רב האי גאון שיש י״ג ספירות ועל שגעונות המקובלים | פרדס רמונים שער א פרק ז (א)

פרק ז׳ פון פרדס רמונים: להציל מן הטעות – די מחלוקת וועגן דרייצן ספירות און די מקורות פון חוג העיון

הקדמה: דער רמ״ק׳ס כוונה אין פרק ז׳

אקעי, רבותי, מיר גייען לערנען פרק ז׳, און ער האט געלייגט די קעפל אז “להציל מן הטעות” – אז ס׳איז דא וואס האבן גע׳טענה׳ט מכח הבקיאות וכיוצא בו, פארשטייסט? ס׳איז דא אלעמאל… ער האט נישט געשריבן די קעפל, ער האט געשריבן אז ס׳איז דא א מפתח, איך האב נישט געפרעגט. ס׳מיינט צו זאגן אז ס׳איז דא, ער איז עפעס זייער – מיר האבן שוין גערעדט לעצטע מאל – ער איז עפעס זייער “אינטו” די זאך אז ס׳איז נאר דא צען ספירות.

און ס׳איז געווען מענטשן, זיי זענען געווען בקיאים, ווייסט אז ס׳איז דא עפעס א שיטה. זאגט ער, ניין, ניין, דו פארשטייסט נישט יענע שיטה. דאס איז בעיסיקלי זיין טענה.

און מיר האבן גערעדט אז ס׳איז דא געווען דער רבי יוסף – וואס האט ער געהייסן? מיר האבן דערמאנט די לעצטע וואך דער גיי וואס האט געטראפן אין די “early editions” די ווערטער, און ער איז מסתמא געווען א בקי, אדער איינער פון די מענטשן וואס זענען געווען.

און די אינטערעסאנטע זאך איז אז דער רמ״ק גייט נוצן – ס׳איז נישט עכט דא די נושא, ס׳איז דא א גאנצע שער וועגן דעם – און ער נוצט אסאך מאל, מ׳דארף עס גוט פארשטיין די איידיע: דער רמ״ק איז “גאוינג טו יוז” די מענטש׳ס מקור, די סברא וואס זאגט אז ס׳איז דא דרייצן ספירות, פאר זייער א בעיסיק יסוד פון זיין וועג וויאזוי ער פארשטייט קבלה. נישט נאר “דו פארשטייסט נישט” – דו מיינסט אז ס׳איז סתם נאך א נאמבער, דא שטייט עפעס נאך א גאנצע יסוד וואס איז זייער בעיסיק, וואס שטופט נישט גארנישט אן דעם. דאס איז זיין זאך.

די צוויי מקורות וואס דער רמ״ק ברענגט

זאגט ער אזוי, נאכדעם וואס מיר האבן געלערנט “בחזקת אמונתנו המוסכמת לפי כל המקובלים” – דאס איז אן אמונה “עקסעפטעד” ביי אלע מקובלים, אז ס׳איז דא צען – דארף מען מבטל זיין דעם ענין פון א טעות, וואס דאס קומט פון א שאלה “נשאל לרב האי גאון”.

סאו, ער ברענגט נישט דא פון וואו טרעפט מען די שאלה? מיר דארפן כאפן א סעקונדע וואו די שאלה איז. ער גייט ברענגען צוויי מקורות:

איינס, די שאלה צו תשובות רב האי גאון.

און צווייטנס, א ספר וואס הייסט “ברייתא של רבי שמעון הצדיק ותקרב חמי גאון בספר העיון שחיבר”.

נא, די ספרים… “וואט אר דעי”? ס׳פארשטייט זיך אז ס׳איז נישט פון רב האי גאון, יא? אז דו ווייסט נישט די תירוץ.

תשובת המיוחסת לרב האי גאון

סאו מ׳דארף ליינען די תולדות פון די מענטשן. תשובת המיוחסת – נו אזוי שטייט עס אין שער הצחצחות, דאס איז די תשובה. סאו, where is it from? אה, here: “נשאל למורה הגדול רבינו חכם רבנו האי מאת רב פלטי וחבריו”.

סאו I think, ווער איז די תשובה פון? מיר ווייסן די תשובה פון די פרדס, בעיסיקלי. ס׳איז דא אין כתבי ידות, אבער די חידוש איז אזוי: תשובות הגאונים איז אמאל געווען זייער rare, דאס איז געווען א secret. וואס קענסטו זאגן אז דו ווילסט, ס׳שטייט אין תשובות הגאונים.

אבער thanks to די קהירא גניזה און אנדערע אזעלכע זאכן, אונז ווייסן מער ווייניגער ווי אזוי א תשובה פון א גאון זעט אויס. נישט אז אונז האבן יעדע תשובה, ס׳איז דא נאך אסאך תשובות וואס אונז ווייסן נישט ווער ס׳האט געשריבן, and so on. אבער אונז ווייסן basically – קודם כל, אונז ווייסן אז רב האי גאון איז איינער פון די גאונים וואס אונז ווייסן אסאך וועגן אים. ער איז נישט קיין mysterious figure וואס אונז ווייסן נישט וואס ער האט געטראכט. אונז ווייסן מער ווייניגער וואס ער האט געטראכט, אינקלודינג וועגן נושאים אזויווי קבלה.

ס׳איז דא תשובות וואס ווערן געברענגט אין מסכת חגיגה, אין אוצר הגאונים אויף חגיגה. ס׳איז דא די עקוויוואלענט פון מבואי התשובה צו פארן די פענסטער. הא? דו רעדסט פון דעם? היינט ביסטו מיר שוין דא מער, נאך מער תשובות. אבער א מענטש וואס קאנווינסט. ס׳איז דא ראדאל, טאטען ס׳איז אזוי אויך אויך די פענסט. איידנאוועסט וואס דו לערסטסט, וואס דו זאגסט אז ס׳איז נישט.

סאו, עס דעפענסט וואס די תשובה איז. לאמיר זאגן זייער קלאר: ס׳איז דא פארשידענע תשובות. ס׳איז דא תשובות וועגן שמות און סטאף ווייל דער. סאו ווי קענסט סאו די סאו דא איז אן איז אן איז אן – דאס ברענגט ער די מחלוקת אין די ישיבה צו די צדיקים קענען מאכן מופתים, עפעס אזא זאך וועגן שיעור קומה. ער ברענגט א מחלוקת וועגן דעם. עס איז נאט 100% about it, עס איז נאט קליר מעיבי וואס די אן שיטה איז. ער איז מחולק דערויף. ער איז יא איטענטיק, דארט ברענגט ער עס קעגן ר׳ שמואל חפני.

די פוינט איז, אויב ס׳איז נישט דא, כאילו אויב ער האט נישט געשריבן… פאר צוויי מענטשן אויף דיפערענט וועגן, קען זיין ס׳איז פאסיבל. מיר דאנט נאו, עניטער האט עס געשריבן.

די שאלה וועגן מעשה בראשית און די ספירות

אקעי, די אימפארטענט טינג, לאמיר טעל יו… איך האב נישט געווען מעשינג. רייט. די מער אימפארטענט טינג דא איז די שאלה פון אנשי פערט, פון וואס איז מעשה בראשית, און ער זאגט יא, חכמים עוסקים זה לזה, און סאו אנדערעסטערע קבלה. דאס איז דא וואס די נקודה איז, און איך טינק אז די פוינט איז, פירסטלי, די קאנסטענט ספירות, די פארשטאנען אונזערע ספירות, אפשר די כהנים דארף שוין עפעס אנדערש. דאס איז נאמבער 1.

חוג העיון: א גאנצע גרופע ספרים

נאמבער 2, די מאר אינטרעסטינג טינג איז, סאו דאס איז דאס א הויל סעריעס אויף בוקס בעיסיקלי, אזוי ווי דו זעסט דא, די רמ״ק האט שוין פארשטאנען אז די ספרים גייען צוזאמען: די תשובה פון רב האי גאון, און די ברייתא של מיוחס לשמעון הצדיק, רבי שמעון הצדיק, וואס דאס איז אייער די מיינע, פון סאמוואן רב חמאי גאון. איך דאנט טינק דא עווער פערסאן רב חמאי גאון.

סאו, דאס איז דאס, דאס איז דאס, דאס איז דאס. ניין, דאס איז דאס. מיר ווייסן נישט צו זיין נאמען. רב חמאי איז פון די ספר הבהיר. רב חמאי איז פון זיין נאמען, ער שטייט נישט. סאו, ער שטייט אז רב אברהם בן רימון, אבער עס איז א מיסטעיק, ער האט געוואלט רב אברהם בן רימון. מיר ווייסן ווען רב אברהם בן רימון איז געווען, און סאמוואן עלס. סאו וואס איז די רבי חמאי און די ספר עיון?

סאו דאס איז די הויל גרופע פון בוקס, וואס די מאדערן קבלה וואס איז שוין גערופן חוג העיון, ווייל בעיסיקלי איז דא א ספר עיון, וואס די שענסטע ספר וואס האט געשריבן הייסט ספר עיון, וואס ער ברענגט דא בשם רבי חמאי גאון, וואס זענען גאונים וואס האבן נישט עכט עקזיסטעד. און ס׳איז דא גאנצע ליסט פון גאונים, זיי האבן מסורות קיבל זה מזה וזה מזה.

און ס׳איז נישט, אגעין, ס׳קען זיין ס׳איז געווען מענטשן בזמן הגאונים וואס האבן געזאגט די תורה, אלעס קען זיין. מ׳האט גאונים אין די סענס פון איינער וואס איז געווען די ראש ישיבה אין בבל, פראבעבלי נאט.

ס׳איז דא… וואס איז דא? מ׳האט געזאגט… וואס יוסף דאנעמס זאלן און אל דיס פיפל. ר׳ משה האט געשריבן קבלת ישיבה שלישית. ער האט זיך מלשון געשריבן אין פרושה אויף חלק פון די ספרים, ארץ קבלת הגאונים. די פוינט איז, די אינטרעסטינג פינג איז אז די סערטען דיסטינקט קבלות, געוויסע איידיעס.

די פראבלעם מיט אלעס פערפער, אז די רייט ווערן קלער, אז די ווי די ווייטער ווערן, די ווייטער ווערן, די ווייטער ווערן. אונז ווייסן נישט.

די מעשה פון ר׳ אלימלך און די כתבי יד פון בבל

איך געדענקט זיין גאנצע סטאריע פון ר׳ אלימלך. ר׳ אלימלך האט נישט געוואוסט פון די ערגענע סטאריע, יא. זיין זיידע. יא, יא. יענע נעים. ר׳ אלימלך האט געזאגט אז ער האט געזאגט אז ער האט געזאגט אז ער נאו, ער האט געהאט א קאסטן, ער האט געפרעגט דארט כתבי ידות, יא? גאז בעק צו דיס ר׳ קלאנימעס שקיבל מיר ר׳ ליאן, עפעס אזא פאני נעמען, ניין, איינער וואס האט לאזט קומען פון בבל, ער האט געברענגט א קאסטן מיט כתבי ידות, מיט א תורה, ער ווייסט נישט די זעלבע ענקזעקטע תורה ווי די ספרי, אנדערע עס איז אויך, ער האט זיך געשטילט אויף זיינע פאני וועגס, און נישט קלאר צו אים.

אה, ס׳איז זיכער געווען מענטשוסן. באט דו זעסט אז ער האט געהאט עפעס א קבלה, סאו ווען אייגעציג איז ער געקומען. סאו מעיבי סאו איז סאו איז די זאך אדער נישט. איך האב מיין אייגענע, like, thoughts אין אלעסטענגס. אבער די… קודם כל, עס דאסן מאכן א ביגע דיפערענץ פון מיר וואט שפירט סאו אים וואס ביי.

די מער אינטערעסטינג פינג איז, די זאך אדער נישט. איך האב מיין אייגענע, like, thoughts און אלעסטענגס. אבער די… קוינג אן איר. די אינטערעסטינג פינג איז, די… וואס דאס איז, דער רמ״ק האט געבויט אויף די קבלות הגורים געוויסע זייער important ideas, אבער עליינסט איז מפרש אין די זענען מיט סאמער וואס איז important ideas, ווייל איך וויל נישט זיכערן אז מ׳דארף זיי פאר זייערע ideas, מ׳קען טראכטן וועגן דעם.

But in any case, דאס איז די group of books, וואס they all seem to circle around some other ideas or some ideas. און אלע מיני יחידי גאונים. איי דאונט נאו וואס איז די דיעל מיט גאונים דא.

וואס איז די פראבלעם? די פראבלעם איז אז גאונים בבל, די סענס פון גאונים, קען אלעמאל זיין אז ס׳איז געווען מיסטיקס, מקובלים איז אלעמאל געווען. דער וואס זאגט אז ס׳איז נישט געווען, אלעמאל איז דא אזעלכע מענטשן וואס זענען אינטערעסירט אין אזעלכע סארט ספעקולעישאנס, זיי ווילן וויסן. דאס איז נישט די חילוק.

ווי אזוי האבן מענטשן געטראפן קבלה-ספרים?

וואס איז געווען די עניוועי די קאנעקשאן צווישן די מעשה מרכבה מענטשן? איך ווייס נישט. קענסט דיר פארשטעלן אז עני מענטש, כלל אין די זוהר, עני מענטש וואס האט זיך אויסגעקירעוועט וועגן די סארט זאכן, עניני קבלה, וואס אונז רופן היינט קבלה, האט וואלט גענוצט וועלכע ספר ער האט געטראפן פון זיין מסורה, אבער ס׳רעדט וועגן אזעלכע זאכן.

ווי טרעפט מען ספרים? ס׳איז דא טראדישן? א שטיבל? אין בית המדרש האט געטראפן א ספר, איך געס, אז מ׳האלט א כתב יד. ס׳איז א וויכטיגע ספר, ס׳שטייט אין די זאך, אין ספר וואס קיינער ווייסט. נאכאמאל, ספרים האט זיך נישט געהאלט אז ס׳איז געווען א כתב יד. סא לאמיר זאגן אז כתב יד האב איך אויך.

די אינטערעסטינג טינג וואלט נאט א ספר, די אינטערעסטינג טינג וואלט נאר א ספר, די אינטערעסטינג טינג וואלט נאר א ריעל טשידיש וואס מ׳פלעגט לערנען איש מפי איש.

די פראבלעם פון מסורה און אטריבוציע אין קבלה-ספרים

די מציאות פון כתבי יד אין די 1200ער יארן

אקעי, but there were people like that, און דאן we have some people מיט סודות התורה all over Europe. איז דא איז no connection? איך ווייס נישט.

קענסטו דיר פארשטעלן אז עני מענטש, כלל ישראל, עני מענטש וואס איז געווען אויסגעקערט וועגן די סארט זאכן, עניני קבלה, וואס אונז רופן היינט קבלה, וואלט גענוצט וועלכע ספר ער האט געטראפן פון זיין מסורה וואס רעדט וועגן אזעלכע זאכן. ווי טרעפט מען ספרים? אין די 1200’ס, דו גייסט אריין אין בית המדרש און דו טרעפסט א ספר? איך געס אז ער האט געהאט א כתב יד וואס ער האט געזאגט פאר זיין זון, פאר זיין תלמיד, “היט עס אפ, ס׳איז א וויכטיגע ספר, ס׳שטייט דא זאכן וואס קיינער ווייסט נישט.”

Could be, און ס׳קען אויך זיין אז נישט. ווייל רוב פון די ספרים וואס מ׳האט זיך געהאלטן זענען געווען א כתב יד, איז איינס פון די נעמען איז געווען רב אדא בן אהבה, whatever. סאו לאמיר זאגן אז אפילו כתב יד האב איך אויך, און זיי האבן די אלע ספרים, נישט אלע וואס זיי האבן געהאט, אפשר נאך.

די אינטערעסאנטע זאך וואלט געווען, וואלט נישט געווען א ספר, די אינטערעסאנטע זאך וואלט געווען א ריכטיגע טראדיציע וואס מ׳פלעגט לערנען איש מפי איש. און דעס איז א זאך וואס ס׳איז זייער שווער צו גלייבן אז ס׳האט אקטשעלי עקזיסטירט, just because of the גודל, נישט וועגן ס׳קען נישט זיין. ס׳קען זיכער זיין. ס׳איז נישט וועגן די גודל. דער רמב״ם האט געזאגט אז ער גלייבט נישט אז קיינער… ס׳קען זיין, ס׳קען זיין.

פאלשע נעמען און אטריבוציעס

Some of the names, like רב חמאי גאון, די חפץ חיים מיינט צו זאגן אז ס׳איז לשון חמוסי, לשון זעם. Some of the names, like רב שמואל גאון, מיינט לשון אהבה, נישט גאון, רב חמאי פון ספר הבהיר. It’s very obviously fake names. It’s not like really… אלעמאל קען זיין אז אהבה גרופי איז געווען רב חמאי. איך זאג נישט. אזוי ווי ס׳איז דא מענטשן הייסן אהבה, יענער רב אדא בר אהבה איז א ריכטיגער פערזאן, apparently. But, עה, it’s hard, like it seems too good.

די פוינט איז, זיי זענען using די אויטאריטעט פון גאונים, און like, ס׳איז נישט, ס׳איז נישט ממש מעטש מיט די גאונים. און נישט נאר ס׳איז נישט מעטש, לאמיר פארשטיין, דער רב סעדיה גאון טרייט צו סותר זיין די זוהר, אבער ס׳שטימט נישט וואס ער זאגט, ווייל ס׳מעטשט נישט מיט די זוהר׳ס קבלה אויך נישט. אוודאי, אלעס קען מען מפרש זיין, אבער מפרש זיין קענסטו שוין רב סעדיה גאון אויך אויב דו ווילסט.

דער רמב״ם׳ס שיטה אין פרק ע״א

That’s די אינטערעסאנטע זאך. דאס איז דער רמב״ם׳ס פראבלעם אין פרק ע״א. דער רמב״ם זאגט אז ער גלייבט נישט אז קיין שום גאון האט געהאט א קבלה וועגן סודות התורה. And then, depending on how you take that, it at least means that the Rambam didn’t hear of any tradition that he took seriously. The Geonim, of course, all claim to have traditions of everything, that doesn’t mean the Rambam believed them. So, all this can be done.

די גרופע ספרים בשם רב האי גאון

יא, ס׳האט זיך א יא. But the point is, די גרופע ספרים וואס ער ברענגט בשם רב האי גאון, באלאנגט צו די גרופע, ס׳איז דא די גרופע וואס דער תורת העולה האט געדרוקט אלע כתב יד וואס איז דא דערוועגן. אויך האט ער געזאגט, איך ווייס נישט ענדיגן וואס ער האט געדרוקט מער מיט איין געציילטע ספרים אין זיין ספר. ס׳איז נישט כמעט נישט געווען ביז דעמאלטס. ס׳איז געווען אביסל געדרוקט איין שטיקל דא, א שטיקל דא. דאס איז אלעס בעיסיקלי פון כתב יד. And they’re all more or less… You could read the book and try to figure out what they’re saying. They’re all more or less saying similar things, and basically nobody knows what was the real source of them before the Zohar.

יא, דאס איז עס. אנדערע זאגן, ס׳איז דא די אלע ליסטעס, ס׳איז דא געוויסע נעמען פון די מקובלים וואס אונז ווייסן, וואס האבן געלערנט, וואס האבן מפרש געווען די סברא. So, מענטשן even earlier, a little bit before the Zohar came out. יא, אדער אין Provence אדער אין ספרד, wherever. נישט הונדערט פראצענט קלאר. איך מיין אז ס׳איז געווען וואס מ׳האט געטענה׳ט אז רבי… וויאזוי הייסט ער? ס׳איז געווען עס איז תפילות פאר זיי איז געווען ספר יצירה, וואס שוין איז געפארדעד… אפשר יא, בקיצור, ערגעץ אין די זמן הראשונים וואס מיר רופן תקופת הראשונים, נישט תקופת הגאונים.

דאס איז די אינטערעסאנטע זאך, I think, וואס ס׳קען זיין ס׳איז דא זאכן פון רב האי גאון וואס דו זאגסט אין ריקאנאטי וואס איך האב צו טון מיט די עקסטער. ס׳איז זייער שווער אויסצופרעגן וועלכע וועג די זאכן גייען, ווייל זיי שרייבן דאך נישט קלאר. דאס איז דאך די פראבלעם. א מענטש וואס רעדט נישט קלאר קען מען דאך גארנישט רעדן, סאו מ׳קען נישט וויסן.

די פראגע פון רבי משה דע לעאן

איך מיין וואס ער דא ברענגט אז ס׳איז געווען מענטשן האבן געטענה׳ט אז maybe people still argue that some of these תשובות were written by Rabbi Moshe de Leon also. איך געדענק אז ס׳איז דא נישט אלעס אנגעשריבן. איך געדענק שוין די זעלבע זאך. א מענטש, עוויטינג, ס׳איז דא א פערסאן. It’s true, but there’s also some better rates than other is about certain things.

So, ס׳איז דא תשובת הגאונים, שערי התשובה, it’s called, right? It’s like an old compilation of תשובת הגאונים. I like the תשובת, do you have two נוסחאות? Like one, ווי פשט, נאך איינס וואס זעט אויס אזוי ענליך צו זיין, און אזוי קוואט א חלק פון זיי. אפשר קודם האט ער געטרייט צו זיין פון גאונים, נאכדעם האט ער נישט נחל געווען, דער גאונים קויפן נישט קיינעם, ווייסטו, טראמער האט די גמיר דערפון. וואס איז די אלע זאכן וואס מ׳קען זיין… ער איז געווען א צווייטער.

ספר הקנה און ספר הפליאה

ער ברענגט דא נאך א תפילת רבי נחוניא בן הקנה, איך האב פארגעסן, נאך א זאך וואס אויכעט איז נאר געדרוקט, ס׳באלאנגט פאר די גרופע ספרים. איך גיי ענטפערט, ס׳איז נישט פון רבי נחוניא בן הקנה, איך גיי זיין.

וואס איז די ספר הקנה? נא, די ספר הקנה איז ער נאך דער זיך. איך בין דער מקטיל, נו, די ספר הקנה איז ער זיך. מקבלים are full of people writing in the names of other people. און וואס איז די מקבלים? ספר הקנה איז א נייע ספר, ביי די וויי. ס׳איז נישט ווער רעדיקל. ס׳איז דא צוויי ספרים, ספר הקנה און ספר הפליאה, וואס זענען געווען ביי די זעלבן פערסאן, און דאס איז איינער משפיע אויף פארטשארד. און יחוס, קיינער ווייסט נישט. ס׳איז געוואלט מ׳זאל מיינען אז ס׳איז רבי נחוניא בן הקנה, אדער די הקנה אליינס. איך ווייס נאר וואס דאס איז עניוועי איז.

אבער ס׳איז זיכער נישט, ס׳איז very late, ס׳איז late, דאס איז זיכער שפעטער, אפילו נאכדעם וואס איז. ס׳איז א קבלה, ס׳איז א קבלה, ס׳איז א קבלה, ס׳איז א סאך רמזים, לכאורה שפעטער.

דער רמ״ק׳ס שטעלונג צו ספר הקנה

דער רמ״ק האט געשריבן וועגן דעם באריכות אין שיעור קומה, און ער איז זייער נאט הפי מיט אים. ער זאגט אז ער מאכט זיך ווי א ראשון, ווי א תנא, ער איז זיך נישט טועג געווען אייך פון אים. יא, אבער דער רמ״ק איז נישט געווען, ער האט געוואוסט וויאזוי צו identify’ן some things fake, סאו ער איז נישט געווען אינגאנצן אומקרעדיבל.

בקיצור, דאס איז אן אנדערע שמועס. איך מיין אז דער אריז״ל האט אסאך תורות וואס דער אריז״ל האט געוואוסט פון ספר הקנה, ער האט זיך נישט פאר קיינעם נישט… איינער פון מיינע סיקרעט גילויים וואס איך האב פון א פראפעסאר וואס האט געשריבן וועגן דעם, וואס האט געשריבן וועגן דעם, וואס האט געשריבן וועגן דעם, אקעי, אז ער איז געווען א גאון אין זוהר. ניין, אבער דער אריז״ל, זייער אסאך פון אריז״ל איז גוטע ideas. אונז האבן אפילו די notes וואס פרואוון דאס. נישט אלעס האב איך אויסגעטראפן, אבער אסאך זאכן ווען מ׳זוכט אינעם קאפ פון כתבי אריז״ל קען מען עס טרעפן דארט. סאו, whatever.

אפשר וועגן דעם טאר מען עס נישט לערנען. ניין, איך ווייס נישט אז דער מוכר מאכט שיבוש הקנה. דאס איז something else. איז עס פסול אליין? יא. ס׳איז דא עפעס א זאך, עפעס א יחוס, ס׳איז נישט… זייער וויכטיג. ספר הקנה, maybe. יא, אבער… העלאו, די זעלבע פלעגט ער דרייען, איך האב דא ענטפער טאג און ענטפער נאכט.

די ווערסיעס פון די תשובה

קיצור, למעשה, איז דא דא אזא שטיקל, אקעי? איז דא דא אן אנדערע ווערסיע, לאמיר זען אין א כתב יד פון די… פון די זעלבע בריוו. ס׳איז like this, נישט על ידי רב האי גאון. סאו, again, I don’t know, נישט רב האי גאון נאר א צווייטער. האט ער געפרעגט אזא שאלה. אויך, די שאלה איז אין תשובות, whatever, קען זיך זיין אז א מענטש האט אליין געשריבן די שאלה און די תשובה, ווער ווייסט. וויאזוי איז דאס חלילה?

די שאלה וועגן י״ג מדות של רחמים

דא, “למינו רבנן”, קומט, א איד האט געפרעגט א גוטע שאלה למעשה. ס׳איז אן אינטערעסאנטע קוועסטשן, איך לייק די קוועסטשן אלעמאל. ס׳איז דא די שאלה האט ער געפרעגט די צדיק.

וואס איז געווען זיין שאלה? איך האב געהערט פון חז״ל וועלכע האבן געזאגט “י״ג מדות שקבל משה רבינו”. דאס איז יא, ווייל דאס שטייט אין די גמרא אז ס׳איז דא אזא זאך פון שלש עשרה מדות של רחמים, וואס איז kind of אינטערעסאנט, ווייל קיינער ווייסט נישט וויאזוי מ׳איז נאר געקומען צו דרייצן מידות.

דער נומער קומט פאר דער ליסט

ס׳זעט מער אויס אז מ׳האט אן איידיע אז ס׳דארף זיין די נומער דרייצן, און נאכדעם האבן זיי געלייגט אין די מידות, וויאזוי זיי האבן געציילט און זיי זענען אנגעקומען צו דרייצן, right? מסכים? אויב ס׳איז דא 17 שיטות ראשונים וויאזוי צו לאנדן אויף 13, איז דאך נישט דא 13. ס׳איז דא אויב דו קאונטסט עס אין א געוויסע וועג.

און די י״ג מדות זענען די זעלבע. די י״ג מדות זענען די זעלבע, זיי האבן דריי אדער פיר ווערסיעס אין תנחומא, ס׳איז קיינמאל נישט די זעלבע. סאו ס׳זעט נישט אויס אין די חומש אויף פשט אז ס׳איז דא א ליסט פון 13 מדות. אבער די חכמים האבן געהאט אן איידיע צו זאגן די נומער 13. אפשר 13 איז גימטריא אחד? איך ווייס נישט פארוואס. מ׳זעט אסאך זאכן, מ׳האט געהאט אן איידיע צו מאכן די נומער, נאכדעם האט מען געשטעלט.

אנדערע ביישפילן פון דעם פרינציפ

און די תרי״ג מצוות, די נומער איז געקומען פאר די ליסט, רייט? אפשר וועט דעמאלטס אויך וועלן זיך מיר מענטשן… עשרה מאמרות, מ׳האט גערעדט וועגן דעם, רייט? די נומער קומט פאר די ליסט, ווייל אין די ליסט שטייט נישט עשרה מאמרות, ווייל דו וועסט… וואס? די עשרה מאמרות איז שוין דער עובר העולם. ס׳איז דאך נישט דא, ס׳איז דא 9 אדער 11. ס׳איז דא 10 געסטער. זיי געטסט אויס.

זעט אויס אז דרייצן איז אויך א נאמבער. פאר רגע איז גימטריא תורה. תורה פלוס 2. ס׳איז בעיסד אויף די תורה פון נאר רב. אלעס קען זיין אז די גמרא שטייט אזוי ווי ס׳איז היינט דא מורה המצות, ס׳איז אויך געווען עפעס אריינגיין, ס׳איז פארגעסן די נאמבער. עפעס איז בלא עליינגעס. קען זיין אפיקט איז ער אנגעקומען צו זיין נאמבער. נא, יו קאונט ער, יו קאונט ער דיס וועי. אלעס קען זיין.

איך מיין אז די נומער מאכט האט יא א סוד, ס׳האט א מינינג. דאס הייסט, די נומער, די נומער איז רמ״ח שס״ה. ס׳קומט געוואלט סטאריע אייגער.

רמ״ח איברים און שס״ה גידים

רמ״ח שס״ה איז… ווי האט ער געוואוסט אז ס׳איז דא רמ״ח איברים, דאס האט יא געציילט. דאס איז נישט פאסיג. נא, פיפל האט נאר אן איידיעס אויף וויאזוי וויאזוי איבער איבער איבער. גידים איז נאט טרו. גידים, נאבערי נאז וואס די ארקויד אים קאפ.

סעקונדעלי, וואס איז א גיד? איבער די טענסט. ניין, שס״ה גידים שטייט נישט אין די גמרא. אין די גמרא שטייט שס״ה ימות החמה, וואס איז טרו. גידים איז א מדרש, איך מיין עס שטייט אין זוהר ערשטע מאל. אבער שס״ה ימות החמה, עס מאכט סענס.

אקעי. אקעי. איז די טאמערש וואלט אים נישט געקענט טרעפן? אבער ס׳וואלט אים נישט געווען שוין מין דאנט און נישט געווען נאך די רבנים.

דער תירוץ פון ר׳ חיים גאון: צען ספירות און דרייצן מידות

די גרונט-קשיא: ספירות און מידות

Instructor: Again, you could count איברים אין different ways. גידים איז not true. גידים, nobody knows וואס דאס איז קודם כל. Secondly, וואס איז א גיד? אפילו די טייטש. רמ״ח גידים שטייט נישט אין די גמרא. אין די גמרא שטייט שס״ה ימות החמה, וואס איז true. גידים איז א מדרש, איך מיין אז ס׳שטייט אין זוהר ערשטע מאל. אבער שס״ה ימות החמה מאכט סענס.

אקעי, אקעי. איך האב געזאגט אז דו זאלסט נישט געוואלט געטרעפן? איך האב געזאגט אז דו זאלסט נישט געוואלט? ניין, אפשר איז דא א פיקוח נפש. דאס איז וואס… מען זאל נישט, מען זאל נישט, מען זאל נישט.

בקיצור, ער פרעגט אזא קשיא. ער זאגט גוט, אז די חז״ל זאגן אז ס׳איז דא י״ג מדות פון משה רבינו, און אברהם אבינו האט אבער געהאט עשר מדות. ס׳ווערט אינטערעסאנט, ווייל אברהם אבינו האט געשריבן ספר יצירה על שמו. You see, whoever wrote דאס שו״ת האט נישט געגלייבט אז אברהם אבינו האט געשריבן ספר יצירה. ער זאגט אז איינער פון רבותינו כתבו על שמו, און ער האט עס גערופן ספר יצירה. און דארט שטייט עשר ספירות. דארף מען עס נאך וויסן.

Basically, די קוועסטשן איז like this: מילא ווען דו זאגסט אז ספירות און מדות זענען not the same thing, right? דאס איז כולי די שאלה. סאו, צו זאגן, אקעי, ס׳איז דא צען ספירות אדער צען מדות? אפשר איז דא דרייצן ספירות? נישט די… סאו, וואס איז די ענין? אפשר וועט זיין דרייצן ספירות און צען מדות? ס׳איז צען מדות און דרייצן ספירות. וואס איז די דיעל? ווייל דאס איז בעיסיקלי די עד כאן השאלה. שטימט?

דער רמ״ק ברענגט די תשובה

Instructor: והנה, הרב ביארם, דאס ברענגט ער די תשובה. ער זאגט אז די גאנצע תשובה ברענגט ער באריכות אין שערי הצחצחות, און דא ברענגט ער נאר די קיצור. לאמיר ליינען זיין קיצור און נעמען סעיף די אריכות כנלעיל.

> “הרב ביארם, שי״ג מדות הם אנפי התולדות היוצאים מעשר מעלות הנקראות ספירות, אלו כנגד אלו, עם שלשה גנוזות ראשיהן, אם אין מציאות להם, מסורת הם לקדמונים איש מפי איש עד מפי הנביאים. והתולדות הן הן הפעולות הנקראות מדות, אשר שרשיהם שהם האבות נקראות ספירות, לא מפני שיש להם מספר וכו׳.”

ער זאגט אז ער גייט מעתיק זיין די גאנצע זאך אין א דיפערנט שער, כל שער הצחצחות, און ס׳איז מעתיק צו נאר טענקס, ער איז מעתיק באריכות גדול די גאנצע לשון, ער איז מסביר אויכעט. ס׳איז דא א גאנצע פעידזש דא די תשובה. א גאנצע פעידזש דא, און ער איז מסביר דעם מקום, ער איז מסביר דעם ענין, ער פרובירט אפצופרעגן די גאנצע זאך.

ער זאגט אזוי, איך וועל זאגן סיכום. ער זאגט מיר אז די שאלה האט מען שוין געפרעגט א לאנגע צייט פאר ענק, בימי זקנינו הקדמונים, והפירוש ארוך לעלות יום אחד ולעלות יומים, אם היותו אחוז בחבלי החכמה העליונה, סוד הגניזה בסתרי הרביעה במסורת החכמים בעלי הרשימות. ער רעדט מליצות פארוואס ער קען נישט ענטפערן די שאלה. בכל מקום, איך זע פון דיין שאלה אז דו פארשטייסט אביסל די שאלה, און איך וועל פרובירן צו זאגן בקיצור די תירוץ.

קשיא אויפן תירוץ

Student: אבער דו האסט געזאגט די תירוץ נאר דריי עקסטערע. You seem to be saying two different things, that’s my question. אפשר ווען די שאלה וועט זיך דאך עס גיין מסביר זיין.

Instructor: דאס הייסט, ער זאגט אז ס׳איז דא… די בעיסיק פון די ערשטע שטיקל שטייט אז ס׳איז דא, אין אדער ווארט, איז די סאלושן איז אז ריעל לידערס ער איז דא צען ספירות וואס זיי זענען די שרשים. תולדות הייסט עס אין תועלות וואס זיי זענען מידות.

Student: אקעי, but then ער טשעינדזשעס איז דא. דיין איז אדער טעאריע, דען ער סעד אז ס׳איז דא אמת׳דיג צען, אפילו ווען אין די שרשים איז דא נאך דריי שרשים וואס הייסן ראשי הראשים. So I don’t get his תירוץ. פארשטייסט מיין קשיא? אז ס׳איז דא צען, וואס די צען קומען פון דריי?

Instructor: ניין. ניין. ער זאגט אז ס׳איז דא דרייצן מידות וואס זיי קומען פון צען ספירות.

Student: ס׳העפנס ווי אזוי צו טון ספירות, אבער אויך דריי שרשים. ס׳איז דא די ספרים וואס ס׳איז צען, צו דיפערנט תירוצים אויף די קוועסטשן.

Instructor: אין די סעים טיים, וואס איך דארף נישט זיין קיין אנדערסטענד. פארשטייסטו וואס? דרייצן מידות קומען פון די צען פלאס דריי.

Student: טרייט. סאו, האו דאס ווארק? אז דו זעסט דא דרייצן ספירות אויך?

Instructor: נישט ספירות, נאר עפעס אנדערש. צען און דערנאך דריי. ביי די מידות איז יא דא אינגאנצן דרייצן. דאס איז בעצם א תירוץ. ממילא וואלטן די ביידע האלבן פון די תירוץ געווען גענוג. מ׳וואלט געקענט זאגן, יא, איך וואלט געקענט זאגן א פשוט׳ע תירוץ.

Student: וואס זאגט ביידע עקסטערע זאכן?

Instructor: יא, וואס זאגט דער זוהר באמת? אז אין כתר אליינס איז דא דרייצן מידות. אלע דרייצן מידות איז אין כתר. דאס איז דער זוהר׳ס תירוץ.

דיסקוסיע: די שיטה פון דעם זוהר

Instructor: אין דזשענעראל, צו ענטפערן די קשיא, איך וויל נישט זאגן קשיא, אבער… דאס איז נישט אויסגענומען צו זאגן ווער ס׳מיינט גארנישט. איך בין מסכים אז ס׳איז א גוטע שאלה. 100%, I agree that it’s a good question. דער תירוץ הייבט זיך אן די תורה אז מ׳קען זאגן אלעס. אין אצילות איז דא בריאה, אין אצילות איז דא אצילות. 100%, but I’m just saying that איך מיין אז ס׳איז א גוטע שאלה. If you take these things seriously, איך בין מסכים אז ס׳איז א גוטע שאלה.

Student: But וואס איז דיין תירוץ?

Instructor: איך וואלט דיר געקענט זאגן, איך קען דיר זאגן אויף שיעור, איך קען דיר זאגן די זוהר׳ס תירוץ. איך מיין אז ס׳איז א גוטע שאלה. די תירוץ איז אז אלע דרייצן מידות זענען אלע פרטים פון איין ספירה, דאס איז אלעס פון רחמים. פאר דעם רופט מען עס מידות הרחמים. ס׳איז דא נאך מידות, מידות הדין, באלאנגט בכלל נישט צו יענע ליסט. הגם על פי פשט איז עס יא, אבער על פי מדרש, די י״ג מידות הרחמים, אלע מידות פון כתר.

דאס איז די אידרא שטייט דאס בפירוש, און די זוהר אין מעני טיילער פון קיינער אימפלייס דאס, אז אלע י״ג מידות הרחמים זענען כתר. אפשר שטייט עס אויך, מ׳דארף קוקן, מענטשן זאגן די תירוץ.

און בקיצור, די ספירות זענען די ריעל פינג, די ריעל סטראקטור איז ספירות. י״ג מידות איז איינע פון די פעולות אדער איינע פון די תחנות פון די איינע ספירות אז ס׳איז דרייצן. פארוואס ברענגט דרייצן? איך וויל זאגן, די צייט פון די ראשונים איז י״ג מידות געים איז זייער אינפארטיג, די סליחות זעט מען נישט אויף אזוי ווי י״ג מידות. איך וויל זאגן, די סטראקציע פון י״ג מידות איז נישט אין די ווייטער. איך וויל זאגן אז י״ג מידות האט נאך זאכן, איינער האט נישט געווען מיליאנען זאכן, איז נאר א ביג דיעל. עס איז א ביג דיעל.

Student: נא, ביי די ווייטער איז… ביי די וועי, יא, איך בין מסכים מיט דיין דאס. איך האב געשריבן וועגן דעם, און לעצטע יאר האב איך עס קיינמאל נישט געענדיגט, קיין מנהג, אבער איך וויל נישט געשריבן צוויי שטיקלער וועגן די עבודת של רחמים, מער וואס קאנעקט עס צו די ראמבער. איך האב דאס מסכים געווען דארט אז דאס איז א בעיסיק קאנסעפט אויף וואס די מידות זענען. על פי קבלה, על פי די זוהר איז still very important, because all we’re trying to get, it’s being ממתיק די דין, צו ברענגען די הארה פון די כתר אויף די אלע אנדערע ספירות, יתגדלו רחמיך ולומדותיך, אזוי ווי דער שווערער שטייטש אין מדרש.

Instructor: אזוי ווי ס׳איז גערעכט אז די מקובלים סתיל דעמאטעט אין א סיגניפיקענט ווער, אז יעצט זייער סטראקטור איז נישט אין די דרייצן מדות. זייער סטראקטור איז דער עצם וואס עקזיסט, וואס די שורש פון אלעס איז צען ספירות. ערגעץ וואו דארף מען אריינפיטן די דרייצן מידות אין דעם. דאס איז נישט קיין וואס ער האט א דיסקווערשן, הוא טראג ארויס א בעטער קוועסט. אבער דאס איז נישט אן עקסקיוז פון די סטראקטור. איך מיין, ס׳קען זיין אז ס׳זעט אויס אז ס׳זאל יא ערנעמען.

פארדעם האט דער רמ״ק געטראכט, אדער די בענטשטער רמ״ק וויל זאגן מיט אים, אז דא זעט מען אז ס׳איז יא דא א שותף, און דא זאגט מען אז ס׳איז דא דרייצן ספירות, ווייל ס׳איז דאך דא י״ג מדות, ס׳איז דאך ספירת המדות, right? ס׳איז דאך די בעיסיק סעוד, איך מיין נישט.

און ער זאגט, איך פארשטיי נישט אזוי גוט זיין תירוץ, איך זאג נאר די קשיא דא, אפשר מאל וועריע דאם, מיר פיינען די תירוץ, באט איך זע נאר דא אז וואס? איך וואלט דא קענען זאגן אנדערע תירעות, איך קען דא גיין אנדערע תירעות. ספירות איז טאקע די מעיסט טראקטשער, that’s what days people seem to be saying, also. באט ווען דאס איז נאך א זאך, ס׳קומט פון, סאמעל, וואס א שייכות האט עס? איך ווייס נישט, מ׳מוז אויספונגערן וויאזוי צו קאנענעקטן.

דער חילוק צווישן פעולות און שרשים

Instructor: פעולות, מידות זענען פעולות, ספירות זענען נישט פעולות, ספירות זענען למעלה מדות, ספירות זענען שרשים. ווער עס שטייט זאך, ער זאגט נאר, ער זאגט נאר, אבער ער זאגט נאר, ער זאל זיין נישט נאר. סאו ער זאגט נאר, ער זאל זיין נישט נאר, ער זאל זיין נישט נאר, ער זאל זיין נישט נאר. ער זאל זיין נישט נאר, ער זאל זיין נישט נאר, ער זאל זיין נאר. ער זאל זיין נישט נאר, ער זאל זיין נאר, ער זאל זיין נאר.

דאס איז וויאזוי די וועלט איז אויסגעשטעלט. די מידות איז וויאזוי גאט׳ס לעבן צו די מענטשן. און די י״ג מידות זענען די ריפלעקשאנס פון די עשר ספירות. סאו, איי, ס׳איז דא צען, ס׳איז דא דרייצן. רייט? סאו, דאס גייט דער רמ״ק טרייען צו לערנען די גאנצע זאך באריכות שערי הצחצחות. רייט?

ר׳ חיים גאון׳ס שיטה: אמת׳דיג דרייצן

Instructor: סאו, ס׳איז דא אז זיי גלייבן, דאס איז ר׳ חיים גאון, זאגט יא אז ס׳איז אמת׳דיג דא דרייצן. סאו, ס׳ווערט יא אן אמת׳דיגע פראבלעם פאר די שיטה פון עשר ספירות, ווייל ער וויל יא אז די י״ג מידות זענען נישט ארביטרערי, ס׳איז נישט סתם דא, אה, ווייסטו, נוצר חסד לאלפים, דאס איז סתם א זאך וואס איז נישט פון די ספירות. ניין, ס׳איז יא. דאס איז נישט קלאר. ער איז נישט מסביר.

ר׳ חיים גאון׳ס נעמען פאר די ספירות

Instructor: און ער גיבט א ליסט עקשולי. איר קענט עקשולי קאנטיניו צו ריעד, און איר וועט זען אז ער גיבט עקשולי א ליסט. ער זאגט אז ס׳איז דא צען ספירות, קודם כל, זענען מחולק צו ג״ר און ז״ת, און ער האט אנדערע נעמען פאר זיי, ביי די וועי, וואס איז אויך זייער אינטערעסאנט. ער האט אנדערע נעמען פאר די ספירות. די ערשטע דריי רופט ער אור מופלא, אור שאינו מושג, און… איי דאונט נאו וואס איז די טערד, ס׳איז נישט קלאר. אור מופלא, אור שאינו מושג, והשכל, איי דאונט נאו, מחשבה, ער איז נישט מסביר וואס איז די דריטע. והשכל, מעיבי. ס׳איז נישט זייער קלאר. יא, המדה והשכל. אור מופלא, אור שאינו מושג, ואורות המדה והשכל. וואטעווער. דאס זענען ווערטער וואס מיינען גארנישט, רייט?

ביי די וועי, ווער ס׳האט דאס געשריבן, ער האט געמיינט עפעס. ווייל צו זאגן אור מופלא און אנדערע אורות, אור שאינו מושג, זאגט גארנישט. ס׳איז סתם קאודס. ס׳איז נישט אפילו קאודס, ס׳איז גארנישט. די ווערטער זאגן מיר גארנישט. און מיר קענען פונקט אזוי מאכן פון דעם סענס ווי חכמה בינה דעת, ביי די וועי, ווייל נצח הוד יסוד מיינט גארנישט.

Student: ניין, ס׳איז נישט אמת, דארט איז אויך דא קאודס.

Instructor: איך מיין אז דארט איז אויך דא קאודס. אבער אט ליעסט די קאודס, איך וועל זאגן די בולט׳ע חילוק, אט ליעסט די קאודס וואס די מקובלים, די סטענדערד קאודס וואס מיר ווייסן, זענען קאנעקטעד צו פסוקים.

די דריי עליונות מאורות איבער די צען ספירות

דאס פראבלעם מיט קאודס אן קאנטעקסט

Instructor: דאס זענען ווערטער וואס מיינען גארנישט, ריכטיק? ביי די וועי, ווער עס האט דאס געשריבן, ער מוז געמיינט האבן עפעס. ווייל צו זאגן “אור מופלא” און אן אנדערע אור איז “אור שני מופלא”, דו זאגסט גארנישט. ס׳איז סתם קאודס. ס׳איז נישט אפילו קאודס, ס׳איז גארנישט. די ווערטער מיינען גארנישט.

און מ׳קען פונקט אזוי מאכן פון דעם סענס ווי איך מאך פון די ווערטער, ביי די וועי, ווייל “נצח והוד” מיינט גארנישט. ס׳איז אמת, דא איז אויך דא קאודס, איך בין מסכים אז דא איז אויך דא קאודס. אבער די קאודס, די מקובלים, די סטאנדארטע קאודס וואס מיר ווייסן, זענען פארבינדן צו פסוקים. סאו די קאנטעקסט, די קאנאטאציע קומט פון פסוקים.

אויב איך וואלט געהאט פינף הונדערט ביכער פון אים, וואלט איך געקענט זען וויאזוי ער נוצט “אור מופלא”, וויאזוי ער נוצט “אור שני מופלא”, וואלט איך פארשטאנען וואס ער רעדט. וויבאלד איך האב דא איין האלב בוך, איין צעטל, ווייס איך נישט וואס ער רעדט. און ס׳וואלט געווען אן אנדערע אפשטעל, איך קען מאכן וואס ער זאל זיין. איך וואלט געקענט זאגן עפעס א קאנצעפט, נוצן, בעיסיקלי יוז אדער קאנצעפט, טרענאווער, ווער עס רעדט פון אים.

Student: דאס האלב בוך. זיי האבן די קיינד אויף לענגליש. דאס איז די עציגסטע חספת?

Instructor: די רבוש׳ע הבאה רעדט פון דעם? איך געדענק, ער האט שוין געענט דאס, די לשון. דו ווייסט אז מנחה זאגט נישט רעגן דיין קאד?

Student: יעצט, ער וואלט נישט געקענט אפן איר אין איר. ער וואלט נישט געקענט אפן איר אין איר.

Instructor: יא, יא, ער איז. דאס איז וואן ווערזען אויף איר.

Student: ניין, ניין, דאס איז נישט די חספת. דאס איז די גאט.

Instructor: ווייט, יויל סי. ווייט, ווייט, נאך סקוט.

די צען ספירות אין דעם אלטן טעקסט

Instructor: אקעי, לאמיר, איך וויל נאר זאגן וואס ער זאגט, ווייל מ׳געבט פרעקטאר, ווייל ער זאגט איז אז ס׳איז דא דריי, נא, דאס איז ג׳ לשונות, אדער רעגולער ג׳ לשונות, ריכטיק?

> די ז׳ זענען ספעסטענט אין א רעגולער חב״ד או כב. שבע אחרונות הם זייער מעוררות וואס זיי רופן זיך אזוי, קודם, כף זכות, כף חובה, ולשון הסליחים, אכל יבין עין. כדוסה לייגט מען אן שם ספר יצירה, כף זכות, כף חובה, ולשון הסליחים, וכדוסה לייגט מען אן שפע יצירה.

און פארוואס ער טוישט פון לשון חוק צו לשון סליחה, whatever that means.

> “והמאור הרביעי הוא מחדש עולם הנשמות, קראוהו יסוד עולם בעלי הרשימות”.

ס׳איז גראם דא, ניין?

> “וחכמי התלמוד קראוהו צדיקו של עולם”.

דאס איז די יסוד.

> “עוד יש אור חוץ לנקרא אש אוכלת”,

דאס איז די מלכות.

> “חוצץ הוא האור שעל צפון וימין”.

So that’s, I guess, נצח והוד. So that’s how we already have ten.

> “היא סוף כל המאורות, והיא תפלת כל המעשים”.

דאס איז די מלכות.

דאס איז אלע צען ספירות, אקעי? It seems to be the regular ten Sefiros, or more or less, ריכטיק? אין different קאודס, but you can recognize the ten Sefiros דא, ריכטיק?

די דריי עליונות מאורות — איבער די צען ספירות

Instructor: און נאכדעם זאגט ער:

> “ועתה נרמז לכם שיש שלשה מאורות עליונות על יצירות, אין להם התחלה כי הם שם ועצם לשורש כל השרשים”.

איך האב די זעלבע language פאר דיר.

> “ואין המחשבה יכולה להשיג בהם”.

I guess he just printed the Pardes here.

> “ואין המחשבה יכולה להשיג בהם, כי ההשגה מניעה, ודבר קל נברא קודם ההשגה. אבל בשם זקנינו הקדוש”

— ער האט געהאט עפעס א זיידע אויך, רבי אהרן גאון.

Student: Seriously, man? ווער?

Instructor: רבי אהרן גאון.

Student: יא, אקעי.

Instructor: ערגעץ איז דא דער הייליגער זיידע רבי אהרן.

Student: רבי אהרן איז נישט געווען דער ראפשיצער רב׳ס באבע׳ס הייליגער זיידע?

Instructor: מ׳האט זיכער געהאט זיידעס. מ׳האט זיכער געהאט א יחוס. מ׳האט זיך געהאט א יחוס פון די גאון. מ׳האט זיך געהאלטן פאר אן אייניקל.

Student: מורי, דו רעדסט פון רבי שרורא? All the way צו בוסתנאי?

Instructor: יא, יא, יא. דוד המלך. אקעי, בקיצור, ער האט געהערט די שמות.

קבלת השמות — די וויכטיקייט פון נעמען

Instructor: ביי די וועי, דאס איז זייער אינטערעסאנט, ווייל די מקובלים האבן אלע די זאך, אז ס׳איז דא א written code, און זיי זענען אזוי happy אז זיי האבן דאס. ער גייט דיר זאגן די נאמען. וואס איז א חילוק וואס דער נאמען איז? רוף עס וויאזוי דו ווילסט.

ניין, ס׳איז א חילוק וויאזוי מ׳רופט עס. קבלת השמות, מקבל זיין וויאזוי מ׳רופט די שורש.

די דריי נעמען פון די דריי אורות

Instructor: די דריי שרשים, און זיי רופן זיך:

> “אור פנימי קדמון”,

דאס איז די ערשטע,

> “המתפשט בשורש הנעלם ומתפוצץ בכח הפשיטות כדמיון שני אורים גדולים”.

So this first one somehow divides into two, interesting. נאכדעם איז דא

> “אור מצוחצח”,

און נאכדעם איז דא

> “אור צח”, “כולו אור אחד ועצם ושורש אחד נעלם לאין סוף”.

סאו, יוזשועלי דאס ווערט געזאגט אז די דריי אורות הייסן אור קדמון, אור מצוחצח, אור צח. נאבאדי נאוז וואט דיז טינגס מיען. דאס איז אגעין, דזשאסט קאודס. זעסטו יא?

ער זאגט אז ס׳איז פשוט אז ס׳איז נעלם מן האין סוף, אדער נעלם בהאין סוף, ס׳איז דא אנדערע גרסאות. ס׳איז אינפיניטלי נעלם. וואס מיינט דאס? איך קען נישט טרעפן דעם נעלם.

פארוואס די דריי הייסן נישט “ספירות”

Instructor: בקיצור, און נאכדעם זאגט ער:

> וחכמי התעלומה,

מ׳זאגט אז מ׳זאל עס נישט מסביר זיין,

> פארדעם שטייט “במופלא ממך אל תדרוש, ואין לחקור אחר הסתומות”.

און דאס וואס ס׳שטייט אז די ספירות קדמוניות מאורות, דאס איז נישט אזוי ווי מאור השמש, נאר מאורות רוחניות.

> וכיוונתי בכל זה דרך הכרה,

צו וויסן, אה, דאס איז אינטערעסאנט,

> אם לשמות שלא יהיו נבדלים בעצמן כאשר שלמטה מהם.

וואט דאס מיענט? די שמות זאלן נישט זיין סעפערעיטעד, לייק דיפערענט, ווייל זיי האבן אלע בעיסיקלי די דריי זעלבע נאמען, אור.

סאו, ער וויל האבן א פסוק, דזשאסט לייק די תורה ווען ס׳איז נארמאלע ווערטער זוכט ער עפעס א פסוק פאר דעם. זאגט ער:

> מצאנו כינויים ודעת מסכמת שאין להם שם ידוע, זולת השארות שנקראו להם שם ידוע.

דאס הייסט, די אלע ספירות זענען גערופן מאורות, באט זיי האבן אויך נעמען, אזוי ווי כף זכות, כף חובה, זיי האבן עקטשועלי דיפערענט נעמען פון איטש אדער. משא״כ די דריי האבן נישט קיין ספעציעלע נעמען, נאר די ווארט אורות, אור צח, אור קדמון, אור מצוחצח.

> וכן השורש שאין לו התחלה נקרא אור אין סוף, אין לו שם ידוע זולתי אור לבדו, כי הוא סיבה להאיר לכל,

אזויווי ס׳שטייט

> “אור וישועה”, “נסתנו נר מצוה ותורה אור”. וכל דברי הנביאים אינם שנוים, ושם ד׳ אותיות כל שכן אשר קדם קודם השתלשלות הכבוד הנברא.

שם הוי״ה און כבוד הנברא — א ראדיקאלע שיטה

Instructor: סאו, יו סי דעט ער איז נאך די גאונים, ווייל כבוד הנברא איז געווען אינווענטעד ביי רב סעדיה גאון.

Student: יא יא.

Instructor: און וועגן מיר רב האי גאון, פאר רב סעדיה גאון, ער האט נישט געגלייבט אין כבוד הנברא.

Student: סאו, דו קענסט זאגן אז רב סעדיה גאון האט אינווענטעד כבוד הנברא און דו גלייבסט אים?

Instructor: אקעי, אלעס קען זיין. נאר ביי די וועי, ער זאגט א ווערי רעדיקעל טינג דא. ער זאגט אז די שם הוי״ה איז פאר די כבוד הנברא. אפילו רב סעדיה גאון האט נישט געגלייבט אין דעם. דאס איז וואס איך מיין.

Student: וואס הייסט ער זאגט, ווייל מיר גייען דאך מיט די idea אז דער אור אין סוף האט נישט קיין נאמען, מ׳קען נישט זאגן קיין שום ווארט דערויף, because they believe that a name is a real thing, a name is not just a pointer, אפילו ס׳איז נישט א pointer, then it wouldn’t be interesting, the name has some kind of power, it has עפעס אן existence. סאו, ממילא דערפאר, אויב ס׳איז דא א נאמען, מוז עס זיין at least אויף די ערשטע דריי האלבען, חצי נאמען, אור פנימי, און דען די ספירות, where they really names, און דען כבוד נברא, maybe it means that די ספירות are also equal to כבוד נברא, איך ווייס נישט.

דער שם הוי״ה — ווייטערע פרטים

Instructor: און ער איז מסביר די שם הוי״ה, דאס איז די נעקסטע ארטיקל, דארט שטארקט אז ס׳איז איין נקודה:

> ס׳ווערט כתיב וידוע לבעלי רשימות לאור יסוד מופלא, כי נתגננו ונצננו גולם רוחני מכח הג׳ מעלות, שם עצם השורש,

איז די איביאל מוזלט די שם, די איד האט אויך עפעס דרייען די זאכן אין עס, און פון דעם ווערט נאך א התפשטות, און דארט ווערט

> די כח המדה וכח השכל,

דאס איז די בינה.

> ס׳איז די נקודה קיבל, די כח ציור, די תורה בעשרה מעלות ציור דק, דעם אלסן מספר למספר י׳,

ארנא הויל. אה, דאס איז די י׳ סתול.

> און די כח נקודה זו, וואס הייסט השגיעו בעלנו מרבותינו ובזקנינו אחד מעונים,

אה, ס׳איז דא טאקע מיר נאך דערהיים, אדער נאך דעם איז געווארן, בקיצור,

> ועל כן חכמי הספירות קורא ספירות די מראה העולם הנסתר, אדער ו׳. כח דירשני איז געווארן זעקס צוות, און נאכדעם איז געווארן דעה אחרונה,

בקיצור,

> אלע היינט סדר המעלות, רק עמי ידני כח לכתוב, דערפאר וואס זענען די יסוד הנכבד והנורא, ובפרט שירחו ברוך את מידי, והאדר היוצר הכל, התנה לו לכם לב לדעת ורעים לדור את סתרי תורה, וזכר כמה להשיף בטיחנו ואת רוחו אתם בקרבכם, ושלום לכל כל חברינו הקדושים.

דברי שבח והודאה

Instructor: די פראבלעם מיט אלד איס טעקסטעס, די יחס פון אזוי ווי דברי שבח והודאה מיט דברי תוכן איז בערך האלב אויף האלב. אקעי, איך בין מגזם. ס׳איז דא צוויי אין די זעקס פערגראפס וואס ס׳איז דא, צוויי פון זיי זענען נאר How amazing די סוד איז, און all so on.

בקיצור, די מעשה, דאס איז די עפעסטער טעאריע פון די צדיקים, וואס זיי האבן געזאגט. אז ס׳זענען דא דריי זאכן, די פאר די צען ספירות, דאס איז בעצם וואס ער איז מפרש דא. זיי זענען נישט גערופן ספירות ווייל זיי זענען אזוי נעלם.

דאס איז, ביי די וועי, א קליינע הערה. פארוואס הייסט עס אבער חכמה? איך ווייס נישט פון וואו.

א פאעם קעגן פילאסאפיע

Instructor:

> “וי עלמאן דסמיך בחרפוי ועיוני, ואזיל רישיה ואזיל רגלוי, ושוה כרזיה דרביעי וחכימיא דרבי בני ישראל, ויאליף חכמתא דפילוסופיא, דהיא חכמתא אחידא כעין חכמתא דחרשיא וקסמיא, כרגלוי ולא רישיה ומחיה, וכנוקביה בלא עינוי דכרייא ולא נהוריא, וי עלמאן דסביל לא קביל ולא סביל, דתרווייהו כאילו אליף חכמתא מפומיה דההוא, וכעיניה ולביה סתרי קושטא.”

איך האב געשריבן א שיינע פאום קעגן די פילאסאפיע, איך ווייס נישט. ס׳איז עניטינג ביי די וועי, נא קאמענט, נא ארגומענט, דו הערסט? איך דארף נישט וויסן וויאזוי דאס קאנעקט צו דעם.

Student: א חכם מחכמי הרגש?

Instructor: הרגש איז היינט א… אקעי, נו, איך ווייס נישט קיין סענס.

וואס זאלן מיר טון מיט די דריי ספירות?

Instructor: סאו, סאו, האו דו ווי דיעל וויט דעט? וואס זאלן מיר טון מיט די דריי ספירות? אז די סטאדי אוו קבלה איז… ס׳איז גוט, ס׳איז גוט. מ׳דארף זיין א גאר גרויסער איד צו וויסן איין קליינע קדושה דאמת און נאט גאו קרעיזי. דאס איז וויאזוי איך טראכט וועגן דעם.

דאס וואס ס׳שטייט דא, דו ווילסט זיך עכט וויסן וואס איך טראכט דא? דאס וואס ס׳שטייט אז… איך מעג זאגן אויף די קעמערע? קיינער לערנט עס נישט עניוועי, נאר די מכונה.

דאס וואס ס׳שטייט אז מ׳טאר נישט אויסזאגן די סוד אז מ׳גייט משוגע ווערן איז אמת. און די רוב מקובלים וואס אונז האבן זענען פון די וואס זענען משוגע געווארן, נישט פון די וואס זענען געבליבן געזונט. ווייל דער וואס איז געבליבן געזונט, ער האט נישט געשריבן גארנישט, ווייל ער האט פארשטאנען אז באהאלטן די סוד איז אליין א גרויסע סוד.

רוב מענטשן… האב איך דיר געזאגט דאס שוין? ס׳זעט נישט אויס פון די סוד. קיינער פון די מקובלים וואס מיר ליינען באהאלטן עפעס. טייל פון זיי זענען זייער שלעכטע שרייבערס און זייער שלעכטע מסבירים.

די סטרוקטור פון מיסטישע טראדיציע אין בית המקדש צייטן

ווער לערנט כוונות און פארוואס זיי ווערן משוגע

קיינער לערנט עס נישט עניוועיס, נאר די מכוונים. דאס וואס ס׳שטייט אז מ׳טאר נישט אויסזאגן די סוד אז מ׳גייט משוגע ווערן, איז אמת. און די רוב מכוונים וואס אונז האבן זענען פון די וואס זענען משוגע, ווייל נישט פון די וואס זענען געזונט. ווייל די וואס זענען געזונט, גערעדט נישט, שרייבט ער נישט.

ס׳איז מיר ווערן איז א ווערע בעד ריידערס און ווערע בעד א סעלף עקספרעשן. איך האב נישט קיין אנונג וואס זיי זאגן. אבער זיי זאגן דאך, ער האט א דרייוו צו זאגן. און, יאפטוו ייר א ריעלע גרעיט פערסאן, דו האסט א גוטער געווארן אויף קאנטעקסט און נאלעדזש. און קען זיין מ׳דארף לערנען סייענסעס און פילאסאפיעס און אנדערע זאכן. און אויך פאליטיק, אזוי ווי דער רמ״א זאגט, מ׳דארף לערנען וויאזוי זיך צו פירן מיט מענטשן. כדי צו בכלל וויסן דו זאלסט, איר זאלט איר זיך קוויעטער.

דער משל פון דעם מלך און דעם סוד

איר נאר סטור, דער בעל שם טוב זאגט א סטוב. בעל שם טוב, איך גינג. די דאזשנטער פאר ר׳ נחמן, איך think maybe both have versions of this story אז דער מלך האט געשיקט איינעם מיט א סוד, און ער described three other versions פון וויאזוי נישט אויסזאגן די סוד.

איינער האט געזאגט פאר יעדער איינער אז ער האט א סוד, ער האט עס נישט געזאגט, און סוף האט מען אים געפארסט אז ער האט יא געזאגט.

די צווייטער האט געזאגט פאר יעדער איינער, האט נישט מרמז געווען אז ער האט עס נישט געזאגט, ביז ער האט עס אויסגעזאגט.

די דריטע האט זיך יא מוז געהאט, און ער האט אים געפייניגט, און ער האט נישט אויסגעזאגט די סוד.

און די פאנטשליין איז אז די פערטע האט ער נישט געזאגט קיינער א סוד. און א גוטן טאג, און נאמבעלי באדערט אים. ער האט נישט געהאט קיין נסיון, און בערך האט ער געזאגט אז אים האב איך געמיינט.

But to do that, איך בין דער רמב״ם דער אימערשטער, איך בין דער רמב״ם דער רמב״ם ענדיגט. און דאס איז די גרעסטע צדיקים, די גרעסטע צדיקים, די פשט איז די גרעסטע… רייט, די היטן וואנס, די וואנס, און ער וואנס נאו אז די היטן צדיקים.

די פראבלעם מיט שבתאי צבי און פאלשע משיחים

ווייסט נאך פרשת׳ן מ׳דארף האבן… ר׳ זלמן פון קייזרידזש, קיינער ווייסט נישט פון וועמען. ווייסט נאך פרשת׳ן מ׳דארף האבן צו זיין א נעבן אלט מצליק? ס׳איז א הוילע טריק, עניוועי, האסטו נישט נאר פון מיר געהערט אז ס׳איז א טריק.

וואס איז אזוי פאפולער איז דא א מובי אבאוט איט, א דאקומענטערי אבאוט איט, מעשה שבתאי צבי, וואטעווער. ס׳איז געווען מיליאנען מעשי שבתאי צבי׳ס, נאו באדי נאוס אבאוט דעם, ווייל זיי האבן עס געהאלטן אזוי סוד, זיי האבן עס נישט געקענט ארויסגעבן פאר קיינעם, ווייל קיינער האט נישט געוואוסט דערפון.

אבער אויף די אנדערע האנט, יא, איך האב א סאך עמפאטי פאר אלע מענטשן וואס זענען געווארן משוגע, און זענען משוגע אויף אלע מיני וועגן, ווייל קודם כל, א חלק פון די מענטשן וואס זענען פשוט, איך ווייס נישט פונקטליך וויאזוי זיי צו רופן, נישט אלע פון זיי זענען… דאך א חלק פון זיי, אפשר זענען דא אפאר וואס זענען עכטע חכמים וואס האבן געוואלט אויפטון עפעס. ס׳איז דאך היינט אויך אזעלכע. אבער ס׳איז דאך דא א חלק פון זיי וואס זענען יא פשוט אזוי סטופיד ווי ס׳זעט אויס אויף די סורפעס, און ס׳איז נישט דא קיין שום סוד דארט.

דער גרויסער חידוש פון די מקובלים: די אנטפלעקונג פון סודות

סאו, נאמבער וואן, עט ליעסט ווען דו ביסט יונגער רעספעקטסטו זייער שטארק די מענטשן וואס זאגן דיר אז ס׳איז דא עפעס. אקעי, דאס איז קודם כל.

און צווייטנס, מ׳דארף, איך האב גערעדט מיט דיר וועגן די ספר הבהיר און אלעס. איך ווייס נישט פונקטליך וויאזוי איך לערן אליין, אבער ס׳זעט מיר אויס אז איינס פון די גרויסע חידושים פון די מקובלים איז נישט אז ס׳איז דא סודות, און אפילו וואס די סודות זענען, און אזוי ווייטער. די גרויסע חידוש, און אפשר די זאך וואס מ׳דארף רעדן דערפון, איז די רעווילינג פון די סודות, דאס אז זיי האבן עס אויפגעהערט צו האלטן אין סוד.

די מקובלים זענען נישט די וואס האבן געהאט סודות, זיי זענען די וואס האבן אויפגעהערט צו האלטן די סודות אין סוד. דאס איז פארוואס מיר ווייסן פון זיי.

דאס איז פארוואס מיר ווייסן פון זיי. אזעלכע סודות זענען אייביג געווען, מענטשן האבן געהאט דאס. אודאי האבן זיי געהאט, אבער זיי האבן עס געהאלטן אין סוד. די זאכן זענען נאטירלעך, אין א געוויסע זין.

תלמיד: אבער איך מיין אז ס׳דארף זיין עפעס א טראדיציע אז דו קענסט דאס טון, ווייל…

מגיד שיעור: יא, יא, איך פארשטיי וואס דו מיינסט. ס׳איז א פראבלעם.

פארוואס מ׳דארף אויפדעקן סודות: די פוינט פון די מקובלים

די פוינט איז אז די מקובלים זענען נישט סתם סטופיד, ווייל זיי האבן א פוינט. די פוינט איז אז משה רבינו האט אונז געגעבן א תורה, אבער ס׳איז דא עפעס מער, דאס איז נישט אלעס וואס ס׳איז דא, ריכטיג? ס׳איז דא עפעס מער וואס דו דארפסט טון, פלעצער וואו דו קענסט צוקומען צו פארשטיין מאכן.

און אויב קיינער זאגט עס נישט פאר קיינעם, וועט דער מענטש וואס קומט אויף דערמיט זיין אן אפיקורס. וואס מיינסטו? ס׳איז דא א תורה, וואס קומסטו? ס׳דארף זיין אז איינער זאל האבן עפעס אן אויטאריטעט צו זאגן אז איך האב א סוד. ער דארף ערגעץ באהאלטן אריינווארפן א ווארט, א רמז, ווייל ווען איינער שטעלט זיך אויף און זאגט “איך האב א סוד”, זאגט מען אים “וואס איז די סוד?” ער הייסט אז ער טייטשט עפעס. אז ווען משה האט געזאגט “נביא כמוך”, אה, איך בין דער נביא כמוך. אקעי, פליז, דו האסט עפעס אין די תורה.

סאו די חז״ל האבן געגעבן א ווארף אריין אז ס׳איז דא א סיקרעט, ס׳איז דא די חז״ל, just to notify you אז ס׳איז דא, ער עקזיסטירט. און סאם פיפל, אווער טיים, האבן זיך איבערגעגעבן, אפשר נישט די גאנצע סוד, אבער סאם אווער.

I agree with you that that and that. I agree with you that in the situation of גלות, this like feeling and half-way feeling has a very important purpose, ווייל מיר זענען פרום און מיר זענען ווירד שוואלסנים פון די תורה, פון די הלכה. אויב ס׳שטייט נישט אין ערגעץ, און מ׳טאר עפעס טון חוץ פון לייגן תפילין אינדערפרי, גייט קיינער נישט כאפן.

איך פינק אז פראבלי… נו, איך מיין נישט… יא, וואטעפעי. בקיצור, דו זאגסט עס אפרים מיט טענות, ס׳איז עבודה זרה. דאס איז נישט קיין טענה וואס… דאס וואס איך זאג. ווייל איך האב געהארנט צו זאגן אז ס׳איז נעטשורעל, ווייל א מענטש דרייט זיך אויף די וועלט, פארוואס זענען מיר גייען בי וויזשענערס. דאס איז כך אזעלכע זעלבע מלבד. אבער אויב דער עולם איז זייער פרימד, דעמאלטס קען מען עס מסתירות זיין אויף א כיצור. מיבי, מיבי נאט.

די סטרוקטור פון א געזונטע געזעלשאפט

משה האט אויפגעשטעלט א סאסייטי, ער האט א וויזשען וויל עס זאלן ארבעטן, און די סאסייטי האט א פרעמבורג. דו קענסט נישט זאגן וואס דו ווילסט. אויב יעדער איינער גייט אפשטעלן א וויזשער, ער גייט מיר זאגן…

סאו, וואט איי טענק, און וואט אי… מיין פענטעסי. איך האב דערמאנט, טאר יא בחורים איז נישט קיין מורא׳דיגע רב. איך מיין אז מ׳קען אליין טראכטן אז למשל אין בזמן המקדש, און ווען איך זאג מקדש מיין איך מקדש ראשון, איך ווייס שאין ישראל ימיון. אין מקדש שני ווייסט קיינער גארנישט, אז מ׳קען פון די אידן אז ס׳האט געמאכט סענס פאר א פיל מינוטס. איך האב עס נאך אזוי סיניקל. איך מיין ענינעמעס, בית שני איז ערוועט אין גלות. ס׳איז נישט געווען קיין העם חרדים, פאנאטע מזרחותן, קאמאלים. ס׳איז שוין אלעס געווען דארט, פירעריג, ליל, מיט דזשאסעפעס וואס מיר זענען. ס׳איז פארי מאדערן, אבער ס׳איז די זעלבע זאך.

סאו, די פלעגן זענען annoying. דאס איז א סימן אז איך בין נישט הייליג, ווייל אין די ליש האט נישט געהאט קיין סביבה. און דא איז די… עניוועיס.

מיין זיידע האט געזאגט אז ווער עס לערנט מורה נבוכים וועט ווערן אן אפיקורס. ער איז געווען א חסיד, מ׳קען נישט טראסטן די חסידים.

דער בית המקדש אלס מיסטישע אינסטיטוציע

So, מיין פוינט איז אזוי, אז די בית המקדש, די בית המקדש איז א מיסטיקעל זאך. אקעי, מ׳קען זאגן ס׳איז דא מצוות, ס׳שטייט אין תורה, מ׳האט געדארפט האבן א בית המקדש. אבער למעשה, ס׳איז געמאכט געווארן אז דארט רעדט מען מיט גאט, דארט דרייען זיך די מלאכים.

דער מעשה פון עלי הכהן און שמואל הנביא

איך מיין, דו ווייסט וויאזוי שמואל הנביא, עלי הכהן האט אויסגעלערנט שמואל, יא? עלי הכהן האט אויסגעלערנט פאר שמואל, “אה, דאס איז די שטימע פון גאט. נעקסט טיים רעד מיט אים, און דאס איז וויאזוי ס׳סאונדט.” ס׳איז געווען עפעס א לימוד. דו זעסט קלאר אין נביא, obviously, עלי הכהן האט געהאט א טראדיציע, אדער from wherever he got it, ער האט געוואוסט וויאזוי מ׳ווערט א נביא. שמואל האט נישט געוואוסט, ער האט נאכנישט, ער האט געסקיפט א גרעיד, ער האט נאכנישט געמאכט די קורס נאכנישט. האט ער אים געזאגט, “אה, דו האלטסט שוין דארט? אקעי, דאן וועל איך דיר אויסלערנען וויאזוי ס׳ארבעט,” right?

Obviously, מ׳דארף וויסן, sometimes, איך טראכט, every tradition of mysticism has ways of knowing ווען ס׳איז דער שטן, ווען ס׳איז דער אייבערשטער, ווען ס׳איז סתם דיין אייגענע פאנטאזיע. מ׳דארף דאס קענען מבחין זיין.

But there was an established tradition, די כהנים, די נביאים, אליהו הנביא האט געהאט א בית מדרש, whatever it was. זיי זענען געווען די פראפעסיאנאלע חסידים, like די פאנטאזיע אז די בני הנביאים זענען געווען חסידישע אידן. זיי זענען געווען די אפאזיט, זיי זענען געווען monasteries, זיי זענען געווען structured. ס׳איז געווען, מ׳האט זיך נישט סתם געדרייט אויף די בעט, מ׳האט געוואוסט ווער דרייט זיך דארט. מ׳האט נישט אריינגעלאזט יעדן איינעם. שמואל הנביא האט געזאגט, “אקעי, איך וועל דיך לאזן דארט פאר אפאר מינוט, דו וועסט נאך באייסן אן עמוד.” ער האט טאקע געשיינט. מ׳האט נישט סתם אזוי אריינגעלאזט א מענטש דארט. ס׳איז געווען א certain structure, און everyone knew אז דאס זענען די people. מ׳איז זיי געגאנגען בעטן ברכות, און מ׳האט פארלוירן אן אייזל איז מען געגאנגען זיי בעטן אמאל.

די נאטור פון סודות אין בית המקדש צייטן

אבער, firstly, ס׳איז נישט געווען קיין דאגמא. נישט יעדער איד האט געגלייבט אז ס׳זענען דא צען ספירות. מ׳האט אפשר נישט געוואוסט וויפיל ספירות ס׳זענען דא, אבער דאס האט מען געזאגט ליטעראלי בלחש, קיינער האט נישט געוואוסט. שמואל הנביא האט אויסגעלערנט פאר שאול, ס׳איז געווען א living tradition. You don’t have to have books, you don’t have to tell everyone. Everyone knows אז די בית המקדש, of course, ס׳קען זיין corrupted, אבער דארט איז דא די מענטשן, און די בית הגדול איז געווען דא, און די בית הגדול איז געווען דארט, whatever. זיי זענען געקומען דארט, זיי זענען געווען די טעכטער, זיי האבן געדארפט לערנען, פאסטן, עסן, איך ווייס נישט וואס זיי האבן געדארפט טון, ווערן א נזיר, פרעגן א נזיר.

דער ענין פון א נזיר

ווען איינער איז… ס׳איז דא, וואס איז א נזיר פאר? מ׳דארף האבן א נזיר? מענטשן וועלן אויס… ווען איינער זאגט אז ער איז א נזיר, זאגן מענטשן, “אה, א נזיר, סתם, סתם משוגע.” א נזיר איז obviously א מענטש וואס איז somehow מער עפעס, יא, ער האט יא חטאים, ער האט נישט חטאים, וואס איז די הלכה? Obviously, זיין job איז צו זיין like outside of society און צו זיין א צדיק, און דאס איז זיין job.

די הלכות וואס אונז האבן זענען נאר אזוי ווי די שיריים שיריים. ס׳זאגט אונז נישט וויאזוי צו זיין א נזיר, ס׳זאגט אונז נאר צוויי הלכות פון ווען דו ביסט א נזיר, וואס דו טוסט אין אזא און אזא פאל, דאס איז די הלכה. אקעי, ס׳איז געווען א נזיר וואס האט נישט געפאלגט די הלכה, right? פארדעם זאגט מען די הלכה. אבער א נזיר איז something besides פון די הלכות.

הלכות זענען נאר “blueprints”

ביי די וועי, ס׳איז אזוי ווי שבת, ס׳איז אזוי ווי everything אין די תורה besides די הלכות. די הלכות איז די זכר בעלמא. ס׳איז אזוי ווי דו האסט נישט די הויז, דו האסט די blueprints. דו ווייסט נאר אז די מזוזה דארף זיין דארט. אקעי, וואס איז א מזוזה? אה, אונז ווייסן נאך, אונז ווייסן אז די אל״ף דארף שוין זיין אנגעשריבן. אקעי, וואס איז דאס אן אל״ף? It has a certain meaning, it has a certain… און אפשר די meaning ווייסט נישט יעדער איינער, און אפשר אויף א געוויסע level די meaning ווייסט נישט יעדער איינער.

אבער אויב דו האסט א society וואס איז actually healthy און ס׳איז actually דא, און אויב ס׳איז א divine society, און יעדע ancient society איז געווען א divine society, ס׳איז געווען בעסערע און ערגערע, אבער יעדע society איז געווען א סארט… ס׳איז געווען נביאים, ס׳איז געווען כהנים, ס׳איז געווען נזירים, און זייער job איז געווען צו דילן מיט די זאכן.

וויאזוי מ׳האט געהאלטן די סודות

און זיי האבן עס אלעס געהאלטן זייער well secret. זיי האבן literally נישט אויסגעזאגט די נאמען, די… וויאזוי ס׳הייסט די נאמען פון די נאמען פון די נאמען האבן זיי שוין אויסגעזאגט, נאר לפי הדרגה, איינמאל אין זיבן יאר, אזוי ווי ס׳שטייט אין די גמרא, האט מען אויסגעזאגט וויאזוי די שם מ״ב זעט אויס. און ס׳איז literally letters.

קריטיק אויפ׳ן רמב״ם׳ס פשט

און די רמב״ם זאגט, “אה, ס׳האט א meaning אויך.” יא, אוודאי. וואלט איך געכאפט די רמב״ם, וואלט איך געזאגט אז ער האט א ווייעט פשט. די רמב״ם זאגט, דו קענסט די רמב״ם, יא? אין פרק ס״ב, אז שם בן י״ב אותיות, whatever, “חמור מגלין אחר שבע שנים”. דער רמב״ם זאגט פשוט, ס׳רעדט זיך פון אפאר אותיות, איך קען דאך עס אפשרייבן אויף א paper. ס׳מיינט די meaning.

ניין, איך מיין אז פאר זיבן יאר האט מען געדארפט לערנען מיט׳ן רבי׳ן, און איינמאל אין זיבן יאר האט ער אויסגעזאגט די אותיות. נאכדעם, נאך זיבן יאר האט ער גענומען מ׳זאל זאגן וואס ס׳מיינט. It was literally a secret אין דעם sense. ווייל otherwise, וואס ס׳וועט פאסירן איז דו וועסט באקומען קבלה. און קבלה אין די situation אז מיר האבן עס נישט, איז דא צוויי—

סודות התורה: דער אידעאל פון באהאלטן און דער אריז״ל׳ס סיסטעם

דער שם בן י״ב אותיות — א ממש׳דיגער סוד

וואלט איך געהאט די רמ״א, וואלט איך געזאגט א הוי״ה פשט. די רמ״א זאגט, דו קענסט די רמ״א, יא, אין פרק ס״ב, אז השם בן י״ב אותיות פונעם רבי׳ן, החכם מגלה אותו לאחד לשבע שנים. פשוט׳ער רעדט זיך פון אפאר אותיות, איך קען דאך נישט אפשר רעדן פאר פעיפערס. מיין די מנהג? ניין, איך מיין אזוי. פאר זיבן יאר האט מען געדארפט לערנען מיט׳ן רבי׳ן, און איינמאל זיבן יאר האט ער אויסגעזאגט די אותיות. נאכדעם, נאך זיבן יאר, האט ער גענומען מ׳זאל זאגן וואס ס׳איז אים היינט.

That was literally a secret in that sense. Because otherwise, what you have is you get Kabbalah. A Kabbalah in this situation that we don’t have that, and what’s between the choices is to have anything, פונקט אזוי ווי ס׳איז דא אידישע אידן וואס דאווענען נאך ביים תפילה, וואטעווער, מ׳איז נישט די עבירה, מ׳איז די צודרייטקייט, אדער א מאנטש פון שטיקעס, אוודאי איז עס בעסער ווי נישט צו זיין קיין אידישע אידן.

But that’s still not the ideal. The ideal is it will stay a secret. דערפאר אלע אידן וואס וויינען אז משיח וועט קומען און מ׳וועט צוריק האלטן די סודות התורה. ס׳וועט קענען זיין נארמאל, ס׳וועט זיין, אוודאי, ביידע צדיקים, of course, the Rebbe, even the צדיקים, נאר וועלן וויסן די סודות התורה, קען זיין נאר איינער פון די נסתרות, מ׳דארף קלישועס וואס מ׳דארף טבילות זיבן מאל אין די נהר דנור, כדי מ׳זאל קענען אינטעגרירן, ס׳איז נישט סתם ווער עס וויל קען עס לערנען.

And but then it will be, צוריק מ׳האלט נישט די סודות, מ׳האלט עס צוריק לייגט מען די ארון דארט אינעווייניג מיט א פרוכת, ס׳זאל עס פארמאכן, מ׳זאל עס קומען זען איינמאל א יאר, מיט טבילות, מיט רגלים, מ׳זאל עס קומען זען. It’s never decided, decided in these things. And this is why I think that sometimes it’s like ניתן לשוטים, און טאקע שוטים, און sometimes even they were not שוטים, they became שוטים, because if you know one thing and you don’t know it completely, and it’s very hard to know it completely, ווייל ס׳איז נישט דא קיין שוטים, ס׳איז נישט קיין שוטים, ס׳איז א טראדיציע פון אלע מיני אזעלכע משוגעים.

דער אריז״ל׳ס גרויסע פרינציפ: גילוי הסודות הוא הסתרתם

And like, by the way, the אריז״ל, למשל, in a certain sense, the אריז״ל זאגט עס קלאר, אז גילוי הסודות הוא הסתרתם. דאס איז די אריז״ל׳ס big statement that he understands in Kabbalah also. The problem is that the order is too big, not that it’s too small. And the תיקון is to מלביש זיין and to מכסה זיין די אלעס. דאס איז די אריז״ל׳ס big theory of the סודות and of the evil middos and of everything. It’s one of his biggest things, but I don’t know. איינע פון די גרויסע זאכן.

דער אריז״ל און דער רמ״ק — איין סיסטעם

And the אריז״ל ביי די וועי זאגט, ביי די וועי, דו זעסט אונז לערנען די רמ״ק, you see the things that the רמ״ק brings are even more messed up than him, right? און דער אריז״ל, you see, ווען דו זאגסט וואס טוט מען מיט די criticism, דאס איז די internal Kabbalah criticism. דער אריז״ל איז דער one that comes, און דער רמ״ק basically, דער אריז״ל און דער רמ״ק זענען one system, איך קוק נישט אן separate. דער אריז״ל און דער רמ״ק קומען און זיי זאגן, “Look, אלע early מקובלים זענען nuts.” זיי זאגן אלע גוטע זאכן, אסאך פון זיינע תולדות קומען פון די ספרים. אוודאי, זיי זענען נישט קיין סתם מתרפים שקרנים, יעדער איינער האט געכאפט עפעס אן אמת. It’s like a forbidden school, מ׳זאל נישט אויסזאגן אין בית המדרש די אמת, אוודאי. But what he’s saying is that you people are not integrated, you don’t have a system that you can teach, דו קענסט נישט אויסלערנען.

דער אריז״ל׳ס לעבנס-פראיעקט: נישט צו reveal, נאר צו hide

דער אריז״ל זאגט, “איך גיי מאכן א סיסטעם.” ער גייט basically באהאלטן, אזוי אז דו קענסט זיין א מקובל אן זיין א מקובל. דאס איז טאקע די תכלית. ווייל ס׳דארף זיין א way, און דעמאלטס slowly, theoretically, דארף זיין א רבי, ווי דער אריז״ל אדער א חסיד׳ישער רבי, וואס זאל actually גיין טאקע מיט מענטשן through די process. דער אריז״ל׳ס life project איז נישט צו reveal secrets, ס׳איז צו hide זיי. ער מאכט א גאנצע סיסטעם וואס ס׳שטימט, צו integrate. ער זאגט, “אקעי, דאס איז די כוונה פון שבת, דאס איז פון יום טוב.” די early מקובלים, קיינער פון זיי זאגט נישט די difference צווישן שבת און יום טוב. אפילו הלכה׳דיג, אז ס׳קומט א שבת, “אור פנימי, אור מקיף,” וואס איז די חילוק פונקטליך? אה, אה, אה… Either they don’t have words, but having good words אין זיך אליין מיינט אז now you can have a school. יעצט קענסטו מאכן א כולל ערב געהעריג, מ׳לערנט קבלה. And of course, most people is not gonna do anything to it, but אפילו די מענטשן, so they don’t deserve it, but it’s like building a בית המקדש. דער בית המקדש איז אויך נישט געווען פאר יעדן מענטש.

דער בית המקדש אלס מאדעל פאר מיסטעריעס

By the way, די image פון בית המקדש, Plato האט עס אויך. זיי האבן אלע געהאט די image פון great mysteries. איך מיין אז, again, מסתמא אין בית המקדש האבן מיר געהאט אביסל אנדערע structures, מיר האבן געהאט בעסערע סודות. But זיי האבן געהאט די idea פון mysteries און mystery religions, און ס׳איז געווען ארום די זעלבע religion ווי יעדער איינער. נאר אז דער גאט אדער דער שם ווארט נישט פאר יעדן. דו קענסט קומען שטיין אינדרויסן, דער כהן וועט ארויסקומען צו דיר, דו וועסט אים געבן א פרוטה, ער וועט אריינברענגען דיין זאך. דו ווילסט אריינקומען? דו ווילסט פארשטיין עפעס? דריי דיך זיבן מאל הקפות, און טובל׳ע זיך פערציג מאל אין א דעות, און זאג אזויפיל און אזויפיל, און לערן אזויפיל און אזויפיל, און זיין א מענטש, וועט מען דיך אויסזאגן.

די מקובלים בויען א בית המקדש אין דער תורה

די מקובלים, since זיי האבן נישט קיין בית המקדש, זיי קענען נישט בויען א בית המקדש practically, בויען זיי די בית המקדש אין דעם. למשל, דו ווייסט וואס איז צען ספירות? דאס איז די שער פון די בית המקדש. יעדער איינער קען קומען צו די שער, מ׳קען זאגן די ווערטער. דאס איז like coming to the שער. Now you wanna come in? אה, דאס איז שוין אן אנדערע… Again, we don’t really have, I think like in some, like in their ideal, like in the אריז״ל’s like imagined like בית המדרש, which he had a real בית המדרש, by the way, ער האט געהאט א כולל דער אריז״ל. ער האט געצאלט אויך פאר די כולל יונגעלייט. איינער האט געצאלט, אדער ער אליין, איך געדענק נישט, אדער ווי נאר, אדער, ווי נאר, אדער, ווי נאר, דו ווילסט קאלן, אדער, און, אדער, אדער, אדער, יא, אסאך מענטשן קומען סתם צו לערנען, און אפילו אביסל קבלה אויכעט, שטייט נישט. און די פיו, די האבן די… איך גיי שוין, איך וועל זאגן אזעלכע זאכן.

די סאלושן: א ריכטיגע סיסטעם וואס שטימט

אין די סענס, יו קען סיו די מקבלינים סילף רעקארגעניזן, און מוסט פון די פרענדס זענען נאטס, און די סאלושן וועט בי צו האבן א ריעל סיסטעם וואס איז אויסגעארבעט, און ס׳שטימט מיט רוב, מיט די נגלה, און ס׳שטימט מיט הלכים, דארף שטימען אביסל מיט לייף, מיט נארמאלע לייף. און דאס איז נאך פארקערט וואס זיי didn’t realize it was the truth, עס איז די קאזעס פון די understanding אז ס׳איז זייער האר, און דאס איז ווייל און די פירות וואס דא נען זענען זייער האר, און דאס איז ווייל א פארהאלטן זייט.

די טענה קעגן אויסזאגער פון סודות

אויך א טענה׳ט, אלעמאל, זאגן זיי, חוץ שוין מאמע, אנגעשטעלן, זיי זענען אזעלכע פאני מענטשן וואס זאגן אויס סודות. רוב מענטשן, אפילו די וואס ווייסן זיי זענען נישט אויס. כלל חומר, די וואס ווייסן נישט, זיי זענען יא אויסגעשטעלן. ס׳איז like, איי ריד אל די פאני טינגס, און סאו מיר זענען טראנקע לייען, פארנקע קען טראכט אים סערויסלי ביי סעגעסארב ידל. דארפסטו פארשטיין, ער האט געזען די שכינה אליינס, דארפסט נעמט אים נישט ערנסט. פארוואס? ווער ביסטו? ס׳איז נאך א כולל יונגערמאן. קומט מער הערן. דער מלאך מיכאל האט מיר עס געגעבן. דער קידש איז עס געווען קרעדיביליטי. ער דאזן. נאו, מיבי נאונדערעיז ער דאזנט. באט דער סייטי, ער ווארקט אלא. באט ער דארפט דאס. ער דארף געבן פאר זיך אליין ספעיס צו זיין וואס ער איז.

ר׳ אשר׳לע — א ביישפיל פון א ריכטיגן מקובל

וויאזוי גייט ער עס טון? זאגט ער, נאכדעם זעט ער, ער זאגט שטותים. יא, ווייל ער האט נישט געוואוסט אלעס נאכנישט. און נאר איז א ריעל מקובל. איך זאר ר׳ אשר׳לע גראד עס. ער ראוד א פיו ווערזשענס אויף איר בוק. קודם האט ער געשריבן א פירוש אויף עץ חיים, פנים מאירות ופנים מסבירות. און ער האט געזאגט, און ער האט געזאגט, “איך לערן נישט יענעם ספר. איך וועל נישט רעדן וואס איך לערן. איך לערן די נעקסטע ספר. איך וועל נישט לערנען פון איינעם פון די סיידס, ווייל אויב אזוי איז מיין סיסטעם נישט קאמפליט. איך האב געוואוסט צוויי זאכן, איך האב נישט געוואוסט די דריטע זאך. איך מוז זיין זייער בעיסיק.”

לערנען איז הארט — משוגע׳נע עקספעקטעישאנס

ס׳גייט צוריק צו וואס מיר האבן גערעדט. לערנען איז זייער הארט, און ס׳נעמט אזויפיל צייט. און מיר האבן דאס, מיר זענען אויפגעוואקסן, סיי די פרומע און סיי די… מיר האבן אזעלכע משוגע׳נע עקספעקטעישאנס פון מענטשן.

דער זוהר׳ס “טעותים”

מ׳לערנט זוהר, מ׳זעט אז דער זוהר האט געמאכט זיבעצן מיסטעיקס, ער זאגט זיבעצן משניות פארקערט. אקעי, ווייסטו וואס? דו שרייב א ספר. און געדענק, ער האט נישט געהאט אוצר החכמה מיט ביילאן צו טשעקן יעדע משנה וואס מ׳שרייבט, right? Everything was from memory. Everything. מ׳קען נאכקוקן א פסוק, but… right? ווייסטו וואס? שרייב דו אן מאכן א מיסטעיק אין זיבעצן הנחות. ער איז געווען א תלמיד חכם, ער קען טויזנטער הלכות, א פאר הלכות האט ער געזאגט פארקערט ווי ס׳שטייט.

דו געדענקסט? איך גיי דיך יעצט פרעגן וויפיל מענטשן געדענקען וועלכע איז חלה על דבר מצוה און וועלכע נישט, א נדר אדער א שבועה. Remember? דער זוהר האט געמאכט א מיסטעיק אין דעם. ער האט געשריבן בטעות די אפאזיט. איך געדענק נישט, אפילו דאס זאג איך מסתמא אויך פארקערט. עפעס אזוי, ס׳איז דא א חילוק. רוב מענטשן געדענקען עס נישט. אפילו דער רב פונעם דור האט עס נישט געדענקט. ר׳ חיים קנייבסקי וואלט עס געדענקט, but… איך אליין האב עס נישט געדענקט אלעמאל. ס׳איז הארט צו געדענקען. אפשר האט ער עס נישט געדענקט אלעמאל. ס׳איז נארמאל.

דער רמב״ם׳ס פסוקים

מיר האבן אזעלכע משוגע׳נע ספיקות. דער זאגט, “דו זעסט אז ער איז געווען אן עם הארץ. דו זעסט אז ער איז א תלמיד חכם וואס האט געדענקט.” אה, ער האט געקוואוט א בינטל פסוקים ראנג. אקעי, דו זאגסט פסוקים, קענסטו קוואוטן אלעס פון אויסנווייניג ריכטיג? דו געדענקסט אז ס׳שטייט שם הוי״ה, אבער שם אלוקים איז אין דעם פסוק. איי, איך האב געמאכט א גאנצע דרשה. אקעי, זאג איך אפ, איך מאך אים טעות, ס׳שטייט דארט נישט שם הוי״ה. וואס זאל איך טון?

איך מיין אז די מענטשן וואס אונזערע… רוח הקודש, ווייסטו, אלעס. ניין, כאילו אויב ס׳איז א תנא, אויב תנאים האבן מיסטעיקס אין פסוקים… אבער יא, מיר האבן געזאגט אז זיי האבן נישט געמאכט קיין מיסטעיקס.

אקעי, איך זאג דיר… איך מיין אז זיי האבן נישט געמאכט קיין מיסטעיקס.

וואס איז די קוואוט? תנאים? אה, יא, אקעי. איך האב פארגעסן אז מענטשן טראכטן אז דער זוהר איז געשריבן געווארן דורך תנאים. אבער מיין פוינט איז אז… דער רמב״ם קוואוט טויזנטער פסוקים, און אלמאוסט, איך פארגעס, ס׳איז א פערסענטעדזש איינער האט גערעכנט, כמעט יעדע צווייטע פסוק וואס ער קוואוט, קוואוט ער מיט א מיסטעיק. וואלט איינער געשריבן אז די מעלה פון דעם רמב״ם איז אז אלעמאל די תוכן איז ער גערעכט. ער ברענגט נישט דעם פסוק פארקערט פון די נושא, ער ברענגט אז ס׳שטייט אן ע׳ אן א׳, אדער די ווארד איז אין די ראנג ארדער, אדער וואטעווער. אפילו די גמרא קוואוט פסוקים ראנג, די אמת איז.

איך מיין, אקעי, דאס איז quotes, ס׳איז א פשוט׳ע זאך וואס איז גרינג צו טשעקן. אבער דו רעדסט פון די concepts, איז כל שכן.

רוב מקובלים האבן געוואוסט האלבע זאכן

ס׳איז זיכער אז רוב מקובלים האבן געוואוסט האלבע זאכן, זיי האבן נישט געוואוסט וויאזוי צו ענדיגן די סברא וואס זיי האבן געהאט. And if you read other books, I think that if you read like different philosophies and things that have worked out these kind of thoughts more to the end, you get a better picture of the world than the מקובלים, some of them have, because of that. וואס איז שלעכט אז א גוי האט געהאט אזא איידיע און ס׳איז בעסער אויסגעארבעט? ס׳איז נישט קיין סתירה צו זאגן על פי קבלה איז נישט אזוי. דער מקובל האט פשוט נישט געהאט די נעקסטע סטעפ.

חסידישע ספרים — insightful אבער נישט קאנסיסטענט

דער בעל שם טוב, רוב חסידישע ספרים, זיי זענען פול אויף דעם. זיי זענען very insightful people, but none of them, or almost none of them, are good at like being consistent און… ער זאגט אז ס׳איז א מעלה, ווייל וואס ער זאגט האט ער געמיינט, און נישט סתם נאכגעזאגט יענעמ׳ס תורות. און מ׳זאגט שיינער, א really great person, לאמיר זאגן איינער איז amazing, לאמיר זאגן איינער ווי דער רמב״ם, אדער לאמיר זאגן איינער ווי דער רמ״ק, וואטעווער. איך מיין, אין די לעוועל, זאגט דער אריז״ל, איינער וואס איז אין יענע לעוועל, brilliant און inspired און אלעס, וואלט געווען able צו integrate’ן מיט אלעס. ס׳איז נישט… ס׳קען מיישב זיין פארוואס ס׳איז דא צען אדער דרייצן פונקטליך, און ס׳וואלט אלעס געשטימט. וואס דו זאגסט ס׳איז א דוחק, יא, אבער ס׳איז א דוחק איז קראצט מער נישט, ס׳גרידזשעט שוין נישט. ס׳איז שוין דא, בקיצור, ס׳איז שוין נאכדעם… ניין, ניין, ניין. איך וועל טאקע לערנען וואס דער רמ״ק זאגט אליין אויף דעם שטיקל.

צוריק צום רמ״ק׳ס קיצור

לאמיר צוריקגיין צו זיין קיצור. בקיצור, ער קוואוט דעם קיצור אויף די לשון, אז בקיצור איז דא טאקע די דריי. בקיצור,

דער רמ״ק׳ס תירוץ אויף די קשיא פון דרייצן ספירות: די שרשים זענען נישט ספירות

דער רמ״ק׳ס הסבר: די דריי שרשים זענען נישט ספירות

מגיה:

ס׳קען מיישב זיין פארוואס ס׳איז דא צען אדער דרייצן פונקטליך, ס׳וואלט אלעס געשטימט. וואס דו זאגסט אז ס׳איז א דוחק. יא, אבער זיין דוחק איז, ער קראצט מער נישט, ער גרידזשעט שוין נישט. ס׳איז שוין דא, בקיצור, ס׳איז שוין נאכדעם ניין. איך דארף לערנען וואס דער רמ״ק זאגט אסאך אויף די שטיקל. לאמיר עס זאגן וואס מ׳וואקט איז קיצור. בקיצור, ער קוואלט בקיצור אויף די לשון, אז בקיצור ס׳איז דא טאקע די דריי. בקיצור, סך הכל איז אז די ספרה איז די ספרה. ער האט געשריבן א גאנצע וידעא וועגן די ספרה אז ס׳איז דא דרייצן ספרות. איך האב עס נישט געליינט, איך האב עס נישט געזען. יא, יא. די שיטת העיון, וואטעווער די קאלט, אז די בעיסיקלי אויס טאקען ביי 13 ספירות, אלמאסט אפישעל. דער רמ״ק איז גערעכט אז די פיר מדיקא, דו סייא אז די מאכט א חילוק צווישן די, סאו עפעס איז אויך א פראבלעם אז ס׳איז דא 10 ספירות. ער ווייסט אויך אז ס׳איז דא 10 ספירות, right? סאו ס׳איז נאך ווי די פיר די פירות, און די פירות איז גערעכט.

זאגט דער רמ״ק, דארף מען זאגן:

> אין כוונת הרבים ואמרים שלשה ראשים שיציבתו הם שלשה ספירות.

אויב האט דאס דער געמיינט, האט ער געדארפט זאגן, נא פראבלעם. שבספר יצירה אין הלכה. אין הלכה כספר יצירה, און ס׳איז אמת דא דרייצן ספירות. דאס וואס ער זאגט נישט. זעסט דאך אז ער… נישט נאר דעט, הגנות חשששו לשון לדחותי. ער doesn’t even try to say… ספר יצירה איז לאו מפקין. ער מאכט קלאר א חילוק אז ס׳איז דא צען ספירות. חוץ פון דעם איז דא דרייצן מינוט. חוץ פון דעם איז דא די דריי שרשים. He does make a difference in his language between these things.

אזוי ווי אזוי, כנראה שהוא מודה שאין השלשה נעולמות ספירות עד שנאמר שם י״ג, שאין הם אלקות נעולמות מציאות ממציאות תעכת הספירות, ווייל משה רבינו אשר רבינו פון שרי תחתות.

די בעיסיק טעאריע: שרשים זענען די פאטענשעל פון די אין סוף

בעיסיק, די בעיסיק טעאריע אין וואן ליין אויף שרי תחתות איז, אז די דרי שרשים, און ס׳איז דאך קלער ווייל זיי זענען דרי און נאר טען, באט דאס איז א גוט קוואסטשען, די דרי שרשים איז די פאטענשעל, באט די ווארט פאטענשעל איז קאמפליקעטעד, באט דו קענסט רופן פאטענשעל שלא בדיוק, די פאטענשעל פון אויף די אין סוף צו קריעט ספירות. סאו, אין אנדערע ווערטער, everything before it exists, און די ספירות themselves קען מען זען אז דאס איז רעלאטיוו צו די נעקסטע זאך. אבער everything before it exists, האט עס געהאט א power. די ווארט power איז ביי די וועי רעדן פון potential. כאטש אריסטאטיליאניזם זאגט אז power מיינט potential, אבער על פי קבלה power מיינט נישט potential. ווייל potential איז א פראבלעם, potential מיינט אז ס׳איז א lack, ס׳איז א change. אין עני קעיס, אבער די power, די ability, די יכולת, די ability, די power אויף די level B4, אויף די אין סוף, צו create ספירות, קען מען זען אז די ספירות אין די אין סוף.

סאו די רמ״ק׳ס טעאריע איז אז די התחצבות, די שרשים וואס מ׳רעדט וועגן, איז נישט ספירות. די whole point איז אז זיי זענען נישט ספירות. זיי זענען עקטשועלי וואס קאנעקט די ספירות צו די אין סוף. דאס איז די רמ״ק׳ס טעאריע, וויבאלד מ׳זאגט אז ס׳איז דא ספירות, אקעי, די ספירות איז דאך נישט גאט, סאו וויאזוי זאגסטו אז ס׳איז גאט? דער תירוץ איז אז גאט האט דאך געקענט מאכן די ספירות. סאו, און ס׳איז דא צען ספירות. די רמ״ק טענה׳ט אז די שרשים איז רילי טאלקינג אבאוט דאס. און די ספירות שבא״ס, און נישט די ספירות וואס מיר טאלקן אבאוט, ווייל זיי זענען נאך נישט קיין things יעצט, זיי זענען נאך די power פון די אין סוף. ביי די וועי, זיי זענען די power פון עווערטינג אין די אין סוף, נאר אלע ספירות, ווען מ׳רעדט ספירות, איז די power פון די אין סוף צו האבן ספירות. און דאן ווען זיי ריווילן אז דאס איז וואס קאנעקט די ספירות צו די אין סוף, דאס איז די הוילער, דאס איז וואס מאכט עס פאסיבל צו זאגן אז די ספירות זענען divine.

אממ, בקיצור, ממילא זענען זיי זיכער נישט ספירות. זאגט דער רמ״ק, פונקט אזוי ווי אונז האבן נישט קיין פראבלעם, א גאנצע זון האט א פראבלעם, איך זאג דארט אז דו פארשטייסט שוין, און ער גייט עס מסביר זיין למעשה בפירוש דארט אין שער הבי״ע, אז ס׳איז דא צען ספירות אין אצילות מיינט נישט אז ס׳איז נאך צען ספירות, ווייל ס׳איז אן אנדערע זאך. די whole point אויף די שרשים איז אז זיי זענען נישט ספירות.

> הן מציאות נעלמות הן מקורות נעלמות, ומשנגלות הן צל לעליונות.

און אויב דו זעסט אויך, אין אדער ווארטס, דאס איז only 10 ספירות, דאס איז דא זאכן בעפאר די ספירות, דאס זענען מער נעלם די ספירות, און אין אדער ווארטס, מער פארט, מער יוניפייד, מער ריליאזשעס עספעקטס, אדער די עקזיסטענעס אויף די וואנען בעפאר דעם, אזוי ווי די יצר הרע. איז דאך דא דערנאך זאגט נאך זאכן וואס זענען נאר שעדערס פון די ספירות. מען ווערט נישט אלע ספירות, וואס דאס איז די גאנצע פוינט, אז די צען ספירות, די בריאה אדער יצירה, די עשיה, זענען נישט צען ספירות, זענען שעדערס, צללים. קומט אויס אז ס׳איז נאר די צען ספירות, און די דריי זענען מקורות, אזוי ווי ער גייט מסביר זיין אין שער ההתחלכות די עקטשועל פוינט פון די סאורסעס, פון די מקורות הספירות, וואס זיי מיינען. ווייל מ׳דארף האבן די שטיקל אז ס׳איז מקורות שבאין סוף, דאס איז די נקודה.

דער חילוק צווישן די שרשים און די ספירות: א משל פון טאטע און זון

סאו, נאר די ווארט, קומט אויס כאילו אויב דו ווילסט דוקא רעכענען די מקור מיט די… צוזאמען זיין נייע דרוש, די אריז״ל׳ס דרוש פון עץ חיים, קומט אויס אזוי, אז ווען מ׳זאגט צען ספירות, די הויפט פוינט פון צען ספירות איז די לעוועל וואס מ׳קען רעדן וועגן דעם, באט ס׳איז נאך אלץ זייער שטארק קאנעקטעד, ס׳איז לייק די פירסט רעוועלעישאן פון די אין סוף, וואס איז אלרעדי סאמטינג סעפערעט באט נאט סעפערעט, באט סטיל דעפיינד גענוג אז מ׳איז אזוי ווי שמות נבדלים, מ׳קען רעדן וועגן יעדער איינס עקסטער, ס׳מאכט סענס. דאס איז וואס מ׳רופט צען ספירות, דאס איז טאקע נאר די צען. אקעי, פארוואס מ׳רופט עס צען, האט ער נישט מסביר געווען, אבער דאס וואס מ׳לערנט אז ס׳איז דא פארדעם, דאס איז עקזעקטלי ווען מ׳רעדט נישט וועגן דעם, ווייל מ׳זאגט נישט אז ס׳איז ספירות, מ׳זאגט אז ס׳איז די שורש הספירות. סאו יעצט, די קעיפעביליטי אדער די פאוער, די פאסיביליטי, פון די אין סוף צו קריעיטן ספירות, סאו ס׳האט עפעס צו טון מיט ספירות. ס׳איז נישט די פאסיביליטי פון די אין סוף צו קריעיטן באגס, דאס וואלט געווען סאמטינג עלס. ס׳איז די פאסיביליטי פון די אין סוף צו קריעיטן ספירות, און מ׳וועט דאס ווערן קלארער און קלארער.

תלמיד:

נא, די ספירות איז אינגאנצן אלרעדי א לעוועל ביאנד דעת, א לעוועל אטעווערט. יא יא, אונז זענען באגס. אמת, אמת, אמת. איך זאג נאר, אונז רעדן נאר איין לעוועל. יא, איז עקלערט. די איינס… מ׳קען איינס פרעגן די זענעס. ווער האט געמאכט די דריי? נו, איך האב נישט געמאכט די דריי. וואטעווער איר געווען זאגן, וואטעווער טינג איר טאקט אבעט, איר געווען האט טאקט אבעט עניטיגן וואס איז געווען טאקט אבער עניטיגן וואס איז געווען טאקע, עניטיגן וואס איז געווען טאקע האט אן עקזיסטענץ אין איר עפעקט. סארי, עניטיגן וואס איז געווען טאקע האט אין חסידות די בן במוח האב. פאר ווען די טאטע, ס׳איז דא א זון אונט שבטאטע. ער האט געזאגט אין דיין עקזעמפל, ער איז נאך אלץ אינגאנצן א טאטע, ער קען נישט אריינקוקן אין די טאטע׳ס מוח און זען א קליינע זון. It’s just the power of the father to create the son.

מגיה:

But I’m saying, I’m saying that the Sefiros… again, I may be wrong, but I’m saying that the Sefiros are not something… because people… Sefiros are something extra. No, it’s the way God… Right, but that’s… but that’s also what you’re saying. But I’m talking about the Ramak’s understanding that the Sefiros are a step after that. What he calls Sefiros, that’s true, מ׳קען איינער קען זאגן אז די ספירות זענען עצמות, that’s why we call them… but then the Sefiros would be literally God and we wouldn’t even talk about them.

דער חילוק צווישן כח, פלאן, און מעשה

ווען דו זאגסט דאס, קענסטו רופן די ספירות something like, depending on how you understand it, but something like… למשל, אין מיין example, איך זאג נישט אז ס׳איז exactly אזוי, איך זאג נאר דו זאלסט פארשטיין די חילוק. דו קענסט זאגן אז א טאטע, א בשרי טאטע, האט קינדער אין זיך, ווייל ער איז דאך אינגאנצן א טאטע, איך רעד נישט… אבער דו קענסט זאגן אז דער טאטע האט געמאכט א פלאן צו האבן קינדער. Now, that plan, he’s able to make that plan. Why is that plan him? Only because he has the capacity to create the plan and then create through the plan the kids. But the plan is separate from the power of himself.

תלמיד:

Right, אבער איך וויל נאר זאגן אז די רצון איז א זאך וואס איז…

מגיה:

Exactly, אבער דער רמ״ק איז מסביר אז די רצון איז נישט א חלק פון אים.

תלמיד:

אבער ער מאכט אויך א פלאן.

מגיה:

Right, no, no, that’s… that would be the…

תלמיד:

און די רצון איז…

מגיה:

I’m saying, let’s say we’re talking about the ability now, not will.

תלמיד:

יא, יא, ס׳איז אמת, אבער…

מגיה:

But wait, but… איך זאג דיר… no problem, מ׳זאל נישט ווערן confused. יעצט רעדט מען נאך אויף צוויי levels. אויב דו ווילסט רופן די ספירות א פלאן, א פלאן איז נישט אים. The power… there’s a power of him to have a plan. Again, איך גיי נישט אריין אין details, אויב דו ווילסט, within these two things. אויב דו ווילסט, יעצט גיי איך נישט אריין אין רצון, איך זאג power. רצון איז א complicated ווארט אז איך וויל שוין stop’en יוזן. But, um, at least… whatever, ס׳איז א דיפערענט שמועס. אבער די power… די ווארט power איז א גוטע ווארט. נישט פאר די רמ״ק׳ס שמועס, ווייל דער רמב״ם וואלט נישט געווען העפי מיט די ווארט power, אבער מ׳מיינט נישט וואס דער רמב״ם וואלט געמיינט, דאס איז בסדר. איך זאג נישט… איך האב נישט יעצט אין גליסט צו… אבער די פוינט איז, די power to make a plan איז נישט די זעלבע זאך ווי די פלאן. דאס איז מיין פוינט.

ספירות, I think generally ווען מ׳רעדט פון ספירות… there’s people that talk about Sefiros as earlier than that, but I’m saying in the Ramak’s understanding, די ספירות זענען געווענליך מער עפעס אזוי ווי… כעין, איך ווייס נישט, לאמיר זאגן אזוי ווי די פלאן. איז די פלאן איז נישט דו. קענסטו נאך זאגן אז ס׳ליגט נאך אין דיר, ס׳איז נאך א פארט פון דיר, אבער ס׳איז נישט קיין עקסטערע זאך. ס׳איז נאך נישט דא.

פאר די קינדער, די קינדער וועלן זיין ווען דו וועסט עקשעלי גיין און טון. אבער ס׳איז שוין… ס׳איז שוין אזויווי א…

איך קען רעדן, פאר עקזעמפל, איך קען רעדן וועגן פארטס. דאס איז די וויכטיגע זאך, רייט? איך קען רעדן מער וועגן פארטס אין א מער ערנסטע וועג, רייט? איך קען זאגן אז די פלאן האט שוין, איך מאך די קאפ פון די זון, נישט קודם, אבער ס׳איז דא פארשידענע פארטס. די פלאן האט שוין פארטס, און ס׳איז געשריבן אין א געוויסע ריאליטי וועג. די פאוער האט נישט קיין פארטס. ס׳איז פשוט… אויב מיר רעדן וועגן פארטס, איז עס על שם עתיד, נישט על שם עצמו. ס׳איז נישט דא קיין פארטס אין די פאוער צו זיין די צען ספירות אדער צו מאכן די צען ספירות.

מיר רעדן וועגן דריי, וואס מיר זאגן אז ס׳איז איינס, וואטעווער. אבער ס׳איז דא ווייניגער סענס פון פארטס. א פלאן איז א זאך וואס איז שוין אילעבארעיטעד, ס׳האט שוין אלע דיטעילס, ס׳האט שוין אלע זאכן, ס׳האט שוין פארטס פון דיר, אבער ס׳איז נישט דו. ס׳איז דא א דיפערענץ אין די לעוועלס. יא, מיר קענען דיוויידן אסאך לעוועלס. דאס איז פארוואס מענטשן ענדן אפ מיט פינף הונדערט מיליאן לעוועלס. אבער ס׳איז נישט די פוינט צו זאגן נעמען, די פוינט איז צו פארשטיין וואס מיר טראכטן וועגן.

די דריי שרשים: אפשר דריי אספעקטן פון דעם כח

וואס איך האב געוואלט זאגן איז, אז אין די סטראקטשער פון דריי, ווען דו וועסט רעדן וועגן דריי שרשים, וואס מיר רופן זיי נעמען, ע״ב, ס״ג, מ״ה, ב״ן, וואטעווער, מיר רעדן וועגן די פאוער פון די איינס צו… אפשר זענען די דריי, ווי דו זאגסט, אפשר זענען די דריי שרשים דריי וועגן פון טראכטן, ווי די רצון, די פען, אדער די יכולת היכולת, איך ווייס נישט.

יא, יא, ס׳איז דא פארשידענע סטראקטשערס. אפשר זענען די דריי א געוויסע וועג פון טראכטן, דריי וועגן פון טראכטן וועגן די פאוער, אדער עפעס אזוינס, אדער דריי אספעקטן דערפון. איך ווייס נישט, איך קען טראכטן תורות, אבער איך ווייס נישט אויסנווייניג וואס צו זאגן.

און דאן, דו דארפסט שוין קומען? ווער איז דארט? העלאו שירה? זעקס אזייגער וועל איך זיין גרייט, אקעי? איך ענדיג מיט די צען ספירות.

סיכום: די ענטפער אויף די קשיא

און דאן, וואס איך האב געוואלט זאגן איז, ס׳קומט אויס אזוי, אז מיר גייען צוריק צו די ענטפער פון די קשיא אז ס׳שטייט דאך דריי ספירות.

דער תירוץ אויף דער קשיא: דרייצן מדות פון רחמים קעגן צען ספירות

דער יסוד פון תירוץ: צען ספירות און דריי שרשים

פראבלי… סאו פראבלי די סטריי איז א סטריטען וועג אויף טראכטן אויף… פריי וועג אויף טראכטן אויף די פאוור, סאמטינג ווייטער, אבער די סטריי אספעקטס אויף אים. איך דארף שוין קומען? וואס איז דער? איי מ׳ווינישן מיט די צען ספירות. און דען, וואס איך וואלט געוואלט זאגן איז, סאו טורנסט אויף די ענסערס אויף די קוועסטשן אז ס׳שטייט דאך דרייצן מדות און צען ספירות, right?

סאו טורנסט אויף די דיסטערסטערס איז, אוודאי איז נאר דא צען ספירות, אויף וואס וואלטס נאר דא צען באשאפן אויף נערצל׳דיגע זאכן, נאר דא צען. איי, ס׳איז דא דריי, ס׳איז דא נאך דריי, יא, ס׳איז דא נאך דריי באהאלטענע זאכן. לאמיר זאגן די השם ה׳ איי, וואס שטייט אין די… וואס דו מאכסט סענס? איך געזעצט נעמס אויף גאר, רחמים איז שוין זאכן וואס ער טוט. לאמיר זאגן, אה, איך בין דאס מאכן, דאס איז יו קענטס טענק. ביי די וועי, א פשט השם ה׳ איז נאט… וואטעווער, איך ווייס נישט.

אזוי וואלט איך געטראכט דערוועגן. דאס איז די… די דריי פארדעם, און צען איז די פעולה. נאו, ווען רופט מען איז די אויב אזוי, פארוואס גרענט מען? פארוואס ווען די חכמים רעדן פון דרייצן און נישט וועגן צען אסאך מאל? פארוואס רעדן זיי וועגן דרייצן?

פארוואס רעדן חז״ל דוקא פון דרייצן?

די תירוץ איז, when we talk about thirteen, we precisely want to show the connection of the source center און די ארטיקולעישן אויף עס. וואס דו זעסט אין די וועלט איז צען, פארדעם, בתור סייענס, בתור סייענס דארף מען רעדן פון צען, ווייל מ׳קען נישט רעדן פון צען און דריי און פאר איינמאל, פון צען אנדערע עולמות. אויב דו רעדסט פון זאכן וואס עקזיסטן שוין, איז נאר דא צען. אויב דו רעדסט פון זאכן וואס גייען עקזיסטן, איז נישט דא קיין צען, איז נאר דא דריי. ס׳איז א דיפערענט קאנצעפט.

אבינו אב הרחמן, right? דו ביסט א טאטע, איך בין געווען ביי דיר, און יעצט בין איך נישט ביי דיר. But please, געדענק אז איך בין געווען ביי דיר, נישט נאר ביי דיר, מיט א פלאן, ביי דיר, בעצמותך, ביי דיר, און דיין ability צו זיין מיך, צו ווערן מיך. So, that’s why רחמים איז דוקא when we think of the source, and we count י״ג מדות של רחמים, ווייל מ׳קען נישט, בתוך סייענס דארף מען זאגן עשר ולא אחד עשרה, סיי פון סייענס סיי פון אלעס. אבער פון תפלה דארף מען צולייגן נאך דריי, ווייל די תפלה פון י״ג מדות אדער די ענין פון י״ג מדות איז דוקא when we connect the source and the result, when we count them in one series כביכול. און כאטש אז ס׳איז דאבל, ס׳קומט אויס אז ס׳איז דריי פלוס צען, ס׳איז די זעלבע זאך צוויי מאל, באט דאס איז וואס איך וויל טון.

דער אריז״ל׳ס שיטה וועגן דרייצן

דער אריז״ל זאגט אז ער רעדט אסאך מאל דרייצן, און האט זיין וועג פון עס זאגן אז אין יעדע עולם איז דא די שורש פון די פריערדיגע עולם איז דא די דריי, און ער זאגט די זעלבע זאך מיט מלכות. און דער אריז״ל זאגט בפירוש אז, ער האט פארשידענע תורות, עני טיים מיר האבן צען ספירות, און דען די מלכות שבעולם העליון עליו האט אין איר דריי שרשים פאר די עולם, או כעולה, he has different ways of describing it. That’s one way of saying it. די מלכות דאצילות האט איז די כתר, איז די שורש השרשים פאר די שרשים פאר די נעקסטע עולם. סאו נה״י, די רגל וואלט געווען פון נה״י, קודם כל זמן תגאו המלכות. די נה״י די יצירה איז די שורש פאר… חב״ד איך האב געהאט נו די עשיה, און דערפאר דער אריז״ל זאגט אז די כוונה פון עליות התפלה איז אויס די צענט פון עולם העשיה, ווייל אונז רעכענען כאילו ס׳איז דא די צענט פון עולם העשיה און נאך דריי פון עולם העשיה.

אנווענדונג אין תפלה

דאס איז פארוואס בשעת׳ן דאווענען איז דא אסאך דרייצנ׳ס, אזוי ווי גלייך פאר הודו זאגט מען שלשה עשרה מדות התורה נדרשת. דער אריז״ל׳ס כוונה איז אז די ערשטע, כאילו די דרייצן מדות, איז די עולם העשיה, די three lowest of the עולם העשיה, together with the עולם העשיה. די זענען פונקען אין יששכר, we have thirteen מדות over there, און סאו על בית שמונה עשרה איז דא thirteen מיטן ברכות, וואטעווער ס׳איז דא?

שאלה: ער טרעפט דרייצן אין יעדן לעוועל פון דאווענען?

תשובה: ניין, ס׳איז דא מער, ס׳איז דא זאכצן, איך געדענק, נישט דרייצן, seventeen, there’s more. אין שמונה עשרה איז דערערער די מידל ברכות וואס זענען געווען, און די אלעס פון תפילה ביי אים גייען גייען גייען קאנעקטן נישט מיט די ענפים, ווי מ׳רופט עס, די source און די result. So דאס ווערט דרייצן.

די כוונות פון הבו, whatever, די קבלת שבת איז “הבו לה׳ בני אלים”. “הבו” איז גימטריא דרייצן. מ׳זאגט עס דריי מאל, און דארט איז מען עולה דריי עולמות, און די פערטע איז “השתחוו לה׳ בהדרת קדש”, וואס איז אצילות. And then we bring out די seven details, אז מ׳מאכט זיבן פקודות and so on. בקיצור, technically האט ער א וועג פון אונז צו describe’ן, but yeah, but די thirteen איז דא. “הבו גדולה לאלקינו”. בקיצור, דאס איז מיין פשט. איך ווייס נישט מיין פשט, איך ווייס נישט וויאזוי איז די פשט.

And then איז ער ממשיך צו continue’ן about דאס און טאקן פארן. אה, ער ברענגט די שיטה אז ס׳איז דא אן אנדערע מהלך אין די אמת וואס זאגט אז אלע דרייצן זענען אין כתר, און ער ברענגט דאס אויך פון תפילת רבי נחוניא בן הקנה. בקיצור. עד כאן פרק ז׳, חלק א׳.

דער ברייטערער קאנטעקסט: די וויכטיגקייט פון פרדס רמונים

איך פיל אז ס׳איז וויכטיג צו האבן די קאנטעקסט, ווייל מ׳לערנט כתבי אריז״ל, נאכדעם זאגט ער, “אה, מ׳קען מאכן דרייצן, אקעי, מ׳קען מאכן פערצן, מ׳קען מאכן זיבן, מ׳קען מאכן וואס מ׳וויל.” איך בין זיכער אז דער אריז״ל האט געקענט פרדס און ער האט געטראכט פון דעם. סאו ס׳איז יסודות׳דיג, און מ׳איז נישט נאר געווען, “און נאר וואס מאכט איין דרייצן? אה, ווייל איך דארף אבער די רמז זאל אזוי שטימען.” ניין, דאס איז די פוינט אין דעם.

דער רמב״ן׳ס שיטה: פערצן

דער רמב״ן לייגט עס אויף number fourteen, יא. און according צו זיין פאלק איז, וואס איז דא פערצן עולמות? על פי רמב״ן, ס׳איז דא צען עולמות. איך האב דארט נאך אין ווארד, ס׳איז דא פערצן עולמות. ס׳איז דא צען עולמות, פלוס די יסודות. סאו די הללות איז בחינת י״ד, און יענער האט געוויזן אז אפילו די יד חזקה גייט אויף די ארדער, און ער האט געזאגט אז די לעצטע פיר זענען ביי עולם העשיה, פון דעם וועלט אונז. און דער זייטער רבי, דער זייטער רבי משם תורה, די לעצטע פיר יאר זענען די זקני קינים שוטרים, די הונדערט פראצענט גשמיות, ס׳איז טאר, וואטעווער, ס׳איז שטומע בערך, אבער דאס איז נאר 13, דאס איז 14, דאס איז 13 מיט א כולל בקיצור, דאס קען איך אויך.

איך האב דיר א דרייצן, איך וויל עס קאלט. עקרי אין קרית שבועל. איך וויל עס נישט אריינגיין. איי, עס איז די עקרי. נו, עס איז די פארטע עקרי. די פארטע עקרי איז מענט, מען איז אויס מענט צו מיין דארט אין א פאזיגע ווער. ווערן טאגס ביי די נומער 4, און ווארט איר נומערס. יא, אקעי.