שבעת ימים תאכלו מצות: די מדריגה פון שביעי של פסח

הקדמה – דער מנהג צו לערנען ערב יום טוב

רבותי, עס איז היינט ערב שביעי של פסח. ס’איז א מנהג צו לערנען יעדע ערב שבת ויום טוב.

עס איז אוודאי שפעט, און עס איז אלע יעדע זאך אין די תורה איז אמת, אויב מען הערט עס פארדעם, אדער נאכדעם, אדער אינמיטן.

איך וויל אונז לערנען אזוי: זיי האבן געלערנט ערב פסח א מאמר, אמת’דיג נאך די וואך פאר דעם, איך מיין שבת הגדול, ווען זיי האבן גערעדט וועגן דעם סוד פון ביעור חמץ.

דער פשט אין די פסוקים – די הדגשה פון שבעת ימים

דער פשט איז, אז עס האט דער פסוק זאגט א פאר מאל:

* “שבעת ימים תאכל מצות”

* “שבעת ימים שאור לא ימצא בבתיכם”

* “שבעת ימים תאכל מצות וביום השביעי חג לה’”

* “שבעת ימים תאכל מצות וביום השביעי עצרת לה’”

מען זעט א פאר מאל אין די פשט הפסוקים, אז אונז ביי אונז למשל כאפן נישט – איך מיין מען כאפט יא, ביי אונז כאפן נישט – עס זעט אויס אז דער ביעור חמץ, דער פעולה ממש, דער פעולה פון “תשביתו”, טוט מען אזוי ערב פסח, אדער אפשר מען גייט אריין אין פסח פילט מען מען האט שוין ארויסגעגאנגען פון די חמץ, מען הייבט אן צו עסן מצה.

די מצות עשה פון עסן מצה איז נאר די ערשטע נאכט לויט ווי די חכמים האבן געלערנט. אבער מען כאפט נישט, עס איז דא א שטארקע הדגשה אין די תורה, אז מען זאל נישט האבן חמץ, מען זאל עסן מצה, לויט ווי אונז לערנען, דער פשט פון מצה איז “יאכל את שבעת ימים”, מיט’ן פשט נישט חמץ.

צוויי בחינות אין מצה

די אנדערע זייט, דער נושא פון מצה, די הויפט שבע בחינות ביעור חמץ, עס איז דא צוויי בחינות מצה, יא?

בחינה ראשונה: מצה כמצוה מעשית

ס’איז דא א בחינה מצה וואס איז א מצוה מעשית, א חלק פון די שמחה, “על מצות ומרורים יאכלוהו”, “בערב תאכלו מצות”, ווייל דאס איז די חיוב פון די ערשטע נאכט וואס מען מאכט אן אכילת מצה.

בחינה שנייה: מצה כשלילת חמץ – דער עיקר

אבער דאס איז אפשר נישט אפילו דער עיקר פון מצה, עס איז נאר אזוי ווי א פרט אין מצה. דער עיקר פון מצה איז דאך די ביעור חמץ שבו, “שבעת ימים שאור לא ימצא בבתיכם”, “תאכלו מצות”, אז אויף דעם איז דא א פעולה נוספת אויף דעם אז מען זאל משפיל זיין דעם שאור, משפיע זיין די חמץ, כדי אז ס’זאל נישט זיין קיין חמץ אין פסח.

אבער די עיקר פעולה, די עיקר מציאות פון די מצה פון א גאנצע פסח איז בעצם נישט סתם חמץ, זיי עסן מצה און נישט חמץ. ס’איז אפילו נישט די מהירות פון די חיפזון. יא, די חיפזון דארף מען רעדן די ערשטע נאכט, דאס איז אוודאי די צייט פון רעדן פון די חיפזון פון יציאת מצרים.

דער אונטערשייד צווישן די ערשטע נאכט און די שבעת ימים

דאס איז אלעס אין די בחינה פון ארויסגיין פון די חמץ, די ערשטע זאך, די רגע וואס מ’גייט ארויס איז אויס די שטארקע פעולה, די גרויסע אזויווי חיות, די לעבעדיגקייט, מ’טוט עפעס, ס’גייט ארויס.

אבער נאכדעם איז דא זיבן טעג וואס מ’עסט מצה, און ס’זעט אויס מפורש אין די פסוקים אז די זיבן טעג איז א נייע מדריגה, א מדריגה חדשה פון די בחינות פון מצה, אנדערש ווי די בחינה פון שלילת החמץ.

פסח מצרים – איין טאג

אזוי ווי אונז קענען זען, אין פסח מצרים, אפשר אפילו אין פסח מדבר על פי פשט, אבער די הלכה איז זיכער אין פסח מצרים איז דאך געווען יום אחד, ס’איז נאר געווען איין טאג.

שטייט מפורש “כי תבואו אל הארץ”, דעמאלטס וועט זיין, מ’וועט מאכן חג המצות, מ’וועט מאכן זיבן טעג. זיבן טעג חג המצות איז נאר בשעת וואס מ’איז אנגעקומען אין ארץ ישראל. אזוי שטייט אין די “ואכלו היום הזה לחם עוני לזכרה”, און דעמאלטס “וחגותם אותו חג לה’”.

“ביום השביעי חג לה’” – דער יום טוב פון די שבעת ימים

און ס’שטייט נאכמער אין די נעקסטע פרשה, “שבעת ימים תאכל מצות וביום השביעי חג לה’”. אזוי ווי איך האב געזאגט, דאס הייסט אז דאס שטייט אויף פרשת וארא, כביכול, מיט עסן מצה זיבן טעג, און פון דעם וועט ווערן, דורך דעם “וביום השביעי” איז א חג לה’.

וואס איז “חג לה’”?

חג לה’ איז גאר א הויכע זאך, ס’שטייט נישט אויף יעדע זאך, ס’שטייט אויף סוכות, ס’שטייט אפאר מאל חג לה’. וואס איז די חג לה’ וואס איז נישט די חג די ערשטע נאכט וואס האט דאך צו טון מיט די הקרבת קרבן פסח נאך פון י”ד, פון ערב פסח, און מ’מאכט פארנאכט אויך, “ביום הראשון מקרא קודש”?

לכאורה איז דאס אלעס א המשך צו די ערשטע זאך פון די קרבן פסח. האסטו אן עקסטערע דין פון עסן מצה זיבן טעג, דהיינו נישט עסן חמץ זיבן טעג, דאס איז א נייע מדריגה, א נייע בחינה, און די בחינה האט א יום טוב.

שביעי של פסח – דער יום טוב פון די שבעת ימים

די יום טוב פון די בחינה הייסט שביעי של פסח, עס הייסט עצרת, “ביום השביעי עצרת”, אדער “ביום השביעי חג לה’”. דאס איז די יום טוב וואס האט צו טון מיט די שבעת ימים.

ס’איז די יום טוב פון די ערשטע טאג, ס’איז אמת, עס האט עקסטערע יום טוב. ס’קען זיין אז פסח אליינס, י”ד, על פי בחינת יום טוב איז נישט ממש קיין יום טוב, ס’איז נישט איסור מלאכה. ס’איז דא א מנהג, אמאל איז געווען א מנהג, יש מקומות שנהגו שלא לעשות מלאכה, אבער ס’איז נישט דא קיין מצוה פון איסור מלאכה, ס’איז נישט ממש קיין יום טוב מדאורייתא. די יום טוב פון דעם איז אוודאי די ליל הסדר, די ערשטע טאג פסח, וואס איז אלץ א המשך פון דעם.

אבער די שבעת ימים, די מדריגה וואס הייסט “שבעת ימים תאכל מצות”, די יום טוב פון דעם איז “ביום השביעי חג לה’”. די יום טוב פון עצרת של פסח, וואס שטייט עצרת, “ביום השביעי עצרת” שטייט אין פרשת ראה, אדער די חג לה’ וואס איז שביעי של פסח.

די נויטווענדיגקייט צו פארשטיין די מדריגה פון שביעי של פסח

און מ’דארף אמת’דיג פארשטיין די מדריגה, די בחינה, מ’איז נישט נאר צו רעדן וועגן דעם גענוג. געווענליך שביעי של פסח איז אלע דרשות גייען אויף קריעת ים סוף, וואס איז אוודאי א גרויסע זאך, מ’זאל לערנען אז ס’איז געווען קריעת ים סוף אין די צייט.

אבער מ’דארף געדענקען אז די פשוטו של מקרא, נאכדעם, איך מיין אז אויך די עומק הסוד, שפעטער איז דא א סוד פון קריעת ים סוף, די אריז”ל האט קאנעקטעד אביסל די סוד פון קריעת ים סוף מיט די ענין פון שביעי של פסח, אפשר וועלן מיר אביסל מסביר זיין, אפשר וועט מען עס קענען פארשטיין.

דער פשט: שביעי של פסח איז דער זיבעטער טאג פון חג המצות

אבער די פשטות, שביעי של פסח איז די חג, חג המצות, די זיבעטע טאג פון חג המצות. מ’קען זאגן, סוכות איז דאך דא די זיבעטע טאג, אדער די אכטע טאג האבן מיר דאך שמיני עצרת, ס’איז אן עצרת פון נאך זיבן טעג, דא איז עס נאך זעקס טעג, אקעי, ס’איז אביסל אנדערש.

איך האב געזען די ספורנו אפשר וויל טענה’ן אז פון אים זעט מען ניין, אז שביעי של פסח איז א נייע זאך, ס’האט מיט קריעת ים סוף, ווייל אזוי ווי שביעי של סוכות איז נישט קיין יום טוב, אם לא שמיני עצרת, וואס איז שמיני, ס’איז א נייע זאך, און ס’קען זיין אז די שמיני של פסח איז בעצם וואס אונז רופן עצרת צו שבועות.

אבער על כל פנים, די פשטות איז נישט אזוי, די פשטות איז אז שבעת ימים, אזוי שטייט בפירוש, “ביום השביעי חג לה’”, דאס שטייט שוין אמת’דיג אפילו פאר קריעת ים סוף, יא, ס’איז שוין א מצוה לדורות, ס’איז שוין געגעבן געווארן אין מצרים. און דאס איז די קדושה פון חג המצות, עס איז די יום השביעי חג לה’.

די גרויסע קשיא: פארוואס דארף מען זיבן טעג?

זאל אונז וועלן פארשטיין וואס איז די מדרגה פון חג המצות שבעת ימים לה’. וואס וואלט געפעלט ווען עס איז חג המצות איין טאג?

דאס איז נישט נאר א למדות’דיגע קשיא

דאס איז נישט נאר אז דאס איז א קשיא למדנות’דיג וואס מען קען פרעגן, עס איז דאך אפילו א יום טוב וואס איז איין טאג:

* שבועות איז איין טאג

* ראש השנה איז איין טאג

* יום כיפור איז איין טאג

מען קען גאנץ גוט מאכן ימים טובים פון איין טאג, עס פעלט נישט אויס אז די יום טוב זאל זיין זיבן טעג.

דאס איז אויך א קשיא במציאות

דאס איז אויך א קשיא במציאות, עס איז אויך א קשיא אין די הנהגה. יעדער איינער וואס מאכט פסח, ער פילט, די גרויסע קנאק פון פסח מאכט מען די ערשטע טאג, די ליל הסדר, ס’איז אוודאי א גרויסע יום טוב, א גרויסע אור, און נאכדעם שלעפט מען זיך נאך זעקס טעג חול המועד.

און ווען עס קומט שביעי של פסח, אקעי, איז נאך א יום טוב, אזא שטיקל שבת אזא, אבער מען זעט נישט פארוואס עס פעלט אויס די שבעת ימים.

א נייע “מה נשתנה”

און די תירוץ אויף דעם איז, ס’איז אן אנדערע אייער קשיא, איר קענט פרעגן א נייע מה נשתנה.

מה נשתנה הלילה הזה מכל הלילות, האבן מיר גענטפערט, מיר זענען ארויס פון מצרים די נאכט, בחיפזון יצאתם, מילא לחם עוני, וואס וועט נאר זיין די ריזן פאר דעם עסט מען נישט חמץ די ערשטע נאכט, שבכל הלילות אנו אוכלין חמץ ומצה, הלילה הזה כולו מצה.

דארף דער אינגל פרעגן נאך, ולא עוד קשה לי, פרעגט דער אינגל מארגן, שביעי של פסח פרעגט ער א נייע קשיא, פארוואס עסט… שבכל השבועות, יא, ס’איז א נייע קשיא, שבכל השבועות אנו אוכלין חמץ ומצה, הלילה השבוע הזה כולו מצה, ס’איז א גאנצע וואך, שבעת ימים תאכלו מצות. ווי קומט דאס?

די קשיא ווערט נאך שטארקער

וועסטו זאגן, די פשט איז אזוי ווי די רמב”ם זאגט, ס’איז נישט קיין חיוב צו עסן מצה, ס’איז נאר א איסור צו עסן חמץ. אקעי, שבכל השבועות מותר לאכול חמץ, איז דאך אפילו א גרעסערע קשיא, פארוואס השבוע הזה אסור?

וועסטו זאגן מיר זענען ארויס פון מצרים, זייער גוט. ווי לאנג זענען מיר ארויס פון מצרים? האבן מיר שוין געפייערט יציאת מצרים ליל הסדר. וואס איז געשען היינט אז מען מעג נישט עסן חמץ א גאנצע וואך?

דער רמב”ם’ס צוגאנג צו טעמי המצוות פון ימים טובים

און איך וויל זאגן די תירוץ וואס דער רמב”ם האט געשריבן על דרך הפשט לפי דרכו, און איך וויל עס אביסל אריינלערנען אזוי ווי אונז זעען מיר דא לעצטנס, און ארויפברענגען די פירוש אין די זוהר.

דער זוהר רעדט נישט ממש פון די קשיא, ביי שבועות כמעט מפרש די רמב”ם’ס שאלה, אבער אויך אין אפאר פלעצער וואו דער זוהר רעדט פון די סוד פון שבעת ימים תאכלו מצות, ער פרעגט געווענליך איז עס כדי צו ענטפערן אן אנדערע קשיא, צוויי אנדערע קשיות וואס ער פארענטפערט מיט דעם, אבער ס’זעט מיר אויס אז ס’האט אויך צו טון מיט פארשטיין די סוד, די מדרגה פון שבעת ימים תאכלו מצות. און נאכדעם וועלן מיר דאס מסביר זיין, רבינו האר”י אין המשך פון וואס מיר האבן געלערנט.

דער רמב”ם’ס קשיא

סאו וואס האט דער רמב”ם געזאגט? דער רמב”ם האט געפרעגט אזא קשיא. דער רמב”ם איז אלעמאל, אזויווי אלעמאל, געגאנגען זייער ברייט אין די כללות הדברים.

די וועלט פארשטייט וואס איז א יום טוב

די וועלט פארשטייט, ס’איז דא פארשידענע ימים טובים, די וועלט פארשטייט וואס איז א יום טוב פאר, מ’דארף נישט אמת’דיג, ער זאגט אליין, אז א יום טוב, ס’איז דא אלע מיני סארט מצוות, די טעם המצוות פון פארוואס ס’איז דא ימים טובים איז נישט אזוי שווער צו פארשטיין, ס’איז נישט קיין מצוה ווי שעטנז וואס מ’דארף זוכן פשטות.

אוודאי איז דא נאך עומק און נאך טיפקייטן וואס מ’קען טון, נישט נאר פארשטיין, מ’קען נאך טון אין א יום טוב נאך מער ווי די פשט. אבער דאס אז ס’איז דא א יום טוב פארשטייט יעדער:

בגשמיות

סיי בגשמיות איז עס א גוטע זאך, א מענטש זאל זיך פרייען מפעם לפעם

בענין החברה

סיי בענין א חברה, וואס ס’איז בבחינת תיקון החברה, זאל זיין אדם זאל זיך צאמקומען, מ’זאל זיך פרייען צוזאמען, ס’איז אוודאי פאר דעם איז אויך א גוטע זאך

תיקון המידות

תיקון המידות, דאס וואס מאכט “ושמחת בחגך אתה ובנך ובתך ועבדך ואמתך והלוי” ווי דער רמב”ם איז מדגיש אלעמאל

בבחינת רוחניות

סיי בבחינת רוחניות, וואס מ’זאל זיך צאמקומען לערנען, מ’זאל זיך דערמאנען די מופתים פון יציאת מצרים, די לימודים פון אמונה, די דעת

דאס איז אלעס גוטע זאכן, אלעס דברים פשוטים וברורים, ס’דארף נישט אמת’דיג קיין טעם בכלל, ס’איז דברים, קלארע זאכן, ס’איז נישט קיין זאכן וואס ס’פעלט דא אויס א הסבר.

אבער פרטים דארפן א הסבר

עם כל זה, דארט איז דא פרטים. סאו ווען מ’רעדט פון ימים טובים אמת’דיג, איז נישט שווער, פארוואס ס’איז דא א יום טוב איז נישט שווער. אבער פרטים, און פארוואס דא איז אזוי און דא איז אזוי, דאס איז יא א זאך וואס דארף אביסל א הסבר. איז דא אויף כמה סארטן פרטים וואס מ’דארף פרובירן צו מסביר זיין.

דער רמב”ם זוכט א טעם פאר די אורך הימים טובים

איין סארט פרט איז וואס איז די סוד פון די אורך הימים טובים. ס’איז זייער אינטערסאנט, ווייל דא דער רמב”ם ממש זוכט א טעם לכאורה פאר די סארט זאך וואס יעדער איינער מיינט אז ער האט געזאגט אין זיין הקדמה דארט אז אויף אזעלכע זאכן זאל מען נישט זוכן קיין פשט, פארוואס זיבן טעג און נישט זעקס טעג.

זאגט דאך דער רמב”ם אין די אנהייב אז עס זענען דא פרטים, נישט אויף אלע פרטים קען זיין א טעם, ווייל עס מוז דאך זיין עפעס. איך האב געמאכט אכט טעג, וועסטו פרעגן פארוואס אכט טעג? איך האב געמאכט זיבן טעג. אזוי זאגט דאך דער רמב”ם אויף די מספרים פון וויפיל קרבנות מען ברענגט און אזעלכע סארט זאכן.

אבער למעשה, וואס עס קומט צו די וויפיל טעג ימים טובים זענען, זוכט דער רמב”ם יא א פשט. און ער זאגט, איך זע דאך אז עס איז דא אפשר א געוויסע סדר אין דעם. דו זעסט דאך אז עס איז דא ימים טובים פון איין טאג, עס איז דא בעיסיקלי צוויי סארטן.

—

[המשך יבוא בחלק הבא]

פרטי ימים טובים: די אורך פון די חגים לויט דעם רמב”ם און דעם זוהר

פרק ב: פארוואס זענען עטליכע ימים טובים לאנג און אנדערע קורץ?

די גרונט-שאלה: פרטים דארפן א הסבר

עס דארף נישט אמת’דיג קיין טעם בכלל. ס’איז דברים קלארע זאכן, ס’איז נישט קיין זאכן וואס ס’פעלט אויס א הסבר. אבער עם כל זה, איז דא די פרטים. סאו ווען מ’רעדט פון יום טוב’ן אמת’דיג, איז נישט שווער. פארוואס איז דא יום טוב איז נישט שווער. אבער פרטים, און פארוואס דא איז אזוי און דא איז אזוי, דאס איז יא א זאך וואס דארף אביסל א הסבר.

די סארטן פרטים וואס מ’דארף מסביר זיין

איז דא עטליכע סארטן פרטים וואס מ’דארף פרובירן צו מסביר זיין. איין סארט פרט איז, וואס איז די סארט פון די אורך פון די יום טוב’ן? ס’איז זייער אינטערעסאנט, ווייל דא דער רמב”ם [Maimonides, Rabbi Moshe ben Maimon, 1138-1204] ממש זוכט א טעם לכאורה פאר די סארט זאך וואס יעדער איינער מיינט אז ער האט געזאגט אין זיין הקדמה דארט, אז אויף אזעלכע זאכן זאל מען נישט זוכן קיין פשט.

פארוואס זיבן טעג, נישט זעקס טעג? זאגט דאך דער רמב”ם אין די אנהייב אז דאס איז סארט פרטים, נישט אויף אלע פרטים קען זיין א טעם, ווייל ס’מוז דאך זיין עפעס. איך וואלט געמאכט אכט טעג, וואלסטו געפרעגט פארוואס אכט טעג. איך האב געמאכט זיבן טעג. אזוי זאגט דאך דער רמב”ם אויף די מספרים פון וויפיל קרבנות [sacrifices] מ’ברענגט, און אזעלכע סארט זאכן.

אבער למעשה, וואס ס’קומט צו די וויפיל טעג יום טוב’ן זענען, זוכט דער רמב”ם יא א פשט.

דער רמב”ם’ס חילוק: צוויי סארטן ימים טובים

און ער זאגט דאך אז ס’איז דא א געוויסע סדר אין דעם. ער זאגט אז ס’איז דא יום טוב’ן פון איין טאג, ס’איז דא בעיסיקלי צוויי סארטן יום טוב’ן, אינטערעסאנט:

יום טוב’ן פון איין טאג:

– ראש השנה [Rosh Hashanah: the Jewish New Year]

– יום כיפור [Yom Kippur: the Day of Atonement] — אפשר ממש יום כיפור איז נישט ממש די זעלבע סארט יום טוב

– שבועות [Shavuot: the Festival of Weeks]

יום טוב’ן פון זיבן טעג אדער אכט טעג:

– פסח [Pesach: Passover]

– סוכות [Sukkot: the Festival of Tabernacles]

לאמיר זאגן בערך די זעלבע. צוויי סארטן יום טוב’ן, דאס איז די יום טוב’ן מדאורייתא [from the Torah].

די צוויי שאלות וואס מ’דארף פארשטיין

מ’דארף פארשטיין וואס איז די סוד. דאס איז איין לעוועל, איין שאלה. נאך א שאלה דארף מען פארשטיין, פארוואס פונקט זיבן טעג. דאס איז צוויי אנדערע שאלות. יא, אדער אכט טעג, לאמיר זאגן סוכות איז זיבן פלאס איינס, לאמיר זאגן ס’איז ענליך, יא?

דאס איז צוויי שאלות וואס מ’דארף פארשטיין:

1. פארוואס איז דא גרויסע לאנגע יום טוב’ן, וואכעדיגע, א גאנצע וואך פון יום טוב, און ס’איז דא יום טוב’ן וואס איז נאר איין טאג?

2. חוץ פון דעם איז דא יום טוב’ן וואס ס’איז דא א ספעציעלע מספר פון זיבן, ספעציעלע מספר.

די צוויי שאלות פרעגט דער רמב”ם, און ער ענטפערט על פי פשטות, און מיר וועלן זען אין דעם פשט לקח טוב, און די זוהר [the Zohar: the foundational work of Kabbalah] וואס איז ממשיך אויף דעם די סודות הדברים [the mystical secrets of the matters], און די רמב”ן [Nachmanides, Rabbi Moshe ben Nachman, 1194-1270], די זוהר, און די אנדערע מפרשים [commentators] וואס ברענגען ארויס מער נאכדעם די אריז”ל [Rabbi Yitzchak Luria, the Arizal, 1534-1572], מיר וועלן זען.

דער רמב”ם’ס ביאור: פארוואס שבועות איז איין טאג און פסח איז זיבן

אנהייבן מיט די צווייטע שאלה

סאו קודם, און ס’איז אינטערעסאנט אז ער הייבט אן קודם מיט די ערשטע שאלה, פארוואס איז עס בכלל זיבן טעג? אבער איך וויל אנהייבן קודם מיט די צווייטע שאלה, פארוואס איז אנדערש שבועות פון פסח? אדער מ’זאל זאגן ראש השנה, שבועות פון פסח און סוכות. ווייל ביידע זענען איינס נעבן די צווייטע, יא?

נאך פסח קומט שבועות, נאך ראש השנה קומט סוכות. ס’איז דאך צוויי סעטס פון, אמת, ס’איז דא יום כיפור אויך, ס’איז נאך א טאג, אבער על כל פנים, ס’איז דאך צוויי סעטס פון ימים טובים וואס האבן איין טאג, און נאכדעם נעבן דעם א זיבן-טאגיגע יום טוב.

פסח איז חג המצות — די מצוה פון נישט עסן חמץ

זאגט ער אזוי, פסח איז דאך די ענין פון עסן מצה [matzah: unleavened bread], יא? יעדער איינער פארשטייט, מ’דארף עסן מצה. פארוואס? מיר פארשטייען, אבער ס’איז א גרויסע נושא פון פסח, ס’הייסט חג המצות [the Festival of Unleavened Bread]. פסח הייסט חג המצות, ס’הייסט נישט פסח, פסח איז דאך נאר די ערשטע טאג. חג המצות, ס’איז חג המצות. דאס הייסט, מ’דארף עסן מצה און נישט חמץ [chametz: leavened bread].

די חילוק צווישן עסן מצה און נישט עסן חמץ

יעצט, לאמיר פארשטיין אזוי, אויב מ’זאגט מ’דארף מאכן א גרויסע סעודה [festive meal], “על מצות ומרורים יאכלוהו” [they shall eat it with matzot and bitter herbs], עסן א קרבן פסח [Passover sacrifice], דאס איז ווארשיינליך א זאך פון איין טאג. יעדער איינער זעט אז ס’איז א שמחה [joy], א חגיגה [celebration], א גרויסע חג וואס מ’האט געמאכט לכבוד [in honor of], מ’איז געגאנגען אפילו אין די הר הבית [the Temple Mount], מ’מאכט אן עליה לרגל [pilgrimage to Jerusalem], א ספעציעלע מצוה [commandment] און שמחה וואס מ’האט געמאכט לכבוד יציאת מצרים [the Exodus from Egypt].

אבער אויב מ’זאגט אן אנדערע זאך, נישט עסן מצה, נישט עסן חמץ, נישט עסן חמץ. שטעל דיר פאר אז איין נאכט מ’עסט נישט חמץ, אדער צוויי נעכט מ’עסט נישט חמץ, צוויי טעג מ’עסט נישט חמץ. קען דאך אלץ זיין במקרה [by chance].

די הגדה של פסח און דער מהר”ל’ס ביאור

די הגדה של פסח [the Passover Haggadah], דער מהר”ל [Maharal of Prague, Rabbi Yehuda Loew, 1520-1609] זאגט דאך אזוי, “שבכל הלילות אנו אוכלין חמץ ומצה” [on all other nights we eat both chametz and matzah]. וואס הייסט יעדע נאכט עסן סיי חמץ און סיי מצה? ניין, ס’מיינט דיר צו זאגן, ס’קען זיך מאכן אז מ’עסט אביסל חמץ, ס’קען זיך מאכן א צווייטע נאכט, ס’איז נישט געווען קיין צייט, האט מען געמאכט מצה. ס’קען זיין, ס’מאכט זיך, ס’מאכט זיך, אדער סתם איז דא אן ענין מ’עסט מצה.

די נושא פון נישט עסן חמץ, יא, די נושא, פארשטייט זייער גוט און זייער שיין אזוי, די מצוה פון יא עסן מצה קען מען מקיים זיין די ערשטע נאכט, און דווקא די ערשטע נאכט. דעמאלטס, איין נאכט מ’עסט יא א מצה, דאס איז אקעי, ס’איז א ספעציעלע מצה, מ’מאכט א ברכה “על אכילת מצה” [on eating matzah], מ’מאכט קלאר, דאס איז די מצה פון “זכר ליציאת מצרים” [in remembrance of the Exodus from Egypt].

דער רמב”ן’ס יסוד: נישט עסן חמץ דארף זיין ניכר

אבער די מצוה פון נישט עסן חמץ, זאגט דער רמב”ן, מ’קען עס נישט מקיים זיין אין איין נאכט, ס’איז נישט מעגליך. פארוואס קען מען נישט עסן חמץ אין איין נאכט? מ’קען מאכן א כוונה [intention], איך עס נישט חמץ היינט ווייל יציאת מצרים, ווייל פסח. זייער גוט, אבער ס’איז נישט אזוי ניכר [noticeable]. מ’וואלט אפילו געקענט פרעגן קיין קשיא [question] אויף דעם “שבכל הלילות אנו אוכלין חמץ ומצה”. פיין, ס’איז פונקט א נאכט וואס מ’עסט מצה. וואס קענסטו מיר עפעס טון?

כדי ס’זאל זיין א חלות [a distinct status], מ’זאל פילן בכלל, ער רופט עס “כדי שתהיה מרגיש” [so that you should feel it]. צוויי זאכן:

– מ’זאלסט מרגיש זיין

– און “שיתפרסם הענין” [that the matter should become publicized]

מיר געדענקען דאך, די אלע מצוות [commandments] האבן דאך א ענין פון מודיע זיין [making known], יא, מודיע זיין די נסים [miracles], מודיע זיין די דעת [knowledge], מפרסם זיין [publicizing], יעדער איינער זאל וויסן. קען מען נישט טון אין איין נאכט. ווי לאנג דארף מען עס טון? אט ליעסט אפאר נעכט.

פארוואס דווקא זיבן טעג?

אויף דעם וועט קומען די צווייטע שאלה פארוואס פונקט זיבן, אבער ס’מוז זיין א לענגערע… ס’מוז זיין אט ליעסט קודם די ערשטע זאך, ס’מוז זיין א לענגערע משך תקופה [period of time].

מ’קען זאגן אזוי ווי ס’זאל זיין א חזקה [a presumption established through repetition], יא? דריי וואלט שוין געווען אפשר א שאלה אויב ס’איז גענוג, יא? דריי איז א חזקה. וואס טייטש? ערשטע מאל, מקרה [coincidence]. צווייטע מאל, מקרה. דריטע מאל, אה, ס’איז שוין דא א פעטערן, ס’איז שוין דא עפעס א ריזן, ס’איז דא עפעס א זאך וואס מ’דארף פארשטיין.

זיבן איז דאס פארקערטע פון מקרה

די זעלבע זאך איז נאך לענגער פון דריי, זיבן. לאמיר זאגן אזוי א פשוט’ע זאך, די זיבן איז זיכער אז ס’איז נישט קיין מקרה. זיבן איז די אפאזיט פון מקרה, זייער אינטערעסאנט, יא? נישט די ווארט חזקה. איין, צוויי מאל איז געשען א זאך, אבער מ’קען זאגן זיבן איז דאך צוויי מאל דריי פלוס איינס, ס’איז נאך מער.

ס’איז דאך דא א שיטה [opinion] אז חזקה ווערט מען פון די פערדע מאל, יא? דאס הייסט דריי מאל, נאכדעם די פערדע מאל איז ער א מועד [an established pattern]. סאו, דריי מאל געטון א זאך, אקעי, געטון, אוכל חמץ ומצה. אה, די פערדע מאל, אדער די זיבעטע מאל, שוין דאפלט, שוין בלא שום ספק [without any doubt] א חזקה, יעצט איז ניכר געווארן אז ס’איז א ריעל זאך, ס’איז דא עפעס אן עכטע ריזן פארוואס מ’עסט נישט חמץ. און נאר אזוי קען מען מקיים זיין די נושא פון נישט עסן חמץ.

דער חילוק צווישן פסח און שבועות

דאס איז די הייליגע רמב”ם’ס חילוק, מה שאין כן [which is not the case with] שבועות. שבועות איז דאך זכר למתן תורה [a remembrance of the Giving of the Torah]. ווי לאנג האט גענומען מתן תורה [the Giving of the Torah]? איין טאג. געדענקט מען עס אין איין טאג.

די זעלבע זאך ראש השנה. ראש השנה איז, לאמיר זאגן, תקיעת שופר [blowing the shofar] איז הכל לתשובה [everything is for repentance]. ווי לאנג נעמט זיך מתעורר זיין צו תשובה [to be aroused to repentance]? טאקע תשובה צו טון נעמט צען טעג, עשרת ימי תשובה [the Ten Days of Repentance], אט ליעסט, א גאנץ לעבן, אבער זיך מתעורר זיין נעמט איין טאג.

פסח איז אויך געשען אין איין טאג — אבער…

פשוט, פסח איז אויך זכר צו א זאך וואס איז געשען אין איין טאג. אה, וואלט מען געטראכט וועגן דעם. לכאורה, אזוי זעט עס אויס, “היום אתם יוצאים” [today you are going out]. אבער אויב מ’וויל עס טון דורך נישט עסן חמץ, נישט עסן חמץ קען מען נישט אין איין טאג. ס’איז נישט, ס’איז נישט קיין חשבון. ס’איז נאר א חשבון אויב מ’טוט עס א גאנצע וואך.

די מסקנא על פי פשט

אזוי אז מ’פארשטייט מען שוין על פי פשט [according to the simple meaning] אז “שבעת ימים תאכל מצות” [seven days you shall eat matzot], און כדי צו עסן מצות וואס מיינט נישט חמץ, מוז מען נעמען זיבן טעג פאר דעם. דאס איז די ערשטע לעוועל. און לאמיר שוין אויף דעם ערשטן לעוועל צולייגן וואס דער זוהר לייגט צו אויף דעם.

דער זוהר’ס ביאור: די סודות הדברים

די זוהר’ס קשיא: פארוואס איז חמץ נישט אסור א גאנצע יאר?

וואס זאגט דער זוהר? דער זוהר, צוויי פלעצער, און צוויי אנדערע תירוצים [answers], אבער ביידע זענען אין די זעלבע בחינה [aspect] פון נישט עסן חמץ. זאגט דער זוהר, פרעגט דער זוהר, און מ’קען דאך דער זוהר’ס קשיא, מיר האבן גערעדט וועגן דעם בהרחבה [at length] אין די כתבים [writings], און אפשר איז געווען שיעורים [classes] וועגן דעם פריערדיגע יארן.

ס’איז דאך א געוואלדיגע קשיא, אז אויב חמץ איז א רמז [hint] פאר’ן יצר הרע [evil inclination], אדער ווי די מקובלים [Kabbalists] זאגן טיפער, אז חמץ איז א רמז פאר א קליפה [husk/shell of impurity], פאר די אויפגעבלאזנקייט פון די “עשה לנו אלהים” [make us gods] וואס מיר האבן געלערנט שבת הגדול [the Great Sabbath before Passover]. אויב אזוי, פארוואס זאל מען עסן חמץ א גאנצע יאר? וואס איז די סתירה [contradiction]? אויב חמץ איז א שלעכטע זאך, דארף עס זיין אסור א גאנצע יאר, אזוי ווי חזיר [pig], אזוי ווי מאכלות אסורות [forbidden foods].

דער זוהר’ס תירוץ: א משל פון בגדי מלכות

יעצט, אויף דעם זאגט דער זוהר צוויי אנדערע תירוצים, עט ליעסט, אויף די קשיא. אבער איך מיין אז ביידע פון זיי האבן צו טון אין גלייך, ווייל ביידע פון זיי… איך האב פשוט געמאכט א סוירטש [search] אין זוהר ווי דער זוהר רעדט פון די נושא פון שבעת ימים. ביידע פון זיי ברענגט דער זוהר אריין די נושא פון שבעת ימים. ס’איז פשוט, ווייל די איסור חמץ איז זיבן טעג טאקע, אבער איך מיין אז מ’דארף עס פארשטיין אויף אזא אופן.

דער ערשטער פשט אין פרשת בא

איין זאך זאגט דער זוהר הקדוש אין פרשת בא [the Torah portion of Bo]. לאמיר געבן א טשעק גלייך אין וועלכע פרשה דאס איז… יא, אין פרשת בא. די ערשטע פשט וואס דער זוהר זאגט אויף דעם, די ערשטע זאך וואס דער זוהר זאגט אין פרשת בא איז, אז ער זאגט א משל [parable].

ער זאגט א משל, ער זאגט, ער וויל ארויסברענגען אז חמץ, די איסור פון חמץ, איז נישט כפשוטו [literally] אז חמץ איז א שלעכטע זאך. ס’איז מער אז חמץ ווייזט אויף די עבודה זרה [idolatry], לאמיר זאגן, אויף די כח החומר [the power of materialism], אויף די כח פון די שבעים שרים [the seventy celestial princes], די אלע ענינים [matters] וואס מיר לערנען אז דאס איז די יציאת מצרים, איז ארויס פון זיי.

די משמעות פון ארויסגיין פון מצרים

זאגט דער זוהר, אז בעת וואס זיי זענען ארויס פון זיי, זיי זענען בעל כרחם [against their will] ארויסגעגאנגען, ארויסגעגאנגען פון די שליטה [dominion] פון חמץ, פון די שליטה פון די סטרא אחרא [the Other Side, forces of impurity], פון די… דער זוהר זאגט דארט אז ער האט אסאך נעמען: אל אחר [another god], יצר הרע, אלימא חרינא [Aramaic: the other harsh one], פרעה [Pharaoh], המן [Haman]. ער האט אסאך נעמען דארט. ס’איז נישט קיין חילוק וויאזוי מ’רופט אים, שבעה שמות נקרא יצר הרע [the evil inclination is called by seven names], אבער דער יוצא ממצרים [one who goes out from Egypt] איז פטור [exempt] פון די אלע זאכן.

איז בעצם, דאס וואס מ’עסט מצה פסח און נישט חמץ, איז מ’דארף ארויסגיין, מ’איז שוין ארויסגעגאנגען, מ’איז שוין ארויסגעגאנגען פון דעם. נאר פארוואס עסט מען?

דער משל: א מענטש וואס ווערט א בן חורין

זאגט ער א משל, א מענטש וואס איז געווען א פשוט’ער מענטש, מ’האט אים געמאכט א בן חורין [a free person], מ’האט אים געגעבן א ממשלה [government position], מ’האט אים געגעבן א הויכע מדריגה [high level], א הויכע אמט [high office] אין די מלכות [kingdom]. ער גייט נישט יעדן טאג די בגדי מלכות [royal garments], די ספעציעלע קאראניישן בגדים, יא? א ספעציעלע בגדים וואס מ’גייט, די קרוין [crown], די בעקיטשע [special coat] וואס מ’טוט זיך אן לכבוד די המלכה [in honor of the queen].

יענער איז געווארן א גאווערנאר, א גענעראל, א פריץ [nobleman], איך ווייס וואס ער איז געווארן, גיבט מען אים עפעס א ספעציעלע בגד כדי זיך צו מלביש זיין [to dress in]. ער גייט עס נישט יעדן טאג. יעדן טאג טוט ער זיין ארבעט, און אנדערע ווערטער, אין א געוויסע זין לעבט ער אין די וואכעדיגע וועלט, לעבט ער אפילו אין די הדיוט [common] וועלט. ער איז נישט אלעמאל אין די לעוועל פון ווערן א בן חורין, פון ווערן די מדריגה. ווערן די מדריגה, דאס איז געשען איינמאל.

דער נמשל: שבעת ימי המילואים

“שבעת ימים ימלא את ידכם” [seven days shall your hands be filled]. מ’זעט זייער שיין אין די תורה, אז מ’וויל מאכן א מענטש, פרשת צו [the Torah portion of Tzav], מ’וויל מאכן א מענטש פאר א כהן [priest], דארף ער זיבן טעג גיין אנטון די בגדי כהונה [priestly garments], יא, מ’ריבוי בגדים [the many garments], מ’מאכט די שמן המשחה [the anointing oil], מ’מאכט די סדר המילואים [the inauguration ceremony], “שבעת ימים ימלא את ידכם”.

נאכדעם איז ער נאך א כהן, אפילו ער גייט ארויס. בשעת’ן עבודה [during the service] דארף ער זיך אנטון די בגדי כהונה, אבער ס’מיינט נישט, ער האט אויך אנדערע עבודות, “יורו משפטיך ליעקב” [they shall teach Your laws to Jacob], דער כהן איז דאך א מלמד [teacher]. נישט אלעמאל גייט ער מיט די מדריגה פון “ימלא את ידכם”.

די נמשל צו פסח: איינמאל א יאר די בגדי שש

פארוואס? ווייל מ’דארף טראכטן פארוואס, אבער אזוי איז אפשר די סדר. אז מ’פארשטייט אז די ווארט איז נישט אז די חמץ איז אליינס די מדריגה, די נישט עסן חמץ איז אליינס די מדריגה וואס מ’נעמט זיך, נאר א רמז און דעם איז. די נישט עסן חמץ איז די וועג וויאזוי מ’גייט ארויס מדרגה לדרגה [from level to level]. ס’איז מער דאס.

ממילא [therefore], נאר איינמאל דארף ער דאס טון. נאכדעם, זאגט דער זוהר, מ’מאכט א זכר [remembrance] פאר דעם יעדע יאר. קען זיין מ’מאכט א זכר פאר די שבעת ימי המילואים, נישט קלאר דארט. דער כהן גדול [High Priest] מאכט א מנחת חביתין [the griddle-cake offering] יעדן טאג. מביא למעלה ממותו [he brings more than his death offering], וואס איז דער זעלבער קרבן וואס דער כהן גדול ברענגט כדי זיך כדאי צו ווערן ממולא [to become inaugurated], מאכט דער כהן גדול יעדן טאג.

אבער זאגט דער זוהר אז דאס איז דער סדר אז איינמאל א יאר, ווען ס’קומט די anniversary פון דעם צייט ווען ער איז געווארן באקומען דעם כבוד [honor], דעם פאסטן [position], טוט ער זיך אן נאכאמאל די בגדי שש [the linen garments], “וילבש אותם בגדי שש” [and he shall put on the linen garments], ווי א פאטער טוט אן פאר יוסף [Joseph] שיינע בגדים, “ויעש לו כתונת פסים” [and he made him a coat of many colors], זאגט דער זוהר, ווייל ס’איז א בחינה פון “ויעש לו כתונת פסים”.

פארוואס דווקא זיבן טעג פסח? – דער רמב”ם’ס דערקלערונג און די טבע’דיגע סדר

דער רמב”ם’ס ערשטער טעם: זיבן אלס א טבע’דיגע צאל

דאס איז איין וועג וויאזוי מ’קען עס פארשטיין.

און דא ווייטער, דא איז שוין אסאך מער קלארער און נענטער צו דעם וואס מיר לערנען דא. דאס הייסט, ס’קומט קאנעקטעד מיט דאס וואס דער רמב”ם זאגט, ווייל די נושא איז דאך ממש די נושא פון רפואה [רפואה: healing, medicine]. איז זייער אינטערעסאנט, ער גייט דאך ברענגען וואס די ערשטע זאך וואס דער רמב”ם זאגט: פארוואס פונקט זיבן טעג?

זאגט דער רמב”ם אזוי: פארוואס פונקט זיבן טעג? פארוואס נישט, איך האב געזאגט דריי טעג, פיר טעג, וואס איז אויך געווען א חזקה [חזקה: a presumption, established pattern]? זאגט דער רמב”ם, קודם זאגט ער א טעם: זיבן טעג איז א גוטע נאמבער, ס’איז אן אמצעי צווישן די לבנה [לבנה: moon] און די זון [שמש: sun]. א וואך – די זון גייט דורך יעדן טאג, די הקף [הקף: cycle, orbit] פון די זון איז יעדן טאג, איין טאג. א חודש איז דרייסיג טעג, מ’צעטיילט א חודש אויף פיר, ס’מאכט סענס צו צעטיילן די חודש בערך אויף פיר, קומט אויס א וואך. און ער זאגט אז די סדר פון א וואך האט זייער אסאך צו טון מיט די סדר הטבעי [סדר הטבעי: the natural order].

דער קשיא פון די מפרשים: איז א וואך טאקע טבע’דיג?

די מפרשים [מפרשים: commentators] מוטשען זיך: וואס מיינט דער רמב”ם ווען ער זאגט אז די סדר הטבעי האט צו טון מיט וואכן? לכאורה [לכאורה: seemingly, at first glance], וואכן זענען נישט קיין טבע’דיגע זאך. אזוי זאגט מען אסאך מאל א וואך, די נושא פון זכר למעשה בראשית [זכר למעשה בראשית: a remembrance of the act of Creation], מ’זאגט אז דער אייבערשטער האט געמאכט די וועלט אין זעקס טעג, די זיבעטע טאג האט ער גערוט. אבער מ’זעט נישט – די לבנה גייט דורך אין ניין און צוואנציג און א האלב טעג גייט די לבנה ארום די וועלט, דאס קען מען זען בטבע [בטבע: in nature]. די גרויסע הקף פון די זון קען מען זען פון א יאר, די קליינע הקף פון א טאג קען מען זען, אבער די זיבן טעג איז לכאורה נישט קיין זאך וואס מ’קען זען באופן טבעי [באופן טבעי: in a natural manner]. אבער זאגט דער רמב”ם אז ס’האט יא א טבע’דיגע זאך.

צוויי תירוצים פון די מפרשים

די מפרשים זאגן צוויי זאכן:

תירוץ ראשון: די זיבן כוכבי לכת

איין זאך קען מען זאגן אז ס’איז דא די זיבן כוכבי לכת [כוכבי לכת: planets, literally “wandering stars”]. אזוי פלעגט מען אמאל זאגן אז ס’איז דא זיבן כוכבי לכת, סאו האבן זיי יעדער איינער פון זיי האט עפעס צו טון מיט איין טאג, קען מען פארשטיין אז דאס האט אויך א טבע’דיגע זאך. דאס הייסט, א שלימות’דיגע הקף איז איינס וואס גייט דורך אלע זיבן כוכבי לכת.

דאס קען זיין האט צו טון מיט די ערשטע זאך, די עליה לגדולה [עליה לגדולה: ascent to greatness], די התקרבות [התקרבות: drawing near], וואס מ’האט געזאגט אז ישראל זענען העכער פון די כוכבים, אז מ’איז עולה לגדולה [עולה לגדולה: ascending to greatness], אז מ’קומט צו די מדריגה [מדריגה: spiritual level] פון “יוצא חוצה למעלה מן הכוכבים” [יוצא חוצה למעלה מן הכוכבים: going outside, above the stars – reference to God’s promise to Abraham in Genesis 15:5]. דאס איז די ערשטע מדריגה.

תירוץ שני: דער רפואה-סייקל פון זיבן טעג

נאכדעם זאגט ער, איז דא א צווייטע זאך. די מפרשים ברענגען אן אנדערע זאך, און איך מיין מ’האט שוין גערעדט וועגן דעם אמאל, אז אדם אין זה אלא זה [אדם אין זה אלא זה: a person is nothing but this – referring to the natural healing cycle], אז ווען מ’מאכט א רפואה, די סדר איז: א רפואה דארף מען נעמען פאר א שטיק צייט.

אזויווי דער זוהר [זוהר: the Zohar, foundational work of Kabbalah] ברענגט דא, געווענליך א מענטש האט א מחלה [מחלה: illness], ער נעמט אנטיביאטיקס, מאכט ער א קורס פון אנטיביאטיקס. איז רוב רפואות איז אזוי די סדר, אזוי איז אנגענומען ביי די דאקטוירים, פאר זייער א לאנגע צייט, אויך היינט. עס איז דא אמאל זאכן מיט אנדערע נאמבערס, אבער דער מערסטער נאמבער וואס איז אנגענומען איז זיבן טעג. דאס איז די זמן [זמן: time period], וואס איז א גוטע זמן, וואס זיבן טעג נעמט בערך פאר די גוף דורכצושווענקען, דורכצוארבעטן א נייע סייקל, צו ווערן געהיילט. איז געווענליך אסאך רפואות זאגט מען זאל מען נעמען זיבן טעג.

מ’זעט דאס אויך ביי די מצורע [מצורע: one afflicted with tzara’at, a spiritual skin affliction]. מצורע איז דאך א מחלה, מ’זעט אז די גאנצע סדר פון די מצורע גייט אויף זיבן טעג. יא, מ’וועט באלד קומען צו פרשת מצורע [פרשת מצורע: the Torah portion dealing with tzara’at]. זיבן טעג מאכט מען הסגר [הסגר: quarantine], זיבן טעג טשעקט מען עס, מ’קומט צוריק. זיבן טעג איז א תקופה [תקופה: period, season] וואס מ’קען זען צו א מחלה גייט ארויף, צו ס’גייט אראפ, אדער מ’מאכט א רפואה, מאכט מען עס פאר זיבן טעג.

די אנווענדונג אויף מצה: רפואה פאר די נפש

דא איז דאך נישט ממש א רפואה, ס’איז א תיקון [תיקון: rectification, repair], אבער עיפוי הבורא [עיפוי הבורא: the refinement/purification of the body] איז זיבן טעג. ס’איז דא אסאך זאכן וואס מ’זעט אז זיבן טעג איז א תקופה אויפן טבע, נישט נאר אין די הימל, וואס מ’זעט די ז’ כוכבי לכת, נאר אויך אויף די וועלט אין די גוף זעט מען אז זיבן טעג איז א פרק זמן [פרק זמן: time period] וואס מאכט א שינוי אין די גוף. אויב מ’נעמט א רפואה דארף עס זיין זיבן טעג.

איז אויב איז פשוט, אז אויב מ’זאל פארשטיין אז מצה איז סתם א זכר ליציאת מצרים [זכר ליציאת מצרים: a remembrance of the Exodus from Egypt], מ’וואלט געגעסן מצה, קען מען עס מאכן אין איין טאג. אבער אויב ס’דארף זיין א רפואה, דאס הייסט ס’דארף מאכן עפעס א טויש, אזוי ווי ס’האט דעמאלטס געמאכט עפעס א טויש, אדער ס’איז א רמז [רמז: hint, allusion] פאר עפעס א טויש וואס מ’מאכט אין די מענטש’ס גוף, אין די מענטש’ס עסן, זיין מאכל [מאכל: food] איז אנדערש, דארף עס זיין מינימום זיבן טעג, ווייל דאס איז די היקף הטבעי [היקף הטבעי: the natural cycle].

דער רמב”ם’ס עיקר יסוד: תורה איז רפואת הנפש, נישט רפואת הגוף

און אוודאי, דאס ברענגט אונז צו די דריטע זאך וואס שטייט אין זוהר. אוודאי איז דאס אפשר די עיקר זאך וואס שטייט אין זוהר על פי קבלה [על פי קבלה: according to Kabbalah] פאר די נושא פון די שאלה פארוואס איז דא זיבן טעג פסח, וואס שטייט שוין אין רמב”ן [רמב”ן: Nachmanides, Rabbi Moshe ben Nachman, 1194-1270] און אין אבן עזרא [אבן עזרא: Ibn Ezra, Rabbi Abraham ibn Ezra, 1089-1167], און דער רמב”ם איז מרמז דערויף [מרמז: hints at], איך ווייס נישט ווי דאס איז מרמז, אבער ס’האט צו טון מיט דעם.

די ווארענונג קעגן פארשטיין תורה אלס רפואת הגוף

דער רמב”ם זאגט: אויב וועט איינער זאגן אז די תורה איז נאטורליך, אז די תורה איז א טבע’ליכע זאך, די תורה איז עפעס – די תורה איז עפעס סך הכל אזוי ווי א רפואה, א רפואת הגוף [רפואת הגוף: healing of the body]? דער רמב”ם זאגט אין הלכות [הלכות: laws], נו, וואס לערנט מען אין הלכות תשובה [הלכות תשובה: Laws of Repentance]? וועסטו זאגן אז די תורה איז רפואת הגוף, איז ער אזוי ווי הולך של המכה [הולך של המכה: one who is lost from the plague – referring to one who has no share in the World to Come], אין לו חלק לעולם הבא [אין לו חלק לעולם הבא: he has no share in the World to Come].

פארוואס זאגט דער רמב”ם? שהאומר שדברי תורה רפואת הגוף אינם אלא רפואת הנפש [שהאומר שדברי תורה רפואת הגוף אינם אלא רפואת הנפש: one who says that the words of Torah are healing for the body – they are only healing for the soul]. אז דו מיינסט אז די תורה איז עפעס א וועג צו זיין געזונט, ס’איז א דאקטעריי, ס’איז נישט קיין דאקטעריי. די תורה איז א רפואת הנפש [רפואת הנפש: healing of the soul]. ס’איז א רפואת המידות [רפואת המידות: healing of character traits], רפואת הדעות [רפואת הדעות: healing of beliefs/opinions], נישט קיין רפואת הגוף.

די תורה איז מתדמה אל הטבע

איז זאגט דער רמב”ם, אמת, אבער די תורה איז מתדמה אל הטבע [מתדמה אל הטבע: resembles/parallels nature]. דאס הייסט, די טבע פעלט, די טבע האט נישט קיין דעת [דעת: knowledge, consciousness], טבע אינו בעל מחשבה והתבוננות [טבע אינו בעל מחשבה והתבוננות: nature does not possess thought and contemplation].

דאס הייסט, על פי קבלה, טבע איז נאר ו”ק [ו”ק: ששה קצוות – six extremities, referring to the lower six sefirot without higher consciousness], טבע האט נישט קיין ג”ר [ג”ר: גלגלתא רישא – the three higher sefirot representing higher consciousness], אין טבע איז נישט דא קיין מוחין [מוחין: intellectual/spiritual consciousness]. און די תורה איז משלים די מוחין פון די טבע [משלים די מוחין: completes the consciousness]. דאס איז די הנהגת השם על ידי השכל [הנהגת השם על ידי השכל: God’s guidance through intellect]. די תורה איז געגעבן געווארן צו בעלי דעת [בעלי דעת: people of knowledge], צו אריינצוברענגען דעת אין די טבע.

אבער עם כל זה [עם כל זה: nevertheless], ס’איז מתדמה אל הטבע. די מדרגה פון ג”ר, די מדרגה פון מוחין, איז ענליך, ס’גייט אין די זעלבע סטרוקטור פון די טבע. דאס איז פונקט אזוי ווי, אנדערע ווערטער, אזוי גייט מען זען: א גוף פון א מענטש ווערט אויסגעהיילט אין זיבן טעג, די נפש פון א מענטש אויך. איי, די נפש איז נישט די זעלבע. ס’איז נישט צו מיינען אז די עסן מצה מאכט א רפואת הגוף. לאו דווקא [לאו דווקא: not necessarily], ס’קען זיין אז ס’מאכט, אבער לאו דווקא. נאר די רפואת הנפש, די דעות [דעות: beliefs, opinions] וואס די מצה דערמאנט, ס’מאכט א זכר, גייט אין די זעלבע סדר. ס’איז געמאכט געווארן פאר מענטשן מיט גופים. ס’גייט אריין אין די מער פרימיטיוו ריזענס. אבער ס’איז משלים ענינים הטבעיים [משלים ענינים הטבעיים: completes natural matters].

ברית מילה אלס משל: שלימות פון די נפש איבער די גוף

וואס דערמאנט ער דאס? יעדער איינער ווייסט, פסח איז געווען אויך די דורות פון ברית מילה [ברית מילה: covenant of circumcision], האט ער געדארפט מל’ן [מל’ן: circumcise]. און ביי ברית מילה פרעגט דער רמב”ם די קשיא: וויאזוי קען עס זיין? ס’איז א קשיא וואס ווערט שוין געברענגט אין מדרש [מדרש: Midrash, homiletical teachings of the Sages].

וויאזוי קען מען זאגן אז ברית מילה איז א שלימות [שלימות: perfection, completion]? “התהלך לפני והיה תמים” [התהלך לפני והיה תמים: “Walk before Me and be perfect” – Genesis 17:1] – דאס איז די ברית מילה. לכאורה, מ’צוברעכט די נאטור, מ’צוברעכט, מ’שניידט אפ די ערלה [ערלה: foreskin], א מענטש איז געבוירן מיט אן ערלה. דער כלל איז, “וירא אלוקים את כל אשר עשה והנה טוב מאד” [וירא אלוקים את כל אשר עשה והנה טוב מאד: “And God saw all that He had made, and behold, it was very good” – Genesis 1:31], אלעס וואס איז אין די וועלט איז טוב מאד, ס’איז די שלימות. וויאזוי קען זיין אז מעשי השם אינם שלמים [מעשי השם אינם שלמים: God’s works are not complete]?

דער רמב”ם’ס תירוץ: צוויי לעוועלס פון שלימות

זאגט דער רמב”ם דארט, יא, דארפסט פארשטיין אז א מענטש האט צוויי לעוועלס. א מענטש האט זיין גוף, אפשר מצד הגוף [מצד הגוף: from the perspective of the body] האט ער געווען מער שלם [שלם: complete] מיט די ערלה, קען זיין, לאו דוקא, אבער קען זיין. אבער א מענטש, עיקר מענטש איז דאך זיין נפש. די נפש פון א מענטש איז בעסער אן די ערלה, ווייל דעמאלטס איז ער ממית זיין תאוות [ממית זיין תאוות: subdues his desires], ער האט ריכטיגע דעות, די אלע זאכן.

די תורה איז די שלימות פון די נפש, פון די דעות, נישט פון די גוף. אבער ס’גייט אין די זעלבע ענליך. פארדעם זאגט ער אז מילה איז בשמיני [בשמיני: on the eighth day], יא, די זיבן איז די העכערע טבע פון פסח, די אכטע דאס איז מילה, אבער ס’איז יא שלימות, ס’איז משלים א מענטש [משלים א מענטש: completes a person], ס’איז משלים די טבע פון א מענטש, אבער ס’איז לאו דוקא דורכדעם וואס ער האט א שלימות’דיגע גוף, נאר דורכדעם וואס ער האט א שלימות’דיגע נפש.

די העכערע מדריגה פון זיבן: פון טבע צו קבלה

סאו וויבאלד מיר פארשטייען אונז אז ס’איז נישט טייטש אז נאר מ’דארף עסן מצה כדי אז די גוף זאל זיך טוישן פון די מצה זיבן טעג זאל קיין ניקוי [ניקוי: cleansing]. ס’ווייזט אויך אז דא, אז מ’וועט זאגן על פי פשט [על פי פשט: according to the simple meaning], די מצה קומט אויסצולערנען עפעס, עפעס צו ווייזן, און די זאך וואס מ’ווייזט איז אויך עפעס א נושא פון שבעה [שבעה: seven], ס’איז אויך עפעס אן ענין [ענין: matter, concept] פון שבעת ימים [שבעת ימים: seven days].

אזוי ווי ביי די גוף נעמט עס זיבן אז דאס איז די העכערע, אזוי ס’גייט א סייקל זיבן זיבן זיבן, אזוי איז אויך דא אין די מער שכלי’דיגע מדריגות [שכלי’דיגע מדריגות: intellectual levels] אין די וועלט איז דא זיבן טעג.

די קבלה’דיגע פארשטאנד פון זיבן

און דאס איז אוודאי פארשטייט אין רמב”ן, אז זיבן איז א רמז אויף די זיבן טעג פון די וואך, און נאך העכער פון דעם, די זיבן כוכבי לכת, ס’איז דא זיבן ספירות [ספירות: sefirot, divine emanations in Kabbalah], אדער זיבן מלאכים [מלאכים: angels], אדער זיבן ספירות נאך העכער, זיבן מדריגות, און די זיבן מדריגות דאס איז באמת די ריזן פארוואס ס’איז דא אלעס גייט זיבן.

און מיר האבן ספירת העומר [ספירת העומר: the counting of the Omer], און חג השבועות [חג השבועות: the Festival of Weeks/Shavuot] וואס איז נאכאמאל זיבן מאל זיבן, ס’ווייזט אונז די נושא פון די סדר פון זיבן. ס’איז דא זיבן טויזנט יאר אין די וועלט, וכו’ וכו’ וכו’ [וכו’: and so on], אלעס גייט אויף דעם זיבן, און דאס איז די העכערע מדריגה פון דעם זיבן.

“בשבעת ימים” קעגן “שבעת ימים”: צייט קעגן מדריגות

מיט אנדערע ווערטער, אז נישט נאר, אויב מ’וויל עס טייטשן, אז מ’זאל זאגן נישט נאר די גוף, כדי א מענטש זאל כאפן אז ער עסט חמץ [חמץ: leavened bread] דארף נעמען אים זיבן טעג, אבער אויך כדי א מענטש זאל כאפן די לעסאן, די מעסעדזש וואס די חמץ געט אים, נעמט אים זיבן טעג, אדער ס’נעמט אים זיבן מדריגות, אפשר לאו דוקא זיבן טעג, דאס איז בחינת שבעת ימים [בחינת שבעת ימים: the aspect of seven days]. נישט “בשבעת ימים” [בשבעת ימים: in seven days – referring to a time period] נאר “שבעת ימים” [שבעת ימים: seven days – referring to seven levels/aspects]. אז די שבעת ימים, די זיבן טעג, זאלן זיין אזוי ווי איין טאג, אז מען זאל עסן מיט די מצה די זיבן טעג.

די שאלה פון די מדריגה און די הכנה

אה, איז וואס איז די מדריגה? וואס איז די הכנה [הכנה: preparation] צו די מדריגה? וואס איז די מדריגה? פשוט אז די זאך, וואס איז די שבעת ימים אליינס, נישט די בשבעת ימים, נישט די זיבן טעג פון די עולם הטבע [עולם הטבע: the natural world], נאר די זיבן טעג אליינס וואס איז די עולם הטבע, וואס איז א זכר פאר זיי, ס’איז דא רינגען.

שבעת ימי המצות: מדריגת הקטנות ודרך העלייה לגדלות

פרק ד: לחם עוני – מהות שבעת הימים כמדריגת חסרון

שבעת ימים כבחינה עצמאית

אדער די זיבן מדריגות, אפשר לעבן דווקא זיבן טעג, די בחינות שבעת ימים. יא, נישט ביז שבעת ימים, נאר שבעת ימים. יא, זאגט ער אזוי, “שבעת ימים תאכל מצה” – דו וועסט עסן מיט די מצה די זיבן טעג. אה, און וואס איז די מדריגה? אבער מ’דארף אונז פרעגן, וואס איז די מדריגה? וואס איז דאס די זאך וואס איז די שבעת ימים אליינס? נישט די ביז שבעת ימים, נישט די זיבן טעג פון די עולם הטבע, אדער די זיבן טעג אליינס וואס איז די עולם הטבע וואס זיי זענען זוכה פאר זיי, וואס דאס ברענגט אונז צו זיין.

הקשר בין מצה ללחם עוני

וועלן מיר פארשטיין אן אינטערעסאנטע זאך. און דאס איז אויך אמת’דיג, איך מיין אז דאס איז א טיפערע טעם פארוואס מ’עסט נאר מצה און נישט חמץ זיבן טעג און נישט א גאנצע יאר, ווייל דאס האט צו טון מיט דעם וואס הייסט לחם עוני. דאס הייסט אז מצה איז א חסרון באמת. און אמת’דיג אז די פלאץ, אדער איין פלאץ אין דברים וואו ס’שטייט “שבעת ימים תאכל עליו מצות”, דארט שטייט “לחם עוני”.

דאס הייסט, “שבעת ימים תאכל מצות” האט צו טון מיט דעם וואס מצה איז לחם עוני. אין אנדערע ווערטער, די שבעת ימים זענען נישט ממש די העכסטע מדריגה, זיי זענען נאך לחם עוני. און וועגן דעם איז עס נאר זיבן טעג, ווייל אונז ווילן נישט בלייבן מיט די לחם עוני, אונז ווילן אנקומען צו די מן, אונז ווילן אנקומען צו די העכערע מדריגה, צו די שתי הלחם, צו די לחם עשיר, יא.

פרק ה: הלל שאינו שלם – החילוק בין פסח לסוכות

למה אין אומרים הלל שלם בפסח

איז וויאזוי פארשטייט מען דאס? און אמת’דיג, דאס איז די ריזן אויך פארוואס, יעדער איינער ווייסט אז פסח איז אנדערש ווי סוכות, מ’זאגט נישט קיין הלל שלם א גאנצע זיבן טעג. דאס הייסט, מ’זאגט דאך אזוי, ווייל ס’איז נאך בחינות לחם עוני. די זיבן טעג איז לחם עוני, ס’איז נאך נישט די שלימות.

דאס איז “שבו ושבו” שטייט ביי שלמה און ביי חזקיה, “שבו ושבו”, שבו תחתונים כביכול. דערפאר רופט ער עס זיבן טעג, פון מדריגת המלכות. דאס הייסט, עצרת, ביום השביעי עצרת, עצרת הייסט די מלכות. דעמאלטס, דאס איז הלל שאינו שלם, חוץ די ערשטע נאכט, האבן מיר גערעדט אן אנדערע נקודה.

סוכות – מדריגת הגדלות

אבער סוכות, סוכות איז שוין א העכערע מדריגה, סוכות איז די ימי גדלות, וואס דעמאלטס קען מען מאכן זיבן טעג שלימות, יא, זיבן טעג מהלל שלם.

שני הטעמים לאי-אמירת הלל – קריעת ים סוף

און אמת, ס’זעט אויס אז דאס האט צו טון מיט די נושא פון קריעת ים סוף, פארוואס? איז דאך דא אן אנדערע טעם וואס ווערט געברענגט אין בית יוסף אין די מדרש, אז מען זאגט נישט הלל די צווייטע טעג פסח, אדער די חול המועד פסח, ווייל קריעת ים סוף דארט איז עפעס א בחינה פון קושי. אוודאי קריעת ים סוף איז געוואלדיג, אבער “מעשי ידי טובעים בים ואתם אומרים שירה”, ס’איז דא עפעס א קושי אין דעם, און לכאורה לכבוד דעם זאגט מען נישט הלל.

און אוודאי די מפרשים פרעגן, אויב אזוי, וואס איז מיט די אנדערע זעקס טעג חול המועד, די אנדערע פינף טעג? און זיי זאגן תירוצים, דוחק’דיגע תירוצים.

העומק: כל פסח הוא בחינת קטנות

איך מיין אז די עומק פון דעם איז, אז קריעת ים סוף ווייזט אונז אז דער גאנצער פסח איז נאך א בחינה פון קטנות. נאך אלץ דא, וואס מיינט קטנות? “מעשי ידי טובעים בים” מיינט קטנות. וואס מיינט קטנות? אז אונז דארפן זיך נאך שלאגן.

יעצט פארשטייט מען שוין האלב די סוד. מ’דארף זיך נאך שלאגן. אוודאי איז דאס א גרויסע מדריגה, “ימותו רשעים ויראו צדיקים וישמחו” – גוט. אבער וואס איז נאך בעסער? איז “יתמו רשעים ולא חוטאים”, “יתמו חטאים ולא חוטאים”. נאך בעסער איז אז ס’איז נישט דא קיין פרעה בכלל, אדער אז פרעה איז מודה, “ה’ הצדיק”. דאס וואלט געווען די פלאן, אז פרעה זאל מודה זיין. דערווייל האבן מיר זיך געדארפט נאך שלאגן מיט אים, איז דא נאך א שטיקל חסרון.

דאס מיינט אז מ’דארף דאס האבן, ס’איז א וויכטיגע סטעפ, אן דעם וואלט נישט געווען קיין הצלחה, אבער ס’איז נאך א חסרון.

השוואה לסוכות – העלאת השבעים אומות

אן דעם פארשטייט מען נאך אלץ נישט ריכטיג די שבעת ימים, ס’איז נאך א קליינע שבעת ימים. אויב אזוי איז די גאנצע שבעת ימים, אוודאי אין דעם שבעת ימים איז געווען א גרויסער נס, אבער מכל מקום זעט מען אז מ’האט זיך נאך געדארפט שלאגן מיט פרעה. דאס איז לכאורה “הללו עובדי עבודה זרה והללו עובדי עבודה זרה”. אה, ניין, ס’איז נאך אלץ אנדערש. די אידישע עובדי עבודה זרה איז נאך אלץ אנדערש פון די גוי’אישע עובדי עבודה זרה. זייער גוט. אבער מצד האמת איז עס נאך נישט די שלימות. אויף דעם קומט נאך נישט קיין הלל שלם.

איך מיין אז דאס איז די השוואה פון די צוויי טעמים, קען מען לערנען אז דאס איז די זעלבע זאך.

אויב אזוי דארפן מיר נאר מוסיף זיין אין די ענד פון די שיעור, זאגן וואס איז אפשר די זאך, די קטנות, וואס איז די נקודה, פארוואס פעלט מצד אחד? ס’איז נישט גענוג, לאמיר זאגן אזוי.

פרק ו: ביעור חמץ – השלילה של התפיסה הגשמית

חמץ כסמל לתפיסה גשמית

קודם כל, מיט וואס איז עס נישט גענוג? דאס הייסט, אונז האבן געלערנט אז חמץ ווייזט אויף די נושא פון אלהים אחרים, ס’ווייזט אויף די נושא פון תפיסה מגושמת, אז א מענטש, זיין דמיון, אפילו זיינע חושים, זיין דמיון, וואס אסאך מענטשן מיינען אז דאס איז זייער מחשבה, קען נאר תופס זיין דברים גשמיים, נאר זאכן וואס האבן א נפח, יא, אזויווי חמץ האט א אורך ואויבי ורוחב, יא, ס’האט א דריי דימענשאן, דאס קען ער כאפן.

דאס הייסט חמץ, ממילא זאגן די הלכה, אפילו די הלכה, קל וחומר דער אייבערשטער אליינס איז נישט קיין דבר גשמי, נישט קיין דעת גוף, דארף מען פארברענען דעם חמץ, מ’דארף זיך מווארענען כדי עס נישט צו כאפן.

פרק ז: שבעת ימים נגד שבעה כוכבי לכת – הסוד העמוק

למה דווקא שבעה ימים

דער פראבלעם איז אבער, לאמיר זאגן אזא ווארט, דער פראבלעם איז אז דאס קען נישט זיין אין א מינוט. מ’וועט זאגן איינער איין טאג, יא, מ’וועט זאגן די זעלבע זאך וואס זיי האבן געזאגט לגבי חמץ בפשטות, אז איינער איין טאג, לאמיר זאגן למשל, איינער דינט אן עובד עבודה זרה, זיין גאט איז א אליל עץ ואבן, ער דארף האבן א דמות וצורה, ער דינט עפעס א פסל ותמונה, תבנית אדם או בהמה, תבנית, איינע פון די תבנית’ן וואס שטייט דארט אין דער חומש, איינע פון די זאכן, דאס איז זיין גאט, זייער גוט.

המשל: יום אחד אינו מספיק

קומט א איד, און איין טאג האט ער נישט, קומט אברהם אבינו, ער ברעכט איין טאג, ער דינט נישט, ער מאכט א תפילה, פאר וועמען דאוונסטו? לאלקי השמים, צו קיינעם נישט, ס’איז נישט קיין שום פסל, ס’איז די אין סוף, ס’איז אחד, השם אחד. זאגט מען, אקעי, אפשר איז דאס נאך איין גאט, יא, מ’קען דאך מאכן אזא טעות, דער עובד עבודה זרה האט דאך אויך געהאלטן אז ס’איז דא דער איין גאט וואס איז אחד למעלה, זאגט ער, אקעי, יעדן איין טאג דינסטו פאר די זון, איין טאג פאר די לבנה, און איין טאג שבת דינסטו פאר די אחד שלמעלה, די אלהי אלהים, נישט קיין פראבלעם.

החידוש: השם אחד – ולא עוד

אבער אונז וויל דיר זאגן א טיפערע זאך, יא, אונז וויל דיר זאגן אסאך א טיפערע זאך, אונז וויל דיר זאגן אז דער איסור עבודה זרה זאגט נישט פשט אז ס’איז אויך דא אלהי אלהים, ס’איז אויך דא השם אחד, נאר אז ס’איז נאר דא השם אחד. א גרויסע חידוש, מ’דארף עס פארשטיין, דאס איז שוין א גרויסע חידוש. מיט אנדערע ווערטער, דאס איז נישט גענוג איין טאג, מ’זאל זאגן אז ס’איז במקרה, האסט געמיינט אז ער איז נאך איין גאט. ניין, איך דארף זיבן טעג נישט צו טון, און זיבן טעג איז קעגן די זיבן כוכבי לכת, וואס דאס זענען די כוכבים ומזלות וואס די עובדי עבודה זרה האבן געדינט.

פירוט השבעה כוכבי לכת

דער ערשטער טאג די מזל, וויאזוי הייסט ער? דער, איך געדענק שוין נישט, דער שבתאי, און צדק, און כוכב, און אזוי ווייטער די אלע מזלות, זיי, יעדע איינע פון זייערע טעג, ס’גייט אזוי זונטאג, ווייל קומט א איד שבת, איך ווייס נישט, אפילו שבת, שבת איז אויך דא איינער פון די כוחות, לאמיר זאגן אזוי, אויב א איד וואלט איין טאג אין די יאר נישט געדינט נאר דעם אייבערשטן, וואלט ער געזאגט אקעי, וואס איז זונטאג? מסתמא דינט דער גוי דעם גאט פון זונטאג. ניין, זונטאג דין איך אויך דעם אייבערשטן. קומט מאנטאג, זאגט דער גוי, מסתמא היינט דינט ער דעם גאט פון מאנטאג. ניין, מאנטאג אויך נישט, דינסטאג אויך נישט.

הביאור: כל יום – רק השם

דאס איז די שבעת ימים, “שבעת ימים תאכל מצות”, יעדע איינע פון די פאלשע טעג וואס ס’איז דא א פאלשע גאט, דאס הייסט איינער פון די כוחות איז פאלש בבחינת גאט, נישט פאלש בבחינת מלאך, בבחינת כוחות, דארף מען ווייזן אז נישט נאר אז איך דין אויך דעם אייבערשטן חוץ פון דעם, נאר דו ביסט נישט דער אייבערשטער אין קיין איינע פון די טעג. דאס איז די סוד פון “שבעת ימים תאכל מצות”.

פרק ח: חכמה ובינה – הבנה מעמיקה לעומת הבנה רגעית

מדריגת חכמה – ברק המבריק

אבער דאס איז אוודאי א גרויסע גדלות, און אוודאי דאס דארף מען טון, דאס איז די לימיט, דאס הייסט מ’לערנט איין טאג. אדער מ’קען זאגן אפילו פשט, איין מינוט, פסח סוגיא, פסח רואה, ער פארשטייט בחינת חכמה, א ברק המבריק, ער פארשטייט אלקות, איז נישט גענוג.

מדריגת בינה – שבעת ימים

מ’דארף עס לערנען בבחינת בינה. בינה איז די… דאס רעדט מען פון א קטנות פון בינה, אמת’דיג, אבער בינה פון אלע זיבן טעג, ער גייט זיך דורך, ער לערנט עס מיט אלע קשיות און אלע תירוצים, ביז ער פארשטייט איין גאנצע וואך, ער פארשטייט עס טאקע, ס’איז נישט סתם במקרא, ס’איז נישט נאר א פסוק א טאנץ, ס’איז טאקע.

אבער די גאנצע זאך איז נאך אלץ בבחינת קטנות. דאס איז וואס אונז לערנען אין פסח, אז די גאנצע זאך איז נאך אלץ אלעס בבחינת קטנות.

פרק ט: קטנות וגדלות – מלחמה לעומת העלאה

למה כל זה עדיין קטנות

פארוואס איז די גאנצע זאך אלץ בבחינת קטנות? ווייל אין גדלות שלאגט מען זיך נישט. די בחינת גדלות איז יא זיבן טעג, אבער נישט מיט זיך שלאגן יעדן טאג.

סוכות – העלאת השרים

פארקערט, פסח… וואס טוט מען שבועות [צ”ל: סוכות] אין אלע זיבן טעג? מ’ברענגט זיבעציג פרים. דאס הייסט, קעגן די זיבעציג שרים ברענגט מען זיבעציג גימ”ל’ס [קרבנות]. מ’געבט שפע פאר יעדע איינע פון די פרים, יא? אין אנדערע ווערטער, מ’איז זיי מעלה צו די קדושה. דאס איז די לעוועל פון שבועות [צ”ל: סוכות], און שבועות של פסח איז געווען א סחורה פון דעם, פון דעם קען מען זאגן “זה א-לי ואנוהו”.

פרק י: הסבר מעמיק – מהי הטעות של עבודה זרה

הטעות: ראיית הכוחות כאלוהות

אין אנדערע ווערטער, און איך זאג עס בקיצור, מ’דארף עס ארויסברענגען אסאך קלארער, אבער ס’איז שוין די ענד פון די שיעור. אין אנדערע ווערטער, וואס איז די טעות פון עבודה זרה? די טעות איז אז ער קומט נאר אן צו דעם שבתאי, צדק, חמה, כוכב, נוגה, לבנה, וכו’, ער מיינט נאר אז איינער פון די זאכן פירן די וועלט, און ער ווייסט נישט פון ווייטער פון דעם.

התשובה היהודית: “ובכל אלהי מצרים אעשה שפטים”

וואס טוען אונז? אונז זאגן אויף יעדע איינע פון די טעג, גייט ער כביכול, מ’גייט אדורך צו יעדע אלוהי מצרים, “ובכל אלהי מצרים אעשה שפטים”, יא? איינער האט געמיינט אז בעל צפון… זאגט רש”י, ער איז איבערגעבליבן, אים נישט הרג’ענען? ניין, אים אויך האט מען געדארפט הרג’ענען די זיבן טעג.

דאס איז א גרויסע קטנות, יא? ווייל איינער וואס האט א ביסל שכל פארשטייט אז מ’דארף נישט יעדן איינס איבערגיין. און נישט נאר מ’דארף נישט יעדן איינס איבערגיין, מ’דארף נישט מבטל זיין יעדן איינס עקסטער.

מדריגה גבוהה יותר: “גדול ה’ מכל האלהים”

וואס זאגן מיר? “גדול אדנינו ורב כח”, “גדול ה’ מכל האלהים”. ער איז העכער, ער איז אויך… מ’קען אפילו זאגן אז ער איז די כח וואס איז אין יעדן איינעם פון די אלהים, רייט? ער פירט די זון און די לבנה און די שטערנס און אלעס. מ’דארף נישט גיין צוברעכן די זון און צוברעכן די שטערנס און צוברעכן יעדע זאך עקסטער. דאס איז אלעס קטנות.

“זה א-לי ואנוהו” – ראיית האלוקות

און נישט נאר דעם, ס’איז דא אן אמת’דיגע וועג פון וואס מיר האבן גערעדט פון שם ה’. מ’קען אויך זען דעם אייבערשטן, מ’קען אויך זאגן “זה א-לי ואנוהו”, כביכול. אזוי ווי מיר זאגן “אלה”, וואס איז א חילוק “אלה אלהיך ישראל”? ס’איז אנדערע, לשון רבים, לשון יחיד, ס’איז א גרויסע חילוק.

אבער ס’איז נאך אלץ עפעס א בחינה וואס מיר זאגן, נישט חס ושלום מיר זאגן אז ער איז דער גאט. יא, אז “זה א-לי ואנוהו” מיינט נישט אז ער איז דער גאט. ער איז נישט דער גאט. וואטעווער מ’קען זען איז נישט דער גאט. דאס טאר מען נישט זאגן, דאס איז עבודה זרה.

הכנה לגדלות

פארדעם מוז מען האבן זיבן טעג פון קטנות, זיבן טעג פון ביעור עבודה זרה פון “לא תאכל עליו חמץ”.

פרק יא: עצרת – המעבר מקטנות לגדלות

“וביום השביעי חג לה’” – עצרת

“וביום השביעי חג לה’”. וואס איז די עצרת לה’? די עצרת, אז מ’האלט זיך איין, יא, עצרת אמת’דיג, די סדר וואס מיר האבן געזאגט, “אם רץ לבך שוב לאחד”, מ’האלט זיך איין, מיינט אז די דמיון איז רוצה להוסיף, און מ’זאגט ניין, דאס איז נישט, ס’איז נישט דער גאט. אקעי.

עצרת – נעצר: הכליאה באלוקות בכלי

נאכדעם וואס מ’טוט די עצרת, אבער אומקול זה איז אויך “נעצר”, ס’איז אויך, דער זוהר זאגט “נעצר” איז א לשון כליאה, ס’ווערט נכלא כביכול די אלקות אין א געוויסע כלי. וואס דאס מיינט איז, און איך גיי נישט יעצט מסביר זיין וויאזוי ס’קען זיין, אבער וואס דאס מיינט איז אז אויב מ’האלט ביי די גדלות, דעמאלטס קען מען יא, קען מען זען, מ’קען האבן א מקדש, מ’קען האבן א תורה, מ’קען האבן מצוות, מ’קען האבן די אלע זאכן, נאר בלא שום טעות אז די זאכן זענען גאט. אבער זיי זענען יא.

אין אנדערע ווערטער, אז דער אייבערשטער איז בחר זיך מגלה צו זיין, אדער אונז מצד אונזער קטנות זעען אים אזוי, וואטעווער ס’זאל נאר זיין.

התוצאה: ראיה בלי טעות

דאס, ווער ס’האט נישט געגעסן חמץ פאר זיבן טעג, ער קען דאס זען, ווייל ער האט נישט קיין חשש טעות, ער האט נישט קיין חשש טעות אין דעם. נישט נאר ער האט נישט קיין חשש טעות ווערט געזאגט, נאר ער פארשטייט אויך אז די זיבן טעג וואס מ’איז נזהר פון חמץ איז א געוויסע קטנות, און דארף מען נאכדעם קומען אסאך העכער.

—

אקעי, דאס איז ביי ראשית פרקים. ראשית פרקים, די דרשה איז געווען אסאך קלארער ווי די יסוד, אבער ראשית פרקים האט פארשטאנען די עיקר זאך.

עבודת ביעור חמץ: פון קטנות צו גדלות

פרק ה: סיכום העיקרים – די מהות פון קטנות און גדלות

די דערקענונג פון דעם רבי’ס פארשטאנד

נישט נאר האט ער נישט קיין חשש טעות וואס ער האט געזאגט, נאר ער פארשטייט אויך אז די זיבן טעג וואס איך בין מבער [מבער: אויסראטעווען, אוועקשטעלן] די חמץ איז א געוויסע קטנות [קטנות: נידעריגע מדרגה, קליינקייט], און איך דארף נאך קומען אסאך העכער.

איבערבליק פון די דרשה

אוקיי, דאס איז בראשי פרקים [בראשי פרקים: הויפט פונקטן]. די דרשה איז געווען אסאך קלארער ווי די יסוד, אבער בראשי פרקים האבן מיר פארשטאנען די עיקר זאך, אז מ’דארף קענען, און לאמיר נאר איבערמאכן די זעלבע, איבערזאגן די עיקר זאך.

די הויפט נקודה: דערקענען דעם אייבערשטן אין די זיבן טעג

מ’דארף קענען זיבן טעג נישט עסן מצה, און מ’זאל זאגן אז ס’איז א מקרא [מקרא: א דערקלערונג, א רוף], און מיט אנדערע ווערטער זאל מען זאגן אז דא אויך איז דא א גאט.

דער חילוק צווישן קטנות און גדלות

בחינת קטנות: נעגירן די פאלשע כוחות

אלא מה [אלא מה: אבער וואס], אין די קטנות גייט אריבער יעדער איינער פון זיי און זאגט ניין:

– נישט א גאט

– נישט א גאט

– נישט א גאט

נאר איינער איז דער גאט.

בחינת גדלות: התכללות נצוצות

און די גדלות [גדלות: גרויסקייט, העכערע מדרגה] וואס אין שביעי של פסח [שביעי של פסח: דער זיבעטער טאג פון פסח] איז א התכללות נצוצות [התכללות נצוצות: פאראייניגונג פון די ניצוצות] פון דעם, אפילו נאך אין בחינת קטנות, איז צו זאגן אז דער וואס איז נאר איינער, ממילא [ממילא: פון זיך] אלע זענען נאר איינער.

די סוד פון די גדלות: שעבוד דורך אחדות

מ’קען משעבד [משעבד: אונטערווארפן, דינען] זיין די זון, און מיט דעם איז מען משעבד דעם אייבערשטן אמת’דיג. דאס איז די סוד [סוד: געהיימעניש] פון די גדלות.

דער מסקנא: שביעי של פסח איז נאך קטנות

און אין שביעי של פסח האבן מיר נאך נישט קיין ווערטער עס צו זאגן ריכטיג, און מיר זאגן אז עס איז נאך בחינת קטנות.