נ׳ שערי בינה וכולם נמסרו למשה חוץ מאחד – הקדמת רמב״ן עה״ת | זוהר ספירת העומר תשפ״ו – תמלול

שערי בינה: דער סדר פון שבע מאל שבע אין ספירת העומר

הקדמה

מגיד שיעור:

רבותי, ערב שבת אחרי קדושים. אונז זענען ממשיך אביסל צו ממשיך זיין וואס אונז האבן אנגעהויבן צו רעדן די פריערדיגע צוויי שיעורים, די נושא פון די סדר פון שבע פעמים שבע פון ספירת העומר. ס׳איז נאך דא אסאך זאכן וואס אונז פארשטייען נישט בכלל, אבער איך וויל נאר אנהייבן צוצולייגן אביסל א הסבר, אביסל א המשך צו וואס אונז האבן געלערנט. און אזוי ווי אונז האבן געזאגט, לפחות אנהייבן צו ווייזן וואס מ׳דארף דא צוזאמקלעטשן, וואס איז די נושא וואס מ׳דארף דא צוזאמלערנען, צוזאמלייגן.

פרק א: חמישים שערי בינה – דער יסוד פון רמב״ן

דער מדרש און זיין פארבינדונג צו ספירת העומר

אז לאמיר אנהייבן אזוי. אונז האבן גערעדט פון די מדרש “חמישים שערי בינה נבראו בעולם וכולם נמסרו למשה חוץ מאחד”. דאס איז איין מקור, איין סארט וועג פון טראכטן וואס אונז לערנען דא.

און לכאורה די טייטש פון דעם, וואס אזוי זאגט דער רמב״ן, און די מקור וואס קאנעקט דאס צו ספירת העומר, ופירש, איז דער רמב״ן אין זיין הקדמה על התורה. דער רמב״ן אין הקדמה על התורה זאגט אז דאס וואס ס׳שטייט “חמישים שערי בינה נבראו בעולם”, קודם איז ער מסביר אזוי, וואס איז די טייטש?

וואס איז בינה?

זאגט דער רמב״ן אין די הקדמה על התורה, זיין לשון איז, סאררי, וויאזוי בין איך, אז אין די וועלט איז דא פופציג שערים. און ער איז מסביר, “חמישים שערי בינה” מיינט, ס׳איז נישט נאר שערי בינה. וואס איז דען די טייטש בינה? בינה איז די טייטש פארשטיין די וועלט, פארשטיין די ריאליטי.

יא? איז פארשטיין די ריאליטי איז די טייטש אז די וועלט איז צעטיילט אויף פופציג, פופציג שערים.

דער משל פון א שער

ער זאגט, לאמיר זען קודם וואס ער זאגט פשוט׳ע טייטש. פופציג שערים, פופציג… איך ווייס פארוואס הייסט עס א שער. שער טייטשט א געיט. קען זיין שער איז א וועג פון צעטיילן זאכן. איך ווייס נישט פון וואו ס׳קומט זיך די… מ׳דארף טראכטן פון וואו ס׳קומט די, די, די דמיון, די מליצה, די משל פון א שער.

יא? אונז זענען צוגעוואוינט, מ׳שרייבט א ספר, מ׳שרייבט שערי… שער טייטשט אזוי ווי א פארט. וואס ס׳זעט אויס אז די איידיע איז, מ׳קען טראכטן, דארף מען טראכטן וועגן דעם, פארוואס איז עפעס א שער? וואס איז דאס א שער?

קען זיין אז די ווארט איז, אזוי ווי אונז לערנען “בחכמה יבנה בית”, חכמה איז די הבנה פון וויאזוי זאכן זענען, הייסט עס אזוי ווי א היכל, אזוי ווי א בית, “חכמות בנתה ביתה”, די תורה, די וועלט זאגט מען ווערט אנגערופן פון א בית, יא, בית, בית בראשית. ס׳איז א זאך אזוי ווי מ׳גייט אריין, אזוי ווי קביעותא, ס׳איז דא א ישיבה, ס׳איז דא א פלאץ, א בית המדרש וואו מ׳לערנט די זאך, און ס׳איז דא פופציג וועגן אריין אין דעם.

מ׳קען טייטשן אזוי, און אפשר דאס איז מסביר זיין פארוואס ס׳איז זיבן מאל זיבן.

די רמב״ן׳ס ביישפילן

דער רמב״ן זאגט, לאמיר זאגן, די ביימער זענען איין שער, די מענטשן זענען א צווייטע שער, די חיות זענען א דריטע שער, און אזוי ווייטער. און וואס איז די טייטש פון א שער? דארף מען פארשטיין.

דער רמב״ן, דא זעט די לשון וואס ער פאנגט אן. די וועלט האט דאך פארשידענע היכלות, היכל יום ראשון, היכל יום שני, די אור און די חושך הייסט איין בית, און די זון און די לבנה הייסט נאך א בית, וכו׳.

פרק ב: התכללות – וויאזוי יעדע זאך אנטהאלט די גאנצע וועלט

דער יסוד פון התכללות

און מ׳קען אויך מסביר זיין אז די שער איז די טייטש אז יעדע זאך איז אמת׳דיג די גאנצע וועלט. לאמיר פארשטיין א פשוט׳ע זאך, דאס הייסט אין קבלה די ענין פון התכללות, און פארדעם איז דאך טאקע דא זיבן מאל זיבן.

וויאזוי מ׳צעטיילט די וועלט

די טייטש איז אזוי, איך וויל פארשטיין די וועלט. זאגסטו מיר, “ויאמר במאמר אחד”, קען איך עס פארשטיין? דאס קען דער אייבערשטער פארשטיין. אבער א מענטש, “זכור ועשה בדיבור אחד”, דאס קען נאר דער אייבערשטער.

חכמה עליונה – די הבנה פון אלעס אויף איינמאל

אדער א מענטש אין די אופן וויאזוי ער האט אזא סארט השגה, אדער אין די חכמה בראש וואס זיי האבן גערופן למעלה, ווען ער כאפט עפעס אן אינסייט, ער כאפט עפעס אזוי ווי כמעט א נבואה, ער זעט אלעס אויף איינמאל, אבער ער קען עס נישט מסביר זיין ווייל ס׳איז נישט קיין זאך.

אמונה פשוטה – ביטול הדעת

אדער למטה, אזויווי זיי האבן געזאגט “אמונה פשוטה”, וואס מ׳איז מבטל דעת.

דער משל פון תפילין – חכמה שביד

אדער מ׳קען אפילו זאגן ווען א מענטש טוט, יא, ס׳איז זייער אינטערעסאנט אז ווי איך האב געזאגט תפילין של יד איז אין איין בית, און די טייטש פון דעם, היינט די וואך האבן מיר געלערנט תפילין, דערמאנען זיך, די טייטש פון דעם איז אז ווען א מענטש טוט, יא, זאג שבת, דו קענסט זאגן שבת האט פינף און צוואנציג כוונות, פינף און צוואנציג טעמים, פינף און צוואנציג פירושים, וואס מיינט שבת? ניין און פערציג!

דאך ווען א מענטש איז מקיים און ער טוט שבת, טוט ער אלעס אויף איינמאל.

תפיסה בפועל – די מעשה אליין

און אפילו תפיסה ממש בפועל ממש, אויך אין די לב האדם, איך קען לערנען אסאך כוונות, אסאך דרכים, למעשה ווען איך טו, וועלכע שיטה טוט מען?

יא, אמאל לערן איך, ס׳איז דא שיטת הרמב״ם אויף די הבנות אין ענין מצוות, שיטת הרמב״ן, שיטת הכוזרי, שיטת הבעל שם טוב, שיטת הרמ״ק, שיטת האריז״ל. אקעי, נאכדעם פרעגט מען היינט, אקעי, און וועלכע ביסטו מכוון? יא, אזוי פרעגט מען א פאני שאלה.

די פראקטישע שאלה: וועלכע שיטה?

אזוי אויך לערנט מען אז ס׳איז דא פיר אנדערע פשטים אויף ספירת העומר, און וועלכע זאל מען אין זין האבן?

איין וועג: גיין מיט איין פשט

איז אמאל זאגט א מענטש, מיין אין זין האבן איז מכריע. איך פארשטיי, ס׳איז דא א ספר וואס זאגט אזוי, ס׳איז דא א ספר וואס זאגט אקעגן. אבער למעשה, ווען איך טו עבודת השם למעשה, איך מוז גיין מיט וואס איז לבי נוטה, מיט וואס איז לבי חפץ, איך מוז גיין מיט איין פשט, איך גיי נישט מיט די אנדערע פשט. אנדערע פשטים לערן איך נאר טעארעטיש, אז ס׳איז אמאל היסטאריש אמאל געווען אזא פשט, און איך לערן עס נישט.

דער אמת׳דיגער וועג: שילוב פון אלע

דאס איז איין וועג וויאזוי מ׳קען עס זאגן, אבער ס׳איז נישט די אמת׳דיגע וועג וויאזוי ס׳ארבעט געווענליך, און געווענליך איינער וואס לערנט מער ווי איין דרך און ער האט מער ווי איין פשט, איז דא וועגן וויאזוי ער איז מקיים אלע.

אדער מ׳קען זאגן, עפעס א שילוב פון אלע, עפעס א סארט צומישעניש פון אלע פשטים, און זיי שטעלן זיך צוזאם יעדער אויף זיין פלאץ. אמאל איינער איז מער געמישט, איינער איז ווייניגער געמישט.

די רבי׳ס און מלמדים

פארדעם איז דא די רבי׳ס, די מלמדים וואס זיי לערנען אלעמאל אויף אן אופן מלוקט, ער גייט נישט אזוי קלאר מיט איין שיטה, און ער ווייסט אפילו נישט אפשר די חילוק, ער זאגט איי וועלי, ס׳איז נישט קיין חילוק, ס׳איז אלץ איין זאך.

ס׳איז דא מענטשן וואס זענען מער לומדים, זיי ווילן אלעמאל וויסן די חילוק פון איין שיטה מיט׳ן צווייטן, אבער א גרויסע חלק פון דעם האט צו טון מיט דעם, ווייל אויב מ׳לעבט למעשה, ווען מ׳רעדט הלכה למעשה, וואס מ׳רופט עבודת ה׳, מוז עס זיין אלעמאל אלעס אויף איינמאל. ס׳איז די שילוב פון אלעס, לויט ווי ס׳שטעלט זיך אויס. אקעי, דאס איז די יד, די חכמה שביד, די חכמה כנגד הלב.

פרק ג: דריי סארטן התכללות

ראש – צעטיילן כדי צו פארשטיין

אבער צו פארשטיין דארף מען צוטיילן.

יעצט, דא אין די צוטיילן, אכסו, אין די לב האבן מיר געזאגט, דא האבן מיר שוין געלערנט צוויי סארטן התכללות.

ערשטע התכללות: מצד הקב״ה

מיר האבן גערעדט דא די התכללות וואס איז מצד הקב״ה, מצד די הסתכלות עליונה איז אלעס איינס, מ׳קען עס רופן די בינה, מצד די חכמה, לאמיר עס רופן יעצט, יא, אין לעולם העליון, מצד די הסתכלות פון די רבש״ע איז אלעס איינס.

צווייטע התכללות: מצד די פעולה פון די מענטש

און אויך מצד די פעולה פון די מענטש, א מענטש קען דאך נאר טון איין זאך, ער קען נישט מקיים זיין ספירת העומר אין א מינוט לויט די פשט פון די רמב״ן און אין א מינוט לויט די פשט פון די אבן עזרא. ער מוז זיך גיין מיט עפעס וואס ער באקומט, אפילו למעשה, אפילו ווער ס׳ווייסט נישט קלאר, ער קען דיר נישט זאגן קיין מהלך וויאזוי ער איז משלב אלע שיטות, פראקטיש סאמהאו ווערט מען משלב אלע שיטות פון דאס וואס ער טוט ופועל ממש.

דריטע התכללות: שערי בינה

יעצט וועלן מיר אי״ה קורץ לערנען א דריטע סארט התכללות, א דריטע סארט וועג וויאזוי ס׳קאנעקטן זיך אלע זאכן, ווייל דאס איז די התכללות פון די שבעה פלאמים שבעה אליינס.

איך מיין אז וועגן דעם הייסט עס, איך טראכט יעצט, איך בין נישט מדייק געווען און מעיין געווען און געזיכט, אבער קען זיין אז וועגן דעם הייסט עס שיעורי בינה.

פרק ד: שיעורי בינה – יעדע שער איז די גאנצע וועלט

וואס טייטש שיעורי בינה?

וואס טייטש שיעורי בינה? טייטש איז אזוי, טאמער דו ווילסט פארשטיין די וועלט, לאמיר זאגן, מיר זאגן די ערשטע זאך וואס שטייט אין בראשית איז אור וחושך.

דער משל פון אור וחושך

אור וחושך איז א זיבעטל פון די וועלט, יא? ס׳איז דא זייער אסאך אנדערע זאכן חוץ פון אור וחושך אין די וועלט. ס׳איז דא אויכעט בעלי חיים און בני אדם, ס׳איז דא אויכעט זכר ונקבה ברא אותם.

זכר ונקבה איז אין די וועלט, יא? זייער אסאך מקובלים, אלעס דרייט זיך ארום די מסגרת פון זכר ונקבה, און איז מסביר ווי יעדע זאך האט א זכר ונקבה. ס׳איז דא נאך טויזנטער זאכן וואס מען קען אזוי טון.

פארשטיין איין שער = פארשטיין די גאנצע וועלט

פארשטייט מען אבער אז אמת׳דיג, ווען איך פארשטיי די נושא פון אור וחושך, פארשטיי איך דורכדעם די גאנצע וועלט.

איך קען דאך נישט פארשטיין די מושג פון אור וחושך, איך וועל זאגן, קהלת ווען ס׳איז צעטיילט אין צייט מאכט עס קהלת׳ן. איך וועל זאגן, אין די ערשטע טאג פון בראשית איז נאך גארנישט געווען חוץ פון אור וחושך, איז דעמאלטס די גאנצע וועלט איז געווען נאר אור וחושך. קען איך רעדן וועגן אור וחושך אלס א דבר בפני עצמו.

און דאס פעלט אויס כדי מענטשן זאלן קענען משיג זיין מעשה בראשית, זאגט מען אור וחושך בפני עצמו. אבער דו הערסט, איך זאג דאס אין טייטש, איך מוז מאכן פון די גאנצע וועלט אור וחושך, ווייל איך קען דאך זאגן אפילו יעצט, אין די ריאליטי איז דאך אור וחושך נישט, אפשר איז געווען די ערשטע טאג אזוי, איך ווייס אפילו נישט, אפשר איז יענץ נאר געשריבן כדי אונז זאלן קענען פארשטיין, אזויווי רש״י זאגט, אמת׳דיג איז אלעס באשאפן געווארן אויף איינמאל.

אור וחושך איז אין יעדע זאך

אויכעט אין די ריאליטי איז יעדע זאך אין די וועלט איז דא ערגעץ אור וחושך, אור וחושך איז משפיע אויף יעדע זאך. ווען דו פארשטייסט ריכטיג אור וחושך, וועסטו פארשטיין וויאזוי דאס מאכט די טאג און די נאכט, וויאזוי דאס מאכט די שטערנס און די לבנה, וויאזוי דאס מאכט אלעס, בעיסיקלי.

סך הכל, ווען איך לערן אור וחושך, לערן איך די גאנצע וועלט פון די אספעקטס פון אור וחושך.

דער משל פון זכר ונקבה

די זעלבע זאך, איך לערן זכר ונקבה, זכר ונקבה איז דא זכר ונקבה פון דעם מענטש, זכר ונקבה פון די בהמות, זכר ונקבה איז די שמים איז א זכר און די ארץ איז א נקבה, און אזוי ווייטער.

זכר ונקבה אין די גאנצע וועלט

און אפילו ווען מ׳זאגט פראקטיש, נישט נאר מ׳קען זאגן אז יעדע זאך איז בדרך משל א זכר ונקבה, אמת׳דיג, כדי אז די זכרון הכח פון א מענטש זאל ארבעטן, דארף זיך זיין א גאנצע וועלט. און פארשטיין יעדע זאך, און פארשטיין די גאנצע וועלט.

דאס וואס דו ווילסט צוטיילן איז נאר חמישים שערי בינה, פופציג וועגן וויאזוי אנצוקומען.

חמישים שערי בינה: התכללות המדות און די שערים צו פארשטיין די וועלט

התכללות המדות – די אמת׳ע טייטש

סך הכל, ווען איך לערן אור וחושך, לערן איך די גאנצע וועלט פון די אספעקטן פון אור וחושך. און די זעלבע זאך: איך לערן זכר ונקבה – זכר ונקבה איז דא זכר ונקבה פון די מענטש, זכר ונקבה פון די בהמות, זכר ונקבה איז די שמים איז א זכר און די ארץ איז א נקבה, און אזוי ווייטער. און אפילו ווען עס זאגט פראקטיש, נישט נאר מען קען זאגן אז יעדע זאך ווי דרך משל איז א זכר און א נקבה.

אמת׳דיג, כדי א זכר ונקבה פאר א מענטש זאל ארבעטן, דארף זיך זיין א גאנצע וועלט און פארשטיין יעדע זאך – עס פארשטיין די גאנצע וועלט. דאס וואס אונז זעען די התחלה איז נאר חמישים שערי בינה – פופציג וועגן ווי אזוי אנצוקומען צו הערן, צו פארשטיין די וועלט. דורך די שער קומט מען אן צו די גאנצע זאך.

פאר דעם, דאס איז די פשוט׳ע טייטש פון וואס אונז רופן התכללות המדות – עס איז דא חסד שבגבורה און גבורה שבחסד. די טייטש איז: אמת׳דיג אין די ריעליטי איז נאר דא איין גרויסע זאך. מצד דער אייבערשטער איז נאר נישט דא קיין חסד, נישט דא קיין גבורה – עס איז דא איין גרויסע אחדות. נאר וואס, כדי אונז זאלן פארשטיין, זאגן מיר: “אה, דאס סארט זאך הייסט חסד.”

אבער עס איז דאך טראכטן און עס צו זען, אז כדי צו פארשטיין דעם חסד, דארפסטו פארשטיין אויך – ווי דו זאגסט יעצט קודם – דארפסטו פארשטיין אויך די גבורה, דארפסטו פארשטיין אויך די תפארת. אין אנדערע ווערטער, די חסד ווייזט דיר ווי אזוי צו זען די גאנצע וועלט פון זיין בליק.

יעדע חכמה איז א בליק אויף די גאנצע וועלט

יעדער איינער וואס איז א חכם אין א געוויסע סייענס [science: וויסנשאפט] אדער אין א געוויסע מהלך פון פארשטייען די וועלט, פארשטייט ער אלעס דורך דעם. ס׳קען זיין אז נישט אויף אלעס איז דאס דער בעסטער וועג פארשטיין – פאר דעם דארף מען האבן א גאנצע אנדערע דרך, די נעקסטע שער הבינה.

וואס עס איז מסביר לעבעדיגע זאכן איז איינע פון די זיבן שערי בינה. און לעבעדיגע זאכן דארפן האבן עסן – טויטע זאכן, עסן דומם, און אזוי ווייטער – און דורכדעם לעבט עס. סאו ס׳איז נישט פשט אז מ׳קען – ס׳איז נישט דא אמת׳דיג א סייענס נאר פון לעבעדיגע זאכן, ס׳איז נישט דא אמת׳דיג א סייענס פון קיין שום זאך באופן נפרד.

ס׳איז דא א סייענס פון יעדע זאך – אן עקסטערע סייענס, אן עקסטערע שער, אן עקסטערע חכמה – וואס לערנט די גאנצע וועלט פון די שער פון די זאך. און ממילא, אין יעדע זאך קענסטו טרעפן די צווייטע זאך און די דריטע זאך.

איך דארף טרעפן א בעסערע, קלארערע משל צו מסביר זיין דאס – איך האב נישט אויף די סעקונד אין מיין קאפ א קלארערע משל – אבער דאס איז די טייטש. און דערפאר איז דאס שערי בינה – דאס איז די טייטש פון חמישים שערי בינה.

די דריטע סארט השכלות: אלע שערים אין יעדע שער

סאו דא האבן מיר געזאגט: דא איז דא א דריטע סארט השכלות. ווייל אין יעדע שער איז דא אלע שערים אמת׳דיג, נאר וואס איך לערן דאס מיט א צייט די בליק.

איינער זאגט למשל: אין צייט קען מען אלעס צוטיילן, אין מקום קען מען אלעס צוטיילן, אין נפש קען מען אלעס צוטיילן – אלע מיני וועגן וויאזוי מ׳קען לערנען. און אמת׳דיג איז נישט דא קיין צייט אן קיין פלאץ, נישט דא קיין צייט אן קיין מענטשן – ס׳איז נישט דא די אלע זאכן עקסטער אין די ריעליטי. אבער אין אונזערע הבנות איז דא די אלע זאכן עקסטער, און יעדע איינע פון אונזערע סארט הבנות, אונזערע סארט חכמות, אונזערע סארט סייענסעס וואס אונז לערנען, איז א שער צו פארשטיין די וועלט.

דאס איז די טייטש פון שערי בינה.

דער מהר״ל׳ס קשיא: פארוואס באזונדערע שערים?

און פארדעם מ׳צייכנט עס אויך אן. מהר״ל [Maharal: Rabbi Judah Loew of Prague] פרעגט: פארוואס איז דאס בכלל אן אנדערע שער? ער פרעגט – איך מיין אזוי מ׳דארף קוקן אין מהר״ל – ער פרעגט: א שרץ איז איין שער און דגים איז א צווייטע שער, וואס איז די חילוק? שרצים און דגים איז די זעלבע זאך.

ניין, ווייל ס׳דארף זיין אן אנדערע סארט הבנה. מ׳דארף פארדעם אנדערע סארט קאנצעפטס [concepts: באגריפן], אנדערע סארט כלים, כדי צו פארשטיין וויאזוי שרצים ארבעטן. און טאקע פון די בליק פון שרצים קענסטו פארשטיין: שרצים דארפן ס׳זאל זיין זאמד, שרצים דארפן ס׳זאל זיין חיות וואס עסן זיי, וואס זיי עסן. שרצים האבן א בליק אויף די גאנצע וועלט, שרצים האבן א סארט וועג פון פארשטיין די גאנצע וועלט.

אבער דאס וואס מאכט עס אן עקסטערע שער איז דאס וואס דאס איז א חכמת השרצים, און דאס איז נישט די זעלבע זאך ווי חכמת הדגים, און אזוי ווייטער.

דאס איז די טייטש: “חמישים שערי בינה נבראו בעולם.”

“נמסרו למשה חוץ מאחד” – די רמב״ן׳ס שיטה

יעצט, אויף דעם שטייט: די חמישים שערי בינה נבראו בעולם, זאגן אונז צוויי זאכן. קודם כל: “וכולם נמסרו למשה חוץ מאחד.” אזוי שטייט אין די גמרא, אזוי ווי ס׳שטייט: “ותחסרהו מעט מאלקים” [Psalms 8:6] – אלע נמסרו למשה חוץ מאחד.

דער רמב״ן [Ramban: Nachmanides] טייטשט אזוי: וואס טייטש “נמסרו למשה”? משה רבינו איז געווען דער גרויסער חכם און ער האט אלעס געוואוסט. דער רמב״ן פארשטייט אז דאס מיינט – אזוי זאגט ער – אז “אלעס נמסרו למשה” איז די טייטש אז דאס האט עפעס צו טון מיט די חכמה פון משה רבינו, מיט די מדרגה פון תורה. משה רבינו, חומש תורה, “תורה צוה לנו משה” – “נמסרו למשה.”

זאגט, טענה׳ט דער רמב״ן: ממילא מוז זיין אז אין די תורה איז מרומז די אלע שערי בינה. דאס איז איינע פון זיינע מקורות וואס ער זאגט דארט אין די הקדמה [introduction to his Torah commentary] אז אלע חכמות מוזן שטיין אין די תורה.

די רמב״ן׳ס ראיה: אלע חכמות אין תורה

וואס ער מיינט צו זאגן איז: איינע פון זיינע ראיות, איינע פון זיינע ווערטער, מקורות וואס ער ברענגט צו דאס צו פרואוון איז די מאמר פון חמישים שערי בינה “נמסרו למשה.” און “נמסרו למשה” לערנט ער מיינט נישט סתם משה דער מענטש האט דאס געוואוסט – ס׳איז אינטערעסאנט צו זאגן אז משה דער מענטש האט געוואוסט אלע חכמות – נאר אלע ליגן אין די תורה.

אה, דו זעסט נישט אין די תורה אז זיי רעדן פון יעדע זאך? אבער אין די תורה איז דא דרך רמז, דא אנדערע וועגן וואס דו קענסט שטיין אין די תורה.

א נייע הסבר: תורה איז איינע פון די שערי בינה

איך וויל צולייגן אויף דעם אביסל הסבר. איך מיין אז מ׳דארף עס ארויסהאבן. ס׳איז נישט קיין חכמה צו זאגן “אלעס שטייט אין די תורה.” וואס האב איך פון דעם? איך קען עס נישט ארויסלערנען.

איך מיין אז לויט וואס איך האב יעצט געזאגט קען מען עס פארשטיין אזוי:

מ׳דארף פארשטיין – מיר האבן געזאגט אז ווען מ׳זאגט חמישים שערי בינה מיינט אין סך הכל אז די וועלט איז צעטיילט אויף פופציג.

ל״ב נתיבות חכמה פון ספר יצירה

איך האב געטראכט פריער: אין ספר יצירה [Sefer Yetzirah: ancient Kabbalistic text] שטייט אז די וועלט איז אויף צוויי און דרייסיג. “שלשים ושתים נתיבות חכמה” האט דער אייבערשטער באשאפן די וועלט, און ווייטער.

מ׳וואלט געקענט מיינען אז ס׳מיינט אז דער אייבערשטער האט עפעס א קאמפיוטער סיסטעם וואס הייסט ל״ב נתיבות חכמה, און פון דעם האט ער געמאכט די וועלט. אבער ווער ס׳לערנט ספר יצירה זעט אז וואס ער מיינט טאקע צו זאגן איז אז די וועלט איז צעטיילט אויף צוויי און דרייסיג בעיסיק [basic: גרונטלעכע] אינגרידיענטס [ingredients: עלעמענטן] – יא? די כ״ב אותיות און די עשר ספירות. דאס איז די בעיסיק וועג וויאזוי מ׳צעטיילט די וועלט, און צו פארשטיין די גאנצע וועלט איז צו פארשטיין דאס איז די וועלט.

ווען דער אייבערשטער האט געמאכט די וועלט מיט דעם, מ׳מיינט נישט אז ס׳איז דא דעם חוץ פון די וועלט – דאס איז די וועלט וואס דער אייבערשטער האט געמאכט.

ל״ב נתיבות חכמה קעגן חמישים שערי בינה

ס׳איז אמת׳דיג א שטיקל אזויווי א סתירה, און אנדערע מקובלים רעדן וועגן דעם: וועלכע איז עס? איז עס ל״ב נתיבות חכמה אדער חמישים שערי בינה?

און די תירוץ איז אוודאי דעם, און אנדערע שיטות, אדער ס׳איז אנדערע וועגן וויאזוי צו מסביר זיין דעם. מ׳קען דאך יעדע זאך צעטיילן אנדערע וועגן, מ׳קען די וועלט צעטיילן אסאך וועגן:

– איינע פון די וועגן איז צוויי און דרייסיג נתיבות חכמה וואס דער ספר יצירה האט געטראכט

– א צווייטע וועג איז דעם וואס די מדרש פון די גמרא האט געטראכט: חמישים שערי בינה

אוודאי דעם איז חכמה און דעם איז בינה. מ׳קען טראכטן וויאזוי, פארוואס איז טאקע דא א חילוק? וואס האט ער געמיינט דער וואס האט געזאגט חכמה ל״ב? וואס האט ער געמיינט דער וואס האט געזאגט בינה מ״ט?

ל״ג בעומר: דער איבערגאנג פון חכמה צו בינה

אוודאי איז דא א פשט אויף דעם, און ל״ג בעומר [Lag BaOmer: 33rd day of the Omer] איז אז ס׳איז שוין נאך די ל״ב נתיבות חכמה. סאו ער האט שוין יוצא געווען די פארשטיין די וועלט מצד יענע אספעקט, יעצט אנטפלעקט זיך ארויס די חמישים שערי בינה. ס׳בלייבט זיבעצן – דאס הייסט אז ס׳איז זיבעצן מער פון די שערי בינה אויף די נתיבות חכמה.

שערי בינה און נתיבות חכמה: די זעלבע איידעע

און נאך א וויכטיגע זאך אבער קען מען פארשטיין אז דעם וואס מ׳רופט שערי חכמה און דאס נתיבות – שערי בינה און נתיבות חכמה – איז ווייטער די זעלבע איידעע [idea: געדאנק].

שער מיינט אזויווי א וועג אריין אין די בינה, אין די הבנה פון די וועלט, און א נתיב מיינט אויך א וועג – ס׳איז א וועג אריין. ס׳איז נישט סתם אז איינע פון די נתיבות איז עקסטער פון די אנדערע. יעדע איינע פון די ל״ב נתיבות איז א וועג צו פארשטיין די גאנצע וועלט מתוך די נתיב – דאס הייסט נתיב א׳ און נתיב ב׳, וויאזוי מ׳וועט עס רופן פון די ל״ב נתיבות חכמה.

וואס מיינט “אלעס שטייט אין תורה”?

יעצט, די אלע זאכן זענען נמסרו למשה. מ׳דארף אונז פארשטיין אזוי – איך מיין אז מ׳דארף אונז פארשטיין אזוי:

משה, די תורה – וואס איז די טייטש אז אלעס שטייט אין די תורה? איך מיין, מ׳דארף נישט אנקומען מיט די אלע אינטערעסאנטע תורה׳לעך וועגן על פי רמז, על פי גימטריא [gematria: numerical values of Hebrew letters], כסדר מן האותיות – ברענגט דער רמב״ן אזעלכע סארט זאכן. קען זיין אז דאס איז דער טייטש וואס דער רמב״ן האט גערעדט וועגן דעם, אבער איך מיין אז מען קען זאגן א פשוט׳ערע זאך.

די תורה שטייט די גאנצע וועלט

נו, יעצט געזעצט: ששת ימי בראשית שטייט די גאנצע וועלט, און בכלל די תורה שטייט אלע מיני זאכן פון די וועלט.

איך מיין, איך האב געזען אין די מדרש לעצטע וואך אין פרשת תזריע, שטייט “אשה כי תזריע” – הייבט אן דער מדרש מסביר זיין וויאזוי ס׳ווערט געבוירן א בעיבי. די גמרא, יא: “אשה מזרעת תחילה יולדת זכר” וכו׳ וכו׳. דער מדרש גייט אריין אין אסאך מער באריכות אז דא רעדט זיך וועגן וויאזוי א בעיבי ווערט געבוירן.

פרשת תזריע: הלכה און רפואה צוזאמען

יעצט לאמיר פארשטיין פשוט פשט, יא? “אשה כי תזריע” רעדט דאך נישט וועגן סייענס פון וויאזוי צו האבן בעיביס. נישט דאס איז דער ענין פון דער פרשה. ס׳איז א פרשה פון הלכות. די פרשיות פון ויקרא איז הלכות. ס׳שטייט וויאזוי, וואס וועט זיין דער דין: אם נקבה תלד, אם זכר תלד, וואס איז דער דין פון טומאת לידה, פון טומאת נדה וכו׳, וואס איז דער דין פון די אלע זאכן.

אבער לאמיר פארשטיין: איך האב פריער געזאגט אז אלע חכמות זענען כלול זה בזה, יא? און מענטשן זאגן: אה, כדי צו זיין א רב, כדי צו פסק׳נען ריכטיג הלכות נדה, דארף מען זיין א שטיקל דאקטער וואס פארשטייט וויאזוי בעיביס ווערן געבוירן. ווייל אויב נישט ווייס איך נישט וואס איז דם נדה, ווייס איך נישט וואס איז דם לידה, ווייס איך נישט צו ס׳איז א זיוה צו ס׳איז א לידה – דאס איז אלץ ענינים פון רפואה.

איך ווייס אז דא די היינטיגע אלבערדזשעטיג [altogether: אין גאנצן] זאגט אז ס׳האט נישט קיין שייכות. איך האלט אז ס׳איז נישט ריכטיג. קען זיין ס׳האט נישט קיין שייכות ווייל אונז זענען צומישט, ווייל אונז ווייסן נישט, און ס׳מוז גיין מיט וואס פוסקים האבן געזאגט אפילו ס׳שטימט נישט. אבער ס׳איז קלאר: ווער ס׳לערנט די גמרא, ווער ס׳לערנט די מקורות אין די ראשונים און די אחרונים, איז קלאר אז מצד האמת איז דאס די זעלבע חכמה.

דו ווילסט קענען זאגן אז אלע חכמות זענען איינס? אין אנדערע ווערטער, דאס איז איין שער.

תורה איז איינע פון די שערי בינה – נישט אלעמען

איך קען זאגן, איך וויל זאגן אזא טייטש:

די תורה איז נאר איינע פון די שערי בינה. איך ווייס אז דער רמב״ן זאגט אז די תורה איז אלע חמישים שערי בינה – ער האט אלע ניין און פערציג. איך מיין אז ס׳איז נישט ריכטיג.

תורה – וואס הייסט תורה? אוודאי, די ווארט תורה מער ברייט קען מיינען אלעס. אבער די תורה, לויט די לבוש פון די תורה וואס אונז האבן, די סתם תורה – וואס הייסט תורה מיינט בעיקר הלכה, וויאזוי מ׳זאל זיך פירן בחיי העולם הזה – דאס איז איינע פון די שערי בינה.

דער רמב״ן רעדט נאר פון נעיטשור

דער רמב״ן זאגט דאך חמישים שערי בינה – ער רעדט נאר פון נעיטשור [nature: טבע]. אבער ס׳איז דאך פשוט אז וויאזוי מענטשן דארפן זיך פירן ריכטיג – און דעמאלטס איז דער רמב״ם [Rambam: Maimonides] מסביר אין זיין הקדמה: ווען ס׳רעדט שלמה המלך, דער חכם מכל אדם, “וידבר על העצים ועל האבנים” [I Kings 5:13] – ווער ס׳קוקט אריין אין שלמה המלך׳ס ספרים, אין משלי און קהלת, ער רעדט טאקע אביסל פון “נעיטשער,” אבער ער רעדט אסאך מער פון מידות, פון מוסר, פון וויאזוי א מענטש דארף זיך פירן.

און דער רמב״ם איז מסביר דארט באופן עמוק, אבער די פשוט׳ע זאך איז: לאמיר זאגן קודם כל באופן הכי פשוט, וויאזוי מענטשן זענען אויך הנהגות פון אדם…

הלכה, סייענס, און די חמישים שערי בינה: ווי תורה און מציאות זענען איין גאנצע

שלמה המלך׳ס חכמה: הנהגות בני אדם אלס טייל פון נעיטשער

און דעמאלטס דער רמב״ם איז מסביר אין זיין הקדמה, ווען ס׳רעדט שלמה המלך, דער חכם מכל אדם, “וידבר על העצים ועל האבנים” [און ער האט גערעדט וועגן ביימער און וועגן שטיינער]. ווער ס׳קוקט אריין אין שלמה המלך׳ס ספרים, אין משלי און קהלת, זעט ער רעדט אביסל טאקע פון נעיטשער, אבער ער רעדט זייער אסאך מער פון מידות, פון מוסר, פון וויאזוי א מענטש דארף זיך פירן.

און דער רמב״ם איז מסביר דארט באופן עמוק. אבער די פשוט׳ע זאך איז, לאמיר זאגן, קודם כל באופן הכי פשוט, וויאזוי מענטשן, די הנהגות בני אדם איז די וויכטיגסטע פארט פון נעיטשער, צו פארשטיין די וועלט. בשעת ששת ימי בראשית קומט דאך אויך די מצוה פון וויאזוי מ׳זאל זיך פירן אין שבת. צו פארשטיין וויאזוי מענטשן פירן זיך און וויאזוי זיי דארפן זיך פירן, דאס איז אוודאי איינע פון די גרויסע חמישים שערי בינה שנבראו בעולם. דאס איז נישט קיין עקסטערע זאך.

קעגן דעיוויד הום׳ס טרענונג: “איז” און “דארף” זענען פארבונדן

די לוי, די וואס זאגן אז הלכה האט נישט צו טון מיט סייענס, דאס גייט מיט א בקורת׳דיגע שיטה פון דעיוויד הום [David Hume, שקאטישער פילאזאף פון 18טן יארהונדערט], וואס זאגט אז וואס מ׳דארף טון און וואס ס׳איז זענען צוויי אנדערע עולמות. דאס איז נישט ריכטיג, און מיר גייען נישט חס ושלום מיט די שיטה. ווייל אוודאי וואס דארף זיין קומט ארויס פון וואס זאכן זענען.

ווער ס׳פארשטייט די נעיטשער, ווער ס׳פארשטייט די וועלט, ווי מיר זאגן, “הסתכל באורייתא וברא עלמא” [ער האט געקוקט אין די תורה און באשאפן די וועלט] – די וועלט און די תורה זענען נאר צוויי זייטן פון איין מטבע. צו פארשטיין וואס זאכן זענען, דאס זאגט אונז וואס זיי דארפן זיין.

הלכה אנטהאלט סודות המציאות

און וועגן דעם, דאס איז די עומק פארוואס מיר זאגן אז אין הלכה ליגט סודות התורה. וואס הייסט סודות? סודות המציאות [געהיימענישן פון דער ריעליטי]. אויב דו קוקסט אריין אין הלכות טומאת לידה, זעסטו אז דאס איז קאנעקטעד, דאס איז געבויט אויף דעם וויאזוי די לידה איז טאקע. ס׳איז נישט נפרד. אויב ס׳איז נפרד, איז עס א גרויסע פירוד, און מ׳דארף מתקן זיין דעם פירוד. דאס איז אזויווי די גלות התורה, גלות השכינה, וואס מ׳דארף מתקן זיין.

הלכה און סייענס: צוויי שערים צו דער זעלבער ריעליטי

אבער נאך אלץ, יא, ס׳איז זיכער אז ס׳איז קאנעקטעד. ס׳איז זיכער אז ווער ס׳פארשטייט בעסער די דאקטעריי פון נדה, פארשטייט ער בעסער הלכות נדה. און טאמער נישט, טאמער איז ער מחולק מיט אנדערע רבנים וואס זאגן אנדערש פשט אין הלכות נדה, איז דא א סתירה, איז דא א קשיא. אבער ס׳מיינט נישט אז די עצם זאך וויאזוי ס׳ארבעט מוז עס ארבעטן אזוי. איינער לערנט אזוי, און איינער לערנט אזוי. ספק, אזוי האלט איך בוודאי.

נאר וואס? וואס מיר זעען יא איז, ס׳מיינט נאך אלץ נישט אז די חכמת הרפואה פון וויאזוי בעיביס ווערן געבוירן איז די זעלבע זאך ווי די חכמת ההלכה פון יורה דעה חלק ב׳. ס׳איז צוויי… נאר וואס איז עס? פון דעם הייסט עס צוויי שערים. איין שער איז הלכה. איין שער איז וויאזוי מ׳פירט זיך מיט די טומאת לידה, מיט טומאת נדה, מיט די אלע הלכות וואס דרייען זיך ארום מיט דעם. און א צווייטע, און פון די אספעקט, אזוי ווי דו פארשטייסט יעצט וואס איך האב געזאגט פריער, איך האב געזוכט א משל, יעצט פארשטייסטו אייגענטליך איין משל, א פשוט׳ע משל וואס אונז זענען פאמיליער מיט.

הלכה אלס שער צו דער גאנצער וועלט

חכמת ההלכה איז א שער צו פארשטיין די גאנצע וועלט. איינער וואס וויל פארשטיין אלע הלכות, ס׳איז דאך דא הלכות אויף אלעס. אפילו אויף דאס וואס מ׳פארט אין ספעיס איז דא הלכות, יא? מ׳שרייבט שו״ת פאר ווער ס׳פארט אין ספעיס, וויאזוי מ׳האלט הלכה. יעדע זאך איז דא א הלכה.

און אויב דו ווילסט פארשטיין, איינס טאקע די שער וויאזוי דו גייסט אריין אין די גאנצע וועלט איז דאך די תורה, דאך די הלכה, דאך תורת משה, וואס פשוט׳ע פשט איז עיקר תורה איז הלכה למשה מסיני הייסט עס, יא? הלכה. משה׳ס זאך איז הלכה. ער האט געגעבן מצוות, הלכות, מצוות. פון דעם קענסטו אריינגיין אין כל התורה כולה. דאס איז דאך אויך די יסוד. “אמר הקדוש ברוך הוא, לא היו לי ד׳ אמות של הלכה” [דער הייליגער באשעפער האט געזאגט: איך האב נישט געהאט נאר פיר אמות פון הלכה], דער רמב״ם פרעגט א קשיא.

“ד׳ אמות של הלכה” – הלכה אלס שער צו די גאנצע ריעליטי

דאס הייסט, און שונא פאר איינער וואס האט געלערנט אביסל הלכות נדה, און ער וויל זען אז ס׳איז נישט דא סודות התורה, ס׳איז נישט דא קבלה, ס׳איז נישט דא מעשה בראשית און מעשה מרכבה, אלעס איז הלכה. לויט ווי אונז לערנען קען מען פארשטיין, דער רמב״ם לערנט דארט אנדערש, אבער לויט ווי אונז לערנען קען מען טייטשן אז ד׳ אמות של הלכה מיינט סך הכל, הלכה איז אויך א שער צו די גאנצע וועלט.

וואס אונז זוכן איז צו פארשטיין די ריעליטי, צו זיין פארט פון די ריעליטי, די אייבערשטער׳ס וועלט, דאס איז וואס אונז זוכן. דאס איז דא אסאך שערים, יעדער איינער דארף האבן זיין שער.

“אין אדם לומד תורה אלא ממקום שליבו חפץ” – דער דיוק

און מ׳קען זען, אין די שער איז דא אסאך סתירות וואס מיר האבן פריער געזאגט, אז יעדער איינער דארף גיין זיין נטיית הלב, זיין ליבו חפץ. פרעג איך א קשיא, וואס הייסט? איינער זאל לערנען תורה אלא במקום שליבו חפץ? איך פארשטיי נישט, יעדער איד איז מחויב צו לערנען די גאנצע תורה. פלוצלינג זאגסטו, דו האלטסט שלמה׳ן עוקצין, סאו וואט? ס׳איז הלכה, ס׳שטייט אין די תורה, דו דארפסט לערנען מסכת עוקצין. וואס הייסט ליבו חפץ?

ס׳איז מדהים, ס׳שטייט נישט “אין אדם לומד תורה אלא מה שליבו חפץ” אדער “אלא החלק שליבו חפץ”. ס׳שטייט “אין אדם לומד תורה אלא ממקום שליבו חפץ” [א מענטש לערנט נישט תורה אחוץ פון דעם ארט וואס זיין הארץ ווילט].

די שאלה איז נאר פון וועלכע שער

דאס הייסט, די שאלה איז נאר פון וועלכע שער גייסטו אריין. און יעדער איינער קען זען, אויב איינער אינטערעסירט זיך אין עפעס א וועג וויאזוי אריינצוגיין אין די חכמה, א וועג וויאזוי אריינצוגיין אין תורה, ס׳איז דא איינער וואס ער לערנט הלכה ווייל ער האט ליב קבלה, ער וויל פארשטיין סודות התורה, ער קוקט אריין אין זוהר, ער זעט אז דער זוהר איז דאך אלעס געבויט אויף הלכה. ער האט זיך אלעמאל געבויט אויף פסוקים. ער קוקט אריין אין די פסוקים, און כדי דאך צו פארשטיין די כוונות.

און פארקערט, ווען איינער וועט לערנען פשוטו של מקרא און ער זעט אין זוהר, איז ער מסביר פון זוהר קען מען זען קלאר די פשוטו של מקרא. און יעדער איינער וואס לערנט אין די תורה און וואס איז אין זיין חלק פון די סייענס פון די וועלט וואס אונז זענען צוגעוואוינט, קען זען אז ס׳איז אלעמאל פון יעדע וועג, פון יעדע פלאץ וואס נאר באהאפט וואס א מענטש הייבט זיך אן אינטערעסירן, קומט ער אן צו אלעס, אויב ער פאלגט תורה, אויב ער איז נישט פויל.

די משל פון ספירת העומר

אויב ער איז פויל און ער פארגעסט איין טאג ספירה כביכול בדרך משל, און ער הייבט אן, ער זאגט, “אה, איך האב שוין פארגעסן איין טאג, איך קען שוין זאגן א תורה אויף די פרשה, איך בין שוין א פילאזאף”, דעמאלטס קומט ער נישט אן. אבער אויב ער איז נישט פויל און ער גייט דורך ביז, יא, דאס איז די טייטש, ער גייט דורך ביז די פופציגסטע שער, ער ציילט אלע טעג פון ספירה, דאס הייסט ער הייבט אן, יעדער איינער הייבט אן פון איין פלאץ, יעדער איינער הייבט אן פון עפעס אן אנדערע חסד שבגבורה, דורך דעם קומט ער אן צו אלעס.

חמישים שערי בינה כולל אלע חכמות שבעולם

אזוי ווי איך זאג דא, ווען דער רמב״ן זאגט “חמשים שערי בינה נמסרו למשה” [פופציג טויערן פון פארשטאנד זענען איבערגעגעבן געווארן צו משה], איז די טייטש אז אין די חכמת ההלכה איז כולל אלע חכמות שבעולם. ווייל אויב דו ווילסט וויסן הלכות נדה, דארפסטו פארשטיין וואס איז די טבע פון די נדה.

און די זעלבע זאך פארקערט, חמשים שערי בינה נמסרו צו סייענס פון וויאזוי זי מאכט א בעיבי, ווייל דאס איז פון דארט איז ער אנגעקומען צו הלכה.

“ודברת לעצת הבנים” – צו וויסן וואס יעדע זאך איז גוט פאר

אזוי ווי דער רמב״ם האט געזאגט דארט אז “ודברת לעצת הבנים“, איז די טייטש, צו וויסן יעדע זאך אמת׳דיג איז צו וויסן וואס יעדע זאך איז גוט פאר. נישט נאר וואס ס׳איז, נאר וואס ס׳איז גוט פאר, וואס איז די טוב שבו. און די טוב שבו דאס איז דאך די תורה, “אין טוב אלא תורה” [עס איז נישטא קיין גוטס אחוץ תורה]. די תורה איז די וואס זאגט די טוב פון יעדע זאך.

סאו אמת׳דיג, די סוף פון סייענס איז אויך צו וויסן וויאזוי מען פירט זיך, וואס מען טוט, ס׳איז דא וואס מען פירט זיך לגבי בני אדם, ס׳איז דא וואס לגבי די גאנצע וועלט, וכו׳ וכו׳. דאס איז די טייטש פון “חמשים שערי בינה נמסרו למשה”.

“חוץ מאחד” – דער פופציגסטער שער

יעצט, איך האף אז איך האב אביסל ארויסגעברענגט און מפרש געווען לויט וויאזוי איך פארשטיי די מאמר, און מיר דארפן גיין אביסל ווייטער. קודם כל, ס׳שטייט “חוץ מאחד” [אחוץ פון איינעם]. “חוץ מאחד”. וואס איז טייטש “חוץ מאחד”?

זאגט דער רמב״ן, איך טייטש אזוי: “חוץ מאחד” – הוא בידיעה, השאר בידיעת הבורא יתברך שלא נמסר לנברא [דאס איז אין וויסן, דער רעשט איז אין וויסן דעם באשעפער יתברך וואס איז נישט איבערגעגעבן געווארן צו קיין באשאפענעם]. חוץ מהשם, כאטש דער טייטש איז נישט נברא.

נישט קיין שער הנברא

ער זאגט דער רמב״ן, אויב דו שטעלסט אריין שטייט דאך נברא בעולם, לאמיר זאגן אז נברא בעולם מיינט די אנדערע 49, די ערשטע 50סטע שער איז נישט קיין שער נברא. דו כאפסט וואס איך זאג דא? נישט קיין שער, וואס הייסט נישט קיין שער נברא?

ידיעה איז דאך נאר א זאך וואס רעדט זיך פון די זאך וואס מ׳ווייסט. אז דו ווייסט ביימער, ווייסטו די שער שנברא, די שער איז די חכמה וואס רעדט זיך וועגן ביימער. אז דו ווייסט היפאפאטימעס, ווייסטו די שער היפאפאטימעס אין די וועלט. אז דו ווייסט דעם אייבערשטן, וועלכע שער ווייסטו? נישט קיין שער הנברא, דו ווייסט דעם אייבערשטן אליינס.

“לא יראני האדם וחי”

אבער דאס האט משה רבינו נישט באקומען, ווי אזוי ווייסן מיר? ס׳איז דאך א פסוק, דער אייבערשטער האט אים געזאגט “לא יראני האדם וחי” [קיין מענטש קען מיך נישט זען און לעבן], די גאנצע שמועס אין פרשת כי תשא. משה רבינו האט אויך נישט געוואוסט דעם אייבערשטן כמו שהוא. וואס האט ער יא געוואוסט דעם אייבערשטן? מתוך הבריאה [דורך די באשאפונג]. אזוי זאגט ער, אזוי איז פשוט פשט, אזוי זאגט יעדער איינער, יא, דער רמב״ן זאגט אזוי.

די קשיא: אין תורה שטייט אלעס חוץ פון דעם אייבערשטן?

אין אנדערע ווערטער, דא גייען מיר טייטשן נאך א טייטש וואס מיר האבן געלערנט אז די 50סטע שער איז נאר נאכאמאל 49 שערים. ס׳קען דאך נישט זיין, לאמיר פארשטיין, ס׳קען דאך נישט זיין אז מ׳זאל זאגן “הכל נמסרו למשה”.

אין אנדערע ווערטער, איינער האט געזאגט אזוי, “נמסרו למשה” שטייט אין די תורה, דאס זאגן אז ס׳קומט אויס אמת׳דיג, אין די תורה שטייט אלעס וועגן די גאנצע וועלט חוץ פון איין זאך שטייט נישט אין די תורה, וועגן דעם אייבערשטן. ס׳איז א פלא.

ס׳איז ממש א לצנות

די גאנצע תורה איז דאך געקומען מודיע זיין פאר די מענטשן אז ס׳איז דא א גאט, “שמע ישראל ה׳ אלקינו ה׳ אחד” [הער, ישראל, השם איז אונזער גאט, השם איז איינס], “אתה הראת לדעת כי ה׳ הוא האלקים אין עוד מלבדו” [דו ביסט געוויזן געווארן צו וויסן אז השם איז דער גאט, עס איז נישטא קיין אנדערער אחוץ אים]. וואס הייסט אז אין די תורה שטייט אלעס חוץ פון דעם אייבערשטן? ס׳איז ממש א לצנות. די תורה רעדט נאר פון דעם אייבערשטן.

פארקערט, איינער זאל זאגן אין סייענס ביכער שטייט אלעס חוץ פון דעם אייבערשטן, די תורה שטייט דער אייבערשטער חוץ פון אלעס, דאס וואלט געמאכט א זאך מער סענס. וואס איז דער טייטש אז אין די תורה שטייט אלעס חוץ פון דעם אייבערשטן?

די תורה רעדט זיך וועגן נבראים

אבער מאידך גיסא איז דאס אמת אוודאי. פארוואס? ווייל וואס די תורה רעדט זיך איז נאר וועגן נבראים, די תורה רעדט זיך ווי אזוי מ׳זאל זיך פירן, ווי אזוי די נבראים דארפן זיך פירן, דאס איז דער טייטש פון די תורה. ווי אזוי דער אייבערשטער דארף זיך פירן, דאס איז פאר׳ן אייבערשטן, דאס איז נישט פאר מענטשן צו וויסן, “לא יראני האדם וחי”, קיין מענטש קען נישט וויסן דעם אייבערשטן, קיין מענטש קען נישט זען דעם אייבערשטן, קיין מענטש קען נישט פארשטיין דעם אייבערשטן.

אבער ס׳איז א תורה אלוקית

וואס איז דאס אבער מאידך גיסא? פארוואס הייסט עס תורה? פארוואס איז עס א תורה מן השמים? ס׳איז א תורה אלוקית. און וואס איז עס א תורה אלוקית? ס׳איז א תורה אלוקית מיט דעם וואס אלע 49 שערים וואס שטייען אין די תורה זענען אלע געקומען זיי זענען אלע געקומען צו זאגן “בראשית ברא אלקים ויכלו השמים והארץ” [אין אנהייב האט גאט באשאפן… און די הימלען און די ערד זענען פארענדיגט געווארן], צו זאגן עדות אויף מעשה בראשית.

דער פופציגסטער שער איז נאכאמאל מ״ט שערים

איז דאס דער טייטש אז אין די פופציגסטע שער, אוודאי די פופציגסטע שער איז דא. קיינער זאל נישט זאגן חס ושלום מ׳ווייסט נישט דער אייבערשטער. אוודאי ווייסט מען דער אייבערשטער. אבער די פופציגסטע שער איז נאך ניין און פערציג שערים. ס׳איז נאכאמאל, מ׳ווייסט דער אייבערשטער, ווייל מ׳קוקט.

מ׳קען זאגן מ׳קוקט פון די פופציגסטע שער אויף אלע אנדערע ניין און פערציג שערים, און פון דעם פארשטייט מען די גאנצע וועלט.

צוויי וועגן: פאפיראסן צום אייבערשטן, אדער דער אייבערשטער צו פאפיראסן

און מ׳קען אויך זאגן דרך אגב, ס׳איז דא אויך א וועג, יא, אזוי ווי מיר האבן געזאגט, ס׳איז דא מענטשן וואס ער איז curious וועגן פאפיראסן, און לכבוד דעם דארף ער לערנען אלע מיני חכמות ווייל אלעס איז connected.

אזוי איז דא א צווייטע, ס׳איז דא א איד וואס ער איז נאר curious וועגן די שער החמישים, ער איז curious וועגן פארשטיין דער אייבערשטער. זאגט מען אים, דו ווילסט פארשטיין דער אייבערשטער? מ׳קען נישט פארשטיין דער אייבערשטער דירעקט, מ׳דארף פארשטיין דורך די גאנצע וועלט. הנני מוכן ומזומן, לערן דיך אויס די גאנצע וועלט צו פארשטיין דער אייבערשטער. דאס איז אוודאי די הייליגסטע וועג. דאס איז די טייטש תורה, אמת׳דיגע תורה.

פארוואס מתן תורה איז געווען דער פופציגסטער טאג

פארוואס איז די תורה, די מתן תורה, געווען די פופציגסטע טאג? ווייל ס׳איז געווען די פופציגסטע, דאס איז די “לא נמסרו למשה”. לא נמסרו למשה איז די טייטש, דאס איז אמת׳דיג נאר, די איינציגסטע זאך וואס משה רבינו האט זיך אינטערעסירט איז געווען אין די זאך וואס “לא נמסרו למשה”, אין די שער החמישים, אין די “את מה אלקים” [מיט וואס איז גאט].

דורך דעם וואס ער האט געוואלט וויסן דער אייבערשטער

אלא מאי, דורך דעם וואס ער האט געוואלט וויסן דער אייבערשטער, פון דעם האט ער באקומען די גאנצע תורה. און אוודאי, וויבאלד מ׳פארשטייט קיינמאל נישט דער אייבערשטער, פארדעם איז מען כסדר מוסיף חידושי תורה, כסדר מוסיף צו חוקר זיין אין די וועלט, כסדר מוסיף צו חוקר זיין אין די חכמה, ווייל דאס איז אן אנדערע מאטיוואציע.

ס׳איז דא איינער וואס איז מאטיוועטעד אז זיין רצון איז צו וויסן איך ווייס וואס, ווי זיין פאפיראסן ארבעטן. ס׳איז דא א צווייטער וואס זיין רצון איז צו וויסן דער אייבערשטער. ביידע פון זיי ווייסן די זעלבע זאך, פון די פאפיראסן קומט מען אן צו דער אייבערשטער. אבער ער איז געקומען פון דער אייבערשטער צו די פאפיראסן.

לערנען פון שער החמישים אלע אנדערע מ״ט שערים

דאס איז די טייטש, ער האט געלערנט פון די שער החמישים אלע אנדערע ניין און פערציג שערים, וחוזר חלילה, מ׳קען לערנען טיפער און טיפער, דאס איז די זאך וואס מיר האבן געלערנט די אנדערע מאל די פשט פון די ווארט פון בעל שם טוב.

“חוץ מאחד” = “אחד אלקינו”

און דאס איז די טייטש “כולן נמסרו למשה חוץ מאחד“. חוץ מאחד, דאס איז דער אחד, דער “אחד אלקינו שבשמים ובארץ” [איינס איז אונזער גאט אין הימל און אויף ערד].

דער רמב״ן׳ס רמז אין תורה: ספירת העומר און יובל

זאגט דער רבינו יונה, יעצט פירט ער אויס, די מספר פון ניין און פערציג קומט אויס די פופציג שערי בינה. מספר זה רמז בתורה בספירת העומר ובספירת היובל [דער נומער איז געהינטעט אין תורה אין די ציילונג פון עומר און אין די ציילונג פון יובל], כאשר יאגוד בו ישראל בגשם רצון השם [ווי ישראל זאל זיך פארבינדן דערמיט אין ערפילן דעם ווילן פון השם].

זאגט דער רמב״ן, דער מספר, אין חז״ל שטייט חמשים, שטייט נישט אז עס שטייט יא, שטייט מ״ט שערי בינה, חמישים שערי בינה איז מ״ט שערי בינה, וואס איז זיבן מאל זיבן, און די פופציגסטע איז לא נמסר למשה.

זאגט דער רמב״ן, ווי שטייט דאס אין די תורה? ווי איז דאס מרומז אין די תורה? האבן מיר געפרעגט שוין לעצטע וואך, וואס איז דער רמב״ן שטייט אין די תורה?

די שאלה פון דער שייכות צווישן חמישים שערי בינה און סוד ימות העולם

הקדמה: א קלארע שאלה אן א תירוץ

און איך וועל יעצט מאכן קלארער אז ס׳איז דא דא א שאלה, און איך וועל מאכן קלארער די שאלה. איך ווייס נישט קיין תירוץ אויף די שאלה, מיר טראכטן פאר די תירוצים ווייטער, אבער איך וועל מאכן קלארער די שאלה.

ווי איז מרומז אין דער תורה דער מושג פון חמישים שערי בינה?

די פראגע

אין די תורה, ווי איז מרומז דער מושג פון חמישים שערי בינה [Fifty Gates of Understanding] וואס “כולם נמסרו למשה חוץ מאחד” [all were given to Moshe except one]? ווי איז מרומז דער מושג? אזוי שטייט נישט קיין שייכות אין בראשית. אקעי.

דער רמז: צוויי מאל וואס מ׳ציילט 7 מאל 7

אבער אין די תורה שטייט ביי ספירה, צוויי מאל האט מען געציילט 7 מאל 7. יא, 7 מאל ציילט מען אסאך מאל אין די תורה, אבער 7 מאל 7 ציילט מען נאר צוויי מאל אין די תורה:

1. איינמאל ספירת העומר [Counting of the Omer] – 7 וואכן

2. די צווייטע איז ספירת היובל [Counting of the Jubilee] – 7 שמיטות [sabbatical cycles]

דאס איז צוויי מאל וואס מ׳ציילט 7 מאל 7, און אלעמאל די 50’סטע איז קודש [holy]:

– די 50’סטע טאג פון ספירת העומר איז קודש

– די 50’סטע יאר פון יובל איז קודש, “שנת היובל” [the Jubilee year] וואס איז קודש

דאס איז די טייטש, און דא האט ער געטראפן די רמז פון דעם מספר [number], דער מספר הכולל [the inclusive number] וואס 7 מאל 7 טרעפט מען נאר אין די צוויי פלעצער.

די שאלה ווערט טיפער

יעצט איז דא א וויכטיגע שאלה וואס מיר האבן שוין געפרעגט לעצטע וואך: וואסערע שייכות האט עס אמת׳דיג? יעצט קען מען פארשטיין די קושיא טיפער.

דער רמב״ן׳ס סוד פון ספירת העומר: סוד ימות העולם

ווען דער רמב״ן זאגט דעם סוד

מיר האבן געזען וואס דער רמב״ן [Ramban: Nachmanides] גייט זאגן, די סוד וואס ער גייט זאגן דארט, איז בעזרת השם [with God’s help] ווען מ׳קומט אן אין פרשת אמור, בהר, בחוקותי [the Torah portions of Emor, Behar, and Bechukotai], איז מסביר דער רמב״ן די סוד פון ספירת העומר.

דער סוד: ימות העולם און די 7,000 יאר

די סוד פון ספירת העומר, זאגט ער, איז אז אין די וועלט איז דא ימות העולם [the days/eras of the world], סוד ימות העולם. די שייכות צו בראשית [Genesis] איז א רמז אויף 7,000 יאר. די זיבעטע יאר איז שבת [Sabbath], “יום שכולו שבת ומנוחה לחיי העולמים” [a day that is entirely Sabbath and rest for eternal life].

די מדרש: זיבן שמיטות און דער יובל

אמת׳דיג, אזוי שטייט אין די מדרש [Midrash: rabbinic homiletical literature], אז ס׳איז דא זיבן שמיטות, אמת׳דיג איז דא א יובל. די וועלט שטייט 50,000 יאר לפחות, אפשר אויף דעם נאך דעם עץ הדעת [Tree of Knowledge] נאך א חמישים שערי בינה פון יענץ.

דער רמז פון די ששת אלפי שנה

און פאר דעם די ששת אלפי שנה [six thousand years] איז א רמז יעדן טאג וואס איז געווען יענע טויזנט יאר פון דער בריאה [Creation], פון די היסטאריע, און צום סוף קומט מען אן צו שער החמישים [the fiftieth gate], קומט מען אן צו שבת, ווייל דאס איז די זיבן טויזנט יאר, יומו של הקב״ה אלף שנה [a day of the Holy One, blessed be He, is a thousand years], קומט מען אן צו סוד היובל [the secret of the Jubilee], נאך זיבן סירקלס פון דעם קומט מען אן צו סוד היובל.

די גרויסע שאלה: וואס איז דער קשר צווישן די צוויי מהלכים?

די פארמולירונג פון דער שאלה

דארף מען פארשטיין, און איך גיי בלייבן ביי די שאלה נאכאמאל, דארף מען פארשטיין: וואס האט דאס צו טון מיט דעם וואס מיר האבן יעצט געלערנט אזוי שיין אז דאס איז די חמישים שערי בינה, וואס איז די וועג וויאזוי די גאנצע וועלט איז כלול [included] אין דעם?

וואס האט דאס צו טון עפעס בכלל מיט די סדר פון די היסטאריע, וואס דאס איז לכאורה [apparently] די סוד ימות העולם?

די פראבלעם: צוויי פארשידענע מהלכים

סוד ימות העולם איז לכאורה אסאך כולל די סדר וואס דער רמב״ן זאגט אז די תורה איז מרמז אויף עתידות [future events], וואס גייט זיין אין יעדע יאר, יעדע טויזנט יאר, וכו׳ [and so on].

דאס דארף מען פארשטיין זייער גוט.

מסקנא: די שאלה בלייבט אפן

ס׳איז דא אוודאי א תירוץ, יעדער איינער קען טראכטן באופנים פשוטים [in simple ways] און אויף טיפערע אופנים [in deeper ways], אבער דא בלייבן מיר פאר היינט.