סיכום השיעור 📋
סיכום פון שיעור — הלכות ספר תורה, פרק ח׳ (הלכות תפילין מזוזה וספר תורה)
—
א. צורת פרשה פתוחה און פרשה סתומה
דברי הרמב״ם: פרשה פתוחה האט צוויי וועגן: (1) אויב מ׳האט געענדיגט אינמיטן שורה און עס בלייבט איבער ריוח כשיעור תשע אותיות, לאזט מען דעם רעסט פון דער שורה ליידיג און הייבט אן די נייע פרשה פון אנהייב דער נעקסטער שורה. (2) אויב עס בלייבט נישט גענוג ריוח, ענדיגט מען די שורה, לאזט א גאנצע ליידיגע שורה, און הייבט אן די פרשה פתוחה פון אנהייב דער דריטער שורה. פרשה סתומה האט דריי צורות, אלע מיט׳ן עיקר אז דער ריוח איז אינמיטן דער שורה (נישט אנהייב שורה).
פשט: דער רמב״ם׳ס כלל: פרשה פתוחה הייבט זיך אייביג אן בתחילת השיטה, און פרשה סתומה הייבט זיך אן באמצע השיטה (מיט ריוח פון ביידע זייטן).
חידושים און הסברות:
1. מחלוקת רמב״ם און רא״ש: דער רא״ש האלט אז א פרשה פתוחה דארף האבן ניין אותיות ריוח אויף דער זעלבער שורה פאר דער נייער פרשה, נישט נאר אויף דער פריערדיגער שורה. לויט׳ן רא״ש, אויב מ׳הייבט אן אינמיטן שורה מיט ריוח פארויס, איז דאס א פרשה פתוחה. אבער לויט׳ן רמב״ם וואלט דאס געווען א פרשה סתומה, ווייל פרשה פתוחה מוז זיך אנהייבן בתחילת השיטה.
2. פראקטישע נפקא מינה אין היינטיגע ספרי תורה׳ס: אין אונזערע ספרי תורה׳ס קומט קיינמאל נישט פאר א גאנצע ליידיגע שורה פאר א פרשה פתוחה (דער רמב״ם׳ס צווייטער אופן). דער בית יוסף אין שלחן ערוך זאגט אז מ׳איז מקפיד אז יעדע פרשה פתוחה זאל זיך ענדיגן מיט כאטש ניין אותיות ריוח, כדי יוצא צו זיין ביידע שיטות — סיי דעם רמב״ם (ריוח אויף סוף שורה, נייע פרשה אנהייב נעקסטע שורה) און סיי דעם רא״ש. דער עצה פון “עלה לתת לשניהם” — כאטש עס זענען דא וואס טענה׳ן אז עס ארבעט נישט פולקאם.
—
ב. פסול פון טעות אין פרשיות פתוחות/סתומות — אין לו תקנה
דברי הרמב״ם: אויב מ׳האט זיך טועה געווען בריוח הפרשיות — געמאכט סתומה אנשטאט פתוחה אדער פארקערט, אדער מ׳האט געלאזט ריוח וואו מ׳דארף נישט, אדער בכלל נישט געלאזט קיין ריוח, אדער געטוישט די צורת השירות — הרי זה פסול ואין לו תקנה, נאר מ׳קען אראפנעמען דעם דף און מאכן א נייעם.
פשט: א טעות אין פתוחות/סתומות איז פסול און מ׳קען עס נישט פיקסן — מ׳מוז אויסבייטן דעם גאנצן דף.
חידושים און הסברות:
1. פארוואס קען מען נישט מגיה זיין? פארוואס קען מען נישט פשוט אויסמעקן און איבערשרייבן? צוויי מעגליכע תירוצים: (א) מ׳דארף צו פיל אויסמעקן, און עס איז א לימיט וויפיל מ׳קען פיקסן אין א ספר תורה (ווי געלערנט פריער — מער ווי פיר טעותים קען מען נישט פיקסן). (ב) עס איז א פאסודזש-ענין — א ספר תורה זאל נישט זיין “פארלאטעוועט.” עס איז נישט גאנץ קלאר וואס איז דער טעם, אבער עס שטאמט לכאורה פון א גמרא.
2. וויכטיגקייט פון דער הלכה אלס הקדמה: ווייל פרשיות פתוחות/סתומות זענען פסול אן תקנה, איז עס זייער וויכטיג צו וויסן וועלכע פרשה איז פתוחה און וועלכע סתומה — וואס פירט צום רמב״ם׳ס נעקסטע שריט: שרייבן א פולשטענדיגע רשימה.
—
ג. דער רמב״ם׳ס רשימה פון אלע פרשיות — הקדמה, מקור, און היסטארישע באדייטונג
הקדמה: פארוואס דער רמב״ם שרייבט א רשימה
דברי הרמב״ם: “לפי שראיתי שיבוש גדול בכל הספרים שראיתי בדברים אלו, וכן בעלי המסורה שחולקים ומחברים… נחלקים בדברים אלו כמחלוקת הספרים עצמם” — דעריבער גייט ער שרייבן א פולשטענדיגע רשימה פון אלע פרשיות פתוחות וסתומות אין דער תורה, “כדי להגיה עליהם כל הספרים ולהגיהם.”
פשט: דער רמב״ם נעמט אויף זיך צו שאפן א סטאנדארד פאר אלע ספרי תורה, אזוי ווי דער ספר תורה וואס איז געלעגן אין דער עזרה.
חידושים און הסברות:
1. דער רמב״ם׳ס דראמאטישע טענה: דער רמב״ם זאגט אז אלע ספרים וואס ער האט געזען האבן שיבושים גדולים. נישט נאר די ספרי תורה אליין, נאר אפילו די בעלי המסורה — די ספרים וואס מאכן ליסטס פון פרשיות — האבן די זעלבע מחלוקת ווי די ספרי תורה׳ס אליין. דאס הייסט, די “רעפערענס בוקס” העלפן נישט, ווייל זיי זענען אויך מחולק.
2. דער רמב״ם׳ס היסטארישע הצלחה: דאס איז איינע פון די רמב״ם׳ס גרעסטע הצלחות — גאנץ כלל ישראל, סיי ספרד סיי אשכנז, האט אנגענומען דעם רמב״ם׳ס רשימה פון פרשיות. אין אשכנז האט עס גענומען אביסל צייט ביז דער רמב״ם איז אנגעקומען, און עס זענען נאך געווען ספרי תורה מיט אנדערע גרסאות, אבער נאכדעם וואס דער רמב״ם איז נתפשט געווארן, זאגן אלע פוסקים אז יעדער טוט ווי דער רמב״ם (חוץ פון איין חילוק וואו עס זענען דא צוויי גרסאות אין רמב״ם אליין).
3. איראניע מיט דער רמב״ם׳ס פראיעקט: דער רמב״ם האט געזאגט ער וועט שרייבן א ספר הלכות וואס יעדער וועט פאלגן — דער ראב״ד האט אים באקעמפט, און אין פילע ענינים האט עס “נישט געלאנגט.” אבער דוקא אין דעם ענין פון פרשיות ספר תורה האט דער רמב״ם׳ס חלום זיך מקיים געווען — גאנץ כלל ישראל האט אנגענומען.
4. די פראבלעם פון טעות סופר אין רמב״ם אליין: דער רמב״ם׳ס ספר ווערט יעצט אזויווי דער “ספר תורה וואס ליגט אין דער עזרה” — דער סטאנדארד פאר אלע אנדערע. אבער וואס געשעט אויב אין רמב״ם׳ס אייגענעם ספר איז אריין א טעות סופר? דער רמב״ם האט נישט אריינגערעכנט די מעגליכקייט. כל זמן דער רמב״ם האט געלעבט, האט ער זיך אויסגערעדט מיט תלמידים און געשיקט בריוון, אזוי אז מ׳האט געקענט קלערן שאלות.
דער מקור: ספר הידוע במצרים / כתר ארם צובא
דברי הרמב״ם: דער רמב״ם זאגט אז ער האט זיך פארלאזט אויף א ספר הידוע במצרים שכולל כ״ד ספרים (גאנצער תנ״ך), וואס איז געווען אין ירושלים אסאך יארן, און פון דארט פלעגט מען מגיה זיין אלע ספרים. “והוא הגיהו פעמים רבות כמו שהעתיקו, ועליו סמכתי בספר תורה שכתבתי כהלכתה.”
פשט: בן אשר האט דעם ספר מגיה געווען אסאך מאל, און דער רמב״ם האט זיך אויף אים פארלאזט ווען ער האט געשריבן זיין אייגענע ספר תורה כהלכה.
חידושים און הסברות:
1. “ידוע במצרים” — עס ווערט דיסקוטירט צי דאס מיינט אז דער ספר איז פיזיש געלעגן אין מצרים, אדער אז עס איז געווען באקאנט אין מצרים. דער ספר איז געווען אנגענומען אין ירושלים, און פון דארט פלעגט מען מגיה זיין.
2. דער ספר איז נישט מיוחס צו עזרא הסופר — דער רמב״ם ברענגט נישט קיין עזרא הסופר אין דעם קאנטעקסט. עס ווערט שטארק אפגעוויזן דער געדאנק אז דאס איז עזרא׳ס ספר תורה.
3. דער ספר איז נישט א ספר תורה אליין — עס איז א צאמשטעל פון כ״ד ספרים (גאנצער תנ״ך).
4. בן אשר — ווער ער איז געווען: בן אשר איז געווען איינער פון די חכמי המסורה בזמן הגאונים, אפשר דער גרעסטער, וואס האט געוואוינט אין טבריה. עס איז דא א באקאנטע מחלוקת בן אשר / בן נפתלי אין געוויסע ענינים. די עיקר מעלה פון דעם ספר איז נישט אז בן אשר האט עס געשריבן (ס׳קען זיין אז א סופר האט געשריבן), נאר אז ער האט עס זייער שטארק מגיה געווען — דאס איז געווען זיין לעבנס-פראיעקט, ער האט געזעסן אויף דעם צוואנציג-פערציג יאר, אלץ איבערגעגאנגען און געפיקסט.
5. דער רמב״ם האט מקיים געווען די מצוה פון שרייבן א ספר תורה, און האט זיין ספר תורה נאכגעמאכט לויט דעם כתב פון בן אשר.
כתר ארם צובא — דער פיזישער ספר
חידושים און הסברות:
1. מ׳נעמט אן אז דער “ספר הידוע במצרים” איז דער ספר וואס שפעטער איז באקאנט געווארן אלס כתר ארם צובא (ארם צובא = חאלעב/אלעפּפּא, סיריע). דער ספר איז שפעטער געלעגן אין א שול אין חאלעב.
2. דער פארברענונג אין תש״ח (1947): ווען די אראבער האבן געמאכט א פאגראם אלס רעאקציע אויף דער אידישער מדינה, האבן זיי פארברענט די שול. א איד האט פרובירט ראטעווען דעם ספר, אבער איז געקומען צו שפעט — א גרויסער חלק איז פארלוירן געגאנגען: כמעט רוב חומש פעלט (בערך ביז האלב ספר דברים), און עס ענדיגט זיך אויך נישט ביז דער סוף פון תנ״ך.
3. דער ספר ליגט היינט אין ישראל מוזיאום אין ירושלים, אין דער היכל הספר, צוזאמען מיט קומראן מגילות. מ׳קען עס אויך זען אויף דער אינטערנעט.
דער דיוק פון כתר ארם צובא
חידושים און הסברות:
1. חכמי המסורה פון היינט באשטעטיגן אז דער ספר איז משונה׳דיג מדויק. מ׳קען טשעקן דורך מסורה — נומערן וואס רעכענען וויפיל מאל חסר, וויפיל מאל מלא, א.א.וו.
2. אנדערע אלטע כתבי יד (ווי כתב יד לענינגראד, אבן שושן, א.א.וו.), אפילו כמעט טויזנט יאר אלט, זענען נישט קאהערענט מיט זייער אייגענע מסורה — זיי שטימען נישט מיט זיך אליין.
3. כתר ארם צובא, די גאנצע ריזיגע תנ״ך, האט נאר דריי אדער פיר באקאנטע טעותים — חוץ פון דעם איז עס הונדערט פראצענט מדויק. דאס איז ווייל בן אשר האט געזעסן אויף דעם יארן לאנג, און מ׳קען טאקע זען אין דעם ספר שמחיקות — ער האט געטוישט זאכן.
4. מ׳נוצט היינט טעכנאלאגיע (אזוי ווי עקס-רעי מיט קאמפיוטערן) צו זען אויב אונטער דער parchment ליגט נאך א תיקון אדער מחיקה. ר׳ נריה האט געארבעט אויף דעם.
וואס דער רמב״ם האט גענומען פון דעם ספר — און וואס נישט
חידושים און הסברות:
1. דער רמב״ם האט פון דעם ספר נאר גענומען די פתוחות וסתומות פון דער תורה. ער האט נישט געברענגט דעם נוסח לגבי נקודות, תגין, מלא וחסר, אדער אנדערע ענינים.
2. א מעגליכע סיבה פארוואס: פרשיות פתוחות וסתומות זענען פסול התורה אויב זיי זענען פאלש, און מ׳קען עס נישט פיקסן (נאכ׳ן שרייבן). אותיות, לעומת זאת, קען מען אלעמאל פיקסן. דערפאר איז עס געווען וויכטיגער צו ברענגען די פרשיות.
3. לגבי די אותיות: עס זענען דא צוויי-דריי אותיות אין דער תורה וואס זענען אנדערש (ווי “הדקו” מיט אן אלף אדער מיט א ה׳), און מיר ווייסן נישט וואס דער רמב״ם האט געשריבן. אויב מ׳וואלט געגאנגען לויט׳ן רמב״ם וואלט מען געדארפט טון ווי ער, אבער מיר האבן נישט זיין אייגענע כתב יד.
4. מ׳האט פרובירט משחזר זיין (רעקאנסטרוקטן) וואס איז געשטאנען אין די פארלוירענע חלקים, דורך ליסטס וואס חוקרים האבן געמאכט פאר עס איז פארברענט געווארן, און דורך מסורה פון אנדערע מקומות. ר׳ מרדכי ברייער האט זייער אסאך געארבעט צו מאכן א תנ״ך לויט דער אריגינעלע מסורה, און דער חומש וואס ווערט באנוצט איז באזירט אויף זיין ארבעט.
די מחלוקת: האט בן אשר טאקע מוגה געווען די פתוחות וסתומות?
חידושים און הסברות:
1. עס זענען דא היינט מענטשן וואס טענה׳ן אז עס איז נישט ריכטיג אז בן אשר האט מוגה געווען די פתוחות וסתומות. דער רמב״ם האט אנגענומען אז בן אשר האט מוגה געווען אלעס, אבער:
– עס איז אמת אז בן אשר האט מוגה געווען די מסורה און דעם נוסח פון דעם ספר.
– אבער עס איז נישט דא קיין שום ראיה אז ער האט אויך מוגה געווען די פרשיות פתוחות וסתומות.
– ס׳קען זיין אז בן אשר האט בכלל געהאלטן אז עס איז נישט דא קיין מסורה אויף פתוחות וסתומות, און יעדער סופר טוט אנדערש.
– ווען מ׳קוקט אין אלטע ספרים, זעט מען זייער אסאך שינויים אין פתוחות וסתומות — אסאך מער שינויים ווי אין אותיות און נקודות.
– מ׳זעט קיין איין מאל נישט אז זיי זאלן האבן געפיקסט א פרשה פתוחה אדער סתומה — קיין הגהות אויף דעם בכלל נישט.
– ס׳וואלט געדארפט עקזיסטירן א ליסט אדער עפעס וועגן דעם, אבער ס׳איז נישטא.
2. מסקנא פון דער טענה: אפשר זענען די פתוחות וסתומות אין כתר ארם צובא פשוט ווי דער סופר האט געמאכט, און אוודאי איז עס עפעס ווערט ווייל ס׳איז אן אלטער ספר, אבער עס איז נישט דאס זעלבע ווי א מוגה׳דיגער נוסח.
דער מנהג בפועל
חידושים און הסברות:
1. דער אשכנזישער כתב האט אפאר אותיות וואס זענען אנדערש פון כתר ארם צובא. תימן האלט אויך נישט אזוי.
2. לכאורה וואלט מען געדארפט גיין לויט׳ן רמב״ם, אבער דער מנהג פון רוב סופרים איז נישט צו פאלגן דאס אין אלע פרטים.
3. מיט מאדערנע טעכנאלאגיע (אזוי ווי עקס-רעי) קען מען זען אז אין אלטע כתבי יד ליגט אונטער דער איבערגעשריבענער טינט נאך אן עלטערע שיכט — וואס באווייזט אז מ׳האט איבערגעביטן דעם רמב״ם׳ס נוסח צום רמב״ן׳ס נוסח. עס זענען אויך דא כתבי יד פון דעם רמב״ם אליין.
—
ד. דער רמב״ם׳ס ליסט פון פתוחות וסתומות — און א טעות אין אונזערע ספרי תורה
דברי הרמב״ם: דער רמב״ם מאכט א לאנגע ליסט פון יעדע פרשה פתוחה און סתומה אין דער תורה — ספר בראשית, יעדע חומש, יעדע פרשה. ער רעכנט אויס וועלכע איז פתוחה, וועלכע סתומה, אדער ביידע. ער מאכט אפילו א סך הכל אין סוף — וויפיל ס׳איז דא אין יעדע ספר און אין יעדע חומש.
פשט: אונזערע ספרי תורה שטימען מיט דעם רמב״ם חוץ פון איין פלאץ.
חידושים און הסברות:
1. א טעות אין פרשת צו: אין פרשת צו איז דא א פרשה (שייך צו “כל חלב”) וואס אין אונזערע ספרי תורה פעלט לכאורה — מ׳מאכט עס נישט ריכטיג. דער טעות איז געקומען ווייל צוויי פרשיות הייבן זיך אן מיט די זעלבע ווערטער, און ס׳איז שווער צו כאפן וועלכע דער רמב״ם מיינט. ס׳קען זיין אז דער רמב״ם אליין האט געמאכט א טעות, אדער ס׳איז א טעות אין דער העתקה. די תימנ׳ע ספרים האבן עס ריכטיג — זיי האבן ביידע פרשיות (פתוחות אדער סתומות). ביי אונז פעלט איינס פשוט.
וועם מיר פארדאנקען אונזערע ספרי תורה
חידושים און הסברות:
1. אונזערע אלע ספרים זענען געבויט אויף צוויי-דריי גדולים. דער רמב״ם איז אנגענומען געווארן ווייל קיינער אנדערש האט זיך נישט אריינגעלייגט אין דעם נושא.
2. רבי מאיר הלוי אבולעפיא (דער רמ״ה, בעל “יד רמ״ה”) — ער האט זיך זייער שטארק געקאכט אין מאכן ספרי תורה ריכטיג. ער האט א ספר “מסורת סייג לתורה” וואס גייט דורך אלע פרשיות. ער האט גענומען די פתוחות וסתומות פון דעם רמב״ם. ער האט נישט געוואוסט די ריכטיגע גירסא, האט ער געשיקט א בריוו צו רבי יהודה אבן תיבון ער זאל אים שיקן א מדויק׳דיגע העתקה פון דעם רמב״ם׳ס אריגינעל. א פלא׳דיגע זאך: דער רמ״ה איז געווען איינער פון די ערשטע מתנגדים קעגן דעם רמב״ם — ער האט געזאגט אז דער רמב״ם האלט נישט פון תחיית המתים, השקפה׳דיג איז ער געווען זייער קעגן דעם רמב״ם — אבער אין זיין ספר תורה האט ער גענוצט דעם רמב״ם׳ס מסורה. אלע ספרי תורה קומען בעצם פון אים.
3. דער מאירי האט אויך געשריבן א ספר אויף ספר תורה. שפעטער איז דא דער מנחת שי פון די אחרונים, און נאך אפאר מענטשן. אבער דורכאויס דער גאנצער היסטאריע קען מען רעכענען בערך צען מענטשן וואס האבן זיך אריינגעלייגט אין דעם נושא, און אונזער תורה ליגט אויף זיי.
—
ה. הלכות שירות — שירת האזינו און שירת הים
דברי הרמב״ם: דער רמב״ם האט שוין אפאר מאל דערמאנט אז א שירה מוז געשריבן ווערן ווי א שירה. עס זענען דא צוויי שירות אין דער תורה.
שירת האזינו
דברי הרמב״ם: יעדע שורה אין שירת האזינו האט אינמיטן א רווח (אזוי ווי א פרשה סתומה — אפן פון ביידע זייטן), וואס טיילט יעדע שורה אין צוויי. דער רמב״ם זאגט מ׳שרייבט עס אין שבע וששים (67) שורות. דער רמב״ם רעכנט אויס פונקטליך וועלכע ווארט קומט אויף וועלכע זייט (רעכטס אדער לינקס): “האזינו השמים ואדברה”, “יערף כמטר לקחי”, “תזל כטל אמרתי”, “כשעירם עלי דשא וכרביבים עלי עשב” א.א.וו.
פשט: שירת האזינו איז נאר צוויי קאלומס (columns).
חידושים און הסברות:
1. עס ווערט באמערקט אז אונז טוען אפשר נישט אזוי — מ׳מאכט אן אנדערע נומער שורות, און ס׳זענען דא אסאך גרסאות אין דעם.
שירת הים
דברי הרמב״ם: שירת הים שרייבט מען אויף דרייסיג שורות. דאס איז דער סדר פון אריח על גבי לבנה: אריח מיינט א האלבע, לבנה מיינט א גאנצע. איין שורה האט איין לאך אינמיטן (איין רווח), און די נעקסטע שורה האט צוויי לעכער (רווחים פון ביידע זייטן), וואס מאכט דריי חלקים. אזוי קומט אויס רווח כנגד הכתב, וכתב כנגד הרווח — דאס איז אריח על גבי לבנה.
פשט: די ערשטע שורה שרייבט מען כדרכה — אן קיין ספעיס, “אז ישיר” ביז “ויאמרו”.
שורות פאר און נאך די שירות
דברי הרמב״ם: די שורות פאר און נאך ביידע שירות האבן אויך א געוויסע מנהג — וועלכע ווארט הייבט אן יעדע שורה. מ׳שרייבט נישט נאר די שירה אויף אן עמוד, מ׳שרייבט אביסל פון אויבן און אביסל פון אונטן.
דיון: פארוואס שטימט דער סדר פון די שירות נישט מיט די פסוקים?
חידושים און הסברות:
1. די רווחים אין די שירות שטימען נישט מיט די פסוקים — נישט יעדע פלאץ וואו ס׳איז א ליידיגע פלאץ איז אויך דא אן אתנחתא אדער סוף פסוק. די פאעטרי פון די שירות קאנעקט זיך נישט שטארק מיט די רווחים.
2. עס ווערט פארגעשלאגן אז ס׳איז אפשר א רמז פאר דעם בעל קורא — אז ער זאל געדענקען מיט וואספארא ניגון צו לייענען. ס׳איז דא וואס זאגן אז די ליידיגע פלעצער מיינען אז דארט דארף מען זינגען, אז ס׳קומט עפעס א ניגון אין דער שירה מיט סלסולים אין דעם אופן הקריאה.
3. עס ווערט אויך פארגעשלאגן א בילד: ביי שירת הים זעט עס אויס ווי צוויי עקן וואסער און אינמיטן שפאנט א חברה אידן — ווי waves פון ים. אבער דער סוד פון דעם סדר פון שירת האזינו און שירת הים בלייבט א סוד — “א בן יוחאי קען אפשר זאגן די סוד.”
—
ו. אותיות אין א שירה — כחוט השערה
דברי הרמב״ם: כל התורה כולה, בעת שכותבין אותה באופן שירה — צריך שתהא אות סמוכה לחברתה ביותר, אבל לא תדבק, כדי שלא תראה תיבה כשתי תיבות, ויהיה בין אות לאות כחוט השערה.
פשט: ווען מ׳שרייבט די תורה אין דעם פארמאט פון א שירה, דארפן די אותיות זיין זייער נאנט איינער צום צווייטן — אבער נישט טאטשן. דער ספעיס צווישן אותיות דארף זיין כחוט השערה — נישט מער, נישט ווייניגער. דאס איז כדי אז א ווארט זאל נישט אויסזען ווי צוויי ווערטער.
חידושים און הסברות:
1. פארוואס איז דער רמב״ם אזוי מורא דערפון? דער רמב״ם ברענגט דעם מאסשטאב פון א תינוק שאינו רגיל — א קינד וואס קען נישט די פסוקים, ער וועט נישט וויסן אז דאס איז איין ווארט, ער קען עס לייענען מיט טעותים. דער רמב״ם דארף זיין זייער פונקטליך ווייל פון איין זייט דארף מען מקפיד זיין אז אותיות זאלן נישט טאטשן (ווייל מיר האבן פריער געלערנט אז ס׳טאטשט איז עס פסול), אבער פון דער אנדערער זייט טאר עס נישט אויסזען ווי צוויי ווערטער — ס׳דארף זיין ממש פונקטליך.
—
ז. כללי׳דיגע באמערקונגען צום גאנצן פרק ח׳
דער פרק אלס “הלכות ספעיסעס אין דער תורה”
חידוש: דער גאנצער פרק ח׳ איז אייגנטלעך הלכות ספעיסעס — ווי אזוי מען לייגט ריקע פלעצער אין דער תורה:
– גרויסע ספעיסעס — די פתוחות און סתומות (פרשיות), וואו מען לאזט ליידיגע שורות אדער פלאץ צווישן פרשיות.
– ספעיסעס פאר שירה — די ספעציעלע לייאאוט פון שירת הים און שירת האזינו, וואו דער ריקער פלאץ האט אן אייגענע צורה.
– ספעיסעס צווישן אותיות — די הלכות פון ריוח צווישן תיבות, אותיות, שיטות, א.א.וו.
פארבינדונג צום בעל שם טוב
דער בעל שם טוב זאגט אז די אותיות לבנות (די ווייסע / ליידיגע פלעצער אין דער תורה) רעפרעזענטירן א העכערן לעוועל פון קדושה ווי די שווארצע אותיות אליין. אויב אזוי, איז דער גאנצער פרק ח׳ — וואס באהאנדלט ווי אזוי מען לייגט אויס די ריקע פלעצער — ממש הלכות וועגן דעם העכערן, פארבארגענעם לעוועל פון דער תורה.
פארוואס קומט פתוחה דא און סתומה דארט — א שווערע שאלה
חידוש / קשיא: לכאורה וואלט געמאכט סענס אז א פתוחה (גרעסערער הפסק) זאל קומען וואו ס׳איז דא א גרעסערער ענינ׳דיגער הפסק אין תוכן, און א סתומה (קלענערער הפסק) וואו ס׳איז א קלענערער הפסק. אבער ווער עס לערנט דעם רמב״ם׳ס רשימה פון פתוחות און סתומות זעט אז ס׳איז זייער שווער צו דערקלערן פארוואס דא קומט א פתוחה און דארט א סתומה. קיינער האט נישט א קלארע, באפרידיגנדע הסבר פאר דעם סיסטעם. ס׳זענען דא תירוצים, אבער זיי זענען שווער.
—
עד כאן פרק ח׳.
תמלול מלא 📝
הלכות ספר תורה — פרשיות פתוחות וסתומות, און דער רמב״ם׳ס רשימה
הקדמה לשיעור
מיר לערנען דא הלכות תפילין מזוזה וספר תורה, פרק ח׳, הלכות ספר תורה. יא, דאס איז די צווייטע פרק פון הלכות ספר תורה. און מיר געבן א יישר כח פאר די אלע נדבנים פון די שיעור, אינקלודינג ר׳ יואל און אלע אנדערע אידן וואס גייען בעזרת השם לעתיד, און וואס העלפן שוין, און שוין.
הקדמה להלכות פרשיות פתוחות וסתומות
יעצט איז אזוי, מיר האבן געלערנט פריער אין די הלכות אז פרשה פתוחה טאר מען נישט מאכן סתומה, און סתומה טאר מען נישט מאכן פתוחה, יא? מיר האבן שוין געזען דאס אין די פריערדיגע הלכה. אבער מיר האבן נישט געוואוסט בכלל וואס דאס איז א פרשה פתוחה און א פרשה סתומה, און אויך האבן מיר נישט געוואוסט וועלכע פרשה מען דארף מאכן פתוחה און וועלכע סתומה.
סאו אין דעם פרק גייט דער רמב״ם קודם כל זאגן וואס איז דער טייטש פון פתוחה און סתומה, וואס איז די הלכה דערפון, צו מען קען עס מגיה זיין. נאכדעם גייט ער טון א זייער אינטערעסאנטע זאך, ער גייט אונז מאכן א ליסט פון יעדע פרשה פתוחה און סתומה אין די תורה. און מיר גייען נישט זאגן די גאנצע ליסט, ס׳קען אונז נעמען ביז איבערמארגן. וואס דער רמב״ם מיט זיין געוואלדיגע חסד האט מעתיק געווען פון אן אלטע חשוב׳ע ספר תורה וואס ער האט געהאט אונטער זיך. מיר וועלן רעדן וועגן דעם, די ספר תורה וואס דער רמב״ם ברענגט.
און די דבר פלא איז, ער גייט עס איבער אפילו ער האלט נישט אז ס׳איז לעיכובא, אבער ער האלט אז ס׳איז… נישט לעיכובא, דאס לעיכובא מיינט מען צו זאגן אז ס׳איז נישט מעכב. ס׳איז מעכב, וואס איז מעכב? דער רמב״ם האלט זייער שטארק אז ס׳איז מעכב. און די דבר פלא איז, איך מיין אז ס׳איז נישט מעכב, וואס איז די… די דבר פלא איז אז פאר דער רמב״ם איז געקומען איז געווען וועגן דעם מחלוקת׳ן, און די גרסאות, וכדומה. גאנץ כלל ישראל פירט זיך מיט די רמב״ם׳ס פרשיות, חוץ פון איין חילוק וואס איז דא, וואס איז צוויי גרסאות אין די רמב״ם. חוץ פון דעם, זייט ס׳איז געקומען דער רמב״ם מאכט יעדער איינער די רמב״ם׳ס הלכה. סאו ס׳האט ממש אומגעזעטיגט אויפגעטון.
אסאך מאל לאכט מען, דער רמב״ם האט געזאגט ער גייט מאכן א ספר הלכות, יעדער איינער גייט עס פאלגן, און ס׳איז געקומען דער ראב״ד און איז מגיה, און ס׳האט נישט געלאנגט. אין געוויסע ענינים, אזוי ווי למשל די פרשיות פון ספר תורה, גאנץ כלל ישראל האט אנגענומען. ס׳האט גענומען אביסל צייט אין אשכנז ביז ס׳איז אנגעקומען דער רמב״ם, ס׳איז נאך געווען אנדערע ספרי תורה מיט אנדערע גרסאות. אבער נאכדעם וואס ס׳איז נתפשט געווארן דער רמב״ם, זאגן אלע פוסקים אז יעדער טוט ווי דער רמב״ם, און דאס איז איינע פון די רמב״ם׳ס גרויסע הצלחות אין טעיקינג אווער די סיסטעם. איך מיין, ער האט עס גענומען מיט א מקור, ער זאגט נישט סתם. יא, מיר וועלן רעדן וועגן דעם אין א סעקונדע.
הלכה: וואס איז א פרשה פתוחה און א פרשה סתומה
אבער קודם דארף מען לערנען די הלכה. קודם, וואס זעט אויס א פרשה פתוחה און א פרשה סתומה. זאגט דער רמב״ם אזוי: און ווער ס׳וועט וועלן וויסן, וועט ער קוקן אין שלחן ערוך און זען. איך ווייס שוין, מ׳דארף האבן צייט אויסצופויגלען די פרטים, אז דער רא״ש האט אביסל א מחלוקת אין רמב״ם וויאזוי מ׳מאכט א פרשה פתוחה. אונז פרובירן צו מקיים זיין “עלה לתת לשניהם”. ס׳דא וואס טענה׳ן אז ס׳ארבעט נישט אונזער עצה פון “לתת לשניהם”, אבער על כל פנים, דער רמב״ם זאגט אזוי:
פרשה פתוחה — צוויי וועגן
פרשה פתוחה האט צוויי וועגן וויאזוי מ׳קען עס מאכן. די פיקטשערס זענען עפעס נישט צו קלאר, איך ווייס נישט פארוואס, דאס איז עפעס א חכמה׳דיגע איינער פון whatever. ער זאגט אזוי: “אם גמרה באמצע שיטה, הניח שאר השיטה פנוי”. דאס הייסט, אויב איין פרשה האט זיך געענדיגט אינמיטן פון א ליין, לאזט ער יענע ליין ליידיג, און ער הייבט אן די נעקסטע פרשה הייבט ער אן מיט די נעקסטע ליין. זייער גוט, אזויווי דא האסטו א פיקטשער. ניין, די פיקטשער איז…
ער זאגט צוויי וועגן פון מאכן א פרשה פתוחה. דער ערשטער וועג איז אז מ׳האט געענדיגט אינמיטן די ליין, און מ׳לאזט איבער ליידיג, נאכדעם הייבט מען אן פון פריש אין די נעקסטע ליין. אבער דאס ארבעט נאר, יא?
“אמרו רבותינו, ווען די ליין וואס מ׳האט געענדיגט איז געבליבן ריוח כשיעור תשע אותיות” — דאס הייסט, די ספעיס פון ניין אותיות — “אבל אם לא נשאר אלא מעט”, דעמאלט איז נישט גענוג אז ער לאזט די איבריגע שורה און ער הייבט אן די נייע, “אלא גומר בסוף השיטה ומניח שיטה שניה כולה פנויה”. מ׳לאזט איבער א גאנצע ליידיגע ליין צו ווייזן אז דא איז א פתוחה סתומה, “בלבד שיהיה ראש הפרשה הפתוחה מתחלת בשיטה שלישית”. כהאי גוונא אז מ׳לאזט איבער א גאנצע ליידיגע פרשה. א גאנצע ליידיגע ליין לאזט ער איבער. דאס שטימט זייער גוט מיט׳ן רמב״ם, א פרשה סתומה.
פרשה סתומה — דריי וועגן
און ס׳איז דא א גוטע אינטערעסאנטע זאך, אז מ׳קוקט אין די היינטיגע ספרי תורה׳ס איז נישט דא אזא זאך אין די גאנצע תורה, א גאנצע ליידיגע ליין צו מאכן א פרשה פתוחה. די סיבה פון דעם איז ווייל דער רא״ש האט געהאט אן אנדערע פשט. דער רא״ש האט געהאלטן אז א פרשה פתוחה דארף האבן ניין אותיות אין פראנט פון זיך אויף די זעלבע ליין. ער האט נישט געהאלטן אז מ׳איז יוצא מיט דעם. ממילא דער רא״ש האט געזאגט אז אויב ס׳בלייבט איבער, דארף מען אנהייבן די פרשה פתוחה אינמיטן די ליין, אז ס׳זאל זיין ניין אותיות ליידיג אויף די זעלבע ליין.
יעצט, די פראבלעם איז, לויט׳ן רמב״ם וואלט דאס געדארפט זיין א פרשה סתומה, ווייל דער רמב״ם זאגט אז א פרשה פתוחה דארף זיך אנהייבן אנהייב ליין. ממילא, מ׳וויל דאך זיין יוצא די מיינונג פון רמב״ם אויך, ממילא זאגט דער בית יוסף אין שלחן ערוך אז מ׳פירט זיך היינט אז מ׳איז מקפיד אז קיין איין פרשה פתוחה זאל זיך נישט ענדיגן מיט ווייניגער ווי ניין אותיות, כדי מ׳זאל קענען מקיים זיין “עלה לתת לשניהם”, ארויסצוגיין די רמב״ם. אבער אויב מ׳האט נישט, זאגט דער רמ״א, דאס איז א פרשה פתוחה.
א פרשה סתומה, זאגט דער רמב״ם, יא? פרשה סתומה יש לה שלוש צורות, דריי וועגן. איין וועג איז, אם גמרה באמצע שיטה, מניח ריוח כשיעור, אזויווי ניין אותיות, ומסיים לכתוב בסוף השיטה. נאכן לאזן ניין אותיות אויף דער זעלבער שורה, אויף די ענד פון די שורה, און נאך די ניין אותיות קען ער נישט שרייבן, מתחילת הפרשה שהיא סתומה, עד שימצא הריוח באמצע כגון זה. ווייזט ער, אזויווי אנפאנג פון די ליין איז ניין אותיות, נאכדעם איז דא א ליידיגע ספעיס, און נאכדעם הייבט זיך אן אין סוף ליין ווייטער אותיות. אבל אם לא נשאר מן השיטה כדי להניח ריוח כשיעור, מניח את כל השיטה ריקה כולה. אויב קען מען נישט מאכן אזוי, אז פון ביידע זייטן זאל זיין פול ווערטער, אדער עט ליעסט א גאנצע ווארט, זאל מען לאזן אינגאנצן ליידיג, און מען זאל ערשט אנהייבן די נעקסטע ליין, ווייל ס׳איז נישט שיין לכאורה. ויתחיל לכתוב הפרשה הסתומה באמצע שיטה כגון זה. ווייסטו דא, ער איז משלים די ריוח וואס מען דארף, און מען הייבט אן פון די נעקסטע שיטה.
קומט אויס אז לויט׳ן רמב״ם, פרשה סתומה איז דוקא די וואן וואס קען זיך אנהייבן מיט ספעיס אינמיטן א ליין. ואם גמרה בסוף שיטה, עס האט זיך געענדיגט אין די ענד, די פרשה האט זיך געענדיגט אין די ענד, ויתחיל מתחילת שיטה שנייה, שיטה ריקה, ויתחיל לכתוב הפרשה הסתומה באמצע שיטה כגון זה. אז די גאנצע ליין איז זיין, ווייטער דא איז דער רא״ש איז מחולק, און איך געדענק נישט וואס איז די דין אין די פרשה סתומה.
עיקר הכלל: פתוחה בתחילת השיטה, סתומה באמצע השיטה
אקעי, דאס איז דער רמב״ם׳ס הלכה, עפענען א פרשה פתוחה און א פרשה סתומה. מיט דעת העמוד, פירט דאס דער רמב״ם. פרשה פתוחה בתחילת השיטה לעולם, אז א פרשה פתוחה איז אייביג אנהייב פון א נייע שורה, און פרשה סתומה הייבט זיך אן דער רמב״ם איז א שיטה לעולם. דער רא״ש האלט אבער אז ס׳קען נישט זיין, דאס הייסט, ס׳וועט נישט הייסן א פרשה פתוחה אדער ס׳וועט נישט הייסן א פרשה סתומה אויב ס׳איז דא סתם ליידיגע ספעיס אנהייב ליין, ס׳מוז זיין פארמאכט פון ביידע זייטן דער פרשה סתומה, און די תורה איז אויך רעגולער מיט טרייטות, לכאורה יוצא זיין ביידע, מ׳דארף זען פונקטליך, אבער אזוי קומט אויס.
הלכה: טעות בריוח הפרשיות — פסול ואין לו תקנה
יעצט זאגט דער רמב״ם אזוי, די צוויי אינטערעסאנטע חומרות, יא? זאגט דער רמב״ם, מלא וחסר, אויב טעות׳דיג איז ער נישט מוגה מלא וחסר, וכו׳, מיר האבן געלערנט אז מ׳דארף מקפיד זיין יעדע מלא וחסר, יעדע מאל וואס ס׳פארשטייט א ו׳ פאר מצות, יא, דאס קען מען פיקסן, אזויווי זיי האבן געלערנט אז מלא וחסר קען מען פיקסן, מ׳איז מוגה, מ׳איז צולייגן, אראפקראצן און צולייגן, לויט די הלכה וואס זיי האבן געלערנט מער ווי פיר קען מען נישט, וכו׳.
זאגט דער רמב״ם דארט, אויב איינער האט זיך טועה געווען בריוח הפרשיות, אז מיט די וויפיל מ׳דארף צולייגן פאר א סתומה אין פתוחה אדער פתוחה אין סתומה, מ׳האט געטון פארקערט, או שהפסיק בריוח פנוי במקום שאין בו פרשה, אויב ער האט געלאזט עקסטרא ליידיג דארטן ווי די הלכה זאגט נישט אז מ׳דארף לאזן ליידיג, או שכתב כדרכה און ער האט בכלל נישט געמאכט קיין ריוח צווישן פרשיות, או ששינה צורת השורות, ער האט נישט געמאכט די שורות די אופן וויאזוי מ׳דארף שרייבן שורות, ס׳איז דא אזויווי שירת הים, און אנדערע שירות, שירת האזינו, וואס מ׳דארף שרייבן א געוויסע סדר, אריח על גבי לבנה, הרי זה פסול, ואין לו תקנה, ער האט נישט קיין תקנה, אלא, די איינציגע תקנה האט א ספר תורה געשריבן פון מערערע דפים, צו פסל׳ן נישט אלע אנדערע דפים, מ׳זאל אראפנעמען דארטן וואו ס׳איז צוזאמגענייט, מ׳זאל אראפנעמען יענע דף שטעה בו. יא, מ׳דארף אויסשניידן די דף און מאכן א גאנצע נייע.
פארוואס קען מען נישט אויסמעקן און טוישן אביסל, ווייס איך נישט. די סאונד פון די רמב״ם, ער האט געהאט א גמרא. לכאורה דאס איז די ווארט, מ׳דארף צו פיל אויסמעקן. ווייל איך גלייב נישט אז ס׳איז דא א ענין ווייל ס׳דארף זיין געשריבן כסדרן, ניין, נישט אזא זאך. בקיצור, ס׳איז נישט קלאר וואס איז די פשט. ס׳איז לכאורה א ווייטערע ענין פון די אופן אזויווי מיר האבן געלערנט אז ס׳איז דא א לימיט וויפיל מ׳קען פיקסן, פשוט ווייל ס׳איז א פאסודזש אז א ספר תורה זאל זיין פארלאטעוועט.
שוין, און דאס איז די רמב״ם׳ס הלכה. דער רמב״ם איז דאס לכאורה אויך א שטיקל הקדמה וואס ער גייט יעצט זאגן. ווייל עס איז זייער חמור. א פסוק סתום אדער סתום פסוק איז פסול, און מען קען עס אפילו נישט מגיה זיין. איז מעיד איז זייער וויכטיג.
דער רמב״ם׳ס רשימה פון אלע פרשיות — הקדמה
זאגט דער רמב״ם אזוי, לפי… דער רמב״ם הייבט יעצט אן א זאך. דו פארשטייסט וואס דו האסט געלערנט די הלכות, יעצט גייט ער טון מער. יעצט גייט דער רמב״ם אלס דער גרויסער איש האשכולות, דער דאקטאר וואס קען זיך אויס אין אלעס, קומט ער ארויס און זאגט, “איך גיי אייך יעצט שרייבן אלעס וואס מ׳דארף וויסן, וואס איך בין מגיה געווען פון די ספר תורה.”
פארוואס האט דער רמב״ם געדארפט טון דאס? ווייל דער רמב״ם טענה׳ט אז רוב ספרי תורה זענען פסול. למה? לפי שראיתי שיבוש גדול בכל הספרים שראיתי בדברים אלו. ס׳איז נישט קיין סתם א שיינע זאך. לפי שראיתי שיבוש גדול בכל הספרים שראיתי בדברים אלו. ער זאגט, אלע ספרים וואס איך האב געזען, בכל הספרים שראיתי בדברים אלו, אלע ספרים וואס איך האב געזען האב איך געזען גרויסע שיבושים. וכן בעלי המסורה, ס׳איז דא א ספר וואס הייסט “מסורת סופרים”, ס׳שרייבט ליסטס. מסורת הייסט מענטשן וואס מאכן ליסטס. וואס איז די טייטש? מענטשן וואס מאכן ליסטס. שחולקים ומחברים הדיעות בסתומות ובפתוחות, זיי מאכן ליסטס, אבער זיי זענען נחלקים בדברים אלו כמחלוקת הספרים עצמם. ס׳הייסט, איינער זאגט אז די ספר תורה דארף האבן אזויפיל טעותים, און די שינויים פון איין ספר תורה צום צווייטן. אקעי, מיר קוקן אין א ליסט אין די בוק, וואס שטייט א ליסט, נישט די תורה, נאר די ליסט. די פראבלעם איז, ס׳איז דא מער ווי איין בוק, און די בוקס האבן די זעלבע מחלוקת ווי די תורות. ס׳העלפט נישט בכלל די בוק.
זאגט ער, “איך גיי שרייבן די ריכטיגע רשימה, דהיינו, כל פרשיות התורה, איך וועל שרייבן אלע פרשיות התורה לויט די סתומות און פתוחות, און וויאזוי די שורות דארפן אויסקוקן, כדי להגיה עליהם כל הספרים ולהגיהם.” כדי מ׳זאל מגיה זיין.
די פראבלעם פון טעות סופר אין רמב״ם אליין
יעצט גייט נאר זיין איין קליינע פראבלעם. וואס וועט זיין אויב ס׳וועט זיין א טעות סופר אין רמב״ם?
ס׳הייסט, דער רמב״ם׳ס ספר ווערט יעצט אזויווי דער ספר תורה וואס ליגט אין די עזרה, וואס פון דעם האט דער מלך געשריבן. יא, אבער איך זאג, ס׳וועט נאר זיין איין קליינע פראבלעם. וואס וועט געשען טאמער אין רמב״ם אליינס וועט זיין א טעות סופר, אה? איז אים נישט איינגעפאלן אז ס׳קען געשען א טעות סופר אין די רמב״ם אליינס?
דער רמב״ם לעבט, און ער שמועסט זיך אויס מיט תלמידים, און ער שיקט בריוון. מ׳האפט אז ס׳קומט אריין די בעסטע וואס מ׳קען. איך וועל דיר פארציילן א מעשה וועגן דעם.
דער רמב״ם׳ס מקור — ספר הידוע במצרים
זאגט דער רמב״ם אזוי. זאגט דער רמב״ם, “לפי שראיתי,” זאגט ער, “די סופרים וואס האבן זיך סומך געווען אויף דעם, זיי האבן נישט געקוקט אין משנה אדער אין תורה שבעל פה. וואס איז דא? ספר הידוע במצרים,
דער רמב״ם׳ס צוגאנג צו פתוחות וסתומות
Speaker 1: די רמב״ם׳ס איז מער ווי איין בוק, און די בוק׳ס האבן די זעלבע מחלוקת אין די תורה. ס׳העלפט נישט בכלל די בוק. זאגט ער, איך גיי שרייבן די ריכטיגע… “וראיתי לכתוב הנה כל פרשת התורה, ואני אכתוב כל פרשת התורה על פי הפתוחות והסתומות, ואיך השירות צריכות להיראות, כדי שיהיו כל הספרים יוגהו מהם”.
יעצט גייט נאר זיין איין קליינע פראבלעם, וואס טוט זיך אויב ס׳ווערט א טעות סופר מיט׳ן רמב״ם? זאגט ער, ווייל דער רמב״ם׳ס ספר ווערט יעצט אזוי ווי די ספר תורה וואס ליגט אין די עזרה, פון וואס דער מלך שרייבט. יא, אבער איך זאג אז דא ווערט נאר איין קליינע פראבלעם. וואס האט געשען? טאמער דער רמב״ם אליין ווערט א טעות סופר, אה? ער האט ער נישט איינגעפאלן אז מ׳קען מאכן אז עס קען געשען א טעות סופר פון דער רמב״ם.
אקעי, דער רמב״ם לעבט, און ער שמועסט זיך אויס מיט תלמידים, און ער שיקט בריוון. מען האפט אז ס׳קומט ארעלע בעסטע וואס מ׳קען. זיי גוט, איך האב דיר פארציילט דער מספר, און אונז האבן א חלק אין דעם. איך האב דיר פארציילט א מייסער וועגן דעם.
דער מקור: ספר הידוע במצרים
Speaker 1: זאגט דער רמב״ם אזוי… אקעי, זאגט דער רמב״ם, פון וואו נעמען איך די אלע זאכן? זאגט ער, דער ספר וואס אונז האבן זיך סוומיך אויף דעם. ער האט נישט אויף דעם וואס נישט דא קיין משנה, קיין תורה של בעל פעו. וואס איז דא? עס איז דא א ספר ידיעה מצרים, דא א ספר ידיעה מצרים שכולל ארבעה ועסן מצרים, א צאמשטעל פון תנ״ך, אזוי ווי דער רמב״ם פריערדיגע סוף פירא גערעדט אז דא איז וועלכע ספרים מיסטויעה מצרים.
יא, דאס איז אויב קלער, דער רמב״ם איז דער ספר וואס דער רמב״ם זאגט ער נישט יענער ספר, אבער יענער ספר מיינט אז מען שרייבט א מגילה, אזוי א לאנגע ספר, דאס איז א חומש אזוי ווי א גרויסע דא א סאך יארן דער ספר וואס איז יעדיג… אויף ווי האט מען זיך צוhelp געווען אין מצרים אדער אין ירושלים? אה, על הכו.
דאס הייסט ידיעה אין מצרים איז ידיעה, איך ווייס ושסיס ליגט אין מצרים, אדער ווי איז געלעגן ווען דער רמב״ם האט עס געקפינד, לכאילו עס איז געלעגען אין מצרים בשעת ווי עס געקפינד… אבער, די ווארט איז… אדער דער ווארט איז… אין ירושלים איז עס געווען אנגענומען. אזוי דאסטו שמיינען, אז די פאל איז דא נאר עפעס פון מצרים, נאר עס געווען נאר מין ירושלים? ווייל נאר גוט… עס איז געווען דארט אסאך יארן וואס דאס איז געווען כלידי ספרו הזר. דארט פלעגט מען… פון דערס פלעגט מען מגיעה. אז דאס זענען אלע ספרים. יא? רייט.
בן אשר — ווער ער איז געווען און זיין ארבעט
Speaker 1: ועלעווי יעקל סמחה. לפי פארוואס האט זיך דער רמב״ם פארלאזט אויף איש הגון בן אשר? ער וועט דיר גלייך זאגן. ס׳איז געווען איינער וואס האט געהייסן בן אשר, און ער האט מגיה געווען דעם ספר, און ער האט אסאך יארן עוסק געווען אין דעם. דאס איז געווען זיין פראדזשעקט פון דאס פאררעכטן.
ווער איז דער בן אשר געווען? והוא הגיהו פעמים רבות כמו שהעתיקו. ער האט עס מגיה געווען אזוי ווי ס׳איז געשריבן, ועל זה סמכוהו. אזוי שוין צייט מלכות? כמו שהעתיקו? אפשר דאס מיינט עס? איך ווייס נישט וואס איז פשט. אזוי זאגט דיר דער רמב״ם וועגן בן אשר. איך ווייס נישט וואס פשט איז דער תיקו. ווער האט מעתיק געווען וואס? לכאורה מיינט ער מ׳האט נאכגעזאגט אז בן אשר האט אסאך מאל מגיה געווען דעם ספר.
ער זאגט, ועל זה סמכתיו. דאס מיינט ער צו זאגן. ועל זה סמכתיו, נישט יא, איך זאג דיר, אין רמב״ם אליין, דער רמב״ם האט געשריבן א ספר תורה. ועל זה סמכתיו בספר תורה שכתבתי כהלכה. דער רמב״ם האט מקיים געווען די הלכה פון שרייבן א ספר תורה, און ער האט זיך גענומען, אויף יענעם נאכגעמאכט דעם ספר תורה, דעם כתב פון בן אשר.
ווער איז געווען בן אשר
Speaker 1: און דאס איז געווען דער… פון דארט האט ער גענומען דאס. דאס איז דער… בן אשר איז געווען ווער? פון די מזמן הגאונים האט געוואוינט אין טבריה. ער האט געהייסן עפעס בן אשר, איך ווייס נישט וויאזוי ס׳איז געווען זיין ערשטע נאמען.
Speaker 2: דו ווייסט נישט, אדער איך ווייס נישט.
Speaker 1: און ער האט געשריבן, ער האט נישט נאר געשריבן, ער האט בעיקר מגיה געווען. דאס איז דער אמת׳ע דקדוק. ווייל צו שרייבן איז נישט גענוג, ווייל מ׳שרייבט א ספר, געווענליך בדרך הטבע, אפילו דער גרעסטער חכם שרייבט א ספר, מאכט ער אפאר מיסטעיקס. די מעלה פון דעם ספר איז נאר אז… מ׳זעט קלאר אז דער ספר איז געווען פארלוירן, אדער מ׳האט נישט געהאט עקסעס רוב מענטשן צו רוב צייט.
כתר ארם צובא — דער פיזישער ספר
Speaker 1: היינט האט מען געטראפן, יא, ס׳איז דא א גאנצע מעשה וועגן דעם. ס׳פלעגט ליגן אין… שפעטער איז עס געליגן אין סיריע, און דערפאר רופט זיך עס כתר ארם צובא, וואס דאס איז סיריע. מ׳נעמט אן אז דאס איז די ספר וואס דער רמב״ם רעדט פון, דאס איז דער ספר הידוע במצרים.
דיסקוסיע: איז דאס מיוחס צו עזרא הסופר?
Speaker 2: אבער ניין, דער רמב״ם זאגט נישט אז דאס איז מיוחס צו עזרא הסופר.
Speaker 1: ניין, ס׳קומט נישט קיין עזרא הסופר. ס׳איז בן אשר. ס׳איז נישט קיין סמיכות צו עזרא הסופר. ניין, ניין, ניין. ס׳איז נישט קיין ספר תורה בכלל. ס׳איז נישט קיין ספר תורה בכלל. ניין, נישט וועגן בן עזרא. ס׳איז נישט קיין חידוש. ניין, ניין, ער האט געזאגט מפי השמועה, אבער דער רמב״ם האט געהאט א ספר, דער רמב״ם האט געהאט א ספר. אבער ס׳איז נישט דער רמב״ם וואס איז קלאר אז ס׳איז פון בן אשר. ס׳איז נישט ריכטיג. יא, און חס ושלום ווער ס׳זאל זאגן אזא זאך.
בן אשר פון די חכמי המסורה
Speaker 1: דער רמב״ם… בן אשר איז געווען פון די חכמי המסורה בזמן הגאונים, אפשר דער גרעסטער. ס׳איז דא די מחלוקת בן אשר בן נפתלי אין געוויסע זאכן, ער איז געווען זיין חבר אדער בזמנו. אבער ער האט, וויאזוי הייסט עס, ער האט געמאכט די ספר וואס דער רמב״ם רעדט. איך ווייס נישט צו בן אשר האט עס אליינס געשריבן אפילו, ס׳קען זיין אז א סופר האט געשריבן, אבער די עיקר מעלה איז אז ער האט עס זייער שטארק מגיה געווען.
די מעשה פון כתר ארם צובא
Speaker 1: און מ׳קען טאקע זען אין די ספר וואס איז געווען אין סיריע, און שפעטער איז עס געקומען אויף ארץ ישראל. די חלקים, די פעלנדע חלקים זענען פארברענט געווארן אדער פארלוירן געווארן בשעת וואס ס׳איז געווען אין תש״ח, ווען די אראבער האבן געזען אז די אידן מאכן א מדינה, האבן זיי געמאכט א גרויסע פאגראם דארט אין סיריע.
ס׳איז נישט מיט קיין חרבות, ס׳איז געווען אין די שול אין סיריע, אין חאלעב, און די אראבערס האבן געמאכט א פאגראם, און ערגעץ אין דעם פאגראם האט מען פארברענט די שול. עפעס א איד האט זיך אנגעגאנגען און געכאפט דעם ספר, אבער ער איז שוין געקומען צו שפעט, אדער וואטעווער עקזעקטלי די מעשה איז געווען. א חלק, א גרויסער חלק פון דעם פעלט היינט. ס׳הייסט, די גאנצע כמעט רוב חומש פעלט, ס׳איז דא רוב תנ״ך, אבער רוב חומש פעלט, חצי חצי פון ספר דברים בערך. און ס׳ענדיגט זיך אויך נישט ביז די ענד פון תנ״ך, ס׳איז נישט דא די גאנצע.
וואו מ׳קען זען דעם ספר היינט
Speaker 1: אבער מ׳קען זען דעם ספר, ס׳איז דא, און מ׳קען עס גיין זען, אין ארץ ישראל איז דא א מוזיאון, יא, די ישראל מוזיאון, און דארט איז דא א ספעציעלע היכל, ס׳הייסט היכל הספר. דארט קען מען זען דעם ספר, די אריגינעל כתב יד פון בן אשר, וואס הייסט כתב ארם צובא, כתר ארם צובא. און ס׳איז דארט אויך אנדערע מגילות פון די קומראן מגילות, אנדערע זאכן וואס מ׳קען דארט זען, אבער מ׳קען זען דעם ספר דארט. מ׳קען אויך זען אויף די אינטערנעט פיקטשערס.
דער דיוק פון כתר ארם צובא
Speaker 1: און די פוינט איז, דאס איז די ספר וואס דער רמב״ם האט אליינס אויך געקוקט. און מ׳זעט טאקע, די חכמי המסורה שבו בזמן הזה זאגן אז דעם ספר איז טאקע משונה׳דיג מדויק. נישט נאר דעם, ס׳איז דא, און מ׳קען זען וויאזוי קען מען טשעקן אז א ספר איז מדויק, ווייל ס׳איז דא מסורה וואס שרייבט איבער, מסורה רעכן נומבערס, וויפיל מאל איז דא חסר, וויפיל מאל איז דא מלא.
פארגלייך מיט אנדערע כתבי יד
Speaker 1: און מ׳קען זען אז סתם א מחלוקת איז איין זאך, אבער מ׳קען זען רוב אנדערע ספרים, אפילו אלטע כתבי יד, כתב יד לענינגראד, און אנדערע כתבי יד וואס זענען אויך כמעט טויזנט יאר אלט, אדער אביסל עלטער, אבן שושן, יא, וכו׳, די אלע חברה, די אלע ספרים, זעט מען, איך געדענק נישט די נאמבערס, אבער זיי זענען נישט מדויק על פי עצמם, ס׳שטימט נישט מיט זייער אייגענע, ס׳איז נישט קאהערענט.
און גאנץ כתר ארם צובא, די גאנצע תנ״ך, א ריזיגע גרויסע ספר, איז דא מיין איך דריי אדער פיר טעותים וואס מ׳ווייסט, אבער חוץ פון דעם איז עס הונדערט פראצענט מדויק.
די סיבה פאר דעם דיוק
Speaker 1: און לכאורה די ריזען איז ווייל דער פרוש האט געזעצן, און דאס איז געווען זיין מעין ספר, ער האט געזעצן אויף דעם פאר צוואנציק, פערציק יאר, איך ווייס נישט, ער האט אלץ איבערגעגאנגען און געפיקסט און געפיקסט, און מ׳זעט טאקע אין די ספר איז דא שמחיקות, מ׳קען זען ער האט געטוישט זאכן. און דאס איז די רמב״ם איז סומך געווען אויף דעם ספר צו נעמען פון דעם.
וואס דער רמב״ם האט גענומען און וואס נישט
Speaker 1: יעצט, איז דא א שטיקל אינטערעסאנטע זאך, די רמב״ם האט גענומען פון דעם ספר נאר די פתוחות וסתומות פון די תורה, ער האט נישט געברענגט די נוסח דא אלס צוועקעס פון נקודות, תגין, ווייס איך נישט וואס איז דא דארט, אבער נקודות אדער מלא וחסר, אפילו אנדערע זאכן, האט די רמב״ם נישט, ער האט יא געשריבן, ער האט גענומען די יאגע, די רמב״ם׳ס ספר תורה האט ער דאך יא געשריבן, ער האט געשריבן זיין ספר, מיר ווייסן נישט וואס די רמב״ם האט געהאט לגבי יענע ענין.
אותיות וואס זענען אנדערש
Speaker 1: ס׳איז דא צוויי דריי אותיות אין די תורה וואס זענען אנדערש, יא, די תוספות אויף “הדקו” מיט אן אלף אדער מיט א ה׳, און אזעלכע זאכן, און לכאורה ווייסן מיר נישט וואס די רמב״ם האט געשריבן, אויב מ׳וואלט געגאנגען מיט די רמב״ם׳ס א חומש וואלטן מיר געדארפט טון אזויווי ער טוט, הגם מיר האבן נישט זיין אייגענע כתב יד.
משחזר זיין דעם רמב״ם׳ס נוסח
Speaker 1: אבער מ׳האט יא געטראפן, ס׳איז דא וועגן וואס מ׳האט משחזר געווען, מ׳האט אויסגעפיגערט וואס איז געשטאנען דארט. קודם כל, ס׳איז שוין געווען… אבער וואס איז מען מקפיד געווען? יא, צוויי זאכן, ס׳איז דא מענטשן וואס האבן געמאכט ליסטס פון דעם ספר נאך פאר עס איז פארברענט געווארן אדער פארלוירן געווארן, ס׳איז געווען חוקרים, מענטשן האבן געגאנגען דארט און איבערגעשריבן. און אויך קען מען זען פון די מסורה, קען מען זען אנדערע פלעצער וואס ער האט געהאלטן אין די תורה, די כתב יד.
תנ״כים וואס זענען געדרוקט לויט דעם
Speaker 1: סא, ס׳איז דא היינט תנ״כים וואס זענען געדרוקט אזוי, אבער די אשכנז׳ישע כתב איז דא אפאר אותיות וואס זענען אנדערש. און תימן האלט נישט אזוי. לכאורה וואלט געגאנגען לויט׳ן רמב״ם וואלט מען געדארפט טון אזוי ווי אים, אבער דער מנהג פון רוב סופרים איז נישט צו פאלגן דאס. סאו אונז ווארטן צו זען וויאזוי אונזערע ידידים הגאון ר׳ יצחק…
על כל פנים, איך מאך שוין א ספר תורה. מיין חומש, מיין חומש, ניין, מיין חומש איז געקאפיט פון איינער וואס האט שוין געמאכט דאס. סאו, טוט מיין חומש איז לויט… יא, ס׳איז בעיסד אויף דער… אויף בעיסד אויף הרב… וויאזוי הייסט ער? ר׳ מרדכי ברייער, וואס האט געארבעט זייער אסאך צו מאכן לויט די מסורה, די אריגינעלע מסורה.
די מחלוקת: האט בן אשר טאקע מוגה געווען די פתוחות וסתומות?
Speaker 1: יעצט, ס׳איז דא אן אינטערעסאנטע זאך, אן אינטערעסאנטע מחלוקת וואס איז מיין דעה. סאו דער רמב״ם, ווי מיר האבן געזאגט, האט נישט געברענגט די אותיות, ער האט געזאגט ס׳איז נישט דא קיין ספקות. ער האט געברענגט די פרשיות, ווייל דער רמב״ם… ס׳קען זיין אויך צוליב דעם, ווייל ער האט געזען, פרשיות, אותיות קען מען דאך אלעמאל פיקסן, דער רמב״ם זאגט, אבער די פרשיות, ס׳איז פסול התורה, מ׳קען עס נישט פיקסן. איז צוליב דעם איז ער געווען וויכטיגער צו ברענגען די אלע פרשיות.
די טענה קעגן דער רמב״ם׳ס אנאמע
Speaker 1: אבער ס׳איז דא וואס טענה׳ן, ס׳איז דא א זייער אינטערעסאנטע זאך, ס׳איז דא וואס טענה׳ן, ס׳איז דא היינט אפאר אידן וואס האבן געשריבן מאמרים וועגן דעם, די קובצים האבן זיך ארומגעשלאגן וועגן דעם, ס׳איז בכלל א שאלה צו ס׳איז ריכטיג וואס דער רמב״ם האט אנגענומען.
דער רמב״ם האט אנגענומען אז די פרשיות סתומות און פתוחות וואס שטייט אין כתר פון בן אשר, ער האט מוגה געווען בן אשר. יעצט, ס׳איז אמת אז בן אשר האט מוגה געווען די מסורה פון דעם ספר און די נוסח פון דעם ספר, אבער ס׳איז נישט דא קיין שום ראיה אז ער האט מוגה געווען אויך די פרשיות פתוחות און סתומות. ס׳קען זיין אז ער האט בכלל געהאלטן אז ס׳איז נישט דא גארנישט קיין מסורה אויף דעם, יעדער סופר טוט אנדערש.
ראיות פון אלטע ספרים
Speaker 1: און מ׳קוקט אין אלטע ספרים זעט מען אז ס׳איז דא זייער אסאך שינויים אין פתוחות און סתומות, נישט אפילו… אסאך מער שינויים ווי ס׳איז דא אין די אותיות און נקודות און אזוי ווייטער. און מ׳זעט נישט קיין איין מאל אז זיי זאלן האבן געפיקסט א פרשה פתוחה און סתומה. מ׳זעט נישט בכלל קיין הגהות אויף דעם.
אה, ס׳וואלט אפילו געדארפט מאכן א ליסט, עפעס וואלט געדארפט שטיין וועגן דעם. איז דא וואס טענה׳ן היינט אז אפשר איז נישט ריכטיג בכלל אז בן אשר האט מוגה געווען די פתוחות און סתומות וואס דער רמב״ם האט אנגענומען. ס׳קען זיין אז דאס איז פשוט געווען ווי דער סופר האט געמאכט, און אוודאי איז עס עפעס ווערט ווייל ס׳איז אן אלטער ספר, אבער…
טעכנאלאגיע צו זען מחיקות
Speaker 2: איך זאג דיר נאר א הלכה. איך זאג דיר נאר א הלכה. איך זאג דיר נאר אן אינטערעסאנטע זאך. זיי נוצן טעכנאלאגיע צו זען אויב די parchment האט ער געפיקסט.
Speaker 1: מ׳קען זען אז ס׳איז מחיקה? יא, מ׳קען זען. אונזער חבר ר׳ נריה האט מען געווען אין געארבעט דערויף אויף די פסי, ווי אנדערע, און מ׳קען, ס׳איז דא אנטוועגן וואס מ׳קען מאכן אזוי ווי אן עקס-רעי מיט קאמפיוטערן אז ס׳ליגט אונטן נאך עפעס א תיקון. יא.
די מעשה פלא: אלע אידן האבן אנגעהויבן צו טון אזוי ווי דער רמב״ם
Speaker 1: עניוועיס, דאס איז די מעשה פון דעם, און די אינטערעסאנטע, די מעשה פלא איז אז נאכדעם וואס איך האב אייך געזאגט ווערט צוויי קאפיס וואס דער רמב״ם האט געשריבן, אבער שפעטער האבן אלע אידן אנגעהויבן מיט צו טון אזוי ווי דער רמב״ם.
טעכנאלאגיע צו אנטדעקן איבערגעשריבענע טעקסט אין כתבי יד
Speaker 1: יא, יא, יא, אינטערעסאנטע זאך.
Speaker 2: וויאזוי קען מען איבערגיין?
Speaker 1: זיי נוצן טעכנאלאגיע צו זען. מ׳קען זען, מ׳קען זען. אונזער חבר ר׳ נריה האט מיר געוויזן, ער ארבעט דערויף, אויף די ספרים פון אנדערע. מ׳קען, ס׳איז דא אנטוויקלונגען וואס מ׳קען מאכן אזויווי אן עקס-רעי, מ׳קען זען אז ס׳ליגט אונטן נאך עפעס אן טינט.
Speaker 2: יא.
די מעשה פלא: פון רמב״ם צו רמב״ן
Speaker 1: עניוועיס, דאס איז די מעשה פון דעם. די מעשה פלא איז, נאכדעם וואס איך האב דיר געזאגט וועט פייגן איז ווי דער רמב״ם האט געשריבן, און ווי שפעטער האט מען אלעס איבערגעטוישט צו דער רמב״ן.
Speaker 2: ס׳איז דא אפילו כתבי יד פון די רמב״ם אליין?
Speaker 1: יא.
א טעות אין אונזערע ספרי תורה — פרשת צו
Speaker 1: סא די מעשה איז, ס׳איז געווען, ס׳איז דא נאך היינט א דיון אין זייער מחלוקת. אין פרשת צו איז דא איין פרשה וואס אין אונזערע ספרי תורה׳ס פעלט עס לכאורה, מ׳דארף עס לכאורה מאכן. ס׳איז געווען א טעות אין די רמב״ם אין די ספרים. מ׳ווייסט פארוואס ס׳איז געשען די טעות, איך האב נישט קיין כח, איך האב עס נישט געשריבן דא. אבער קוק אריין אין פרשת צו, וועסטו זען. מ׳האט געמיינט אז דער רמב״ם מיינט… ס׳קען זיין דער רמב״ם אליין האט געמאכט א טעות, אדער ס׳איז אפשר א טעות אין די העתקה פון די רמב״ם. ס׳שטייט צוויי פרשיות הייבן זיך אן מיט די זעלבע אות, די זעלבע ווערטער, ס׳איז שווער צו כאפן וועלכע ער מיינט.
Speaker 2: “וידבר”?
Speaker 1: נישט. ס׳איז דא אין פרשת צו, דארט וואו ס׳שטייט, אויב איך געדענק, דארט וואו ס׳שטייט וועגן די חלב, “כל חלב”. איינע פון די “וידבר” איז עס אפשר אזוי? יא, איך געדענק נישט וועלכע. ס׳איז דא, אין די תימנ׳ע ספרים האבן זיי עס ריכטיג, זיי האבן ביידע פרשיות פתוחות אדער סתומות, איך געדענק נישט. ביי אונז פעלט איינס, פשוט.
Speaker 2: אינטערעסאנט.
Speaker 1: איך געדענק שוין נישט ווי ס׳הייבט זיך אן יענע פרשה. סא דאס איז נאך א זאך.
וועם מיר פארדאנקען אונזערע ספרי תורה
Speaker 1: נאך א מעשה פלא וואס ער ברענגט, הרב רבינוביץ דא, איז אז ס׳איז געווען, אונזערע אלע ספרים איז געבויט אויף צוויי דריי גדולים וואס האבן זיך אפילו אריינגעלייגט אין די נושא. פארוואס איז דער רמב״ם געווארן אנגענומען? ווייל קיינער האט זיך נישט אריינגעלייגט אין דעם.
רבי מאיר הלוי אבולעפיא (דער רמ״ה)
Speaker 1: נאכדעם וואס ס׳איז געקומען דער רמב״ם, איז געווען רבי מאיר הלוי אבולעפיא, יא, דער רמ״ה, יא, די יד רמ״ה. ער האט זיך זייער שטארק געקאכט אין מאכן די ספר תורה ריכטיג. ער האט א ספר וואס הייסט “מסורת סייג לתורה”, וואס ער גייט דארט דורך אלע פרשיות. און ער האט גענומען די פתוחות וסתומות פון הרמב״ם. ער האט נישט געוואוסט די ריכטיגע, ער האט געשיקט א בריוו צו רבי יהודה אבן תיבון ער זאל אים שיקן די אריגינעלע כתב יד פון הרמב״ם, נישט כתב יד, אדער א מער מדויק׳דיגע העתקה.
און דברים פלא, ער איז אויך געווען א גרויסע מתנגד פון הרמב״ם, די ערשטע מחלוקת איז געווען קעגן הרמב״ם, ווייל ער האט געזאגט אז הרמב״ם האלט נישט פון תחיית המתים, סאו השקפה׳דיג איז ער געווען זייער קעגן הרמב״ם, אבער אין זיין ספר תורה האט ער גענוצט די רמב״ם׳ס מסורה, וואס דער רמב״ם האט דארט געשריבן. סאו אלע ספר תורה קומען בעצם פון אים.
דער מאירי, מנחת שי, און אנדערע
Speaker 1: דער מאירי האט געשריבן אויך א ספר אויף ספר תורה, איך געדענק נישט וויאזוי עס הייסט. נאכדעם איז דא דער מנחת שי פון די אחרונים, און נאך אפאר מענטשן.
ס׳איז זייער אינטערעסאנט, ס׳איז אזא סוגיא וואס איך וויל זיין א שטיקל מיט געשמאק אין דעם. יא, אבער צווישן אלע טויזנטער גדולי ישראל וואס די חכמים איז דא אז מ׳קען רעכענען אז די צען מענטשן דורכאויס די היסטאריע, און אונזער תורה ליגט אויף אפאר מענטשן. זיי האבן זיך נישט, ס׳ליגט נישט אויף זיי, זיי האבן זיך אריינגעלייגט, ס׳איז מגיע זיי צו מאכן ריכטיג.
דער רמב״ם׳ס ליסט פון פתוחות וסתומות
Speaker 1: עניוועי, איז דאס איז דער רמב״ם׳ס ליסט. דער רמב״ם מאכט דא א לאנגע ליסט פון יעדע פרשה פתוחה און סתומה אין די תורה, און לכאורה אונזער תורה׳ס, ווי איך האב געזאגט, עס שטימט מיט הרמב״ם חוץ פון איינס וואס אונז מאכן לכאורה נישט ריכטיג. מ׳קען פרעגן די רבנים וואס מ׳זאל טון וועגן דעם.
ער רעכנט אויס יעדע ספר, ער רעכנט אויס ספר בראשית, יעדע פרשה, ממש איך גיי עס נישט זאגן, ער גייט מיט די פרשיות מיין איך, אפילו די פרשיות. ער רעכנט אויס יעדע פרשה, ער רעכנט אויס וועלכע איז פתוחה אדער סתומה, אדער וועלכע איז ביידע. יא, יעדע סינגל, נישט יעדע פרשה, יעדע פרשה פתוחה און סתומה, יא. וואס אונז גייען עס נישט זאגן ווייל מ׳וועט משוגע ווערן. ער מאכט אפילו א סך הכל אין די ענד, א נאמבער הכל וויפיל ס׳איז דא אין יעדע ספר און אין יעדע חומש.
ער האט געהאט נערווען דער פאר… דער אייבערשטער האט געגעבן פאר הרמב״ם מער נערווען ווי פאר אונז, ווייל ער האט עס געטון. ווען אונזער דזשאב וואלט עס געווען אונזער דזשאב, וואלטן מיר עס אפשר געטון, אבער ס׳איז נישט אונזער דזשאב. אונז זענען דאך… אקעי, ווען ס׳וואלט געווען אונזער דזשאב, ווען מיר שרייבן א תורה, מיר נאכמאכן און מיר טוען וואס הרמב״ם האט געטון.
הלכות שירות — שירת האזינו
Speaker 1: נאכדעם איז דא די שירות. א שירה, דער רמב״ם האט שוין אפאר מאל דערמאנט, מוז זיין געשריבן ווי א שירה. וואס איז דאס א שירה? ס׳איז דא צוויי שירות אין די תורה בעיסיקלי. אקעי.
קודם כל, שירת האזינו. און דער רמב״ם זאגט דא נישט קיין שירת האזינו, ווייס איך נישט. ער זאגט אז די וועג וואס עס גייט איז, און דא גייט ער דאך נישט אראפלייגן די גאנצע ליסט, אבער די וועג וואס עס גייט איז, יא, כל שטה ושטה, יעדע ליין אין שירת האזינו האט אינצווישן א רווח, וואס איז אזוי ווי א פרשה סתומה, וואס איז דא נאר א אות אינמיטן, אבער עס איז אפן פון ביידע זייטן. קומט אויס יעדע שטה חלק לשנים.
זאגט דער רמב״ם, מען שרייבט עס אין שבע וששים, יא, אה, סארי, זיבן און זעכציג ליינס. איך מיין אז אונז טוען נישט אזוי, אונז מאכן עס אן אנדערע נאמבער פון ליינס. איך געדענק נישט. ס׳איז אויך וועגן דעם דא אפשר א שטיקל מחלוקת, יא, ס׳איז דא וועגן דעם גרסאות, אסאך גרסאות אין דעם.
בקיצור, און דער רמב״ם רעכנט אויס פונקטליך וועלכע זייט, די רעכטע זייט אדער די לינקע זייט פון די סדר, קומט אויס וועלכע פסוק אין האזינו. וועלכע ווארט? וועלכע אות איז ער קורא פסוקים? אזוי, וועלכע ווארט, וועלכע ווארט. האזינו השמים ואדברה, יערף כמטר לקחי, תזל כטל אמרתי, כשעירם עלי דשא וכרביבים עלי עשב וכו׳. סאו דאס איז די שירת האזינו, און ער גייט דארט אריבער די גאנצע זאך.
שירת הים — אריח על גבי לבנה
Speaker 1: נאכדעם זאגט ער אז די שירת הים שרייבט מען דרייסיג ליינס. איז אזוי, די ערשטע ליין… אונז האבן געזען געלערנט פריער אז ס׳איז דא ליינס אויבן און אונטן פון די שירה. ניין, ביי די שירת… סארי, אריח על גבי לבנה הייסט שירת הים. דאס הייסט אריח על גבי אריח, לבנה על גבי לבנה. עקטשועלי, יא, רייט, נאר צוויי ליינס, צוויי קאלומס. שירת האזינו איז נאר צוויי קאלומס.
און איך האב דיר געזאגט אז דער רמב״ם האט שוין פריער געזאגט אז דא די שורות פאר און נאך די שירה האט מען אויך עפעס א געוויסע מנהג וויאזוי מען שרייבט זיי, סתם וועלכע אותיות הייבן זיך אן, וועלכע ווארט הייבט זיך אן די שורות. ווייל ס׳איז דא, מען שרייבט נישט אין א תורה נאר די שירת האזינו אויף אן עמוד, מען שרייבט אביסל פון אויבן און אביסל פון אונטן, און אזוי איז אויך ביי די שירת הים. און ס׳איז דא א מנהג וועלכע פונקטליכע פסוקים מען שרייבט פון אויבן און פון אונטן.
און נאכדעם, די שירת הים זאגט דער רמב״ם מען שרייבט אויף דרייסיג ליינס. די ערשטע ליין שרייבט מען כדרכה. דאס הייסט אן קיין ספעיס, “אז ישיר” ביז “ויאמרו”. און נאכדעם…
דיון: פארוואס שטימט דער סדר פון די שירות נישט מיט די פסוקים?
Speaker 2: מ׳רעדט ווייניגער געשטימט עס.
Speaker 1: אויב דו ווילסט רעדן וועגן די פאעטרי פון די שירות, עס שטימט בכלל נישט, אנפארטשענעטלי. איך מיין, איך פארשטיי נישט אז די פאעטרי זאל קאנעקטן זיך אזוי שטארק מיט די רווח. איך זע אז ס׳איז עפעס אן אנדערע סדר, נישט אז איך פארשטיי מיט מיין שכל, און מיין חומש גייט נישט אויסזען אזוי. מיין חומש גייט אויסזען לויט מיין שכל, און נישט לויט די מסורה, נישט לויט די… די שו״ע און די ספר תורה מ׳שרייבט זיך אין מיין חומש. חומש מהודר. יא, איך זאג אז איך וויל תורה לימוד, איך וויל פארשטיין.
אבער וואדע מעג מען, ס׳איז נישט קיין שאלה. איך זאג אזוי, ס׳איז אפשר פשוט א רמז פאר די בעל קורא אז ער זאל געדענקען מיט וואספארא ניגון. יא, ס׳איז דא וואס זאגן אז די אלע פלעצער וואס איז ליידיג, דארט דארף מען זינגען, אז ס׳קומט עפעס א ניגון אין די שירה, און דארט מאכט מען עפעס א… א חלק פון די סלסולים אין די אופן הקריאה.
איך האב באמערקט אז אין שירת האזינו און אין שירת הים. שירת האזינו געדענק איך נישט.
וויאזוי מאכט מען שירת הים?
Speaker 1: בקיצור, די רמ״א מסביר׳ט, די שיטה ראשונה, וויאזוי מאכט מען שירת הים? יא, די ערשטע שיטה איז ארוכה. שאר השיטות איז, מ׳מאכט איינס אינמיטן, ס׳גייט איינס איינס, רייט? די ערשטע שורה מאכט מען אינמיטן איין לאך, און די אנדערע מאכט מען צוויי לעכער, שטימט? דאס הייסט, דו האסט א שורה וואס האט איין לאך אינדערמיט, און דו האסט א שורה וואס האט צוויי לעכער פון די ביידע זייטן. קומט אויס אז דו האסט כביכול דריי פארטס, און ס׳איז רווח כנגד הכתב, וכתב כנגד הרווח. דאס איז וואס מ׳רופט אריח על גבי לבנה. כביכול, וואס הייסט אריח על גבי לבנה ווייס איך נישט. אריח מיינט א האלבע, און לבנה מיינט א גאנצע, עפעס אזוי. ס׳איז אזוי ווי דו האסט א ליין, און אונטער דעם איז דא כתב, א ליין ליידיג און אונטער דעם כתב, און אזוי חוזר חלילה ביז די ענד פון די שירה. דאס איז וויאזוי מ׳מאכט עס.
איך האב באמערקט אז די פסוקים שטימען אויך נישט. נישט יעדע פלאץ וואס ס׳איז דא א ליידיגע פלאץ איז אויך דא אן אתנחתא אדער א סוף פסוק.
Speaker 2: ס׳איז אמת אז ס׳שטימט נישט.
Speaker 1: למשל, איך געדענק נישט. פארשטייסט וואס איך זאג? בפרט נישט דא, דא איז ממש נאר איין ווארט אלעמאל, די אנהייב און די ענד. סאו איך ווייס נישט פונקטליך אויף וואס איז געבויט די חלוקות. די מסורה זאגט אז מ׳שרייבט אזוי. I don’t know what’s the secret of it. א בן יוחאי קען אפשר זאגן די סוד פארוואס פונקט אזוי. איך פארשטיי נישט.
Speaker 2: דו פארשטייסט?
Speaker 1: ביי שירת האזינו פארשטיי איך at least צוויי פסוקים. שירת הים איז אביסל אינטערעסאנט, וואס איז די ענין פון די גאנצע סדר?
Anyways, וואס, ס׳זעט אויס ווי צוויי עקן וואסער און אינמיטן שפאנט א חברה אידן.
Speaker 2: אה, די ים, מ׳זעט waves אזוי, איך קען עס צוריקהאלטן צו?
Speaker 1: יא, יא. איך ווייס נישט וואס איז די סוד פון די שירת האזינו, און שירת הים. ס׳איז מורא׳דיג אינטערעסאנט. אבער אזוי איז די מסורה, אזוי שרייבט מען שוין יעצט.
הלכה: אותיות אין א שירה — כחוט השערה
Speaker 1: ווייטער, כל התורה כולה, בעת שכותבין אותה באופן שירה, אזויווי די שירת הים וואס ער האט געזאגט, בעת שכותבין אותה, צריך שתהא אות סמוכה לחברתה ביותר, די אותיות זאלן זיין גאנץ נאנט איינער צום צווייטן, אבל לא תדבק, אבער ס׳טאר נישט טאטשן, אבל לא תדבק, אבער אויך נישט ווייט, כדי שלא תראה תיבה כשתי תיבות, אז א ווארט זאל אויסזען אז ס׳איז א ווארט, ס׳זאל נישט זיין קיין עקסטערע space. ויהיה בין אות לאות כחוט השערה, צווישן איין אות און די אנדערע מוז זיין לכל הפחות כחוט השערה. אויך נישט מער, פונקט כחוט השערה. Whatever, אביסל מער, די point איז, ס׳זאל זיין נאנט.
פארוואס איז דער רמב״ם אזוי מורא דערפון?
Speaker 1: פארוואס איז דער רמב״ם אזוי מורא דערפון? איך פארשטיי, אבער דער רמב״ם האט זייער מורא אז ס׳זאל אויסזען ווי צוויי ווערטער, שלא תראה תיבה כשתי תיבות. איך פארשטיי נישט פארוואס ער האט אזוי מורא דערפון.
ווייטער, די תינוק שאינו רגיל, וואס ער קען נישט די פסוקים, ער קען נישט באמערקן, ער קען נישט… ער וועט נישט וויסן אז דאס איז איין ווארט. ער קען עס מיט טעותים, ער וועט דאך אויסמערקן און אריינלייגן די אותיות נתער, און אזוי ווייטער.
Speaker 2: הייסט, פארוואס זאל ער זיך אזוי worry’ן וועגן דעם suddenly?
Speaker 1: דו פארשטייסט? דאס הייסט דאך אזוי ווי צוויי… מ׳דארף זיין זייער פונקטליך, ווייל מצד אחד דארף מען מקפיד זיין אז ס׳זאל נישט טאטשן, ווייל מיר האבן געלערנט פריער אז ס׳טאטשט איז עס פסול, אבער מ׳טאר נישט אויסזען ווי צוויי ווערטער, מ׳טאר נישט זיין צו ווייט. ס׳דארף זיין ממש אזוי. אינטערעסאנט, פון דעם קומט ארויס די הלכה.
חידוש: דער גאנצער פרק איז “הלכות ספעיס”
Speaker 1: אה, איך כאפ וואס גייט דא פאר, איך כאפ וואס גייט דא פאר. מ׳קען זאגן אזוי, די פרק איז… ספעיסעס אין די תורה. די ספעיס דארט וואס דו שטייסט, די אותיות לבנות וואס דער בעל שם טוב זאגט אז דאס איז די העכערע לעוועל. דער גאנצער פרק איז הלכות ספעיס. כאפסט? ווי מ׳לייגט א גרויסע ספעיס, ווי מ׳לייגט א ספעיס פאר א שירה זאגט א געוויסע סארט ספעיס, און ווי מ׳לייגט א ספעיס צווישן די אותיות. זייער אינטערעסאנט. א גאנצע פרק פון הלכות ספעיס. דו ווייסט וויפיל ספעיס איז דא אין די תורה? דער פרק איז וועגן די נושא פון ספעיס.
און דעמאלט האבן מיר די גאנצע צייט געזאגט אז דאס איז אותיות התורה, ווייל אותיות התורה ליגט דאך אין די אותיות וואס שטייט נישט.
דער פרק אלס “הלכות ספעיסעס”
Speaker:
דער חסיד גייט דא פאר. מ׳קען זאגן אזוי, דער פרק איז די הלכות ספעיסעס אין די תורה. די ספעיס דארט וואו ס׳שטייט די אותיות לבנות, וואס דער בעל שם טוב זאגט אז דאס איז דער העכערער לעוועל.
דער גאנצער פרק איז הלכות ספעיס. כאפסט? ווי מ׳לייגט א גרויסע ספעיס, ווי מ׳לייגט א ספעיס פאר א שירה, דאס האט א געוויסע סארט ספעיס, און ווי מ׳לייגט א ספעיס צווישן אותיות. זייער אינטערעסאנט.
דער גאנצער פרק איז הלכות ספעיס. דו ווייסט וויאזוי צו ספעיסן אויס די תורה איז דער פרק פון די נביא און ספעיסט אויס. און דאס איז דער בעקגראונד פון פתוחות און סתומות פון די תורה.
די שווערקייט צו פארשטיין די סדר פון פתוחות און סתומות
נאך א זאך וואס מ׳פארשטייט נישט איז פארוואס, יא, חוץ פון דעם וואס איז דא. פארוואס, ניין, פארוואס לכאורה וואלט געמאכט סענס, וואו ס׳איז דא א הפסק דארף זיין א פתוחה, א גרעסערע הפסק לכאורה איז א פתוחה און א קלענערע איז א סתומה.
אבער ווער ס׳לערנט דעם רמב״ם זעט אז ס׳איז זייער שווער צו מסביר זיין פארוואס דא קומט אזוי און דארט קומט אזוי. ס׳איז נישט קיין זאך וואס עניוואן וואס איך ווייס פארשטייט. ס׳איז דא תירוצים, אבער ס׳איז שווער צו פארשטיין.
סאו, מ׳דארף וויסן.
—
עד כאן פרק ח׳.