שיטת ר׳ נחוניא בן הקנה והזוהר שי״ג מידות רחמים אינם הספירות | פרדס רמונים שער א פרק ז (ג)

סיכום השיעור 📋

סיכום פון שיעור אויף ספר פרדס רמונים – פרק ז׳

דער באגריף “גאון” – צי מיינט עס א ספעציפישן טיטל?

ווען מ׳געפינט דעם טיטל “הגאון” אין אלטע מקורות, מיינט עס נישט נויטווענדיג דעם פארמעלן טיטל פון א ראש ישיבה פון דער תקופת הגאונים. דאס ווארט “גאון” האט צוויי באדייטונגען: פריער איז עס געווען דער ספעציפישער נאמען פאר דעם ראש ישיבה, שפעטער האט מען אנגערופן יעדן תלמיד חכם “הרב הגאון.” אפשר האט א מענטש ווי “רב חיים מאיר גאון” סתם געהאט דעם משפחה-נאמען “גאון” – נישט ווייל ער איז געווען א גאון אין דעם פארמעלן זין. אפשר האט ער זיך אליין אזוי גערופן ווייל ער האט געוואלט זיין א גאון.

דער רמב״ם אליין האט געהאט א מנהג צו רופן יעדן תלמיד חכם “גאון,” ווייל ער האט נישט געמאכט קיין חילוק – ביי אים איז “גאונים” סתם א נאמען פאר תלמידי חכמים פון נאך דער תקופת התלמוד. אויך רש״י ווערט אין מאנכע מקומות באטיטלט “גאון יעקב,” און רבינו גרשום׳ס טיטל “מאור הגולה” איז כאילו אן עקוויוואלענט פון “גאון.”

דער באגריף “ברייתא” – אויך נישט נויטווענדיג תנאיש

אויף דעם זעלבן שטייגער, “ברייתא” מיינט סתם א “דבר חיצוני” – עפעס וואס איז אויסערהאלב דער משנה. מ׳קען טעאָרעטיש אויך רופן א שפעטערדיגן טעקסט א “ברייתא,” ווייל דאס ווארט אליין מיינט נאר “אויסערליך.”

—

דער דיון וועגן צען ספירות vs. דרייצן אין ספר יצירה

דער שמועס וועגן צען ספירות אין ספר יצירה איז אן אלטער שמועס – די לערנערס פון ספר יצירה האבן זיך געמוטשעט מיט דער פראגע צי ס׳איז דא צען אדער דרייצן. איינער פון די חוקרים האט פרובירט צו טענה׳ן אז ס׳איז געווען צוויי תקופות – אבער דאס ענטפערט אייגנטלעך גארנישט, עס זאגט נאר “ס׳איז געווען צוויי צייטן מיט צוויי מענטשן” אן צו פארענטפערן דעם אינהאלטלעכן ווידערשפרוך.

עס זענען דא צוויי גירסאות פון ספר יצירה: איינע מיט צען, איינע מיט דרייצן. דער “תירוץ” אז אין דער אריגינעלער גירסא איז געשטאנען דרייצן, און שפעטער האט דער מחבר געלערנט קבלה און אריינגעשריבן צען – דאס איז נישט באוויזן, קיינער ווייסט עס נישט.

די צוויי שיטות וועגן די דריי נוספות

די חקירה וואס דער רמ״ק האט דא – צען אדער דרייצן – איז א חקירה וואס די ראשונים האבן שוין געהאט. עס זענען דא צוויי וועגן צו פארשטיין ווי אזוי דריי קומען צו צו די צען:

1. דריי למעלה מן הספירות – עס זענען דא דריי “צחצחות” (אדער מדרגות) אויבן איבער די צען ספירות.

2. דריי למטה מן הספירות – עס זענען דא דריי עולמות אונטן (בריאה, יצירה, עשיה), וואס דער רמ״ק רופט זיי אזוי.

סיי ווי סיי, די צען ספירות בלייבן צען, און די דריי זענען א באזונדערע נקודה.

[הערת אגב: דער רמב״ם האט געהאלטן אז ס׳איז דא פערצן זאכן אויף דער וועלט – צען (אדער ניין) גלגלים פלוס איין שכל, פלוס פיר יסודות. ער האט אסאך מאל געארבעט מיט דער צאל פערצן. מ׳האט פרובירט צו פארגלייכן דעם רמב״ם׳ס סיסטעם מיט דרייצן, אבער עס שטימט נישט גלאט – מ׳קען נישט פשוט צולייגן דריי עולמות (עולם השפל, עולם הגלגלים, עולם השכל) צו באקומען דרייצן, ווייל די צען גלגלים זענען שוין א טייל פון עולם הגלגלים.]

—

דער רמ״ק׳ס חידוש: י״ג מדות זענען נישט די ספירות

דער רמ״ק קומט צו דער שאלה וואס איז געברענגט אין נאמען פון רבי האי גאון (אין בעל שם תשובה): צי זענען די י״ג מדות דאס זעלבע ווי די ספירות? דער גאון האט אנגענומען אז יא – די י״ג מדות זענען די צען ספירות פלוס דריי סודות העליונים איבער די ספירות.

דער רמ״ק איז נישט מסכים. ער זאגט: “יש לנו לומר שאין אמרים לספירות כדרך ספורת הכל” – מ׳קען נישט גלייכשטעלן די י״ג מדות מיט די ספירות. על פי זיין קבלה איז עס בכלל נישט די זעלבע זאך.

דער רמ״ק׳ס קושיא: י״ג מדות של רחמים

דער רמ״ק ברענגט א שיינע קושיא: מ׳רופט זיי “י״ג מדות של רחמים.” אויב זיי וואלטן געווען די ספירות, וואלט דאס נישט געשטימט – ווייל צווישן די ספירות זענען דא מדות של דין (ווי גבורה און הוד). ווי קען מען רופן אלע צען ספירות “מדות של רחמים” ווען א טייל פון זיי זענען מדות של דין?

[הערת אגב: דער אמת איז אז אפילו אין די י״ג מדות של רחמים אליין זענען דא עלעמענטן וואס קלינגען ווי דין – “פוקד עון אבות על בנים,” “ונקה לא ינקה.” דאס איז אייגנטלעך א קשיא אויף דעם באגריף “י״ג מדות של רחמים” אליין, נישט נאר אויף דעם רמ״ק׳ס טענה.]

—

צי שטייט “של רחמים” אין די מקורות?

דער מקור אין חז״ל

אין דער גמרא ראש השנה י״ז ע״ב שטייט „ברית כרותה לשלש עשרה מדות” – אבער עס שטייט נישט “של רחמים.” דער צוגאב „של רחמים” שטאמט פון דאווענען, פון די פייטנים, וואס גייט צוריק זייער פריה – דער נוסח „אל מלך” וואס מ׳זאגט פאר אריכת אפים איז שוין פאר ראשונים. אין במדבר רבה שטייט שוין טאקע „שלש עשרה מדות רחמים כתיב”.

דער מדרש תהלים צ״ג – א מחלוקת אין מנין

אין מדרש תהלים צ״ג זאגט רבי סימון: „שלש עשרה מדות בהקב״ה, שנאמר ה׳ ה׳ אל רחום וחנון” – אבער ער ציילט נישט אויס וואס זיי זענען. רב זאגט אז ס׳איז דא עלף, און רבנן זאגן אז ס׳איז דא צען.

[הערת אגב: ס׳ווערט אנגעדייט אז רב איז אפשר געווען א מקובל – ער רעכנט נאר צען מדות של רחמים, וואס שטימט מיט די צען ספירות.]

דער שוועריגקייט צו אנקומען צו דרייצן

דער פסוק אין שמות ל״ד לויטעט: „ה׳ ה׳ אל רחום וחנון ארך אפים ורב חסד ואמת נוצר חסד לאלפים נושא עון ופשע וחטאה ונקה לא ינקה פוקד עון אבות על בנים ועל בני בנים על שלשים ועל רבעים.”

ווען מ׳ציילט פשוט, קומט מען אויס בערך זיבן: (1) אל רחום וחנון, (2) ארך אפים, (3) רב חסד ואמת, (4) נוצר חסד לאלפים, (5) נושא עון ופשע וחטאה, (6) ונקה לא ינקה, (7) פוקד עון אבות על בנים. מ׳קען שטרעקן צו ניין דורך צוטיילן „רחום” און „חנון”, „רב חסד” און „אמת”, „ארך אפים” אין צוויי. אבער אנקומען צו דרייצן איז אמת׳דיג שווער. ס׳איז דא אסאך שיטות: רבינו תם רעכנט צוויי מאל דעם שם הוי״ה; אנדערע צוטיילן „נושא עון ופשע וחטאה” אין דריי; אנדערע רעכנען אריין „ה׳ ה׳ אל” אלס באזונדערע מדות. עס זענען דא דרייצן שיטות וועגן וואס גענוי די י״ג מדות של רחמים זענען (ד.ה. וויאזוי מ׳ציילט זיי).

—

דער רמב״ם׳ס שיטה – מדות אלס פעולות ה׳

מורה נבוכים חלק א׳ פרק נ״ד

דער רמב״ם איז אין דעם פרק ביזי מיט דעם יסוד אז מ׳קען נישט וויסן דעם אייבערשטן׳ס מהות, נאר זיינע פעולות. ער ברענגט דעם פסוק „הראני נא את כבודך” – משה האט געבעטן צו וויסן דעם אייבערשטן׳ס וועגן. דער אייבערשטער האט אים געענטפערט „אני אעביר כל טובי על פניך” – „כל טובי” מיינט אלעס וואס דער אייבערשטער האט באשאפן, וואס איז אלעס „טוב”. אבער ער האט אים נישט געוויזן אלעס – ס׳איז געווען גענוג די דרייצן מדות.

מדות = פעולות, נישט תכונות

„מדות” ביי דעם אייבערשטן מיינט דאס זעלבע ווי „מדות” ביי א מענטש – בחינות פון הנהגה – אבער דער אייבערשטער האט נישט קיין מדות אלס תכונות, נאר פעולות וואס זענען דומה צו מענטשלעכע מדות.

פארוואס דווקא דרייצן?

דער רמב״ם פרעגט: דער אייבערשטער האט דאך סאך מער ווי דרייצן פעולות! ער ענטפערט: די דרייצן מדות זענען ספעציפיש די פעולות „הבאות ממנו בהקמצאות בני אדם והנהגתם” – דאס הייסט, דאס זענען די מדות וואס גייען אן מיט דער הנהגה פון מענטשן. דער אייבערשטער פירט דעם ווינט, דעם רעגן, אבער מ׳ווייסט נישט פון וועלכע מדה; מענטשן פירט ער מיט די דרייצן מדות. דערפאר האט משה רבינו עס געדארפט וויסן – ווייל ער דארף פירן די אידן מיט די זעלבע מדות וואס דער אייבערשטער פירט זיי. דאס איז א פאליטיש-עטישער לימוד, נישט א מעטאפיזישער.

„פוקד עון אבות על בנים” – א מדת הדין

דער רמב״ם זאגט בפירוש אז אין די דרייצן מדות איז דא איין מדה פון דין: „פוקד עון אבות על בנים על שלשים ועל רבעים”. דאס איז ממש א מדת הדין. דערפאר זענען די מדות נישט אלע רחמים.

„ונקה לא ינקה” – לויט דעם רמב״ם

דער רמב״ם טייטשט „ונקה לא ינקה” נישט אלס א שטראף-מדה, נאר אז אפילו ווען דער אייבערשטער שטראפט, לאזט ער איבער עפעס – ער פארניכט נישט אינגאנצן. דאס איז אויך א מדת רחמים. דער איינציגער אמת׳ער מדת הדין איז „פוקד עון אבות על בנים”.

דער רמב״ם מאכט א חשבון: פון אלע דרייצן מדות איז נאר איין מדה נישט רחמים – וואס לערנט אז א מנהיג דארף האבן מער רחמים ווי עונש.

דער רמב״ם׳ס מדות vs. עשר ספירות

לויט דעם רמב״ם זענען די דרייצן מדות נישט די עשר ספירות – זיי זענען פעולות אין דער הנהגת בני אדם. אבער די זעלבע אידעע ליגט אין ביידע קאנצעפטן: אפשר זענען אויך די ספירות נאר וואס מענטשן קענען וויסן פון דעם אייבערשטן, און דער אייבערשטער האט אפשר מער זאכן וואס מ׳ווייסט נישט.

[הערת אגב: אין ספר יצירה רעדט מען וועגן „אלעס” – נישט נאר וועגן מענטשלעכע הנהגה.]

—

דער מנהג צו זאגן די י״ג מדות אין דאווענען

אונזער מנהג איז צו זאגן ביז „ונקה” – מ׳שטעלט אפ פאר „לא ינקה”. דער מקור דערפאר איז פון די גאונים. פארוואס? ווייל די גמרא טייטשט „ונקה לא ינקה” אלס צוויי זאכן: „מנקה לשבים ואינו מנקה לאינם שבים” – מ׳האט נישט געוואלט רעדן פון דעם „לא ינקה” טייל, ווייל דאס איז מדת הרחמים׳ס קאנטעקסט.

דער רמב״ם׳ס סידור ברענגט נישט קלאר דעם נוסח פון י״ג מדות. ער דערמאנט סליחות אין הלכות תשובה, אבער זאגט נישט וואס מ׳זאגט. מ׳פלעגט עס רופן „רחמ״ן”.

—

דער רמב״ם׳ס תשובה וועגן זאגן “ה׳ ה'” ביי קריאת התורה

איינער האט געפרעגט דעם רמב״ם: ווען מען ליינט פרשת כי תשא (אדער ביי א תענית ווען מען ליינט ויחל), פלעגט דער עולם מיטזאגן “ה׳ ה'” בקול רם. א געוויסער “רבינו אלעזר” האט גע׳טענה׳ט אז מען זאל נאר זאגן “ה'” (איין מאל), ווייל אויב מען זאגט “ה׳ ה'” מיינט מען כביכול אז ס׳איז דא צוויי. דערנאך איז געקומען א “רבי פנחס” (א דיין, מעגלעך פון אלכסנדריא) און האט גע׳טענה׳ט פארקערט — אז אויב מען זאגט נאר איין “ה'”, וועט מען נישט אויסקומען מיט דרייצן מידות. דאס איז געווען א מחלוקת וואס קיינער האט נישט פסק׳ענען געקענט, ווייל ס׳איז נישט דא קיין קלארע הלכה אין דער גמרא — ס׳איז בלויז א מנהג.

[הערת אגב: רב סעדיה גאון אין זיין סידור ברענגט צען פסוקים וואס דער עולם פלעגט ליינען בקול רם ביי קריאת התורה. צווישן זיי: “ה׳ ילחם לכם”, “ויאמינו בה'”, “ה׳ איש מלחמה”, “מי כמוכה”, “ונקדשתי”, “ה׳ ימלוך” (פינף פון זיי זענען אין שירת הים), “ה׳ ה׳ אל רחום וחנון” (ביי א תענית), “קדוש קדוש קדוש”, און “תמחה את זכר עמלק”. אבער דאס אלעס איז נאר א מנהג, נישט קיין דין.]

דער רמב״ם׳ס שטעלונג

דער רמב״ם זאגט קלאר: דאס איז א מנהג פון די חזנים, און איך טו עס נישט. ער איז נישט מוחה, ער זאגט נישט אז ס׳איז מינות אדער א חטא אדער א חובה — ער שווייגט פשוט און מאכט עס נישט מיט. “אני איני עונה כלל.” דער רמב״ם איז געווען “אן עכטער עקשן” — די גאנצע וועלט האט געקענט האבן א מנהג, ער שטייט ביי זיינס.

דער רמב״ם׳ס שיטה אז דער ערשטער “ה'” איז נישט פון מנין

לגבי דער עצם שאלה — צי דער ערשטער “ה'” איז פון די דרייצן מידות — האט דער רמב״ם יא א קלארע דעה: אוודאי איז דער ערשטער שם נישט פון דעם מנין. “לא שמעתי מעולם מי שחולק בזה.” דער אבן עזרא איז אויך מסכים.

דער רמב״ם׳ס פירוש אין פסוק — “ויקרא ה'”

דער רמב״ם טייטשט דעם פסוק אזוי: “ויעבור ה׳ על פניו ויקרא — ה׳ [האט גערופן:] ‘ה׳ אל רחום וחנון…'” דאס הייסט, דער ערשטער “ה'” איז דער סוביעקט (גאט האט גערופן), און דער צווייטער “ה'” איז דער אנהייב פון וואס ער האט געזאגט. דאס איז אנדערש פון דער גמרא׳ס לערנונג (רבי יוחנן), וואו “ה׳ ה'” איז א רוף ווי “משה משה”. דער רמב״ם זאגט אז “די גאונים כולם מסכימים על כך.”

ער ברענגט אז רב האי גאון האט אויך אזוי געהאלטן, און אז “ורב חסד” איז די זעקסטע מדה — וואס שטימט נאר אויב מען רעכנט פון דעם צווייטן “ה'” (נישט פון דעם ערשטן): “ה'” (1), “א-ל” (2), “רחום” (3), “וחנון” (4), “ארך אפים” (5), “ורב חסד” (6). אויב מען וואלט גערעכנט ביידע שמות, וואלט “ורב חסד” געווען די זיבעטע.

—

דער אבן עזרא׳ס חידוש וועגן שם הוי״ה — שם עצם vs. שם התואר

[הערת אגב: דער אבן עזרא זאגט אז שם הוי״ה קען זיין שם בעצם (אן עצם-נאמען וואס מיינט גאט׳ס עצמות, וואס מען קען אייגנטלעך נישט פארשטיין — ווי דער רמב״ם זאגט, “הנמצא אשר נמצא”, עס מיינט נישט גארנישט ספעציפיש), אדער עס קען זיין א שם התואר — א נאמען וואס באשרייבט וואס דער אייבערשטער טוט.

דער אבן עזרא טענה׳ט אז דאס איז דער גרויסער סוד: די אבות האבן געוואוסט פון שם הוי״ה אלס שם עצם, אבער משה רבינו האט מחדש געווען אז שם הוי״ה איז אויך א שם התואר — אז דער אייבערשטער קען טון זאכן, אדער מען קען מאכן דעם אייבערשטן טון זאכן דורך דעם שם. דאס איז דער יסוד פון די נסים וואס משה רבינו האט געמאכט.

די מקובלים שטייען זייער שטארק אונטער שם הוי״ה, אבער זייער שם הוי״ה איז דער שם התואר — “הוי״ה” מיינט “מהוה” (מאכט עקזיסטירן), נישט “שהיא הוה” (אז ער עקזיסטירט). “היא הוה” איז למעלה מהוי״ה. אפילו דאס וואס מיר פארשטייען אז “שהיא הוה” איז שוין אויך א פעולה.]

—

די מחלוקת וועגן “ונקה לא ינקה”

שיטה 1 — תרגום אונקלוס

דער תרגום טייטשט “ונקה” און “לא ינקה” אלס צוויי באזונדערע זאכן: “ונקה לשבים” (ער איז מנקה פאר די וואס טוען תשובה) און “לא ינקה לאינון דלא שבין” (ער איז נישט מנקה פאר די וואס טוען נישט תשובה). לויט דעם איז “ונקה” אליין א מדת הרחמים, און “לא ינקה” איז שוין נישט טייל פון די י״ג מידות (ס׳איז א שלעכטע זאך, ס׳שניידט זיך ארויס).

שיטה 2 — “ונקה לא ינקה” איז איין זאך

אנדערע זאגן אז “ונקה לא ינקה” איז איין מדה. דער רמב״ם טייטשט עס אזוי: “ונקה לא ינקה” מיינט אז גאט באשטראפט, אבער רייסט נישט אויס פון דעם שורש — ער לאזט איבער דעם שורש. דער ראיה איז פון ירמיה: “ויסרתיך למשפט ונקה לא אנקך” — כלומר, איך וועל דיך מוסר׳ן מיט משפט, אבער דיין שורש וועל איך נישט אויסרייסן. דאס איז אייגנטלעך א גוטע זאך (א מדת הרחמים), ווייל ער פארניכט נישט לגמרי.

די נפקא מינה

אויב “ונקה לא ינקה” איז איין מדה (שיטה 2), דעמאלטס דארף מען נאך איינע צו קומען צו דרייצן, און דעמאלטס איז “פוקד עון אבות” די דרייצנטע מדה — וואס איז א מדת הדין! דאס איז די שיטה פון די “מפרשי ספרד” (אפשר אנדלוסישע מפרשים, דער רמב״ם ברענגט זיי אפאר מאל, קיינער ווייסט נישט גענוי ווער ס׳איז).

אויב “ונקה” איז באזונדער (שיטה 1, תרגום), דעמאלטס דארף מען נישט “פוקד עון אבות”, און מען קומט אויס מיט דרייצן מידות אן דעם.

לכל הדעות אבער, לויט דעם רמב״ם, איז דער ערשטער “ה'” נישט פון דעם מנין פון י״ג מידות.

—

דער מאירי׳ס שטעלונג – מנהג vs. גמרא

דער מאירי ברענגט אז דאס איז שיטת הרמב״ם, און ער זאגט “וכן נראה” — עס מאכט סענס, עס איז א שיינע שיטה. אבער, זאגט דער מאירי, דער מנהג איז נישט אזוי צו זאגן. דער מנהג רופט עס “שלש עשרה מדות של רחמים” — אלע דרייצן זענען רחמים. דער מאירי האט געוואוסט דעם חילוק צווישן דער גמרא און דעם מנהג. די גמרא שטייט טאקע “שלש עשרה מדות”, און קען זיין אז די גמרא האט פארשטאנען אז אדער “ונקה לא ינקה” אדער אפילו “פוקד עוון אבות על בנים” איז איינע פון די מדות. אבער דער מנהג רופט עס “תלת עשרה מכילן דרחמי” — דאס מיינט אז אלעס איז רחמים, און מדת הדין איז נישט בכללם.

דער רמ״ק גייט מיט׳ן מנהג

עס קומט אויס א מחלוקת: דער וואס זאגט אז ס׳איז דא מדת הדין אין די י״ג מדות (ווי דער רמב״ם), דעמאלטס איז עס ווי דער אייבערשטער פירט זיך מיט מענטשן — און דעמאלטס איז עס א שטיקל סתירה מיט די עשר ספירות (וואס זענען א סיסטעם פון רחמים). אבער לויט דעם מנהג — און די מקובלים גייען אלעמאל לויט דעם מנהג — איז אלעס רחמים. דער רמ״ק גייט זיכער מיט דעם מנהג הסדר.

—

[הערת אגב: דער אריז״ל וועגן פיוטים — ספרדישע פילאסאפיע קעגן אשכנזישע מדרש-טראדיציע]

דער אריז״ל זאגט אז מען זאל נישט זאגן סליחות פון ספרדישע פייטנים, נאר פון די אשכנזישע פייטנים (ווי רבי אלעזר הקליר). דער אריז״ל האט געמיינט אז רבי אלעזר הקליר איז געווען רבי אלעזר בן רבי שמעון — וואס שטימט מיט דער זוהר. אבער אפילו אויב ער איז נישט געווען רבי שמעון׳ס זון, איז דער עיקר חילוק אזוי:

וואס דער אריז״ל מיינט איז: מען זאל נישט דינען דעם אייבערשטן “על דרך פילוסופיא” נאר “על דרך הקבלה”. “על דרך הקבלה” מיינט “על דרך המדרש” — ווייל די קבלה איז א פירוש אויף דעם מדרש. רבי אלעזר הקליר׳ס תורות זענען געבויט אויף וואס שטייט אין מדרש — ער האט נישט קיין אייגענע טעאלאגיע. אבער רבי שלמה אבן גבירול, למשל, שרייבט אריין אין זיינע פיוטים וואס ער האט געלערנט אין זיין פילאסאפיע און סייענס. דאס גייט נישט אזוי. וואס שטייט אין דער תורה מוז שטימען על פי קבלה.

דער חילוק איז אין דער סטרוקטור: א מקובל גייט מיט די עשר ספירות אלס פריימווארק, און רבי אלעזר הקליר גייט מיט דעם מדות-וועג — אבער ביידע שטאמען פון דער תורה. די פילאסאפן אבער מאכן זייער אייגענע גאנצע סדר — א באזונדערע שפראך, א באזונדערע סטרוקטור. א ביישפיל: “יגדל” — וואס איז א תפילה געבויט אויף דעם רמב״ם׳ס דרייצן עיקרים. דאס איז פשוט א ליסטע וואס דער רמב״ם האט געמאכט — עס שטייט נישט אזוי אין דער תורה, נישט אין דער גמרא. איינער וואלט געקענט שרייבן דעם זעלבן תוכן נאר אריינגעדייטשט אין התאצלות-שפראך, וואלט ער געשריבן “גשמיות אין לו” אויף אן אנדער אופן.

—

דין איז אויך רחמים — א טיפערע הסתכלות

אפילו אויב מען רופט אלע דרייצן מדות “של רחמים”, איז דאס נישט קיין קשיא, ווייל אפילו דין איז א חלק פון רחמים. דין איז נישט א שלעכטע זאך — דין איז געמאכט צו ריינינען די וועלט. “מלך במשפט יעמיד ארץ” — די וועלט ברויכט משפט.

דער ענין פון “פוקד עוון אבות על בנים” איז אויך א רחמים: אנשטאט שטראפן אויף דער שטעל, ווארט דער אייבערשטער אפאר דורות, מאכט זיכער אז עס איז א הצטברות. און פארקערט — פאר אונזערע שונאים, אז דער אייבערשטער געדענקט, אין פיר דורות ארום קומט די באצאלונג. דאס איז דער פשט פון דער חומש: אסאך מאל זעט מען א גרויסער רשע וואס איז מצליח — ווארט ביז זיין אור-אייניקל, כמעט אלעמאל ביז דעמאלטס איז ער שוין…

[הערת אגב: דער בארדיטשעווער רב זאגט אין זיינע תורות אז מדת הגבורה קעגן די גוים איז נישט סתם “ראסיזם” — עס איז א פשוט׳ע זאך: די וועלט ברויכט משפט, מ׳דארף אויך דין.]

מיר האבן א “פאני איידיע” אז דין איז שלעכט, ווייל מיר מיינען אז עס מיינט אונז. אבער עס מיינט די רשעים. מ׳דארף שרייען “פוקד עוון אבות על בנים” אויך פאר אונזערע צרכים — אז דער אייבערשטער זאל נישט זיין נאכגעבנדיג צו רשעים. פארוואס דארף מען נאר שרייען אז דער אייבערשטער זאל טון גוט פאר אידן?

—

דער רמ״ק׳ס נייע מהלך: צוועלף הויות, נישט דרייצן

דער רמ״ק זאגט: “לכן הבריר לנו בזה” — ער ברענגט א דריטע, גאנצע אנדערע מהלך. וואס איז אים קלאר: י״ג מדות איז בכלל י״ב גבולים שהם י״ב הויות — דאס זענען די צוועלף הויות (צירופי הוי״ה).

דאס איז א נייע תורה: עס איז צוועלף, נישט דרייצן! קיינער שטימט נישט מיט דרייצן אלס נאטירלעכע צאל — איינער מאכט עס צען מיט דריי, איינער מאכט פון עס צוועלף. דרייצן איז שווער אריינצופאסן אין א סיסטעם.

[הערת אגב: דרייצן איז א “ווירדע” נומער — עס איז א פריים נאמבער (א צאל וואס טיילט זיך נישט מיט קיין אנדערע צאלן חוץ איינס). פריים מיינט אז ס׳איז נישט דא קיין וועג צו בויען די נומער פון אנדערע נומערן — דערפאר איז עס גימטריא “אחד”. די פריים נאמבערס גייען: 2, 3, 5, 7, 11, 13, 17… פון עלף האט מען שוין געזאגט אז עס איז נישט קיין גוטע נומער. עס איז דא א שיטה אז עס זענען עלף מדות הרחמים — שיטת רב. אין יודישקייט איז 13 = בר מצוה.]

—

צוועלף הויות = 3×4 — צוועלף צירופים

צוועלף הויות איז בעסיקלי 3×4. ער מיינט צוועלף צירופים פון דעם שם הוי״ה.

צוועלף גבולי אלכסון – פון ספר יצירה

די י״ב גבולים באדייטן די דיאגאנאלן פון א קיוב (cube). דאס שטאמט פון ספר יצירה – „גבולי אלכסון”. א קיוב איז געמאכט פון צוועלף ליניעס. ספר יצירה, וואס טראכט וועגן וויאזוי די וועלט איז באשאפן געווארן דורך ספּעיס, האלט אז די נומער צוועלף איז א וויכטיגע נומער. ביי אים איז דא:

– דריי – כנגד דריי דימענשאנס

– זיבן – זעקס קארדינאל דירעקשאנס (מעלה, מטה, מזרח, מערב, צפון, דרום) פלוס דער מיטן

– צוועלף – דער דאפּלטער פון זעקס, וואס גיט א פולע קיוב

דער דרייצנטער – מקום הסובל

נאך די צוועלף זאגט דער רמ״ק: „ומקום הסובל שהוא ה׳ הכולל עשאם י״ג” – עס איז דא א דרייצנטער עלעמענט, אזוי ווי ביי זעקס דירעקשאנס איז דא א זיבעטער (דער מיטן), אזוי איז ביי צוועלף דא א דרייצנטער וואס הייסט „מקום הסובל”. דאס איז דער כולל – דער כללות׳דיגער גאנצער וואס אנטהאלט אלע צוועלף.

[הערת אגב: דאס שטערט, ווייל אויב דער אמת׳ער נומער איז דרייצן, זאל דאך די אידעע זיין דרייצן אליין, נישט צוועלף פלוס איינס, און נישט צען פלוס דריי.]

—

דער אריז״ל׳ס כוונות פון י״ג מדות

ביי דעם אריז״ל גייען אלע כוונות פון י״ג מדות אזוי: דריי שמות הוי״ה (וואס גיט צוועלף אותיות – דריי מאל פיר), און דאן צוויי מאל דריי שמות הוי״ה מיט דעם כולל. דער בגיחא דף קודש אלול פון די תקנא דקנה גייט אזוי: מ׳האט דריי הוי״ה׳ס פאר צוועלף, און נאכדעם קומט מען צו דרייצן דורך מכוון זיין נאכאמאל פאר א כולל – אלע דריי נאכאמאל. כלומר, דרייצן איז אזוי ווי פיר און צוואנציק – דער גאנצער באזונדער פון די טיילן.

שם י״ב אותיות

דער ספר הבהיר פרעגט: וואס איז דער שם פון י״ב אותיות? (שם ע״ב און שם מ״ב ווייסט מען שוין.) דער ענטפער: דריי מאל שם הוי״ה – דאס הייסט דער שם פון ד׳ אותיות דריי מאל. און דרייצן איז נאכאמאל דער כולל.

[הערת אגב: ביי די שבטים איז אויך אזוי – עס זענען דא צוועלף שבטים, אבער פארקערט: מ׳פּרובירט אלעמאל אז עס זאל בלייבן צוועלף – אדער מ׳טיילט יוסף (אפרים ומנשה), אדער מ׳נעמט ארויס לוי. דער דרייצנטער ווערט קיינמאל נישט מיטגערעכנט.]

—

תלי, גלגל, ולב – עולם שנה נפש

דער רמ״ק ברענגט אז די צוועלף גבולים זענען „באחד משלשה מקומות שהם תלי, גלגל ולב” – דאס איז פון ספר יצירה, שייך צום סיסטעם פון עולם שנה נפש:

– תלי = אין עולם – „כמלך על כסאו” – דאס איז אן אסטראנאמישער טערמין, דער אימאדזשינערי ליניע (path) וואו די זון גייט דורך, דער קו הישר שעליו תסובבנה הגלגלים

– גלגל = אין שנה – „כמלך במדינה” – די מזלות וואס דרייען דעם יאר

– לב = אין נפש – „כמלך במלחמה”

די דריי סטעיטס פון דעם מלך רעפּרעזענטירן פארשידענע מדרגות פון באהאלטנקייט און אפנקייט: על כסאו – ער זיצט און אלעס פארט (מער פארבארגן, אבער סטאביל); במדינה – ער דרייט עפעס אין שטאט (מער אפן); במלחמה – כאאס, אומרואיקייט (מערסט אפן/אקטיוו).

דער רמ״ק׳ס פשט: ספר יצירה רעדט פון קבלה

דער רמ״ק זאגט אז ספר יצירה רעדט לכאורה פון עולם הזה, אבער אמת׳דיג מיינט עס קבלה. ער ווייזט וויאזוי מ׳קען מאכן צוועלף, און נאכדעם זאגט ער:

– תלי = שם אהי״ה

– גלגל = שם הוי״ה

– לב = שם אדנ״י

יעדער שם האט פיר אותיות, דריי מאל – גיט צוועלף.

א שווערע קשיא: וואס האט דאס מיט מדות הרחמים?

אויב עס גייט דא בלויז וועגן צוועלף צירופים פון שם הוי״ה און צוועלף גבולי אלכסון – וואס האט דאס צו טון מיט שלוש עשרה מדות של רחמים? דאס איז סתם וויאזוי די וועלט פארט, נישט ספּעציפיש רחמים! דער רמ״ק האט נישט פארענטפערט זיין אייגענע קשיא – עס ווערט אפילו ערגער.

[הערת אגב: מ׳קען טענה׳ן אז „די גאנצע וועלט איז רחמים”, אזוי ווי מ׳האט פריער געזאגט אז אפילו דין איז רחמים – אבער דאס איז נישט באפרידיגנד.]

דער רמ״ק רעדט ווייטער אן צו דערמאנען רחמים בכלל.

—

י״ג מניינות בכתר

חוץ פון דעם איז דא י״ג מניינות (עולמות) בכתר, וואס שטייט אין שער פרטי השמות. דער רמ״ק ברענגט פון רבי נחוניא בן הקנה אז מ׳רעכנט י״ג מניינות בכתר. דאס קומט ארויס אין שער מיתה הנגה פרק ג׳ (אדער פרק ח׳), וואס איז א תפלה פון רבי נחוניא בן הקנה. דארט שטייט אז עס זענען דא 620 עמודי אור אין כתר – גימטריא כתר (כ=20, ת=400, ר=200 = 620).

—

י״ג מדות הרחמים און זייערע תמורות

אין דעם ספר יצירה-באזירטן טעקסט ווערט דערמאנט אז אין אלע ספירות איז דא דריי מאל הוי״ה – “מלאים בפנים ובחוץ ובחיצון” – און זיי ווערן “נחקקים כדמות זכר ונקבה ומתהפכים לתפארת ממלכה”. עס קומט ארויס פון א “מעין השלוות” וואס איז נאך א חקיקה, פון דעם “אור המתעלמת” און פון דעם “צדפת החשך המסותרת” – וואס איז א מציאות באקאנט צו אלע משכילים. פון דארט קומען י״ג “מיני תמירה” (תמורות), וואס זענען גלויים און נעלמים, און זיי ליגן אויפ׳ן כתר ממש.

דער מחבר שרייבט אויס די י״ג מדות הרחמים אין א״ת ב״ש קאָד: “ה׳ ה׳ א-ל רחום וחנון ארך אפים ורב חסד ואמת נוצר חסד לאלפים נושא עון ופשע וחטאה ונקה” – די רגולערע י״ג מדות הרחמים. דער א״ת ב״ש גיט ספעציעלע גימטריאות (ווי רח״ן, ת״א ג״ר פאר “ארך”, א.א.וו.).

[הערת אגב: ר׳ שעפטשי האט געזאגט מ׳זאל זאגן די ראשי תיבות / שמות יעדן טאג אין חודש אלול. דער ר״י האט אויך זייער ליב געהאט די תפילה פון רבי נחוניא בן הקנה.]

—

פיר שיטות וועגן י״ג מקורות שבכתר

עס ווערן אנגעפירט פארשידענע שיטות וועגן וואס די י״ג מדות מיינען בנוגע צום כתר:

שיטה א: די י״ג מדות זענען בכלל י״ב גבולים (גבולי אלכסון) פלוס דער “מקום הסובלם” – דאס מאכט דרייצן. דאס איז דער מהלך וואס דער אריז״ל ארבעט געוויינטלעך מיט אזעלכע מילויים. אבער עס איז שווער צו פארשטיין וואס דאס האט צו טאן מיט רחמים – די וועלט איז דאך נישט אינגאנצן רחמים, אלזא מאכט עס נישט סענס אז דאס זאל זיין דער שורש פון רחמים.

שיטה ב: פארבונדן מיט תלי, גלגל, און לב – דריי מדרגות. “לב” איז ווען עס זענען שוין י״ג גבולי אלכסון; “גלגל” איז עפעס אינצווישן; “תלי” – שפעטער ווערט געזאגט אז תלי איז אין בינה. דאס גיט דריי מאל דרייצן, וואס מאכט ל״ו – פארבונדן מיט ל״ו נתיבות, ל״ו מלכות.

שיטה ג: י״ג מן העולמות שבכתר. רבי חיים בן עקנה האט אויך געהאלטן אזוי, ווייל ער האט גערעכנט די י״ג עולמות צום כתר. עס איז דא א מחלוקת (אין שער מספר הנהגה) צי דאס זענען דיזעלבע י״ג מדות ווי די אנדערע אדער נישט.

שיטה ד (רשב״י / זוהר / אדרא): דער רשב״י גיט אן אנדערע תורה. ער ווייזט אז אין פארשידענע פלעצער אין תורה (ווי פרשת שלח) ווערן דערמאנט די י״ג מדות, אבער אויף פארשידענע אופנים – מאל אלע, מאל נאר א טייל (ווי “ה׳ רחום וחנון, חנון ורחום”). דער רשב״י זאגט אז עס זענען ניין מדות אין אריך אנפין (= כתר). דער זוהר גייט אויך מיט דעם דרך אז י״ג מדות זענען ספעציפיש תכונות פון כתר – נישט אזוי ווי דער גאון וואס האלט אז י״ג מדות איז א “דזשענעראל טינג.”

אבער דאס אלעס – די גאנצע אויסרעכענונג פון י״ג מדות – וועט באהאנדלט ווערן אין א באזונדער ספר/שער, מיט אלע פרטים.

—

דער עיקר נקודה: נישט מער און נישט ווייניגער ווי צען ספירות

דער הויפט-ציל פון דעם גאנצן פרק איז צו מחזק זיין די אמונה פון די מקובלים: מ׳זאל נישט גלייבן מער ווי צען ספירות, און נישט ווייניגער ווי צען. “והמוסיף או הגורע חוטא וגורם רע לעצמו” – ווער עס לייגט צו אדער נעמט אוועק, זינדיגט און פאראורזאכט שלעכטס פאר זיך אליין. “ולא יועילנו שלא יצאנו משגיאה אמן.”

[הערת אגב: אין א פריערדיגן שיעור האט עמיצער אין הינטן גערעדט וועגן דער מחלוקת צי עס זענען צען אדער דרייצן ספירות, און אז מ׳טאר נישט משיג זיין אינמיטן לערנען קבלה, כדי די

מלאכים זאלן נישט אוועקגיין.]

—

שלמה אלקבץ׳ס שיטה: ספירות ווי “צורות הנטפסות”

אין דעם ספר השרשים (זייט תת״ח פון “אבי נא עקב”) רעדט שלמה אלקבץ באריכות גדול וועגן דער מחלוקת וויפיל ספירות עס זענען דא. זיין עיקר ענין: פארוואס שטייט “יראה כל זכורך”? ווייל “אז ישובו אלקים ממש.” און דאס איז דער “פשט הנפלא” אין “מתי אבוא ואראה פני אלקים” – נישט “ואֵרָאֶה” (איך וועל געזען ווערן) נאר “ואֶרְאֶה” (איך וועל זען) – דאס הייסט, איך וועל “נטפס” ווערן אין זיין שכל יתברך.

שלמה אלקבץ׳ס טעאריע איז: ספירות זענען דעם אייבערשטן׳ס “צורות הנטפסות” – כביכול “סטעמפּלען” פון דעם אייבערשטן׳ס שכל. ווען א מענטש דערגרייכט דעם מדרגה פון “ואראה פני אלקים”, ווערט ער אליין נטפס – איינגעשטעמפּלט – אין דעם ג-טלעכן שכל.

—

דער מענטש אין דעם אייבערשטנ׳ס מחשבה – און די נפקא מינה

אויב אזוי פיל אז א מענטש איז אין דעם אייבערשטנ׳ס מחשבה, איז ער דאך כביכול א חלק פון ג-טלעכקייט – ווייל דעם אייבערשטנ׳ס מחשבה איז אים (ביי דעם אייבערשטן איז דער שכל און דער מושכל איינס). דאס איז דער טייטש פון דעם פסוק “אוזן שומעת תוכחת חיים בקרב חכמים תלין” – ווער עס הערט צו און פארשטייט, דער איז כביכול “אינעווייניק” ביי די חכמים, ביי דער ג-טלעכער מחשבה.

דאס איז וואס דער רמב״ן זאגט וועגן זיווג: די מחשבה וואס טראכט פון בעליונים – איז בעליונים. ווען דער מענטש טראכט פון העכערע זאכן, איז ער אליין דארט.

דאס איז אויך וואס דער בעל שם טוב האט געזאגט אויף זיין אופן: “במקום שמחשבתו של אדם שם הוא” – וואו א מענטש׳ס מחשבה איז, דארט איז ער. דאס איז דער טייטש פון דער מצוה פון להתדבק בשכינה – ווען א מענטש׳ס ענינים ווערן אריינגענומען אין שכל, ווערן זיי מתעלה און משתנה.

—

דער צדיק איז “געפרינט” אין דעם אייבערשטנ׳ס שכל

נישט יעדער מענטש איז אויף דעם זעלבן מדרגה. דער חילוק פון א צדיק איז אז ער איז “געפרינט” אין דעם אייבערשטנ׳ס שכל – ער איז אזוי ווי אויסגעפרעסט, אויסגעשטעמפּלט דארט. דאס איז א “פאני לשון” (אן אומגעוויינטלעכע אויסדרוק), אבער דאס איז דער עיקר. דערפאר זאגט דער ר׳ שלמה׳לע קארלינער אז מען דארף זיין דבוק אין צדיקים – ווייל דורך דעם איז מען פארבונדן מיט דעם פלאץ וואו דער צדיק איז “געפרינט” אין דער ג-טלעכער מחשבה.

—

דער משל פון א הויז – צוויי לעוועלס פון פארשטיין

דער ענין ווערט אילוסטרירט מיט א משל פון א הויז:

א הויז איז א גשמיות׳דיגע זאך – זי האט פיר ווענט, צוועלף פענצטער, א ברייט, א הייך. אבער ווען די הויז “גייט אריין” אין דעם שכל פון דעם בויער (דעם ארכיטעקט), איז דארט נישט דא קיין ברייט און קיין ברעטער – דארט איז דא דער דפוס, די צורה, דער קאנצעפט, די פארם, דער סדר. דער שכל איז רוחניות׳דיג, און אין שכל איז די הויז עפּעס אנדערש ווי אין גשמיות.

דאס איז וואס “עליית העולמות” מיינט ביי ר׳ שלמה אלקבץ: ווען מען פארשטייט א זאך אזוי ווי זי איז אין דעם אייבערשטנ׳ס שכל – נישט אזוי ווי זי איז דא אין גשמיות – איז דאס אן עליה.

משה רבינו האט געוואלט פארשטיין אלע זאכן אזוי ווי זיי זענען ביי דעם אייבערשטער – נישט אזוי ווי זיי זענען דא אין דער וועלט. למשל: נישט נאר וואס די מצוה פון שופר טוט פאר מיר, נאר וואס זי טוט פאר דעם אייבערשטער – ווי אזוי זי איז אין מחשבת הבורא. דער רמב״ן זאגט אבער: דו קענסט דאס נישט פארשטיין – ס׳איז דא א גרענעץ.

[הערת אגב: ביי דעם רמב״ם איז דא א פּראבלעם צו רעדן פון “מיינינג” פאר דעם רבונו של עולם, ווייל דאס אימפּליצירט אז ער האט א “נויט” (need). אבער מען קען רעדן פון ביוטי – די שיינקייט פון דער סטרוקטור – וואס איז נישט א “נויט” נאר א פארם פון פארשטיין.]

—

דער משל פון דעם בילדינג – דריי לעוועלס פון פרענדשאפט

דער ענין ווערט נאך מער אויסגעברייטערט מיט א צווייטן משל: איינער האט געבויט א בילדינג.

ערשטער לעוועל – “על פי נגלה”

א מענטש קומט אריין אין דעם בילדינג, זעט אז ס׳איז שיין, ס׳איז פונקציאנעל, מענטשן קענען דארט וואוינען. ער זאגט: “זייער שיין, very cute.” דער בויער איז צופרידן – דאס איז וואס ער האט געוואלט, אז מענטשן זאלן האבן הנאה דערפון. דאס איז דער נגלה-לעוועל – מען פארשטייט דעם תוצאה, דעם רעזולטאט.

צווייטער לעוועל – “טעמי המצוות”

א צווייטער מענטש זאגט: “איך וויל נישט נאר זיין א מקבל, איך וויל נישט נאר זיין איינער וואס באנוצט דיין בילדינג – איך וויל זיין דיין חבר.” ער טראכט אריין אין דער סטרוקטור פון דעם בילדינג: פארוואס האסטו געלייגט דאס אויף דער רעכטער זייט און יענץ אויף דער לינקער זייט? וואס איז די גוטסקייט, די שיינקייט, דער סדר וואס דו האסט אריינגעלייגט? דאס איז אזוי ווי טעמי המצוות – מען וויל פארשטיין דעם אינערלעכן סדר פון דעם וואס דער אייבערשטער האט געמאכט.

דער מענטש וואס פארשטייט דאס איז באמת נענטער – “because he gets me” – ער פארשטייט מיך. דער בויער האט דאך נישט סתם געמאכט דאס, ער האט עס געמאכט מיט א מהלך, ארויסצוברענגען דאס וואס ער האט אין קאפ, דאס וואס ער קעירט וועגן.

דריטער לעוועל – אחדות השכל, משכיל ומושכל

און דעמאלט איז יענער מענטש “אין מיין קאפ” – נישט אין דעם גשמיות׳דיגן קאפ, נאר ער און איך זענען די זעלבע. דאס איז דער עיקר פון אחדות השכל, משכיל ומושכל – דער שכל, דער וואס פארשטייט, און דאס וואס ווערט פארשטאנען, ווערן איינס.

אין דער פיזישער הויז קען א מענטש נאר זיין אין איין פלאץ. אבער אין דעם קאפ – אין דעם שכל – קען ער זיין אין דער גאנצער זאך. ער קען זיין “מיר” – he could be me.

[הערת אגב: דערפאר איז סתם אזוי, איינער וואס פארשטייט זיך מיט דיר איז אסאך א בעסערער פרענד ווי איינער וואס גיט דיר צו עסן, אדער דו גיסט אים צו עסן, אדער אפילו דו גיסט אים דעם תוצאה פון דיין שכל – דאס איז נאך אלץ “a level away.”]

—

עליית העולמות – דער אמת׳ער טייטש

ווען ר׳ שלמה אלקבץ רעדט פון עליית העולמות, מיינט ער נישט אז די וועלט גייט פיזיש ארויף. ער מיינט: אין אונזער קאפ – אז מענטשן זאלן פארשטיין די וועלט אזוי ווי דער אייבערשטער האט געוואלט דערפון. ווען מענטשן פארשטיין דאס, דעמאלט וועלן זיי זיין “פרענדס” מיט דעם אייבערשטן.

דער מענטש וואס שטרעבט דערצו וויל נישט זיין נאר אן עבד וואס נעמט – ער וויל זיין דעם אייבערשטנ׳ס חבר. ער וויל נישט נאר מקבל זיין דעם רעזולטאט, נאר פארשטיין דעם אינערלעכן סדר און מיינונג.

דאס איז א סברא וואס מאכט סענס – ס׳איז נישט נאר א תיאריע, ס׳איז א דרך אין עבודת ה׳: דורך פארשטיין דעם אייבערשטנ׳ס “מחשבה” אין דער בריאה, ווערט מען פארבונדן מיט אים אויף דעם טיפסטן לעוועל.

—

דער מענטש אלס “אידעע” – נישט בלויז א פרט

יעדער מענטש האט א purpose. אבער נישט יעדער מענטש דערגרייכט עס. ווען א מענטש ווערט א גוטער עובד השם, הערט ער אויף צו זיין א „detail מענטש” – א פרטי׳דיגער מענטש וואס טוט נאר איין קליינע זאך – און ער ווערט די „אידעע מענטש” וואס דער אייבערשטער האט געטראכט ביים בריאה. ער fulfill’ט דעם purpose פון דעם concept „מענטש” ווי דער אייבערשטער האט אים באטראכט.

דאס מיינט: ווען דער אייבערשטער האט געבויט די וועלט – הימל, ארץ, מענטשן – ווען ער האט געמיינט „מענטשן”, האט ער געמיינט דיך. דו ביסט אנגעקומען צו לעבן. דו ביסט דאס וואס ער האט געמיינט.

[הערת אגב: דאס איז ענלעך צום רמב״ם׳ס אויסזאג אז „הצדיק – הוא כל העולם כולו נברא לצוות לזה.” ווי נעענטער דו ביסט, ווי מער ביסטו דאס וואס ער האט געמיינט.]

—

דער צדיק אלס חבר פון דעם אייבערשטן

פארוואס דארף מען גיין צו א צדיק? ווייל א צדיק איז אזא סארט מענטש וואס איז א „friend” מיט׳ן רבונו של עולם – ער פארשטייט זיך מיט אים. „Closeness” מיינט נישט פיזישע נאענטקייט, נאר closeness בשכל, בשלמות, בצורה. דער צדיק נעמט עפעס פון דיר, רעדט מיט דיר, און דורך דעם ווערסטו אויך נעענטער צום purpose.

—

דער נומער דרייצן אלס יסודיות׳דיגע יחידה

זיבן מיינט “אסאך”

דער נומער זיבן מיינט אין חז״ל „אסאך” – ווי „בדרך אחד יצא אליך ובשבעה דרכים ינוס לפניך”, „שבעה משיבי טעם”. זיבן איז א „bunch” – ווייל עס איז א time-number (שבעה ימים), א נומער וואס רעפרעזענטירט פילקייט.

דרייצן מיינט “נאך מער”

דרייצן מיינט נאך מער ווי זיבן. תורה שבכתב איז מרבה בשבע (זיבן מידות שהתורה נדרשת בהן – הלל), און תורה שבעל פה איז מרבה בשלש עשרה (ר׳ ישמעאל). דאס איז דער יסוד פון דער מחלוקת צווישן זיבן מידות און דרייצן מידות.

פארוואס נישט עלף?

עלף איז „too close to ten” – עס מאכט confused. ספר יצירה האט עלף נישט גענומען. עס איז דא עלף סממני הקטורת, אבער עלף איז „נישט קיין גוטע number.” עלף איז „איינס און איינס” – צען פלוס איינס – עפעס נישט קלאר.

די קשיא אויף י״ג מידות של רחמים

אויב דרייצן מיינט „אסאך”, און מיר ווילן אז אלע דרייצן זאלן זיין איינס – אלעס רחמים – וואס מיינט עס אז ס׳איז דא דרייצן? איז רחמים איין מידה אדער דרייצן? פארוואס אזוי פיל? קוק: „נושא עון ופשע וחטאה” – דער אייבערשטער האט איין נושא פאר אלע דריי (עון, פשע, חטא). ס׳איז אלעס די זעלבע זאך! סאו פארוואס ברעכן עס אויף?

מ׳קען פרובירן צו זאגן: צוועלף מיט א „כולל” איז דרייצן. אבער א כולל איז עפעס א דוחק.

ראיות פאר דרייצן אלס “אסאך” אין חז״ל

– תרי״ג מצוות – האט דער נומער דרייצן עפעס צו טון דערמיט? יא, עס האט עפעס צו טון – עס מיינט „אסאך מצוות.”

– מסכת תענית – „שלשה עשרה תעניות” איז דער מאקסימום אין דעם חשבון פון ערשטן פרק תענית.

– „קנחא בת שבע בשלש עשרה מפות” – אויך דא מיינט עס אסאך.

– מנחת העומר – „שלש עשרה נפה” – מנפה געווען מיט דרייצן נפות.

– „גדולה מילה שנכרת עליה שלש עשרה בריתות” – דארט שטייט טאקע דרייצן מאל דאס ווארט „ברית” – דאס איז א ציילונג, נישט קיין דוחק.

– ציצית – „הפוחת לא יפחות משבע, והמוסיף לא יוסיף על שלש עשרה” – דאס איז דער כי-מקור: פון זיבן ביז דרייצן.

דער סטרוקטורעלער מקור: זיבן הימלען פלוס זעקס אוירים

דאס איז דער עיקר חידוש: פארוואס שלש עשרה כנגד שבעה רקיעים? ווייל ס׳איז דא זיבן הימלען און זעקס אוירים שביניהם (ליידיגע ספעיסעס צווישן זיי). זיבן פלוס זעקס איז דרייצן.

פארוואס נאר זעקס אוירים און נישט זיבן? ווייל צווישן זיבן הימלען איז דא נאר זעקס ספעיסעס – אונטער דעם ערשטן הימל איז די ערד (דארט איז שוין אוויר, אבער נישט אן „אויר שביניהם”), און אויף טאפ פון דעם זיבעטן הימל איז דער כסא הכבוד (נישט קיין אויר). „אויר שביניהם” מיינט נאר צווישן – צווישן זיבן איז זעקס.

דאס איז א סטרוקטורעלע זאך פון דער וועלט – נישט בלויז א סימבאלישע צאל, נאר עפעס וואס שטאמט פון דער פיזישער/מעטאפיזישער structure פון דער בריאה: 7 + 6 = 13.

[הערת אגב: „מ׳דארף זוכן דעם סטרוקטורעלן מקור פאר נומערן, נישט נאר זאגן אז עס מיינט אסאך.”]

דער כתר און דרייצן מקורות

אין דעם כתר איז דא דרייצן מקורות – צוועלף פלוס צוויי, אדער צוועלף מיט א כולל. אבער דאס „כולל” בלייבט א דוחק – עס מוז זיין עפעס ווייטער.

[הערת אגב: דער רמב״ם זאגט אסאך מאל „כבר אמרו” – מ׳דארף נישט מער ווי איין גוטע ראיה. אויב ס׳איז א גוטע ראיה, איז איינמאל גענוג. ס׳איז נישט ווי א גמרא וואס ווערט געדרוקט אין אסאך מסכתות – דאס ציילט נישט אלס „אסאך מאל.” ווען עפעס איז „שגור בפי העולם” – מ׳זאגט עס אסאך מאל – מיינט עס נישט אז ס׳איז טאקע דא אסאך מאל.]

—

דער מספר דרייצן אלס יסודיות׳דיגע יחידה – ראיות פון בית המקדש

ראונד נאמבערס און סטרוקטורעלע צאלן האבן אמת׳ע כח.

[הערת אגב: למשל, ווען מ׳מאכט א קאמפיין פאר $37,000 און מ׳שטייט ביי $36,900, גיט איינער נאך $100 כדי עס זאל זיין א “כולל” – דאס ווייזט אז ראונד נאמבערס האבן ריעלע פאוער, נישט בלויז סימבאלישע.]

אין בית המקדש שני זעט מען דעם מספר דרייצן אין פילע מקומות: שלוש עשרה פרוכות זענען געווען אין בית המקדש שני; מ׳האט זיך דרייצן מאל געבוקט אין בית המקדש; עס זענען געווען דרייצן שערים; דרייצן פרצות וואס די מלכי יון האבן געמאכט. דאס זענען פשוט׳ע מקורות וואס ווייזן אז דרייצן איז א פונדאמענטאלע סטרוקטור.

איינער פון די רמזים פון דרייצן שייך צו בר מצוה – דאס ווארט “זו” איז גימטריא 13 (ז׳ = 7, ו׳ = 6), און “עם זו” דייטט אויף דעם.

—

דרייצן און גבולי אלכסון

די גבולי אלכסון (דיאגאנאלע גרענעצן) האבן אויך א שייכות צו דעם. אין א בעיסיק סענס, א קוב (cube) האט צוועלף אלכסונים – דאס איז א סארט בעיסיק סטרוקטור וואס שפיגלט אפ דעם מספר.

—

א״ת ב״ש – דער cipher אין קבלה

עס ווערט דערמאנט אז די גמרא ברענגט עפעס וואס איז אדרבה נאך בעסער – א code, א cipher, ספעציפיש דער א״ת ב״ש סיסטעם (וואו א׳ ווערט פארביטן מיט ת׳, ב׳ מיט ש׳, אא״וו). עס ווערט געזאגט אז לדוד (תהלים כ״ז) האט דרייצן שמות.

אבער עס ווערט געפרעגט: פארוואס טוען מקובלים מאנכמאל זאגן זאכן פארקערט (backwards)? עס איז דא א מהלך אין דעם, אבער דער טעם ווערט נישט אויסגעטייטשט. עס ווערט דערמאנט דער ספר שם טוב קטן אין דעם קאנטעקסט, אבער דער צוזאמענהאנג בלייבט אומקלאר.

—

זאגן פסוקים פארקערט

עס ווערט אויפגעברענגט דער ענין פון זאגן ווערטער פארקערט – פארמאל זאל מען נישט זאגן ווערטער אן נקודות, און אפשר דארף מען נישט זאגן די נקודות פון פסוקים. עס זענען געווען מענטשן וואס פלעגן זאגן גאנצע זאצן פארקערט – דאס איז א מין קונסט, א שטיק. צום ביישפיל, קען מען זאגן אשרי פארקערט? דאס מיינט שוין נישט “אשרי” – עס ווערט עפעס אנדערש. עס ווערט אנערקענט אז דאס איז שווער פאר דעם זעלבן מוח – געוויסע מוחות האבן א כח צו אזעלכע זאכן, אבער נישט יעדער.

תמלול מלא 📝

דער באגריף “גאון” און די מחלוקת וועגן צען אדער דרייצן ספירות

דער באגריף “גאון” – צי מיינט עס א ספעציפישן טיטל?

סאו, אונז האלטן אינמיטן לערנען פרק ז׳. אלזא, דער מענטש וואס האט געמאכט די ווייסע, ער טענה׳ט אז אפשר דאס וואס זיי זאגן “הגאון” און אזוי ווייטער, אפשר האבן זיי נישט געמיינט צו זאגן ליגנט, נאר ס׳איז דאך דא צוויי טייטשן פון די ווארט “גאון”. קודם פלעגט זיין “גאון” דער נאמען פון דער ראש ישיבה, נאכדעם האט מען אנגערופן יעדן תלמיד חכם א גאון, “הרב הגאון”. סאו אפשר דאס איז די תקופה וואס מ׳האט אנגערופן… ווער איז דאס רב חיים מאיר? ער זאגט נישט אז ס׳איז געווען אזא גאון, ער זאגט דיר “איך בין רב חיים מאיר גאון”. שם טוב גאון. ווער איז דער? מיקלוש פראנבוים. יא, יא. אפשר האט ער זיך גערופן גאון ווייל ער האט געוואלט זיין א גאון. יא? און ס׳איז נישט על שם… נו, אפשר האט ער געוואלט זיין א גאון. בקיצור, אזוי טענה׳ט ער אז אפשר האבן זיי זיך סתם גערופן גאונים.

דער רמב״ם האט אויך געהאט א דוקא מנהג צו רופן פאר יעדער איינער גאון, ווייל ער האט נישט געמאכט געווען קיין חילוק פון גאון און נישט גאון. ער פלעגט זאגן, גאונים איז א נאמען פון א תלמיד חכם וואס איז נאך די תלמידות. כאילו דער רמב״ם האט זיך אויך גערופן א גאון. און ס׳איז געווען וואס האבן גערופן דעם רמב״ם א גאון, איך געדענק. דער רמב״ם פלעגט זיך רופן… ס׳איז דא געגנטער וואס מ׳רופט זיי גאונים. רש״י, די פלעצער וואס מ׳באטיטלט אים אויפקייטן, “גאון יעקב”, וויאזוי… דאכט זיך מיר אז אין די תלמידי רש״י… ס׳קען זיין. אפילו רבינו גרשום, דער “מאור הגולה” איז כאילו א טיטל וואס קומט צו זאגן גאון, אדער עפעס אזא זאך, אז ס׳איז דא אנדערע מענטשן, איך געדענק, יא.

דער באגריף “ברייתא” – אויך נישט נויטווענדיג תנאיש

סאו דאס איז דער מענטש׳ס טענה, אדער יא אדער ניין. אבער שמעון הצדיק אויך, ס׳איז געווען א איד שמעון, ער איז געווען א צדיק. איך האב געזאגט אז ס׳מיינט יענער? העלאו. שיינע תירוצים. וואס איז מיט ברייתא? בקיצור. ברייתא מיינט א דבר חיצוני. שוין, בקיצור, קען איך שרייבן א פסוק אויך, און דו זאגסט, א פסוק מיינט… ברייתא מיינט דאך סך הכל א דבר חיצוני. די חומש איז עס נישט, רייט? לאמיר זאגן אזוי. א געציינזל פון די צייט איז א ברייתא. ס׳איז אויך א ברייתא.

עניוועיס, דאס איז געווען זיין חידוש.

דער דיון וועגן צען ספירות vs. דרייצן אין ספר יצירה

נאכדעם האב איך אויסגעהערט די אנדערע מענטשן, ער האט גערעדט שטותים וועגן די צען ספירות מיט זאכן. אבער… וואס איך האב דיר געזאגט וועגן דעם מענטש אויף יוטיוב. אבער וואס ס׳זעט יא אויס איז, אז ס׳איז טאקע געווען א שמועס וועגן דעם, און זיי האבן שוין געזען, די מענטשן רעדן יא פון די צען ספירות אין ספר יצירה, און זיי האבן געוואוסט אז ס׳איז דא נאר צען. ס׳איז נישט עפעס ממש אזוי ווי צוויי שיטות וואס דער רמ״ק טרייט צוזאמען צו פרעסן. די שיטה אליינס האט זיך… יענער מענטש, אה, ס׳איז דא געווען איינער פון די חוקרים האט געטרייט צו טענה׳ן אז ס׳איז טאקע געווען צוויי תקופות, ווייסט נישט וויאזוי ס׳גייט, אלעס פארענטפערט מען מיט צייט. דאס איז די שיטה זיך א קירה. יעדע זאך ענטפערט זיך מיט… דאס, ס׳איז געווען די ענדע צייט און יעדע צייט. און וואס האסטו פארענטפערט די קשיא? גארנישט. עס האט נאר געזאגט אז דאס איז געווען צוויי הונדערט צייט און צוויי הונדערט מענטשן. מיט וואס איז גע פון דעם פון יענעם האסטו איך גארנישט געזאגט.

האט ער טענה׳ט אז כאילו, אונז גייט דאך אזוי, מ׳ווייסט דאך אלץ סירקולער, ס׳איז דא צוויי גרויסערעס פון דעם ספר שמעון הצדיק, איינס איז צוויי צען, איינס איז צוויי דרייצן. זאגט מען, עכט איז געשטאנען דרייצן, שפעטער האט ער שוין געלערנט קבלה, און ער האט געזען אז ס׳איז דא צען, האט ער שוין אריינגעשריבן דעם גאנצן שטיקל. קומט זיך, טו מיך א טובה, אדער יא אדער ניין, קיינער ווייסט נישט דאס.

און על כל פנים, די חקירה וואס די רמ״ק האט דא וועגן צען און דרייצן, איז טאקע א חקירה וואס זיי האבן געהאט. אזוי זעט מען. על כל פנים, די הוועווער עס איז די פיפל וואס האבן געלערנט די שילן מיט די ספרים, זיי האבן זיך געמוטשעט מיט דעם. און זיי האבן געהאט טאקע די צוויי אנדערע וועגן וואס אונז האבן יעצט געלערנט. איין וועג איז צו זאגן אז דריי איז אין טאפ פון די צען, און די צווייטע איז אז דריי איז אונטער די צען.

דער רמב״ם׳ס סיסטעם פון פערצן

דאס איז… אזוי ווי ס׳זאגט, דער רמב״ם האט געהאלטן אז ס׳איז דא פערצן זאכן אויף די וועלט. פון דעם האט ער געשריבן אין ספר יד החזקה, און ער האט אסאך מאל געליבט געהאט די רוב איז פערצן. ווייל ס׳איז דא צען… ס׳איז דא עכט ניין, וואס פלוס סאמפינג ווערט צען גלגלים? פלוס איין שכל, וואטעווער. יא, פלוס פיר יסודות איז יא, איז פערצן. מ׳גייט אויך אזוי איינס אויפן צווייטן. רייט, מיט סירקלס.

That’s one way, but also a more normal way to do what would be to do thirteen, because no, that doesn’t work, because all of these are already one of them. די רמב״ם האט אן אנדערע וועג פון זאגן אז ס׳איז דא דריי דרמב״ם, און די בנוסטו זאגן אז ס׳איז דא דריי וועלטן, עולם השפל, און עולם הגלגלים, און עולם השכל. But that doesn’t get a thirteen, because the ten גלגלים, or whatever, a part of the middle one. און די איינציגסטע וועג איז צו טרענען דרייצן מיט יענץ, אזוי ווי דער מענטש טוט, און ער מאכט די ספירות אונטער די גלגלים, so then you have separate, so you separate די די די you entirely separate די whatever די ספירות זענען פון די גלגלים, דעמאלטס האסטו צען גלגלים פלאס לאמיר זאגן כוכבים, and no, it doesn’t work. מ׳קען נישט לייגן די דריי דארט, ס׳שטימט נישט, רייט? נו, מ׳קען נישט, ס׳גייט נישט ארבעטן.

אקעי, עניוועיס, דאס איז די נקודה.

חזרה צו די נושא פון י״ג מידות

אונז האלטן דא page מ״א, אונז דארפן צוריקגיין צו די נושא פון י״ג מידות, יא? כאילו, יא? האבן מיר פארענטפערט די נושא פון די גלגלים לויט די צוויי שיטות, דאס האט מען געזאגט, ס׳איז דא צוויי שיטות. ס׳איז דא איינער וואס האט געלערנט אז ס׳איז דא דריי ספירות אין עולמות, אדער whatever וואס ער קאלט אים, צחצחות שלמעלה מהספירות. דער צווייטער האט געזאגט, ס׳איז דא למטה דריי עולמות, בריאה יצירה עשיה רופט עס דער רמ״ק. איך שלא יהיה, ס׳איז דא דא צען ספירות, און דאס איז דא דריי, מיינט עפעס אן אנדערע נושא, אן אנדערע נקודה.

דער רמ״ק׳ס חידוש: י״ג מדות זענען נישט די ספירות

וואס איז מיט די שאלה וואס מ׳האט געפרעגט פון די גאון די שאלה וואס ער האט געברענגט אין בעל שם תשובת רבי האי גאון, רייט? אם א י״ג מידות הם הספירות אם לאו. אה, איז דער גאון האט אנגענומען אז ס׳איז טאקע א י״ג מידות, און א י״ג מידות איז די ספירות פלאס די דריי, דריי secret things beyond די ספירות.

אבער דער רמ״ק זאגט אז ער האט אן אנדערע מהלך אויף דעם. איך האב עס דערמאנט שוין מיין איך א סעקונד, און איך מיין אז דא רעדט ער וועגן דעם. זאגט ער אזוי:

> יש לנו לומר שאין אמרים לספירות כדרך ספורת הכל

אזוי ווי דער גאון האט געמיינט אז די י״ג מידות whatever די ספירות האר, דאס האט א קשיא אז ס׳איז דא צוועלף אדער דרייצן אדער צען וכדומה. זאגט דער רמ״ק אז ניין, ער איז נישט מסכים בכלל מיט די גאנצע זאך. זיי זאגן בכלל נישט די זעלבע זאך. ער זאגט אז על פי קבלה, על פי זיין מהלך, איז עס בכלל נישט די זעלבע זאך.

דער רמ״ק׳ס קושיא: י״ג מדות של רחמים

הראיה, א שיינע קושיא, י״ג מדות של רחמים. דעמאלטס איז דער רמ״ק א גאון. וואס הייסט י״ג מדות של רחמים? ער רעדט בכלל נישט וועגן די מדות של דין, אזויווי גבורה און הוד וואס זענען מדות של דין. א גוטע קושיא, אן אינטערעסאנטע קושיא.

דער אמת איז אז די י״ג מדות של רחמים איז אויך דא מדות של דין. דאס איז דעם רמ״ק נישט איינגעפאלן.

תלמיד: וואס?

מגיד שיעור: סאו דאס איז ריעלי א קוועסטשן אויף די י״ג מדות של רחמים איטסעלף, אז די י״ג מדות של רחמים, יא? דו ווייסט? וואס זאגסטו? וואס זאגט די י״ג מדות של רחמים? ארך אפים, וואס האט מען היינט געזאגט? אה, וואס איז היינט די יום טוב וואס מ׳זאגט תחנון? ארך אפים ורב חסד ואמת נוצר חסד לאלפים נושא עון ופשע וחטאה ונקה לא ינקה פוקד עון. סאו, איט דעפענדס ווי אזוי דו קאונטסט די י״ג מדות ריעלי. דאס איז די נקודה, רייט?

צי שטייט “של רחמים” אין די מקורות?

אויב איך געדענק איז די… לאמיר זען די י״ג מדות, סתם זאגט עס עפעס א סאמערי וואס זאגט דאס. אויב איך געדענק איז… און די גמרא רופט זיך עס י״ג מדות של רחמים, יא?

תלמיד: וואו? אין די מדרש? אן אנדערע פלעצער?

מגיד שיעור: אין ראש השנה און נאך דארט איז די גאנצע… אבער… אבער ס׳איז דא אן אנדערע שיטה. דער שיטת הרמב״ם… סאו דאס זעט אויס טאקע דער… שיטה פון רוב. ער זאגט אז ס׳איז דא דרייצן שיטות וועגן וואס די י״ג מדות של רחמים זענען. ער זאגט אז ס׳איז דא אויך א מחלוקת אין די מדרש צי ס׳איז דא טאקע דרייצן אדער צען, יא? אזוי זאגט ער. ער ברענגט אבער נישט. ער ברענגט אבער נישט. ער ברענגט אבער נישט. ס׳איז א שם שם נאר א הקדמה.

תלמיד: פארוואס? ס׳קען זיין דרייצן דארט, ניין?

מגיד שיעור: לאמיר זען. לאמיר זען. איך וויל וויסן. מדרש תהלים צ״ו זאגט ער. אה, דער מענטש האט געשריבן וועגן דעם. עפעס איז מיר געלעגן אין קאפ צו ארבעטן א מנהג. קוק, ניין, סתם ווי גערעדט, ער זאגט סתם. ברית כרותה לשלש עשרה מדות. ס׳שטייט נישט לשלש עשרה מדות של רחמים ביי די וועי.

תלמיד: די גמרא?

מגיד שיעור: די זאך זיך נישט נישט צו קוקן. אין דאווענען שטייט של רחמים.

תלמיד: אין דאווענען?

מגיד שיעור: אקעי. קען זיין. איך וועל מוזן קוקן דא. אבער דא איז איינער וואס טענה׳ט אז אין די שלש עשרה מדות שטייט בכלל נישט של רחמים. און… ווי שטייט בכלל די קאנצעפט פון שלש עשרה מדות? נאר אין די גמרא?

תלמיד: ווי שטייט שוין אזוי פון די פייטנים, ס׳קומט שוין פון די פריערדיגע ערשטע פייטנים, סאו ס׳איז ממש… וואס איז די אל מלך נושא, די שטיקל וואס מ׳זאגט פארהיין? ס׳איז שוין פאר…

מגיד שיעור: [ממשיך]

די שלש עשרה מדות – מקורות, מנין, און דער רמב״ם׳ס שיטה

דער מקור פון “שלש עשרה מדות של רחמים”

תלמיד: שטייט נישט “שלש עשרה מדות של רחמים”, ביי די וועי.

מגיד שיעור: אין די גמרא?

תלמיד: איך דארף עס נאכקוקן. ראש השנה י״ז ע״ב שטייט “ברית כרותה לשלש עשרה מדות”.

מגיד שיעור: אין דאווענען שטייט “של רחמים”.

תלמיד: אין דאווענען, אקעי. איך האב נאך עלטערע די גמרא. קען זיין. איך וועל מוזן קוקן דא. אבער דא איז איינער וואס טענה׳ט אז אין די שלש עשרה מדות שטייט בכלל נישט “של רחמים”.

מגיד שיעור: און וואו שטייט בכלל די קאנצעפט פון שלש עשרה מדות, נישט נאר אין די גמרא?

תלמיד: ס׳שטייט אין דאווענען.

מגיד שיעור: ס׳שטייט שוין פון די פייטנים, ס׳קומט שוין פון די פריערדיגע, די ערשטע פייטנים, סאו ס׳איז ממש… וואס די “אל מלך” נוסח, די שטיקל וואס מ׳זאגט פאר אריכת אפים. ס׳איז שוין פאר ראשונים, זיכער, ס׳שטייט אין אלעמאל אין די וואלדע ראשונים. “שלש עשרה מדות שהתורה נדרשת”, יא, דאס איז אינטערעסאנט. ס׳איז נאר איין גמרא, ראש השנה י״ז ע״ב, “ברית כרותה לשלש עשרה מדות”, דאס איז די גאנצע זאך?

תלמיד: און אין במדבר רבה שטייט שוין טאקע “שלש עשרה מדות רחמים כתיב”. קיינער פון זיי ציילט נישט וואס זיי זענען?

מגיד שיעור: אה, זיי ציילן? יא, אקעי. ס׳איז טאקע דא א מחלוקת וואס זיי זענען. ס׳זעט מען אז ס׳איז נישטא קיין…

דער מדרש תהלים – א מחלוקת אין מנין

מגיד שיעור: אמר רבי סימון, ער האט גערעכט, מדרש תהלים צ״ג, “אמר רבי סימון, שלש עשרה מדות בהקב״ה, שנאמר ה׳ ה׳ אל רחום וחנון”. ער זאגט נישט וואס. “רב אמר אחת עשרה, ורבנן אמרו עשר”. אהא. אפשר רב האט ער טאקע נישט געהאלטן פון די שיטה פון די ספירות? איך מיין אז רב איז געווען א מקובל, ער זאגט נאר די צען. מדרש תהלים צ״ג. און רב האט געזאגט אז ס׳איז דא עלף, רבנן האבן געזאגט אז ס׳איז דא צען.

תלמיד: איך מיין אז רב איז געווען א מקובל. ער זאגט נאר די צען מדות של רחמים.

מגיד שיעור: אין די מדרש?

תלמיד: אין די מדרש תהלים צ״ג. סאו רב האט געזאגט אז ס׳איז דא עלף, און רבנן האבן געזאגט אז ס׳איז דא צען. ס׳איז דא א מחלוקת וועגן דעם, אפשר איז דאס די זעלבע… ער זאגט איך זאל קוקן אין שמות, וואו שטייט אין י״ג מידות, וועלכע פרק?

מגיד שיעור: שמות ל״ד, ער זאגט איך זאל קוקן. אין די גמרא איז דא פארשידענע דרשות וועגן דעם, כ׳מיין אין ראש השנה דארט, וואס איז ה׳ ה׳, וואס איז נושא עון, און אזוי ווייטער, אבער נישט ממש א ליסט פון איטש אויף דעם, רייט?

די שוועריגקייט צו אנקומען צו דרייצן

מגיד שיעור: סאו, וואס די ריכטיגע זאך איז אז דער רמב״ם זאגט בפירוש אז אין י״ג מידות איז דא איין מידה פון דין. פארוואס? ווייל ס׳שטייט “ונקה לא ינקה”. ניין, נישט “ונקה לא ינקה”, נאר אן אנדערע, איך געדענק. נאכאמאל, ס׳שטייט… וואס איז דער פסוק? “א-ל רחום וחנון ארך אפים ורב חסד ואמת נושא עון ופשע וחטאה”, “פוקד עון אבות על בנים”, רייט? דעטס די וואן. “ועל בני בנים”. דאס איז זיכער א מידת הדין, רייט? “פוקד עון אבות על בנים על שלשים ועל רבעים”. ס׳שטייט “עון”, ס׳שטייט “פוקד עון אבות על בנים”. דאס איז ממש א מידה.

לאמיר זען וויאזוי מ׳קען רעכענען צען. “א-ל רחום וחנון, ארך אפים, ורב חסד”. איך האלט עס נאך נאר בערך זעקס, זיבן. ווייל קוק, “רחום וחנון” מיינט די זעלבע זאך. “ה׳ ה'”, “א-ל”, ניין, בערך. “א-ל רחום וחנון” איז איין זאך, “ארך אפים”, אקעי. “רב חסד ואמת” איז נאך איינס. “חסד ואמת” איז פאקטיש צוזאמען. “נוצר חסד לאלפים”, איך האלט דאך פיר. “נושא עון ופשע וחטאה”, פייוו. “ונקה לא ינקה”, זעקס. ופוקד עון אבות על בנים, בלה בלה בלה, סעווען. דאס איז שיטה נומבער איינס, אז ס׳איז דא זיבן. אקעי. וויאזוי קען מען צוטיילן מער? מ׳קען צוטיילן ארך אפים, סיי מ׳קען צוטיילן רב חסד ואמת, מ׳קען צוטיילן רחום וחנון, האלט מען זיך שוין ביי ניין. וואס נאך קען מען צוטיילן? האו דא איי געט טו טען? וואס איז די שיטה פון צען?

תלמיד: ס׳מוז דאך זיין, די דריי מענטשן האבן דאך… ס׳איז א מחלוקת וויאזוי מ׳זעצט די פסוק, אמת? ס׳איז דא קענסטו זיכער טרעפן צען. וואס איז די פראבלעם?

מגיד שיעור: ניין! ס׳מוז דאך זיין א חקירה אז דאס מאכט צען, ס׳וועט ציילן דאס נישט. אנקומען צו דרייצן איז אמת׳דיג שווער. איך קען למשל ציילן עובד עבירה וחטאה, דען איי געט אנאדער טו, רייט? און איי׳ם אפ טו עלעווען. איך וויל בירור אויף פני תורה, איך טריי צו זאגן פשוט׳ע פשט. אה, און מ׳לייגט צו ה׳ ה׳ אל, און דאס איז אויך מידות, יא. סאו ער זאגט, דער מענטש, אה, איך זע נישט וואס עס שטייט, און ער טענה׳ט אז ס׳איז דא אסאך שיטות. פארוואס טרעף איך עס נישט? איי… פוקד אויף אבות… איי איינער נאו. ער ברענגט אסאך שיטות אין א ליסט. רבנו תם האט גערעכנט צוויי מאל א שם. און נאך איינער בקיצור, טויזנטער… עניוועי, דרמב״ם… ער האט גערעכנט, ער ברענגט א תשובה צום רמב״ם, און ס׳איז דא אויך א שטיקל רמב״ם.

דער רמב״ם׳ס שיטה – מדות אלס פעולות ה׳

מגיד שיעור: וואס איך וויל בעיקר וויסן איז, אז ס׳איז דא, שיט, ער זאל זאגן, ס׳איז דא אין די מדת הדין, דאס איז די עיקר וואס איך וויל זאגן. איך מיין אז ס׳איז א תפארישע רמב״ם אין מיינע. אבער דער וואס האלט אין דרייצן, האלט מען דאך, מ׳רעכנט מיט נשפוקת, און מ׳רעכנט אויך אין קליון הכה. אונז זאגן ביז ונקה. פון וואו קומט דער מנהג פון די סידור? ס׳קומט פון די גאונים. וועלכע גאונים? די זעלבע וואס האבן געזאגט אז ס׳איז נאר דא… זיי האבן געטון דארט ונקה? סטאפ. ווייל זיי האבן געהאלטן ונקה ולא ינקה, אזויווי די גמרא. מנקה לשבים ואינו מנקה לאינם שבים. מ׳האט נישט געוואלט רעדן פון דעם ולא ינקה. דאס איז לכאורה די פשט. ווייל דאס איז מידת הרחמים. נאכדעם הייבט זיך אן מיט צו לערנען. ולא ינקה קען מען שוין מיט צו לערנען. הגם וואס פשוט טייטש איז ונקה לא ינקה, ס׳איז נישט צוויי מדות. אבער אין די גמרא האט מחליט געזאגט אזא תורה, און דער רמב״ם זאגט אז די מדות הן פעולות ה׳ בעולם.

מורה נבוכים חלק א׳ פרק נ״ד – מדות אלס פעולות, נישט תכונות

מגיד שיעור: דער רמב״ם׳ס שיטה שטימט זייער שטארק ווי אזוי דו האסט יעצט דא דרייצן מדות, נישט אזוי ווי דער רבי הגאון, אז דאס איז דער אייבערשטער זיין נגל. ווייל דער רמב״ם זאגט, אז כל טובי, דער רמב״ם זאגט אזוי, אין די רמב״ם אין פרק נ״ד אין חלק א׳ איז ביזי מיט די נושא אז מ׳קען נישט וויסן דער אייבערשטער ווייט, מ׳קען נאר וויסן זיינע פעולות, וואס דאס הייסט תארים אדער פעולות, און דאס הייסט, נו, וואס ברענגט ער? דרכיך דרכי ה׳, הריינו איז דרכיך, און דורך דעם נעמט זיך איין ביניך, ווייל ווער האט דער אייבערשטער ליב? ווער ס׳ווייסט אים, נישט ווער ס׳פאסט. האט אים דער אייבערשטער געזאגט, איך וועל אים ווייזן כל טובי, מיינט אלעס וואס איך האב געמאכט, אלעס האט דער אייבערשטער געמאכט ביי מידות זיין טוב, ווייל ס׳איז טוב. אבער ער האט אים נישט געזאגט אלעס, ס׳איז געווען גענוג דרייצן מידות.

און ער זאגט, מידות מיינט די זעלבע זאך ווי ביי א מענטש מיינט מידות, ער לייגט בחינות, ווי מידות בני אדם. אבער דער אייבערשטער האט נישט קיין מידות, נאר ער האט פעולות, ער איז דומה די מידות. פרעגט דער נאמבער א קשיא, אויב איז פארוואס זאגט ער נאר דרייצן? דער אייבערשטער האט דאך סאך מער ווי די דרייצן זאכן. סאו דער רמב״ן, ווייל די דרייצן זאכן זענען פעולות הבאות ממנו בכל קמצאות בני אדם והנהגתם. דאס איז די מדות וואס האט צוגעגאנגען מיט הנהגת בני אדם. דער אייבערשטער פירט די ווינט, ער ווייסט נישט פון וועלכע מדה, אבער מענטשן פירט ער מיט די דרייצן מדות. ווייל דעם האט משה רבינו עס געדארפט וויסן, ווייל ער דארף פירן די אידן מיט די זעלבע מדות וואס דער אייבערשטער פירט זיי. פאליטיקעל יומען, עטיקל יא. יומען.

די מדות און די עשר ספירות

מגיד שיעור: סאו ס׳איז נישט די עשר ספירות. די זעלבע איידיע פון די ספירות. ס׳איז געווען אויך אריין נעיטשער מיט… מעיבי, נאט שור. אפשר איז די ספירות אויך נאר וואס מענטשן ווייסן. אפשר דער אייבערשטער האט מער זאכן, גיי ווייסן. איך ווייס נישט. ניין, אין ספר יצירות, יא, ער רעדט דאך וועגן אלעס.

דער רמב״ם׳ס ביאור אין די מדות – “פוקד עון אבות” אלס מדת הדין

מגיד שיעור: בקיצור, אין די רמב״ם איז אביסל מסביר וואס איז דאס רחמים, וואס איז דאס חנון, און וואס איז דאס אנשים. איך רעד וועגן אנשים. און ער זאגט אז דער מנהיג דארף טאקע אנשעמען אביסל אנשעמען אויכעט, אבער אה! זאגט ער זייער גוט, כי כל שאלה שלשת מדות, פאר אים זענען, ער זאגט אז מ׳דארף האבן מער רחמים ווי עונש, ווייל ס׳איז נאר דא אין די אלע דרייצן מדות, ס׳איז נאר דא איין מדה וואס איז נישט רחמים, וואס דאס איז פוקד אויף עוות על בנים.

ווייל נקה לא ינקה, זאגט דער רמב״ם, ווען נישט טייטש לא ינקה, ונקה וישרש לא ישרש, אפילו ווען דער אייבערשטער איז מעניש, לאזט ער איבער עפעס. סאו דאס איז דער רמב״ם׳ס פשט. קומט אויס אז דער רמב״ם האט געהאלטן, קודם כל זיכער אז די י״ג מדות גייען ביז פוקד עוות לבנים.

דער רמב״ם׳ס סידור און דער מנהג פון די י״ג מדות

תלמיד: און דער רמב״ם׳ס סידור איז אזוי געשטאנען? דער רמב״ם ברענגט אין זיין סידור די י״ג מדות ארגעצט?

מגיד שיעור: איך דארף נישט געדענקען? איך געדענק נישט אז דער רמב״ם… וואו, וועיט. פון וואו קומט אים אז מ׳זאגט אין די סידור די י״ג מדות? בתחניא, אונז זאגן עס בתחניא יעדן טאג, אבער איך מיין אז ס׳איז… אהא, דו געדענקסט? ביי סליחות זאגט מען עס, אבער די סליחות איז דאך… איך ווייס נישט אויס, ס׳איז נישטא קיין נוסח פון סליחות אין די רמב״ם. טראמער האט געזאגט סליחות, ס׳ווערט געברענגט פון הלכות תשובה, אבער ער זאגט נישט וואס מ׳זאגט. מ׳פלעגט עס רופן רחמ״ן, נעט?

די מחלוקת וועגן די י״ג מידות הרחמים — דער רמב״ם׳ס תשובה און שיטה

דער רמב״ם׳ס תשובה וועגן זאגן “ה׳ ה'” ביי קריאת התורה

מגיד שיעור:

בקיצור, זאל דער רבי אונז זאגן וואס איז די מעשה, זאלסט אונז זאגן צו מ׳זאל עס טון, און צו וואס איז די נאמבער פון מידות. אדער ס׳איז סתם א מנהג, און יעדער וועט טון וואס ער וויל. וואו, שיין געשריבן די שאלה.

זאגט דער הייליגער רמב״ם, איך האלט אז ס׳איז א מנהג פון די חזנים, איך טו עס נישט. דער רמב״ם איז געווען אן עכטער עקשן. די גאנצע עולם האט געקענט זאגן א מנהג, ער שטייט ער טוט עס נישט. איך בין נישט מוחה, נישט קיין הפקעת מינות, נישט קיין חטא, נישט קיין חובה, איך בין שטיל. אני איני עונה כלל, בקיצור, איני עושה, וואטעווער, אנדערע תרגומים, איך געס.

בקיצור, דער רמב״ם האט געקלאצט מיט די עולם, ער האט געפלעגט שרייען “ה׳ ה'”, ווייל ער ווייסט נישט אז ס׳שטייט אין די גמרא, ער מאכט עס נישט.

אה, נאכדעם, אז לגבי די שאלה, דא האט ער יא אן אפיניען. אוודאי, דער רמב״ם, די ערשטע שם איז נישט פון דעם מנין. לא שמעתי מעולם מי שחולק בזה. איי, די גמרא זאגט א שם קודם שיחטא? דער רמב״ם האט נישט פארשטאנען אז די גמרא מיינט אז דאס איז די נאמבער. דער בן עזרא אויך איז מחולק. זעסטו, ער זאגט אז ס׳קען נישט זיין, ס׳איז דאך א שם.

דער אבן עזרא׳ס חידוש וועגן שם הוי״ה — שם בעצם און שם התואר

אבער דער בן עזרא האט געזאגט אז ס׳איז דא אזא אינטערעסאנטע חידוש פון דעם בן עזרא אז ס׳קען זיין דער שם הוי״ה קען זיין א שם בעצם, און ס׳קען זיין א שם התואר. אזוי איז ער מסביר ביי “ואני אראה אל שדי”, אז די אבות האבן געוואוסט פון די שם עצם, און האבן געוואוסט אז ס׳קען זיין א זאך וואס דער אייבערשטער טוט. דאס איז קבלה, די סיקרעט פון קבלה, וואס דער שם הוי״ה איז דער שם התואר. איך ווייס נישט וועגן דעם? אקעי. יא, פארשטייסטו זיך זאגן?

מאכט סענס, אזוי ווי מ׳זאגט לעצטע וואך, ווייל די שם בעצם מיינט אז ס׳איז נאר א רמז, ס׳מיינט נישט גארנישט, ס׳איז נישט קיין זאך וואס מ׳קען פארשטיין. דאס איז דער רמב״ם, ס׳איז דאך דא א מחלוקת דער רמב״ם אין די קבלה צו שם הוי״ה איז שם בעצם אדער נישט. דער רמב״ם האט געזאגט, שם הוי״ה, אפשר שם הוי״ה מיינט גאט, און וועגן דעם מיינט עס נישט גארנישט. ס׳מיינט אפשר “הנמצא אשר נמצא”, עפעס אזעלכע הגדרה, אבער ס׳מיינט נישט גארנישט, ס׳דאסן מיינט עניטינג. קומט די כלל מיר זאגן, ניין, גאט האט נישט קיין נאמען. שם הוי״ה מיינט וואס דער אייבערשטער טוט.

קומט דער בן עזרא, איך האלט אז די גאנצע קבלה איז א פירוש אויף דער בן עזרא׳ס צווייטע פשט אין שם הוי״ה. ער זאגט אז דאס איז וואס משה רבינו האט געוואוסט און נישט די אבות, ווייל דער בן עזרא טענה׳ט, און דאס איז א גרויסע סוד, ווייל דער בן עזרא זאגט אז פארוואס האט מען אוודאי געוואוסט אז ס׳איז דא א גאט? נאר אז ס׳האט פעולות, פעולות, און אדנות, שדי, איך ווייס נישט וואס מ׳האט געוואלט. אבער משה רבינו האט מחדש געווען אז דער אייבערשטער קען טון זאכן, אדער מ׳קען מאכן דעם אייבערשטן טון זאכן, מה צד שהיא הוי״ה. דאס איז די נסים וואס משה רבינו האט געמאכט.

און דעם וואס די מקובלים זענען זייער אונטער די שם הוי״ה, אבער זייער שם הוי״ה איז א צווייטע שם הוי״ה, ס׳איז נישט דער רמב״ם׳ס שם הוי״ה, ס׳איז די צווייטע, פארשטייסט? ווייל ס׳איז נאר די שם הוי״ה של פעולה. די מקובלים טייטשן מפורש הוי״ה מהוה, נישט הוי״ה שהיא הוה. דאס איז “היא הוה”, דאס איז למעלה מהוי״ה. הוי״ה, אפילו דאס וואס אונז פארשטייען “שהיא הוה”, איז שוין אויך עפעס א פעולה, however you wanna say.

דער רמב״ם׳ס פירוש אין פסוק “ויקרא ה'”

קיצור, איז זאגט דער רמב״ם אזוי, אז אוודאי, פשוט׳ע פשט, שטייט “וקרא בשם ה'”, דער אייבערשטער האט טאקע גערופן בשם ה׳, און ער האט געזאגט “ה׳ אל רחום”.

סאו דער רמב״ם טייטשט, וואט? “ויקרא ה'”? אזוי טייטשט דער רמב״ם? ווייט, איך האב נישט געכאפט. וואס שטייט אין די פסוק? איך האב געמיינט אז מ׳זאל גיין לערנען כבודו, אבער וויל איך לערנען דאס פשט. איין מינוט.

סאו דער רמב״ם טייטשט אזוי, כאפסטו וואס דער רמב״ם זאגט? דער רמב״ם טייטשט אז מ׳דארף זעצן אזוי. אה, איך האב נישט געכאפט. “ויעבר ה׳ על פניו ויקרא ה'”, וואס האט דער אייבערשטער געזאגט, “ה׳ אל רחום”.

איך האב געמיינט אז מ׳קען זאגן “ויקרא”, דער אייבערשטער האט געשריגן “ה׳ ה'”, אזוי ווי “משה משה”, אזוי ווי ס׳איז א געשריי. אזוי לערנט די גמרא, רבי יוחנן האט אזוי געלערנט, אהא. אבער דער רמב״ם דא לערנט אנדערש. “והגאונים כולם מסכימים על כך”, אזוי זאגט ער. ווייל “משה משה” שטייט אייביג, וואס ס׳שטייט צוויי מאל שטייט אייביג. אבער ס׳איז די סעים ווארד.

איז אזוי ברענגט ער, אזוי די גאונים האבן אויך געזאגט, “ופסק הרב בהלכות את דברי רב האי ז״ל” אז “ורב חסד” איז די זעקסטע מדה. לאמיר זען וויאזוי קען זיין “ורב חסד” איז די זעקסטע מדה? “ה'”, “א-ל”, “רחום”, “וחנון”, “ארך אפים”, “ורב חסד”. ער רעכנט יעדע שם, אבער פון די צווייטע שם ביז “ורב חסד”. אקעי, קומט אויס אזוי, ווייל נישט איז עס די זיבעטע אויב ביידע שמות. אקעי.

די מחלוקת וועגן “ונקה לא ינקה”

שיטת התרגום — “ונקה” איז איין מדה

דערנאך איז דא אנדערע, ס׳איז דא וואס רופן “ונקה” איין מדה, און דאס איז די שיטת התרגום, אז ער טייטשט “ונקה לשבים”, “לא ינקה לעיניו שבים”, התרגום עצמו, יא, אזוי טייטשט די תרגום.

שיטה אנדערע — “ונקה לא ינקה” איז איין זאך

און “ויש מי שמונן יחד”, זאגט ער ניין, אז ס׳איז איין זאך, “ונקה לא ינקה”, און אזוי האט טאקע דער רמב״ם געטייטשט, אז ס׳איז נישט מנקה, ס׳הייסט אז ס׳איז א גוטע זאך. ומבאר ענינו, אה, דאס איז “לא יעקר מן השורש”, נישט אמת? “ונקה לא ינקה”, דאס איז א ראיה, א גוטע ראיה פון דעם פסוק. וואו שטייט דער פסוק? ירמיה, ס׳שטייט מער ווי איין מאל. “ויסרתיך למשפט ונקה לא אנקך”, כלומר להשאיר שרשך על העונש לא יעשה כן, דאס איז טייטש “ונקה לא ינקה”.

די נפקא מינה — “פוקד עון אבות” אלס די דרייצנטע מדה

אמנם ענינו לפי המפורסם, דאס איז די מחלוקה. כ׳זאג דיר, דער רמב״ם טייטשט דא “לפי המפורסם”, דאס הייסט נישט לויט די פשט אז “ונקה לא ינקה” איז צוויי, טייטשט ער “ה׳ ה׳ אל רחום וחנון ארך אפים ורב חסד ואמת נוצר חסד לאלפים נושא עון ופשע וחטאה ונקה”, די צדיקים גייט ער טרעטן. דו קענסט זייער גרינג זען ווי דאס איז אמת׳דיג דא נאר צען, ווייל די “נושא עון ופשע וחטאה” איז אביסל א טריק.

און זאגט דער רמב״ם, אז די אנדערע וואס זאגן, די מפרשי ספרד, whoever that one that is, maybe him, מפרשי ספרד, איך ווייס נישט ווער דאס איז, האנדלוסים. דער רמב״ם ברענגט אפאר מאל, די האנדלוסים אמרו, קיינער ווייסט נישט ווער ס׳איז, אבן עזרא האט ער געזאגט, אקעי, ער האט געזאגט אז וואס? אז “ונקה לא ינקה” איז איין זאך, ממילא קומט אויס אז “פוקד עון אבות” איז די דרייצנטע.

בקיצור, לכל הדעות איז “ה'” די ערשטע, נישט קיין… יא, אקעי, בקיצור. דאס איז דער רמב״ם. אה, זעסטו דא אבער, האט איינער טאקע גערעדט וועגן די נקודה.

סיכום די מחלוקת

קומט אויס אז ס׳איז דא א מחלוקה, די מחלוקה איז… אה, ס׳איז ממש א מחלוקה. לויט די פשטות פון די תרגום און פון די רבנן דאורייתא, איז “ונקה לא ינקה”, אדער “ונקה” אליינס איז א גוטע זאך און “לא ינקה” איז א שלעכטע זאך, ס׳איז שוין נישט פארט פון די מידות, ס׳שניידט זיך ארויס.

אדער “ונקה לא ינקה” איז אליינס א גוטע זאך, און דעמאלטס איז עס איין זאך, און דעמאלטס קומט אויס אז “פוקד עון אבות” איז א מידת הדין, און ס׳איז איינע פון די דרייצן מידות. דאס איז די שיטה פון די מפרשי ספרד, זאגט דער רמב״ם.

און זאגט דער מאירי, ער ברענגט—

די מחלוקת וועגן “ונקה לא ינקה” און דער רמ״ק׳ס נייער מהלך פון צוועלף הויות

די מחלוקת וועגן מדת הדין אין די י״ג מדות

די מחלוקת איז… אה, ס׳איז ממש א מחלוקת. לויט די שיטה פון די תרגום און פון רב ענן די אידן, איז “ונקה לא ינקה” — אדער “ונקה” אליינס איז א גוטע זאך, און “לא ינקה” איז א שלעכטע זאך, ס׳איז שוין נישט פארט פון די מדות, ס׳שניידט עס ארויס. אדער “ונקה לא ינקה” אליינס איז א גוטע זאך, און דעמאלטס איז איין זאך. און דעמאלטס קומט אויס אז “פוקד עון אבות” איז א מדת הדין, און ס׳איז איינע פון די דרייצן מדות. דאס איז די שיטה פון די מפרשי ספרדים, זאגט דער רמב״ן.

און זאגט דער מאירי, ברענגט אז דער שיטת רמב״ם, יא, אינו נראה, ער זאגט דער מאירי “וכן נראה” — ס׳זעט אזוי אויס, ס׳איז א שיינע, ס׳מאכט סענס. אבער זענען נישט די מנהג עס צו זאגן בכלל. אה, ער זאגט יא פון די סידור. זאגט ער, אז ס׳איז נישט של רחמים ונגלין את כורם. ווען עס איז פשוט המנהג, זאגט ער, לכאורה שלשה עשרה מדות של רחמים.

אה, זעסט, דער מאירי האט געוואוסט דעם חילוק פון די גמרא אין דעם מנהג. און די גמרא שטייט טאקע אז שלשה עשרה מדות של רחמים. קען זיין די גמרא האט פארשטאנען אז אדער “ונקה לא ינקה”, אדער אפילו “פוקד עון אבות” איז איינע פון די מדות. אבער דער מנהג איז, מ׳רופט עס “תלת עשרה מכילין דרחמי” — דאס איז ערגעץ די סליחות, ס׳שטייט אפילו אריין, איך ווייס נישט. קומט אויס אז דאס איז נישט בכללם.

סאו, ס׳קומט אויס א מחלוקת. דער וואס זאגט אז ס׳איז דא מדת הדין, אזוי ווי דער רמב״ם זאגט, און מאירי, דאס איז זייער וויכטיג פאר׳ן רמב״ם׳ס פשט — קומט אויס אז דאס איז ווי דער אייבערשטער פירט זיך אלעסט מיט מענטשן, דעמאלטס איז עס יא ווי א שטיקל סתירה מיט די עשר ספירות. אבער לויט די מנהג — סאו די מקובלים גייען אלעמאל לויט די מנהג.

הערה: דער אריז״ל וועגן פיוטים — ספרדישע פילאסאפיע קעגן אשכנזישע מדרש-טראדיציע

איך האב עס פריער געזען, איינער האט גערעדט באריכות וועגן דאס, אז דער אריז״ל זאגט אז מען זאל נישט זאגן קיין סליחות פון קיין פיוטים נאר פון די פייטנים, און ער פרעגט אויף דעם, משה אידן, אבער ער פרעגט אויף דעם אז וואס הייסט ס׳איז נישט אמת? ווייל די פייטנים, דער אריז״ל האט געמיינט אז די כלה איז געווען רבי אלעזר בן רבי שמעון, קומט אויס אז ס׳שטופט מיט די זוהר. אבער דערווייל וואס ער איז געווען א צווייטער, קומט אויס אז ס׳איז נישט אמת, באלד ס׳איז שטותים וואס דער מענטש זאגט.

ווייל ווען דער אריז״ל זאגט אז מ׳זאל נישט זאגן קיין פיוטים פון די ספרדישע פייטנים, מיינט ער צו זאגן מ׳זאל נישט דינען דעם אייבערשטן על דרך פילאסאפיא, נאר על דרך הקבלה. על דרך הקבלה מיינט עס על דרך המדרש. די קבלה איז דאך א פירוש אויף דעם.

אבער די אשכנזישע מקובלים, אדער די פייטנים, רבי אלעזר הקליר, זיינע תורות זענען נאר וואס שטייט אין מדרש. ער האט נישט קיין טעאלאגיע. וואס רבי שלמה אבן גבירול שרייבט דאך נאך אריין אין זיין פיוט וואטעווער ער האט געלערנט אין זיין סייענס. ס׳גייט נישט אזוי. ער שרייבט וואס שטייט אין די תורה. וואס שטייט אין די תורה מוז דאך שטימען על פי קבלה. סאו ס׳איז נישט קיין סתירה בכלל.

סאו די מקובלים דא, על כל פנים דער רמ״ק דא גייט זיכער מיט די מנהג הסדר.

תלמיד: ביסט מסכים?

מגיד שיעור: ער איז אויך א הייליגער איד, ער האט אויך א רעכט צו זאגן.

תלמיד: ער האט א רעכט. איך בין מסכים אז ער האט א רעכט. הונדערט פראצענט. ער האט זיכער רעכט. דער אריז״ל וואלט נישט געהאלטן אז ער האט א רעכט. איך בין מסכים אז ער האט רעכט. נישט נאר ער האט רעכט, ער זאגט אפילו גוט.

מגיד שיעור: איך האב נישט געזאגט אז רבי אלעזר הקליר זאגט נאר וואס שטייט אין מדרש. ער האט זיכער געוויסע…

תלמיד: יא, אבער אין זיין גאנג, קען זיין אז ער זאגט נאך א מדרש, ער מעג אויך מאכן א מדרש, אבער ער זאגט נישט… די סטרוקטור…

מגיד שיעור: און די מדרש איז א מדרש, אפילו אויב ער זאגט נישט מדרש.

תלמיד: רייט. טרו, טרו. איך בין מסכים. אבער איך פארשטיי פארוואס דער אריז״ל ליינט די צוויי פיוטים און ער זאגט “דאס איז פיוט מחודש לך און דאס נישט”. ס׳איז זייער גרינג צו פארשטיין וואס ער מיינט. צו רבי אלעזר הקליר איז געווען רבי אלעזר בן רבי שמעון אדער נישט, ביידע, ס׳שטימט אסאך, ס׳שטימט זייער גוט. דו ביסט דאך מסכים אז ער איז געווען רבי שמעון׳ס בן יחיד. בכלל, די מקובלים האבן אויך געגנב׳עט אסאך פון אים, ס׳איז נישט עקזעקטלי אמת די גאנצע זאך. אבער דאס איז א דיפערענט נקודה. אבער ער איז סטיל, די סטרוקטור, איך מיין אז די סטרוקטור איז סטיל זייער דיפערענט.

א מקובל, דאס איז עקזעקטלי די חקירה. א מקובל וועט זאגן, איך גיי מיט די עשר ספירות, אדער אפשר רבי אלעזר הקליר וואלט געגאנגען מער מיט די מידות וועג. נישט קיין חילוק. און דארט וועט ער אריינשטופן זיין גאנצע… וואס ער פארשטייט אליין פון זיינע חידושים, אדער אפילו וואס די חידושים האט ער געגנב׳עט פון א פילאסאף. אבער די פילאסאפן, זיי קענען מאכן זייער אייגענע גאנצע סדר. סאו ס׳איז כאילו שוין, יו לוז די לענגווידזש. איך מיין אז דאס איז די חילוק. פארשטייסטו אויך אזוי?

ער שרייבט צו “יגדל”. וואס איז א מין זאך אז איינער זאל שרייבן א תפילה וועגן דער רמב״ם האט געמאכט דרייצן עיקרים? דארף ער האבן געקומען אז ס׳איז א זאך וואס שטייט אין די תורה, ס׳איז א זאך וואס שטייט אין די גמרא, וואס איז? ס׳איז גארנישט. ס׳איז פשוט א ליסט. דער רמב״ם האט געהאלטן אז זי איז נישט געווען… יא, זייער שיין, זייער זייער זייער שטארק. איינער וואלט געשריבן די זעלבע תוכן נאר ס׳איז אריינגעדייטשט אין התאצלות, וואלט געשריבן “גשמיות אין לו”, פארשטייסט?

מגיד שיעור: איך בין מסכים אזוי. עניוועי, איך זאג נאר אז… ניין, איך זאג א פאקט, דאס איז נישט קיין… איך האלט נישט אזוי, איך מיין נישט אז ס׳איז שטער, איך זאג נאר אז די מקובלים האלטן אזוי.

דין איז אויך רחמים — א טיפערע הסתכלות

סאו, בקיצור, ער גייט… ניין, ס׳איז זייער אינטערעסאנט. דער רמ״ק זאגט א ראיה שטייט אין די קריאה אז דו ווילסט שרייבן. דאס איז אזוי ווי די ראיה פון די מאירי. אבער ס׳איז א ראיה פון די מנהג, ס׳איז נישט קיין ראיה פון די גמרא. די גמרא הייסט עס טאקע נישט אזוי. סאו די גמרא קען יא שטימען מיט די שיטה.

אקעי, ער רעדט נישט פון די ימים של רחמים, ער רעדט עכט פון… ער וויל דאך מאכן פון דעם א גאנצע קבלה שוין, אבער… זאג נאר אז די רמ״ק… יא, רחמים, ער קען טאקע נישט זיין אז די גמרא האט נאכנישט גערופן רחמים. אה, ווי צו שמעון הצדיק האט געוואוסט פון די מנהג אז מען רופט עס רחמים? איך ווייס נישט.

איך וואלט געזאגט סתם אז דאס איז נישט קיין קשיא די גאנצע זאך, ווייל אפילו מ׳קען אפילו רופן די גאנצע של רחמים, דאס וואס דער אייבערשטער מאכט אמאל דין, איז אויך א פארט פון רחמים, וואס איז שווער צו פארשטיין. יא, ס׳מוז דאך זיין, ניין. ס׳איז זיכער אזוי, ס׳איז דא א סיבה פארוואס מ׳זאל זיך אביסל אויסשפרייטן, כדי ס׳זאל זיך אביסל אויסשפרייטן און עפעס… קענסטו אז אפילו דין, ס׳איז א גוטע זאך, ס׳איז נישט קיין שלעכטע זאך. יא, דין איז געמאכט צו קלינען די וועלט.

תלמיד: רייט, ס׳איז א גוטע זאך, דין איז אימפארטענט.

מגיד שיעור: אז כדי איך גיי דיר נישט שטראפן אויף פלאץ צו טון עבירה, איך וועל ווארטן אפאר דורות, איך וועל זיכער מאכן ס׳איז א הצטברות. אויך איז פארקערט, אז אונזערע שונאים זאל איך געדענקען, אויף אייביג זאל איך זיי צוריק צאלן. די דייטשלאנד האט נישט געצאלט אויף איינעם דור, האט דער אייבערשטער געט נאך געדענקען. דאנט ווארי, און אין פיר דורות ארום האט ער געשיקט א ביינטש פון מוסולמענער וואס זאלן זיין נעמען.

דאס איז דאך די פשט פון די חומש, דו ווייסט. פרעגט די אברהם, ס׳איז די יארעסי. זאגט ער, אסאך מאל זעט מען אז ס׳איז דא א גרויסער רשע און ער איז דאך מצליח. ווארט צו ביז זיין אור אייניקל. אויב דעמאלטס איז נאך נישט, וועט מען רעדן ווייטער. אבער כמעט אלעמאל ביז די אור אייניקל איז ער שוין… און די תנאה איז אזוי, די תורה ווייזט דאס ממש.

סאו סאו סאו ס׳איז נישט א גוטע זאך. אונז האבן די פאני איידיע אז דין איז א שלעכטע זאך, ווייל אונז מיינען אלעמאל ווייל מ׳מיינט אונז, מ׳מיינט נישט אונז, מ׳מיינט די רשעים. סאו יא, מ׳ווייסט נישט. איך מיין, ס׳קען דאך זיין אז מ׳דארף שרייען “פוקד עוון אבות על בנים” מ׳איז אונזערנען, ווייל דער אייבערשטער זאל נישט זיין נעדלער. פארוואס דארף מען נאר שרייען דער אייבערשטער וועט טון גוט פאר אידן?

דער בארדיטשובער רב זאגט אסאך מאל אין זיינע תורה ספרת ראשונה אין אזעלכע פלעצער אז דאס וואס ס׳שטייט אז מ׳דארף האבן אויך מדת הגבורה, מיינט פון די גוים, מענטשן מיינען אז ס׳איז סתם אן ראסיסט. מיינט צו זאגן, זייער א סימפל זאך, די עולם, די וועלט איז דאך “מלך במשפט יעמיד ארץ”. אוודאי, מ׳דארף בדרך די גוים, דרכי נועם, מ׳מאכט מענטשן פילן גוט.

בקיצור, א מעשה, דער איז הוד, יא? ווייל ס׳איז שיין, ס׳איז זייער שיין, ס׳איז סטראקטשערט, ס׳איז ארדער, ס׳איז שוין, ס׳איז מידות הגבורה. יא, סאו איי נעוו. פארוואס… בקיצור, בקיצור, זאגן דער רמ״ק אן אנדערע פשט.

דער רמ״ק׳ס נייער מהלך: צוועלף הויות, נישט דרייצן

אקעי, יעצט איז דא אן אנדערע פשט. ער איז נישט מסביר די גאנצע אנדערע פשט, אבער איך דארף אביסל טראכטן פון דעם. “לכן הבריר לנו בזה” — סאו יא, איי מיר נאך אימפרעסט ביי דער קשיא. אבער דער רמ״ק זאגט אזוי, זי האט א דריטע, א גאנצע אנדערע מהלך.

וואס איז אים קלאר איז אזוי: אז י״ג מדות איז בכלל י״ב גבולים שהם י״ב הוויות. דאס איז די צוועלף הויות וואס מיר האבן פריער געזען ביי די פיקטשער.

א נייע תורה, ס׳איז צוועלף. כאפסטו יעדן? קיינער שטימט נישט מיט דרייצן. איינער מאכט עס צען מיט דריי, איינער מאכט פון עס צוועלף. דרייצן איז זייער אריין אין די נאמבער.

דאס איז די סוף? אפשר טאקע, דאס איז די סוף, טאקע ווילסטו מוסר אריין אין די נאמבער. עפעס פעלט מיט… וואס איז ראנג מיט דרייצן? צוועלף איז א גוטע נאמבער, ס׳צעטיילט זיך גוט, איך ווייס. דרייצן איז א פריים נאמבער? וואס איז דאס האט פון דרייצן? איך וויל פרעגן מיין קאמפיוטער?

ס׳איז דא א וועבסייט וואס זאגט, ווייסטו ס׳איז דא א math וועבסייט וואס זאגט אויף יעדע נומער וואס איז אינטערעסאנט דערוועגן? math איז אן אינטערעסאנטע זאך, יעדע נומער וואלט עס זיינע… קוק נאך!

סאו, 13 איז פריים, יא, אמת. ס׳איז אינטערעסאנט. נא, פריים מיינט, ווייסטו וואס מיינט פריים מיינט? פריים מיינט אז ס׳איז נישט דא קיין וועג אז ס׳וועט מאכן די נאמבער פון אנדערע נאמבערס, חוץ פון איינס. פאר דעם איז עס גימטריא אחד. דאס הייסט, די פירסטע, איך מיין, אין די נפטרובה נאמבערס, אין די פירסטע, יא, ס׳גייט 2, 3, 5, 7, 11, 13, 17. פון עלף האבן זיך שוין געזאגט אז ס׳איז נישט קיין גוטע נאמבער. ס׳איז דא א שיטה אז ס׳איז דא עלף מדות הרחמים, שיטת רב.

איך מיין אז איך גיי מאכן א נייע סדר ווי איך גיי זאגן “בזכות תפלת רב שמע י״א מדותיך”. ס׳איז דא עפעס א… ביי ראש חודש זאגט מען “בזכות תפלת רבים”, “תפלת רב”. רייט, די תפלה וואס מ׳זאגט דארט איז רב׳ס תפלה.

תלמיד: יא. ווי ווייסטו אז ער איז דא? איך מיין אז ס׳איז דא צופיל גרסאות מסתם, ניין?

מגיד שיעור: סאו, 13 איז אביסל א ווירד נאמבער, ווייל ס׳איז נישט קיין גוטע נאמבער, ס׳טיילט זיך נישט. איי דאנט נאו. אין דזשודעיאיזם, 13 איז בר מצוה. ער ווייסט נישט פון די י״ג מדות די לידה גייט.

צוועלף הויות = 3×4 — צוועלף צירופים

אקעי, לאמיר זען. אהה… סאו ער זאגט א נייע תורה, ס׳איז דא צוועלף הויות. וואס איז די סוד פון צוועלף הויות? צוועלף הויות איז 3×4, רייט? ער מיינט צוועלף, יא, ער זאגט צוועלף צירופים. ס׳איז בעיסיקלי 3×4. די ריזען פארוואס ס׳איז דא צוועלף צירופים איז אביסל אנדערש, אבער יא. און י״ב…

צוועלף הוי״ות, צוועלף גבולי אלכסון, און די שלוש עשרה מדות הרחמים

צוועלף הוי״ות און צוועלף צירופים

אקעי, לאמיר זען. אום, סאו ער זאגט א נייע תורה. ס׳איז דא צוועלף הוי״ות. וואס איז דער סוד פון צוועלף הוי״ות? צוועלף הוי״ות איז דריי מאל פיר, right? ער מיינט צוועלף, יא, ער זאגט צוועלף צירופים. ס׳איז בייסיקלי דריי מאל פיר. די ריזן פארוואס ס׳איז דא צוועלף צירופים איז א ביסל אנדערש, אבער יא.

צוועלף גבולי אלכסון – פון ספר יצירה

און י״ב גבולים מיינט די דיאגאנאלס, right? פון א קיוב. דאס איז פון ספר יצירה בייסיקלי, גבולי אלכסון הייסט עס. א קיוב האט, איז געמאכט פון צוועלף ליינס, שטימט? אכט דאטס, פיר אויבן און פיר אונטן, די זעלבע. צוועלף ליינס מאכט א קיוב.

אום, סאו די ספר יצירה וואס האט געטראכט וויאזוי מ׳מאכט די וועלט, אז ס׳איז באשטייט פון ספעיס, האט ער געטראכט אז די נומער צוועלף איז עפעס א וויכטיגע נומער. פארדעם ביי אים איז דא דריי, מ׳קען זאגן דריי דימענשאנס, הגם ער האט נישט געהאט די איידיע פון דריי דימענשאנס. און דאן זיבן, וואס איז זעקס דירעקשאנס און דער מיטל, זעקס וואס מ׳רופט קארדינאל דירעקשאנס, דאס הייסט מעלה מטה, מזרח מערב, צפון דרום. און דאן די דאבל פון דעם איז צוועלף, וואס דאס איז צוועלף, וואס דו האסט א פולע קיוב. דאס איז די ספר יצירה, דאס איז צוועלף גבולים.

דער דרייצנטער – מקום הסובל

און נאכדעם זאגט ער:

> ומקום הסובל שהוא ה׳ הכולל עשאם י״ג

סאו חוץ פון… איך ווייס נישט וואס דאס מיינט. אזויווי ביי זעקס איז דא זעקס מיט די זיבעטע, איז ביי אים אויך דא עפעס א דרייצנטע וואס הייסט מקום הסובל עשאם. ס׳איז נישט קלאר פאר מיר, ווייל די ספעיס איז די צוועלף. ס׳איז דא א דרייצנטער דארט? אלע צוועלף מאכן עפעס נייעס. אה, ס׳איז דער כולל. מיינסטו צו זאגן דער דזשענעראל כלל, איך געס. אז דער מקום הסובל איז עפעס פאר דעם.

פירוש, לאמיר זען וואס ער זאגט. די צירוף, יעדע צירוף פארשטיי איך. אום, ער זאגט אן אנדערע פשט, אז מ׳רעכנט די שם. ניין, איך מיין נישט ער מיינט דאס. ער מיינט די גבולים מיינט גבולים.

> והן באחד משלשה מקומות שהם תל״י, גלגל ולב

I don’t know what that is, something from ספר יצירה. ער זאגט פשוט על פי קבלה, but סימנם תל״י. סאו דאס איז דער סוד פון י״ב מדות.

> חוץ פון דעם איז דא נאך י״ג עולמות והן בכתר

און דאס גייט שטיין אין שער פרטי השמות.

א קשיא אויף דעם סיסטעם פון צוועלף פלוס איינס

It annoys me, ווייל אויב ס׳איז דא נאר דרייצן, דארף די איידיע זיין דרייצן, נישט צוועלף פלוס איינס, און נישט צען פלוס דריי. איי, ס׳איז נישט, איך האב נישט קיין טעם פון דאס.

דער אריז״ל אלעמאל, דער אריז״ל זאגט אלע כוונות פון אריז״ל, איך האב גערעדט פון די לעצטע וואך און די אנדערע כוונות פון אריז״ל, אלע כוונות פון אריז״ל פון י״ג מדות גייען דריי שמות הוי״ה מיט צוויי מאל דריי שמות הוי״ה מיט די כולל. דער בגיחא דף קודש אלול פון די תקנא דקנה גייט אזוי, וואס וויל איך האבן דריי הוי״ה׳ס? דאס איז פאר צוועלף, און נאכדעם, וויאזוי קומט מען אן צו דרייצן? מ׳איז מכוון נאכאמאל פאר א כולל. אלע דריי נאכאמאל. כאילו די דרייצן באמת איז אזוי ווי פיר און צוואנציק, כאילו, like you say, דער גאנצער באזונדער פון די טיילן. אבער ס׳איז מיר זייער פאני דאס, ס׳שטערט מיר עפעס. איך ווייס נישט וואס איז דער סאונד.

אנאלאגיע פון די צוועלף שבטים

אין שבטים איז אויך אזוי, ס׳איז דא צוועלף שבטים, איך ווייס. אבער פארקערט, ביי די שבטים, it’s always, somehow, פיגורט מען ארויס אז ס׳זאל אלעמאל זיין צוועלף, אדער ס׳טיילט מען יוסף, אדער נעמט מען ארויס לוי׳ן, עפעס טוט מען. און די דרייצנטע איז אייביג אין תלמידות, די דרייצנטע איז זיך נישט מיטגערעכנט. און די געלמידות איז because of this. That’s why there’s a number 13. I’m not so… איך בין נאט הפי.

שם י״ב אותיות – דריי מאל הוי״ה

וואס זאגט אז ס׳שטייט אין פרשת שבטי השמות? דאס איז ווי איך האב געווען אינמיטן קוקן פריער פאר די אלע זאכן. שער ל״א, פרק ג׳. נו, מען קען זען די שאלות וואס עס שטייט. ה׳ – ח׳ – דרי״ם – דרי״צ – דרי״ם – דרי״צ – דער שם בן ע״ב. וואס וויל ער פון דער שם ע״ב? אה, סאו, דאס איז ה׳ בן י׳ ב׳ אותיות, right? עס שטייט אין… אה, דאס ברענגט ער דא.

שטייט אין די גמרא אין קידושין, און די מקובלים אויך, ס׳איז אויך א trick, I don’t like it. סאו דער ספר הבהיר האט געזאגט, וואס איז דער שם פון י״ב אותיות? וואו איז דא א שם פון י״ב אותיות? Nobody knows. שם ע״ב ווייסט מען שוין פון רש״י, שם מ״ב ווייסט מען שוין. וואס איז דער שם י״ב? האט ער געזאגט, שם י״ב איז דריי מאל שם הוי״ה. העלאו? דאס איז דער שם פון ד׳ אותיות, three times. און וואו איז דרייצן? דרייצן איז נאכאמאל.

ער רעדט וועגן דעם.

תלי, גלגל, ולב – עולם שנה נפש

וואס איז תלי וגלגל ולב? I’m not sure. איך מיין אז דאס איז איינע פון די עולם שנה נפש זאכן פון ספר יצירה. די פראבלעם איז אז תלי און גלגל זענען the same thing. I’m not sure. לב איז דער לב, שייך. גלגל איז דער גלגל. און תלי איז like an astronomical term, that I’m not sure what it means.

תלמיד: וואס מיינט עס? וואס איז די תלי? די Milky Way?

מגיד שיעור: ניין, דער path וואס די זון גייט דורך.

תלמיד: אה, דאס הייסט די תלי?

מגיד שיעור: יא.

תלמיד: און וואס טוט מען מיט דעם? וואס האט עס מיט די מעשה?

מגיד שיעור: ער רעדט וועגן די צוועלף, ער רעדט בארוכות וועגן צוועלף. אה, י״ב גבולי אלכסון. און דא איז ער מסביר וואס מיינט י״ב גבולי אלכסון, וואס איך האב געזאגט, עפעס ענליך אין דעם וואס איז דא אין די ספירות, whatever that means.

און דאן שטייט:

> תלי בעולם כמלך על כסאו, גלגל בשנה…

אה, ס׳איז יא, עולם שנה נפש. כי שנה איז like די stars, די מזלות, די מזלות בשנה, און דער גלגל דרייט דעם יאר, און דער לב בנפש. ער זאגט אזוי:

> תלי בעולם כמלך על כסאו

דאס איז אן אנדערע לשון. די תלי איז ווי א מלך אויף זיין כסא.

> גלגל בשנה כמלך במדינה

ווען דער מלך גייט אין שטאט.

> לב בנפש כמלך במלחמה

I don’t know what this means.

ער זאגט יא, ער זאגט אזוי ווי דיר:

> קו הישר שעליו תסובבנה הגלגלים

What? That’s not that. דאס איז די מזלות. סאו זונטאג על גלגל. די מזלות איז וואו די זון פארט, איך פארשטיי נישט. די מזלות זענען שוין וואו די זון גייט. סאו וואס איז די תלי? כאילו די פלאץ וואו זיי גייען? די… די imaginary line.

תלמיד: אה, אזוי זאגט ער. די… interesting.

די דריי סטעיטס פון דעם מלך

תלמיד: פארוואס איז דער לב ווי א מלחמה? דאס איז נישט אזוי ווי א מלך בשדה?

מגיד שיעור: יא. ס׳איז דא ביי דריי סטעיטס פון דעם מלך אזוי ווי: במלחמה, במדינה, און על כסאו. ס׳איז מער באהאלטן און מער אפן. מלך על כסאו, אז מ׳קען נישט זען. איך טינק עס איז לעסט סטעיבל אויס. על כסאו זיצט ער, און אלעס פארט. אין שטאט דרייט עפעס די שטאט, און מלחמה איז שוין כאאס אביסל.

תלמיד: עס איז אומגעקערט.

מגיד שיעור: עס איז אומגעקערט. עס איז טעארעטיקל, עס איז טעארעטיקל.

קיצור, דא רעדט ער וועגן דאס, און אין זמנות בדינגען ביי י״ב גבולים, ער זאגט אז דאס אלטע די רמ״ק זאגט דא אז דער ספר יצירה רעדט פון עולם הזה, וואס איז אלעס א רמז אויף קבלה, יעדער האט געוואוסט אז דער ספר יצירה רעדט פון עולם הזה, נאר ער האט געזאגט אז עס מיינט אמת׳דיג קבלה, און ער ווייזט דא וויאזוי מען קען מאכן צוועלף, און נאכדעם זאגט ער:

> תלי שם אהי״ה, גלגל שם הוי״ה, לב שם אדנ״י

און יעדע איינס האט צוועלף, וואס write it in four letters in each name, three times, and what? מ׳האט דאך געזען נאך נישט די שלוש עשרה מידות של רחמים.

א שווערע קשיא: וואס האט דאס מיט מדות הרחמים?

וואס האט דאס מיט שלוש עשרה מידות של רחמים? וויאזוי איז דאס יא רחמים, רבונו של עולם? איך פארשטיי נישט. י״ב, י״ב. ער איז נישט מסביר וויאזוי דאס איז אלע מידות הרחמים. אויב ס׳איז י״ב צירופים פון שם הוי״ה און ס׳איז דער י״ב גבולי רחמים, ס׳איז ווערי נייס. But what’s got to do with מידות הרחמים? ס׳איז סתם וויאזוי די וועלט פארט. ער האט נישט פארענטפערט זיין קשיא. זיין מעין קשיא האט ער נישט פארענטפערט. ס׳מאכט נאר ערגער. I don’t know. די גאנצע וועלט איז רחמים. שכוח, איך האב שוין געקענט זאגן אז דער דין איז רחמים אויך, אזוי ווי זיי האבן געזאגט פריער. ער רעדט דא ווייטער וועגן… ער רעדט נישט וועגן דער שטיל גארנישט רחמים דא.

י״ג מניינות בכתר – פון רבי נחוניא בן הקנה

דאס איז איין פשט, און דאן איז עס נאכער פשט, right?

> חוץ פון דעם איז דא י״ג מניינות בכתר

און דאס שטייט נישט דארט אין שער פרטי השמות, דאס איז עס סאמווער עלס. אויף דעם זאגט ער, ברענגט ער פון רבי נחוניא בן הקנה בכלל אין הספירות. דאס איז נאכער ווארט אויף די תפלות, איינע פון די תפלות. ער האט גערעכנט י״ג מניינות בכתר, אזוי ווי מ׳גייט ברענגען די שער מיתה הנגה פרק ג׳. So, there, you will see, there’s עפעס א שער מיתה הנגה פרק ח׳. דאס איז עפעס א תפלה פון רבי נחוניא בן הקנה. און דארט שטייט אזוי, וקראך, איך האב אמאל געמאכט די תפלה ערגעץ. ביי י״ג הייבט אן אזוי, אז דא א וקרא אחר בשש מאות ועשרים עמודי אור האסטו 620 עמודי אור אין די כתר, גימטריא כתר, right?

י״ג מדות הרחמים, י״ג מקורות שבכתר, און דער עיקר פון צען ספירות

די י״ג מדות אין ספר יצירה און אין א״ת ב״ש

און פון דעם וואס קומט דאך איין איז אין אלע ספירות:

> “והם מלאים בפנים ובחוץ ובחיצון”

דריי מאל הוי״ה.

> “והם נחקקים כדמות זכר ונקבה ומתהפכים לתפארת ממלכה”

און בקיצור, נאכדעם שטייט:

> “אם מתנשאים במאמר ומכלל בחשבון נתתתו מלחמה”

און דאס איז אויסגעקומען פון די ספרים:

> “יוצא מעין השלוות שהיא עדיין חקא ואין מספר מאור המתעלמת, ובצדפת החשך המסותרת, שהיא המציאות הידוע לכל המשכילים”

אלע משכילים ווייסן פון די מציאות.

> “וי״ג מינה תמירה, שהם גלוים ונעלמים ומנחים על הכתר ממש”

און דאן שרייבט ער יוסט די י״ג מדות אין א״ת ב״ש, אויב איר האט באמערקט. קוק וואס ער זאגט:

> “ה׳ ה׳ א-ל רחום וחנון”

דו קענסט זען, יא?

> “א-ל רחום וחנון ארך אפים”

יא, אבער עס איז די גימטריא פון רח״ן, עס איז די א״ת ב״ש פון… וואס האב איך געזאגט?

> “א-ל רחום וחנון ארך”

ס׳איז אן ארך, רייט? ת״א ג״ר.

> “ארך אפים ורב חסד ואמת, נוצר חסד לאלפים נושא עון ופשע וחטאה ונקה”

רייט? דאס איז די רגולערע י״ג מדות הרחמים.

Instructor: דער סידור אז ר׳ שעפטשי זאגט אז מ׳זאל דאס זאגן יעדן טאג אין חודש אלול, די ראשי תיבות, די שם… I’m not sure what’s the secret of doing that. דער ר״י האט אויך זייער ליב געהאט די תפילה פון רבי נחוניא בן הקנה, ער האט דאס זייער ליב געהאט צו זאגן. וואס דער ענין פון זאגן בארבע ווייס איך נישט. אפשר איז דאס מסביר וואס מנשים בכלל, מאמע, וואטעווער.

פיר שיטות אין פארשטיין די י״ג מקורות שבכתר

שיטה א: י״ב גבולים ומקום הסובלם

דאן זאגט ער:

> “סוד החושך המסותרת, והם י״ג מיני תמורה”

אה, ס׳איז טאקע תמורה, right? One of the תמורה.

> “הם שלש עשרה מקורות שבכתר”

I don’t know. ס׳איז דא אסאך זאכן וואס איך ווייס נישט דא. י״ג מידות, I don’t know. ער זאגט אז ס׳האט מיט תלי וגלגל ולב. I don’t even know. ווייל די זעלבע דריי איז דריי מאל. ער האט עפעס א תורה אז ס׳איז דא דריי מאל דרייצן. איך ווייס נישט פארוואס דריי מאל דרייצן. זעקס און דרייסיג. פארוואס? וואס איז די סיבה? יא, וואס איז די ענין? ל״ו נתיבות. ל״ו מלכות. קיצור, ל״ו מלכות.

> “ובענין הכתר, יש פירשו שהם י״ג מקורות”

I don’t know who’s this יש פירשו, און דער רמ״ק איז עס נישט מעתיק. ס׳איז דא פרק ד׳ דא. So there’s something going on with these י״ג מקורות שבכתר.

Anyway, איז לויט יענע סברא איז ווייטער נאך א סברא. די ערשטע סברא איז אז די י״ג מידות איז בכלל י״ב גבולים ומקום הסובלם, which איז די אריז״ל יוזשואלי ווארקס מיט דאט קיינד אוו מילויים, that kind of מהלך. But I don’t know what that has to do with רחמים. מיט די שורש פון רחמים. די וועלט איז נישט אינגאנצן רחמים, ס׳מאכט נישט קיין סענס.

שיטה ב: תלי וגלגל ולב – דריי מאל דרייצן

און נאך חוץ פון דעם איז דא א שיטה אז ס׳איז דא… Maybe די שורש פון דעם, maybe דאס איז די נקודה. ס׳איז דא אזויווי… אה, דאס איז די תלי וגלגל ולב גייט ער זאגן? אזויווי לאמיר זאגן אויבן על פי קבלה, לב איז ווען ס׳איז שוין י״ג גבולי אלכסון, וואטעווער, און די גלגל איז עפעס אינצווישן, און די תלי איז… לעיטער וועט ער זאגן תלי בבינה, but anyways… דאס איז לייער דריי.

שיטה ג: י״ג מן העולמות שבכתר

און נאכדעם איז דא א פערטע, וואס איז די י״ג מן העולמות שבכתר. און דאס זאגט ער, רבי חיים בן עטר האט אויך געהאלטן אזוי ווייל ער האט גערעכנט די י״ג מן העולמות צום כתר. און דאס זענען די סעימע י״ג מן עולמות, און ס׳איז דא וואס זאגן אז ס׳איז נישט. אין שער מספר הנהגה איז דא מחלוקת וועגן דאס צו דאס איז די סעימע טינג אר נאט.

שיטה ד: דער רשב״י אין די אדרא – ניין מדות באריך אנפין

וכן גם כן דער רשב״י דער איז די אדרא. די אדרא איז אימפארטענט, אבער דאס איז נאך די נושא הער. ער זאגט, דער רשב״י גיבט דאך אן אנדערע תורה, זייער אן אינטערעסאנטע תורה. ער זאגט אז ס׳איז דא פלעצער וואס שטייט דא אין די אלע מדות, דאס הייסט איין פלאץ אין פרשת שלח. אלסא, דעפענדינג אויף how you count, אויף דער, איך ווייס נישט וואס זאל מען ציילן דארט. וואס שטייט? עפעס אזוי. ס׳איז דא זייער אסאך ביי דארט, ביי די וועי, ס׳איז דא זייער אסאך פסוקים וואס דערמאנען די י״ג מדות, אלי א פיו אויף דעם. ס׳איז דא אויך פלעצער וואס שטייט נאר דריי, איך מיין, השם רחום וחנון, חנון ורחום משה. פארוואס האט דער אידרין נישט געמאכט א גאנצע תורה? יעצט איז נאך עפעס א מדה וואס האט נאר אזוי.

עניוועי, ער האט געזאגט אז ס׳איז דא ניין מדות אין זייערע אנפין און י״ג מדות באריך אנפין. אקעי, בעסטו אויף וואטעווער, אריך אנפין מיינט כתר, אריך אנפין מיינט תפארת, און די מוסט גענעראל סענס. קומט אויס ווייטער, שספרתם, דאס הייסט רבי שמעון בר יוחאי, דער זוהר, גייט אויך מיט די דרך אז וואס, אז י״ג מדות אין אלע תכונות פון די כתר. נישט אזוי ווי דער גאון וואס האט געהאלטן אז י״ג מדות איז א דזשענעראל טינג.

אבער דאס אלעס:

> “יביאו י״ג מדות אין מקומו הנה כי יתפאר בספר לפני עצמו, ומגזר ה׳ בכלל”

ווי ער איז מסביר זיין פשט אין י״ג מדות? אינטרעסטינג. תמיד דבורא האט ער א גאנצע פשט אויף י״ג מדות, רעמעמבער? He explains what they are. דאס איז תנמיכה׳ס ליסט. אפשר מיינט ער דאס, קיינער ציילט נישט דא צו.

דער עיקר כוונה: מחזק זיין די אמונה אין צען ספירות

> “המכוון אליין בכיתה סך הכל איז, מ׳דארף מחזק זיין די אמונה פון די מקובלים, אז מ׳זאל נישט גלייבן נישט מער ווי צען, נישט ווייניגער ווי צען. והמוסיף או הגורע חוטא וגורם רע לעצמו. ולא יועילנו שלא יצאנו משגיאה אמן”

That is the point.

Instructor: א פערסאן אין די בעק האט געזאגט א הערה וועגן דעם? איך געדענק אז אין די בעק איז געווען איינער וואס רעדט וועגן דעם, צו ס׳איז דא צען אדער דרייצן ספירות. מ׳האט דארט אינמיטן לערנען קבלה, מ׳טאר נישט משיג זיין, ס׳זאל קענען אוועקגיין די מלאכים. איך געדענק נישט, ווי איז עס געווען? איך האב שוין א גאנצע פארגעסן ווי ס׳איז.

שלמה אלקבץ׳ס שיטה: ספירות ווי “צורות הנטפסות”

אנדערש, די פרק עשירי פון פרקי החכם. This is who is probably talking again. די ספר השרשים וואס מיר האבן גערעדט, page תת״ח פון אבי נא עקב. ס׳איז ער האט געזאגט אז ס׳איז דא א מחלוקת וויפיל ספירות ס׳איז דא. די תירוץ איז באריכות גדול. ער זאגט אז דער עיקר ענין איז אזוי:

> “אמור מעתה, פארוואס שטייט ‘יראה כל זכורך׳? כי אז ישובו אלקים ממש. וזה עצם הפשט הנפלא אצל ‘מתי אבוא ואראה פני אלקים׳, ולא אמר ‘ואֵרָאֶה׳ אלא ‘ואֶרְאֶה׳, שאהיה נטפס בשכלו יתברך, וזהו לשון שלמה על קבץ, כי בעת ההיא אלקים ממש”

דאס איז די שלמה אלקבץ׳ס theory, אז ספירות זענען די אייבערשטער׳ס צורות הנטפסות, ונטפסות מיינט like, ס׳איז stamped די אייבערשטער׳ס שכל כביכול. און דעם ווען א מענטש… וואט? ווען א מענטש…

ר׳ שלמה אלקבץ׳ס שיטה: ספירות אלס צורות המתפשטות אין דעם אויבערשטנ׳ס שכל

די יסוד פון דער שיטה

דאס איז די שיטה פון ר׳ שלמה אלקבץ: אז ספירות זענען די אויבערשטער׳ס צורות המתפשטות. מתפשטות מיינט לייק פארמד, סטעמפּד, אין די אויבערשטער׳ס שכל כביכול.

און דעמאלט, ווען א מענטש… וואס? ווען א מענטש פרעגט תת״ט, ס׳האט נישט צו טאן מיט גארנישט. ער זאגט אז ס׳שטייט אין שער ד׳. איינאווענען, שער ד׳ איז וועגן וואס? אז אויב אזוי פיל אז א מענטש איז אין דער אויבערשטער׳ס מחשבה, איז ער דאך א גאט, ווייל דער אויבערשטער׳ס מחשבה איז אים.

דאס איז דער טייטש “אוזן שומעת תוכחת חיים בקרב חכמים תלין”. א שטייענדיגע זאך וואס ער זאגט.

דער רמב״ן און דער בעל שם טוב אויף דעם ענין

ער ברענגט אז דאס איז וואס דער רמב״ן זאגט וועגן זיווג: אז די מחשבה וואס טראכט פון בעליונים איז בעליונים.

דאס איז וואס דער בעל שם טוב האט געזאגט — דער בעל שם טוב האט דאס געזאגט אויף זיין וועג: במקום שמחשבתו של אדם שם הוא שם. דאס איז דער טייטש פון א מצוה, דאס הייסט להתדבק בשכינה, וכאשר תהיינה עניני נברא עולם ותפסים בשכלו, יתעלו וישתנו — וואלט זי שוין אזוי.

אה, נאכדעם זאגט ער אז ער זעט נישט אלעמאל די זעלבע. נישט יעדער איינער איז אזוי ווי דער אויבערשטער, אזוי ווי אלע אנדערע מענטשן.

דער צדיק איז “געפּרינט” אין דעם אויבערשטנ׳ס שכל

ווייסט איר וואס איז די מעלה צו זאגן דאס? איך ווייס נישט. דאס איז די מעלה פון א צדיק. איך ווייס נישט. דער צדיק איז געפּרינט אין דעם אויבערשטנ׳ס שכל. אזוי זאגט ער. געפּרינט. דאס איז א פאני לשון. מיט דעם דארף מען זיין דבוק אין צדיקים. אזוי זאגט דער ר׳ שלמה׳לע קארלינער.

דער משל פון א הויז: ווי אזוי פארשטייט מען עליית העולמות?

וואס מיינט דאס? איך פארשטיי נישט. איך דארף פארשטיין דאס.

דאס איז דא אזא זאך, למשל ווען א הויז — איז דא די הויז. פארוואס? ווי אזוי איז א הויז אין די שכל? ס׳קען גיין. וואס מיינט עס אז ס׳זאל גיין? דאס וואס ער כאפּט נישט. וויאזוי ווערט דאס?

עס איז דא אזוי ווי אן עליה. דאס הייסט ביי אים עליה. די עליית העולם איז אזוי ווי ווען ס׳איז דא א הויז וואס איז א גשמיות׳דיגע הויז, אבער ווען ס׳גייט אריין כביכול אין די שכל פון דעם בויער, דעמאלטס די שכל איז רוחניות׳דיג.

די זעלבע זאך די וועלט — ווען ס׳גייט אריין, אבער ס׳גייט נישט אריין, ס׳איז שוין, די וועלט איז שוין געווען, איך ווייס נישט וואס הייסט ס׳גייט אריין. וואס איז דאס מיין?

ס׳איז דא דיטעילס וואס זענען נישט אימפּארטאַנט, און דיטעילס זענען אימפּארטאַנט, און איף יו מעיק יאָרסעלף אימפּארטאַנט, דען יו געט נאָוטיסט, יו סטענד אויט. און אבער וואס, אין א סערטען וועי, מער ווי די אנדערע.

זאגסטו, באמת איז טאקע יעדער אין איין בחינה, אין אין אין סוף, איז אלעס עקוואַל. און ערגעץ איז דא א פּלאץ וואו… די חילוק פון א מענטש, ווייל א מענטש קען פארשטיין אדער נישט פארשטיין.

משה רבינו׳ס בקשה: צו פארשטיין די זאכן ווי זיי זענען ביי דעם אויבערשטן

ער זאגט אז משה רבינו האט געוואלט פארשטיין אלע זאכן אזוי ווי זיי זענען ביי דער אויבערשטער, נישט אזוי ווי זיי זענען דא.

דאס רעדט פון פארשטיין וואס די מצוה פון שופר טוט פאר מיר — איך וויל פארשטיין וואס ער טוט פאר דער אויבערשטער. ווי אזוי ס׳איז אין מחשבת הבורא. בורא, בורא, בורא. דער רמב״ן זאגט, דו קענסט נישט פארשטיין. דער רמב״ן זאגט, דו קענסט נישט פארשטיין. דער רמב״ן זאגט, אויך אז… יור דזשאָב איז די יור פּארט, און די אנדערע פּארט איז דאס פאר׳ן אויבערשטן. ס׳איז נישט דא, באט… איך ווייס נישט אמת.

דער משל פון א הויז — פארטיפט

אזוי ווי א הויז, רייט? אזוי ווי אונזער משל פון א הויז. לאמיר נעמען אריין צו זאגן קיין וועט מען זען. אזוי ווי א משל פון א הויז. אויב דו קוקסט אויף די הויז און דו זעסט אז ס׳האט פיר זייטן, ס׳האט צוועלף — געפילט דו א לייכטסטן, וואטעווער, רייט? דו דארפסט פארשטייסט די הויז.

איף יו וואנט טו נאָו דער מיינד, לעטס סעי, רייט, פון דעם האַוס מעיקער, פון דעם מענטש וואס האט געמאכט א הויז, איז נישט גענוג דאס, סאַמהאַו. דאס הייסט מפשיט זיין, רייט? דו ווילסט פארשטיין. וואס איז געווען אין זיין קאפּ? נישט די ברייטער, ס׳איז נישט דא קיין ברייטער אין א מענטש׳ס קאפּ. ס׳איז דא די דפוס, די צורה, די קאנצעפּט, די פארם, די ארדער, די ארדער פון דעם אז ס׳איז דא דריי זייטן, און אפשר די מיינינג דערפון. פארוואס דארף עס זאל זיין דא דריי זייטן?

באט ווען יו סעי מיינינג, דער פּראָבלעם איז, דער פּראָבלעם איז טו סעי מיינינג פאר דעם רמב״ם, דער רמב״ם סעיז מיינינג פאר דעם רבונו של עולם, דער רבונו של עולם האז א ניד. באט אפילו דער פּערסאָן, יו דאָנט העוו טו טאָק אַבאַוט דער ניד. יו קוד טאָק אַבאַוט דער ביוטי שבו, וואס איז נישט אין די, אין די, אין די הויז, נישט די ברייטע פון די הויז. די ברייטע פון די הויז איז אין, אה, יו נאָו, אין א ברייטע, דאס איז נישט אין די מענטש׳ס קאפּ.

דער משל פון דעם בילדינג: דריי לעוועלס פון פרענדשאַפּ

אנדערע ווערטער, לאמיר זאגן, איך, מעיבי, מעיבי, מעיבי סאַמטינג לייק דיס. איך וויל פארשטיין די צוויי, די צוויי לעוועלס פון די, פון די גילוי מדות.

לאמיר זאגן, איך האב געמאכט א, איך האב, לאמיר זאגן איך האב געמאכט א, א בילדינג, אָוקיי? קומסטו, דו ביסט מיין פרענד, דו ווילסט זיין מיין פרענד. האסטו געהערט אז איך האב פריער געמאכט א בילדינג, גייסטו אין מיין בילדינג, אפשר וועסטו מיך קענען. זעסטו די בילדינג וואס איך האב געמאכט? “וויי, ווערי קיוט, טאקע זייער שיין.” דו ביסט גערעכט, איך האב עס טאקע געמאכט אז מענטשן זאלן גיין דארט, זאלן האבן, איך בין העפּי. דאס איז על פי נגלה.

דער צווייטער לעוועל: טעמי המצוות

נאכדעם איז דא א מענטש, ער זאגט, “איך וויל זיין דיין פרענד, איך וויל נישט סתם זיין איינער וואס איז אזוי ווי מקבל פון דיר, איך וויל נישט זיין פון די מענטשן וואס, וואס דאס איז יא געמיינט, איך וויל זיין פון דיינע חברים.”

סאָו טראכט ער אריין, דאס איז אזוי ווי טעמי המצוות, אזוי ווי טעם, ס׳איז דא אזא זאך, רייט? ער וויל פארשטיין די סטראַקטשער פון די בילדינג. פארוואס, וואס איז די גוטסקייט, אדער די ביוטי, אדער די סטראַקטשער וואס דו האסט געזען צו לייגן אויף די רעכטע זייט דאס און אויף די לינקע זייט יענץ און די גאנצע זאך?

און דער מענטש וואס פארשטייט דאס, ער איז באמת נענטער צו מיר, רייט? הי׳ז מאָר אָוו מיי פרענד, איי קוד סי דעט. וויי? ביקאָז הי געטס מי. איך האב דאך נישט סתם נאר געמאכט דאס ארויס, באמת האב איך עס געמאכט, איך האב עס געמאכט מיט א געוויסע מהלך ארויסצוברענגען די, דאס וואס איך קעיר וועגן, דאס וואס איך האב אין מיין קאפּ.

דער דריטער לעוועל: אחדות השכל, משכיל ומושכל

אַנד דען דעט פּערסאָן איז אין מיין העד, רייט? ווייל איך מיין נישט מיין קאפּ אין די גשמיות׳דיגע קאפּ, ער מיט מיך זענען די זעלבע. דעטס קאָלד, רייט, אחדות השכל, משכיל ומושכל. דער שכל איז אין די הויז קען ער נאר זיין אין איין פּארט פון אים און אזוי ווייטער, באט אין די קאפּ קען ער זיין אין די גאנצע זאך, רייט? הי קוד בי מי.

דעטס וויי, סתם אזוי, איינער וואס פארשטייט זיך מיט דיר איז אסאך א בעסערע פרענד ווי איינער וואס גיט דיר צו עסן, אדער דו גיסט אים צו עסן, אדער אפילו דו גיסט אים די תוצאה פון דיין שכל, איז נאך אלץ, איטס לייק א לעוועל אַוויי.

די אמת׳ע מיינונג פון עליית העולמות

און ווען ער איז מקבל את עליית העולמות, וואס ער מיינט איז, אין אונזער קאפּ, רייט? ס׳מיינט נישט אין די וועלט. וואס ער מיינט איז אז די מענטשן זאלן פארשטיין די וועלט וואס דער אויבערשטער האט געוואלט דערפון. דעמאלטס וועלן זיי זיין פרענדס. ער וויל זיין א פרענד פון דעם אויבערשטן. ער וויל נישט זיין נאר אזוי ווי אן עבד וואס נעמט. ער וויל זיין זיין פרענד.

דאס מאכט סענס. איך ווייס נישט צו ס׳איז א גרויסע פּראָבלעם, ס׳מאכט אסאך סענס.

עליות העולמות, דער מענטש אלס אידעע, און דער סוד פון דרייצן

עליות העולמות – אין אונדזער קאפ

מגיד השיעור:

ווען די מקובלים זאגן עליות העולמות, וואס ער מיינט איז, אין אונדזער קאפ, ריכטיק? עס מיינט נישט אין דער וועלט, נאר וואס ער מיינט איז, אז די מענטשן זאלן פארשטיין די וועלט וואס דער אייבערשטער האט געוואלט דערפון. דעמאלטס זענען זיי זיינע friends. ער וויל זיין א friend פון דעם אייבערשטן, ער וויל נישט זיין נאר אזוי ווי אן עבד, ער וויל זיין זיין friend.

ס׳מאכט סענס, ס׳איז נישט די גרויסע פראבלעם, ס׳מאכט סאך סענס. יא, איך האב געטראכט אז ס׳איז אזוי ווי דער רמב״ם, אז ס׳איז א lot of details אדער extra noise. אין אנדערע ווערטער, דער purpose פאר מענטשן איז א certain purpose וואס מענטשן דארפן טון. נו? אבער נישט יעדער מענטש טוט עס אזוי ווייט.

דער מענטש אלס די אידעע פון מענטש

סאו אויב דו ווערסט א גוטער מענטש, אן עובד השם, then you… then, you was thinking about you, דו וואלסט טראכטן אבער די idea פון מענטש, דו ווערסט די idea, דו ווערסט נישט קיין detail מענטש, דו ביסט די idea מענטש וואס ער האט געטראכט, דו fulfill’סט די purpose פון די idea מענטש וואס ער האט געטראכט, that’s what he meant.

און מיר, די particular מענטשן, אסאך particular מענטשן וואס זיי טוען just איין זאך פאר איינעם.

תלמיד:

אקעי, but then you is God.

מגיד השיעור:

ריכטיק, ווייל you become that, ווען ער built די וועלט, דו וואלסט נישט די מחשבה. ס׳דארף זיין א הימל, ס׳דארף זיין אן ארץ, ס׳דארף זיין מענטשן. ווען ער מיינט די מענטשן האט ער געמיינט, דו ביסט אנגעקומען צו לעבן. That’s what he meant. He meant you.

תלמיד:

יא.

דער צדיק אלס חבר מיט׳ן רבונו של עולם

מגיד השיעור:

און פאר דעם, אה, פאר דעם זאגסטו אז מ׳דארף גיין צו די צדיק. ווייל א צדיק איז אזא סארט מענטש וואס ער איז א friend מיט׳ן רבונו של עולם. ער פארשטייט זיך מיט אים. I don’t see exactly if it’s not how to say, but somehow it makes a big difference, it’s a different kind of person. Closeness doesn’t mean, ריכטיק? Closeness means בשכל, closeness means בשלמות, בצורה.

און ער איז helping his… וואס דו האסט געזאגט, אה, ווי דער רמב״ם האט געזאגט אז “הצדיק הוא כל העולם כולו נברא לצוות לזה”. The closer you are, the closer you are at least something about you, דער צדיק נעמט פון דיר, דער צדיק רעדט מיט דיר. Something like that, like the… we get seeds from like some, like the mush from this very smart person that like built something or created something in order that because he has something that he really loves or there’s some… as long as you don’t know that, and then, יא, עפעס אזוי, as long as you don’t know that, נישט, נישט.

⟦#2⟧ די י״ג מידות של רחמים – דער סוד פון דרייצן

צוועלף אין ספר יצירה

תלמיד:

נו, וואס איז דאס מיט די י״ג מידות של רחמים? אז ס׳איז דא דריי…

מגיד השיעור:

I don’t know, די וועלט האט צוועלף זייטן, אדער צוועלף lines, לאמיר זאגן, און די צוועלף חדשים פון די יאר. איך ווייס עפעס אזא זאך. אוי, די ספר יצירה thinks אז די גרעסטע number וואס די ספר יצירה קומט אן אין די structure איז צוועלף, ריכטיק? ס׳איז די גרעסטע number.

זיבן און דרייצן מיינען “אסאך”

איך מיין אויך אז ווען מ׳זאגט דרייצן מידות של רחמים, מיינט מען זאגן זייער אסאך, ריכטיק? אזוי ווי זיבן מיינט אסאך, און דרייצן מיינט נאך מער. איך מיין אזוי. תורה שבעל פה מרבה בשבע, און תורה שבעל פה איז מרבה בשלוש עשרה. פארדעם איז געווען א מחלוקת, ס׳איז געווען וואס האבן געזאגט אז ס׳איז דא זיבן מידות שהתורה נדרשת, און ס׳איז דא דרייצן. יא, הלל האט געזאגט אז ס׳איז דא זיבן, עפעס אזוי.

פארוואס נישט עלף?

It has to be, because, like I said, there’s עלף in between, but I don’t know why עלף איז נישט… אה, ס׳איז טאקע א שיטה פון עלף, אבער עלף איז עפעס נישט קיין גוטע number, די ספר יצירה האט אים נישט גענומען. Too close to ten, and it makes you confused. איך ווייס נישט. ס׳איז דא עלף סממני הקטורת, איך ווייס.

תלמיד:

עלף?

מגיד השיעור:

קומט ווי יעדער איינער זאגט, ס׳איז דא עלף זאכן. עלף איז איינס און איינס. צען און ניינס. דרייצן. ס׳איז דא נאך אמאל וואס דרייצן איז אז ס׳מיינט אסאך. איך ווייס נישט וואס מ׳מעג אינטערעסאנט.

זיבן מיינט אסאך

זיבן ווייסטו יעדער איינער מיינט אסאך.

תלמיד:

יא, יא, but 7, like “בדרך אחד יצא אליך ובשבעה דרכים ינוס לפניך”.

מגיד השיעור:

ס׳מיינט אסאך. “שבעה משיבי טעם”. “בכל חכם אצל מעילה בשבעה משיבי טעם”. 7 מיינט a bunch. It’s like, I think because it’s like a…

תלמיד:

וואס האט צו טון ביז it being a time number?

מגיד השיעור:

ס׳איז like, because it’s like a lot, 7 ones.

די קשיא אויף י״ג מידות של רחמים

איך האב געזאגט אז דרייצן איז אסאך, אבער אונז ווילן אז די דרייצן זאלן זיין איינס, אלעס רחמים. סאו וואס מיינט י״ג של רחמים? י״ג של רחמים איז רחמים? רחמים איז איין מידה אדער דרייצן? פארוואס איז אזוי פיל?

קודם שיחטא לחטא, שיחטא פאר א עוון און פאר א פשע, סעריעיסלי, ס׳איז אלעס די זעלבע זאך. קוק, דאס איז מיין גוט עקזעמפל. דא איז “נושא עוון ופשע וחטאה”. אין אנדערע ווערטער, דא איז דא עוון ופשע וחטאה. דער אייבערשטער האט איין נושא פאר אלע פון זיי, יא?

עק טרייסט צו מאכן סענס מיט דאס אז דאס ווערט נאר דרייצן, מיט מאכן אזוי ווי א כולל. שטייסט, צוועלף מיט א כולל איז דרייצן. א כולל איז דאך עפעס אזוי א דוחק. נא, עס האט עס טו בי סאמטינג ווייטער.

תלמיד:

ס׳איז געווען דרייצן סטעיטס אין אמעריקע.

מגיד השיעור:

בקיצור, וואס איז די ענין פון דרייצן? ס׳איז א מיסטערי. די נאמבער וואס האט נישט קיין פשט. איך ווייס, ס׳האט נישט אזויפיל פשט. ס׳האט א פשט. א נאמבער וואס האט נישט קיין פשט. דאס איז פאר מיכל אייבערשטער.

ראיות פאר דרייצן אין חז״ל

תלמיד:

ווי נאך שטייט דרייצן? דרייצן טייכן פון אייער דינער.

מגיד השיעור:

אה, פון א פארסעמען, יא. טאקע. ער מיינט א לאט אוו דיר, ריכטיק? אקעי, דאס איז א געטרייע וואס מיינט אסאך. שוין, איך דארף נאר איין ראיה. איך דארף נישט מער ווי איין ראיה.

איך וועל עק לערנט פון די רמב״ם א סוכה. די רמב״ם זאגט אסאך מאל, “כבר אמרו הרבה פעמים”, מען שעט איינס און א האלב מאל אין טשעס. איינמאל איז גענוג, אז ס׳איז א גוטע ראיה איז עס גענוג איין. ס׳איז נישט קיין גמרא.

תלמיד:

וואס? ס׳שטייט אין אסאך גמרא׳ס יעדע גמרא.

מגיד השיעור:

וואס? איינגעדרוקט און אסאך מאל געדרוקט די…

תלמיד:

ניין.

מגיד השיעור:

דאס דאזנט קאונט. ס׳איז like one of the ways of showing יוניטי און וואלטעט ליסט, יא, די פארם. פארשטייסטו? שלש דאס איז אין מינוט. איך מיין צו זאגן אז איידער קען עס אזוי ווי א זאך וואס איז שגור בפי העולם. ריכטיק, מ׳זאגט עס אסאך מאל, אבער ס׳מיינט נישט אז ס׳איז טאקע דא אסאך מאל.

תלמיד:

ווען ס׳איז דא זעקס הונדערט און דרייצן מצוות, האט עס עפעס מיט די נומער דרייצן?

מגיד השיעור:

איך זאג אז דאס האט עפעס צו טון.

תלמיד:

צו מיינט עס אז ס׳איז דא אסאך מצוות?

מגיד השיעור:

זעקס הונדערט איז…

תלמיד:

אקעי, ס׳וועט זיין זיבן הונדערט?

מגיד השיעור:

נו, דאס איז טו מאטש.

תלמיד:

“מעשה רבי אליעזר שלוש עשרה”, ס׳איז דא דרייצן תעניות?

מגיד השיעור:

עפעס א חשבון אין מסכת תענית אז די מאוסט איז דרייצן?

תלמיד:

יא.

מגיד השיעור:

יא, אזוי שטייט, יא, “אם לא זכו דורות לא לערננו, ואויב בית המקדשין שלשה עשרה תעניות”. וואס איז א חז״ל די מערסטע וואס קען זיין איז דרייצן תעניות אין די חשבון פון די ערשטע פרק אין תענית? קיצור המעשה, און אין די כתר איז דא דרייצן מקורות. ס׳איז דא צוועלף פלאס צוויי. צוועלף, איי, איי, איי, איך ווייס נאו, צוועלף מיט א כולל.

תלמיד:

נאט שוי.

מגיד השיעור:

ס׳שטערט מיך זייער שטארק אז דער… “קנחא בת שבע בשלשה עשרה מפות”. אויך דו זעסט אז עס מיינט אסאך. אויך די מנחה, די עומר האט מען מנפה געווען מיט “שלש עשרה נפה”. “גדולה מילה שנכרת עליה שלש עשרה בריתות”. אקעי, דאס איז טאקע א נומער וואס ער האט געציילט. דארט שטייט טאקע דרייצן מאל די ווארט ברית. יעצט, נאכנישט קיין דוחק, אויב איך געדענק. אבער ביי שבעת אויך, דרייצן ווערטער און מ׳האט געציילט היינט.

תלמיד:

יא, דאס איז פאר איר.

מגיד השיעור:

וואס שטייט אין די גמרא? איך געדענק נישט.

תלמיד:

“הפוחת לא יפחת”, אה, נו, זעסט…

דער עיקר מקור: זיבן הימלען פלוס זעקס אוירים

מגיד השיעור:

“הפוחת לא יפחת”, וואס שטייט דאס? אויף די חיליות פון די ציצית, ריכטיק? “הפוחת לא יפחת משבע מוסיף להיות שלש עשרה”. זאגט ער, דאס איז זיכער די גרעסטע מקור. פארוואס שבע כנגד שבע רקיעים? פארוואס שלש עשרה כנגד שבע רקיעים? “וששה אוירים שביניהם”.

אקעי, דאס איז די סינג. ס׳איז דא זיבן הימלען, און דא…

תלמיד:

ווארט? זיבן הימלען, און נאר זעקס אוירים שביניהם. פארוואס?

מגיד השיעור:

ווייל דא איז דאך די ערד.

תלמיד:

ווארט, וואו איז די זיבן אוירים? און וואס איז אויף טאפ פון די העכסטע איז גארנישט דא, אנשטאט די כסא הכבוד?

מגיד השיעור:

ער זאגט אויר, ניין, ביי די וועי, דאס איז דיפערענט. ניין, ניין, אויר מיינט יא. לאמיר זאגן, סא אויר שביניהם מיינט צווישן, ס׳איז דא זיבן, און צווישן זיי איז דא זעקס. זעקס ספעיסעס, זעקס ליידיג. ריכטיק, און אין טאפ פון די זיבעטע הימל איז דא וואטעווער, און אונטער די ערשטע הימל איז אויך קיין נישט, ווייל דא איז די ערד. דא איז שוין איינמאל דא אוויר. דארט ווייס איך נישט וואס איז דא, דא איז דא אוויר.

סאו דאס איז וואו מיר באקומען דרייצן פון. סאו דאס איז א סטראקטשערעל זאך פון די וועלט, ריכטיק? איך האב ליב אזעלכע זאכן. אבער איך דמיון מיר אלעמאל אז דאס איז די סארט זאך וואס מ׳דארף זוכן. סעווען פלוס סיקס, דאס איז די זאך. סעווען פלוס סיקס.

און וואס טוט מען מיט דאס? ס׳איז ווייטער, דאס איז נישט די מקובלים, די צוועלף פלוס…

דער מספר דרייצן אלס יסודיות׳דיגע יחידה, און די ענין פון א״ת ב״ש

דער מספר דרייצן – א פונדאמענטאלע סטרוקטור

איך האב נישט געוואלט אזעלכע זאכן. איך האב געמיינט אלעמאל אז דאס איז די סארט זאכן וואס מ׳דארף זוכן. 7 פלוס 6, דאס איז די thing. 7 פלוס 6. און וואס טוט מען מיט דאס?

סאו ווייטער, דאס איז נישט די מקבלים, די 12 פלוס… דו ווייסט אז ראונד נאמבערס האבן ריעלע פאוער, right? למשל, מ׳מאכט א קאמפיין און גייט מאכן זיבן און דרייסיג טויזנט דאלער. וואס אויב ס׳קומט אן זעקס און דרייסיג טויזנט און ניין הונדערט, גיט איינער נאך הונדערט דאלער, right? פארוואס? ס׳זאל זיין א כולל. ס׳ווערט ריעלי ווארקן. ס׳איז נישט עפעס א דרוש. דער דרוש מאכט נישט אז ס׳וואלט געשען.

סאו… וואנס פיפל עקספעקט עס, איך ווייס נישט. זייערע, ווייל ס׳איז א מוסף. איך שטיי, איך זאג אז… סאו די יוניט פון דרייצן איז א זייער ריכטיגע יוניט.

דרייצן אין בית המקדש

שלוש עשרה פרוכות היו במקדש שני. במקדש שני איז דא פארשטענדיגע נישט ראש עשרה. אה, דארט שטייט אויך שלושת הפרצות, וואטער, אדער מיני אזעלכע זאכן. מ׳האט דרייצן מאל זיך געבוקט אין בית המקדש, ס׳איז געווען דרייצן שערים, דרייצן פרצות וואס די מלכי יון האבן געמאכט, פשוט׳ע מיני אזעלכע סארט זאכן.

ס׳שטימט, ס׳איז דא א רמז, איינע פון די רמזים פון דרייצן פון בר מצוה, אזוי שטייט “עם זו”. זו איז גימטריא דרייצן, ז׳ און ו׳ – ער איז something going on.

דרייצן און גבולי אלכסון

דאס גבולי אלכסון איז אויך אזוי, like a certain basic structure. אז א ריבוע געבויט איז דא דריי, somehow אין א basic sense א cube. ס׳איז דא צוועלף אלכסונים, איך פארשטיי נישט אין geometry אזוי גוט.

די ענין פון א״ת ב״ש – דער cipher אין קבלה

און ער זאגט אז די גמרא זאגט אז אדרבה, ס׳איז עפעס בעסער. איך ווייס נישט פארוואס. ער זעט א code, א cipher. ער ברענגט עס אזוי, ער זאגט עפעס א פשט. וואס איז דאס? וואס איז די א״ת ב״ש situation?

ער זאגט אז לדוד איז דא דרייצן שמות. אבער פארוואס די מקובלים like sometimes just randomly saying something backwards? ס׳איז דא עפעס א מהלך אין דעם. ער זאגט נישט פארוואס. וואס איז צו טון backwards? ספר שם טוב קטן. וואס איז דאס שם טוב קטן? איך ווייס נישט פארוואס.

זאגן פסוקים פארקערט

און אדרבה, ער זאגט אזוי, ער זאגט אזוי, ער זאגט אזוי. איידיע. און וואס איז די געשמאק? איך דארף מיינען וואס איז די געשמאק. איך וויל עפעס א… געשמאק. איך קען נישט. וואס זאגסטו? איך ווייס נישט. איך האב נישט קיין קבלה.

דו זאגסט אז מ׳דארף עס טון. ס׳איז דא איין מ׳דארף עס טון. פארמאלס זאל מען נישט זאגן די ווערטער ווייל עס האט נישט קיין נקודות. אפשר דארף מען נישט זאגן די נקודות פון די פסוק?

נו, מ׳זעהט נישט ווי איר פלעגט טרענספירן. יא? איך זעה אז די מענטשן האבן דאס געמאכט. טוט מען יא, אה, און טוט מען… ער פלעגט האבן גאנצע סענטענסעס, ער האט געזאגט פארקערט. וואס זענען דאך מיני מענטשן? זיי זאלן מיר זיין אויך. זיי זאלן מיר זיין די תוספות. און וואס איז דער… ס׳איז אינטערעסאנט פאר זיי.

ס׳איז שטיק די קענסט, קענסטו זאגן אשרי פארקערט? ס׳מיינט שוין נישט אשרי פארקערט. ס׳איז א גוטע שטיק נאר. ס׳איז שווער אויף די זעלבע מוח. איך קען, איך קען טרייען. אלעס כאפן אויף די זעלבע מוח. ס׳איז דא געוויסע מוחות וואס האבן פאר זיי מאכט זייערע זאכן סענס, ווייל איך האב נישט קיין פאר סענס.

איי הער. אוקיי. שוין. אוקיי, איך האב געווען וואס איך מאך דא פאר דאס.

✨ Transcription automatically generated by YiddishLabs, Editing by Claude Sonnet 4.5, Summary by Claude Opus 4.6

⚠️ Automated Transcript usually contains some errors. To be used for reference only.