תענוגי הנפש ותענוגי הגוף, תענוגי המישוש ותענוגי שאר החושים | שמונה פרקים פרק ד׳ | תמלול וסיכום

די פילאָזאָפישע פּראָבלעם פון תאווה: אַ שיעור וועגן דער מידה פון פרישות

אַריינפיר: די מעשה פונעם חוזה פון לובלין

מגיד שיעור:

איך ווייס אַז די מעשה איז אַזוי: ס׳איז געקומען אַ איד צו אַ רבי, איך מיין אַז דער רבי פון לובלין. איך האָב געזאָגט אַז גוגל זאָגט אַז ס׳איז געווען רבינים, אָבער סתּם יעדע קלוגע מעשה שטאַמט פון רבינים, ס׳איז נישט קיין ראָיה פון זיי. ס׳איז געווען אַנדערע קלוגע רבי׳ס, חריפות׳דיגע רבינים.

און ער האָט געזאָגט אַז ער האַלט אַז ス’איז גאָרנישט קיין גרויסע זאַך אַז דער רבי איז אַ רבי. זיין אַ רבי זעט אים אויס איז אַ תאווה [ta’avah: desire, lust] אַזויווי אַלע אַנדערע תאוות [ta’avos: desires].

דער חוזה פון לובלין [the Chozeh/Seer of Lublin] איז די מעשה, יאָ? גוגל ווייסט נישט. ס׳איז אַ תאווה, פּונקט אַזויווי איך האָב אַ תאווה צו זיין אַ טרעגער. ס׳איז אַ תאווה. דו האָסט אַ תאווה צו זיין אַ רבי.

סאָו האָט דער רבי אים געזאָגט אַז דו ביסט גערעכט, איך האָב טאַקע אַזאַ תאווה, אָבער דו דאַרפסט נאָר וויסן אַז די תאווה דאַרפסטו האָבן, און דו דאַרפסט אויפגעבן אַלע אַנדערע תאוות. סאָו ס׳איז אַ שטיקל פּרייז.

די גרונט-קשיא: וואָס גייט אַרויס פון דער מעשה?

מגיד שיעור:

וואָס איז די גדר [geder: definition, essential nature] פון די מעשה? אמת, ס׳איז אַ גוטע מעשה. יאָ, זייער גוט. סאָו וואָס גייט אַרויס פון די מעשה? איך האָב געטראַכט צו געבן אַ שיעור צו מסביר זיין די מעשה, אָבער איינע פון די זאַכן, גיין מסביר זיין די מעשה.

אויב דו פרעגסט, ס׳איז אַ נעגאַטיווע קאָנאָטאַציע, אַז למעשה איז עס די זעלבע תאווה ווי דאָס איז שוין. דאָס איז די קשיא [kushya: question, difficulty]. זייער גוט, זייער גוט.

סאָו לאָמיר רעדן, לאָמיר אַביסל מאַכן פילאָזאָפיע, אַביסל פילאָזאָפיע אין די זאַכן.

דער פילאָזאָפישער פּראָבלעם: וואָס מיינט „תאווה”?

דער יסוד פון מוסר-ספרים

מגיד שיעור:

אָקעי, איך בין מסכּים אין די קאָנטעקסט ווי דו זאָגסט אַז ס׳איז געווען דער רבי, וויאַזוי הייסט ער, סתּם איז געווען אַ סתּם אַ טשעפּע, אַ טשעפּע אַהער, אַ טשעפּע אַהין. אָבער מער טיפער איז, גייט זיך דאָך די מעשה אַרויס אַן אמת׳דיגע בעיה וואָס איז דאָ. וואָס איז די אמת׳דיגע בעיה?

אַז אונז האָבן אַזאַ אמונה, אַזאַ חינוך, וואָס זאָגט אַז צו זיין אַ בעל תאווה [ba’al ta’avah: one who is controlled by desires] איז נישט קיין גוטע זאַך. דו ביסט מסכּים?

תּלמיד:

הייסט עס דו ביסט שוין נישט מסכּים. דו ביסט שוין נישט מסכּים.

מגיד שיעור:

אָקעי. אָבער ס׳איז אמת אַז ס׳איז דאָ אַזאַ זאַך. באַלד וועלן מיר זען פאַרוואָס. אונז האָבן אַזאַ אמונה, אַזוי שטייט אין אַלע חסיד׳ישע ספרים, אַלע קבלה ספרים, אַלע מוסר ספרים, אַלע זאָגן אַז אַ איד דאַרף נישט זיין קיין בעל תאווה. אמת, ס׳איז נישט קיין וועג צו זיין אַ בעל תאווה. ווי דער מלבי״ם [Malbim: 19th century biblical commentator] טרענסלעיט עס אין ענגליש, וואָס מיינט עס? אַ איד דאַרף נישט זיין קיין בעל תאווה.

פּרואוווען צו דעפינירן „תאווה”

מגיד שיעור:

ביזדערווייל איז דאָ זייער אַסאַך זאַכן וואָס ס׳זעט אויס אַז זיי זענען גאַנץ געשמאַק. וואָס האָט ער געמיינט צו זאָגן אַז זיין אַ רבי איז אַ תאווה ווי אַלע תאוות? וועלכע תאווה האָט ער גערעדט וועגן? תאוות כּבוד [ta’avas kavod: desire for honor]? כּבוד [kavod: honor]? ס׳איז סתּם אַ געשמאַקע זאַך.

וואָס איז אַזאַ געשמאַק צו זיין אַ רבי? איך האַלט אַז ער האָט געדאַרפט צוריקגיין פון דעם בעסער צו ראש הבעלזער. ס׳איז אַזאַ תאווה צו לערנען גמרא [Gemara: Talmud] ביי דיר אַ וואָך? דו האָסט אַ… אָקעי, איך פאַרשטיי, ס׳איז דאָ אַ תאווה. ס׳איז אַפילו אַ גרעסערע קריטיק. אָקעי, ס׳איז דאָ אַ תאווה צו לערנען גמרא, ס׳איז אַ תאווה.

וואָס איז די תאווה צו זיין אַ רבי? איז עס אַ תאווה נישט צו זיין אַ בעל תאווה? איז עס אַ תאווה פון כּבוד? דו פאַרשטייסט וואָס איך מיין? דו פאַרשטייסט וואָס איך מיין? ס׳איז אַ מדרגה [madreigah: spiritual level]. איך מיין, ס׳קען זיין אַ מדרגה פון אַ תאווה.

עניוועיס, די פּראָבלעם איז, און צו דזשענערעלייזן די פּראָבלעם, די פּראָבלעם איז אַז ס׳איז דאָ אַסאַך גוטע זאַכן וואָס, לאָמיר זאָגן, וואָס איז די טייטש פון די וואָרט תאווה? וואָס מיינט ס׳איז אַ תאווה? וואָס זאָגט מען אויף אידיש? אויף ענגליש?

תּלמיד:

Lust.

מגיד שיעור:

אָקעי, וואָס איז… מ׳האָט lust פאַר זיין רבי? פאַר לערנען גמרא תּוספות [Tosafos: medieval Talmudic commentaries]? ס׳איז נישט קיין גוטע וואָרט. ס׳איז נישט קיין גוטע וואָרט, רייט. סאָו וואָס איז די בעסערע…

רייט, lust מיינט שוין עפּעס אַ שלעכטע תאווה. ס׳איז בילט-אין כּמעט אַז ס׳איז שלעכט. לאָמיר טרעפן אַ בעסערע וואָרט וואָס גייט מאַכן די קשיא מאַכן סענס.

תּלמיד:

Excess?

מגיד שיעור:

ניין, excess איז נאָכאַמאָל אַ וואָרט וואָס איז בילט-אין די שלעכטקייט. וואָס מיינט מען צו זאָגן? ס׳איז נישט געשלעכט די דישן, ס׳איז די וויל.

תּלמיד:

יאָ.

מגיד שיעור:

ניין. איך מיין אַז וויל איז אַסאַך ברייטער ווי תאווה. ווייל זיין אַ בעל תאווה מיינט נישט סתּם ווילן. לאָמיר זאָגן אַזוי, לאָמיר טראַכטן וועגן דעם. אויב זיין אַ בעל תאווה מיינט איינער וואָס וויל זאַכן, מאַכט עס נישט קיין סענס. אַזויווי ר׳ חיים האָט דערמאָנט, “תאווה לקדוש ברוך הוא” [ta’avah l’HaKadosh Baruch Hu: desire for the Holy One, Blessed be He]. דער אייבערשטער וויל.

לאָמיר… מ׳קען זיך נאָכקריכן אין די תאווה, רצון [ratzon: will], אין חקירות [chakirot: analytical investigations], אין חסידות [Chasidus: Chasidic teachings], אין פילאָזאָפיע. צו ווילן זאַכן איז אין זיך נישט קיין שלעכטע זאַך. קענסט עס פאַרשטיין, נישט? קיינער טראַכט נישט אויף צו וועלן זאַכן. אויב תאווה הייסט דער כּוח [koach: power, faculty] צו וועלן, מאַכט עס נישט קיין סענס.

דיגרעסיע: דער רמב״ם׳ס „חלק המתעורר”

מגיד שיעור:

מען האָט גערעדט וועגן דעם, למשל, ס׳איז דאָ שיעורים וועגן די נושא [noseh: topic] וואָס דער רמב״ם [Rambam: Maimonides] רופט אַן חלק המתעורר [cheilek hamis’orer: the aroused/awakened part], וואָס מען קען עס רופן, ס׳איז נישט פּונקט דער חלק המתעורר, אָבער חלק המתעורר איז אַ כּוח וואָס אין אים איז דאָ אַלע מיני רצונות און דחיות [dechiyos: rejections], יאָ, זאַכן וואָס מיר וועלן און וואָס נישט, דעמאָלטס includes עס אַסאַך מער זאַכן ווי נאָר סתּם אַ בעל תאווה, רייט?

ס׳איז נישט ווען מיר רעדן אין יענעם סענס קענסטו עס רופן תאווה, דאָרט וואָלטסטו עס געקענט רופן רצון אָדער נטייה [netiyah: inclination], איך ליב דעם וואָרט נטייה, אַזעלכע סאָרט זאַכן.

די פּראָבלעם מיט צו ברייטע דעפיניציעס

מגיד שיעור:

און ווען ער רעדט דאָ, ווען ער וויל זאָגן אַ חילוק [chiluk: distinction] צווישן אַ בעל תאווה און אַ בעל גאווה [ba’al ga’avah: arrogant person], ביידע זענען דאָך באַזירט אויף וועלן, אַלעס איז תאווה, דעמאָלטס means עס נאָטינג, רייט? סאָרי, דאַרף מען רעדן פון עפּעס מער ספּעציפיק.

אָבער ווען ער רעדט שוין פון עפּעס מער ספּעציפיק, וואָס עס מיינט, סיי ער רעדט פון וועלן זיין אַ רבי, סיי די תאווה פון זיין אַ רבי, און סיי די תאווה פון עסן קוגל.

תּלמיד:

Something like seeking of fulfillment?

מגיד שיעור:

Seeking of fulfillment איז אויך, דאָס וואָלט געווען way too broad, ווייל אַלעס איז… even a killer seeks fulfillment. קיינער פּאַלט נישט אַריין קיינמאָל אין אַ שלעכטע זאַך. שאַלות, אַפשר, וועלכע fulfillment, וואָס איז אַמאָנסטן די קלאָרע fulfillment און צייגער… אָבער ער רעדט שוין ווייטער זייער ברייט, אמת׳דיג, once he talks so widely, then the words stop meaning anything, right?

סאָו ווען ס׳שטייט קנאה, תאווה, כּבוד [kin’ah, ta’avah, kavod: jealousy, desire, honor], אמת׳דיג זענען דאָך אַלע תאווה, ווילסטו תאוות הקנאה [ta’avas hakin’ah: desire for jealousy]? אַזוי אויך, סאָו וואָס מיינט עס? ניין, דאָ מיינט עס תאווה פּשוט׳ן, אָבער ער זאָגט עס אויך אַזוי אַז עס מיינט עפּעס מער ספּעציפיק. סאָו וואָס מיינט עס?

תּלמיד:

סאָו אַ drive, actual, עס איז אויך אַ רצון, אין די זעלבע זאַך.

מגיד שיעור:

Drive is again something way too broad. ווייל אַלעס איז אַ drive. איך מיינט, ס׳איז ווייניג וואָס זענען נישט driven. סאָו סאָו וואָס מיינט עס אַנדערע מידות [midos: character traits] וואָס האָבן גערעדט וועגן דעם. סאָו סאָו מען קען עס רופן כּעס [ka’as: anger] אָדער תאוות.

תּלמיד:

סאָו סאָו עס זענען דאָ פיזיקאַלע זאַכן, סאָו וואָס אינקלודעט עסן און אַנדערע זאַכן.

מגיד שיעור:

סאָו אַה.

תּלמיד:

אַהרן, גוט, אַפשר.

נעענטער צו אַ דעפיניציע: פיזיקאַלע זאַכן און instant gratification

מגיד שיעור:

סאָו וואָס אַלס האַלטן נאָך איין סטעפּ פאַרדעם, אָבער, סאָו וואָס זענען פיזיקאַלע זאַכן? סאָו וואָס טוען וואָס, סאָו וואָס געבן וואָס.

תּלמיד:

אָקעי, gratification.

מגיד שיעור:

איך מיין gratification איז אויך אַ וועג, אָקעי, instant gratification. ווייל פיזישע זאַכן זענען אַזעלכע זאַכן וואָס געבן instant gratification. שטימט?

אָקעי, סאָו וואָס איז מיט… סאָו די חילוק, סאָו וואָס דער רמב״ם טרייט צו זאָגן איז, אַז אמת אַז יצר הרע [yetzer hara: evil inclination] פאַר אַ תאווה איז אַסאַך אַ גרעסערע עבירה [aveirah: sin], אָבער דאָס איז אַ ליסט instant gratification זאַך. עס נעמט דאָך לאַנגע צייט, נישט instant, עס נעמט דאָך אַ פּאַר יאָר זיך איינהאַלטן פון תאוות, זיך לערנען, whatever. אַמאָל פּליקט מען דאָך אָפּ פון די זאַכן ווייל מען ווערט משוגע.

און דאָס איז דאָס וואָס מען האָט געדאַרפט האָבן אַ תּנא ואמורא [Tanna v’Amora: Mishnaic and Talmudic sages], דאָס הייסט אַז ס׳איז אַן עבירה, דאָס הייסט אַז ס׳איז אַן עבירה, דאָס הייסט אַז ס׳איז אַן עבירה.

מעטאָדאָלאָגישער יסוד: ווי אַזוי טיילט מען אָפּ מידות?

דערמאָנונג פון אַ פריערדיגן פּרינציפּ

מגיד שיעור:

איר קענט געדענקען, לאָמיר זיך דערמאָנען עפּעס וואָס אונז האָבן געזאָגט וואָס וועט אונז העלפן, just to help you out, and then we’ll go to the next step. איר קענט געדענקען נאָך אַז אונז האָבן מסביר געווען פאַר שיעורים צוריק אַז ס׳איז אַ גרויסע ענין צו צוטיילן מידות, נישט אַזוי ווי די חזון איש [Chazon Ish: 20th century Torah scholar] און צדיקים [tzadikim: righteous people] וואָס האָבן געזאָגט אַז אַלע מידות זענען די זעלבע זאַך. ס׳איז דאָ אַ גרויסע ענין צו צוטיילן, צו רעדן פון יעדע מידה עקסטער, אמת? געדענקט איר אַז מיר האָבן גערעדט וועגן דעם?

דער פּרינציפּ: מידות ווערן צעטיילט לויט זייער אָביעקט

מגיד שיעור:

און אונז האָבן מסביר געווען אַז וואָס טיילט אָפּ מידות איינע פון די צווייטע? Very important. נישט די כּוח פּנימי [koach penimi: inner faculty] וואָס ברענגט זיי אַרויס, ווייל דעמאָלטס איז אַלעס כּמעט די זעלבע, און ס׳איז זייער ווייניג useful צו רעדן וועגן דעם. נאָר די זאַך וואָס זיי זענען וועגן, דו קענסט רופן די חומר [chomer: matter], די subject, די object, די זאַך וואָס איז פאַר אָדער צו אָדער וועגן, אמת?

אין אַנדערע ווערטער, די חילוק, אונז האָבן געזאָגט די חילוק פון אהבת ממון [ahavas mamon: love of money] און אהבת נשים [ahavas nashim: love of women] איז די ממון [mamon: money] און די נשים [nashim: women], נישט די אהבה [ahavah: love]. שטימט? איי ביידע זענען אהבה, קענסט זאָגן ביידע איז די זעלבע זאַך, no problem.

אונז רעדן אויף עולם המעשה [olam hama’aseh: the world of action], אונז רעדן נישט אין עולם הנפש [olam hanefesh: the world of the soul] וואָס אַלעס איז די זעלבע. קען טאַקע זיין אַז ס׳איז אין אַ געוויסע זין די זעלבע כּוח בנפש [koach banefesh: faculty in the soul], ס׳איז אַן אַנדערע חקירה [chakirah: investigation]. אָבער וואָס איז… עניוועיס, קיינער האָט קיינמאָל נישט געזען די כּוחות בנפש [kochos banefesh: faculties in the soul], ס׳איז דאָך אַלעס עניוועיס טעאָריעס וואָס מען טרייט צו צוטיילן צו אייכל׳דיג.

אָבער אין די אַריסטו [Aristotle] און די רמב״ם׳ס וועג פון סטייל און מידות איז לויט, זייער ענליך צו וויאַזוי הלכה [halachah: Jewish law] איז צעטיילט אין זאַכן, לויט די סאַבדזשעקט, לויט די זאַך וואָס ער רעדט וועגן.

צוריק צו אונדזער מידה: וואָס איז דער סובדזשעקט?

אידענטיפיצירן די מידה

מגיד שיעור:

סאָו יעצט, פון וועלכע זאַך רעדן אונז יעצט? אונז לערנען פון אַ מידה וואָס הייסט נישט זיין אַ בעל תאווה, אָקעי? אויב האָסטו אַ בעסערע וואָרט דערפאַר, זאָג מיר די בעסערע וואָרט. וואָס איז די בעסערע וואָרט? דו ווילסט נישט איך זאָל זאָגן וואָס איז די בעסערע וואָרט?

דו קענסט זאָגן הסתּפּקות במועט [histapkus b’mu’at: contentment with little], אָבער דאָס איז אַ טו ווירד טראַנסלעישאַן. וואָס?

תּלמיד:

זולת האָבן זיי גערופן לעצטע וואָך, יאָ.

מגיד שיעור:

זולת [zerizus: alacrity, diligence] איז די מידה וואָס איז די שלמות [sheleimus: perfection] אין די מידה. דער רמב״ם האָט עס נישט אַזוי גערופן, אָבער די מידה אין ממוצע [memutzah: the mean] איז נישט זיין אַ בעל תאווה, נישט זיין צו אַ גרויסע בעל תאווה און נישט זיין צו אַ קליינע בעל תאווה. ווייל ווען דו ביסט צו קליין איז אויך נישט שלעכט, ווייל דו גייסט נישט טון אַסאַך זאַכן.

אַסאַך מענטשן טראַנסלעיטן עס פּרישות [perishus: abstinence, separation]. אָבער פּרישות סאַונדט אויך ראַנג, ווייל עס סאַונדט צו עקסטרעם. אָבער דו קענסט גראַדע זאָגן אַז אין חז״ל [Chazal: our Sages of blessed memory] מיינט פּרישות דאָס. דו קענסט זאָגן אַז פּשט [peshat: plain meaning] אין די משנה [Mishnah] איז נישט שלעכטע פּרישות, נאָר דו האָסט אַנגענומען צו פיל פּרישות אָדער די ראַנג קיינד אוו פּרישות, אָבער די ריכטיגע קיינד אוו פּרישות קענסטו זאָגן איז גוט. פּרישות מן העריות [perishus min ha’arayos: separation from sexual immorality], מן העבירות [min ha’aveiros: from sins].

די תּירוץ: דער סובדזשעקט איז תּענוגים

מגיד שיעור:

זייער גוט. סאָו אונז רעדן פון די מידה. יעצט, אויב יעדע מידה דאַרף זיין צעטיילט לויט עפּעס אַ זאַך וואָס איז וועגן, אַ חלק פון לעבן, אַ חלק פון זאַכן וואָס מענטשן טוען, וואָס איז די סאָרט זאַכן וואָס די מידה איז וועגן?

תּלמיד:

ס׳איז וועגן נישט.

מגיד שיעור:

ניין, ס׳איז אויך גוט וועגן יאָ. ס׳איז נישטאָ אַזאַ זאַך אַ מידה וואָס איז נאָר וועגן נישט, ס׳איז אויך וועגן יאָ. וועלכע יאָ און וועלכע נישט, וויאַזוי יאָ און וויאַזוי נישט, וויפיל יאָ און וויפיל נישט.

תּלמיד:

יאָ, אָבער וויפיל נישט פון וואָס? פון תאווה.

מגיד שיעור:

אָקעי, דו קענסט זאָגן די וואָרט תאווה, אָבער דאָס איז אויך זייער ברייט. וואָס מיינט תאווה? תאווה איז אַ ברייטע וואָרט. דו קענסט זאָגן מאַטיריאַליסטישע תאוות נישט און ספּיריטשועל תאוות יאָ, איך ווייס נישט, איך האָב נישט געטראַכט פון דעם, איך בלייב סטאַק.

תּלמיד:

ניין, ניין. דער תּירוץ [teiretz: answer] איז… אַה, איך האָב געוואָלט הערן די אַלטע פּשט. ניין, ניין, ער גייט נישט קומען מיט אַ פּסוק [pasuk: biblical verse].

קורצע דיגרעסיע: קאָנטעקסט פון דער פּרשה

מגיד שיעור:

דער תּירוץ איז אַזוי, דער תּירוץ איז… איך האָב פאַרגעסן צו זאָגן אַז דאָס איז אַ שיעור אויף די לעצטע וואָכעדיגע פּרשה [parshah: Torah portion] פון נצבים וילך [Nitzavim-Vayelech], און די נעקסטע וואָכדיגע פּרשה, וואָס ווען מ׳טראַכט ווען מ׳לערנט די פּרשה איז עס ממש די נושא. אָבער די וואָך האַלט מען שוין די נעקסטע מידה, מיר האַלטן נאָך ביי די פּרשת הראות.

צוריק צום תּירוץ: תּענוגים

מגיד שיעור:

עניוועיס, די תּירוץ איז, ער וויל זאָגן די תּירוץ איז, אַז דאָס איז די מידה מצד פון זריזות [zerizus: alacrity] אָדער פּרישות אָדער נישט זיין אַ בעל תאווה וכדומה [v’chadomeh: and the like], איז אַ מידה וואָס האָט צו טון מיט די סובדזשעקט פון תּענוגים [ta’anugim: pleasures].

די מידה פון פרישות: אַ פּרעציזע באַגרענעצונג פון “תאוה”

פּרעציזירונג פון באַגריפן: תאוה קעגן תענוג

Instructor: אמת, נישט זיין צו אַ רודף תאוה מיינט נישט זיין אַ רודף תענוגים, שטימט? דאָס איז דער ערשטער זאַך. דאָס איז פּשט פון די ווארט תאוה. ס׳איז אַ ביסל אַ בעסערע ווארט ווי תאוה, ווייל תאוה מיינט וועלן. אמת, תאוה קען מיינען סתּם וועלן אין די תורה, “אַוַּת נפשך” [avat nafshecha: the desire of your soul], ס׳קען זיין אַז ס׳מיינט דאָך אַ תאוה, אבער יאָ, ס׳קען מיינען תאוה, וועלן. אונז רעדן יעצט פון תענוג, אָדער וועלן תענוג, אבער געוויסע פּלעזשורס, שטימט?

עד כאן איז קלאָר, דער רמב״ן [Ramban: Nachmanides] האָט דאָס שוין געזאָגט דריי מאָל. יעצט, אבער איז אונז נאָך אַלץ נישט קלאָר. דאָ… איך ווייס אַז די ווארט תאוה טייטשט פּלעזשור. די מידה וואָס אונז רעדן וועגן איז די מידה פון די ריכטיגע התנהגות ביחס צו פּלעזשורס. זייער גוט. אויף דעם דאַרף איך זיך פּייפן לויט די פאַקטס. ס׳איז דאָ אַזאַ ענין, מענטשן זענען עוסק אין תענוג. אפשר אַלעס וואָס מענטשן טוען איז תענוג? ווייט, דעטס גאַנאַ מעיק איט טו בראָד אַגעין.

אוקיי, האָבן מיר דאָ אַ פּראָבלעם. זייער גוט, איך האָב דאָ אַ פּראָבלעם. לאָמיר פאַרשטיין, איך האָב דאָ אַ פּראָבלעם. זייער גוט, לאָמיר פאַרשטיין די פּראָבלעם וואָס איך האָב.

די באַציִונג צווישן תאוה און צער

Instructor: דו ביסט מיר מסכּים, אַלע מענטשן וואָס רעדן וועגן תאוה רעדן אַלעמאָל וועגן תענוגים. קענסט פּשוט זאָגן, לאָמיר פאַרשטיין, קענסט אפילו זאָגן אויך וועגן די אָפּאָזיט פון תענוג. וואָס איז די אָפּאָזיט פון תענוג? צער, פּעין, כּאב, ווייטאָג. קען איינער זאָגן אַז אַ פּרוש איז איינער וואָס גייט צום משוגענעם און ס׳טוט אים וויי? אפשר אַביסל, ס׳איז נישט די תענוג. ס׳איז אַ גאַנג, ס׳איז תענוג, ס׳איז תענוג, ס׳איז תענוג, ס׳איז נישט קיין נושא פון ווייטאָג. די מידה וואָס האָט צו טון מיט ווייטאָג איז שוין אַן אַנדערע מידה.

איז דאָ אַזאַ זאַך? וואָס איז דאָס? ער קען זיך נישט מתענה זיין סתּם? קען זיין. דאַרף מען דן זיין צו ס׳איז אַזאַ זאַך, ס׳איז נישט זיכער. ער דאַרף נישט, אַ מענטש שלאָפט זיך נישט אָן חשבון. ער דאַרף נישט.

איך וויל אַרויסברענגען מיט דעם עפּעס, איך וויל נישט ווערן פאַרלוירן. וואָס איך וויל אָנקומען מיט דעם וואָס איך זאָג, אַז ס׳איז אויך וועגן צער. אַז אויב מ׳רעדט וועגן צער, קענסטו אַזוי זאָגן אַז די פּרישות, אָדער די ריכטיגע מידה וואָס אונז רעדן וועגן עיפה [ifa: moderation/temperance], וואָס דער רמב״ם רופט אויף אַראַביש, ער האָט צו טון מיט וויאַזוי מ׳פירט זיך לגבי צער אויכעט, אבער אויכעט נאָר ווייל צער איז די אָפּאָזיט פון תענוג, לאָמיר זאָגן.

אַ מענטש, דו האָסט דאָך אַ מענטש, איינער וואָס איז אַ גרויסער בעל תאוה, ס׳טוט אים זייער שטאַרק וויי ווען ער פאַסט, ער קען נישט פאַסטן, די גרעסטע יצר הרע שטייט אים. איינער וואָס איז אַ פּרוש, ער ליידט די יצר הרע, ער האָט נישט קיין פּראָבלעם, ער האָט נישט קיין פּראָבלעם, ס׳שטייט אים נישט. אבער ס׳איז די צער, שלילת התענוג, ס׳איז נישט עכט וועגן די צער.

אויב ווילסטו רעדן פון די מידה פון רילעיטן צו צער, איך וואָלט געזאָגט אַז ס׳איז אַן אַנדערע מידה אפשר. אין אונזערע באַגריפן, בטחון [bitachon: trust/confidence], אפשר קאָרעדזש, אפשר, ס׳איז דאָ אַנדערע מידות וואָס געהערן מער צו די נושא פון וואָס איז די אָפּאָזיט פון תענוג, וואָס איז צער.

סאָו ס׳איז ספּעציפיש, ווען יעדער איינער וואָס רעדט וועגן נישט זיין אַ בעל תאוה, רעדט וועגן די ריכטיגע רילעישאַן, די ריכטיגע מידה פון תענוג, אָדער רדיפת התענוג, קענסטו זאָגן. יאָ, שטימט?

די “אייזערנע קאָפּ” קשיא: אויב תענוג איז שלעכט, טאָר מען לערנען?

Instructor: דאָ ווערט אבער די קשיא, דאָ זייער גוט, קומען מיר אָן צו די קשיות פון די אייזערנע קאָפּ. אַז אויב אַזוי, טאָר מען אויך נישט לערנען, ווייל ס׳איז געשמאַק צו לערנען. און ס׳קומען אויך אַלע קשיות וואָס זיי זענען אייזערנע. אפשר, אפשר ברענגט דאָס איינער האָט געפרעגט אַז ס׳איז בעסער צו לערנען אָן קיין תענוג, ווייל תענוג איז דאָך שלעכט. קומט דאָך אויס אַז מ׳דאַרף לערנען טרוקן אין די הויז.

ער רעדט פון די שמועסן, אבער דו קענסט רעדן אָן די שמועסן. לאָמיר רעדן ספּעציפיש פון די מידה פון פּרישות. אַ פּרוש איז איינער וואָס פּרעסט נישט. אַה, ער איז אַ פּרעסער פון גמרא [Gemara: Talmud]. אַה, פאַרשטייסטו, זאָלסטו נישט לערנען צופיל גמרא אויך נישט? אָדער ער איז אַ פּרעסער פון… לאָמיר דיר פרעגן אַ בעסערע שאלה. אוקיי, גמרא איז… דאַרף מען האָבן תענוג צו תענוג עולם הזה [olam hazeh: this world]?

Student: אַה, זייער גוט, זייער גוט. דו קומסט אָן צו עפּעס. זייער גוט, זייער גוט.

Instructor: זאָלן מיר זיך אויסזאָגן אַ סוד און זאָגן קעגן תענוג, אבער אונז מיינען עס נישט? יאָ? ס׳מיינט איך מיין עס נישט. דאָס איז וואָס פילאָסאָפיע טוט. אונז זאָגן אַסאַך זאַכן, אבער אונז מיינען זיי נישט.

דער משגיח רעדט אַז מ׳זאָל נישט זיין קיין פּלעזשור-סיקער. אַזוי? דו קענסט אפילו רעדן פון אינסטענט-גרעטיפיקעישאַן. איך ווייס נישט, דאַרף מען דאָ רעדן אפילו יענץ. זאָג איך, איך מיין נישט דאָס. וואָס איך מיין איז די ראַנג קיינד אוו אינסטענט-גרעטיפיקעישאַן. יאָ?

Student: זייער גוט. עקזעקטלי. עקזעקטלי.

Instructor: אבער ס׳איז דאָך געווען אַ גרויסע חכם וואָס האָט געזאָגט אַז ס׳איז אַן עומד. ס׳איז אַן אמת׳ע פּראָבלעם. מענטשן זענען צומישט. פאַרוואָס זענען מענטשן צומישט? זייער גוט. ס׳איז נאָך אַ טיפערע נקודה. איך ווייס נישט אויב ס׳איז… דו קענסט זאָגן אַז… אוקיי, איך ווייס נישט וואָס דער רמב״ם וואָלט געזאָגט. זייער גוט. איך קען דיר זאָגן, איך מיין אַז איך ווייס וואָס ער וואָלט דיר געזאָגט. איך וויל דיר זאָגן, איך וויל דיר זאָגן. יאָ, איך וויל אַרויסברענגען דאָ.

די מעטאָדאָלאָגיע פון פילאָסאָפיע: מצמצם זיין די באַגריפן

Instructor: וואָס טוען אונז? וואָס טוען אונז אין דעם שיעור? וואָס טוען מענטשן וואָס לערנען פילאָסאָפיע, וואָס מאַכן קלאָר זאַכן? ער זאָגט אַז אונז נוצן געוויסע ווערטער. אונז זענען צוגעוואוינט צו זאָגן “נישט זיין קיין רודף תענוג”, “נישט זיין קיין בעל תאוה”, אבער אונז מיינען נישט דאָס.

די מידה וואָס הייסט פּרישות, זאָלסט נישט מאַכן קיין טעות. ס׳מיינט נישט דאָס. ס׳מיינט נישט נישט נאָכלויפן קיין תענוגים. וואו איז די ראיה? איך קען דיר ברענגען איין ראיה. ס׳איז דאָ תענוגים וואָס דו וועסט מודה זיין אַז ס׳איז גוט צו האָבן יענע תענוגים.

תענוג פון לערנען איז אפשר אפילו אַ מצוה. ער זאָגט די אבני נזר [Avnei Nezer: Rabbi Avraham Bornstein of Sochatchov]. ס׳איז אַ מחלוקת. די אבני נזר זאָגט עס יאָ, אפשר נישט. חיים וואָלאָזשינער [Chaim of Volozhin], איך ווייס נישט. אבער ס׳איז זיכער אַז זיי זענען משבח אַ מענטש וואָס האָט ליב צו לערנען. ער איז אַ בעסערע סאָרט מענטש ווי אַ…

איך קען דיר זאָגן אפילו אַ פאַרקערטע זאַך. איך קען דיר טראַכטן פון אַ פאַרקערטע זאַך.

כבוד אַלס באַזונדערע מידה, נישט תאוה

Instructor: וואָס איז מיט איינער וואָס האָט זייער ליב כבוד [kavod: honor]? ער איז אויך אַ בעל תאוה. יאָ? ניין? איך זאָג נישט אַז ס׳איז אַ גוטע זאַך.

Student: זאָג איך נישט כבוד איז… כבוד איז נישט instant gratification. כבוד איז העכער פון תאווה.

Instructor: ס׳איז דאָ אַסאַך חסידישע רבי׳ס, חסידישע רבי׳ס האָבן געזאָגט אַז קודם דאַרף מען צעברעכן די תאווה, נאָכדעם דאַרף מען צעברעכן די כבוד, אָדער איין וועג צו צעברעכן די תאווה איז צו זוכן כבוד, אַזוי ווי איין פּשט פון די רבי׳ס אויף די מאמר וואָס מיר האָבן געזאָגט פריער.

נאָר טאַקע, כבוד איז מער long term thinking. טראַכסט אַזוי ווי ער, ווי האָט ר׳ נחמן געזאָגט, “האַלט מען לויט דעם ניסיון, האַלט מען לויט דעם ביזיון”, אָדער “אויב ס׳איז נישט דאָ קיין ניסיון, איז נישט דאָ קיין ביזיון”, קען גאַרנישט פּאַסירן, יאָ?

Student: סאָ… וואָס איז instant יעצט ווען איך זוך די כבוד? וואָס דאַרף איך נישט יעצט די כבוד?

Instructor: ניין, כבוד מיינט… וואָס באַקומט אַ מענטש כבוד? נאָר ערשט יעצט וועט ער… יעצט וועט ער סובל זיין… ס׳איז אַ גאַנצע לעבן…

מיין פּוינט איז נאָר, אַז איינער וואָס איז אַ רודף אויף כבוד, ער מישט עס, ער האַלט אַז תאווה און כבוד, ס׳שטייט נישט תאוות הכבוד, ס׳איז נישט די זעלבע זאַך. וואָס איז דער חילוק? לאָמיר צוקומען צו דעם.

Student: אַסאַך וואָס איך ווייס דאַכט זיך נאָר, זאָג אים נישט אַז ער מאַכט נישט כבוד פאַר אַ גוטע זאַך, קען זיין אַז רעלאַטיוו צו תאווה איז עס אַ בעסערע זאַך.

Instructor: איך זאָג טאַקע, איך זאָג טאַקע אַזוי… באַלד, באַלד איין מינוט, קודם, קודם לאָמיר צוטיילן, קודם לאָמיר צוטיילן.

די נויטווענדיגקייט פון פּרעציזע באַגריפן

Instructor: אויב… ווייל אַ רוב בילבולים פונעם וועלט, אַז מ׳זאָגט ווערטער ווערטער וואָס זענען כולל אין זיך אַסאַך זאַכן, און מען ווערט צומישט, נאָכדעם… לאָמיך רעדן איין סעקונדע… נאָכדעם, קען דאָך איינער ברענגען משומדים [meshumadim: apostates], איך ווייס נישט וואָס צו ברענגען, איינרעדן פון פאַרשידענע שטותים, ווייל דו האָסט נישט קיין וועג צו ענטפערן אַזעלכע פּשוט׳ע שאלות, ווייל מען זאָגט מיט ווערטער וואָס זיי מיינען פאַרשידענע אַנדערע זאַכן, אַז דו ניצט עס איז מער ברייט ווי מען מיינט עס באמת. ווייל מ׳דאַרף זיין מצמצם די מיינונג פון אַ ווארט.

ווען מען רעדט קעגן תאווה, מיינט מען אפילו נישט צו רודפ׳ן, נישט צו זיין אַ כבוד שמעקער. סאָ דאָס מיינט אַז כבוד איז אַ גוטע זאַך? ניין, איך זאָג דיר, איך ווייז דיר אַז עס איז צוויי אַנדערע ווערטער, ס׳איז דאָ אַ מידה רעה פון כבוד, הגם צו פיל איז נישט די ריכטיגע, וואָטעווער דאָס איז, ס׳איז דאָ אַ מידה רעה פון תאווה, ס׳איז נישט די זעלבע שלעכטע מידה.

איינער וואָס איז אַ כבוד שמעקער איז נישט קיין בעל תאווה. קענסטו זאָגער ער האָט ליב כבוד? דאָך, איך מיין נישט יעצט… ווען איך רעד פון תאווה, מיין איך נישט ליב האָבן זאַכן. איך מיין תאווה, איך מיין אַ געוויסע סאָרט זאַך. דאָס הייסט, אַ געוויסע סאָרט תאווה, בעיסיקלי.

די זעלבע זאַך, אין אַנדערע ווערטער, אויב דו זוכסט אַ… אַ… אַ… אַ… איך קען דיר זאָגן נאָך אַ זאַך וואָס איז אַ שלעכטע זאַך, אפשר… וואָס… איך האָב דיר שוין געזאָגט איין גוטע זאַך, און איינער וואָס האָט ליב צו לערנען…

בטלה און שמועסן: נאָך אַ באַזונדערע מידה

Instructor: אַלעס וואָס איך זאָג, איך זאָג דאָך נישט אין פּנים אַריין, איך האָב אים געבעטן איך האָב אים געבעטן ער זאָל מיר שרייבן אַלעס אויף אַ צעטל. איך קען נישט זאָגן אַ שלעכטע זאַך אויף איינער וואָס האָט ליב כבוד. איך קען אפילו נישט זאָגן קיין שלעכטע זאַך אויף איינער וואָס האָט ליב צו שמועסן.

אַ מענטש אין ישיבה, דער משגיח וועט אים פאַרהערן אויף תאוות. תאוות איז נישט קיין בעיה ביי די משגיח, ווייל קיינער קומט נישט צום שיעור ווייל ער איז אַזאַ גרויסער בעל תאוה, אמת? ס׳איז נישט די בעיה. אַ בחור, עניוועי איז ער אַ בחור. ער האָט ליב אַן אַנדערע זאַך. וואָס האָט ער ליב? בטלה [batlah: idleness]. דערפאַר ביסטו געקומען אין ישיבה אַריין?

ס׳איז דאָך דאָ… וועגן לשון הרע [lashon hara: evil speech], אפילו נישט לשון הרע, ביי אים איז דאָך נישט דאָ… לאָמיר רעדן בטלה. אַ מענטש וואָס האָט ליב צו שמועסן, ער פּטפּט, דאָס איז דער נסיון פון אַ כולל יונגערמאַן געווענליך, נישט תאוה, אמת? חוץ פון די תאוה וואָס דו זאָגסט, נישט בגופו. תאוה איז נישט די בעיה. די ישיבה שטערט נישט אַז דו ביסט אַ בעל תאוה.

דאָ רעדט מען פון איינער וואָס וויל זיין אַן עובד השם, אבער וואָס שטערט אים איז די פּטפּט׳דיגקייט, אמת? מסכּים? און וואָס איז דאָס? וועלכע שלעכטע מידה איז דאָס? איז דאָס תאוה? אַ געוויסע תאוה? I guess ס׳איז אַ תאוה אין די broad sense, אַ זאַך וואָס דו ווילסט. אבער איינער וואָס האָט ליב צו שמועסן, רופט מען אים אַ בעל תאוה? אַ גראָבער יונג? אַ בעל תאוה איז אַ גראָבער יונג. אבער ער איז נישט קיין גראָבער יונג, ער איז אַ שיינער איד, אמת?

שיינע אידן טרעפן זיך וועגן… ער זאָגט אַ תהלים [Tehillim: Psalms] שיעור, פאַרשטייסט? ער איז אַ שיינער איד, רייט? איך האָב אויך עפּעס אַ שיעור וואָס ער גייט אַרויף און זאָגט דעות און רעדט. ס׳איז נישט קיין יצר הרע, ס׳איז נישט… דאָס האָט יעדער.

לאָמיר זאָגן אפילו נישט אין מיינט צו זיין אַ רב. ס׳איז דאָך דאָ “מי יתן” [mi yiten: would that it were so]. איך האָב דיר געזאָגט שוין די מעשה פון ר׳ דוב לאַנדאַ. מיין טאַטע האָט מיר געזאָגט, ער האָט געלערנט אין ישיבה, ער איז געווען אַ חברותא פון ר׳ דוב. ער לערנט אַלעמאָל מיט בחורים, ער האָט ליב צו לערנען מיט בחורים. ער האָט אַ חברותא יעדן טאָג.

און ער האָט מיר געזאָגט אַז ס׳איז געווען אַ מתמיד אין ישיבה וואָס האָט אויפגעהערט צו לערנען מיט ר׳ דוב, ער זאָגט ער שמועסט צו פיל, ער קען נישט לערנען מיט אים. אַ מתמיד? ער, דער ראש ישיבה, איז נישט אַזאַ גרויסער מתמיד. ווען ער לערנט, אַסאַך מאָל פאַרשמועסט ער אַ זאַך. איך האָב ביי מיין טאַטע׳ן אַ פולע נאָוטבוק וואָס ער האָט געשריבן פון די ראש ישיבה וואָס האָט געלערנט מיט אים, אַסאַך פּאָליטיק שטייט דאָרט.

למעשה, ער זאָגט אַז ער מאַכט חברותות פון צוויי שעה אויף אַמאָל, יעדע צוויי שעה טוישט ער חברותות. אויב ער שמועסט, ער וויל נישט שמועסן מיט יעדן צווישן.

צונויפנעם: די ספּעציפישע מיינונג פון “בעל תאוה”

Instructor: סאָו עניוועי, איז דאָ תאוות. אויב איך זאָג אַז אַ גראָבער יונג איז אַ בעל תאוה, איז נישט קיין בעל תאוה. וועלכע השגות אין תאוות? ער האָט אַן אַנדערע בעיה, אפשר האָט ער אַ בעיה, אַביסל. גוט, מען דאַרף רעדן, מען דאַרף רעדן, זייער גוט, מען דאַרף רעדן צו וויפיל איז גוט, וויפיל איז צופיל, אַביסל דאַרף מען האָבן, דאַרף מען זיין אַ מענטש.

זייער גוט, מ׳פרעגט אָן, איז דאָ תלמידי חכמים, ער איז געקומען דאָ, ער האָט דעות, ער שמועסט, ער וויל וויסן, ער וויל מיט האָבן—

תאוה און תענוגים: דער חילוק צווישן תענוגי הנפש און תענוגי הגוף

דער חילוק צווישן שמועסן און תאוה

מגיד שיעור:

ער זאגט אז אויב מען שמועסט, אזוי ווי עס איז נישט שמועסן ווערן צוויי שעה.

עניוועיס, איז דאס א תאוה? ס׳איז דא איינער וואס איז א גראבער יונג, ער האט א תאוה, ער קען נישט קיין בעל תאוה. איך ווייס נישט וואספארא סוג איז פון תאוה. אבער דאס האט אן אנדערע בעיה, אפשר איז דאס א בעיה, אבער מ׳דארף רעדן, מ׳דארף רעדן זייער גוט, מ׳דארף רעדן צו וויפיל איז גוט, וויפיל איז צופיל, אביסל דארף מען האבן, מ׳דארף זיין א מענטש, זייער גוט. און בפרט אז ער איז א תלמיד חכם [talmid chacham: Torah scholar], ער איז עוסק אין דעת, סאו א דעת איז ער שמועסט, ער וויל וויסן, ער וויל מיטהאלטן וכדומה. סאו, אבער אונז פארשטייען אז דאס איז נישט קיין בעיה, דאס איז נישט תאוה [taavah: desire/lust], דאס איז עפעס אנדערש.

סאו בקיצור, תאוה מיינט נישט וועלן, ס׳מיינט אפילו נישט וועלן שלעכטע זאכן. ס׳איז דא שלעכטע זאכן וואס דאס איז נישט די בעיה פון תאוה. סאו די שמועס, די נושא וואס הייסט פרישות [prishus: abstinence/separation] פון תענוגים [taanugim: pleasures], אדער פון זיין די ריכטיגע מאס פון תענוגים, איז נישט די טייטש נישט וועלן זאכן, נישט ליב האבן זאכן, אפילו נישט ליב האבן נישט תורה אדער נישט רוחניות. איך ווייס נישט, איך גלייב נישט אז ס׳איז רוחניות, איך רוף עס כבוד [kavod: honor], איך בין אויך מסופק צו שמועסן איז רוחניות, איך גלייב אז ס׳איז נישט רוחניות. נאר וואס איז עס? עפעס אנדערש. סאו וויאזוי גייט מען זאגן וואס איז די טייטש צו זיין א בעל תאוה? פון וואס רעדט מען?

דער יסוד׳דיגער חילוק: תענוגי הגוף און תענוגי הנפש

מגיד שיעור:

אזוי ווי אונז האבן געזאגט, גייט מען זאגן, מ׳גייט זאגן אז די מידה [middah: character trait] האט צוטון מיט תענוגי הגוף [taanugei haguf: bodily pleasures]. שטימט? תענוגי הגוף. ס׳איז דא תענוגי הנפש [taanugei hanefesh: pleasures of the soul], און ס׳איז דא תענוגי הגוף. ביידע זענען א תענוג, ביידע זענען מיט ס׳בחינות פלעזשור, ביידע זענען זייער געשמאק. פלעזשור איז א גוטע תענוג פאר א מענטש. אבער, אונז גייען זאגן קודם א בעיסיק חילוק. ס׳איז דא א זאך פון תענוגי הנפש, און ס׳איז דא א זאך פון תענוגי הגוף. כבוד איז א תענוג פאר די נפש, יא? די נפש שלמה הייסט כבוד אפילו, פרעגט דער מאן דאמר [man d’amar: the one who says – Talmudic term]. יא? “כבודי, כבודי, יראו כבודי” [kavodi, kavodi, yiru kavodi: “My honor, My honor, they shall see My honor”], יא? מיין מיין שלמה. אקעי, איך ווייס נישט אויב דאס איז די ריזען פארוואס ער הייסט כבוד, אבער… וואס?

שאלות און דיסקוסיע: תאוות הרציחה און קראנקע מענטשן

תלמיד:

האט א תאוות הרציחה [taavat haretzichah: desire for murder]?

מגיד שיעור:

אקעי, לאמיר זאגן א כלל, לאמיר זאגן א כלל. אונז רעדן נישט פון קראנקע מענטשן. איך מיין, אונז רעדן פון קראנקע מענטשן – חולי הנפש [cholei hanefesh: spiritually/mentally ill], אבער נישט פון… האט איינער וואס האט א געשמאק אין ראצח׳נען? דאס איז די מידת הרציחה [middas haretzichah: the trait of murder], נישט די מידת התאוה [middas hataavah: the trait of desire]. ער פילט ממש ער באקומט… ער באקומט… ער ווערט אין תאווה. יא, אקעי, ער איז א חולה [choleh: sick person]. רעד איך שוין. ניין, איך מיין חולה מיין איך דאס אויף אלסייד פון נארמאל. זייער גוט. לאמיר זאגן יענער מענטש. ער איז א חולה, נישט א חולה נפש. אקעי, מען דארף טרעפן שפעט אן אנדערמאל. מען האט קארן אנגעהויבן די ראמבול אין פירא. כאי, ווייל ערגעץ, ער רעדט אייפונגען די הקדרה [hakdamah: introduction]. יענער מענטש איז עפעס אן אנדערע לעוועל. עס שוין נישט מען געט דער ראיין איש. עס איז ראיין. עס איז א בת הבאייה. היינט האט מען זיי דארט א פסיכאלאגישע בעיה. נישט קיין רשים אין זיין א משוגענע. איך ווייס שטאט עס א עכט א חילוק.

זאלן מיין דער חלקיה איבער… איך האף פארדא נישט דער קיילונג עס וואלען יענער בעיה, עס וואלען אונז רעדן? ניין, איך זאג אז עס איז א קראנקער מענטש, די ווייער איז א קראס, זיין טעיווע ווייער גייט אויף דער צחות, עס איז נישט קיין נארמאלע מענטש, עפעס איז ראנג מיט אים, פארשטייט דאס און די אלע חילוקים מאכן עס עס ארבעטן אויף א נארמאלע מענטש, פארשטייט וואס איך זאג?

אפשר איינער וואס ער ממש אין פילט א פיזישע פלעזשער פון כבוד, איך ווייס נישט, און א מקאסבערי עצה פון דעתים באקומען כבוד? אפשר דא אזא מענטש איך ווייס נישט! מ׳קען זאגן בדרך משלה [bederech mashal: as a parable/example], אבער עובד צו איינער ממש, איז ער א חולה ווייל גייען צו א דאקטער! איך ווייס נישט! איך דאג נישט אז עס איז נישט דא אזא מענטש איך רעד נישט פון יענער מענטש, אונז איז זייער וויכטיג א אנדערע שמועס.

אבער עזעקלי, א רבי דא, ווען אונז רעדן פון מדרות [middos: character traits], איז זייער וויכטיג צו רעדן פון נארמאלע מענטשן. משוגלים, סייער די טוב, א ריזיגע צדק וואס עס איז, ביי בחינת מלח [bechinah malach: in the category of an angel], איז… פון דעם רעדט מען נישט. בחינת און פון בהמה [behemah: animal], אדער… נישט פון בהמה, אונז קייע אינערסט רעדן פון בהמה. איך פארשטיי, אבער… עס איז געזאקסטע פארדינקט.

די פאראיינע די ווארט, אונז ווילן די פיינען א ווארט, צו זיין ניצלעך פאר נארמאלע מענטשן צו ווערן בעסער. די פאראיינע די ווארט, סתאמט טעארעטישט, אויס איז דא עפעס איז א מאדנער בריד, איז נישט פון אונזער נעשה. יא, טאקע. א ריסטאוסטייל, אונז ארבעטן זייער שטארק אזוי. אויב יענער… פאר יענער איז נישט דעי ספר, ער זאל לערנען אין ליקוטים פארהיין יענער, אונז רעדן איז ספר שבו ביים נעמען. שטייסט, נארמאלע מענטשן. ניין, שטייסט, איך מיין. עס איז נישט פארען משוגען.

ווי בין איך צוריק? אה, סאו, לאמיר זאגן אז אונז רעדן נישט פון א יעדע סארטע עניק, איינער וואס האט צוליב זיינע חברים, איך ווייס, קען דאס אויך זיין א בעיה, אבער נישט פון דעם רעדט מען.

חברות און טרויער – נישט תאוה

מגיד שיעור:

אויך האט ער אסאך פלעזשער צו האבן חברים, זייער גוט. שטערט ער זייער שטארק און ער האט פארלוירן א חבר, איז אויך זייער גוט. אבער דער וואס איז צובראכן ווייל ס׳איז געשטארבן זיין חבר אדער אפילו זיין קרוב, ער איז נישט קיין בעל תאוה. אין אנדערע ווערטער, פארשטייט איר?

נאך אביסל א זאך, איך וויל דאס דעריבער זאגן. קען זיין, אבער דער פראבלעם איז נישט קיין בעל תאוה פראבלעם, דער פראבלעם איז אן אנדערע פראבלעם. ס׳העלפט נישט צו נוצן די זעלבע ווארט פאר אלעס, ווייל דעמאלטס קען מען נישט רעדן פון זאכן. מ׳דארף נוצן אנדערע ווערטער פאר אנדערע זאכן, שטימט?

סאו, דאס איז נישט… סאו, לאמיר זאגן אזוי, איך האלט אינמיטן, סאו איך צעטייל עס אין תענוגי הנפש און תענוגי הגוף, אמת? סאו זאכן וואס געהערן צום כבוד געהערן צו די נפש.

אנאליז פון כבוד אלס תענוג הנפש

כבוד געהערט נישט צום גוף

מגיד שיעור:

וואס מיין איך מיט די נפש? איך מיין נישט די חלק הנשמה [chelek haneshamah: the part of the soul] וואס ווען מ׳שטארבט, ווען מ׳שטארבט האט מען נאך כבוד? איך ווייס נישט, גראדע האט מען, איך ווייס נישט ווער ווייסט דערפון, אמת? אבער כבוד איז גראדע א זאך. ניין, איך וויל נאר ארויסברענגען עפעס מיט דעם משל, איך וויל עפעס ארויס… נאכאמאל, מענטשן קענען האבן כבוד אפילו זיי זענען טויט, אמת? ניין?

תלמיד:

דאס הייסט ניין?

מגיד שיעור:

הלכה למעשה [halachah lemaaseh: in practical terms], כבוד אבות [kibud avos: honoring parents] שטייט “מפני כבוד אבותיו” [mipnei kevod avosav: because of the honor of his fathers]. איין מינוט, זיין גוף האט נישט. איין מינוט, איך וויל נאר ארויסברענגען, איך וויל ארויסברענגען עפעס וואס איז זייער וויכטיג, ווייל ווען מיר רעדן תענוגי הגוף און תענוגי הנפש, גלייך הייבט מען אן צו טראכטן פון עפעס מיסטישע נשמות וואס פליען ארום. ס׳קען אויך זיין, אבער איך וויל זאגן אז ס׳איז אפילו א מער פשוט׳ע, א מער בעיסיק זאך, רייט?

כבוד איז א זאך וואס געהערט נישט צו זיין גוף, און דאס איז נישט קיין תענוג הגוף. דאס הייסט, ווען נשמות אין עולם העליון [olam haelyon: the upper world] האבן כבוד? איך ווייס נישט, ס׳שטייט “כל אחד נכווה מחופתו של חבירו” [kol echad nichveh mechupaso shel chaveiro: each one is burned by the canopy of his fellow – Talmudic expression], איך ווייס נישט, אפשר יא, אפשר איז דאס נאר א משל כדי דער גוף זאל פארשטיין. אלעס קען זיין. אבער ס׳איז זיכער אז כבוד איז נישט קיין זאך וואס ליגט אויף מיין באדי, ס׳איז נישט קיין זאך וואס איז מיט צמצום. באלד וועלן מיר רעדן וועגן תענוגים, תענוגים איז א זאך וואס מ׳דארף עס ממש טאטשן, דאס צו פילן. כבוד, איינער קען אפילו האבן כבוד און נישט וויסן דערפון, און איך האב נישט הנאה [hanaah: pleasure/benefit] דערפון. איך רעד נישט יעצט פון די הנאה.

שאלות און דיסקוסיע: די אביעקטיווע נאטור פון כבוד

תלמיד:

דאס הייסט דו האסט נישט, דאס איז אן אבדזשעקטיוו זאך. דו דארפסט פון די אנדערע תאוה, דו נעמסט תאוה און דו נוצסט תאוה.

מגיד שיעור:

ניין, ניין, ניין, כבוד איז א חלק פון תאוה. כבוד מיינט אז יענער האלט פון מיר, אדער יענער איז נישט… איך דארף אבער וויסן דערפון.

תלמיד:

ניין.

מגיד שיעור:

ניין. ניין. ניין. ווען איך בין מכבד [mechabed: honoring] א מענטש, איך בין יושב על מצוות כיבוד אב ואם [yoshev al mitzvas kibud av va’em: fulfilling the commandment of honoring father and mother], יא? איך בין מכבד דעם רמב״ם [Rambam: Maimonides]. ער ווייסט נישט דערפון, ער איז שוין לאנג נישט דא, ער איז נישט בחיים [bechaim: alive]. אבער יא, דאס איז…

תלמיד:

ווייט, ווייט, ווייט. דאס איז וואס מענטשן רופן כבוד מיינט אבער דאס.

מגיד שיעור:

דער אור לציון [Or LeTzion: a halachic authority] האט געזאגט, מ׳דארף מכבד זיין א טאטע אפילו ער איז געשטארבן, אונזערע מחברי תלמידי חכמים [mechaber talmidei chachamim: our fellow Torah scholars] אפילו זיי ווייסן נישט. איך לאך דורך און דורך.

תלמיד:

ניין, ס׳איז נישט פאר זיי. ס׳איז פאר אונז. ס׳איז פאר אונז, דאס מאכט גרויס אונזער כבוד.

מגיד שיעור:

ניין, דעימון׳ס כבוד. ווייט, ווייט, ווייט. זאג איך דיר, ניין, ס׳קען זיין אז ס׳איז נישט פאר זיי. איך האב נישט געזאגט לתועלתם [letoeles: for their benefit]. מ׳האט גערעדט פון תועלת [toeles: benefit], און די תועלת איז זייער מצומצם׳דיג. ווען איז… דאס איז די כבוד פון נישט פון מיר, די כבוד פון דעם רמב״ם, די כבוד פון מיין טאטע. ווען איך זאג… מ׳זאגט אז מיין טאטע איז געשטארבן, א ריינער… מ׳זאגט נישט קיין נאמען נאך עלץ וכדומה, מ׳איז מכבד אים. פרעגסטו, ער ווערט געטיקלד וועגן דעם? ניין. אבער וואס ענדערשטו? איך האב אן עשה [aseh: positive commandment] דערפון.

דאס איז אן אנדערע שאלה, דאס איז שוין נוגע אין תאוה. דאס איז שוין די תאוה, רייט? ווען מ׳רופט מיך אויף צו אן עליה [aliyah: being called up to the Torah] און איך בין נישט דארט, האב איך כבוד? דארט וויל איך נאך הנאה אויך האבן, דאס איז א צווייטע לעוועל. אבער דאס איז א צווייטע זאך.

תלמיד:

ס׳איז נישט קיין צווייטע זאך. כבוד פאר דעם… דאס האבן מיר גערעדט שוין.

מגיד שיעור:

איך וויל דיר זאגן אבער נאך א זאך. כבוד איז נישט…

כבוד ליגט ביי יענעם – דער אריסטאטעלישער ארגומענט

תלמיד:

ניין, ניין, אזוי גייט עס. כבוד מיינט אז אנדערע מענטשן רעספעקטן דיך.

מגיד שיעור:

פאר דעם זאגט דער רמב״ם, זאגט אריסטו [Aristotle] אין די עטיקס [Ethics]. איך וויל דיר זאגן, דאס איז טאקע די פראבלעם מיט כבוד. דאס איז טאקע די פראבלעם מיט כבוד, לאמיר זיין גראד. דאס איז טאקע די פראבלעם מיט כבוד. מ׳האט פריער גערעדט…

פארשטייסט אז מ׳מאכט א יארצייט סעודה [yahrtzeit seudah: memorial meal] און פאר א גרויסע זאך פאר א מענטש וואס איז נפטר געווארן [niftar gevoren: passed away], מ׳מאכט א גרויסע… ווייט, ווייט, ווייט. איך דארף נישט פארשטיין. פאר דעם טאקע איז כבוד נישט קיין זאך וואס א מענטש זאל נאכלויפן. זיי האבן געלערנט… אלעס איז נישט די תכלית [tachlis: ultimate purpose]. דאס איז נישט די שמועס פון יעצט. אבער ס׳איז דא א חקירה [chakirah: investigation], אן אנדערע חקירה, נישט די חקירה וואס מ׳לערנט היינט. וואס איז די תכלית? וואס איז די בעסטע זאך פאר א מענטש זאל נאכלויפן? וואס איז די ענד זאך, די פיינעל גאל, די בעסטע זאך?

און ס׳איז דא א צד [tzad: side/possibility] אז ס׳איז כבוד. ווארום ס׳איז דא אסאך מענטשן וואס דאס איז טאקע וואס זיי לויפן נאך זייער גאנצע לעבן. קודם כל איז דא א צד אז ס׳איז תאוה, און מ׳דארף רעדן פארוואס ס׳איז נישט תאוה. אקעי. און נאכדעם איז דא א צד אז ס׳איז כבוד. און זיי זאגן פארוואס ס׳קען נישט זיין כבוד? ווייל כבוד איז נישט תלוי אין דיר, נישט תלוי בידך [talui beyadcha: dependent on you]. ס׳קען זיין א צדיק [tzaddik: righteous person] און נישט האבן כבוד, דאס כבוד ליגט ביי יענעם. ס׳וואלט געווען זייער פאני [funny] אז די בעסטע זאך פאר א מענטש זאל זיין ביי די האנט פון אנדערע מענטשן. פארדעם ווייסן מיר אז כבוד איז נישט די תכלית השלימות [tachlis hashleimus: the ultimate perfection]. ס׳איז א גוטע זאך, אבער נישט די בעסטע זאך. די בעסטע זאך מוז זיין א זאך וואס געהערט ביי דיר. אבער כבוד, די זאך געהערט ביי יענעם, אוודאי.

חילוק צווישן כבוד און דאס געפיל פון כבוד

מגיד שיעור:

כבוד מיינט נישט אז איך ווער געטיקלט, דאס איז א סארט תאווה. איך זאג נישט אז ס׳האט צו טון מיט כבוד, איך ווייס דערפון, אבער כבוד איז אפילו איך ווייס שוין. כבוד איז די טייטש, פארשטייסט מיר די פשטות וואס דאס איז וואס דו וועסט צוקומען. איך זאג דיר ענינים רוחניים [inyonim ruchaniyim: spiritual matters], פארשטייסט מיר, זאכן וואס זענען נישט וועגן די שטיקל פלייש דא וואס האט עפעס א תענוג. דער מענטש האט א תענוג. ווער איז דער מענטש? ליגט א קשיא [kushya: question], ווער איז ער?

פארדעם ווענדט זיך די זאך צו ער האט א נשמה [neshamah: soul]. דו כאפסט? פארדעם זאגן מיר אז מיר מכבד זיין נשמה. טאקע דאס איז די התייחסות [hisyachus: relationship/attitude] צו די נשמה, צו מקבל זיין [mekabel zein: to receive] פון אים כבוד. דו כאפסט?

איך זאג נישט אז איך רעד פון דער מענטש. ווער איז דער מענטש? דער מענטש, ווען איך רעד פון דיר, מיין איך נישט נאר דיך און דיין גוף. דאס איז איין לעוועל פון דיר. איך מיין אויך דער וואס איז מכובד [mechubbad: honored]. וועמען איז מען מכבד? אפילו ווען דו ביסט יא דא, און איך בין מכבד דיין… אויב איך וואלט געהאט א באטן וואס מאכט דיך פילן אין דיין מוח, איך ווייס נישט וואס, די זעלבע זאך וואס דו פילסט ווען איך געב דיר כבוד, איז דאס נאך נישט כבוד. דאס איז נאר די פילינג פון כבוד. כבוד איז דאס וואס איך בין מכבד. וועמען בין איך מכבד? דאס פרעגסטו ריכטיג די שאלה. וועמען בין איך מכבד?

איך קען דיר געבן עסן, איך געב עסן פאר דיין גוף, זייער גוט. אבער וועמען בין איך מכבד ווען איך געב כבוד? די תורה זאגט, די נפש. פארדעם, דאס איז איינע פון די זאכן וואס מיר האבן דא גערעדט פון א מענטש׳ס א נפש. מיר רעדן אזוי, איך ווייס נישט צו ס׳מאכט סענס. די סענס וואס דו פרעגסט איז ווייל ס׳איז זייער שווער פאר אונז דאס צו כאפן, ווייל ס׳איז א דבר מופשט [davar mufshat: abstract thing], א נפש האט קיינער נישט געזען. אבער ווען דו זעסט אז מיר רעדן וועגן כבוד, און ס׳מאכט אונז פארווייטאגן אז מענטשן זענען נישט אזוי מכובד, און מיר זאגן, “ניין, מ׳געבט אים כבוד.” איינער זאגט, “ער איז נישט דא, וואס פאר א כבוד ליגט דא?” איך געב אים גארנישט כבוד. דאס איז אמת, ער געבט כבוד פאר זיין נפש. וויאזוי דאס איז, דאס איז א פילאזאפישע חקירה. וויאזוי איז ער דא, ער ווייסט דערפון, ס׳איז אים פראבלעם. אבער נפש מיינט די סארט זאך וואס איז מקבל כבוד. איין לעוועל פון נפש. איך זאג נישט אז דאס איז די גרעסטע לעוועל פון נפש.

שאלות און דיסקוסיע: די נאטור פון מקבל זיין כבוד

תלמיד:

די זעלבע זאך, ער איז מקבל כבוד, ער ווערט מכובד. מקבל מיינט נישט… אין יאר העד, מקבל מיינט נאר פיזיש.

מגיד שיעור:

מקבל מיינט נישט נאר פיזיש. דו זעסט דאך, כבוד. איך האב נישט געזאגט אז ס׳איז א מעלה [maalah: virtue/advantage]. אויב איינער איז נישט דא… ס׳איז א מעלה! ס׳איז א מעלה פון די ספר המדעות [Sefer HaMaddos: Book of Character Traits – part of Rambam’s Mishneh Torah]. וואס איז די מעלה? איך ווייס נישט, איך האלט אז ס׳איז א גוטע זאך. רוב מענטשן האבן.

ס׳איז דא נאך א זאך, די קענסט אים אפלאזן, די קענסט זאגן, ער זאל געבן דעם טאטע׳ס נאמבער, און מיר וועלן רעדן מיט אים. ער וועט מכבד זיין טאטן. דער טאטע איז שטאלץ פון אים, ער גייט אים גארנישט זאגן.

איך ווייס נישט, איך האלט אז די זעלבע זאך, איך האלט אז דו האסט א פוינט.

וואס געב איך אים? וואס געב איך אים?

תענוג הנפש, כבוד, ואהבת החכמה: דריי סארטן תענוגים

שאלות און דיסקוסיע: כבוד פאר א מת

תלמיד: וואס איז די מעלה דערפון? ס׳איז א מעלה. ס׳איז א מעלה אויף די נשמה. דאס איז די מעלה. וואס איז די מעלה?

מגיד שיעור: איך ווייס נישט. איך האלט אז ס׳איז א גוטע זאך. רוב מענטשן האלטן אזוי.

דו קענסט נישט אנלייגן די פינגער אויף א פלאץ. דו קענסט נישט זאגן אז ער זאגט דעם טאטנ׳ס נאמען אז מ׳וועט אים מכבד זיין. מ׳וועט מכבד זיין דעם טאטן דאך. דער טאטע איז נישטא אויף דער וועלט.

אזוי ווי אלע אנדערע זאכן וואס מ׳כאפט נישט וואס דו זאגסט.

תלמיד: וואס גייט עס מיר אן? וואס גייט עס מיר אן?

מגיד שיעור: געבן איז נישט… זייער גוט. מ׳געבט אים כבוד, אבער נישט פאר זיין גוף, נאר פאר זיין נשמה, פאר זיין נפש. דאס איז די רבי חלק וואס רעדט שוין.

תלמיד: אבער ער ווייסט נישט. וויאזוי באקומט ער עס?

מגיד שיעור: באקומען איז נישט נאר א זאך וואס דו מוזט וויסן אז דו באקומסט. ער באקומט עס. ער באקומט די כבוד. דו קענסט נישט… מ׳דארף נישט וויסן. וויסן איז אן אנדערע זאך. וואס קומט אריין וויסן דא?

תלמיד: א מענטש קען עפעס באקומען און נישט וויסן אז ער באקומט עס?

מגיד שיעור: יא. יא. אפילו געלט קענסטו באקומען און נישט וויסן, אמת?

תלמיד: אז איך האב געלט און איך האב קיינמאל נישט געוואוסט, האב איך עס נישט באקומען.

קריטיק פון די מאטעריאליסטישע בליק

מגיד שיעור: דו ווייסט וואס? איך גיי נישט בלייבן דא… איך גיי נישט בלייבן דא סטאק. דו ביסט סטאק אין א זייער סטריקט סובדזשעקטיוו מאטעריאליסטישע בליק, וואס איז טאקע ווי רוב מענטשן זענען סטאק. אבער די פאקט איז אז רוב מענטשן פירן זיך נישט ווי דיר, אמת? דו ביסט אליין מודה אז די וועלט איז א גאנצע משוגעת. זיי געבן יא כבוד פאר מענטשן וואס ווייסן נישט אז זיי פירן זיך, אמת? נישט וועגן די תורה׳לע וואס איז פאר אונז. ס׳איז נישט פאר אונז, ס׳איז פאר אים.

תלמיד: ס׳פאלט דיר איין?

מגיד שיעור: ניין, ס׳איז פאר אים.

תלמיד: אדער ביי די וועי, זיי האלטן אז ער ווייסט. דאס איז א תירוץ.

מגיד שיעור: ער ווייסט טאקע אזוי. די גוים וואס גלייבן נישט אין נשמות ווייסן גארנישט. זיי האבן נישט קיין רעספעקט. זיי ווארפן אים אין א לאך, זיי לייגן פלאוערס אויף אים, זיי לייגן…

תלמיד: רבותי, רבותי, דאס איז א גוטע קשיא. איך וויל דיר זאגן א פאר ווערטער.

כבוד איז א תענוג הנפש

מגיד שיעור: ס׳איז נישט קיין תענוג.

תלמיד: ניין, ס׳איז יא א תענוג.

מגיד שיעור: ניין, איך זאג אז ס׳איז יא.

תלמיד: איך האב דיר געזאגט אז ס׳איז נישט. איך וויל רעדן דא די תורה זאל ארויסברענגען אז זיי זאגן אז נפש, כבוד איז א תענוג הנפש. דו קענסט נישט מחולק זיין צו ס׳איז א מיינט אז די נפש האט א תענוג.

מגיד שיעור: ס׳איז אן אנדערע סארט תענוג.

תלמיד: אזוי ווי דו האסט געזאגט אז ס׳איז אן אנדערע סארט תענוג.

מגיד שיעור: ניין, ס׳איז יא א תענוג.

תלמיד: איך האב געזאגט אז ס׳איז א תענוג. ער ווייזט יא אז די נפש הייסט בית, די נפש מקבל די תענוג. תענוג מיינט נישט נאר אז ס׳קראצט מיר, דאס איז תענוג. ס׳מיינט אויך אז איך באקום כבוד. דאס איז א סארט תענוג, ס׳איז אן אנדערע סארט.

דו ביסט זייער סטאק, דו ביסט זייער סטאק, איך קען נישט קיין ספק אין דעם, ווייל דו ביסט זייער סטאק אין א געוויסע הגדרה פון וואס מיינט תענוג און וואס מיינט באקומען. איך בין נישט מסכים מיט די צוויי זאכן, און נישט נאר איך בין נישט מסכים, די גאנצע וועלט איז נישט מסכים.

נאר דו האלטסט אז ס׳איז א תירוץ, א דוחק גדול, אדער א דוחק וואס איז זייער פאני, אז די נשמה פילט די סם פון עולם העליון, אדער אן אנדערע דוחק, אז זיי מיינען נישט יענעם, זיי מיינען נאר זיך. די ביידע זאכן זענען נישט וואס זיי זאגן, ס׳איז נאר דיין תירוץ וואס דו זאגסט, איך קען נאר דאס בלייבט מיר צו רעדן וועגן דעם יעצט.

די ביידע זאכן זענען נישט וואס זיי זאגן. די מענטשן זאגן טאקע אזעלכע מיסטישע זאכן, אבער אפילו זיי זאגן, לאמיר זאגן, מוז מען מבארר זיין אז ס׳איז נישט אזוי. דאן דארף מען כאטש מאכן א מציאות וואס ער געבט נישט.

ביישפיל פון מסירות נפש פאר כבוד

איך דארף פארן ווייטער. נישט נאר דעם, עירות, נישט נאר דעם, אז מענטשן בחייהם זענען זיך מוסר נפש צו באקומען כבוד, עמו? פארוואס שטארבט א מענטש אין מלחמה? ער גייט באקומען כבוד. יא? ער שטארבט, ער האט א הויפט עסק, ער גייט נישט שטארבן, ער איז זיך מוסר נפש, ער גייט באקומען כבוד. ער גייט באקומען כבוד ווען ער איז נישט דא זיין. וואס גייט ער טון? כבוד דארף נישט דארט זיין.

דאס איז דער תירוץ, און דאס איז זייער מאטעריאליסטיש, אויב דו ביסט לויט אזוי ווי אינסטענט גרעטיפיקעישן צו זאגן, איך דמיון יעצט אז דאס איז דער כבוד וואס איך גיי באקומען, אבער דאס איז נישט אמת. ווען דו זאגסט אים יעצט, טוט ער עס אויף צו טון. ער טוט עס ווייל ער האט כבוד, ער גייט כבוד, און כבוד איז לנצח נצחים. אקעי, נישט לנצח, מענטשן זאלן געדענקען וכו׳.

אויב מען זאגט ימח שמו וזכרו [may his name and memory be erased], מען דערמאנט נישט דעם נאמען פון יענעם, ער שטויסט זיך, ער קען נישט קיין שום הנאה צו טון, צו דערמאנען דעם נאמען צו נישט. וואס איז די חילוק? ער האט עס נישט געטון.

די נפש איז ברייטער ווי דער גוף

כבוד איז וועגן זיין נפש, נישט וועגן אים וואס ער האט געלעבט דא בגוף. א נפש איז אסאך א ברייטערע זאך. קענסט זאגן, אויב דו ווילסט געבן ווערטער, מיסטישע ווערטער, צו זאגן, ס׳איז דא עולמות, אחינו בית ישראל, דאס האט נישט קיין מינוט, דאס האט נישט קיין מינוט. גוף איז נאר, ווי מ׳רעדט פון מיר, דארט בין איך. כל מקום שאתה מוצא רגלי אבותיך [wherever you find the footsteps of your forefathers], דאס הייסט דארט בין איך. נישט בגוף, בנפש.

וואס מיינט בנפש? בנפש מיינט אז ס׳איז אונזער דמיון האבן א פראבלעם. דאס איז וואס איך וויל זאגן, אונזער דמיון. ווען מ׳זאגט נפש, כלי נאך א שטיקל גוף וואס מ׳קען נישט זען, אז ס׳פליט ארום. ניין, נפש מיינט דאס. דאס איז א דבר רוחני. דבר רוחני איז ווינט, פאטש. דבר מופשט, ס׳איז א זאך, ס׳איז א מושג, ס׳איז נישט קיין… א מושג איז אויך נישט די גוטע ווארט. ס׳איז אן אנדערע סארט זאך, און ס׳איז אן אנדערע סארט תענוג. וואס איז דארט די תענוג?

כבוד ווי א העכערע מדרגה פון תאוה

ס׳איז דא מענטשן וואס האבן זייער ליב כבוד, אבער ווען זיי רעדן פון די סארט תענוג איז נישט די זעלבע זאך. דאס איז כבוד, אבער כבוד איז נאך אלץ נישט תכלית השלימות. איך וועל זאגן, כבוד איז נאך אלץ א גאנצע… דאס גאנצע מחייב׳דיגע זאך צו זיין איינער וואס איז עוסק אין כבוד איז בעסער ווי תאוה, אמת׳דיג, בוודאי, ווייל איינער וואס האט נישט קיין כבוד נאר תאוות, איז מער מענטשלעך צו זיין א רודף כבוד ווי צו זיין א רודף תאוה.

מען דארף מוותר זיין אויף תאוות פאר כבוד

און ס׳איז אפילו אמת אז מ׳דארף מוותר זיין אויף אסאך תאוות פאר כבוד, חוץ אין אמעריקע וואו מ׳קען געווינען די קאנטעסט פון עסן די מערסטע פרענקפורטערס אויפאמאל. אבער וויאזוי ער האט ער נישט קיין כבוד אמת׳דיג, יא? סאו געווענליך דארף מען אויפגעבן אביסל תאוות צו באקומען כבוד.

יא, פאר יענע טעג מאכט ער אומבייקוועם, ער איז א קליין. דארף ער אפשר אויפגעבן א תאוה? יא.

ביישפיל פון א פרעזידענט

די אמת איז אז אונזער פרעזידענט טרייט, ער טרייט זייער שטארק צו ווייזן אז ער דארף נישט, אבער אפילו ער דארף, ער דארף אויפשטיין פארטאגס, דאס מיינט ער קען נישט שלאפן ווען ער וויל. אפילו לאמיר זאגן ער שלאפט יא ביז צוועלף אזייגער, ערגעץ וואו דארף ער אויפשטיין, ער איז נישט קיין בחור, ער האט א געוויסע אחריות.

ער קען נישט עסן, וואס קען ער נישט עסן? די אמת איז אז, לאמיר נישט רעדן פאליטיק, אבער די אמת איז אז איינער וואס איז א פירער פון א מדינה האט נישט קיין טעם אין עסן עניוועיס, ס׳איז נישט מעגליך. ער האט אויף׳ן קאפ אזויפיל אמת׳דיגע זאכן, לאמיר זאגן ער מיינט נאר זיך, ס׳איז נישט קיין חילוק, ער עסט עפעס. אויב ער נעמט אמאל א הייסע ציגאר איז עס א געניידן פאר אים, ער האט נישט קיין חיי תאוה. חיי תאוה לעבן די וואס גייען אין די נייט קלאבס.

א פאליטיקאנט איז… דאס איז די חילוק, דער מענטש וואס זוכט כבוד איז מעדיף כבוד, ס׳איז אן אנדערע טשויס אין לייף. ער איז רודף כבוד, ער איז נישט רודף תאוה. א רודף תאוה האט בעסערע וועגן פון טרעפן תאוות ווי צו זיין א פאליטיקאנט אדער צו זיין א רב אדער עני פון די זאכן.

תלמיד: וואס?

מגיד שיעור: עה, ס׳איז נישט קיין ראיה, איך האב געזאגט, ס׳איז יוצא מן הכלל, אלעמאל איז דא יוצא מן הכלל. אבער לאמיר רעדן פון נארמאלע זאכן.

מוסר המלכים – די עצה פון משלי

יא, ס׳איז מער קאמפליקעיטעד ווי דעם, ס׳איז דא אסאך מלכים וואס זענען, טאקע פאר דעם איז דא מוסר המלכים, יא, אין ספר משלי [the Book of Proverbs] רעדט מען פון דעם, אלע מלכים שתו יין, רוזנים או שכר [kings drank wine, princes drank beer]. דאס איז נישט שייך ביי עובד ה׳, ער זאגט דעם פסוק, ער זאגט, ביסט שוין א מלך, קענסטו נאך זיין א פרעסער אויך? דו קענסט זיין א שלעכטע מלך.

טאקע, די מענטשן מיינען, דער מלך, ער קען זיך ארדערן וויפיל ביג מעקס ער וויל. איך האב נישט פארדינגען מיין פרעזידענט ער זאל זיך ארדערן וויפיל ביג מעקס ער וויל. ער קען עס נישט באצאלן, ער קען עס מאכן ביליגער פאר דעם, עס לוינט זיך נישט. ניין, עס איז נישט אז עס לוינט זיך נישט, דו ווילסט כבוד, טו דאס נישט.

דאס איז וואס משלי, די עצה פון משלי איז נישט נאר אז דו גייסט גיין אין גיהנום, דו וועסט זיין א שלעכטע מלך, דו וועסט פארלירן דיין מלוכה, דו וועסט נישט האבן קיין כבוד אין די אויגן פון די מענטשן. “אל למלכים למואל אל למלכים שתו יין ולרוזנים אי שכר” [It is not for kings, O Lemuel, it is not for kings to drink wine, nor for princes to drink beer], עס ליגט א טיטל אין נשים, מ׳מיינט אז ס׳איז נישט קיין וויכטיגע זאך, אבער אפילו דער מלך, אפילו בגשמיות, אפילו דער כבוד פון א גוטע מלך איז א סתירה צו די חיי התענוגים פון דעם מלך.

אהבת החכמה – אן אנדערע סארט תענוג לגמרי

סאו דאס איז איין זאך. נאכדעם האבן מיר גערעדט פון אהבת החכמה. דאס איז זייער וויכטיג צו כאפן, ווייל אנישט מיינט מען אז ס׳איז די זעלבע זאך. אבער קודם האב איך קלאר געמאכט, ווען מיר זאגן פרישות מיינען מיר נישט נישט האבן קיין שום תענוג, מיר מיינען א געוויסע סארט תענוג וואס הייסט תענוג הגוף.

תענוג פון לערנען איז נישט תענוג הגוף

און איך וועל דיר מסביר זיין אפילו בעסער, אז די אנדערע תענוגים, לאמיר זאגן איינער האט ליב צו לערנען, קומט א מאטעריאליסט און ער זאגט, אקעי, סאו יעדער איינער האט עפעס א טיקל אין זיין מוח, א דאפאמין, דיר קומט עס פון לערנען. ס׳איז נישט דאס, ווייל לערנען האט מען נישט אין די מוח, לערנען לערנט מען מיט די שכל. בסדר?

וואס מיין איך מיט דעם? ווייטער, איך דארף נישט מיינען קיין שום מעדזשיקעל זאך. דער מוח איז א גשמיות׳דיגע זאך, דער שכל איז נישט קיין גשמיות׳דיגע זאך. קען זיין אז דער מוח ליגט, דער שכל ליגט אין די מוח. איך זאג נישט אז די נשמה ליגט אין די מוח, זי דארף האבן די מוח כדי צו קענען ארבעטן. איך זאג נישט אז ווען מ׳איז טויט קען מען אפשר אן דעם, אפשר א מלאך, אבער א מענטש וואס לעבט א גוף דארף ער זיין געזונט, זיין גוף, ער דארף קענען טראכטן וכו׳.

דער תענוג פון א גוטע סברא איז אן אנדערע סארט

אבער דער תענוג, דאס איז זייער קלאר, און מענטשן כאפן דאס נישט, דער תענוג וואס מ׳האט פון א גוטע סברא איז נישט אמת אז ס׳איז די זעלבע סארט זאך ווי דער תענוג וואס מ׳האט פון א גוטע שטיקל קוגל. ביידע זענען, און דערפאר זאג איך אז ס׳איז נישט קיין סתירה, ס׳איז נאר א סתירה אין צייט אדער א סתירה אין פאקוס, א מענטש קען נישט פאקוסן אויף צוויי זאכן אויפאמאל.

אבער ס׳איז נישט קיין סתירה אז אדער האסטו דעם תענוג אדער האסטו יענעם תענוג, אזויווי ס׳שטייט אין געוויסע חסידישע ספרים, און ס׳איז נישט אמת. נאר אויב דו באשרייבסט ביידע אויפן אופן הגשמי, כאילו ס׳איז די זעלבע זאך, דעמאלטס איז דא א סתירה. ס׳איז נישט די זעלבע סארט זאך, ווייל אזויווי איך האב געמאכט די משל פון כבוד, אזויווי יותם האט געברענגט שכל, ווער איז דער וואס ענדזשויט די סברא? ווער איז עס? דיין טעיסט באד? ניין. דיין, דיין, וואס? וואס איז עס?

תלמיד: בסדר, נכון, אבער ס׳איז אן אנדערע מענטש בכלל.

מגיד שיעור: נכון, נכון, פון דעם איז א סתירה. איך זאג אז ס׳איז א סתירה אין צייט. ניין, מ׳פילט עס אין די נפש.

“עס קליקט” – דער שכל׳דיגער תענוג

מ׳דארף עס פארשטיין, א מענטש האט ענדזשויט א גוטן שיעור, דער שיעור איז נאר ער האט זיך געפילט גוט, אבער דאס איז די תענוג פון די שיעור. דאס איז נאר כדי מ׳זאל קענען נוצן די נאמבערס ביי די שיעור. יא, וואטעווער. די הנאה איז אז ס׳קליקט עפעס. יא, מ׳זאגט אז ס׳קליקט, געבן א קליק. וואס איז געבן א קליק? ביים עסן קליקט נישט גארנישט. איך ווייס נישט וואו, און די צופרידנהייט איז מער קאמפליצירט.

אבער לאמיר רעדן פון די ספעציפישע צופרידנהייט. ס׳קליקט, יא? ער וויינט אים משה, ס׳קליקט. די קליק איז שיין. די קליק איז אין די שכל אליינס, יא? ס׳איז געווען דא א פאזל, אבער איינער האט נישט געהאט קיין קשיא, ענדזשויט ער עס נישט. יא, דו קענסט נישט געבן פאר איינער וואס האט נישט די רצון. ער האט אפשר א קשיא, די קשיא איז אויך א שכל׳דיגע קשיא, ס׳שטימט נישט. וואס טוט מען מיט די נושא? אה, יעצט שטימט עס. ס׳איז געווארן בשלימות, ס׳איז געווארן קאנעקטעד, ס׳איז געקליקט. וואס איז די קליק?

תלמיד: ס׳איז אן אנדערע מענטש, ס׳איז אן אנדערע סאבדזשעקט, נישט מער.

מגיד שיעור: ס׳איז אן אנדערע סארט זאך. ס׳איז נישט מער. ניין, ס׳איז נישט, ס׳איז נישט קיין פיזיקאלע זאך. ניין, ס׳איז נישט, ס׳איז נישט. קיינער האט קיינמאל נישט…

קריטיק פון די “קעמיקאלס” טעאריע

ביי די וועי, די פיר טעאריעס האט מען קיינמאל נישט געזען, איך גלייב איך. קודם כל, איין מינוט, איין מינוט, נישט קיין חילוק. איך וויל זאגן צוויי זאכן. איך מיין אז איך וויל זאגן זייער אמת׳דיג. קודם כל, די אלע קעמיקאלס וואס דו רעדסט וועגן, קיינער האט קיינמאל נישט בפירוש געווען אז זיי האבן צו טון מיט פלעזשער. ס׳איז סתם א חצי תיאוריה, ער לערנט פון די פסיכאלאגיע קען איך זאגן, ער ווייסט נישט, ער קוקט נאך, ער זעט. ס׳איז נישט קיין אמת, קיינער ווייסט נישט אז ס׳איז אמת. קודם כל, אפילו וואס דאס זאגט, אדער יא אדער ניין, קיינער ווייסט נישט. יא, מ׳ווייסט נישט, ס׳איז א סברא, א חצי סברא וואס מ׳טראכט, און יעדער איינער קויפט עס ווייל מיר זענען מגושמים, ווייל אונז האבן א שוועריגקייט זיך מצייר צו זיין וואס מיינט א תענוג רוחני, און וואס מיינט אפילו א מחלה רוחנית.

חולה הנפש איז נישט נאר אימבעלענסד קעמיקאלס

ער האט דארט נישט נארמאלע תענוגים, ער איז א חולה הנפש. א חולה הנפש מיינט נישט אז ער האט א קעמיקאל וואס איז אימבעלענסד. ס׳קען זיין אז א חולה הנפש האט אויך אימבעלענסד קעמיקאלס, איך זאג נישט אז ער האט נישט צו טון. ס׳איז זיכער אמת אז א מענטש, אויף דעם דארף מען נישט זיין קיין גרויסער מתעורר, מ׳האט שוין אלעמאל געוואוסט אז א מענטש וואס טרינקט צופיל וויין קען נישט טראכטן גראד דעמאלטס, אבער דאס מיינט נאך אז ער טראכט קרום, קומט מיר נישט טרינקען וויין.

ס׳איז צוליב די אנדערע זאכן, ווייל א מענטש איז א גוף, כדי ער זאל קענען האבן access צו זיין שכל, ער זאל קענען ניצן זיין שכל, דארף ער זיין געזונט, ער דארף זיין קיום, ער דארף אפילו זיין צופרידן, ער דארף אסאך זאכן, נועם, חיצוניים.

דער רוחני׳דיגער ווייטאג פון נישט-וויסן

אבער דער קליק פון שכל, אפילו דער קערהייט, ס׳טוט אים וויי, ער קען נישט שלאפן ווייל ער האט נישט קיין ספרים. ער קען נישט פאקטיש שלאפן פיזיש, לאמיר זאגן, אויב ס׳איז דא אזא מענטש, ער קען נישט שלאפן ווייל ס׳שטערט אים עפעס. אבער ווי שטערט עס אים? מ׳פרעגט די דאקטוירים, יא, where does it hurt you?

פּרישות און תאוות: אַנאַליז פון די פינף חושים

דער גוף אַלס תנאי פאַר שׂכל – אָבער נישט דער שׂכל אַליין

מגיד שיעור:

אָבער דאָס מיינט נאָך נישט אַז טראַכטן קרום קומט פון נישט טרינקען וויין. ס׳איז צוויי אַנדערע זאַכן, ווייל אַ מענטש איז אַ גוף. כּדי ער זאָל קענען עקסעסן זיין שׂכל, כּדי ער זאָל קענען נוצן זיין שׂכל דאַרף ער זיין געזונט, דאַרף ער זיין אַ כּלי מוכן לעבודה, ער דאַרף זיין צופרידן, ער דאַרף אַסאַך זאַכן, תּנאים חיצוניים. אָבער די קליק פון שׂכל, ווען ער האָט כּאבי כּאבים, ס׳טוט אים וויי, ער קען נישט שלאָפן ווייל ער האָט נישט קיין ספר, ער קען נישט פאַקטיש שלאָפן, פיזיש לאָמיר זאָגן, אויב ס׳איז אַ מענטש וואָס ער קען נישט שלאָפן ווייל ס׳שטערט אים עפּעס. אָבער וואו שטערט עס אים? פרעגט דער דאָקטאָר, יאָ, “Where does it hurt you?” דו פילסט עס מיט דיין ווען דו זאָגסט “וואו טוט עס דיר וויי?” אין דיין בעק, אין דיין קאָפּ, ס׳טוט נישט וויי אין דיין קאָפּ. איך ווייס נישט צו מ׳האָט שוין באַקומען אַ פיזישע קאָפּ וויי פון טראַכטן צופיל, אָבער איך מיין אַז ס׳איז דאָ אַזאַ זאַך, ס׳איז אַן עקסערסייז אָדער עפּעס. אָבער וואו טוט עס דיר וויי?

דו פילסט עס נישט מיט׳ן קאָפּ, דו פילסט עס מיט׳ן קערפּער. נישט דו פילסט עס מיט׳ן קאָפּ, די קאָפּ, כּלום, אין די קאָפּ קען מען גאָרנישט פילן, חוץ פון אַ העדעק, און די מוח האָט ליטעראַלי נישט קיין נערוון, ס׳קען נישט זיין אַז דו פילסט דאָרט עפּעס. סאָו, ווען מ׳פילט אין די קאָנעקשאָנס מיט די קאָפּ, לאָמיר זאָגן ס׳איז אַפשר נאָך בגשמיות אין דעם איז נישט קיין חילוק, אָבער נישט די נעוראַנס, די נעוראַנס איז נישט קיין זאַכן וואָס פילן. די נעוראַנס איז נאָר אַן עבודה. איך וויל נישט אַריינגיין אין דעם, איך וויל נאָר זאָגן די פּשוט׳ע זאַך פאַרקערט, איך וויל נישט זאָגן קיין חקירות וואָס איך ווייס נישט גענוג.

וואָס איך וויל דיר זאָגן איז אַז די סימפּל קוועסטשן, וואו דו פילסט די ווייטאָג פון דיין נישט פאַרשטיין און די געשמאַק פון יאָ פאַרשטיין? וואו פילסטו דאָס?

אַ נאָרמאַלער מענטש, חוץ פון מענטשן וואָס מ׳האָט אויסגעלערנט פאַרשידענע אמונות פּסולות, אַז מ׳דאַרף זאָגן נעוראַנס מיט זאַכן וואָס קיינער ווייסט נישט וואָס דאָס מיינט, די תּירוץ איז, איך פיל עס אין מיין שׂכל. וואו איז דיין שׂכל? איך ווייס נישט וואו גייט די שׂכל אַריין שטאַרק, איך ווייס נישט, ס׳בלייבט. דו פילסט עס נישט אין די פיס, דו פילסט עס נישט אין די פיס, דו פילסט עס אויך נישט אין קאָפּ. ניין, דו פילסט עס נישט גאָרנישט אין קאָפּ. נאָכאַמאָל, פילן פילט מען נאָך מיט די אויגן, “עיני ראו” [עיני ראו: מיינע אויגן האָבן געזען], איך ווייס נישט וואָס, ס׳איז אַ משל. איך זאָג נישט אַז ס׳איז נישט משפּיע, דו קענסט עס פילן אויך אין דיין האַרץ, ווייל אויב ביסטו אַ מענטש וואָס דו ביסט קאָנעקטעד מיט דעם וועט דיין האַרץ קלאַפּן שנעלער. אָבער נישט דאָס, ס׳באַשטייט נישט פון דעם. ס׳באַשטייט פון אַ געפיל אין די שׂכל. שׂכל איז אַ חלק הנפש [חלק הנפש: אַ טייל פון דער נשמה], אַ נייע חלק וואָס דו האָסט נישט געהערט נאָכנישט דערפון, מ׳האָט שוין גערעדט אין פּרק א׳, און ס׳איז אַ נייע חלק, כּח ההשׂכּלה [כּח ההשׂכּלה: די כּוח פון פאַרשטאַנד]. אַ מענטש האָט אַזאַ כּח. דו ווילסט וויסן צו מ׳קען האָבן דעם כּח אָן אַ גוף? אַפשר קען מען נישט, אַפשר קען מען יאָ. דאָס איז שוין חקירות פון השאַרת הנפש [השאַרת הנפש: די אייביקייט פון דער נשמה] און אַזוי ווייטער, אָבער ס׳איז זיכער אַז ס׳איז נישט קיין זאַך וואָס מען טוט מיט די גוף, ס׳איז אַ זאַך וואָס מען טוט מיט די שׂכל. ממילא [ממילא: דעריבער], ס׳איז דאָ דאָרט אַ תּענוג, אָבער די תּענוג איז נישט אַפילו, ס׳איז נאָר אַ משל צו די תּענוג.

תּענוג השׂכל vs. תּענוג הגוף – נאָר אַ משל

אמת, אמת, איך זאָג עס נאָר אין די קאָנטעקסט, איך דאַרף עס קלאָר האָבן, אַז מ׳זאָל וויסן קלאָר. מ׳זאָגט אַ משל, אין תּורה איז דאָ אַ משל צו לחם ויין [לחם ויין: ברויט און וויין], אָבער ס׳איז נאָר אַ משל, ס׳איז נישט די זעלבע מענטש, ס׳איז נישט די זעלבע חלק אין אַ מענטש, לאָמיר זאָגן, נישט די זעלבע מענטש, נישט די זעלבע חלק אין אַ מענטש וואָס ענדזשויט לחם גשמי ענדזשויט די לחם וואָס איז די משל פאַר די תּורה. ס׳איז אַן אַנדערע סאָרט מענטש, מ׳קען נוצן די זעלבע ווערטער, ווייל אונז האָבן נישט גענוג ווערטער, מ׳נוצט די זעלבע וואָרט “תּענוג”.

דער אמת איז, אַזויווי דער רמב״ם [רמב״ם: רבי משה בן מימון, Maimonides] זאָגט אין הלכות תּשובה [הלכות תּשובה: געזעצן פון תּשובה], ביידע זענען תּענוג אין די סענס אַז ס׳איז געשמאַק, ביידע זענען טאַקע געשמאַק, ס׳איז פיל מער געשמאַק, אַזויווי ס׳שטייט אין די הקדמה צו פּירוש המשניות [הקדמה צו פּירוש המשניות: איינלייטונג צו קאָמענטאַר אויף די משנה], ס׳איז שווער צו מסביר זיין פאַר אַ מענטש אַן אַנדערע סאָרט געשמאַק, די משל פון אַ בלינדער, די חילוק אין די הקדמה צו… סאָרי, ס׳איז נישט מיין צו די פריערדיגע חלק. אָבער ס׳איז נישט דאָך נישט די זעלבע זאַך, און ממילא, זייער קלאָר, אַז ווען מיר רעדן פון, ווען אונז רעדן וועגן תּענוגים, רעדן מיר פון תּענוגי הגוף [תּענוגי הגוף: פיזישע פאַרגעניגונגען], און תּענוגי הגוף מיינט נישט אַלעס וואָס איז נישט אמת, ס׳איז אַביסל נישט אמת, ווייל איינער וואָס גלייבט נישט אין די נפש דאַרף ער זאָגן די איינפאַכע ווערטער, ער דאַרף פּריטענדן אַז ס׳איז אמת, אָבער ס׳איז אַן אַנדערע זאַך. מיר רעדן נאָר פון תּענוגי הגוף, זייער פּשוט.

כּבוד – אַ סאָציאַלער תּענוג

אָקעי, מיינע ענק האָט זיך מיר געענדיגט? ניין, נישט געענדיגט. כּבוד [כּבוד: אֵייר, רעספּעקט], למשל [למשל: פאַר ביישפּיל], איז אַ תּענוג פון די חלק הנפש וואָס איז מקבל כּבוד [מקבל כּבוד: באַקומט כּבוד]. ס׳איז נישט די זעלבע חלק, ס׳איז אַ סאָושעל זאַך. כּבוד, לאָמיר זאָגן די חילוק פון פרייד און לערנען אַ קאָרד, כּבוד איז נאָך אַלס אַ סאָושעל זאַך, כּבוד האָט צו טון מיט דיין סאָושעל באָדי, דו געהערסט פאַר אַנדערע מענטשן, זיי האַלטן פון דיר, זיי האַלטן נישט פון דיר, זיי זענען דיר מכבד [מכבד: גיבן כּבוד], זיי זענען דיר מזלזל [מזלזל: באַלייזיגן, דיספּעקטירן]. די שׂכל, איך ווייס נישט, די שׂכל איז אַ זאַך וואָס געהערט פאַר דיר, ס׳איז נישט וואָס יענער האַלט פון דיר, ס׳איז וואָס דו אַליינס פאַרשטייסט. דו קענסט פאַרשטיין אַ רעלעישאַן פון די שׂכל און די דבר המושׂכּל [דבר המושׂכּל: דער זאַך וואָס מען פאַרשטייט], די זאַך וואָס דו פאַרשטייסט, ס׳איז די זאַך פון דביקות אין דבר המושׂכּל [דביקות: אָנהאַנגען, פאַרבונדן זיין], אָבער ס׳איז נישט… ס׳איז נישט פאַר די חברה, פאַר דעם איז עס בעסער, מ׳קען עס נישט אַוועקנעמען, יאָ? וואָס דער רמב״ם זאָגט: “יהיו לך לבדך ואין לזרים אתך” [יהיו לך לבדך ואין לזרים אתך: זיי זאָלן זיין פאַר דיר אַליין און נישט פאַר פרעמדע מיט דיר], יאָ? אַלע כּבוד, פאַר די מצוות וואָס מיר טוען בחינת כּבוד [בחינת כּבוד: אין דער קאַטעגאָריע פון כּבוד], עס געהערט נישט פאַר דיר, אָבער די חכמה געהערט פאַר דיר אַליין. דאָס איז דער חילוק, פאַר דעם ס׳איז אַן אַנדערע סאָרט חלק הנפש, ס׳איז אַן אַנדערע סאָרט זאַך, נישט נאָר די זעלבע, נישט אַלעס איז איין נפש, עס איז דאָ חלקי הנפש [חלקי הנפש: טיילן פון דער נשמה], פאַר דעם קענסטו זען דעם חילוק דאָ.

אַנאַליז פון די פינף חושים: וועלכע זענען בעלי תּאוה?

אָבער על כּל פּנים [על כּל פּנים: אין יעדן פאַל], עס איז נאָך אַלס נישט גענוג צו זאָגן אַז די פּרישות [פּרישות: אָפּזאָגן זיך, אַבסטינענס], די מדת [מדת: די מידה, דער כאַראַקטער-טרייט]… לגבי תּאוות [לגבי תּאוות: לגבי באַגערן], איז נאָר וועגן תּענוגי הגוף. פאַרוואָס? ווייל עס מערקט זיך אָן אַן אינטערעסאַנטע זאַך: אַז נישט אַלע תּענוגי הגוף רעדן זיך וועגן דעם, עס דאַרף זיך צוטיילן… עס דאַרף נאָך עפּעס דאָ וועגן דעם זיך צוטיילן, און מען קען אויך אויף אַן אינטערעסאַנטע וועג עס צוטיילן.

אַלע תּענוגי הגוף איז באַזירט אויף… וויאַזוי הייסן זיי? פינף חושים [פינף חושים: די פינף זינען], יאָ. דער גוף קאָנעקט זיך מיט די אויסענוועניגסטע וועלט אין פינף אַנדערע וועגן, וואָס מען רופט פינף חושים: ראיה [ראיה: זעאונג], שמיעה [שמיעה: הערונג], ריח [ריח: שמעק], טעם [טעם: געשמאַק], מישוש [מישוש: טאַפּן, געפיל]. שטימט? פינף חושים.

איז לאָמיר דורכגיין אַלע פון זיי, און טראַכטן וועלכע פון זיי זענען בעלי תּאוות [בעלי תּאוות: באַזיצער פון באַגערן], און קענען… דאָ האָב איך אויך אַ חסידישע מעשׂה אויף דעם. ס׳איז דאָ… דער בעל התּניא [בעל התּניא: דער מחבר פון ספר התּניא, רבי שניאור זלמן פון ליאַדי]… אונז לערנען אַריסטו [אַריסטו: Aristotle] אין פּרק… חסידישע מעשׂיות אין פּרק אַריסטו הייסן זיי.

חוש הריח – נישט קיין בעל תּאוה

דער בעל התּניא איז געקומען איינער און געברענגט אַ טאַביק פישקע… יאָ? קענסט די מעשׂה? אָבער דער בעל התּניא האָט געזאָגט ער האָט נישט ליב געהאַט, אַז ער האָט עס צעריסן, באַגראָבן דעם טאַביק, און ער האָט דערפון געמאַכט אַ שפּיגל ער זאָל קענען זען זיין תּפילין [תּפילין: phylacteries], ער האָט נישט מורא געהאַט פון די גרויסע עבירה [עבירה: זינד] צו קוקן אין שפּיגל, ווייל ס׳איז דאָך אַ מצוה… און ער האָט געזאָגט אַז ער פאַרשטייט נישט, איין איינער פון די מענטשן וואָס איז נישט קיין בעל תּאוה, דאַרף מען דען אויך מאַכן פאַר אַ בעל תּאוה? אַז דער חוש הריח איז נישט קיין בעל תּאוה, די מענטשן וואָס שמעקן אַ גאַנצן טאָג טאַביק זענען מחונך [מחונך: דערציען] פון דעם צו ווערן פאַר אַ בעל תּאוה… אַזוי האָט ער געזאָגט.

אַז די חקירה פון דעם שיעור, פון די נעקסטע שטיקל פון דעם שיעור, איז אויב דער בעל התּניא איז גערעכט.

דיסקוסיע: חוש הריח און תּאוה

תּלמיד:

אָדער פּונקט פאַרקערט, דער רמב״ם… ער זאָגט פאַרוואָס ער רעדט נישט פון טאַביק, שמעקן קען ער יאָ… אַה. נישט. אַ נו? ס׳איז נישט קיין תּאוה.

מגיד שיעור:

ווייל ס׳איז אַן ערות דבר [ערות דבר: אַ שענדלעכע זאַך], וועגן דעם. ס׳איז נישט קיין תּאוה.

תּלמיד:

ווייל ס׳איז אַן ערות דבר.

מגיד שיעור:

אַה, ס׳איז אַן ערות דבר. ס׳איז דאָך תּורה איז וועגן דעם.

תּלמיד:

יאָ, אָבער ס׳איז נישט קיין… לאָמיר רעדן וועגן דעם.

מגיד שיעור:

יאָ. אָבער די נשמה נהנית ממנו בלא יגיעה [די נשמה נהנית ממנו בלא יגיעה: די נשמה האָט הנאה דערפון אָן מי], ס׳איז דאָ אַזאַ לשון אין די גמרא, אָבער על כּל פּנים, “דבר שהנשמה נהנית ממנו” [דבר שהנשמה נהנית ממנו: אַ זאַך וואָס די נשמה האָט הנאה דערפון], יאָ? די נשמה האָט הנאה. ס׳מיינט נישט די נשמה ווי די כּח, ס׳מיינט עפּעס אַ… על כּל פּנים, וואָס מ׳זעט אָבער פון די פּלעצער איז, איך האָב נישט געהערט, לאָמיר זאָגן קלאָר, איך האָב נישט געהערט קיינמאָל אַ מוסר דרשן זאָל רעדן קעגן אַ מענטש וואָס שמעקט אים צופיל בשׂמים [בשׂמים: ספּייסעס, פּאַרפיום]. ס׳איז נישט דאָ היינט אַזאַ זאַך.

און ס׳איז דאָ פאַרקערט, ס׳איז דאָ וואָס אונז זענען זייער מקפּיד [מקפּיד: שטרענג] אויף שלעכטע ריחות, יאָ? מער ווי אין די צייטן פון די גמרא, ווען ס׳איז געווען אַ גאַנצע טוץ קריאת שמע [קריאת שמע: רעציטירן פון דעם שמע] ווי מ׳האָט נישט געמעגט זאָגן קריאת שמע. היינט איז איבעראַל שמעקט גוט, איך מיין, נייטראַל לאָמיר זאָגן, נישט דווקא גוט, אָבער ס׳שמעקט איבעראַל גוט. איך מיין אַז דאָס איז די סיבה פאַרוואָס אונז זענען נישט הולך קוממיות [הולך קוממיות: גייען אויפגעריכט, שטאָלץ] אין בשׂמים, ווייל ס׳שמעקט. יאָ, חוץ פון ניו יאָרק, דאַרף מען טאַקע אין בשׂמים. הייליגע שטאָט. אָבער חוץ פון דעם, זענען מיר נישט הולך קוממיות אין דעם. אָבער אַפילו אַזוי, מ׳טרעפט נישט אַז ס׳זאָל זיין עפּעס אַ תּאוה, אַן ענין פון תּאוה אין דעם. איך האָב נישט געטראָפן, at least. אינטערעסאַנטע זאַך.

חוש הראיה – אויך נישט אַ פּשוט׳ע תּאוה

אָקעי, דאָס איז שוין אַן אינטערעסאַנטע זאַך. איך דאַרף וויסן קודם ווייטערדיגע זאַכן. וואָס איז מיט קוקן זאַכן? ראיה. איך ווייס אַז ס׳שטייט “ולא תתורו אחרי לבבכם ואחרי עיניכם” [ולא תתורו אחרי לבבכם ואחרי עיניכם: און איר זאָלט נישט נאָכגיין נאָך אייער האַרץ און נאָך אייערע אויגן], אָבער יענץ מיינט נישט אַז די ענין איז נישט צו קוקן. ס׳שטייט אין ברכות “תּאוה לעינים” [תּאוה לעינים: באַגער פאַר די אויגן], און אַזוי ווייטער. די ערשטע מאָל ס׳שטייט תּאוה איז לעינים. יאָ, אָבער דאָס מיינט נישט אַז די פּראָבלעם איז די קוקן. לאָמיר זאָגן, די קוקן ברענגט צו אַ זאַך וואָס… לאָמיר פרעגן אַן אַנדערע שאלה. דוד המלך [דוד המלך: King David] האָט גערעדט קעגן קוקן movies, ער האָט אָבער געמיינט שמוציגע movies, וואָס ס׳איז נישט קיין הנאה פון די אויגן, ס׳איז נישט די אויגן איז די הנאה פון דעם, ס׳איז עפּעס אַנדערש די הנאה פון דעם, שטימט? אָבער לאָמיר זאָגן אַזוי, ניין ניין, לאָמיר זאָגן אַזוי, גוט, אָבער ס׳איז נישט אַן ענין פון די אויגן. לאָמיר זאָגן אַז די אויגן איז בדרך מקרה [בדרך מקרה: ביי צופאַל] דאָ, די אויגן איז משמש [משמש: דינען] דאָ. לאָמיר זאָגן אַז ס׳איז דאָ איינער וואָס האָט אַ תּאוה צו קוקן אויף שיינע רבי׳ס. אָקעי, ס׳איז אַ מצוה? לאָמיר זאָגן אַז איינער האָט פיינט… יאָ. אויב דו זאָגסט שיינע פּעינטינגס, איז דאָך אַ רמב״ם.

תּלמיד:

רבונו של עולם [רבונו של עולם: מאַסטער פון דער וועלט, Gd], יענע פּסק איז דאָך פון רבונו של עולם. דער אייבערשטער איז דיין רבי, “כּל דבר נחמד וטוב” [כּל דבר נחמד וטוב: יעדע שיינע און גוטע זאַך].

מגיד שיעור:

שיין, ניין?

תּלמיד:

יאָ.

מגיד שיעור:

דו שרייבסט געהאַלטן אַז מ׳דאַרף האָבן הנאה פון דעם אייבערשטן.

דיסקוסיע: יופי הבריאה און תּאוה

מגיד שיעור:

וואָס איך וויל זאָגן איז, לאָמיר זאָגן ס׳איז דאָ אַ איד וואָס האָט זייער ליב צו פאָרן אויף שיינע פּלעצער, אָדער אַפילו ער האָט ליב צו קוקן שיינע מוביס. נישט מוביס פון שמוץ, נאָר מוביס פון אַרט. עפּעס אַ שיינע… וואָס האָט געהערט אַרויס יופי [יופי: שיינקייט]?

תּלמיד:

זייער אַסאַך.

מגיד שיעור:

יאָ, לאָמיר זאָגן. לאָמיר זאָגן ס׳איז שיין. אָבער ס׳איז דאָ מענטשן וואָס מאַכן שיינע מוביס, ס׳איז געמאַכט אַרויסצוברענגען שיינקייט. ער גייט אַסאַך, ער קוקט אַסאַך, ער גייט, ער פאָרט אויף די בערג, ער שטעלט זיך אַוועק קוקן, ער איז מורא׳דיג משתומם [משתומם: דערשטוינט] אויף די יופי הבריאה [יופי הבריאה: שיינקייט פון דער שעפּונג]. ער מאַכט אויף דעם אַ ברכה [ברכה: blessing]. אָקעי, ברכה איז דאָך אויף זאַכן וואָס פון תּניא [תּניא: דער גרונטלעגנדער טעקסט פון חב״ד חסידות] גייט מען ממש. חוץ פון איינס, וואָס דאָרט איז נישט קיין ברכה, איך שטעל זיך פאָר, איך ווייס נישט. אָבער חוץ פון דעם מאַכט ער אַ ברכה. דו קענסט נישט זאָגן אַז ער איז נישט קיין בעל תּאוה.

תּלמיד:

ס׳איז דאָ מענטשן וואָס האַלטן נישט דערפון. ס׳איז דאָ… איך האָב אַמאָל געהערט אַז דער סקווערער רבי איז געגאַנגען זען שיינע זאַכן.

מגיד שיעור:

ער איז נישט דער איינציגסטער.

תּלמיד:

ס׳איז דאָ אַסאַך מעשׂיות אויף גדולים [גדולים: גרויסע תּורה געלערנטע].

מגיד שיעור:

געוויסע.

תּלמיד:

ווענדט זיך וועלכע.

מגיד שיעור:

ס׳איז דאָ אַנדערע תּאוות.

תּלמיד:

דוד המלך.

מגיד שיעור:

דוד המלך האָט געשריבן תּהלים [תּהלים: Psalms] וועגן דעם.

תּלמיד:

“ברכי נפשי” [ברכי נפשי: בענטש, מיין נשמה].

מגיד שיעור:

“ברכי נפשי”, איך האָב געברענגט “ברכי נפשי”.

תּלמיד:

אָבער ס׳איז דאָ אַנדערע. האָסט אַמאָל געהערט אַ קריטיק דערוועגן?

מגיד שיעור:

קיינער נישט, ניין.

תּלמיד:

אָבער ס׳איז אַן אמת אַז דער חניוק׳שער רבי איז זייער נישט אויסגעקומען מיט דעם.

מגיד שיעור:

אַה, זיי לייגן די בילדער אין די קוראָר. זיי האָבן הנאה צו זיין אין די בילדער.

תּלמיד:

איך האָב געהערט פון אים אַ שמועס אין קעמפּ, אין קעמפּ קדילאַק.

מגיד שיעור:

דאָס איז נישט פאַר שיינקייט, דאָס איז אַן אַנדערע תּאוה.

תּלמיד:

דאָס איז אַ חלק פון די תּאוה.

מגיד שיעור:

איך ווייס נישט וועלכע תּאוה דאָס איז.

תּלמיד:

וואָס איז מיט די חסידישע אידן?

מגיד שיעור:

זיי פאָרן אַלע.

תּלמיד:

אָבער נישט כּדי… איך פּלעג דיך שוין אַלעמאָל פרעגן, פאַרוואָס איז נישטאָ קיין מנהג [מנהג: קוסטאָם] צו זיין זיך איינפאַך וועגן צו זען שיינע זאַכן? דו האָסט דאָ אַרטס, דו האָסט דאָ יופי פון די בריאה אַליין.

מגיד שיעור:

דאָס איז אַ גרויסע מצוה. איך האָב נישט געזען אַז די רבי׳ס, די חסידישע רבי׳ס, זאָלן זאָגן פאַר די בחורים [בחורים: יונגע מענער] וועלכע מוביס צו קוקן ווייל זיי זענען זייער שיין.

תּלמיד:

אויף אַ מחשבה [מחשבה: געדאַנק], לכאורה [לכאורה: אויף דעם ערשטן בליק] בין איך נישט מחוייב [מחוייב: פאַרפליכטעט] אין די זאַך.

מגיד שיעור:

אָקעי, לאָמיר זאָגן. לאָמיר זאָגן, מיר זענען יושבים [יושבים: זיצן]. דער רבי מאַכט זיך אַז ביסמאַרק זאָל זיין אַז… דער רבי מאַכט זיך כּאילו [כּאילו: ווי אויב] ער קערט נישט. ער מאַכט זיך. ס׳איז אַן אמת. על כּל פּנים, איז דאָ אַ חילוק אין דעם. אַפשר, די אמת איז, ס׳איז דאָ אַ מעלה [מעלה: מעלה, פאָרטייל] אַז ס׳איז דאָ ביי אַלע ליב די יופי, ווייל יופי איז “אשרי העם שככה לו, אשרי העם שה׳ אלוקיו” [אשרי העם שככה לו, אשרי העם שה׳ אלוקיו: גליקלעך איז דאָס פאָלק וואָס האָט אַזוי, גליקלעך איז דאָס פאָלק וואָס ה׳ איז זייער Gd]. איך גיי עס אויפווייזן. אָבער דער וואָס מ׳איז נישט, און פּשוט האָבן טאַקע מיינע שטאָט.

חוש הטעם און חוש המישוש: די אמת׳ע חושים פון תאוה

שיינקייט און יופי: אַ קורצע הערה

מורה:

מיחוש, מ׳האט מורא מ׳וועט נכשל ווערן אין מער גוטע זאכן. אוקיי, לאמיר זאגן, לאמיר זאגן די וואס זענען יושבים. דער רבי מאכט זיך אז די בית המדרש [house of study] זאל זיין א מלוכלך׳דיגע. דער רבי מאכט זיך כאילו ער קערט נישט. די אמת, אבער בקיצור, ס׳איז דא א חילוק וועגן דעם. די אמת׳דיגע בעלי השגה [people of understanding/spiritual perception] האבן אלע ליב יופי, ווייל יופי איז א שבח השם [praise of God’s name], ס׳איז נישט קיין ספק. אבער די וואס זענען נישט, זיי זענען פשוט׳ע, האבן טאקע ווייניגער, ס׳איז נישט קיין מעלה. און דא איז יעדער איינער מסכים, פארשטייסט?

דער פּרינציפּ פון מידת המיצוע: צו פיל פון אַ גוטע זאך

מורה:

אבער על כל פנים, לאמיר זאגן אז ס׳איז דא א זאך פון צו פיל. קען דען זיין צו פיל? ס׳איז ביטול תורה [neglect of Torah study], ס׳איז צו פיל. אבער אפילו אויב ס׳איז צו פיל, לאמיר זאגן יעדע זאך איז אין מידת המיצוע [the middle path/golden mean]. אוקיי, לאמיר זאגן ער איז צו פיל, ער פארט נאר אויף טריפּס, ער לערנט נישט קיין איין מינוט א טאג. לאמיר זאגן איינער לערנט צו פיל, ער פארנאכלעסיגט די גאנצע געמיינדע. לאמיר זאגן איינער קוקט צו פיל אויף אזעלכע זאכן. קען זיין ס׳איז א חיסרון, קען זיין ס׳נעמט אוועק פון א געוויסע מידה. אבער די מידה איז נישט מידת התאוה [the trait of desire/lust], ס׳איז אן אנדערע מידה. איך ווייס, ביטול תורה אפשר, איך ווייס נישט.

ביטול תורה איז א “קעטש-אל פרעיז” [catch-all phrase]. איך ווייס נישט ווען דו ווילסט נישט ענטפערן עפעס, זאגסטו אז ס׳איז ביטול תורה. פרעגט מען אים, וואס איז מיט די ווייבער? “אה, ביטול תורה.” אה, מושב ליצים [sitting with scoffers]. מושב ליצים, זייער גוט.

צונויפנעם: וועלכע חושים זענען בעלי תאוה?

חוש הראיה: די אויג איז נישט קיין בעל תאוה

מורה:

על כל פנים, “ביוטיפול מיוזיק” [beautiful music], יא? דאס איז חוש הראיה [sense of sight], מ׳האט נישט גערעדט וועגן דעם. ס׳איז דא די שיטה אז חוש הראיה איז א בעל תאוה [master of desire]. חוש הראיה ברענגט צו אסאך תאוות [desires], ס׳איז אמת. חוש הריח [sense of smell] קען אויך ברענגען תאוות.

תלמיד:

אה, זייער גוט.

מורה:

חוש הריח, מ׳טאר נישט שמעקן בשמים של עבודה זרה [fragrances of idolatry], די זעלבע וועג. מ׳מאכט שוין נישט קיין ברכה [blessing], אמת? אזוי זאגט דער רמב״ם [Rambam: Maimonides]. דער רמב״ם פּסק׳נט אזוי להלכה [rules thus as Jewish law], מ׳מאכט נישט קיין ברכה אויף בשמים של עבודה זרה. ס׳איז דא א גרויסע מחלוקת [dispute] וועלכע פּונקטליך ווען ער מיינט. על כל פנים, ס׳איז דא אזא זאך, זיכער אויב ס׳איז מעורר די טומאה [arouses impurity] נישט, יא? אבער נישט די ריח איז די פּראָבלעם, נאר וואס ס׳ברענגט דערצו.

די זעלבע זאך ראיה [sight]. אבער ראיה איז נישט קיין בעל תאוה. די אויג איז נישט קיין בעל תאוה. דער בעל התניא [the Baal HaTanya: Rabbi Schneur Zalman of Liadi, founder of Chabad] זאגט אז נאר די נאז איז נישט קיין בעל תאוה. די אויג איז דאך נישט קיין בעל תאוה. די אויג האט ליב צו קוקן שיינע זאכן, א מענטש׳ס אויג האט ליב צו זען שיינע זאכן. ס׳איז דא א תענוג [pleasure] צו זען שיינע זאכן, ס׳איז א תענוג, אמת. אבער ס׳איז נישט קיין תאוה, ס׳איז א פשוט׳ערע תאוה. איך ווייס נישט.

חוש השמיעה: מוזיק און קול אישה

מורה:

די זעלבע זאך די אויער. וואס טוט מען מיט איינער וואס זאגט אז ער איז א גרויסער בעל תאוה, ער הערט א גאנצן טאג שיינע מוזיק? נישט נאר די מגידים [preachers], יעדער חסידישער איד איז אויסגעקומען מוזיק. אויב ס׳איז דא איינס וואס נישט? זייער גוט.

די זעלבע זאך, ריח אישה [the scent of a woman], מראה אישה [the sight of a woman], די אלע זאכן זענען א פּראָבלעם, אבער נישט וועגן די קול [voice], נאר וועגן די אישה [woman]. רייט? אויב מ׳וואלט דיר געקענט טיילן, אויב איינער זאגט דיר “הער, איך הער אז די קול איז נישט מעורר [arousing]”, דאס איז א מציאות׳דיגע מציאות [real reality], איך מיין אז ס׳איז נישט א פּערזענליכע מציאות. נישט קיין חילוק. לאמיר זאגן אז ס׳איז אן איי. איי. [A.I.: artificial intelligence] וואס רעדט, אדער ס׳איז א אינגל וואס איז היינט געווארן, נישט קיין חילוק. איך מיין אז דו וועסט מסכים זיין אז אפילו ווען ס׳איז אסור [forbidden], איז נישט די קול די פּראָבלעם.

איינער וואס הערט אויס נאר מוזיק, איז אן אנדערע שאלה. ניין, ס׳איז דא אנדערע שאלות אין מוזיק. ס׳איז אפשר זכר לחורבן בית המקדש [remembrance of the destruction of the Temple], אפשר איז דאס ביטול תורה, אפשר איז דאס מעורר די תאוות, מ׳וועט שוין רעדן וועגן דעם. אבער לאמיר זאגן די עצם הנאה [the essential pleasure]…

תלמיד:

יא, עקזעקטלי.

דער חילוק צווישן הנאה און תאוה

מורה:

אבער די עצם הנאה, לאמיר רעדן, אגעין, דו האסט דאך געזאגט אז די פּראָבלעם פון תאווה איז הנאה, נישט א ריכטיגע הנאה. ס׳איז דאך די הנאה, יא? די ווארט הנאה, די תענוג. דעריבער איז דאס נישט די הנאה פון… נישט די הנאה פון תאוות. די הנאה וואס שטייט קעגן תאוות, רעדט זיך פון הנאות הגוף [pleasures of the body]. די הנאות הגוף, ווי לאנג אלע ווייסן, איז נישט קיין הנאה פון נפש [soul]. נפש איז ווען מ׳לערנט, אדער ווען מ׳איז ברוגז, אדער כעס [anger], אנדערע זאכן זענען הנאות הנפש [pleasures of the soul].

הנאה פון א שיינע מוזיק, אדער פון א שיינע סינערי [scenery], פון שיינע אויגן אדער אזנים [ears], איז נישט קיין הנאה פון תאווה. ס׳איז אן אנדערע הנאה, אפשר אן אנדערע הנאה, אבער תאווה איז עס נישט. מעניין, נכון? שמעקן אויך נישט. סאו מיר בלייבן כמעט מיט גארנישט.

תלמיד:

אמאל עסט מען צוזאמען.

מורה:

רעדן? רעדן האבן מיר גערעדט שוין פריער. זייער גוט.

די צוויי איבעריגע חושים: טעם און מישוש

מורה:

סאו קומט אויס, קומט אויס, רבותי, ס׳קומט אויס, לאמיר גיין צו די עצם חושים [the essential senses], ווייל די וועג וואס ס׳צעטיילט א גוף איז דורך חושים, ווייל דאס איז די קאנעקשן צו די גוף. סאו, בלייבן אונז ראיה [sight], שמיעה [hearing], ריח [smell], נישט קיין הנאה. אנדערע הנאה. בלייבן אונז נאר צוויי חושים וואס זענען טעם [taste] און מישוש [touch]. פארשטומט? א מענטש האט נאך צוויי חושים, א חוש הטעם…

תלמיד:

איין מינוט, איין מינוט, באלד קיינער וועט נישט קומען צו די אלע זאכן וואס דו זאגסט, איך גיי אלעס זען, איך וויל נאר אנקומען פּונקטליך, איך וויל עס פארשטיין פּונקטליך.

מורה:

אוקיי, זייער גוט.

חוש הטעם: אַ טיפערע אַנאַליז

טעם איז נישט די הויפּט-תאוה

מורה:

סאו לכאורה [seemingly], לאמיר רעדן פון חוש הטעם. חוש הטעם לכאורה איז די זאך וואס געווענליך מ׳רעדט פון ענדזשויען קוגל [kugel: a traditional Jewish pudding] אדער פּיצא, ווען ס׳איז אין לעיקוואוד איז עס פּיצא, דא איז עס קוגל, על כל פנים, ס׳איז די זעלבע זאך. דארט איז דא א צד של תאוה [an aspect of desire], און געווענליך ווען מ׳רעדט פון תאוה רעדט מען פון א זאך וואס האט א טעם. וויל איך אייך פארציילן אן אינטערעסאנטע זאך. נישט שייך.

תלמיד:

נישט אבסורד, נישט אבסטראקטעד.

מורה:

ווארט, נישט אבסטראקטעד. נישט, נישט אבסטראקטעד מיין איך, מ׳מצמצם [one limits/narrows down]. מ׳דארף דאך צושניידן, איך מאך מחלקים בתוך [I divide within], מ׳מחלק [one divides], יא, divide. יא?

הלכה׳שע ראיה: תענית און טעימה

מורה:

פארדעם אבער סוף כל סוף, עס שטייט… שטייט אין הלכה [Jewish law]… שטייט אין הלכה, אז דו האסט א תענית [fast]. תענית, תענית איז דאס טייטש פרישות [abstinence], יא? מ׳שיידט זיך אפּ פון עסן.

תלמיד:

מיט טעימה [tasting], נישט דארף, אויך, אויך מעג מען מיט די תענית טועם זיין עסן.

מורה:

פארשטייסט?

תלמיד:

מעג טועם זיין עסן. שאלות נפסקות…

מורה:

מעג טועם זיין, טועם זיין, מיט א תענית מעג מען. אפילו אפשר אפילו יום כיפור [Yom Kippur: the Day of Atonement], איך ווייס נישט, דאס איז שוין מדרבנן [rabbinic law]… אבער על כל פנים מעג מען טועם זיין, יא?

תלמיד:

מעג טועם זיין עסן.

מורה:

יא.

טעם איז אַ סאָרט דעת

מורה:

און לאמיר זאגן אפילו נאך מער. עס זענען דא חילוקים [differences] צווישן מענטשן ווי שטארק זיי זענען טועם זייער עסן. נישט וויפיל זיי עסן, וויפיל זיי האבן ליב צו עסן. ס׳איז דא איין מענטש וואס מ׳רופט אים א מייכל [connoisseur], אמת?

תלמיד:

איין מינוט, איך בין מיר מחלק מיט דיר.

מורה:

הער אויס.

תלמיד:

זייער גוט.

מורה:

דער… טעם איז בעצם א סארט דעת [knowledge/understanding]. ווייל ס׳איז דא א מענטש וואס ער פארשטייט בעסער, און ער טעיסט עפּעס. ווען ער עסט עפּעס, איז ער מער מבחין [discerning] דעם טעם: דאס איז צוקער… א ביסל זיס און א ביסל… און ער טרינקט גוטע וויין און ער טרינקט א ביסל… מ׳טאר נישט טרינקען אסאך, אמת? ווייל דעמאלטס פארלירט מען דעם טעם.

די סתירה צווישן תאוה און טעם

מורה:

ס׳איז אפילו א סתירה [contradiction], תאוה מיט טעם איז א סתירה. דער וואס זאל זיין א גוטן טעיסטער פון עסן, קען זיין אז ער דארף אפילו אויסשפּייען, אזוי ווי מען זעט ביי די tastings. אדער ער דארף טרינקען ווייניג און שטייט, און ממש א צווייטער טרינקט שטייט יעדע זאך, אדער ס׳איז א לעק.

יא? זייער גוט.

בהמות האָבן נישט קיין טעם

מורה:

ס׳איז דא דער טעם פון עסן, און דער טעם פון עסן איז באמת, קודם כל פאר זיך א מענטשליכע זאך, אמת? אבער א בהמה [animal] איז נישט טועם די עסן. דו ווייסט אז קיין איין בהמה האט נישט קיין טעם אין עסן? סיידן… דערמאנט די מעשה [story] פון די קו [cow], ווען דער ריזשינער [the Rizhiner Rebbe] האט געזאגט אז מיין שווער… מיין פערד [horse] האט אויך נישט גערעדט פון פענסיגע טעג…

ער האט אויך נישט קיין טעם אין עסן.

תלמיד:

אה, דער נחש [snake] האט נישט קיין טעם אין עסן, ווייל ער האט טעם ממש פון מינימום. אויב ער עסט, מאכט פונעם עפר [dust] זיין אפּעטיט, אבער, האט…

מורה:

אפילו די junk food וואס זיי עסן…

תלמיד:

הער אויס, א בהמה… איך רעד צו א בהמה. סעלעקציע ביי א בהמה…

מורה:

ניין…

תלמיד:

ניין, זיי האבן עסן וואס זיי עסן, אבער נישט, אבער נישט, אבער נישט דער… דו האסט שוין אמאל געזען א קאץ [cat] שטייט און ער…

מורה:

ער האט נישט קיין מייכל, ער האט נישט קיין מייכל!

תלמיד:

ניין. א זאך וואס קאסט דיר, ס׳איז א טעם, ס׳שמעקט דיר נישט, דו ווילסט עס נישט, דו ווילסט עס נישט האבן, איז עס נישט דיין זאך, האסטו נישט קיין הנאה דערפון, האסטו נישט קיין תענוג דערפון, איז עס נישט דיין זאך.

קעגן עקסטרעמע פּרישות אין עסן

מורה:

אבער ס׳איז דא א זאך וואס קאסט דיר, ס׳איז א טעם, ס׳שמעקט דיר נישט, דו ווילסט עס נישט, דו ווילסט עס נישט האבן, איז עס נישט דיין זאך, האסטו נישט קיין הנאה דערפון, האסטו נישט קיין תענוג דערפון, איז עס נישט דיין זאך. ווען מ׳רעדט קעגן תאוה, זאגט מען נישט “עס פרעסט שנעל אן קיין טעם”. ס׳איז דא מענטשן וואס זאגן דעם, ס׳איז דא מחלוקת הפּוסקים [dispute among halachic authorities] וועגן דעם, אבער ס׳איז נישט אמת.

איך האב געזען, ר׳ אשר׳ל [Reb Asher’l] תשובה [responsum] האב איך געזען די וואך אין א ליקוט [collection], ער זאגט אז איינער האט אים געפרעגט פארוואס ער האט געברענגט עסן, ער זאגט אז ס׳איז נישט גוט ביז אלץ און זאל עס צוריקברענגען, עפּעס אזוי. ער האט אים געזאגט אז ס׳איז איין… איך האב געזאגט, דו ווייסט וואס שטייט אין כתבי האר״י [writings of the Arizal: Rabbi Isaac Luria], אז מ׳קען נישט מהנה זיין [derive pleasure from] די אכילה [eating] מיט… ס׳איז נישט גוט.

איך זאג נישט אז ס׳איז נישטא עפּעס וואס מ׳קען מפרש זיין [interpret], ס׳איז דא א חילוק. אבער אזוי איז דא א דרך [path], דאס איז איין דרך, דאס איז אן אנדערע דרך פון נארמאלע מענטשן. ס׳איז דא איינער וואס האט איינגעגעבן זיין תאוה, פרעסט סתם, פרעסט נישט סתם. על כל פנים, דאס איז זיכער אז ווען מ׳רעדט קעגן תאוה, רעדט מען נישט אז מ׳זאל עסן שנעל און ס׳זאל זיין ווי א פרעסער. מ׳זאל עסן פארקערט, יעדער איינער איז מודה [agrees] אז מ׳דארף עסן.

די משוגעים [crazy people] איז יא אלע וואס רעדן קעגן אכילה. ס׳איז דא אזעלכע מענטשן, אמת, זיי סאונדן ווירד [sound weird]. דאס איז דער מנהג [custom], ווי יענער האט געזאגט, “מיין בהמה עסט אויך, איך געב איר טאקע עסן”. איך ווייס נישט, ס׳איז טאקע פאר אים. אבער אגעין, ס׳איז א בחינה [aspect], ס׳איז נישט דאס, ס׳איז נישט דאס וואס איך מיין אז דאס איז אכילה. איך מיין אז אפילו איינער וואס עסט נישט לאו דווקא [not necessarily], ער עסט שנעל, ער קען באקומען א טעם גארנישט.

שטייט אז מ׳דארף יא עסן, מ׳זאל גוט מיט תענוג עסן.

קאָנקלוזיע וועגן חוש הטעם

מורה:

על כל פנים, איך וויל נאר ארויסברענגען די חילוק. איך זאג נישט, ווען איך זאג די אלע חילוקים, מיינט נישט אז ס׳איז אין גאנצן טוב. ס׳איז אויך צופיל אין דעם, ווייל קען עס ליגן צופיל אין דעם. ס׳איז אויך די שפּלות [lowliness] אין א געוויסע וועג איז עס ערגער. אבער איך רעד נישט פון דעם, איך רעד נאר אז ווען וואס אונז רעדט וועגן די גנות התאוה [the disgrace of desire] און די נושא [topic] פון תאוה און די ריכטע גנות פון תאוה, רעדט מען נישט פון חוש הטעם.

דו האסט געמיינט אז חוש הטעם גייט זיין א גוטער קאנדידאט, מען רעדט נישט. אביסל נענט, איך זאג נישט אז מער נענטער צו חוש הטעם, אבער מען רעדט נישט פון די טעם שבטעם [the taste within taste]. פון וואס רעדט מען? יא אז ס׳מוז זיין א טעם, ווייל זיך קיין דאגן, טעם איז דערסיל נאר א געוויסע פארט פון די חושי המישוש [the sense of touch]. עס איז געייט טעם.

חוש המישוש: דער אמת׳ער חוש פון תאוה

מורה:

פון וואס רעדט מען? יא איז דער חושי המישוש? גוט מארגן. מ׳רעדט פון דעת וואס די רמב״ם איינשלעבן… איין מינוט, דא איז דער רמב״ם קומט פון דא, איך בין פארקערט. זיי קענען פארקערט, איך וויל דיך אין דיר מיין זיין זיין, די כאפּסט נישט וואס ער זאגט, די מייסט אז די חוש המישוש מיינט איך האב פיינט און דיר מזה. זיי מיינט זייער א פּונקטליכע זאך. דער פאר לינד זייט דער חוש המישוש…

חוש המישוש, עבדות, און די נאטור פון בהמישע תענוגים

חוש המישוש vs. חוש הטעם – דער רמב״ם׳ס פרעציזע חילוק

גוט מארגן. מ׳רעדט פון דאס וואס א מענטש… דא איז דער רמב״ם אנגעקומען געווען. איין מינוט, דא איז דער רמב״ם געקומען פון דא. איך בין דיך פארקערט, איך בין דיך מסביר. דו כאפסט נישט וואס ער זאגט. דו מיינסט אז חוש המישוש [sense of touch] מיינט כאפן א טובה פאר די מאמע. ס׳מיינט זייער א פונקטליכע זאך. דער רמב״ם זאגט אז חוש המישוש… אזוי שטייט אין אריסטו בפירוש. די מישוש שב… נישט די טעם שב… אין אנדערע ווערטער, איך… לאמיך ווייטער גיין, לאמיך ווייטער גיין אביסל, פרובירן צו פארשטיין. לאמיך ווייטער גיין. ס׳מאלט שוועבט די מוח איבער די ביזנעס.

עס איז אינגאנצן אדער… ס׳האלט זיך איבער דעם אינגאנצן. וועיט, וועיט, לאמיך פרובירן צו ענדיגן דא די נקודה. בקיצור, זאגט ער, די בעלי תאוה [those driven by desire] נוצן נישט די חוש הטעם [sense of taste], זיי נוצן זייער ווייניג די חוש הטעם. בעיקר נוצן זיי די חוש המישוש.

דער משל פון ר׳ מאטל זילבער און פילאקסענוס

איך האב געהערט אמאל פון ר׳ מאטל זילבער, און ס׳שטייט אויך אין אריסטו. ר׳ מאטל זילבער האט געזאגט אז ער האלט… ער האט זיך נישט געפינען. ניין, ער האט אליין געטראכט. דערפאר זאג איך אז ס׳איז א סברא, א געוויסע מחשבה. ער האלט, ער פארשטייט נישט אז תאוות אכילה [desire for food] זעט מען אז ס׳איז זייער א כפוי טובה׳דיגע תאוה [ungrateful desire]. פארוואס? ווייל די גאנצע תאוות אכילה איז אויף צוויי אינטשעס. עפעס פון דא ביז דא פילט מען די גאנצע תאוה. דיין גאנצע לעבן פארגעסטו זיך פאר צוויי אינטשעס. אזוי האט ער געזאגט. איין מינוט, אזוי… איך פארשטיי נישט וואס א כפוי טובה האט מיט דעם. ניין, אבער דאס איז נאר א גוף, וואס דו זאגסט קיין מאל.

צו נעמען לעבן פון דעם, ווען איך האב הנאה [pleasure], אויב אזוי, וואס איז די… איך מיין אז דאס איז געמיינט. אריסטו ברענגט אז ס׳איז געווען א מעשה מיט א מענטש, דא שטייט נישט זיין נאמען, אין אן אנדערע ספר שטייט זיין נאמען, איך געדענק נישט, איך האב פארגעסן, ער האט געהייסן פילאקסענוס פון עקסיאנוס, איך ווייס נישט וואס. און דער מענטש האט געהאט א תאוה, ער איז געווען א פרעסער, ס׳איז אים געגאנגען זיין לעבן איז געווען וועגן עסן. זאגט ער, ער האט געהאפט צום אייבערשטן אז דער אייבערשטער זאל אים געבן א לאנגע האלדז, אזוי ווי א קרעין [crane], אזא געוויסע עוף האט א גאר לאנגע האלדז. ער זאגט, דיין גאנצע לעבן ליגט אין די קליינע האלדז. אנשטאט אז דער מענטש האט א קליינע האלדז, אפילו בהמות [animals] ענדזשויען אסאך מער זייערע עסן לויט דעם מענטש׳ס השגה [understanding], ווייל ער האט א לאנגערע האלדז, ער קען פילן זיין וויין…

די אמת׳ע נאטור פון טעם

איך עס, איך פרוביר צו זען פון דעם עסן נאך אן עסן, איך בין א גרויסע פרעסער אפשר, איך האלט מיין פרענד אין דעם, איך האב הנאה צווישן דא און דא, די גאנצע זאך. איך קען עסן איין שטיקל שוקאלאד פאר צוואנציק מינוט, איך גיי נישט אריין אין דעם. איך וויל נישט אריינשפרינגען אין דעם. יא, עס איז נאר דער טעם, די גרויסע וועלט טעם. ניין, טרעווער, עס איז נישט קיין גראפן די וויין קעסט, איז א קיין דעם צום מודי. ניין, טרעווער, עס זאג איך די טעם, די חוש, א מישר שבער טעם. אסאב דארף עס טעיסטן גוט, ער האט ענדזשויע׳ן די טעיסט, גוט? אבער ענדזשויט נישט די הפכנה [discernment]. ווען איך זאג טעם מיין איך די דעת שבעט טעם [knowledge within taste], די הפכנה, איזא טוב וזער רא [what is good and what is bad], די דער זכות ער קען האט א נאמען פון די הפכנה, ער פארשטייט די הבנה שבו [understanding within it]. ס׳האט אלמדיש, ס׳האט אלמדוס דא און דער.

אבער דער תאוות, אבער דער תאוות, אבער וואס איז דער תאוות, עס זאגט אז יא דער חושי תאוות [sensory desire], אבער וואס איז דער משהו שבער תאוות [something within desire]. ווייל תאוות וועטסייט נאר א פארט פון חושי המשות [sense of touch], עס איז אמת׳דיג א חילוק. און דער משהו שבער תלמ – יעדער דאס ברענגט ארויס דער וואס ער זאגט אז דער גאנצער חשוה תלמ איז אין צוויי ענטשנד… אדער אנדערע ווערט ער, דאס וואס מיר טעט איז נישט יעדער צוויי אינטשעד… דאס וואס מער קויפט דאס צו גוטע וואן, דאס איז א סאך גראדס פון די צוויי ענטשעד.

די אפליקאציע צו פרישות

נישט פון דעם רעדט דער רבי, ער זאגט אז ווען מען האקט קעגן זיין עוסק און חשור ציילן, עס טונקט דער קליינע נגיעה דער זאך, אדער דער וועלבי זאך, ווען זיי רעדן פון דער יאהל פון זיווג [marital relations], וואס איז אזוי ווי דער כמרא [Gemara: Talmud] זאגט, אייו וקרות נישט יישט באדים, ס׳איז זייער קליין. און דער אנדערע פערט, ער ווילסט דער גאנצער טעניק, ער רעדט נישט יעצט פון דער גאנצער עניאן פון חוזר, ווי מען זאגט נאכלויפן, דאס איז שוין נישט… עס קען זיין זיין אלס פאר… דער שעה איז דעיס, מילא, עס איז א פראבלעם. אבער דער טעניק דערפון איז ממש דער טעניק פון משיש, פון טאטש. ס׳איז נישט קיין טעניק פון זען, דאס זען ברענגט דערצו. ס׳איז נישט קיין טעניק פון רייעך, נישט קיין טעניק פון נישט הערן. ס׳איז א טעניק פון טאטשן.

די אוניווערסאלע הסכמה וועגן נידריגקייט

יעצט זאגט ער אזוי, וואס אבער מילא זאגט יעדער אז יעדער איינער איז מודה? אז א נידריגער מענטש זאגט א נידריגער מענטש, כל עולם כולו עולם כולו איז מודה, אז א נידריגער מענטש, איינער וואס עסט צופיל איז אביסל א נידריגער מענטש, נאך נידריגער איז איינער וואס עסט עסט צופיל און תשמ״ש [marital relations]. אזוי איז מסכים על כל עולם כולו. יעדער איינט, ס׳איז א שייל וויפיל דא געוועל, ס׳איז נישט קיין שייל, קיינער זאגט נישט אז מילא זאלן טון גארנישט. אבער וויפיל זאל זיין די צופיל, איז כולל דערמנט, דאס הייסט א נידריקער מענטש.

דער עבד-משל: פארוואס די תענוגים פאסן פאר אן עבד

אדער אריסטא זאגט, דרך הגה, דאס שטייט אינזער גמרא אסאך מאל עס וואס דערסט חאפן, אונזער גמרא טראכט די זעלבע וועג, עס שטייט נאר בקורצור. און די אליצא זאגט, דאס באלאנגט פאר אן עובד [slave], ווער דיין ערווייסט. אן עובד, עובד, אבד, מענטש, פארוואס? וואס מיינט אן עובד?

דער עבד [slave], לאמיר פארשטיין, אן עבד, אמאל איז געווען עבדים [slaves], שיינט אויך אז עס איז דא עבדים, אבער נישט נאר די בחינה פון עבדים, נאר בחינות עבדים, נישט קיין עכטע עבדים. אן עבד איז דאך א זאך וואס ער איז בעצם א מאשין, אן עבד האט נישט קיין אייגענע שיקול הדעת [independent judgment], ער איז נישט קיין מענטש, אן עבד איז ווייניגער מענטש, אן עבד איז א כלי [tool], אן עבד איז כלי תשמישו של אדון [a tool for his master’s use], ער האט נישט זיין אייגענע רצון [will], זיין אייגענע, עס איז נישט קיין נפקא מינא [practical difference], מען נוצט אים.

אבער ער איז דאך אלץ א מענטש, איז וואסערע תענוגים [pleasures] האט אן עבד? אן עבד האט נאר די מערסטע פיזישע תענוגים, ביי דעם עבד דארף טון מער, ווייל ער האט נישט קיין סארט אנדערע קאמפענסעישאן.

אבער אן עבד איז א סארט זאך וואס ער האט נישט קיין ברייטערע קוק, ער קען נישט דאס, דו וועסט געבן דעם עבד, ער איז נישטא קיין כבוד [honor], ער האט נישט קיין כבוד, ער איז במילא א דבב בזוי [despised thing], ער איז אונטער א צווייטן, ער האט נישט קיין, ער איז אפילו נישט קיין מענטש, ער איז נישט קיין גברא [man]. אן עבד באקומט קאמפלימענטס? א ביסל, איך ווייס נישט, אן עבד באקומט קאמפלימענטס? איך ווייס נישט, ער באקומט קאמפלימענטס. די קאמפלימענטס, היינט האסטו גוט געפירט, היינט האסטו גוט געקערט, דאס איז א קאמפלימענט פאר א בהמה [animal], דאס זאגט מען פאר די מאשין וואס קלינט, פאר די פויער וואס קלינט זאגט מען דאס, דאס איז נישט קיין מענטשליכע קאמפלימענט, דו זאגסט נישט, האסט געטשאויזט, א מענטשליכע קאמפלימענט באקומט מען פאר עפעס וואס ער האט בחירה [free choice], אן עבד האט נישט קיין בחירה, ער איז תחת מרותו [under his master’s authority], ער איז נישט קיין מענטש, ער איז א מענטש, דאס איז די אומגליק פון אן עבד, אז ער איז יא א מענטש, אבער בעצם פירט ער זיך נישט ווי קיין מענטש, די מענטשליכקייט קומט נישט ארויס, ממילא זיינע תענוגים זענען תענוגים הכי בהמיים [most animalistic pleasures], דאס הייסט תענוגים וואס א מענטש, אן עבד איז דאך א זאך וואס ער איז עוסק אין תשמיש [marital relations], אין פרעסן, אפילו מער אין דעם, ווייל דאס איז די זאך, דאס איז אן עבדישע זאך.

בן חורין vs. עבד – ליבעראל ארטס

פארוואס איז דא א זאך וואס הייסט ליבעראל ארטס? ווייל די גמרא זאגט אז דאס איז פאר בני חורין [free people]. א בן חורין [free person] איז אן אריסטאקראט, ער איז נישט נאר א פרייער, ער קען טון וואס ער וויל, ער איז מער א דערהויבענע סארט מענטש, חורי מיינט אן אריסטאקראט. א בן חורין האט אנדערע תענוגים וואס געהערט פאר א בן חורין, אן עבד האט תענוגים וואס געהערט פאר אן עבד. אן עבד איז משמש [serves] פאר א צווייטן, וואסערע תענוגים האט ער יא פאר זיך? איז עס תענוגי הגוף [bodily pleasures]. א בן חורין האט כבוד למשל [for example], כבוד דארף נישט זיין א בן חורין צו האבן. שכל [intellect], כל שכן [all the more so], אן עבד איז נישט עוסק אין שכל, אויב ער איז עוסק אין שכל איז עס נאר צו וויסן וויאזוי צו פיקסן די וואקום קלינער, דאס איז נישט קיין שכל, דאס איז שכל שמשועבד למעשיות [intellect enslaved to practical matters]. דאס איז נישט שכל פריי, נישט פריי.

דער סלאגאן: חוש המישוש חרפה לנו

סאו ממילא, איז יעדער איינער מודה אז דער וואס איז עוסק אין צופיל תענוגים תחתונים [lower pleasures] פון די גוף, דאס הייסט חושי המישוש, דאס איז א זאך וואס פאסט פאר אן עבד, אדער דאס איז א זאך וואס פאסט פאר א בהמה. אן עבד און א בהמה זענען נאנט, אבער דאס איז נישט קיין מענטש, ס׳פאסט נישט פאר א פרייען מענטש, פאר א רוממות׳דיגן מענטש, צו טון צופיל. Again, וואטעווער די צופיל איז, דאס איז נישט מענטשלעך. דאס איז וואס דו האסט יעצט אנגעכאפט דעם טייטש פון די סענטענס וואס יעדער איינער ווייסט, וואס דער רמב״ם זאגט דא שטייט עס, און יעדער איינער איז נהנה דערפון. נאר איך מאך דיר פאר וואס דו טראכטסט אזוי. ס׳איז נישט קיין חידוש [novelty], יעדער איינער טראכט אזוי, נאר איך מאך דיר פארוואס.

דאס איז די סלאגאן וואס זאגט אז חושי המישוש חרפה לנו [the sense of touch is a disgrace to us]. חרפה לנו מיינט נישט לנו, נאר לנו בתור מענטש [to us as human beings]. פארוואס? ווייל דאס איז טאקע א תענוג, טאקע וויכטיג, אבער ס׳איז נישט נוגע צום מענטש באשר הוא מענטש [as he is a human being], ס׳איז נוגע צום מענטש באשר הוא בהמה [as he is an animal], קענסט זאגן אן עבד.

וועגן דעם ווען מ׳רעדט פון פרישות [abstinence], רעדט מען געווענליך בעיקר וועגן דעם, אדער וועגן אכילה אביסל. מ׳דארף רעדן וועגן די חילוק פון די צוויי זאכן, אבער ס׳איז די זעלבע זאך, ס׳איז אויך חושי המישוש, די חושי המישוש שבאכילה [sense of touch in eating]. פארוואס? ווייל דאס איז די זאכן וואס איז שייך צו חלק הבהמה של האדם [the animal part of man], נישט צו חלק ה…

שאלות און דיסקוסיע: נזיר און פרישות

תלמיד: אבער די פרישות אין די תורה איז א נזיר [Nazirite].

מגיד שיעור: בסדר. וואס איז די פרישות?

תלמיד: א נזיר האט נישט גארנישט מיט “אל תהי רשע” [do not be wicked], אבער ער האט יא מיט נשתה [drinking].

מגיד שיעור: נו, מה, מה, בסדר, איך ווייס נישט.

דער רעיון איז אן אנדערע, ס׳איז אן אנדערע רעיון.

אבער אין די תורה איז יא דא, kind of, א פסוק שהזכרת [that you mentioned]. מ׳זעט אין די תורה אז קדושים תהיו [you shall be holy] איז “אל תהי רשע”. ס׳איז נכון, אבער ס׳איז אנדערע זאכן. א נזיר איז אן אנדערע, איך ווייס נישט, ס׳איז מעניין באמת, אבער ס׳איז נישט אזוי חשוב. איך ווייס נישט, איך האב געטראכט אז די גמרא זאגט אז די נזיר איז, ס׳איז פשוט אן אנדערע זאך, ווייל הרבה יין עושה, רואה סוטה בקלקולה [one who sees a sotah (wayward wife) in her disgrace]. ס׳האט אן אנדערע סיבה.

תלמיד: יא, בסדר. על כל פנים, ס׳איז מסכים, ס׳איז מסכים, אויך אין די גמרא ווען מ׳רעדט די ווארט חטא [sin], האב איך גערעדט לעצטע וואך, אז חטא יראי חטא מיינט א חסרון [deficiency], און חטא כמעט אלעמאל, אדער עבירה [transgression] מיינט אלעמאל א רע [evil]. דאס איז אן עבירה. דאס הייסט, נישט משום בשר בחלב [meat and milk], וואס איז א זאך וואס מ׳טאר נישט טון, ס׳איז נישט קיין עבירה. ס׳איז א ידיעה אמת [true knowledge]. ס׳איז פארדעם ביז׳ן חטא א ידיעה. די גמרא מיינט עס געווענליך מיט אן אישם [guilt offering] וואס איז געווען אין די תורה.

מגיד שיעור: אבער בסדר. אמת. פארוואס טאקע איז עס נאר? וויילסטו וואס איך האב היינט נאכמיטאג געזאגט? אקעי. אמת.

וויכטיגע צוגאב: נישט אלע חוש-המישוש-תענוגים זענען בהמיש

לאמיך ענדיגן איין נאך צוויי דריי ענינים, אן הקדמה [introduction] וואס שטייט דא אין דעם פרק. זייער א וויכטיגע זאך, אז ווען איך זאג חושי המישוש מיין איך אויך נישט דאס. ס׳איז דא יא תענוגים וואס געהערן צו חושי המישוש וואס זענען נישט אזא בעיה. מיר מיינען נאר געוויסע תענוגים, די וואס זענען טאקע דומה לבהמה [similar to an animal]. אויב א מענטש האט א זאך וואס נאר א מענטש קען הנאה האבן פון חושי המישוש, אריסטו זאגט א משל [parable], איך וועל דיר זאגן א משל.

משלים: עקסערסייז, שוויץ-באד, מאסאזש

למשל, אן עקסערסייז. א מענטש האט הנאה פון עקסערסייז, ער שוויצט. אדער גיין אין שוויץ, גיין אין א ווארעמע וואנע. גיין אין א ווארעמע וואנע, איך האב אויך נישט געהערט אז דאס איז א גרויסע תאווה. חסידישע אידן פלעגן גיין אין שוויץ. שוין היינט האט זיך עס אפגעשטעלט, איך ווייס נישט פארוואס. אין די גמרא זעט מען אז מ׳פלעגט גיין אין שוויץ. מ׳קען זיך נישט וואשן שבת. ס׳איז ווייניגער. אמאל איז טבילת מקוה [ritual immersion] געווען אין שוויץ. מ׳טובל׳ט זיך נאך דא אין שוויץ? נאך דא? זאג מיר וואו. איך פרעג דיך ערנסט, פארוואס איז שוין נישט דא? ס׳איז איינע פון די פלאמפסטע חטאים [most blatant sins]. אה, אסאך.

על כל פנים, אקעי, יעדע זאך קען מען טון אויף א אידיש׳ן וועג, אדער נישט אויף א אידיש׳ן וועג. אבער וואס איך וויל ארויסברענגען איז… ס׳איז נאך אלץ דא? אקעי. על כל פנים, אקעי, דאס איז מותר לצורך רפואה [permitted for medical purposes]. אבער רפואה איז אמת אז ס׳איז לצורך רפואה. דו זאגסט רפואה. זיין געזונט איז רפואה, ער איז אויף זיין געזונט צוליב דעם.

דער חילוק: גאנצער גוף vs. קליינע שטיקל

על כל פנים, פאר דעם זאגט ער אזוי, ווען איך זאג חושי המישוש מיין איך נישט, ער זאגט אזוי, ווען איך זאג חושי המישוש מיינט מען נישט די חושי המישוש בכלל, גאנצע חושי המישוש. נאר אריסטו זאגט אזוי, איך וועל דיר זאגן א חידוש, ווען דו גייסט אין שוויץ ענדזשויט די גאנצע גוף, נישט איין קליינע שטיקל. איין קליינע שטיקל, דאס איז בהמיש, מיט צמצום [limitation], אזוי ווי די צוויי אינטשעס, דאס איז די בעיה, די איבר קטן [small organ]. א מענטש וואס האט הנאה פון די גאנצע גוף, דאס איז שוין נישט קיין זאך פון א בהמה, דאס איז שוין א מענטשליכע זאך. איז דאס איז שוין בעסער. א מאסאזש, ער זאגט מאסאזש אדער אזאנס און אזעלכעס, איז נישט קיין בעיה, ס׳איז נישט פון דעם רעדט מען. אגען, ס׳איז דא אין יעדע זאך מידות [measures], אבער נישט דאס. די מידות וואס ער רעדט איז זייער ספעציפיש, עגזעקטלי וועגן דעם.

שלוס-ווארענונג: נישט צומישן סארטן תענוגים

און די אמת איז וואס מענטשן רעדן ווען זיי מיינען דעות [opinions], און וועגן דעם גיי איך צוריק צו וואס איך האב געזאגט אנהייב, מען קען צומישן מענטשן און זאגן, “אה, אויב אזוי ביסטו אויך א בעל תאוה [one driven by desire] ווייל דו האסט איבער צו לערנען.” אויב דו ווייסט נישט די תירוץ [answer], קענסטו טאקע ווערן א בעל תאוה ווייל דו ווייסט נישט די תירוץ. ווייל דו וועסט מחכה זיין איך זאל דיר זאגן די תירוץ, אבער נישט ווערן צומישט, ווייל דו זאלסט נישט מיינען אז לערנען איז די זעלבע סארט, עס איז דא פילע אנדערע סארט תענוגים.

דער תכלית פון דעם מענטש: די סיום פון דער שיעור

הבהרה: די ספעציפישע מידה וועגן וואס דער רמב״ם רעדט

מגיד שיעור:

אגעין, אגעין, אגעין, ס׳איז נישט דא יעדע זאך מידות, אבער נישט דעם. די מידה וואס ער רעדט איז זייער ספעציפיש, עקזעקטלי וועגן דעם. און די אמת איז, ווען מענטשן רעדן וועגן דעם מיינען זיי דעות. וועגן דעם האב איך צוריקגעגאנגען אין אנהייב, ווייל ס׳קען צומישן מענטשן. זיי זאגן, “אהא, אויב אזוי ביסטו אויך א בעל תאוה, ווייל דו האסט ליב צו לערנען.” אויב דו ווייסט נישט די תירוץ, קענסטו טאקע ווערן א בעל תאוה אויב דו ווייסט נישט די תירוץ.

ביי די וועי, איך קום ענק זאגן די תירוץ, אז מ׳זאל נישט ווערן צומישט, מ׳זאל נישט מיינען אז לערנען איז די זעלבע זאך, אדער אפילו אנדערע סארט תענוגים פון גוטע זאכן. נישט פון דעם רעדט מען. מ׳רעדט פון א זייער ספעציפישע זאך.

און הכי נמי [וכן גם כן: and likewise], אויב איינער… פון דעם איז אמת׳דיג דא א קשיא [question], דער רמב״ם [Rambam: Maimonides] האט א תירוץ [answer] אויף די קשיא אין אנדערע שמועסן. אויב איינער, יעדע זאך, אויב ער טוט עס אויף א מענטשליכע וועג, אויב ער לייגט אריין אין דעם א הכנה [preparation], איז נישט פון דעם… אגעין, דאס דארף מען לערנען אין די נעקסטע שיעור, וואס יא און וואס נישט, איז שוין נאך א שאלה. אבער קודם רעדט מען וועגן וואס מ׳רעדט. וועגן וואס מ׳רעדט, ווייסט מען שוין וועגן וואס מ׳רעדט. עד כאן [until here].

שאלות און דיסקוסיע: עסן און די מענטשליכע תכלית

תלמיד:

וואס? ס׳איז נישט מענטשלעך. ס׳איז נישט מענטשלעך. ס׳איז נישט מענטשלעך. ס׳איז נישט קיין מענטשלעכע זאך צו עסן. די בהמה [animal] האט אויך געגעבן א ברכה [blessing] פריער, נישט נאר פאר די מענטשן.

מגיד שיעור:

אמת. ס׳איז א בהמה׳ישע זאך. א מענטש איז אויך א בהמה, א מענטש אן א בהמה לעבט ער נישט. אבער אויב דו ווילסט זיין נאר מענטש, אינגאנצן נאר מענטש, דארפסטו אין התקדשות [sanctification] זיין.

תלמיד:

יא, באט די עסט א מענטש.

מגיד שיעור:

וואס?

תלמיד:

אהא, דארפסטו גיין צו אן אנדערע שיעור?

מגיד שיעור:

יא, באט די עסט איז אן יוניק [unique] אויף די מענטש, איז שלש קיין בהמה, און שלש קיין מלאך [angel]. עס איז א קאמבינעישן פון די טו.

דער משל פון די זעגס: ווי מען פארשטייט תכלית

מגיד שיעור:

דארפן וויסן, וואס איז דער איניער פון יוניק, אזוי יעדע זאך האט די יעדע זאך. אגער, יוניק… לאמיר זאגן איין טערית, ס׳איז אנקלאר. די נושא [subject] אמתדעק איז וועגן די ענד, נישט וועגן וואס מען טוט. דייסט, יוניק איז אזוי, איך וועל זאגן פארוואס יוניק איז אינטערעסאנט.

אויב איך גיי אין האום דיפא אפסייד, און דארט איז דא א גאנצע רוי פון זעגס, א גאנצע רוי, סאוס. דו ווייסט, די סטאר פארקויפט טולס. יא, פארקויפט די טולס. דארט איז דא א גאנצע אייל, זעקס הונדערט אנדערע סארט זעגס. קענסטו זיך זאגן פארוואס מען דארף א זעקסטע אינטערעס? איך ווייס נישט. איך חוץ צו נעמען וואס עס איז צוויי, יעדע זאך איז דא צוויי, ווייל עס איז צוויי קאמפעניס וואס האבן א דינים מיט דריי, איך חוץ צו נעמען וואס האבן דא נאך 300, עס איז דא 300 סארטן, יא?

יעצט, איך וויל פארשטיין פארוואס עס איז דא אזויפיל סארטן, יא? איז דא א זאך וואס איז שלאז אויף א קויל. אלע האבן אפשר א שפיציגע זאך, און זיי שניידן. א חלק שניידן מיט די הענד, א חלק מיט א מאשין, און אזוי ווייט… אקעי, ווייס איך שוין איין חילן.

יעצט, אויב איך קוק, וויאזוי ווייס איך וואס עס איז געמאכט ספעציפיש, איך זעה וואס עס טוט אנדערש פאר עפעס אנדערש. אויב עס איז נאר איינס וואס האט פונקט אזא קרימע זאך און צעדרייט זיך גלייך דארט, ווייס איך אז דער עס איז געמאכט ארויסצושלעפן די זאך פון די עק פון די פענסטער, פונקט דער עס איז די איינציגע זאך וואס ער קען טון, און דאס איז וואס ער איז.

קען מען ניצט עס פאר אנדערע זאכן? בקושר קען מען ניצט פאר אנדערע זאכן אויך, אבער די מעלה [excellence] פון דעם, די שלימות [perfection], די שמש, די תכלות [purpose] פון דער זאך איז וואס ער איז אנדערש. א וואדער, ער איז אויך אזעג, ער איז ניטן דעם איז די זעלבע פון אלע, אבער ווען מען ניצט אים סתם בטור׳ס זעג, ניצט אים נישט ריכטיג. עס איז א שעה, עס איז ביליג, עס טאן מזעג אינדערס און די ביליגע, די טייערע פונקטליכע איז פונקט, ווייל די סארט שמש, די זעלבע זאך, דאס איז די ספרים.

די נמשל: וואס איז א מענטש פאר?

מגיד שיעור:

ביי וועם, אויב דו קוקסט א בהמה, אלע בהמה טונקען וואס איז זאכן זייער גוט, מענטשן זענען בהמת פון די זענען, זייער גוט. אויב דו ווילסט וויסן וואס איז א מענטש פאר, וואס צו קוקן, וואס ער טוט אנדערש פון א בהמה. די איין זאך טוט אנדערש, דאס איז וואס ער׳ס פאלט.

יעצט, מיינט נישט אויף ווען די מיר זאלן נישט טון אלעס אנדערש. אזוי ווי די זעג, ער זארף אויך קייט שניידן, ער זארף נישט נישט נאר, נישט קענעט טון דאס אויך, אז ער וועט נישט זיין שעף, און נישט זיין קאנעקטעד מיט די אלע זאכן.

דער זעלבע זאכט, און זאגט די חושבים שחרפה [those who think it’s a disgrace], מיינט מען בעיקר אז דאס איז נישט די ריזן, דאס איז נישט די תכלית פון די חיים אדם [the purpose of human life]. די תכלית… איך וועל די בהמה וויל בהמה בפעל איר קען נישט צו די אנדער זעכן פון א מענטש. עס זאל זיין אזוי. וויל דער שוואכער זעג איז נאר א שוואכערסטער איז ווען וואלטן קיין דעם עקטעבע שטיקל פאר טעג, ווען מיין פאר וואלט קיין טרעווער ווייל דו קענסט פולין מיט דאס זיין, וואס קען דאס אריין? אמת! ס׳איז נישט א ביי-יעך!

זאג דיר וואס איז געמאכט וואראדער… לאמיר זאגן, בערך, און די קומט א פיינט איז, דער מענטש איז א סארט בהמה. די שאלה איז וועלכע סארט.

יעדע בהמה האט א סארט – וואס איז דער מענטש׳ס סארט?

מגיד שיעור:

יעדע בהמה איז א געוויסע סארט, און זיין א געזונטע יענע בהמה אדער א גוטע יענע בהמה איז ווען ער טוט יענע סארט זאך. א שור [ox] דארף זיין א גוטן שור, און א חמור [donkey] דארף זיין א גוטן חמור. ס׳איז צוויי אנדערע זאכן. א שור וואס קען, איך ווייס, שלעפן א לאסט איז נישט עפעס א צומישעניש.

און אז מ׳איז מחנך [educates] א שור, וואלט מען גענוצט אז דער שור זאל טון מעשה שור [the actions of an ox]. און אז מ׳איז מחנך א חמור, וואלט מען גענוצט אז דער חמור זאל טון מעשה חמור [the actions of a donkey]. ס׳איז צוויי אנדערע זאכן. א מענטש דארף טון מעשה מענטש [the actions of a human]. די שאלה איז נאר וואס איז דער מעשה מענטש.

דער משל פון מחנך זיין קינדער

מגיד שיעור:

אבער דו פארשטייסט? אויב אלע זאכן וואס איז צו טון מיט בהמה דארף מען טאקע טון כדי צו טון די מעשה מענטש, אבער נישט אז דאס איז זיין די תכלית. אויב איינער זאגט אז וויפיל מער הנאה [pleasure] ער האט אין זיין מויל, דאס איז וואס ער דארף נאכלויפן, דעמאלטס האט ער געטוישט א מענטש פאר א בהמה. דעמאלטס איז ער “נמשל כבהמות נדמו” [he is compared to animals, they are alike – Psalms 49:13].

אויב ער זאגט, א מענטש איז פארט, לאמיר זאגן, א מענטש איז מחנך זיינע קינדער. זאגט דער רמב״ם, וואס איז די כוונה [intention] פון מחנך זיין קינדער? אז די קינדער זאלן זיין גדולי ישראל [great ones of Israel]? ניין, נישט בעסער פון די וועלט. ער מיינט אויך בעסער פון די וועלט. אבער וואס איז די כוונה פון משפחה [family]? אז אפשר זיין זון וועט זיין א חכם [wise person], ער וועט זיין אן אדם השלם [complete/perfect person]. אוודאי, ווען ער וועט אנקומען צו די זון. ס׳איז שוין לאנג אנגעקומען. האלט מען אנגעקומען. די זון וועט זיין א ביסל וואטעווער.

דער סוף-פסק: וואס איז די עבירה און וואס איז די תכלית

מגיד שיעור:

די פוינט איז, אבער דו פארשטייסט, דאס מיינט נישט אז א מענטש דארף נישט האבן קינדער, ער דארף יא האבן קינדער, ער דארף אפילו האבן מער קינדער, וואס איך האב דיר געזאגט א וויכטיגע זאך, אז ער זאל בויען נישט קיין קערפערליכע בויען, מענטשן. אבער וואס איז מענטשן? א מענטש איז נישט די תכלית די תענוג [pleasure], נאר די תענוג קומט מיט. ס׳קען זיין זייער געשמאק, ס׳איז גארנישט קיין עבירה [sin] צו הנאה האבן.

די עבירה איז צו מאכן די הנאה פאר די גאט, צו מאכן די הנאה פאר די אמת מידה [true measure], פאר די קריטעריאן פון וואס איז גוט. דאס איז די עיקר וואס מיר רעדן.

און נאכדעם, אויב ס׳איז צו פיל, דאס קומט שוין אריין אין נאך, ס׳איז דא אסאך נאך חלקים פון די מידות. אויב ס׳איז צו פיל, איז עס סתם א בהמה גדולה [a big animal]. אבער דו פארשטייסט, מיר טרייען נישט צו טון ווי ווייניגער זאכן וואס זענען בהמות. ס׳איז נישט קיין עבירה, א מענטש איז אויך א בהמה.

אונז טרייען אבער צו ארגאניזירן דעם מענטש אז ער זאל קענען טון די תכלית אדם [the purpose of man], און נישט ווערן סטאק אין די זאכן. און די געוויסע זאכן האבן א נטיה [tendency] צו מאכן מענטשן סטאק, און פון דעם איז מען אויסן צו אנטלויפן.

אקעי, עד כאן.