סיכום השיעור 📋
סיכום: במדבר פרק י”ג — די מעשה פון די מרגלים
דער קאנטעקסט און דער ראם
דאס וואָרט *מרגלים* קומט אייגנטלעך קיינמאל נישט פאר אינעם טעקסט — נישט דא און נישט אין קיין אנדער ארט וואו מ’רעדט פון די דאזיגע מענטשן. דאס איז א לשון פון חז”ל, איינע פון פילע פרשיות וואס זענען באקאנט מיט נעמען וואס מ’געפינט נישט אינעם טעקסט אליין. ס’איז אויך דא א נאכאמאליגע דערציילונג פון דער מעשה אין ספר דברים (משה רבינו’ס ווערסיע) און אין ספר תהלים.
א גאר וויכטיגער נקודה: מ’דארף פארשטיין דעם ענין אין קאנטעקסט — דער מארש קיין כנען האט שוין אנגעהויבן. פון פרשת בהעלותך אן, האט משה רבינו געזאגט צו יתרו אז זיי גייען אוועק, און דער גאנצער מחנה האט אנגעהויבן רייזן מיט דער אויסגעארבעטער סדר פון *דגלים* און *תקיעות*. זיי זיצן נישט סתם אין מדבר און באשליסן צו שיקן מרגלים — זיי זענען אקטיוו אין מארש צום כיבוש. אלע נסיונות אין ספר במדבר זענען אין יסוד וויכוחים וועגן הנהגה און דעם אופן ווי מ’פירט דאס פאלק.
דער ציווי און זיין סטרוקטור (פסוקים א’-ג’)
דער פרשה גייט לויט דעם כאראקטעריסטישן שטייגער פון ויקרא/במדבר (*תורת כהנים*): ס’ווערט געגעבן א ציווי, און דערנאך ווערט באריכט ווי מ’האט עס מקיים געווען.
הקב”ה זאגט צו משה’ן: *שלח לך אנשים* — שיק מענטשן וואס וועלן *ויתורו* (ארומקוקן/אויספארשן) דאס לאנד כנען. דער לשון וואס ווערט געניצט איז נישט “שפיאנירן” נאר עפעס מער ווי אויסקוקן דאס לאנד. איין מענטש פאר יעדן *שבט*, און די דאזיגע מענטשן זענען *נשיאים* (פירער). אבער, דאס זענען נישט די זעלבע נשיאים וואס זענען פריער אויפגערעכנט געווארן ביים ציילונג און ביי די מחנות — די נעמען זענען לגמרי אנדערש. אדער זיי האבן געביטן נעמען, אדער דאס זענען אנדערע פירער, אפשר מער מלחמה’דיגע פיגורן וואס פאסן צו א מיסיע פון אויסקוקן דאס לאנד.
משה רבינו שיקט זיי פון מדבר פארן (וואו זיי האבן געלאגערט נאך חצרות), *על פי ה’*.
די רשימה פון נעמען (פסוקים ד’-ט”ז)
א רשימה פון יחוס דעקט פארטרעטער פון יעדן שבט: ראובן, שמעון, יהודה, יששכר, אפרים, בנימין, זבולון, מנשה (מיט אפרים און יוסף/מנשה באזונדער אויפגערעכנט, אינטערעסאנט נישט צוזאמען), דן, אשר, נפתלי, און גד.
צוויי נעמען זענען דער עיקר:
– כלב בן יפונה פון יהודה
– הושע בן נון פון אפרים, מיט דער הערה אז משה רבינו האט אים גערופן יהושע
דער שינוי השם צו יהושע — צוגעלייגט דעם נאמען פון הקב”ה צו מאכן עס א תיאופארישן נאמען — איז מסתמא געשען פיל פריער, ווען יהושע איז געווארן משה’ס *משרת*, ווייל ער ווערט שוין גערופן יהושע אין פרשת בשלח, כי תשא, און בהעלותך. די הערה דא פארבינדט פשוט “הושע בן נון” אין דער דאזיגער רשימה מיט דעם יהושע וואס מ’קענט שוין פון אנדערע ערטער.
משה רבינו’ס אנווייזונגען (פסוקים י”ז-כ’)
משה רבינו גיט ספעציפישע אנווייזונגען: גייט ארויף דורך דעם נגב, גייט ארויף צום בארג (דאס הר יהודה, וואו חברון איז). ער בעט זיי אויסצופארשן צוויי זאכן:
1. דאס לאנד: איז עס גוט? איז עס פרוכטבאר — פעט אדער מאגער? האט עס ביימער? וואסערע פירות?
2. די מענטשן: זענען זיי שטארק אדער שוואך? פיל אדער ווייניג? וואוינען זיי אין באפעסטיגטע שטעט מיט מויערן אדער אין אפענע לאגערן?
ער זאגט זיי אויך צו ברענגען מוסטערן פון די פירות פון דעם לאנד. דער מספר באמערקט אז דאס איז געווען די צייט פון ביכורי ענבים, וואס דערקלערט פריער פארוואס זיי וועלן ברענגען ענבים.
דער אויספיר פון דער שליחות (פסוקים כ”א-כ”ד)
זיי רייזן *ממדבר צין עד רחוב לבוא חמת* — פון גאר דרום ביז גאר צפון, אריבער די גאנצע גרענעצן פון דעם לאנד.
אין חברון באגעגענען זיי *אחימן, ששי, ותלמי*, אפשטאמלינגע פון ענק (ריזן). א באמערקונג פון דעם כותב זאגט אז חברון איז געבויט געווארן זיבן יאר פאר צוען אין מצרים. דאס באטאנט דעם גרויסן עלטער פון דער שטאט — און ווייל די אידן קענען צוען פון מצרים, גיט דאס איבער ווי וויכטיג חברון איז. דאס וואס ריזן זענען דארט האט א שייכות צו דעם עלטער, ווייל ריזן ווערן פארבונדן מיט אוראלטע צייטן.
ביי נחל אשכול שניידן זיי אפ א צווייג מיט א אשכול ענבים אזוי גרויס אז צוויי מענטשן טראגן עס אויף א שטאנג, צוזאמען מיט רימונים און תאנים (זומער-פירות). דער מספר דערקלערט אז דער ארט איז גערופן געווארן נחל אשכול צוליב דעם דאזיגן אשכול ענבים. דער אויספיר שפיגלט אפ משה’ס אנווייזונגען פונקט ווי ער האט געזאגט: א כללות’דיגע איבערקוק, שטעט, מענטשן, און מוסטערן פון פירות — אין דער זעלבער סדר.
דער באריכט: גוטע בשורות / שלעכטע בשורות (פסוקים כ”ה-כ”ט)
נאך פערציג טעג (*מקץ ארבעים יום* — דער זעלבער לשון ווי ביים *מבול*), קומען זיי צוריק צו משה’ן, אהרן’ען, און דער גאנצער עדה אין מדבר פארן, וואס ווערט איצט אויך אנגערופן קדש.
זייער באריכט איז אויסגעשטעלט לויט משה’ס שאלות:
– אקערבוי: דער ענטפער איז פאזיטיוו. דאס לאנד איז *ארץ זבת חלב ודבש* — עס פליסט מיט מילך און האניג. זיי ווייזן אויף די פירות אלס באווייז: *זה פריה*.
– די מענטשן און שטעט: דער ענטפער איז נעגאטיוו. *עז העם* — דאס פאלק איז שטארק און מוטיג. די שטעט זענען *ובצורות גדולות מאד* — מיט מויערן, פארשטארקט, שווער באפעסטיגט. זיי האבן אויך געזען *ילידי הענק* — ריזן, וועגן וועמען אפילו משה רבינו אין אן אנדער ארט האט מודה געווען אז זיי זענען פארכטיג (*מי יתיצב לפני בני ענק*).
– געאגראפישע פארשפרייטונג פון שונאים: עמלק אין נגב; חתי, יבוסי, און אמורי אין דעם בארג-געגנט (וואו די מרגלים זענען געגאנגען); און דער כנעני ביים ים-ברעג און ביים ירדן-טאל — פיר געאגראפישע געגנטן פון ארץ ישראל. וואוהין מ’גייט, זענען דא שטארקע שונאים.
א וויכטיגע נקודה: ווען מ’לייענט עס פשוט, איז גארנישט וואס די מרגלים האבן געזאגט ביז דעם פונקט שלעכט אדער פאלש. עס זעט אויס ווי א פאקטישער, ריכטיגער באריכט. אבער, דאס בילד וואס זיי מאלן איז פון א זייער שווערן ארט צו כובש זיין.
דער וויכוח: כלב קעגן די אנדערע מרגלים (פסוקים ל’-ל”א)
כלב שטילט אפ דאס פאלק *אל משה* — אדער ער ריכט זיי צו משה’ן אדער ער מאכט זיי שטיל כדי משה זאל קענען רעדן. ס’איז נישט קלאר וואס משה’ס ראלע איז אין דעם מאמענט. כלב זאגט: מיר דארפן ארויפגיין און כובש זיין, *כי יכול נוכל לה* — מיר זענען שטארק גענוג. יא, זיי זענען שטארק, אבער מיר אויך, און מיר האבן משה’ן.
די אנדערע מרגלים ענטפערן: *כי חזק הוא ממנו* — זיי זענען שטארקער פון אונז.
א קריטישע באמערקונג: דער גאנצער וויכוח — ווער וואלט געווינען די מלחמה — איז קיינמאל נישט געווען א טייל פון דער שליחות. משה רבינו האט געבעטן א פאקטישן באריכט וועגן דעם לאנד, זיינע מענטשן, און זיינע שטעט. ער האט קיינמאל נישט געפרעגט פאר סטראטעגישע אפשאצונגען אדער נבואות וועגן מלחמה-רעזולטאטן. די מרגלים זענען ארויס פון זייער מאנדאט מיט’ן געבן דעות און אפשאצונגען. פונדעסטוועגן, אין דעם שלב, איז דער וויכוח נאך א סבירער זאך — א לעגיטימער מחלוקת וועגן וואס עס מיינט.
דער דריי צו *דבת הארץ* (פסוקים ל”ב-ל”ג)
דער טעקסט דרייט זיך איצט אויס מיט א קלארן שינוי אין טאן: *ויוציאו דבת הארץ אשר תרו אותה* — זיי האבן ארויסגעלאזט א שלעכטע רעד וועגן דעם לאנד וואס זיי האבן אויסגעקוקט. דא איז וואו די תורה באשולדיגט זיי בפירוש. דער לשון *דבת הארץ* ווייזט אן אז דא איז עפעס קוואליטאטיוו אנדערש פון וואס איז געווען פריער.
וואס ביטט זיך:
1. זיי לייקענען דעם גוטסקייט פון דעם לאנד: פריער האבן זיי באשטעטיגט אז עס איז פרוכטבאר. איצט רופן זיי עס *ארץ אוכלת יושביה* — א לאנד וואס פרעסט אויף זיינע באוואוינער. עס איז שווער, נישט צו פארטיידיגן, נישט פרוכטבאר — דער היפוך פון וואס זיי האבן צוערשט באריכט.
2. זיי חזר’ן איבער און בלאזן אויף: זיי באשרייבן די מענטשן אלס *אנשי מדות* — מענטשן פון גרויסע מאסן — און דערמאנען די נפילים (נאך א נאמען פאר בני ענק). אבער זיי האבן שוין באריכט אז זיי האבן געזען ריזן. איצט חזר’ן זיי עס איבער מיט רעטארישע גוזמא.
3. זיי פראיעקטירן זייער אייגענע פחד: “מיר האבן אויסגעזען ווי היישעריקן אין אונזערע אייגענע אויגן, און אזוי האבן מיר מסתמא אויסגעזען אין זייערע אויגן.” דאס איז ריינע פסיכאלאגישע פראיעקציע — זיי נעמען זייער אייגענע געפיל פון קליינקייט און זאגן אז דער שונא האט דאס זעלבע מיינונג.
דער מהות פון *לשון הרע* — א וויכטיגע השגה
דער באגריף פון *לשון הרע* (ווי חז”ל ניצן דעם לשון) מיינט נישט דווקא אויסטראכטן ליגנט. די פאקטן זענען געווען די זעלבע דורכאויס. די חטא ליגט אין דעם פריימינג — ווי אזוי מ’שטעלט עס אוועק. די זעלבע מציאות האט מ’געקענט דערציילן בחיוב: “דאס איז א שווערע לאנד, דעריבער וועלן מיר וואקסן שטארק און מוטיג צו באגעגענען עס.” אנשטאט דעם, האבן זיי אויסגעקליבן אלעס אוועקצושטעלן בשלילה — דאס לאנד הרג’עט זיינע מענטשן, די באוואוינער זענען איבערוועלטיגנד, מיר זענען גארנישט.
דאס איז וואס *מוציא דבת הארץ* מיינט: נישט אויסטראכטן נייע אינפארמאציע, נאר דערציילן די זעלבע אינפארמאציע אויף אן אופן וואס איז געמאכט צו מאכן מוטלאז. מ’האט זיי קיינמאל נישט געפרעגט פאר דעות, און מ’האט זיי זיכער נישט געפרעגט צו דרייען דעם נאראטיוו. די חטא איז דער רעטארישער דריי — נעמען א פאקטישן באריכט און מאכן דערפון א מעשה וואס ברעכט דעם מוט.
וואו דער פרק ענדיגט זיך
דער פרק ברעכט זיך אפ דא, אין מיטן דער מעשה. דער קומענדיגער פרק וועט דעקן דעם ענטפער פון דעם פאלק, די תשובות פון משה’ן און יהושע’ן, דעם ענטפער פון הקב”ה, און די תוצאות וואס קומען דערנאך.
תמלול מלא 📝
במדבר פרק י”ג: די שליחות פון אויסקוקן ארץ כנען
הקדמה: דער נאמען “מרגלים” און דער צוזאמענהאנג
אלזא, מיר לייענען במדבר פרק י”ג. דאס איז די באקאנטע מעשה פון די מרגלים. אינטערעסאנט צו באמערקן אז דאס ווארט מרגלים שטייט נישט אין פסוק ערגעץ — נישט דא און נישט ערגעץ וואו עס רעדט זיך וועגן די דאזיגע מענטשן, אויב איך געדענק ריכטיג. דאס איז א לשון פון חז”ל. ס’איז דא אסאך פרשיות ווי דאס, וואו מיר קענען זיי ביי א געוויסן נאמען, אבער דער נאמען איז נישט צו געפינען אין דעם טעקסט אליין.
ס’איז באקאנט אז ס’איז אויך דא נאך א גירסא אדער נאך א דערציילונג פון דער מעשה אין ספר דברים וואו משה רבינו רעדט דערפון, און ס’איז דא איבערדערציילונגען פון דער מעשה אין ספר תהלים. אפשר אויך אין אנדערע ערטער. מיר וועלן פרובירן עס צו לייענען אזוי ווי עס שטייט דא און זיך פאקוסירן אויף וואס עס טוט זיך.
די נסיעה האט שוין אנגעהויבן
איצט, כדי עס אריינצושטעלן אין צוזאמענהאנג פאר א רגע — יא, ווי מיר האבן גערעדט א מינוט צוריק — זיי האבן שוין אנגעהויבן זייער נסיעה צום ארץ כנען, ארץ ישראל. דאס האט זיך אנגעהויבן אין פרשת בהעלותך, צוויי אדער דריי פרקים צוריק, וואו משה האט געזאגט צו יתרו אז זיי גייען, און זיי האבן אנגעהויבן צו רייזן מיט דער גאנצער מעשה. מיר האבן געהאט א גאנצע לאנגע מעשה פון די מחנות, פון די תקיעות, דער גאנצער סדר ווי אזוי זיי זענען גערייזט. דאס איז שוין געווען אין גאנג.
דעריבער קומען זיי שוין נאענט צום ארץ כנען. זיי זענען טאקע אויפן וועג. זיי זענען אויפן מארש צום כיבוש פון כנען. דאס איז נישט עפעס וואס איז אין דער צוקונפט — זיי זענען שוין אויפן וועג. אמאל לייענט מען די מעשה און מ’פארשטייט נישט, מ’מיינט אז זיי זיצן ערגעץ אין מדבר און שיקן סתם אזוי, אבער ניין, זיי זענען שוין אויפן וועג.
און ווי מיר האבן גערעדט, אלע די שאלות, אלע די פראבלעמען, די צרות וואס מ’רעדט דערפון אין מדבר, אלע די נסיונות און וויכוחים — קען מען זאגן אין א געוויסן זין אז עס גייט וועגן דער הנהגה, וועגן דעם אופן ווי אזוי מ’פירט זיי. אלזא מיר וועלן דאס מוזן לייענען מיט דעם אין זינען. ס’איז זייער קלאר א וויכוח אין דעם, כאטש ווי מיר וועלן זען ווי משה שטעלט עס אוועק, ווי הקב”ה שטעלט עס אוועק, די שאלות וואס די מרגלים ברענגען אויף — דאס איז די מעשה.
דער סטרוקטור פון דעם ציווי: דער שטייגער פון ויקרא
איצט, דאס ערשטע וואס מיר באמערקן אין דער דאזיגער דערציילונג פון דער מעשה איז אז עס איז אנגעטאן אין דעם שטייגער וואס מיר רופן דעם שטייגער פון ויקרא, פון במדבר, דער שטייגער פון תורת כהנים, וואס איז תמיד א מצוה, א ציווי, און דאס אויספירן פון דעם ציווי.
דער ציווי פון הקב”ה צו משה (פסוקים א’-ג’)
אלזא מיר האבן דא א מצוה. מיר האבן וידבר ה’ אל משה לאמר, הקב”ה זאגט צו משה: שיק מענטשן — שלח לך אנשים. זיי וועלן טאן — דאס איז דער לשון, נישט דאס ווארט מרגלים — דאס ווארט ויתורו. דאס מיינט עפעס ווי ארומקוקן, אויסקוקן, עפעס ווי אויסשפירן, אבער אזוי ווי אויסקוקן, אויסגעפינען דעם מצב, אויסגעפינען די וועגן פון ארץ כנען וואס איך גיב. און ס’וועט זיין איין מענטש פאר יעדן שבט, און די דאזיגע מענטשן זענען די נשיאים.
מיר ווייסן שוין ווער זיי זענען, כאטש דא וועלן מיר זען אז דאס זענען נישט די זעלבע נשיאים וואס מיר האבן געהערט פריער. אלזא אדער זיי האבן געביטן זייערע נעמען אדער ס’זענען אנדערע. עפעס איז אומקלאר דא, ווייל מיר האבן שוין פריער געהאט די רשימה פון די נשיאים פאר די ספירות און פאר די דגלים, פאר די גורלות, פאר די מחנות. און דעריבער, דאס איז דער ציווי.
משה פירט אויס דעם ציווי
און דערנאך טוט משה עס. ער שיקט זיי פון מדבר פארן, וואס איז וואו זיי האבן דא געלאגערט, יא? פון חצרות צו מדבר פארן, על פי ה’, לויט דעם ציווי פון הקב”ה. און דאס זענען אלע ראש בני ישראל. דאס זענען די פירער. אלזא אפשר זענען דאס מער מלחמה’דיגע פירער. די פריערדיגע זענען עפעס ווייניגער מלחמה’דיג. אלזא דאס זענען די וואס פאסן צו באזארגן דעם אויסקוק-פראיעקט. דאס איז וואס זיי טוען.
די רשימה פון נעמען (פסוקים ד’-ט”ז)
און איצט האבן מיר די רשימה פון זייערע נעמען. און טראכט נאר — ווי מיר האבן געזאגט, ס’זענען נישט די זעלבע נעמען ווי פריער. ס’איז דא די רשימה פון זייערע נעמען, און דאס איז אפשר אויך פארבונדן מיט דעם ענין פון א יחוס-רשימה. ס’איז וויכטיג צו האבן די נעמען פון זיי. פארשטייט זיך, עטלעכע פון זיי וועלן זיין וויכטיג שפעטער. עטלעכע פון זיי וועט מען קיינמאל מער נישט הערן דערפון.
אבער ס’איז דא א רשימה פון נעמען און מיר האבן: פאר ראובן, פאר שמעון, פאר יהודה, פאר יששכר, פאר אפרים, פאר בנימין, פאר זבולון, פאר יוסף, פאר מנשה — מיר האבן שוין געהאט אפרים, אינטערעסאנט נישט אויף דער זעלבער רשימה — פאר דן, פאר אשר און נפתלי, פאר גד, יעדער איינער דער נאמען פון דעם מענטש וואס איז געשיקט געווארן.
די וויכטיגע נעמען: כלב און יהושע
די צוויי וואס זענען וויכטיג צו באמערקן איז, ווי מיר האבן באמערקט, פון יהודה איז געווען איינער וואס הייסט כלב, און פון אפרים איינער וואס הייסט הושע בן נון. און מיר האבן אן אינטערעסאנטע הערה וואו משה האט גערופן הושע בן נון — יהושע.
איצט, דעם יהושע האבן מיר שוין געהערט פריער. ס’איז נישט דאס ערשטע מאל וואס מיר הערן וועגן אים. און דא, כלומר, אויב ער איז גערופן געווארן יהושע, איז ער נישט גערופן געווארן יהושע איצט. ער איז מסתמא גערופן געווארן יהושע פיל פריער, ווייל מיר האבן אים שוין געהערט גערופן ווערן יהושע אין פרשת בשלח, אין פרשת בהעלותך. מיר האבן געהערט פון דעם יהושע עטלעכע מאל גלייך פריער, און אין פרשת כי תשא איז יהושע דערמאנט געווארן.
און מסתמא מיינט דאס דאס זעלבע — משה האט אים גערופן יהושע, מסתמא דער פשוט’ער פשט איז ווען ער איז געווארן זיין משרת, זיין נאענטסטער מענטש, זיין לייטענאנט, אדער ווי אזוי מ’וויל אים רופן. דאס איז אפשר ווען ער האט אים געגעבן דעם נאמען יהושע, וואס איז א פארלענגערונג פון הושע אדער צוגעבן דעם נאמען פון הקב”ה דערצו. עס ווערט א נאמען מיט דעם נאמען פון ג-ט. ער בייט אים דעם נאמען.
אלזא דאס איז מסתמא וואס עס טוט זיך דא. און וואס דער פסוק זאגט איז אז ער פארבינדט דעם הושע בן נון וואס ווערט דערמאנט דא — ס’איז דער זעלבער וואס איר קענט אין אנדערע ערטער אלס יהושע בן נון. דאס איז מסתמא פארוואס די דאזיגע הערה שטייט דא. און דאס זענען די נעמען.
די אנווייזונגען פון משה צו די אויסקוקערס (פסוקים י”ז-כ’)
אלזא איצט, מיר האבן פריער געהאט א ציווי פון הקב”ה צו משה זיי צו שיקן. איצט וועלן מיר אויך האבן דעם ציווי וואס משה, אדער גענויער געזאגט, די אנווייזונגען וואס משה גיט זיי פאר זייער שליחות.
דער וועג און די צוויי הויפט שאלות
אלזא משה שיקט זיי און גיט זיי אנווייזונגען. ער זאגט: גייט ארויף דא אין דרום, אין נגב. מיר וועלן ארויפגיין צום בארג. דער בארג איז דער נעקסטער געגנט וואו חברון איז, ווי מיר וועלן זען — דער בארגיגער געגנט, די הרי יהודה קען מען זיי רופן.
און איר וועט זען, איר וועט אויסקוקן דאס לאנד. איר וועט זען וואס איז דאס לאנד און וואס זענען די מענטשן. אלזא צוויי זאכן. עס ווערט אבער איבערגעחזר’ט צוויי מאל. דאס — איך ווייס נישט פארוואס. מיר קענען געבן פירושים אויף דעם, אבער אפשר איז דאס ערשטע בלויז א גאנץ כללות’דיגע שאלה און דערנאך גיט ער מער פרטים’דיגע שאלות. אבער באמת פרעגט ער נאך אינפארמאציע וועגן צוויי זאכן: וועגן דעם לאנד און וועגן די מענטשן.
שאלות וועגן די מענטשן
וואס וועגן דעם לאנד? וואס וועגן די מענטשן? צי זיצן מענטשן דארט? צי וואוינען מענטשן דארט? צי זענען זיי שטארק? צי זענען זיי פיל?
שאלות וועגן דעם לאנד
צי איז דאס לאנד גוט? צי זענען די שטעט אויפגעבויט אין זיי? צי זענען זיי שטארקע שטעט? צי זענען זיי שטעט מיט מויערן? צי זענען זיי אפענע שטעט, אפענע לאגערן? וואס פאר א מין שטעט זענען זיי?
צי איז דאס לאנד, דער אקערלאנד, פעט אדער מאגער אדער שוואך? צי גיט עס ארויס גוטע פירות? צי האט עס ביימער? אלזא דאס זענען צוויי זאכן. ס’איז דא, ווי מיר לערנען תמיד, א טייל פון דעם לאנד וואס גיט ארויס דעם ווייץ, די תבואה, און דערנאך איז דא דער טייל אין דעם זין אז עס גיט ארויס ביימער.
ברענגט צוריק פירות אלס דוגמא
און ער זאגט, איר וועט מיר צוריקברענגען עטלעכע פון די פירות פון דעם לאנד. מיר וועלן עס פרובירן. ס’איז אזוי ווי אויסצופרובירן וואס עס איז. און ס’איז דא א הערה פון דעם מספר אז דאס איז געווען די צייט וואס די ווייטרויבן זענען רייף געווארן. אלזא דאס איז מסתמא וואס זיי וועלן צוריקברענגען, ווי מיר וועלן זען אין א מינוט. דאס איז בלויז א הקדמה צו דעם, צו זאגן פארוואס זיי האבן צוריקגעבראכט נאר ווייטרויבן, ווייל דאס איז געווען די צייט פון דעם ווייטרויבן-שניט, אדער ווי אזוי מ’רופט עס ווען מ’שניידט אראפ ווייטרויבן.
אלזא דאס איז משה’ס ציווי, משה’ס אנווייזונגען צו זיי.
דאס אויספירן פון דער שליחות (פסוקים כ”א-כ”ד)
און איצט האבן מיר דאס זעלבע אין דעם זעלבן סטרוקטור — זיי טוען עס. זיי גייען, זיי טוען דאס, און מיר לייגן צו א ביסל מער אינפארמאציע.
דער גאנצער אומפאנג פון דער נסיעה
פון מדבר צין עד רחוב לבוא חמת — און דאס דוכט זיך אז עס גייט פון גאנץ דרום ביז גאנץ צפון. מיר וועלן שפעטער זען אין דער פרשה, רחוב לבוא חמת איז גאנץ צפון. אלזא דאס זענען מסתמא די כללות’דיגע גרעניצן פון זייער שליחות.
חברון און די ריזן
אבער מער בפרטיות: צוערשט גייען זיי ארויף צום דרום. זיי גייען צו חברון, וואס איז דער הארץ. און אין חברון זעען זיי די דריי מענטשן: אחימן, ששי, ותלמי, וואס זענען ילידי הענק.
און עס גיט אויך אן אינטערעסאנטע הערה וועגן חברון: חברון איז געבויט געווארן זיבן יאר פאר דער שטאט צוען אין מצרים. יא, דאס דוכט זיך צו זיין א הערה וועגן אלטע שטעט, וועגן דער אלטקייט פון דער שטאט. ס’איז וויכטיג אין יענע צייטן צו זען אז א שטאט איז עלטער אבער מער וויכטיג. עס זאגט אז חברון איז א וויכטיגע אלטע שטאט.
און אפשר איז דאס פארוואס עס זענען נאך דא די דאזיגע ריזן דארט. ריזן זאגט מען זענען פון א קדמון’דיגער אלטער צייט. אלזא דאס איז די מעשה פון חברון. און פארשטייט זיך, זיי קומען פון מצרים, זיי קענען צוען, א גרויסע שטאט אין איר צייט. זיי ווייסן אז חברון איז אויך א גרויסע שטאט. אלזא דאס דוכט זיך צו זיין ווי א באריכט ווי גרויס די שטאט איז. פארשטייט זיך, ס’איז נאך נישט א באריכט — ס’איז דער מספר וואס דערציילט דאס.
נחל אשכול און דער ווייטרויבן-בונד
און דערנאך איז דא נאך א באריכט. זיי קומען צו א פלאץ וואס הייסט נחל אשכול. מיר וועלן זען אין א מינוט, דאס איז מסתמא א פלאץ וואס איז באקאנט צו די מענטשן, אדער כאטש מענטשן וואס לייענען די תורה פיל שפעטער קענען א פלאץ וואס הייסט נחל אשכול. אבער מ’זאל וויסן אז דער נאמען איז געגעבן געווארן דעמאלט.
אלזא זיי קומען צו נחל אשכול. פון דארט שניידן זיי אפ א צווייג מיט ווייטרויבן — א צווייג און א בונד ווייטרויבן — און זיי טראגן עס אויף א שטעקן, צוויי פון זיי. זיי ברענגען אויך עטלעכע פון די מילגרוימען, עטלעכע פון די פייגן. כנראה זענען דאס — ס’איז זומערצייט, אלזא זיי וואקסן אין דער זעלבער צייט אדער ווייניגער.
און דערפאר הייסט עס נחל אשכול. פארשטייט זיך, די אידן, די בני ישראל רופן עס אשכול, באנומען פון זייער פלאץ. און דאס איז וואס משה האט געזאגט.
זיי פאלגן משה’ס אנווייזונגען פונקטלעך
מיט אנדערע ווערטער, מיר זעען זיי טאן פונקט וואס משה האט געזאגט. זיי קוקן אויס דאס לאנד בכלליות — מיר זעען זיי, מיט אנדערע ווערטער מיר זעען זיי, דאס איז אפשר מדבר צין עד רחוב לבוא חמת. זיי קוקן אויס די שטעט — חברון — און די מענטשן וואס וואוינען אין די שטעט, אז זיי זענען גרויסע מענטשן, זיי זענען ענקים, אלזא זיי זענען שטארק. און זיי ברענגען די פירות הארץ אין דעם זעלבן סדר ווי משה האט זיי געזאגט.
מיר האבן דעם באריכט ווי זיי טוען וואס משה האט געזאגט.
די צוריקקומען און דער באריכט (פסוקים כ”ה-כ”ט)
איצט האבן מיר ווי זיי קומען צוריק. דא ווערט די מעשה אינטערעסאנט, יא?
נאך פערציג טעג
זיי קומען צוריק נאך פערציג טעג — מקץ ארבעים יום, דער זעלבער לשון ווי ביים מבול, מקץ ארבעים. סוף פערציג טעג, זיי קומען צוריק. און זיי קומען צוריק צו משה, צו אהרן, צו דער גאנצער עדה, צום זעלבן פלאץ פון וואנעט זיי זענען אוועק, מדבר פארן. איצט לערנען מיר אז עס הייסט אויך קדש.
און זיי ענטפערן זיי. זיי געבן זיי זייער תשובה. זיי ווייזן זיי די פירות הארץ, און דאס איז זייער תשובה, די ווערטער וואס זיי זאגן.
די גוטע בשורה: דאס לאנד איז אויסגעצייכנט
אלזא זיי האבן זיי געוויזן. זיי זאגן זיי: מיר זענען געקומען צום לאנד. וועגן אייער שאלה צי ס’איז א גוטע, א פרוכטבארע לאנד אין אקערבוי, איז דער ענטפער יא. עס איז זבת חלב ודבש. דאס איז פארשטייט זיך דער באקאנטער לשון וואס מ’ניצט תמיד. עס גיסט, עס שיט מילך און האניג. און זיי ווייזן זיי אז דאס איז דער פרי וואס מיר ברענגען אלס א דוגמא. מיר ברענגען אייך א דוגמא, א מוסטער פון דעם פרי.
די שלעכטע בשורה: שטארקע מענטשן און באפעסטיגטע שטעט
אבער וועגן די אנדערע צוויי שאלות וועגן די מענטשן און די שטעט, איז דער ענטפער אז דער מצב איז שלעכט. מיט אנדערע ווערטער, ס’איז גוט, אבער ס’איז שלעכט.
די מענטשן זענען שטארק — עז העם. זיי זענען שטארק, מוטיג. אפשר אפילו שטארקע מענטשן וואוינען דארט. זייערע שטעט זענען זייער גרויס, שטארק באפעסטיגט — בצורות גדולות מאד. דאס מיינט אז זיי זענען שטעט מיט מויערן. זיי זענען באפעסטיגט. זיי האבן אסאך באפעסטיגונגען.
און נישט נאר דאס, וגם ילידי הענק האבן מיר דארט געזען, וואס זענען נאך שטארקער ווי געוויינטלעכע מענטשן. זיי זענען ריזן. ס’איז שווער מיט זיי צו האנדלען, ווי משה אליין האט געזאגט: מי יעמוד לפני בני ענק? און דאס דוכט זיך צו האבן א שייכות מיט דער אלטקייט פון דער שטאט, ווי איך האב געזאגט.
די געאגראפישע פארשפרייטונג פון די שונאים
און זיי באשרייבן פונקט וואו יעדער שטארקער שונא וואוינט: עמלק אין נגב; חתי, יבוסי, אמורי אין בארג; און די כנענים…
דער דריי-טייליגער באריכט: אקערבוי, מענטשן, און שטעט
זבת חלב ודבש — דאס איז, פארשטייט זיך, דער באקאנטער לשון וואס די תורה ניצט תמיד פאר ארץ ישראל. ס’איז א לאנד וואס גיסט מילך און האניג. און זיי ווייזן זיי דעם פרי. דאס איז דער פרי וואס מיר ברענגען אלס א דוגמא. מיר ברענגען אייך א דוגמא פון דעם מוסטער פון דעם פרי.
אבער וועגן די אנדערע צוויי שאלות וועגן די מענטשן און די שטעט, איז דער ענטפער אז דער מצב איז שלעכט. מיט אנדערע ווערטער, ס’איז גוט, אבער ס’איז שלעכט. די מענטשן זענען שטארק — עם עז. זיי זענען שטארק, זיי זענען מוטיג אפשר, אפילו שטארקע מענטשן וואס וואוינען דארט. זייערע שטעט זענען זייער שטארק באפעסטיגט. ובצורות גדולות מאד מיינט זיי זענען שטעט מיט מויערן. זיי זענען באפעסטיגט. זיי האבן אסאך באפעסטיגונגען. און נישט נאר דאס, וגם ילידי הענק ראינו שם, וואס זענען נאך שטארקער ווי געוויינטלעכע מענטשן. זיי זענען ריזן. ס’איז שווער מיט זיי צו האנדלען. ווי משה אליין האט געזאגט, מי יתיצב לפני בני ענק. און דאס דוכט זיך צו האבן א שייכות מיט דער אלטקייט פון דער שטאט, ווי איך האב געזאגט.
און זיי באשרייבן פונקט וואו יעדער שטארקער שונא וואוינט. עמלק אין נגב, חתי, יבוסי, אמורי אין דעם בארגיגן געגנט, וואס איז וואו זיי זענען געגאנגען. און די כנענים אויפן ברעג ים — דער ירדן טאל — אלזא אין דער ים-עבענע אדער אין דער ירדן-עבענע. דאס זענען פיר געאגראפישע געגנטן פון ארץ ישראל.
אלזא דאס איז וואס די מרגלים האבן געענטפערט. ווי עס דוכט זיך, איז דאס א ריכטיגער ענטפער. מיר האבן פריער געזאגט אז דאס איז וואס זיי האבן געזאגט. איצט, דער פסוק באשרייבט עס ווי א וויכוח. מיר קענען עס לייענען. אויב מיר לייענען עס פשוט, ביז איצט האבן זיי נישט געזאגט קיין שלעכטע זאך. ס’איז נישט געווען קיין שלעכטס אדער פאלשעס אין וואס זיי האבן געזאגט. אבער פארשטייט זיך, זיי באשרייבן דאס ווי א זייער שווערער פלאץ צו כובש זיין. ס’איז עפעס, ס’איז זייער שווער. וואוהין מ’גייט, זענען דא די דאזיגע מעכטיגע שונאים.
דער וויכוח: כלב קעגן די אנדערע מרגלים
איצט, כלב, וואס מיר האבן פריער דערמאנט, מאכט דעם עולם שטיל, אל משה. ער זאגט זיי, שאא — משה וועט רעדן, אדער ער מאכט זיי שטיל אדער פאקוסירט זיי אויף משה. ס’איז נישט קלאר וואס משה טוט דא. און ער זאגט, מיר וועלן ארויפגיין. מיר וועלן זיי ירשנ’ען. מיר וועלן זיי כובש זיין. כי יכול נוכל לה — ווייל מיר קענען. מיר זענען שטארק גענוג. ס’איז אמת. זיי זענען שטארק, אבער מיר זענען אויך שטארק. מיר האבן משה’ן.
אבער די אנדערע מענטשן האבן געזאגט אז זייער איינדרוק איז אז זיי וועלן נישט קענען גיין. כי חזק הוא ממנו — ער איז שטארקער פון אונז. אלזא עס דוכט זיך, ביז איצט, אז דאס איז א נארמאלער וויכוח. מיר האבן באקומען א באריכט פון וואס עס טוט זיך. אבער דער וויכוח איז וואס זענען די רעזולטאטן פון דעם באריכט.
די מרגלים גייען אריבער זייער שליחות
פארשטייט זיך, דער גאנצער וויכוח איז נישט עפעס וואס מ’האט זיי געבעטן צו געבן. משה האט זיי געבעטן צו געבן א באריכט פון ווער איז דארט, וואס טוט זיך. ער האט זיי קיינמאל נישט געגעבן צו זאגן, צו געבן זייער מיינונג אדער זייער אפשאצונג ווער עס וועט געווינען די מלחמה. דאס איז א באזונדערע דיסקוסיע. אבער פארשטייט זיך, דאס איז וואוהין די דיסקוסיע פירט. און מיר קומען אריין אין א וויכוח צי מיר קענען געווינען די מלחמה מיט זיי אדער נישט.
דער ווענד צו דיבת הארץ: ווען דאס באריכטן ווערט לשון הרע
און איצט, דער פסוק לייגט צו נאך עפעס. ויוציאו דבת הארץ אשר תרו אותה – זיי האבן ארויסגעגעבן. זיי האבן ארויסגעזאגט די שלעכטע רייד וועגן דעם לאנד וואס זיי זענען געגאנגען אויסטורן, וואס זיי זענען געגאנגען אויסצוקוקן, צו די אידן. און דא איז וואו זיי ברענגען ארויס מסקנות. זיי גיבן ארויס רעטאריק. מ’קען זאגן אז זיי דערציילן די מעשה אויף אזא אופן וואס איז ערגער ווי וואס זיי האבן געזען, אין א געוויסן זין.
מכחיש זיין דעם גוטסקייט פון דעם לאנד
ווייל זיי זאגן אזוי. ערשטנס, זיי זענען כמעט מכחיש דעם גוטסקייט פון דעם לאנד. זיי האבן געזאגט דאס לאנד וואס מיר זענען געגאנגען איז ארץ אוכלת יושביה – עס עסט אויף די מענטשן וואס וואוינען דארט. מיט אנדערע ווערטער, ס’איז א שווערע לאנד. דאס מיינט עס. עטלעכע לענדער, איר ווייסט, זיי זענען פרוכטבאר. ס’איז גרינג צו וואוינען אין זיי. מ’קען זיך פארטיידיגן. אבער דאס איז א לאנד וואס מ’קען זיך נישט פארטיידיגן. ס’איז נישט פרוכטבאר. עס עסט אויף, עס הרג’עט די מענטשן וואס וואוינען דארט.
די מענטשן וואס מיר האבן געזען דארט זענען אנשי מדות – מיט אנדערע ווערטער, זיי זענען גרויסע מענטשן. ס’איז דא וואס צו רעדן. ס’איז דא וואס צו מעסטן. און מיר האבן אויך געזען די נפילים, וואס איז נאך א נאמען פאר בני ענק. און מיר האבן זיך אויסגעזען אין אונזערע אייגענע אויגן ווי חגבים לגבי זיי. און זיי האלטן מסתמא דאס זעלבע פון אונז.
דער פסוק זאגט בפירוש דעם קנס
דא איז וואו עס שטייט בפירוש אז דער מוציא דבה על הארץ – דאס רופט מען ביי חז”ל לשון הרע. לשון הרע, ווי איך פארשטיי, איז נישט דוקא וועגן זאגן פאקטן. ביז איצט זענען געווען פאקטן. און ס’איז אפילו דא א סברא צו דיבאטירן. מיר דארפן, מיט אנדערע ווערטער, מיר וועלן זיך דארפן צוגרייטן כדי מיר זאלן קענען מנצח זיין.
אבער איצט, ווען זיי האבן פארלוירן דעם מוט, זיי האבן געזאגט מיר קענען נישט מנצח זיין, הויבן זיי אן צו זאגן די דאזיגע זאכן, זיי הויבן אן אלעס אריינצושטעלן אין א שלעכטן ראם. ס’איז א פלאץ וואס הרג’עט זיינע מענטשן. די מענטשן דארט זענען גרויס. ס’איז דא ריזן. דאס האבן זיי שוין געזאגט. זיי האבן זיך איבערגעחזר’ט, נישט אזוי? זיי האבן דאס געזאגט גלייך פריער, אז זיי האבן געזען די ריזן. אבער איצט זאגן זיי, וואַרט, און דאס האט אונז געמאכט פילן אזוי קליין. און זיי ווייסן דאס מסתמא. מסתמא זענען מיר קליין ביי זיי, פונקט ווי מיר פילן זיך קליין לגבי זיי.
פארשטיין לשון הרע: דער חטא פון נעגאטיוו פריימען
דא איז וואו דער פסוק איז מפורש מקטרג. מוציא דבה על הארץ – דער פסוק איז מפורש מבאשלדיגט זיי פאר’ן רעדן אויף אזא אופן. דאס איז דער ראם פון דער מעשה אויף א געוויסן אופן, וואס מ’האט זיי נישט געבעטן צו טון. מ’האט זיי בכלל נישט געבעטן זייער מיינונג צו זאגן, אבער בוודאי האט מען זיי נישט געבעטן צו דערציילן דאס זעלבע זאך אויף אזא אופן. ווייל דאס זעלבע זאך, אז מ’טראכט אביסל, דאס זעלבע זאך האט מען געקענט זאגן אויף א גוטן אופן. מ’האט געקענט זאגן, יא, ס’איז א שווערע לאנד צו וואוינען, און דעריבער, מיט דער הילף פון הקב”ה וועלן מיר ווערן שטארק, וועלן מיר ווערן מוטיג, וועלן מיר ווערן מעכטיג. ניין, זיי שטעלן אלעס אריין אין א שלעכטן ראם.
דאס איז די מעשה. און דער קומענדיגער פרק איז אין מיטן פון דער מעשה, אבער מיר וועלן דא אפשטעלן ווי דער פרק האט זיך אפגעשטעלט. און דער קומענדיגער פרק ענדיגט דעם תגובה, וואס איז געשען, דער תגובה פון דעם עולם אויף דעם, דער תגובה פון משה רבינו און יהושע אויף דעם, דער תגובה פון הקב”ה אויף דעם. ס’זענען דא פארשידענע תגובות און פארשידענע תוצאות פון דעם.