוץ. די תירוץ איז ער האט געמאכט ביידע. ווייל ס׳קען אפשר זיין אזויווי מ׳טאר נישט אסר׳ן פאר מ׳האט די סאלושן דערפאר, פאר דו האסט די היתר.
Speaker 2: יא.
Speaker 1: אקעי.
Speaker 2: אה, קען זיין שלמה המלך׳ס צייטן איז מען געווען רייך, מ׳האט געהאט פת צו טיילן פון יעדער. פת שלמה.
Speaker 1: אה, ס׳שטייט דאך ער האט געהאט פאר טויזנטער מענטשן, יא? “שולחנו של שלמה בשעתו”.
Speaker 2: יא, ער גייט נישט זאגן פת שלמה.
Speaker 1: דא שטייט מיט א איד, ס׳זעט נישט אויס ווי שלמה, אבער אין מיין רמב״ם שטייט עס אן א איד.
הלכה ג: מיט וואס מאכט מען עירוב חצרות – פת שלמה
Speaker 1: “אין מערבין בחצרות”, יעצט גייען מיר לערנען מיט וואס מאכט מען די עירוב, מיט וועלכע פת. זאגט דער רמב״ם, “אין מערבין בחצרות”, מ׳מאכט נישט קיין עירוב חצרות, “אלא בפת שלמה בלבד”, נאר מיט א גאנצע ברויט.
זאגט דער רמב״ם, ס׳האט נישט צו טון מיט גרויסקייט. אפילו אויב ס׳איז א גרויסע ברויט, אבער אויב ס׳איז א צעבראכענע ברויט, אפילו “ככר מאפה סאה”, אפילו א ככר וואס מ׳האט געדארפט פאר דעם א גאנצע סאה מעל צו א העווי ככר, א גרויסע ככר, אבער “הואיל ופרוסה היא”, וואס ס׳איז שוין צעשניטן, “אין מערבין בו”.
אבער פארקערט, “אבל אם היתה שלמה”, אויב ס׳איז א גאנצע, “אפילו היתה קטנה כאיסר”, אפילו אויב ס׳איז קליין אזויווי א מטבע וואס הייסט א איסר, “מערבין בו”. קען מען. די ווארט איז אז ס׳זאל זיין שלמה. שלמה איז עפעס א חשיבות.
דיון: פארוואס דארף זיין שלמה?
Speaker 1: וואס איז די ענין? ס׳איז דא א הסבר פארוואס דארף זיין שלמה?
Speaker 2: א איד דארף האבן שלימות.
Speaker 1: ניין, אפשר ווייל ווען ס׳איז פרוסה איז עס שוין צעטיילט, איז ווייטער “כל חד לעצמו”, יא? נישט, יעדער האט א שטיקל פון די ברויט, ס׳איז שוין צעטיילט. אזויווי אין די חצר איז עס צעטיילט. שלמה, אלע רייסן אראפ א שטיקל פון די זעלבע חלה, אז די גאנצע חלה באלאנגט פאר יעדן, אזויווי די גאנצע חצר באלאנגט פאר יעדן.
Speaker 2: ווייס איך נישט, מעיבי.
הלכה ג (המשך): וועלכע מיני פת
Speaker 1: זאגט דער רמב״ם, “וכשם שמערבין בפת תבואה”, פונקט ווי מ׳קען מאכן פון פת פון תבואה, אזויווי פון חיטים שעורים, קען מען אויך מאכן “בפת אורז ובפת עדשים”, פון באנדלעך, “אבל לא בפת דוחן”, דוחן איז נאך א שוואכערע מין באנדל, “ומיונץ” קען מען נישט מאכן.
Speaker 2: קען מען נאך מאכן א פסוק יעצט.
שיתוף מבואות – מיט וועלכע אוכלין
Speaker 1: יא, סאו די שאלה פון וואס מ׳מאכט אן עירוב ווענדט זיך וועלכע עירוב. עירוב חצרות איז מער גמור ווי שיתוף מבואות. עירוב חצרות דארף זיין פת, אבער שיתוף…
Speaker 2: יא?
Speaker 1: יא, אבער שיתוף איז ביים פת, ביים שער האוכלים. ס׳איז אינטערעסאנט, ווייל שיתוף לכאורה איז די אפשר הארבער, ס׳איז דא מער סיבה צו טראכטן אז איינער זאל זיך טועה זיין מיט מבואות ווי מיט בתים אין חצרות. ווייס איך נישט, אקעי, ווייטער.
זאגט דער רמב״ם, “בשיתוף”, דאס הייסט ביי די פת וואס מ׳דארף נעמען פון אלע בני החצרות אין די מבוי, קען מען נוצן “אדר פת”, אזויווי ביי עירוב חצרות, אדער שיתופי מבואות. וועלכע אוכל? זאגט דער רמב״ם, “כל אוכל משתתפין בו”. די אלע דיורים פון די חצרות אין די מבוי קענען ווערן משתתף, זיי קענען ווערן איינס, מיט סיי וועלכע עסן, חוץ מים פון עץ ומלח פון עץ, א וואסער אליין אדער זאלץ אליין הייסט נישט קיין אוכל.
בחיים? כגון פטריות, מאשרומס, און אזעלכע סארט געוויקסן וואס וואקסן מן האויר, אין משתתפין בהם שאינן חשובים כאוכלים, ס׳איז נישט חשוב אזויווי עסן.
אבער עירוב מים ומלח, די צוויי זאכן וואס אליין זענען זיי גארנישט, אבער צוזאמען, ווען מ׳מאכט א שיתוף מיט זיי, ווען מ׳איז זיי מערב, דעמאלטס ווערן זיי גוט פאר א עירוב, און מ׳שתתף מיט דעם, ווייל אזוי איז עס ווערט ענליך צו מורייס, מורייס, אדער ווי מ׳זאגט עס. האבן שוין געהאט מערערע מאל די עסן, ס׳איז עפעס וואס מ׳מאכט מים ומלח צוזאמען מיט פיש. איז דא אפילו ס׳איז נישט דא די פיש, אבער מים ומלח איז שוין די אנהייב פון א מער חשוב׳ע עסן, קען מען יא נוצן.
הלכה ד: שיעור האוכל פאר שיתוף
Speaker 1: ווייטער, יעצט גייען מיר זאגן וויפיל איז די שיעור? ווי גרויס דארף זיין די עסן וואס מ׳מאכט, אלע זאלן ווערן שותפים מיט די עסן?
זאגט דער רמב״ם, “וכמה שיעור האוכל שמשתתפין בו?” ווי סאך עסן דארף מען האבן פאר די שיתוף? וויפיל איז די שיעור? זאגט דער רמב״ם, די שיעור איז “כגרוגרת לכל אחד ואחד מבני המבוי או מבני המדינה”. די שיעור פון וויפיל ס׳זאל זיין פאר יעדן איינעם איז אז ס׳זאל זיין א גרוגרת. א שיעור גרוגרת לכל אחד ואחד מבני המבוי או מבני המדינה.
זאגט דער רמב״ם, ווי גרוגרת איז די מינימום שיעור אכילה, וואס מ׳נוצט פאר שבת שבת, און יעדער איינער דארף קענען האבן איין גרוגרת. דאס איז ווי שיעור שמונה עשרה או פחות, אז ס׳איז דא אכצן מענטשן, אכצן עקסטערע הייזער אין די חצר, אדער אכצן חצרות אין די מבוי, או פחות.
אבל אם היו יותר משמונה עשרה, אבער אויב ס׳איז דא מער ווי אכצן מענטשן, האט מען מקיל געווען. מ׳פאדערט נישט אז מ׳זאל ברענגען אזויפיל סחורה וואס זאל זיין פאר יעדן איינעם צוואנציק פארשנס. דעמאלטס איז גענוג שיעור שתי סעודות. דעמאלטס איז גענוג אז מ׳ברענגט, מ׳מאכט שותף אויף צוויי סעודות, די שיעור פון צוויי סעודות, שהן כשמונה עשר גרוגרות, שהן כשש ביצים בינוניות. א סעודה זעט אויס איז שיעור דריי ביצים בינוניות, און מ׳דארף צוויי סעודות, קומט אויס שמונה עשר. מ׳קעפט עס ביי שמונה עשר. פון אכצן מענטשן און העכער איז גענוג אז ס׳איז דא צו עסן פאר אכצן מענטשן. ס׳איז אויך גענוג, ס׳זעט שוין אויס ווי שותף, ווי אלע עסן צוזאמען פון די זעלבע שותף, פון די זעלבע שיסל.
אפילו אם משתתפין אלפים ורבבות, אפילו אויב ס׳איז זייער אסאך וואס משתתפין, צענדליגע טויזנטער, אפילו ס׳איז אלפים ורבבות, איז אויך גענוג די שיעור אכצן. וואנס ס׳איז אכצן, האט מען שוין דארט נישט מער.
Speaker 2: זייער גוט.
הלכה ד (המשך): שיעורים פאר פארשידענע מאכלים
Speaker 1: יעצט גייען מיר לערנען פרטים אין די שיעור. דאס הייסט, בעצם היכי תמצא פון פארשידענע מאכלים, וויפיל איז די שיעור פון שתי סעודות, וואס דאס איז בעצם די שיעור וואס געווענליך גייט מען דארפן האבן פאר די שיתוף מבואות פון אכצן און ווייטער.
Speaker 2: יא.
Speaker 1: כל אוכל שהוא נאכל כמו שהוא, יעדער עסן וואס די סדר איז אז מ׳עסט עס כמו שהוא, מ׳עסט די עסן אליין, כגון פת או מיני דגן, אדער אנדערע… ס׳טייטשט אנדערע זאכן וואס מ׳מאכט מזונות, ס׳טייטשט אויך זאכן וואס מ׳מאכט פון תבואה אבער נישט ברויט, נאר איך ווייס, פרעצלס. ובשר חי, רויע פלייש, אם נשתתפו בו, אויב מ׳האט משתתף געווען, מ׳האט געמאכט די פת אדער די מיני דגן אדער די בשר זאל זיין די עסן פון שותף, שיעורן מזון שתי סעודות, שתי סעודות פאר אכצן מענטשן.
וכל שילופטן, א זאך וואס איז אנגענומען בדרך כלל אז ס׳הייסט אן עסן וואס מ׳עסט צו צום פת, ס׳איז א צושפייז, בדרך כלל מלכלכים בו פתן, פתן צו עסן מיט דעם זייער ברויט, כגון יין מבושל, אינטערעסאנט, יין מבושל וואס מיר האבן געלערנט איז ווייניגער חשוב, מ׳נוצט עס נישט פאר קידוש, וואס טוט מען מיט יין מבושל? מ׳טרינקט עס מיט די ברויט. ובשר צלי, געבראטענע פלייש איז אן ענין וואס מ׳עסט מיט די ברויט. ומורייס וואס מיר האבן פריער געזאגט, די ימי מלח מיט פיש וזיתים, ומי מורייס של בצלים, די מים מורייס פון די ציבעלע, נישט די קליינע ציבעלע נאר די גרויסע ציבעלע.
די אלע זאכן זענען א לפתן. דעמאלטס דארף מען האבן פון דעם דארף מען האבן אסאך א קלענערע שיעור. דארף מען האבן וויפיל מ׳דארף האבן פת
שיעורי עירוב – פרטי הלכות לפתן ומאכלים שונים
הלכה – שיעורי לפתן: יין מבושל, בשר צלי, וכו׳
Speaker 1: וואס טוט מען מיט יין מבושל? מ׳טרינקט עס מיט די ברויט. בשר צלי, געבראטענע פלייש, איז עפעס וואס מ׳עסט מיט די ברויט. חומץ ומורייס וואס מ׳האט פריער געזאגט, די ימים ומלח מיט פיש וזיתים, ואמות של בצלים, די מאמעס פון די צוויבל, נישט די קליינע צוויבל נאר די גרויסע צוויבל. די אלע זאכן זענען א לפתן. דעמאלטס דארף מען פון דעם אסאך א קלענערע שיעור. מ׳דארף האבן וויפיל מ׳דארף האבן פאר שתי סעודות, דאס הייסט זאלץ וואסער איינצוטונקען צוויי סעודות איז ווייניגער ווי א קלענערע שיעור כדי לכלכל שתי סעודות.
איך מיין אז אמות של בצלים מיינט דאס וואס אונז רופן אן אניאנס, דאס הייסט די, ניין, די באלי דערפון. בכלל קען מען רעדן וועגן עלי בצלים, א בצל קומט פשוט מיט בלעטער, אונז זענען מיר געוואוינט צו עסן נישט די בלעטער בכלל, מ׳עסט טאקע נאר די אמות של בצלים, יענץ איז א לפתן. און די עלי בצלים גייט מען באלד זען אנדערע הלכות דערוועגן. יא, ווייטער.
הלכה – יין חי: שיעור שתי רביעיות לכולן
Speaker 1: און נישט אזוי ווי ביין חי, מ׳האט געזאגט אז יין מבושל איז א לפתן. וואס טוט זיך יין חי? יין חי איז נישט קיין לפתן, און מ׳דארף האבן שיעור שתי רביעיות לכולן, מ׳דארף האבן צוויי רביעיות פאר אלע, אויך פאר אלע ביז אכצן.
דיסקוסיע: פארוואס איז יין חי בלויז שתי רביעיות?
Speaker 1: יין ושכר, ביז יעצט האבן מיר געזאגט כללים, יעצט גייט מען זען אסאך א ליסט פון אזוי ווי א צוואנציק אנדערע מאכלים וויפיל זיי דארפן, און די אלע שיעורים גייט זיין בעצם די שיעור פון מזון שתי סעודות, שטימט? ווייל דא גייט מען ברענגען זאכן וואס איז נאכל כמות שהוא. אהא, רייט.
יין ושכר, מ׳האט געזאגט אויך אז טרינקען איז די זעלבע זאך ווי עסן, עס איז מין אכילה פאר יעדן, שתי סעודות קען מיינען שתי סעודות פון טרינקען. יין ושכר, שתי רביעיות, די שיעור פון שכר איז שתי רביעיות. סארי, ס׳איז גארנישט געהאקט אינמיטן, סאו שכר האבן מיר געלערנט שתי רביעיות, דאס הייסט נישט פאר איטש פערסאן, לכולן איז גענוג שתי רביעיות פאר ביז אכצן מענטשן, און נאכדעם בלייבט די שיעור. בקיצור, צוויי רביעיות איז גענוג פאר צוויי סעודות, בעיסיקלי. ווייל דאס איז נישט קיין דבר הנאכל כמו שהוא. ניין, ס׳איז יא.
Speaker 2: יין איז שייך א דבר הנאכל כמו שהוא?
Speaker 1: ניין, נישט אויסגעווענט גוט. יין חי. ער האט געזאגט יין מבושל איז דאך לך לך בפיתא. יין חי איז שיעורו שתי רביעיות לכולן. ער גייט צוריק אזויווי פת.
Speaker 2: ניין, נישט שתי רביעיות פאר איטש מענטש.
Speaker 1: לכולן מיינט פאר יעדער צוזאמען.
Speaker 2: ניין, וואס דארף מען לכולן?
Speaker 1: לכולן פאר אלע צוזאמען. סא דעמאלטס מוז עס זיין אז דאס איז גענוג.
אזוי קומט אויס. ס׳איז געשטאנען אזוי, אבל אומרים אנו ששיעורן כשתי סעודות. אה, שתי סעודות, און ער זאגט אז שתי רביעיות.
Speaker 2: אפשר שיעור שתי סעודות איז כששה ביצים בינוניות. אפשר יין חי איז פשוט ווייל מ׳גייט עס מוזג זיין גייט עס ווערן מער?
Speaker 1: אה, יין חי, ווייל ווען מ׳איז עס מוזג ווערט עס… אה, מאכט סענס. ווען מ׳איז עס מוזג ווערט עס… ווערט עס… אה, די פוינט איז… ס׳דארף זיין… די שיעור האבן מיר געלערנט… די פוינט איז עפעס אנדערש. ס׳דארף זיין א שיעור פון צוויי סעודות. לאמיר זיין קלאר, די רגע וואס דו האסט א שיעור פון צוויי גאנצע סעודות איז נישט קיין חילוק וויפיל, די מאקסימום שיעור, אמת? און יעדע סעודה טרינקט א מענטש נאר איין כוס יין מינימום, ווייל דאס איז גענוג צו הייסן א סעודה. ממילא צוויי רביעיות איז גענוג.
Speaker 2: אה, פשוט.
Speaker 1: חיים ושלום. יא? שטימט? יא, ניין, אבער פריער האבן מיר געלערנט אז שתי רביעיות פאר א גרויסע עולם דארף זיין… איז די שיעור ששה ביצים.
Speaker 2: אבער וואס איז די שיעור רביעיות?
Speaker 1: איז שתי ביצים. שתי רביעיות. ווייט, ווייט, פאלס מ׳רעדט וועגן ביצים. רביעיות איז פאר משקה, פאר טרינקען איז די שיעור רביעיות, אמת? יא, אבער מיר האבן געלערנט פריער אז ביז אכצן מענטשן דארף זיין פאר יעדן מענטש א שיעור, א שיעור גרוגרת, און נאכדעם, איינמאל ס׳איז שוין דא שיעור שתי סעודות כשמונה גרוגרות כששה ביצים בינוניות, דעמאלטס איז גענוג. נו, יעצט איז דאך אן אוכל פאר משקה, איז צוויי רביעיות גענוג, אדער יין חי.
Speaker 2: זעקס רביעיות׳ן, אזויווי זעקס ביצים?
Speaker 1: שישה ביצים בינוניות איז געווען די שיעור שמונה גרוגרות. שישה ביצים בינוניות איז די זעלבע שיעור ווי שמונה גרוגרות. שמונה גרוגרות איז פאר עסן.
Speaker 2: אזוי אז שתי רביעיות איז אזויווי שמונה גרוגרות?
Speaker 1: אהה, זאגסטו. אבער וואס איז די חשבון? פארוואס טרינקען איז ווייניגער? ווייל דאס איז שיעור שתי סעודות. שיעור שתי סעודות איז פאר איין מענטש, נישט פאר אסאך מענטשן. איין מענטש, א גרוגרת איז נישט קיין שיעור פאר א סעודה. א גרוגרת איז סתם א מינימום אכילה. א נארמאלער מענטש וואס זיצט אין א סעודה עסט דריי ביצים און איין רביעית וויין. ער טרינקט נישט דריי רביעיות וויין אין א סעודה. ער טרינקט איין רביעית וויין. ממילא איז סך הכל שתי רביעיות.
הלכה – שיעורי מאכלים שונים: ביצים, רימונים, אתרוג, אגוזים
Speaker 1: ביצים איז שתים, צוויי אייער. ומסתמא ממלא הין חסר, אפילו הן רוי אייער. וואס הייסט דאס? נאכאמאל, די אנדערע מאכלים דארפן זיין כשיעור שישה ביצים, אבער די ביצים אליין דארפן נישט זיין זעקס אייער, ווייל איין איי איז גענוג פאר א סעודה.
Speaker 2: וואס איז פשט? וואס איז די פראבלעם?
Speaker 1: איין איי איז גענוג פאר א סעודה פאר א מענטש.
Speaker 2: פארוואס האט מען דא געמאכט דיסקרימינעישאן צווישן באנדלעך און אייער?
Speaker 1: איך ווייס נישט וואס די פשט איז. ער האט פריער געזאגט א כלל, וויפיל עסן? שיעורן כשמונה גרוגרות. אבער יעצט זאגט ער אונז אן אנדערע זאך. א געוויסע עסן.
Speaker 2: אבער ער רעדט דא נישט מיט לפתן. לפתן האט ער גלייך געזאגט.
Speaker 1: ניין, ניין, ניין. די ליסט איז נישט קיין לפתן.
Speaker 2: אבער וואס איז א לפתן?
Speaker 1: מען עסט נישט דירעקט ביצים. דאס איז א זאך וואס מען עסט צוזאמען מיט…
Speaker 2: די שיעור פון לפתן איז כדי לאכול בו שתי סעודות. בקיצור, יעצט געפינסטו אויס פרטים פון ווי סאך מען עסט ביי צוויי סעודות פון די ליסט פון זאכן. אבער איך גלייב נישט אז ער רעדט דא פון לפתן, ווייל יין ושמן האט ער ארויסגערעכנט ביי לפתן. יין חי וואס ער רעכנט יעצט אויס דא, איז נישט די זאכן וואס ער רעכנט אויס דא זענען נישט לפתן.
Speaker 1: ניין, ניין, ניין, ניין. דאס איז נישט קיין סתירה. די ליסט איז פשוט פרטים, דיטעילס, וואס איז געבויט אויף די צוויי פריערדיגע שיעורים כללים. ס׳איז דא זאכן וואס מען עסט אלס מאכל, וואס די שיעור איז פאר צוויי סעודות, דארפסטו וויסן וויפיל איז צוויי סעודות פון די מאכל. ס׳איז דא זאכן וואס זענען א לפתן, דארפסטו וויסן וואס איז די שיעור פון לפתן פון די סארט מאכל. און די סעיף, די הלכה, זאגט אונז נאר דיטעילס פון די אלע סארט זאכן וויפיל ס׳איז, כל אחד לפי מה שהוא, וועלכע סארט שיעור ער דארף.
Speaker 2: איך מיין אז די אלע זאכן וואס ער רעכנט דא אויס איז נישט קיין לפתן. ס׳איז א מאכל, און ס׳איז דא אן אנדערע שיעור.
Speaker 1: ניין, ניין, ער האט פשוט לא צודק. עס איז פשוט צו זאגן זאכן וואס זענען פלעין א מיסטעיק, נישט אמת. קיינער עסט נישט…
Speaker 2: מ׳האט עס דאך אויסגערעכנט אזוי.
Speaker 1: ניין, קיינער עסט נישט קיין סעודה פון רימונים, מ׳עסט עס… לפתן, מ׳עסט עס מיט און מיט די ברויט, תמרים געמאכט פאר…
Speaker 2: אלע זאכן וואס מ׳רעכנט דא אויס, דא זענען זאכן וואס מ׳עסט…
Speaker 1: ניין, נישט אמת, נישט אמת.
Speaker 2: מ׳לאזט עס דאך נישט מאכן. עס איז אויסגערעכנט ללפתן.
Speaker 1: עס איז אויסגערעכנט ללפתן, יעצט גייט ער אויסרעכענען נישט…
Speaker 2: נישט אמת, נישט אמת, נישט אמת.
Speaker 1: א ראיה ער רעכנט פאר דעם מיט יין, יין מבושל איז א לפתן, יין חי איז נישט קיין לפתן.
Speaker 2: איך ווייס וואס דא וואס די זאכן וואס ער רעכנט אויס, די ליסט איז נאר דיטעילס פון זאכן, נישט… עס איז נישט… א מענטש עסט נישט קיין סעודה פון רימונים, ער עסט א לפתן, ער עסט עס מיט און מיט די ברויט, האסטו געזען?
Speaker 1: עס איז א ספק, איך פארשטיי נישט וואס ער פראבירט.
הלכה – המשך הליסטע: רימונים, אתרוג, אגוזים, אפרסקים, ירק
Speaker 1: רימונים – שנים. אתרוג – אחד.
חמישה אגוזים – די שיעור פון ניסלעך איז פינף. אפרסקים – חמישה.
ירק – די שיעור א ליטרא אויף ירק, בין חי בין שלוק, ומאי בשול ולא בשול – אויב עס איז האלב געקאכט, דאמיט עס איז ראוי לאכילה, וועלכעס קען מען עסן אדער ווען עס איז גוט געקאכט אדער ווען עס איז בכלל נישט געקאכט.
אוכלי…
איכלי תבלין – איכלי איז א שיעור, ער גייט שוין זאגן וואס דער שיעור איכלי איז.
תמרים – השיעור כה. גרוגרות – השיעור כה. דבילה טפיח – סארטן פרוכטן איז השיעור כף.
קישואין – איז עפעס א… איז גראז עפעס וואס מ׳האט שוין פריער געהאט, ס׳דא דערפון מאכל בהמה, ס׳דא דערפון מאכל אדם, איז כמלא היד.
פול הלח – פרישע בונדלעך, כמלא היד.
חצין…
אויך עפעס א סארט… גראז.
וועדזשטעיבל – איז ליטרא. אטרידים – הרי הם בכלל הירק, ומערבין בהם – די ירק וואס דער שיעור איז ליטרא ירק.
(אטרידים איז אזא… טורניפ? איך ווייס נישט וואס פאר א זאך).
הלכה – עלי בצלים: תנאי שפצילי
Speaker 1: עלי בצלים – אה, פריער האט ער געזאגט די… די אמהות של בצלים, יעצט רעדט ער פון די עלי בצלים. אין מערבין בהם אלא אם פצילי – נאר אויב זיי האבן זיך געצוויבלט, אויב זיי האבן אנגעהויבן וואקסן, מנעשה אורך כולי עלמא מהם זרעס – די בלעטער דערפון זענען געווארן לאנג, אבער פחות מכן אין אדם אוכל. אויב איז עס נאכנישט די אלע דערפון און נאכנישט אזוינס, עס האט זיך נאכנישט אנגעהויבן אנטוויקלען דערפון, הייסט עס נישט קיין עסן.
דיסקוסיע: צי די ליסטע איז לפתן אדער מאכל בפני עצמו?
Speaker 1: וואס זאגט דער רמב״ם? “בכל אלו הדברים אמורים כלפתן הן”. זיי זענען כלפתן. זיי זענען נישט זאכן וואס מ׳עסט מיט ברויט, אבער פאר סאם ריזן האט מען זיי געגעבן די שיעורים ווי לפתן. “לפיכך נתנו להם שיעורים אלו, וכן כל כיוצא בהן”.
Speaker 2: ניין, כלפתן מיינט מ׳עסט עס יא מיט ברויט.
Speaker 1: איך ווייס וואס דו ווילסט פרובירן מיט ברויט.
דער רמב״ם זאגט דא, “בכל אלו הדברים אמורים”, זיי זענען נישט… לפתן האט ער ווי פריער אויסגערעכנט, נאר כתבלין באקומט עס עפעס א דין ווי לפתן, און מ׳געבט זיי די שיעור. “לפיכך נתנו להם שיעורים אלו וכן כל כיוצא בהן”.
Speaker 2: לפתן מיינט כדברים שאינם נאכלים כמו שהן חיים.
Speaker 1: בכלל, לפתן איז אריגינעל עפעס א נאמען פון עפעס א זאך, איך געדענק נישט וואס, אבער די גמרא רופט דאס פאר עניטינג וואס מ׳עסט עס צוזאמען מיט די פת. מ׳עסט עס צוזאמען מיט די פת, היינט צו טאגס דיפט מען אריין די פת אין דעם. דאס מיינט אז עס איז נישט קיין גוף הסעודה, ס׳איז א זאך וואס קומט צו די פת, אזוי ווי א צד פון די סעודה. דאס איז די טייטש. היינטיגע צייטן ווייס איך נישט ווער ס׳עסט פת ביי די סעודה, אבער אמאל איז געווען אז א סעודה קומט מיט פת, און צו דעם קומט עפעס. און די זאכן, זאגט דער רמב״ם, זענען אזוי ווי לפתן.
און ממילא איז דא די אלע שיעורים, ווייל די שיעורים זענען נישט וויפיל מ׳עסט אליינס, ווייל מ׳עסט נישט אליינס קיין קריאנס. מ׳עסט עס אלס א חלק פון די סעודה. די אלע שיעורים זענען א גאנצע ליסטע פון פרטים, בעצם איז עס אלץ געבויט אויף די כלל אז וויפיל מ׳נוצט פאר צוויי סעודות, אבער די חכמים האבן אויסגעזאגט פונקטליך פאר די אלע ליסטע פון זאכן פונקטליך וויפיל מ׳דארף. און כל כיוצא בהן, דו דארפסט אליינס רעכענען, און ווען ס׳שטייט נישט, דארפסטו אויסוועגן וויפיל מ׳נוצט פאר צוויי סעודות, און דאס איז די הלכה.
הלכה – צירוף מאכלים לשיעור
Speaker 1: ער זאגט ווייטער, “וכן כל האוכלין מצטרפין לשיעור השותף”. דער שותף קען זיין מיט מער ווי איין עסן, ס׳דארף זיין א האלבע פון די שיעור און א האלבע פון די שיעור.
ער גייט יעצט אויסרעכענען נאך שיעורים. ער האט אויסגערעכנט ליטר. ער שרייבט די הלכה פון סאמריזן, איך פארשטיי נישט פונקטליך די חקירה. ער זאגט אז דאס איז נאר ביי עירובי חצרות, ביי עירובי תחומין, ביי שיתופי מבואות, דארף מען געבן א שיעור פאר יעדן, א שיעור סעודה פאר יעדן. מ׳איז נישט מצטרף, מ׳קען נישט מצטרף זיין פון צוויי מאכלים למשל. דאס איז די ווארט, רייט? אזוי איז די ראב״ד׳ס שיטה, אויספיר. אקעי.
הלכה – ביאור שיעורי מדידה: ליטרא, אכילה, מעה
Speaker 1: אה, יעצט אויב דו ווילסט וויסן וואס די אלע נאמבערס וואס מ׳האט געלערנט מיינען, גייט איך די רמב״ם אויסרעכענען. ליטרא אמירה בכל מקום איז מלא שתי רביעיות. ואכילה, זאגט תבלין איז כאכילה, וואס איז אכילה? חצי רביעית. אמונה אמירה בכל מקום איז מעה דינר. וויפיל איז א דינר? שש מעה. סאו דער רמב״ם האט זיך דערמאנט דא צו זאגן נאך א שיעור, יא? ווייל מעה משקל שש שעורות.
שיעורי מידות ומשקלות, און הלכות עירוב חצרות
שיעורי מידות ומשקלות (המשך)
Speaker 1: אקעי. אה, יעצט, אויב דו ווילסט וויסן וואס די אלע נאמבערס וואס האבן געלערנט ביי איינען, גייט איך דערמאן אויסן… און דו ווילסט איך צו רעכענען.
ליטרא, אמירא, בכל מקום, איז משקל שתי רביעיות. ועוכלא, זאגט דעם טעבלן איז כעוכלא. וואס איז עוכלא? חצי רביעית.
מנה, אמירא, בכל מקום, איז מאה דינרין. איז א דינר… וויפיל איז א דינר? איז שש מעות.
סלע, דער רמב״ם האט זיך דערמאנט דא צו זאגן די נאכע שיעורים. יא. ווי המנה, משקל שש שעת סעורות. ווייל סלע, איז ארבעה דינרין. נאכאמאל, המנה איז 100 דינר. א דינר איז זעקס מעות. א מעה איז זעכצען שעורים. און א סלע דארף זיין אינצווישן. א סלע איז גרעסער פון א דינר, און קלענער פון א מנה. א סלע איז פיר דינר. ארי, דאס אלץ רוימישע געלט.
ווי א רביעית, איז מחזיקת מן היין ומן המים. א שיעור רביעית איז ווען ס׳האלט וויין אדער וואסער די וואוג פון שבעה עשר דינר, וחצי דינר. בקירוב. בערך. איז די שיעור רביעית.
נעמט אויס אז א ליטרא קומט אויס אז א ליטרא איז משקל חמשים וחמשה דינר. אמת. אויב א… דאס אלץ וואוג גרייט, ווייל א מטבע מעסט דאך וויפיל זילבער, אדער ווערעווער ס׳איז דא דרין. סאו אויב א ליטרא איז צוויי רביעיות, און א רביעית איז 17.5 דינר, קומט אויס אז א ליטרא איז 35 דינר. און דאס איז 2 רביעיות. און א עוכלא איז א פערטל. איז א חצי רביעית. וואס איז א חצי רביעית קומט אויס? משקל דינר און חצי רביעית.
אונז זאלסטו וויסן נאך נאמבערס. איז די שיעור א סאה ומקום מקום, איז די שיעור שישה קבים. ודבעה קב, וויפיל איז א קב? ארבעה לוגים. און די רמב״ם האט עס שוין אויסגערעכנט. איך בארבארן, איינמאל האט עס דאס אויסגערעכנט, ווי אהרן מידערס א רביעית אין משקלה. וואס הייסט מידערס א רביעית איז זיבעצן א האלב דינר. בערך. ווייל איז א שיעור די מידה און שיעור משקל צריך דיסקרויסן טמי.
ווען נישט קאטירא, כהילה גיילסטו לערנט וועגן קב, סאה, לוג, די אלע זאכן, זאגט דער רמב״ם, וואו שטייט עס? אין הלכות עירובין. איך האב דאך געזאגט אז איך וועל זאגן נאכאמאל פארוואס? ווייל איך דארף זאגן גענוג זאכן נאר איינמאל. יא. אקעי. זיי גוט.
הלכה ז — מיט וואסערע מאכלים מעג מען מאכן עירוב
Speaker 1: דאס ערשטע דארף איך גיין וויסן איז וויפיל מאכל מ׳דארף האבן פאר די… און יעצט גייען מיר זיך אבער לערנען וועלכע מאכל איז גענוג גוט, צי ס׳איז ראוי לאכילה, צי מ׳מעג עס עסן.
זאגט דער רמב״ם אזוי: אוכל שהוא מותר באכילה, אוכל וואס איז בעצם מותר באכילה, דאס איז נישט קיין טריפה׳נע מאכל, ס׳איז נישט קיין מאכל וואס איז נישט אסור, אע״פ שהוא אסור לזה המערב, אפילו אויב פאר דעם געוויסן מענטש וואס מאכט די עירוב איז עס נישט כשר, און ער גייט שוין מסביר זיין די משל פון וואס ער רעדט, הרי זה מערבין ומשתתפין בו, קען דער מענטש נוצן דאס עסן פאר א עירוב אדער מאכן שיתוף. כיצד? משתתפין ביין נסך, דא אין די חצר איז דא איינער א נזיר, אדער… ער טאר נישט טרינקען וויין, אנדערע מענטשן טארן יא. אדער ישראל בתרומה, דאס איז שוין מער עקסטרעם, אפילו אויב אנדערע מענטשן, א כהן טאר עס עסן, אבער א ישראל טאר נישט. אפילו אויב ס׳איז דא נאך ישראלים לכאורה אין די חצר, אבער ס׳איז כשר פאר געוויסע מענטשן, ס׳שטייט נישט אז ס׳מוז זיין א כהן דא.
Speaker 2: יא, ס׳שטייט, מיר האבן עס נישט געלערנט.
Speaker 1: וכן הנודר ממאכל זה או שנשבע שלא יאכלנו, און אזוי אויך איינער וואס טאר נישט עסן דעם מאכל ווייל ער האט געמאכט א נדר אדער א שבועה, מערבין ומשתתפין בו, קען דער מענטש וואס מאכט די עירוב אדער שיתוף דאס נוצן פאר עירובין און פאר שיתוף.
פארוואס? שכל שראוי לזה הרי הוא ראוי לאחר, ס׳איז דאך די הלכה נישט אזא עסן וואס מ׳קען דערפון ווערן שותפים, ס׳מאכט נאך אלץ די מענטשן זאלן ווערן פארמישט אין איין עסן. אה, אז ס׳איז א מאכל וואס איז מותר פאר געוויסע.
דבר האסור לכל
Speaker 1: אבל דבר האסור לכל, כגון טבל, אפילו טבל של דברי סופרים, אפילו אויב ס׳איז נישט טבל מדאורייתא, ס׳איז טבל מדברי סופרים, מיר האבן שוין געלערנט למעלה, חוץ מן הדמאי, נישט די דמאי, ווייל דמאי איז אנדערש, מיר וועלן זען. סאו טבל מיינט אזא סארט זאך וואס נאר מדרבנן דארף מען געבן מעשר און תרומה. וכן מעשר ראשון שלא נטלה תרומתו, מעשר ראשון, וואס מ׳האט נישט אראפגענומען די תרומה דערפון. וכן כהוגן, וואס טייטש מ׳האט אראפגענומען אבער נישט כהוגן?
Speaker 2: אפשר נישט על הסדר?
Speaker 1: קען זיין אז מ׳דארף עס טון על הסדר, אבער איך ווייס נישט וואס מיינט כהוגן. מעשר ראשון שלא נטלה תרומתו. אה, ער מיינט אז מ׳האט נישט גענומען די תרומה. מ׳געבט מעשר פאר תרומה. אה, נישט תרומת מעשר, אזוי זאגט ער טייטש. איך ווייס נישט פארוואס. אקעי.
וכן מעשר שני והקדש שלא נפדו כהלכה. מ׳האט עס נישט אויסגעלייזט כהלכה. וואס טייטש מ׳האט עס נישט אויסגעלייזט אויף כסף אדער נישט לויט די הלכה? אין מערבין ומשתתפין בהן, ווייל ס׳איז אסור פאר די אלע מענטשן. אפילו ס׳איז נאר אסור מדרבנן, אבער למעשה די אלע מענטשן קענען עס נישט ניצן. אה, דאס איז מדרבנן. ס׳איז, לאמיר זאגן, מדרבנן איז דא א דין אז ס׳דארף זיין כסף צורי, איך ווייס נישט וואספארא אנדערע הלכות. וואס האבן די רבנן? עם כל זה, אין מערבין בו, ווייל קיין איינער טאר נישט עסן דערפון.
דמאי
Speaker 1: אבער מערבין ומשתתפין בדמאי. דמאי מעג מען יא. דמאי איז אויך אסור מדרבנן, לפי שהוא ראוי לעניים. דמאי איז אבער יא ראוי לעניים. ממילא, אזויווי מיר האבן געשמועסט אז עפעס וואס איז ראוי פאר געוויסע מענטשן קען מען יא מאכן א עירוב ושותף.
מעשר שני והקדש שנפדו בלא חומש
Speaker 1: ומעשר שני והקדש שנפדו, וואס מ׳האט יא פודה געווען, אבער מ׳האט נישט געטון אינגאנצן די זאך, ווייל לא נתן את חומשו, דארטן איז די הלכה שאין החומש מעכב, ווייל די חומש איז א מצוה אבער ס׳איז נישט מעכב, מען מעג עס עסן אפילו אן די חומש. ממילא איז עס ווייטער עפעס וואס איז ראוי לשותף ולעירוב.
מעשר שני בירושלים
Speaker 1: און מ׳גייט ווייטער, ומערבין במעשר שני בירושלים. אין ירושלים מעג מען מערב זיין מיט מעשר שני, מפני שהוא שם ראוי לאכילה, ווייל דארטן איז עס ראוי לאכילה, אבל לא בגבולין, אין די גבולין נישט. ס׳איז נישט אזוי ווי למשל תרומה, ווייל ס׳איז ראוי פאר א כהן, ווייל אין די שטאט איז עס נישט ראוי פאר קיינעם.
הלכה ח — כיצד מערבין בחצרות
Speaker 1: אקעי, עד כאן האבן מיר געלערנט מיט וואס מ׳מאכט א עירוב. יעצט גייען מיר פשוט לערנען וואס טוט מען, וואס מאכט מען, וואס טוט מען צו מאכן דעם עירוב. די ציור המצוה, פראקטיש.
זאגט די רמב״ם אזוי: כיצד מערבין בחצרות? וויאזוי מאכט מען די עירוב חצרות? גובין חלה אחת שלימה מכל בית ובית. מ׳נעמט א גאנצע חלה פון יעדע הויז.
פארוואס דארף מען פון יעדע הויז א גאנצע? איך ווייס נישט. איך ווייס אז ס׳קומט נישט אויס אז מ׳דארף פאר יעדן א גאנצע, נאר אויב ס׳איז דא ווייניגער ווי אכצן, וואס דעמאלטס נעמט מען פאר א… רייט, באט…
Speaker 2: ניין, שפעטער גייט ער זאגן אז איינער קען מזכה זיין פאר אלע. זיי האבן געלערנט שפעטער אז איינער קען… שפעטער אין סימן קס״ח אין אן אנדערע הלכה.
Speaker 1: איז עירוב חצירות דאך די הלכה פון אכצן?
Speaker 2: ס׳איז נישט געשטאנען ביז דערווייל. ס׳איז געשטאנען אז עירוב חצירות דארף א פת שלימה. אקעי, עירוב חצירות איז גרינגער. סאו שפעטער גייט שטיין אז מ׳קען. ס׳איז ערגער, דאס איז מער חמור. די גאנצע הלכה וואס מיר האבן געלערנט אז מ׳קען אן ביז אכצן האבן מיר נאר געלערנט אויף שיתופי מבואות. איך האב נישט געזען אז ס׳שטייט אויף עירוב. דארט איז מען פערדיש געווען. גרויסע כלי איז נאר בני מבוי. עירוב חצירות דארף פת. ער זאגט נישט וויפיל פת אין הלכה ח׳. ער זאגט דא יעצט. מיר האבן נאר געלערנט אז ס׳דארף זיין פת, און ס׳דארף זיין א גאנצע שלימה, א גאנצע פת. און אין סימן קס״ח גייט שטיין אז איינער קען געבן א פת פאר אלע. אבער אין אנפאנג הייבט ער אן מיט די ארידזשינעל אז יעדער גיבט א כאטש א שטיקל ברויט. דאס הייסט עירוב, יעדער איז זיך מערב אין די זעלבע שיסל מישט מען אריין.
וואו מען לייגט דעם עירוב
Speaker 1: כיצד מערבין? גובין חלה אחת שלימה מכל בית ובית. מיר האבן דאך געלערנט ס׳דארף זיין שלימה. אמת. יא. ומניחין הכל בכלי אחד בבית אחד מבתי החצר. מ׳לייגט אריין די אלע חלות אין איין שטוב פון די בתי החצר. און ס׳דארף נישט זיין דווקא אין די בית וואו מ׳שלאפט, אפילו בבית התבן או בבית הבקר או בבית האוצר, ס׳איז אויך גוט.
אבער, אבער דאס איז ווען די הויז איז א חלק פון די בתי החצר. אבער אם נתנו בבית שער, אויב מ׳האט עס געלייגט אין א בית שער, אין די פראנט, די האלוועי אין פראנט פון די הויז, ואפילו בית שער של יחיד, אפילו ס׳איז א בית שער של יחיד, או באכסדרה, או במרפסת, או בבית שאין בו ארבע אמות על ארבע אמות, אויף די פארטש אדער אויף די פראנט פון די הויז, אדער אין א בית וואס ס׳איז נישט קיין חשוב׳ע בית, אינו עירוב. ס׳דארף זיין דווקא אין א הויז.
ברכת העירוב
Speaker 1: זאגט דער רמב״ם, כשמקבצין את העירוב די ברכה איז ווען מ׳איז מקבץ צו ווערן. ווייל דער עיקר עירוב איז, מ׳נעמט צוזאם, מ׳גייט ארום ערב שבת, און מ׳גייט צו אלע הייזן, און מ׳בעט יעדער איינעם א בעלקע. סאו פאר דעם, לכאורה, מאכט מען. דער וואס איז מקבץ צו מאכט די ברכה פאר אלע. נישט אז יעדער מענטש וואס גיט א ברויט זאגט די ברכה. ניין, די מצוה איז דאס צוזאמנעמען. ווען מ׳נעמט עס צוזאם, לכאורה, עובר לעשייתן, פאר ער הייבט אן צוזאמנעמען. יא, ער זאגט די ברכה “ברוך אתה ה׳ אלקינו מלך העולם אשר קדשנו במצותיו וצונו על מצות עירוב”. יא, ס׳איז א מצוה דרבנן, אבער אויך אויף א מצוה דרבנן מאכט מען “אשר קדשנו”, אזוי האבן מיר שוין געלערנט.
“בעירוב זה יהא מותר לכל בני החצר להוציא ולהכניס מבית לבית בשבת”. דאס איז ווען מ׳רעדט פון עירובי חצרות.
פארוואס דארף מען מאכן די נוסח? איך ווייס נישט. אינטערעסאנט, מ׳דארף עס זאגן אויך? מ׳דארף עס זאגן, יא. איך טראכט אזוי. דו האסט געשאסן מיין עקב אדער נישט? אקעי.
א קטן קען זיין מקבץ
Speaker 1: די רמב״ם, א קטן קען אויך זיין דער וואס איז דער מקבץ. “ויש לקטן”, ער זאגט עס נאכדעם. דו זעסט דא א ברכה, דו זעסט דא ווי ס׳איז פאראן עפעס א געוואלדיגע ערנסטע זאך. א קטן קען עס אויך טון. א קטן קען זיין דער וואס איז גובה עירובי חצרות.
Speaker 2: און דעמאלטס זאל דער קטן מאכן די ברכה? אדער אפשר איז יא קשיא מקבץ צו עירוב אז יעדער וואס גיט די עירוב קען… פארוואס יעדער? דער קטן קען מאכן א ברכה?
Speaker 1: דער קטן קען מאכן די ברכה, פארשטייט זיך. אקעי. איך ווייס נישט.
Speaker 2: פארוואס זאל נישט יעדער מאכן די ברכה? ווייל יעדער האט א חלק אין די מצוה, דער וואס ער גיט די ברויט.
Speaker 1: די מצוה איז נישט צו געבן, די מצוה איז צו צוזאמנעמען!
Speaker 2: ניין, די גאנצע איז נישט קיין מצוה. די מצוה איז די חכמים האבן מתקן געווען. די מצוה מדרבנן, די תקנה איז צו צוזאמנעמען. סאו דער צוזאמנעמער איז דער… איין זייט איז דער צוזאמנעמער, איינער גיט און איינער נעמט. איך מיין, ס׳איז נישט… אקעי. איך הער, ס׳איז ווי דער מברך, ס׳איז א לשון יחיד.
בית שמניחין בו העירוב — אינו צריך ליתן פת
Speaker 1: “בית שמניחין בו העירוב”, זאגט דער רמב״ם, ס׳איז דא אזא הלכה, די הויז וואו מ׳שטעלט דארטן אריין די עירוב, “אינו צריך ליתן בפת”, ער איז יורש פון דעם וואס מ׳טוט עס אין זיין רשות.
חזקת מקום העירוב — דרכי שלום
Speaker 1: זאגט דער רמב״ם, “ומקום שהורגלו להניח בו, אם יש שם הדיוט אין משנין אותו”. אויב ס׳איז דא א הויז וואס מ׳איז רגיל דארטן לייגט מען די עירוב, און ס׳איז דא אן עניוותן, טוישט מען נישט. נאר דרכי שלום, נאר דרכי שלום, ווייל דער מענטש וואס מ׳לייגט אין זיין הויז שפארט זיך דאך, ער דארף נישט געבן א פת.
ס׳איז נישט וועגן דעם. ס׳האט א דין כיבוד, דאס איז די הלכה פון חזקות פון כיבודים. דער רמב״ם אין פירוש המשניות זאגט אזוי, ווייל זיי האבן דערפון א טובת הנאה אז זיי דארפן נישט געבן, איז א מצוה אוועקנעמען איינמאל, גייט עס אים יעצט אנהייבן קאסטן געלט צו מאכן מיט פלעקס. ס׳איז דא מעשיות פון הפסק כיבוד. אזוי האט דער רמב״ם פארשטאנען, איך זע נישט דער…
עירובי חצרות ושיתופי מבואות — חזקת מקום הנחת העירוב, שיתופי מבואות, והחיוב לערב בחצרות
הלכה: חזקת מקום הנחת העירוב — מפני דרכי שלום
Speaker 1:
אויב איז דא א הויז וואס מ׳איז רגיל דארטן לייגן דעם עירוב, איינמאל ס׳איז אזוי, טוישט מען נישט. פארוואס? מפני דרכי שלום. מפני דרכי שלום, ווייל דער מענטש וואס מ׳לייגט עס אין זיין הויז שפארט זיך דאך, ער דארף נישט געבן א פת. ער האט א געוויסע כיבוד. דאס איז די הלכה פון חזקות פון כיבודים.
דער רמב״ם אין פירוש המשניות זאגט אזוי, ווייל זיי האבן דערפון א טובת הנאה אז זיי דארפן נישט געבן, איז אויב מ׳וועט עס אוועקנעמען איינמאל גייט עס אים יעצט אנהייבן קאסטן געלט, ווייל ער דארף געבן א חלק. דאס איז למעשה די פסק הלכה. דער רמב״ם פארשטייט, און איך זע נישט אז דער רמב״ם זאל נישט ענדערן קיין כיבוד. די הלכה איז די כלל פון חזקות פון כיבודים. פארוואס טוישט מען עס נישט? נישט ווייל ס׳איז א קנין אדער א זכות. אויב ס׳איז שוין דא א סדר וואס ארבעט, טוישט מען עס נישט. ס׳איז לכאורה קאנעקטעד מיט די הלכה פון “אינהו דאטרחוהו”. אז ממילא וועגן דעם פארדינט ער עפעס דערפון, זאל מען נישט משנה זיין.
Speaker 2:
אמת, דו זאגסט פארוואס מ׳דארף דאס זאגן. קען זיין. יא. אבער איך מיין אז ס׳איז א כללות׳דיגע הלכה, אז מפני דרכי שלום איז די סיבה פארוואס מ׳טוישט נישט געוויסע הסכמות צווישן מענטשן. פארשטייסט זיך אזוי?
דיסקוסיע: צי איז דאס א כבוד?
Speaker 1:
יא, אבער דא געשעט דאך נישט… דער מענטש וואס מ׳האט עס געלייגט אין זיין הויז, ס׳איז גארנישט געשען מער ביי זיין הויז. ס׳איז נישט פשוט אז זיין הויז ווערט יעצט די פלאץ וואו יעדער איז מתקבץ. אלע זענען מערב אין די עסן. יא, זיין הויז איז די פלאץ, די הויפט פלאץ יעצט, ווייל ער האט אן עירוב.
Speaker 2:
ניין, איך מיין די ווארט איז אז אלע זענען משותף אין די זעלבע פת, און אלע קענען עס עסן סיי וואו. ס׳הייסט, יעדער האט געזאגט אז זייער הויז מיט די חצר איז אזוי ווי איין זאך.
Speaker 1:
אמת, דו זאגסט.
Speaker 2:
אז אלע דארפן קומען צו זיין הויז צו עסן די פת? וואס האבן זיי זיך גע׳עצה׳ט צווישן זיך?
Speaker 1:
ניין, זיי קומען נישט צו זיין הויז עסן די פת. זיי דארפן נאר אן אופן אז זיי זאלן נישט קענען, אז זיי זאלן נישט קומען צו קיין איסור טלטול.
Speaker 2:
מ׳האט אים עס איבערגעגעבן אין גארטן נעכטן.
Speaker 1:
יא, אקעי.
Speaker 2:
פארוואס זאל איך נישט קענען זאגן, מ׳זאל עס אים געבן?
Speaker 1:
ניין, איך האב געוואלט זאגן אזוי, אז דו זאגסט אזוי ווי דער פירוש המשניות טייטשט, אזוי איז די סיבה פארוואס מ׳טוישט נישט.
Speaker 2:
יא, דאס איז דער פשט.
Speaker 1:
אמת, קען זיין. איך זע נישט אז ס׳איז א כבוד. דו זאגסט אז ס׳איז א כבוד, איך זע נישט פארוואס ס׳איז א כבוד. ס׳איז נישט פשוט אז די הויז איז יעצט די פלאץ וואו דער עולם איז מתאסף. ס׳איז לכאורה אז מיט דעם ווייזט יעדער איינער אז זיי זענען צוזאמען און זיי קענען עס עסן סיי וואו.
Speaker 2:
אה, דאס קומט פון וואס דו זאגסט טאקע גוט, פון די גאנצע ליסט פון תיקון העולם.
Speaker 1:
נישט קיין חילוק, אפילו ווען דו זאגסט אז ס׳איז א זכות, ווייטער, פארוואס קען מען נישט טוישן? וועט מען אים געבן די רעכט? וועט מען אים פרעגן, וועט מען אים געבן די רעכט? ער האט שוין אזא חזקה אז ער שפארט זיך די געלט? און אה, און טאקע, פארקערט, אז מ׳נעמט דעם תורה, וועט מען אים געבן די רעכט צו שפארן זיין געלט? אפשר נישט, אפשר זאל מען טוישן יעדע וואך ערגעץ אנדערש?
דרכי שלום מיינט צו זאגן אז נישט אלעמאל גייט מען מיט די דין, ס׳הייסט אז משורת הדין וועט מען אים געבן די רעכט. פארקערט, לויט וואס דו זאגסט איז שווער צו פארשטיין, כאילו וועט מען אים געבן די רעכט צו שפארן. נעכטן איז געווען אזוי, היינט וויל איך זיין דער. וואס איז די תירוץ? דרכי שלום, לאז עס פארט, מ׳דארף נישט טוישן די ארענדזשמענט.
הלכה: שיתופי מבואות — דער סדר
Speaker 1:
אקעי, דאס איז די סדר פון עירובי חצרות. וואס טוט מען מיט שיתופי מבואות? ביי עירובי חצרות דארף מען א פת שלימה, אבער שיתופי מבואות, וואס טוט מען? יא? יא, שיתופי מבואות איז לאו דווקא פת און לאו דווקא שלימה. מ׳האט געזאגט, כיצד משתתפין במבוי? איז אזוי, גובה אוכל כגרוגרת מכל אחד ואחד, אדער פחות מגרוגרת אם היו מרובין, אויב ס׳איז א גרויסער עולם איז דעמאלטס דארף מען נאר די שיעור פון אכצן רביעיות, צוויי סעודות אדער אכצן גרוגרות׳ן. איז אזוי, ומניח הכל בכלי אחד, מ׳לייגט עס אין איין כלי. וואו לייגט מען עס? אין איינער מן החצרות הסמוכות למבוי, אדער אין איינער מן הבתים. דא זענען אפילו בתים קטנים.
אה, דא איז נישטא קיין פראבלעם. פריער האט מען משתתף געווען די הייזער אין די חצרות, אבער יעצט איז מען משתתף די חצרות אין די מבוי. ווי לאנג ס׳ליגט אין א חצר, ס׳גייט מיר נישט אן אין וועלכע סארט הויז וואס איז אין די חצר ס׳ליגט. ס׳דארף אפילו נישט ליגן אין די הויז, ס׳קען ליגן סתם אין די אפענע חצר. ניין, ניין, ס׳קען נישט זיין אפן, מ׳וועט שוין זען. אין א מבוי, אפילו בתים קטנים אויך סגי, דהיינו מרפסות. ס׳מוז זיין אזוי ווי מ׳שמועסט ביי עירוב חצרות אז ס׳העלפט נישט אז ס׳איז א רשות השותפין. אבער מניחו באויר מבוי, סתם אין די לופט, איז נישט גוט. ס׳איז נישט קיין מקום המשתמר, זאגן זיי. וואס איז א מקום? עס דארף זיין אין א מקום המשתמר. אהא, ווען מ׳שטעלט עס אין די חצר, יא, מ׳קען עס לייגן סתם אין די חצר, ס׳דארף נישט זיין אין א פלאץ. אבער, אבער צורך להגביה הכלי מן הקרקע טפח כדי שיהא ניכר, מ׳זאל עס דערקענען, אז נישט האט מען נישט געזען וואו ס׳ליגט.
ומברך על מצות עירוב, ואומר בזה השיתוף יהא מותר לכל בני המבוי להוציא ולהכניס מחצרות למבוי, דאס איז די לשון. די שיתופי מבואות, יא, מ׳מאכט די זעלבע אידענטיש ווי עירוב חצרות, נאר די נוסח וואס פאסט פאר א מבוי.
הלכה: חלקו את העירוב או את השיתוף
Speaker 1:
זאגט דער רמב״ם ווייטער, חלקו את העירוב או את השיתוף, מ׳האט צעטיילט די עירוב חצרות אדער די שיתופי מבואות, אף על פי ששניהם בבית אחד, אפילו ס׳ליגט נאך אלץ ביידע פארטס אין איין הויז, אבער מ׳האט עס צעטיילט, חלקו מיינט מ׳האט עס צעטיילט אין צוויי כלים, אנדערש ווי מ׳האט געלערנט די הלכה אז מ׳לייגט די אלע אריין אין איין כלי, מ׳האט עס צעטיילט, אף על פי ששניהם בבית אחד, אין עירוב. ווייל די גאנצע ווארט איז אז זיי זענען אלע צוזאמגעמישט, ס׳ליגט אין איין כלי, און מיט דעם ווערן זיי אלע אזוי ווי שותפים אין די זעלבע טעלער. אבער אויב ס׳ליגט אין צוויי, אין עירוב. אבל אם היו יתר כלים מן העירוב ונשמרו ממנו עד ונחבאו בכלי אחר, אויב איז עס נאר אין אן עקסטרע כלי פאר א טעכנישע ריזן, הייסט עס ווייטער ווי די ברויט ליגט צוזאמען, ס׳איז נאר דא א שרייענדע פנים ליגט אין די כלי לעבן דעם.
הלכה: שיתופי מבואות און עירובי חצרות — צי דארף מען ביידע?
Speaker 1:
זאגט דער רמב״ם ווייטער, וואס טוט זיך אז ס׳איז דא א מבוי, און אין די מבוי איז דא אפאר חצרות. איז אז מ׳האט געמאכט שיתופי מבואות, דארף מען שוין נישט מאכן אז אין די חצר אליין זאל מען מאכן אן עקסטרע, ווייל מ׳האט דאך שוין געמאכט אז אלע בני המבוי זאלן ווערן שוין שותפים מיט די זעלבע ברויט. אבער ניין, די הלכה איז צריך לערב בחצרות, מ׳דארף מאכן אן עקסטרע עירוב חצרות. פארוואס? דא איז שוין דא א נייע חידוש. מ׳האט דאך געשמועסט אז די סיבה פארוואס מ׳דארף מאכן אן עירוב איז כדי מענטשן זאלן זיי נישט אויסקוקן ווי מ׳מעג טראגן פון רשות היחיד צו רשות הרבים. איז אזוי, דא א גאנצען טאג האט מען שוין געמאכט אין די מבוי א שיתוף, דארף מען נאך מאכן אן עקסטרע עירוב אין די חצר? פארוואס? כדי שלא ישכחו תינוקות תורת עירוב. די תינוקות זאלן נישט פארגעסן די הלכה פון עירוב. פארוואס? שאין התינוקות מכירין מעשה מבוי. וועסט האבן א חצר, אין די חצר איז דא אפאר הייזער, אין די חצר שפילן ארום די קינדער, די קינדער ווייסן וואס גייט פאר אין די חצר. אבער מבוי איז שוין די גרעסערע גאס, וואס דארטן גייען נישט אזוי אפט קליינע קינדער, איז די קינדער ווייסן נישט וואס גייט פאר אין די מבוי. זיי זעען נאר אין די חצר אז מ׳מעג טראגן פון דאס וואס זיי קוקן אן ווי די רשות היחיד, די הויז, צו דאס וואס זיי קוקן אן ווי די רשות הרבים, די חצר. ממילא, א יוצא, די גאנצע מצוה פון עירוב איז דאך כדי מ׳זאל זיך נישט טועה זיין, האט מען דא צוגעלייגט די חומרא אז כדי מ׳זאל זיך נישט טועה זיין אפילו פאר די קינדער, אפילו די וואס…
דאך שוין באמת האט מען שוין יוצא געווען מיט די שיטה, ווייל דאס איז דאך פאר די ערוואקסענע, די וואס האלטן מיט וואס גייט פאר. קינדער…
דיסקוסיע: פארוואס מכירין תינוקות נישט במבוי?
Speaker 2:
אבער… אה, שאין התינוקות מכירין, ווייל נאר איינער פון די חצר דארף געבן פאר די מבוי, נישט יעדע הויז פון די חצר. ווען יעדע הויז וואלט געגעבן…
Speaker 1:
אלע אנשי מבוי דארפן געבן, מיינט אז יעדער איינער פון די מבוי דארף געבן? אדער פון יעדער מבוי דארף איין חצר געבן?
Speaker 2:
ניין, אלע מענטשן דארפן געבן.
Speaker 1:
אבער די תינוקות האלטן מיט אז איינער איז געקומען אפנעמען פון די הויז?
Speaker 2:
ניין, זיי ווייסן נאר וואס גייט פאר אין די מבוי, זיי ווייסן נאר וואס גייט פאר אין די חצר. קוק, די געשעעניש דערפון איז נישט געווען אין די מבוי.
דער רמב״ם׳ס חילוק: שיתוף מבואות בפת
Speaker 1:
לאמיר אויספירן די גאנצע הלכה. פיר, ואם נשתתפו במבוי בפת סומכין עליו. אה, סאו, לאמיר איבערטראכטן. ואם… ואם… סאו, דאס וואס ער זאגט אז ווען מ׳האט געמאכט די מבוי דארף מען עקסטער מאכן די עירוב איז ווען מ׳נוצט נישט פת, ווען מ׳נוצט אנדערע אוכלים. אבער אויב מ׳נוצט פת, דעמאלטס דארף מען נישט מאכן אן עקסטערע עירוב פון די חצירות, שאין התינוקות מכירין בפת. ווען מ׳מאכט א מבוי, א שיתוף מבואות אויף פת, דעמאלטס האלטן די קינדער יא מיט.
Speaker 2:
אה, גוט. סאו, דאס וואס מיר האבן געלערנט אז אין התינוקות מכירין במבוי מיינט צו זאגן, דאס איז שוין צו קאמפליצירט, מ׳לייגט אפ סך א שטיקל אביסל גראבערע, ס׳איז זייער ווייניג, ס׳איז נישט אזא גרויסע מצה ווי די עירובי חצירות, ממילא די תינוקות קוקן עס נישט. אבער אויב גראדע, ס׳איז דאך דא מער א קהילה, שיתוף מבואות, דארף מען נישט קיין פת. אויב מ׳מאכט יא א פת, דעמאלטס ווייסן יא די תינוקות, האבן זיי געמאכט די זעלבע זאך. זיי ווייסן פארקערט, דער תינוקות ווייסן נישט קיין חילוק פון מבוי און חצר, זיי ווייסן מ׳האט געמאכט אן עירוב, מ׳האט גענומען א ברויט מ׳האט עס געלייגט ערגעץ, און זיי ווייסן אז זיי האבן געמאכט אן עירוב. אזוי זעט אויס אז אפשר די פראבלעם פארוואס איינע פון די תינוקות מכירן במבוי האט צו טון מיט דעם וואס דער מבוי איז מער קול, נישט נאר וואס ס׳איז ווייטער. קען עס אויך זיין, אבער פארשטייסטו וואס איך זאג?
Speaker 1:
ניין.
Speaker 2:
פארשטייסטו נישט?
דו האסט מפרש געווען אז די תינוקות ווייסן נישט וואס גייט פאר אין דער מבוי ווייל זיי שפילן נישט דארט, אבער זעסטו דאך אז ווען מען מאכט מיט פת ווייסן זיי יא. אזוי זעט אויס די זאך וואס זיי ווייסן נישט, ווייל א שיתוף מבואות דארף מען נישט קיין פת, ס׳איז ווייניגער ניכר. פארשטייען נישט די תינוקות וואס הייסט א גלעזל בראנפן דארט וואס מען האט געברענגט די זאלץ וואסער, דאס זעען זיי נישט. מילא דארף מען מאכן אן עירוב וואס מען מאכט מיט פת, דאס איז דער חיוב. אבער אז מ׳האט שוין געמאכט מיט די מבוי אויך מיט פת, זעען זיי שוין יא. הגם ס׳איז ווייט. די פראבלעם איז נישט מיינסטו ווייל עס איז ווייט, אזוי זעט אויס.
Speaker 1:
ער זאגט אז ווען מ׳מאכט מיט אנדערע זאכן וואס קען זיך האלטן א לענגערע צייט, דארף מען נישט טוישן. אבער פת, איינמאל דער פת ווערט נישט פריש דארף מען צוזאמנעמען א נייע פת, האלטן די קינדער מיט. ס׳איז אינטערעסאנט דאך, וואס ס׳וועט אויסקוקן אויב מען מאכט מיט א מיט א עפל, אדער ווי מ׳האט פריער ארויסגערעכנט, וועט מען טאקע אויך דארפן. דער ווארט איז דעמאלט, אויב מאכט מען מיט א זאך וואס מען דארף יעדע שטיק צייט נאכאמאל צוזאמנעמען, ווייל יעדע מאל ווען ס׳קומט שבת דארף דארף זיין א א א… ראוי לאכילה פון די פון די שותף.
Speaker 2:
אבער דאס איז נישט געשטאנען דא. ס׳איז נישט געשטאנען אז די תולדות איז א דבר המשתמר, און עס איז אויך נישט געשטאנען קלאר אז די עירובי חצירות דארף מען מאכן א נייע פת יעדע וואך. ביידע דארפן… די הלכה נעמט אן כאילו אז מען גייט יעדע וואך מאכן ביידע. די לשון איז אז מען מקבצין יא? ערב שבת. און ער האט בכלל נישט געלערנט אין רמב״ם אז מען מעג איבערלאזן פון איין שבת צום צווייטן.
Speaker 1:
עס ווענדט זיך, מיינט עס, ס׳שטייט נישט פת. אויב מען גייט יעדע ערב שבת, איז ס׳איז שווער צו זאגן פארוואס זאלן נישט די קינדער מיט האלטן? ס׳גייט יעדע וואך, די קינדער שטייען נישט א קליינע גרוי גרויס, וואס נישט יעדע איינער דארף אפילו געבן. עס איז גענוג צוויי סעודות, און עס איז א קליינע זאך, פת פארשטייען זיי, מכירן בפת. אזוי אזוי שטייט דאך אין רמב״ם די הלכה.
Speaker 2:
יא.
Speaker 1:
נו.
Speaker 2:
האסטו א חלק פון פת וואס ער פארשטייט, און עפעס א זאלץ וואסער פארשטייט ער נישט.
Speaker 1:
נו נו.
הלכה: בני חבורה שהיו מסובין
Speaker 1:
ווייטער. מניח חבירו שותף עמו בבית. דאס איז א זאך וואס טוט זיך ווען מענטשן, בני חבורה, געווענליך גייט מען ארום און מ׳שאפט א ברויט פאר יעדער איינער ערב שבת, יא? רייט. דא איז דא א נייע קעיס כביכול. בני חבורה יושבים מסובין בבית, זיי האבן געזעצן צוזאמען אין א הויז און פארברענגט.
הלכות עירובי חצרות – בני חבורה שהיו מסובין, זכיה על ידי אחר, וזמן העירוב
הלכה י״א (המשך) – בני חבורה שהיו מסובין בבית
Speaker 1: האסטו א חילוק אין פת, דאס פארשטיי איך, און עפעס א זאלץ וואסער, פארשטיי איך נישט.
נו נו. ווייטער, בני חבורה שהיו מסובין בבית, יא? וואס איז די זאך? וואס טוט זיך? מענטשן, בני חבורה, כולי געווענליך שאפט מען א ברויט פון יעדן איינעם ערב שבת, יא? דאס איז א נייע קעיס כולי. בני חבורה שהיו מסובין בבית, זיי זענען געזעצן צוזאמען אין א הויז און פארברענגט, וקידש עליהם היום, ס׳איז געווארן שבת. איז דעמאלטס דארף מען נישט גיין מאכן אן עקטשועל עירוב צוזאמענלייגן, נאר פת שעל השולחן סומכין עליה משום עירובי חצרות.
וואס רעדט מען דא? די בני חבורה זענען בני חצר, יעדער איינער גייט צו זיין הויז נאכדעם? רייט, אבער וויבאלד זיי עסן צוזאמען, און ווען ס׳איז געווארן שבת, ווען ס׳איז געווארן קידוש היום, האבן זיי געהאלטן אינמיטן אמת׳דיג זיין שותפים אין די זעלבע פת, ווען זיי זענען אלע געזעצן און געווען מסובין באותו בית. און מסתמא מיינט ער נישט דווקא פת שעל השולחן, נאר די עסן וואס ליגט דארט. עירובי חצרות דארף האבן פת, און דאס גייט מען באלד זען וועגן שיתוף. יעצט רעדט ער וועגן עירובי חצרות. אקעי, פת שעל… אבער איך זאג, אפשר אין דעם פאל איז לאו דווקא, די ווארט איז אז זיי זענען ממש שותפים אין עסן. ס׳איז א חילוק, אויב עירובי חצרות דארף פת, אבער דא דארף זיין א גאנצע פת על השולחן, אדער אפשר איז דא די דין פון שלימות. פת שעל השולחן סומכין עליה משום עירובי חצרות.
חילוק צווישן עירובי חצרות און שיתופי מבואות בנוגע מקום הנחה
ואם רצו לסמוך עליה משום שיתוף, אז זיי ווילן דאס נוצן נישט נאר פאר עירובי חצרות, נאר זיי ווילן דאס נוצן פאר שיתופי מבואות, סומכין אע״פ שהן מסובין בחצר. דאס הייסט, זיי זענען אין איין חצר. איז דא מענטשן פון מער ווי איין חצר דא? אפשר אלע בני מבוי זיצן יעצט אין דעם הויז, אין דעם חצר. איז די ווארט בני חבורה מיינט אלע וואס וואוינען אין דעם חצר אדער אין דעם מבוי? איך ווייס נישט. אוודאי, זיי וואוינען שוין דארט, און נישט היינט איז שוין די שעה.
אפשר די ווארט איז אז ווי ברענגט אז עירוב מוז זיין אין א בית, קען נישט זיין אין חצר. אבער א שיתוף מבואות קען דאך זיין אפילו אין איינע פון די חצרות, פארשטייסט פארוואס. אויב זיי זענען מסובים בחצר, ארבעט נישט פאר זיי עירוב חצרות, ווייל עירוב חצרות דארף מען לייגן אין א בית. שטימט וואס איך זאג? אבער ס׳איז דאך שוין אין א בית. ניין. אה, אויב זיי זענען מסובים בבית, דאס איז זייער גוט, דאס איז זייער פשוט. אויב זיי זענען מסובים בבית, קענען זיי מאכן עירוב חצרות אפילו. אבער אין עירוב שיתוף מבואות קען מען אפילו מאכן אין חצר, ווייל אזוי איז די הלכה פון שיתוף מבואות. אבער דעמאלטס קען מען דארפן טאקע מאכן עקסטערע עירוב חצרות, ס׳גייט נישט העלפן די עירוב חצרות, ווייל עירוב חצרות קען מען דאך נישט לייגן אין א חצר. זייער גוט.
הלכה וועגן זכיה – איינער איז מזכה פאר אלע בני החצר/מבוי
דאס איז ביז יעצט האבן מיר געלערנט די נארמאלע וועג וואס יעדער איינער געט א שטיקל פת, אדער ביי די חבורה וואס ס׳האט געהערט עפעס פאר יעדער איינער די פת צוזאמען. נישט קלאר. יא. אבער דא איז גייט… איז אינטערעסאנט, ווייל ביז יעצט איז עס געווען סתם, דא קומט א גרויסע קהילה און ס׳טוישט פארשידענע הלכות וואס מ׳האט שוין געלערנט. וואס טוישט עס? אז מ׳דארף נישט גיין זאמלען פון יעדן איינעם. אבער מ׳דארף יא האבן בדיעבד אפשר. שטייט נישט, ס׳קען זיין אז ס׳איז נאר א בדיעבד די גאנצע זאך.
לוקח אחד מבני החצר פת אחת ואומר הרי זה לכל בני החצר, און ער איז מזכה פאר אלע בני החצר. אדער, ווען ס׳רעדט זיך פון א מבוי, נעמט ער אוכל כשתי סעודות, ווייל ביי א מבוי דארף מען שוין האבן דוקא פת, ער נעמט אוכל כשתי סעודות ואומר הרי זה לכל בני המבוי. ואין צריך לקבץ מכל אחד ואחד, מ׳דארף נישט גיין עקסטער גיין נעמען פון יעדן, די פת איז מען יעדן יוצא. דאס הייסט, פריער האבן מיר געזאגט אז מ׳איז מזכה פאר יעדן, די קהילה, יעדער באלאנגט צו פת, זאגט ער, מ׳איז סתם קונה אין די זעלבע פילע, יעצט האט יעדער איינער פת ביי אים אינדערהיים. אבל צריך לזכות לו על ידי אחר. דאס הייסט, מ׳איז מזכה זיי, דאס איז דאך א כלל פון זכיה, רייט? א זכיה קען מען נישט מזכה זיין ווען דו האלטסט עס אליין, דו דארפסט עס געבן פאר א צווייטן וואס זאל עס קונה זיין פאר זיי, וואס זאל עס קונה זיין פאר די אלע בני החצר.
פארוואס דארף מען “על ידי אחר”
נאכאמאל, וואס טייטשט, פארוואס קען ער נישט זאגן “הרי זה לכל בני החצר”? קען נישט, די הלכה פון זכיה איז “על ידי אחר”. דו דארפסט עס געבן פאר איינעם וואס איז קונה בשם די אלע מענטשן. דו קענסט נישט אליינס מקנה זיין, די ווערטער רעדן נישט גענוג, ס׳דארף זיין עפעס אן איבערגעבן.
ווער קען זיין דער “אחר” – בני ביתו הגדולים
זאגט דער רמב״ם, די “על ידי אחר” און מ׳נוצט נישט דווקא אן אדם גדול וחשוב? יש אומרים אז די רבנים האבן געזאגט אז די בני ביתו הגדולים, ער קען עס געבן פאר בני ביתו הגדולים און זאגן זיי זאלן קונה זיין פאר די אלע מענטשן פון די חצר, זיי זאלן זוכה זיין פאר די אלע מענטשן פון די חצר, ווייל די עבד עברי, ווייל די אשתו. אבער נישט פאר די בני ביתו הקטנים, וואס זיי האבן נישט קיין דעת, זיי זאלן זוכה זיין, ווייל די עבדים ושפחות הקטנים, די רבנן האבן געזאגט אז ידם כידם, און מ׳גייט זאגן פארוואס. תניא, שידם כידו. ווען זיי זענען זוכה אין עפעס, איז עס כידו, זיי זענען זוכה פאר זייער טאטע, פאר׳ן בעל הבית. זיי האבן נישט קיין אייגענע רשות.
קשיא וועגן אשתו
אינטערעסאנט, אשתו האט דאך אויך די דין אז וואס זי איז קונה איז ער קונה, אבער ער געבט איר מזכה צו זיין, איז זי מזכה פאר אלע אנדערע מענטשן. אבער ס׳איז ווערד צו טראכטן וועגן דעם, וועגן אשתו וואס דו ברענגסט דעם.
זעט אויס לגבי די הלכה, על כל פנים, מ׳קען מזכה זיין פאר אן אשה בלי בעלה אויב מ׳וויל שטארק. א מציאת אשה אין לבעלה רשות בה, אז דער מענטש אליין קען אויך, אז מציאת אשה אין בה רשות בה. אבער זי האט אויך א רשות ביי די חצר, זי איז א חלק וואס איז קונה פאר יענעם. זי דארף אפשר נישט, ווייל ס׳איז איר חלק, נישט קיין חלק.
שפחה קטנה – קטן זוכה לאחרים בדבר שהוא מדרבנן
חיים, יש לו לזכות על ידי שפחתו אע״פ שהיא קטנה. וואס מ׳האט געשמועסט אז בני ביתו הקטנים העלפט נישט, בני ביתו הקטנים העלפט נישט ווייל ס׳איז זיינס, אבער א שפחה וואס איז נישט זיינס, שפחתו מעג אפילו א קטנה. פארוואס? א קטן זוכה לאחרים בדבר שהוא מדרבנן. ווען ס׳רעדט זיך פון א קנין לענין דאורייתא, קען נישט א קטן זוכה זיין פאר אנדערע. פאר זיך קען ער נישט, אבער פאר אנדערע קען ער נישט מזכה זיין, יא, מ׳דארף זאגן מזכה זיין, לזכות. אבער פאר דרבנן, לאזן די רבנן אז א קטן זאל זיין דער וואס איז זוכה פאר אנדערע. ממילא, וויבאלד א עירוב איז נאר מדרבנן, איז קען מען אפילו נוצן א קטן, נאר נישט זיין קטן, ווייל זיין קטן איז אן אנדערע פראבלעם פון ידו כידו. ס׳זאל זיין א שפחה קטן קען ער.
Speaker 2: אלס קנין קען מען נוצן א שפחה קטנה? ס׳איז דאך מפורש אין הלכות גניבה אז מ׳איז גונב דעת הבריות. אויב איינער איז עפעס קונה דורך שפחתו הקטנה, איז דאס מן התורה?
Speaker 1: שפחתו עברית איז נישט ידו כידו, זי האט אן אייגענע רשות. רייט, אבער זי איז א קטנה, סאו, וואס איז די פראבלעם? קטן קען קונה זיין פאר זיך, אבער ער האט געזאגט פאר אנדערע ווערט עס איינער נישט פאר דרייצן. דברים של דברי סופרים קענסטו מסתמך זיין אויף א קטן וואס איז מזכה פאר אן אנדערע מענטשן.
צו דארף מען מודיע זיין לבני החצר
יא, ואיינער צריך להודיע לבני החצר, זאגט ער דא, אין דער פאל ווען איינער געט א פת און איז מזכה אלע בני החצר אדער בני מבוי, דארף ער זיין מודיע זיין. עס א מאט דיין אויף דערענטשן אז עס זענען קענען טראגן אין די חצר, אדער אז זיי זענען באקומען א חלק אין א פת. אפשר נאך פאר דעם, נאך פאר די פראקטישער וואס קומט טער אז זיי קענען טראגן. עס איז אויף די ערשטע זאך אז זיי האבן רעכט אין א פת, איז נאר געזאגט, עס איז עס דא א דין, אויב עס מיר זאכן זיין אויפן פרעגן עס וויבאלד האסט אין א זכות איז דאך דא א כלל זכין לאדם שלא בפניו. יא.
הלכה וועגן זמן העירוב – ווען מאכט מען דעם עירוב
אקעי יעצט גיין מיר לערנען ווען ווען מ׳דארף מאכן דעם עירוב. וואס הייסט אז מ׳דארף עס מאכן ערב שבת און צו מוז זיין בעוד יום שמשות וכאלה דער עירוב. מ׳דארף נישט מיט די חכמים פון הנתא מתנה צריך להודיע? ער וועט אים זאגן אז זיי קענען טראגן מיט סדר, אבער מ׳דארף נישט מיט דעם זכיה. יא. איך זאג, יעצט אין דערצחות א ענין פון מודיע לך ווארא. יא. יא. עס איז הכרת התוב. דער רבי אויך, אז דאס איז נישט קיין ממש א מתנה וואס גייט אראבן פון דעם, חוץ פון די הלכה אז ער גייט מעגן די טראגן. יא. ער ווייסט שוין אז ס׳איז איינער וואס איז מזכה יעדע וואך פאר דער עולם. אקעי, איך ווייסט שוין דעם. אקעי, דאס איז א אנדערע זאך. דארפן מיר זאגן, כתבות וואס זיי מעג געטראגן. וואס דאס נישט.
ווייטער, ווען טוט מען דעם עירוב אדער דער שיתוף? ער וואלט איינער געזאגט, מען קענען דאך עס טון שבת אויך, לכאורה. יא. אלע ווערן שותף מיט די ברויט. ניין, נישט אזוי. אין מערבין ולא משתתפין בשבת. אלום בעוד יום. דאס זענען פאר שבת. אבער… בין השמשות מעג מען… ער זאגט נישט, בעוד יום מיין איך נישט ממש, בעוד יום אלא. אפילו, מערבין עירובי חצרות ומשתתפין, אז אויך בין השמשות, אפילו שספק מן היום ספק מן הלילה. לכאורה דאס איז א סברא וואס די רבנן זענען מחדש.
אבער די ווארט איז ווייל ס׳איז אזוי ווי עירוב תחומין, אז דעתיה אפס, איז דאס דארף זיין בשעת בין השמשות, ווען ס׳איז שבת אריין.
הלכה וועגן העירוב דארף זיין ראוי לאכילה בין השמשות
לעולם צריך שיהא העירוב או השיתוף מוצי, דארף זיין מוצי, ואפשר לאכלו כל בין השמשות. ס׳דארף זיין עפעס וואס מ׳קען עסן א גאנץ בין השמשות, ס׳דארף זיין ראוי לאכילה. לפיכך, אם נפלה עליו מפולת, אויב ס׳איז ארויפגעפאלן א וואנט אויף דעם, או שאבד או שנשרף, אדער ס׳איז פארלוירן געווארן אדער פארברענט געווארן, או שהיתה תרומה ונטמאת, אדער יענער האט געטון אזויווי די הלכה וואס מיר האבן פריער געלערנט, אז מ׳קען אויך מעריב זיין מיט תרומה, און ס׳איז געווארן טמא, וואס יעצט איז פסול.
דאס מיינט ער צו זאגן אפשר לאכלו, רייט? אז דאס וואס איז פארלוירן געווארן, אדער דאס וואס איז דא אויך אפשר לאכלו, אבער ס׳איז געווארן אסור צו עסן. דעמאלטס איז אזוי, מבעוד יום, אויב ס׳איז נאך געווארן פארברענט, ס׳איז געווארן נאבד נאך פאר ס׳איז געווארן שבת, אינו עירוב, ווייל ווען ס׳איז געווארן שבת האט ער נישט געהאט קיין דעתיה אפס. משחשיכה, אויב ס׳איז געווארן נאבד ווען ס׳איז שוין געווארן טונקל, הרי זה עירוב, הייסט ס׳איז יא א עירוב. ווייל ווען ס׳איז בין השמשות איז געווען דעתיה אפס, ער האט געוואוסט אז ער איז א שותף אין די דירה.
ואם הוא ספק מתי נאבד, צו ס׳איז געווארן פאר שבת אדער אויף שבת, הרי זה עירוב, ווייל ספק עירוב כשר. ספק עירוב איז אייביג כשר. איך וועל גיין ווייטער ווייל ס׳איז דרבנן לכאורה.
באגרענעצונג פון “ספק עירוב כשר” – נישט ביי ספק איסור דאורייתא
סאו, מ׳לערנט דא אז א איד וואוינט אין א שטאט וואו האלב שטאט שרייט אז ס׳איז דא א עירוב, און האלב שטאט שרייט אז ס׳איז נישטא קיין עירוב, קען ער טראגן ווייל ספק עירוב כשר, ניין? ס׳איז נישט פשט. לאמיר זיין קלאר. דא איז ספק עירוב מיינט מען ספק צו ס׳איז געווארן פסול בין השמשות.
הלכה כדברי המיקל בעירוב, חל יא אויף די עירוב חצרות, אבער די מחלוקת וואס מ׳רעדט צו מ׳קען מאכן א עירוב איז נישט די שאלה צו ס׳איז דא א עירוב, די שאלה איז צו ס׳איז א איסור דאורייתא. דעמאלטס איז פארקערט, לכאורה דארף מען מחמיר זיין, אויב ס׳איז דא א ערנסטע צד אז ס׳איז א איסור דאורייתא, איז פארקערט, ספיקא דאורייתא לחומרא, אמת?
הלכה כדברי המיקל בעירוב וועט אייביג מיינען ווען ס׳איז נישט דא קיין מקום אז ס׳איז א איסור דאורייתא. עירוב מיינט די תקנה וואס מיר האבן יעצט געלערנט אין די פרק. עירוב מיינט דעמאלטס ווען מדאורייתא מעג מען טראגן. די רבנים לאזן נישט, און זיי לאזן מיט, זיי זאגן אז מ׳דארף אן עירוב. די סיבה איז ווייל אפילו דו האסט א ספק אויב ס׳איז א רשות היחיד, איז דאך דא א ספק אין הלכות עירובין, ספק אין הלכות שבת. דו דארפסט וויסן וואס די דין איז באופן כללי, ווען דו האסט א ספק צו א זאך איז א דאורייתא, איז דא א מחלוקת הפוסקים, איך ווייס נישט צו דאס איז א ספק דאורייתא אדער א ספק דרבנן. That’s a different question.
Anyway, ס׳קומט נישט דא אריין. יא, נתן און עירוב.
הלכות עירוב — סיום פרק א: דינים בנוגע ראוי מבעוד יום
הלכה יא (המשך) — נתנו העירוב במגדל וננעל עליו ואבד המפתח
Speaker 1: עירוב מיינט די תקנה וואס מיר האבן יעצט געלערנט אין די פרק. עירוב מיינט דעמאלטס ווען מיט די רשות מעג מען טראגן, נאר די רבנן לאזן נישט, און זיי לאזן מיט׳ן זאגן אז מ׳דארף אן עירוב. דאס איז אוודאי. אויב ס׳איז דא א ספק אויף די עשר רשויות, איז נישט קיין ספק אין די דין פון עירוב, ס׳איז א ספק אין די דין פון רשויות. מ׳דארף וויסן וואס די דין איז באופן כללי ווען ס׳איז דא א ספק צו א זאך איז א דאורייתא, אדער א מחלוקת הפוסקים. איך ווייס נישט צו דאס הייסט א ספק דאורייתא אדער א ספק דרבנן. דאס איז א דיפערענט קוועסטשן. עניוועי, ס׳קומט נישט דא אריין.
יא. ווייטער, די המשך פון די שאלה איז אז מ׳דארף זיין מוציא בין השמשות, רייט? יא. נאך א קעיס. נתנו העירוב או השיתוף במגדל, מ׳האט עס אריינגעלייגט אין א מגדל. א מגדל געווענליך מיינט נישט א טורעם, א בילדינג, ס׳מיינט א קלאזעט. וננעל עליו, ס׳האט זיך פארשפארט. ואבד המפתח קודם שתחשך, ס׳איז פארלוירן געווארן די שליסל נאך פאר ס׳איז געווארן שבת. הרי זה אי אפשר לו להוציא העירוב, אלא אם כן עושה מלאכה בין השמשות. אויב גייט מען נישט קענען נוצן די עירוב, נישט קענען ארויסנעמען פון די פארשפארטע שלאס, אלא אם כן עושה מלאכה בין השמשות, נאר אויב מ׳דארף טון א מלאכה, מ׳דארף דארטן סתירת כלים צו ברעכן די טיר כדי ארויסצונעמען, ווייל מלאכה דרבנן טאר מען טון בין השמשות לצורך. אה, אקעי. הרי זה כמי שאבד ואינו עירוב. דאן קוקט מען אן די זאך ווי ס׳איז נאבד געווארן, און ס׳איז נישט קיין עירוב. לא יאכלו. דאס איז דאך קלאר, אבער ס׳איז פארשפארט און מ׳דארף עס צוברעכן, מ׳האט נישט די שליסל.
Speaker 2: ס׳איז זייער אינטערעסאנט, ווייל די שליסל ליגט דא ערגעץ. מ׳דארף עס גיין זוכן די שליסל. פונקט ווי לאנג ס׳נעמט צו טרעפן, פארשטייסט וואס איך פרעג?
Speaker 1: אקעי, מ׳רעדט אויב מ׳מיינט אז ס׳איז אבד. אבד איז פארברענט געווארן.
Speaker 2: אה, אבד איז פארלוירן געווארן, און דו זעסט עס נישט פונקט.
Speaker 1: דא מיינט מען אזוי ווי אבד עירובו פריער, יא, ס׳איז נאבד.
Speaker 2: אה, איך בין מסכים. דאס הייסט, אויב קען מען עס צוברעכן באופן מקלקל, למשל, אמת, דאס איז נישט קיין מלאכה, אבער מ׳דארף טון סתירת כלים, דאס איז נאר א ספק דרבנן, נאר א מלאכה דרבנן וואס מ׳מעג טון ערב שבת.
הפריש תרומת מעשר או תרומה גדולה בתנאי — ראיה לצריך שיהא ראוי מבעוד יום
Speaker 1: הפריש תרומת מעשר או תרומה גדולה, אויב א מענטש האט מפריש געווען תרומת מעשר, דאס הייסט ער האט געהאט מעשר און ער האט מפריש געווען דערפון תרומת מעשר, או תרומה גדולה, והתנה עליה שלא תהא תרומה עד שתחשך, ער האט געמאכט א תנאי אז די תרומה זאל חל זיין ווען ס׳ווערט שבת. מען זעט דאך אז מען קען דאס טון, ס׳טאקע, מיר האבן געלערנט אז מען טאר נישט תורם זיין בשבת, אבער מען קען יא תורם זיין ערב שבת און מאכן אזא תנאי. דער פראבלעם איז די חלות. אבער אין אזא פאל, איין מעשר, וואס מען קען נישט מאכן מיט א עירוב, שהרי עדיין טבל כל בין השמשות, ווייל ער האט זיך געמאכט די תנאי אז ס׳זאל נאר ווערן כשר ביינאכט. איז דאך בין השמשות נאך טבל. און דאס איז א ראיה, “צריך שיהא ראוי מבעוד יום”.
Speaker 2: אינטערעסאנט, ס׳איז דאך גראדע די רגע וואס ס׳ווערט שבת איז שוין זיין כשר, ווייל פיין, די תנאי זאגט אז ווען ס׳ווערט חשכה ווערט עס כשר. אבער ס׳דארף זיין ראוי נאך פאר שבת.
Speaker 1: און דא זעען מיר אויך אז בין השמשות איז א רשות לעצמה. אויב איז עס א ספק, וואלט עס דאך ווייטער געווען… אה, פארדעם זאגט ער “מבעוד יום”. ס׳זעט אויס אז בין השמשות דארף האבן א קדושה לעצמה.
Speaker 2: אבער די דין פון עירוב איז נישט אז אין שבת זאל זיין, נאר ווען ס׳ווערט שבת. ווען ווערט שבת? נאך פאר שבת. פרעגסטו די שאלה, ווען ווערט דאס? דאס איז די זמן פון ווערן. דאס הייסט בין השמשות, דאס איז די זמן פון ווערן.
Speaker 1: ס׳איז דאך א הלכה אז ווערן שבת, ווייל דעמאלטס, יעדע ערב שבת קומט אראפ אויף די וועלט אסאך דעת, יעדער איינער איז מחלק ווי ער וואוינט, יא, עירוב תחומין און עירוב חצירות, און אסאך נאך הלכות וואס זענען תלוי אין מוקצה, יא, בין השמשות.
סיום פרק א
עד כאן פרק א׳ האבן מיר געלערנט עיקר הלכות עירוב חצירות ושיתוף מבואות.