במדבר פרק כ”ה (אויטאָמאַטיש איבערגעזעצט)

במדבר פרק כ”ה: די מעשה פון בעל פעור און פנחס

הקדמה: דער הקשר

במדבר פרק כ”ה איז א סארט משונה’דיגע פרק. איך ווייס נישט גאנץ ווי אזוי צו פארשטיין עס אין קאנטעקסט פון דעם גאנצן ספר אדער אין קאנטעקסט פון וואס איז טאקע די מעשה, אבער איך וועל רעדן דערפון און געוויסע השקפות וואס עס קען זיין וועגן.

מיר האבן שוין פארשטאנען אז דאס איז א חלק פון דעם דריטן חלק פון ספר. עס איז א חלק פון דער מעשה פון דעם דור וואו זיי זענען שוין נאנט, זיי זענען שוין סארט ארומדרייענדיג ארום ארץ ישראל. אין א געוויסן אנדערן זין, מיר האבן שוין צו טאן, ווי מיר האבן שוין געזען אין די נבואות פון בלעם, מיט אלע אומות וואס די עם וועט דארפן האבן צו טאן מיט זיי ארום זיי. דאס איז אויך א זייער וויכטיגע ענין אין דער דרשה פון משה, איך מיין אין אנהייב פון ספר דברים, וואס איך האב שוין גענוצט ווי א אופן פון מפרש זיין אלע די מעשיות.

די פראבלעם פון די שכנים אומות

אויב מ’טראכט דערפון פון דער השקפה פון די מענטשן וואס וואוינען אין ארץ ישראל אין בית ראשון און בית שני און ווען נאר, איצט איז דא טאקע די זיבן אומות – די אומות וואס זיי דארפן כובש זיין כדי צו קומען צו ארץ ישראל. דאס איז איין ענין. דער ענין איז נישט אזוי פיל א ענין פון ארץ ישראל; עס איז א ענין פון ספר יהושע און אזוי ווייטער. אבער איצט, אפילו נאכדעם וואס זיי לייזן דעם פראבלעם, אדער אויב זיי לייזן עס נישט, וואס נאר געשעט מיט דעם פראבלעם, עס איז נאך אלעמאל דא אלע שכנים, עס איז דא אלע אומות ארום און ארום. אזוי איצט איז דא די שאלה ווי אזוי צו האבן שייכות, ווי אזוי צו האבן צו טאן מיט אלע שכנים ארום און ארום.

טאקע, ספר בראשית רעדט שוין פון דער שאלה. עס איז דא אלע מעשיות פון עשו און ישמעאל און מואב און אזוי ווייטער, אלע די מעשיות פון אלע די אומות הייבן זיך אן אין ספר בראשית, און זיי ענדיגן זיך צו זיין אונזערע שכנים. אזוי מיר כובש’ן זיי נישט, אבער מיר האבן דעם שכן ענין. אמאל הייבן זיי אן מלחמות מיט אונז. מיר האבן עמלק, ריכטיג, וואס איז איין פראבלעם – זיי הייבן אן די גאנצע זאך. אמאל דארפן מיר זיין גוט צו זיי. אמאל זענען זיי שטארקער ווי מיר. אמאל זענען מיר שטארקער ווי זיי. עס איז דא א כח המלוכה וואס גייט אין איין ריכטונג אדער די אנדערע און אזוי ווייטער. איצט איין אנדער ענין צווישן די אומות – אמאל זענען זיי נישט נאר דיפלאמאטיש גוט, ריכטיג? עטליכע פון די מעשיות וואס מיר האבן געהאט וועגן משה פרעגן אדום, “קענען מיר דורכגיין?” און טאקע די זאכן וועלן האבן השפעות אדער עפעס ווי סימבאלישע חזרות שפעטער ווען אמאל דארפן מיר א טובה פון א שכן און זיי לאזן נישט אונזערע עראפלאנען דורכגיין איבער זייער לופטראום אדער וואס נאר עס איז. דאס איז א זייער ענליכע השקפה וואו משה זאגט, “דא זענען מיר אויפן וועג צו ישראל און מיר דארפן דורכגיין. מיר פרעגן אייך נישט, מיר כובש’ן נישט אייער לאנד, מיר וועלן באצאלן אייך, מיר וועלן קויפן אייער וואסער,” אבער אמאל שטימען זיי נישט אפילו צו דעם.

די רוחניות’דיגע סכנה

פונקט ווי עס איז דא אלע די סארט סכנות און שייכות מיט די שכנים, איז דא אויך רוחניות’דיגע סכנות. וואס מיר ווייסן אין תנ”ך זייער שטארק ווי גיין נאך די דרכים פון די גויים ארום זיי, ספעציעל אין דינען עבודה זרה. און עס זעט אויס ווי די מעשה פון בני ישראל און בעל פעור איז די מערסטע באדייטנדע מעשה אין דער תורה און חומש וואס רעדט פון אזא זאך וואס געשעט, און עס רעדט אויך פון א סארט פתרון אדער א סארט פראטאקאל-טיפ פתרון דערפאר און די תפקיד פון פנחס, אדער די תפקיד פון דעם קנאי אפשר בכלל, ווי לייזן דעם פראבלעם.

אזוי איך מיין אז דאס איז וואס עס גייט פאר אין דעם פרק פון א ברייטערע השקפה פון וואס עס איז אלעס וועגן. מיר וועלן טאקע באשרייבן די מעשה. די מעשה פון דעם עגל איז וועגן עבודה זרה אין א געוויסן זין, אבער עס רעדט נישט פון זיי גיין נאך דער עבודה זרה פון די אומות ארום זיי. דאס איז עפעס וואס מיר זעען א ביסל אין ספר דברים, אבער מערסטנס וועגן די אומות וואס זיי וועלן קומען צו. דא זעען מיר, אפילו נאכדעם וואס מיר האבן זיך אפגעטאן פון דעם, וועלן מיר נאך אלעמאל איבערבלייבן מיט דער עבודה זרה פון די אומות ארום, און דאס איז עפעס וואס מיר געפינען אין א געוויסן זין שפעטער אין תנ”ך מער ספעציפיש – מער מעשיות דערפון. אבער דאס איז די ערשטע מעשה, די פאראדיגמע מעשה דערפון אין די צייטן פון משה וואו אזא זאך געשעט.

פסוקים א’-ב’: ישראל גייט אפ צו בעל פעור

אזוי וואס מיר האבן איז אזוי: זיי בלייבן, זיי מחנה זיין, זיי וואוינען, זיי זענען אין דעם ארט גערופן שיטים, און דאס איז דער חלק פון מואב. דערנאך הייבן די מענטשן אן צו זיין זונה, סארט אפגיין צו די טעכטער פון מואב. לזנות מיינט צו ווערן, זיך פארקויפן, אדער דאס ווארט זונה, אבער איך מיין “אפגיין” איז אפשר א בעסערע איבערזעצונג – צו בנות מואב.

דער אופן פון רוחניות’דיגע פארדארבענקייט

איצט דאס, טאקע, איז איינער פון די הויפט אופנים אין וועלכן, אויף א פריינדליכן אופן – אויף א פריינדליכן אופן – די אומות ארום ישראל קענען מאכן זיי זאלן זינדיגן, קענען מאכן זיי זאלן אפגיין פון דעם ריכטיגן וועג, ספעציעל דורך תערובות. מיר ווייסן די מעשה פון שלמה המלך געטאדלט פאר חתונה האבן מיט פרעמדע פרויען וואס האבן געמאכט אים זאל דינען אנדערע. מיר ווייסן די מעשיות אין די צייטן פון עזרא ונחמיה מיט עזרא, מיט די פרעמדע פרויען וואס מאכן זיי זאלן דינען עבודה זרה און אזוי ווייטער. די תורה אליין ווארענט קעגן דעם אין פרשת ואתחנן. אזוי דאס איז די מעשה וואס רעדט דערפון, דאס איז די מעשה וואס רעדט פון דעם געשעעניש אין צייטן פון משה.

איצט פונקט וואס די תורה באשרייבט איז געשעעניש: ותקראן להם לזבחיהן. דאס איז פונקט וואס געשעט. זיי רופן די מענטשן צו די קרבנות, אדער זבח. זבח מיינט אלעמאל אויך נישט נאר א קרבן, עס מיינט קרבן וואו מ’עסט אויך, וואו עס איז דא א סעודה פאר זייערע עבודה זרות. און דעריבער עסן זיי, און דעריבער בוקן זיי זיך אויך, ווארום דאס איז וואס מ’טוט ווען עס איז דא א קרבן, ווען עס איז דא א – אפשר זבח זאל איבערגעזעצט ווערן ווי א יום טוב, א חג. און דעריבער ויצמד ישראל אל בעל פעור. א חלק פון ישראל ווערן פארבונדן, ווערן געצומען צו בעל פעור.

בעל פעור זייענדיג, ווי מיר האבן גערעדט, בעל איז א ווארט וואס מיינט עפעס ווי א באל. אזוי בעל פעור איז דער ארט וואו זיי האבן פונקט געווען. אזוי בעל פעור – זיי ווערן געצומען צו דעם גאט, דעם פרעמדן גאט פון פעור.

פסוקים ג’-ה’: השם’ס כעס און משה’ס ענטפער

ויחר אף ה’. השם איז זייער בייז. ווארום השם איז זייער בייז, וואס טוט ער? ער שיקט א שליח, ער שיקט א בריוו, א שליחות צו משה, און ער זאגט אים וואס צו טאן. ער זאגט – אזוי משמע איז געווען די פירער, אבער איצט האבן מיר אויסגעפונען עפעס מער וויכטיגס. נישט נאר עטליכע אספסוף, עטליכע נידעריגע מענטשן זענען געווען א חלק פון דעם בעל פעור, איצט אויך עטליכע פירער, עטליכע וויכטיגע מענטשן זענען מיטגעגאנגען מיט בעל פעור, און דאס איז טאקע א פראבלעם. און טאקע דאס איז אויך א רמז צו עפעס וואס מיר זעען אין עזרא ונחמיה וואו עס איז די וויכטיגע מענטשן, די הויכע קלאס מענטשן, די חורים און אזוי ווייטער, וואס חתונה האבן, תערובות האבן מיט די פרעמדע פרויען און דעריבער דינען זייערע עבודה זרות און אזוי ווייטער און אזוי ווייטער.

דער ציווי פאר עפנטליכע שטראף

און ער זאגט משה’ן, קח את כל ראשי העם, די פירער, די ראשי העם, די קעפ פון די מענטשן וואס זענען פארבונדן צו בעל פעור, והוקע אותם לה’ נגד השמש. דאס קען מיינען עפעס ווי הרג זיי, הענג זיי אויף, שטעל זיי ארויס פאר דער זון אזוי זיי וועלן אומגעברענגט ווערן עפנטליך. דאס איז דאס וויכטיגע – צו זיין עפנטליך. נגד השמש מיינט אלעמאל עפנטליך, עפעס וואו אלעמען קען זען, עפנטליך.

אזוי השם איז אליין געבנדיג משה’ן דעם פתרון – ווי אזוי לייזט מען דאס? דורך עפנטליך שטראפן, פארטיליגן די מענטשן וואס גייען מיט בעל פעור. און דאס איז וואס משה טוט. ער זאגט די שופטים – אזוי טאקע קען ער נישט זאגן די פירער אליין ווארום דאס זענען פירער. ער זאגט די שופטים זאלן הרג’ענען – יעדער פון די שופטים זאל הרג’ענען זיינע מענטשן וואס זענען געצומען צו בעל פעור. אזוי די שופטים, יעדער איינער האט עטליכע מענטשן אונטער אים, אפשר ווי מיר האבן גערעדט אין פרשת יתרו, ריכטיג? זיי האבן אנגעהויבן מיט שרי אלפים און אזוי ווייטער. יעדער איינער איז באפוילן צו זיך אפגעבן מיט די בעל פעור דינער פון זיין גרופע, פון זיין חלק.

אזוי אפשר אויב מיר לייענען אזוי, קענען מיר זאגן אז השם זאגט משה’ן צו זאגן די ראשי העם, וואס זענען די שופטים, צו הרג’ענען די אנשים. אפשר דאס איז איין אופן צו לייענען עס.

פסוקים ו’-ח’: דער חוצפה’דיגער מעשה און פנחס’ס ענטפער

די עפנטליכע התנגדות

אקיי, איצט איז דא א נייע מעשה, א נייער חלק פון דער מעשה. אזוי איצט קומט אן איש – איש מיינט געווענליך אן וויכטיגער מענטש, א הויכע קלאס מענטש, א מענטש מיט כח – און ער ברענגט נאנט צו זיינע ברידער א מדינית’ע פרוי. אזוי מיר האבן גערעדט פון בנות מואב; פלוצלינג איז דא אויך מענטשן פון מדין דארט. משמע זענען דאס שכנים, אזוי זיי זענען א חלק פון דער זעלבער סארט גרופע, דער זעלבער חלק מענטשן. אזוי עס קען מיינען דער זעלבער געגנט אדער עפעס אזעלכעס. און ער ברענגט א מדינית.

אזוי ער איז עפנטליך מתנגד וואס משה האט געזאגט, וואס משה האט פרובירט ארויסצוברענגען – די מענטשן זאלן אפשטעלן זיי פון גיין מיט די מדינית’ע פרויען און אפשטעלן זיי פון גיין נאך די מדינית’ע, בנות מואב, גיין נאך בעל פעור. ער איז זייער עפנטליך געגן דעם, ברענגט די מדינית. און וואס טוען זיי? זיי וויינען פתח אהל מועד, וואו זיי קומען צוזאמען פאר יעדער סארט פראבלעם, פאר אלעס וואס עס גייט פאר. און עס זעט אויס ווי זיי ווייסן נישט וואס צו טאן – משה און עדת בני ישראל, וואס מיינט געווענליך די פירער, די עדות, די סנהדרין און אנדערע מענטשן אין פארענטפערונג, ווייסן נישט וואס צו טאן.

פנחס שטייט אויף

און דאס איז א מצב, א זייער אינטערעסאנטע מצב, וואו משה און די מענטשן ווייסן נישט וואס צו טאן, און עס איז דא נאר איין מענטש וואס ווייסט וואס צו טאן, אדער עס איז נישט אז ער ווייסט – ער האט מוט און טוט וואס דארף געטאן ווערן.

אזוי פנחס בן אלעזר בן אהרן זעט דאס, און ער שטייט אויף. דאס איז דער איינציגער וואס שטייט אויף. זיי שטייען אלעמאל דארט און וויינען, און ער שטייט אויף. ער איז א חלק פון דער עדה, ער שטייט אויף. ער נעמט א רומח, ער נעמט א שפיז. ער קומט, ער יאגט – נישט קלאר וואס דאס מיינט – אל הקבה, דעם געצעלט אדער וואו נאר זיי זענען געווען, און ער שטעכט זיי ביידע, דעם מאן און די פרוי.

אזוי ווידער, קבה קען מיינען – קען זיין א ווארט וואס האט א צווייפאכע מיינונג. קען זיין אויך פון דער זעלבער שורש. עס איז אינטערעסאנט מיר האבן געהאט אין דער זעלבער פסוק פונקט די פריערדיגע פרשה, ריכטיג, קבה, וואס מיינט א קללה. אזוי אפשר קבה קען מיינען עפעס ווי דער ארט פון וואנען זי איז געקללט, אדער אירע פריוואטע ערטער, וואס מיר קענען רופן אזוי.

פסוקים ט’-י”ג: פנחס’ס באשלוסענע מעשה און שכר

און דאס לייזט דעם פראבלעם, אבער איצט אנטדעקן מיר אז עס איז געווען א מגפה, 24,000 מענטשן זענען געשטארבן, און משמע דעריבער האבן זיי געוויינט, און דאס איז אויך דער חרון אף ה’. טאקע, ווי השם, ווען נאר עס זאגט, עס מיינט נישט נאר השם זיצט אין זיין הויז אדער עפעס, איך פארדארב עס, עס מיינט אז עפעס שלעכטס געשעט, און דאס איז וואס ווערט צוגעשריבן צו השם. חרון אף ה’ – עס מיינט עס איז שוין געווען א מגפה.

דער מוט וואס דארף געווען צו טאן קעגן די עליטע

איצט די מעשה פון דעם איש ישראל, ברענגען די מדינית, איז משמע נאר איין ביישפיל פון די מענטשן, אפשר די ראשי העם, וואס גייען צו בעל פעור, וואס דארפן אומגעברענגט ווערן, אבער עס איז זייער שווער. מ’דארף מוט צו גיין קעגן עמיצן וויכטיגן, קעגן א הויכע קלאס מענטש, קעגן אן עליטע מענטש – עס איז נישט קיין פשוטע זאך. און פנחס איז געווען טאקע אויך אן עליטע, ער איז דער זון פון אהרן, זון פון אלעזר, אזוי דער אייניקל פון אהרן. ער האט געהאט דעם מוט, ער נעמט די איניציאטיוו צו טאן דאס, און ער הרג’ט די מענטשן וואס דארפן אומגעברענגט ווערן, און דאס שטעלט אפ דעם חרון אף ה’, און דאס שטעלט אפ די מגפה, און ער איז געווען דער איינציגער וואס איז געווען מסוגל צו טאן דאס.

פנחס’ס שכר: דער ברית פון שלום און אייביגע כהונה

און דערפאר, באקומט ער א פרייז. און עס איז זייער אינטערעסאנט אז פרשת פנחס שטעלט אפ די מעשה דא, און ענדיגט זיך דא, אבער טאקע דער פרק איז אין דעם פאל ריכטיג – דאס איז וואו, דאס איז אלעס איין לאנגע מעשה. און השם זאגט משה’ן, פנחס האט צוריקגעברענגט, אוועקגענומען מיין כעס פון די מענטשן, דורך בייז זיין מיין כעס – ער איז געווען בייז פאר מיר, ער טוט וואס איך האב געטאן – און צוליב אים, נאר צוליב אים, זענען די איבעריגע מענטשן געראטעוועט געווארן, אזוי די מגפה האט זיך אפגעשטעלט, צוליב אים.

און דעריבער באקומט ער זיין שכר: גיב אים מיין ברית פון שלום. איצט וואס איז דער ברית פון שלום? איך מיין עס דערקלערט זיך אליין, וואס איז דאס, דאס וועט זיין פאר אים, דער ברית וועט זיין פאר אים, א ברית פון כהונה. אזוי אין אנדערע ווערטער, פנחס וועט ירש’ן די כהונה פון זיין פאטער, אלעזר, וואס האט עס באקומען פון אהרן.

די שאלה פון כהונה ירושה

דאס איז טאקע א גרויסע שאלה דא, ווארום עס זעט אויס ווי, מיר ווייסן שוין אז אהרן באקומט די כהונה, און גיט עס איבער צו זיינע קינדער, אבער עס זעט אויס ווי, עס איז דא פארשידענע אופנים פון פארשטיין דאס, אבער עס זעט אויס ווי, לפחות פון דער מעשה, עס זעט אויס ווי די שאלה פון ירושה נאך אלעזר, מיר ווייסן שוין אז אלעזר וועט זיין דער יורש אין דעם אהרן, מיר האבן דאס געלערנט פריער, אבער עס זעט אויס ווי די שאלה נאכדעם איז נישט געווען געלייזט, אדער אפשר לפחות קען זיין עס זענען דא עטליכע פארשידענע קינדער פון אלעזר, און אפשר נישט אלעמאל פון זיי, אבער פון פנחס, איך נעם די איניציאטיוו, האט באקומען דעם שכר פון ווערן דער כהן, און אויף אייביג זיין משפחה.

און פונקט ווארום ער, ווארום ער האט געטאן זיין כעס, ער האט גענומען די איניציאטיוו פון מקיים זיין השם’ס כעס, פון טאן, און דורך דעם, ראטעווען די איבעריגע מענטשן פון ווערן פארטיליגט. אזוי דאס איז די מעשה פון פנחס.

די פארשפעטיגטע אידענטיפיקאציע פון די קרבנות

דער סוף פון דעם פרק איז נאר געבן א הערה פון דעם נאמען פון די מענטשן וואס ער איז געשטארבן און זענען אומגעברענגט געווארן, און דאס ווייזט אונז וואס איז געווען דער מוט פון פנחס, וואס איז נישט געזאגט געווארן פריער. עס איז אינטערעסאנט, און דאס איז א ספעציפישער סטיל וואס די פסוקים טוען אמאל, זיי געבן א מעשה אנאנימיש, און דערנאך זאגן זיי ווער דאס איז געווען. עס קען זיין כוונה’דיג, ווי פנחס האט נישט טאקע געוואוסט ווער זיי זענען, ער האט עס נאר געטאן, ווארום דאס זענען עטליכע מענטשן וואס טוען, פאראורזאכן שאדן צו אלעמען אנדערש, ריכטיג, און ער גייט נעמען די איניציאטיוו און טאן דאס.

אבער אין סוף באקומען מיר די הערה. טאקע האבן מיר שוין פנחס’ס נאמען, מיר ווייסן פונקט ווער ער איז. מיר באקומען אויך די הערה פון ווער דאס איז: דער איש ישראל איז געווען זמרי בן סלוא, ער איז דער נשיא פון דעם שבט, ער איז דער פירער פון דעם בית אב – עס קען נישט זיין דער גאנצער שבט שמעון, אבער א בית אב, מיר האבן גערעדט איין משפחה, איין גרופע משפחות פון שבט שמעון – אזוי עס איז געווען אן וויכטיגער מענטש.

און די פרוי וואס איז אומגעברענגט געווארן פון מדין, זי, איר נאמען איז געווען כזבי בת צור, וואס איז געווען, און דער צור, איר פאטער צור, וועלן מיר זען שפעטער, וועלן מיר אים געפינען, באגעגענען אים שפעטער, אויך אין דער מעשה פון דער מלחמה מיט מדין. ער איז ראש שמע בית אב, ער איז אויך דער פירער, דער קאפ פון א משפחה אין מדין. אזוי ביידע פון די, אויף ביידע זייטן, דאס זענען געווען הויכע קלאס מענטשן, און פנחס, ער האט געטאן וואס האט געדארפט געטאן ווערן, אפילו פאר דעם.

דער ציווי קעגן מדין: א סטראטעגישע און רוחניות’דיגע סכנה

און איצט, האבן מיר א מצוה פון השם, און דאס ווייזט אונז אויך אז די גאנצע מעשה – איך האב געמאכט אן אודיא אויפן ציווי פון מדין, די מצוה, טאקע ווערט עס אונטערבראכן דורך די ספירה אין דעם קומענדיגן פרק – אבער דאס ווייזט אונז אז די גאנצע מעשה איז נישט ווי איך האב געזאגט, עס איז א רוחניות’דיגע מעשה, אבער עס האט, טאקע האט עס א סארט מיינונג דא, עס האט טאקע א סארט, מיר וועלן זאגן נאציאנאלע אדער מיליטערישע מיינונג.

ווארום שטייט, ווען מענטשן ווערן פארמישט מיט אנדערע מענטשן, קען זיין זיי געפינען ארויס די שפיאנאזש, זיי געפינען ארויס וואס עס טוט זיך, אדער אויף איין אופן קענען זיי דיך קאנטראלירן, זיי קענען דיך אונטערטעניג מאכן. און דעריבער זאגט השם צו משה, איך בין דער וועג צו מאכן פיינט פון זיי, זאל זוכן א וועג צו מאכן פיינט פון זיי. פארוואס? ווארום זיי זענען פיינט, זיי שאדן דיך, זיי קעמפן מיט דיר, מיט זייערע מחשבות, אדער ווי פלענער, אדער ווי שפיאנאזש פלענער, און מיט כזבי, די טאכטער פון נשיא מדין, זייער שוועסטער, וואס איז געהרגעט געווארן אינעם טאג פון דער מגפה בפעור.

אזוי זעען מיר אז די גאנצע זאך מיט נשיא מדין איז נישט געווען אזוי אומשולדיג, קען זיין עס איז געווען ווי א האניפאט פלאן, אבער אויף יעדן אופן, עס איז געווען עפעס. מ’טייטשט עס געווענליך נאר ווי א רוחניות’דיגע פלאן, זיי האבן געוואלט מאכן אז מיר זאלן דינען עבודה זרה, אבער איך טראכט אז ס’איז דא אויך עפעס א גשמיות’דיגע זייט פון דעם, און דאס איז געווען ווי זייער פלאן. זיי האבן געכאפט דעם נשיא, און דערנאך ווערן זיי פריינט מיט אים, און אויף איין אופן פארדרייען זיי די מענטשן דורך דעם. און השם זאגט מיר פארשטייען דאס, און פנחס האט אונז געהאלפן, און דעריבר וועלן מיר גיין קעמפן מיט די מדין. דאס וועט פאסירן אין שפעטערע פרקים, ווארום ס’וועט זיין א שטאפ פאר אנדערע זאכן אינעם קומענדיגן פרק.