סיכום השיעור 📋
סיכום פון שיעור – פרדס רמונים, שער א׳, פרקים ב׳-ה׳
—
א. דריי פשטים אויף “חמש כנגד חמש” (פרק כ״ב פון ספר יצירה)
דער מאמר פון ספר יצירה “חמש כנגד חמש” ווערט באהאנדלט מיט דריי פשטים:
ערשטער פשט (פון די מפרשים, ראב״ד)
דער פשוט׳סטער פשט איז אז עס רעדט פון פינף פינגערס קעגן פינף פינגערס – אבער דאס איז נישט נוגע, ווייל מיר זוכן פשטים על פי זוהר. דער ערשטער פשט על פי קבלה איז: עס זענען דא פינף העכערע ספירות און פינף נידעריגערע ספירות – אן אויבערשטע מדרגה און אן אונטערשטע מדרגה. דער פראבלעם מיט דעם פשט איז אז די ברית (יסוד) אינמיטן שטימט נישט אזוי גוט אריין. אבער באמת, אלע פשטים האבן דעם זעלבן פראבלעם: קיינער האט נישט באמת אן עלפטע ספירה – ביי אלע פשטים איז דער “באמצע” איינער פון די פינף. ביי די פינף פינגערס איז דאס נישט קיין פראבלעם (ווייל עס זענען מער ווי צען), אבער אין נמשל פון די ספירות איז דאס א שוועריגקייט.
צווייטער פשט (אויך פון מפרשים, ראב״ד)
פינף ספירות זענען נוטה לימין, און פינף זענען נוטה לשמאל:
– ימין: כתר, חכמה, גדולה, נצח, תפארת
– שמאל: בינה, גבורה, הוד, יסוד, מלכות
אויף דעם ווערט געברענגט א ראיה פון זוהר. ביידע פשטים (ערשטער און צווייטער) שטאמען פון די מפרשים – דער פירוש הראב״ד ברענגט שוין ביידע.
דריטער פשט (דער רמ״ק׳ס אייגענער חידוש)
דער דריטער פשט איז “לפי מה שנראה לעניות דעתי” – דער רמ״ק׳ס אייגענער פשט. ער זאגט קלאר: “חמש כנגד חמש” רעדט בכלל נישט וועגן די עשר ספירות אליין. “אלא הכוונה היא” – עס רעדט וועגן התפשטותן והסתעפותן, דאס הייסט וויאזוי די ספירות צעטיילן זיך און שטראלן אויס.
דער דריטער פשט האט צו טון מיט דער סוגיא פון אחרא (די “אנדערע זייט”) און דער נושא פון הכרעה. דאס איז אייגנטלעך דער הויפט-נושא פון שער המכריעים (שער כ׳), וואו עס ווערט מסביר געווען דער ענין פון אחרא, פארוואס מ׳דארף א הכרעה, וואס הכרעה מיינט, ווער איז דער מכריע, וכו׳.
[הערת אגב: דאס איז א ביסל “באקווארדס” – דער נושא פון שער א׳ איז אז עס זענען נאר צען ספירות, נישט מער און נישט ווייניגער. די סוגיא פון אחרא און הכרעה געהערט אייגנטלעך צום שער המכריעים, און עס איז נישט קלאר פארוואס דער רמ״ק ברענגט עס דא אריין.]
—
ב. די פינף הכרעות
דער רמ״ק ברענגט פינף סארטן / לעוועלס פון הכרעה, מיט ראיות פון זוהר:
1. תפארת איז מכריע צווישן חכמה און בינה
2. תפארת איז מכריע צווישן גדולה (חסד) און גבורה
3. הכרעה צווישן גדולה און הוד, און צווישן גבורה און נצח – דאס הייסט א “שיפע” הכרעה (דיאגאנאל), נישט נאר צווישן ספירות אויף דעם זעלבן לעוועל
4. (פרטים דערפון ווערן מסביר געווען אין פרק ד׳)
5. יסוד איז מכריע צווישן נצח און הוד
דער חידוש פון רמ״ק: הכרעה צווישן פארשידענע שטאקן
עס זענען דא לעוועלס (שטאקן) און זייטן אין דער סדר פון די ספירות. חכמה און בינה שטייען אויבן, און אינדערמיטן ווערט געמאכט א תפארת (אדער דעת) אלס מכריע. גדולה (חסד) און גבורה שטייען, און אינדערמיטן איז תפארת דער מכריע. אלע מקובלים אסומען אז עס זענען דריי שטאקן (לעוועלס).
דער חידוש פון רמ״ק איז אז תפארת קען מכריע זיין אויך צווישן ספירות פון פארשידענע שטאקן — למשל צווישן גבורה און נצח, אדער צווישן חסד און הוד. דאס איז א חידוש וואס מאכט נישט קיין פשוט׳ן סענס, און דערפאר האט ער געדארפט ברענגען אסאך ראיות — דריי ראיות: פון רשב״י, פון דער ספרה (ספר יצירה?), און פון די גאונים.
די קשיא פון ר׳ שלמה טוריאל (אלקבץ)
ר׳ שלמה טוריאל (א מקובל וואס האט געשריבן אסאך ספרים בכתב יד) האט א גוטע קשיא אויף דעם: וויאזוי קען מען מכריע זיין צווישן חסד און הוד? חסד איז א שטארקערע ספירה, אויף א העכערן לעוועל – הוד איז אויף א נידעריגערן לעוועל. דאס איז ווי צו זאגן אז מ׳דארף מכריע זיין א מחלוקת תנאים מיט אמוראים – אמוראים קענען זיך בכלל נישט חולק זיין אויף תנאים! אזוי אויך, הוד קען בכלל נישט “שטרייטן” מיט חסד, ווייל חסד איז אויף א גאנץ אנדער לעוועל.
אלע מקובלים זאגן אז חסד-גבורה-תפארת זענען ווי תנאים (דיינים), און נצח-הוד-יסוד זענען ווי אמוראים (יועצים). א יועץ קען נישט מחליט זיין א זאך — ער קען בלויז געבן אן עצה וויאזוי מען זאל אויספירן דעם פסק. אויב אזוי, ווי קען תפארת מכריע זיין צווישן א ספירה פון דעם “תנאים”-לעוועל מיט א ספירה פון דעם “אמוראים”-לעוועל?
[הערת אגב: וועגן ר׳ שלמה טוריאל – ער איז געווען א “יחיד מקובל” וואס האט געשריבן אסאך ספרים בכתב יד. דער ברסלב׳ער רב ר׳ ברזי חשין האט אנטדעקט אז דער כתב-יד מקור וואס ווערט ציטירט אין חסד לאברהם (פון ר׳ אברהם אזולאי) איז פון ר׳ שלמה טוריאל. ר׳ ברזי חשין האט געזאגט ער וועט עס ארויסגעבן ווען ער וועט האבן געלט.]
[הערת אגב: וועגן דעם ספר חסד לאברהם פון ר׳ אברהם אזולאי – דאס איז א “זייער שיינע ספר” וואס איז א ליקוט פון רמ״ק על סדר הענינים. ער האט פראבירט צו מאכן א סטרוקטור פון די רמ״ק׳ס תורות, אן כמעט קיין איין טייטש פון קיין איין פסוק – נאר “ideas” ארויסגעשניטן פון פארשידענע ווערק פון רמ״ק (“בארדס”, “אדיוקא”, “אלימא” וכו׳). זיין הויפט מקור איז געווען דער רמ״ק, און ער ברענגט אויך פון אריז״ל און פון דעם כתב-יד פון ר׳ שלמה טוריאל. דער חסד לאברהם פלעגט ברענגען “אסאך פאני זאכן” – למשל אז דער חתן זאל לייגן זיין פוס אויף דער כלה׳ס פוס ביי דער חופה, און אז עפעס וועט געשען אין תש״ס (וואס איז שוין פארביי).]
דער רמ״ק׳ס תירוץ
דער רמ״ק ענטפערט: אן אמורא איז אוודאי נישט געמיינט צו דרינגען דעם תנא, אבער עס איז דא א מין הכרעה. אזוי ווי א תנא קען זאגן “הלכה כפלוני” אדער פארקערט, אזוי קען אן אמורא — אין א געוויסן זין — אויך א ראלע שפילן. דער אמורא איז ווי דער גבאי וואס איז אמאל שטערקער פון דעם רב, ווייל ער זאגט וויאזוי דער רב האט געמיינט. אן אמורא מוז אנקומען און מאכן א תירוץ, איבערדרייען וואס ער קען מיט דעם תנא. און אין די כללים פון הכרעה מאכט מען נישט דוחה קיינמאל דעם צווייטן צד — דאס איז דער גאנצער פונקט פון הכרעה, אז מען איגנארירט נישט דעם צווייטן דעה.
דער רמ״ק איז זייער צופרידן מיט זיין חידוש. ער גיט אויס אז עס זענען פינף הכרעות, און דאס איז “ברית יחוד מכוונת באמת” — ווייל אלע פינף הכרעות זענען אלע דורך תפארת. דאס איז בעסער פאר אים ווייל אזוי ווערט נישט עלף ספירות — ער איגנארירט די גאנצע פראבלעם פון פינף און פינף.
—
ג. דער רמב״ן אויף ספר יצירה
דער רמ״ק ברענגט א רמב״ן מיט אן אנדערע גירסא, אבער ער האט נישט געהאט יענע גירסא, און ער ווייסט אויך נישט דעם פירוש פון דעם רמב״ן. דער רמ״ק איז זייער קריטיש דערמיט. עס זענען דא צוויי פירושים וואס הייסן “רמב״ן אויף ספר יצירה” — דער אלטער איז טאקע א טעות (נישט פון רמב״ן), און דער צווייטער איז מסתמא דער אמת׳ער. שלמה (אלקבץ?) האט געדרוקט נאך א פירוש, און עס איז מדויק פון דעם רמ״ק אז יענער איז דער ריכטיגער.
[הערת אגב: דער רמב״ן׳ס פירוש איז נישט אויסגעשריבן קלאר — “נישט קיין ראיה פון מיר.”]
—
ד. איבערגאנג צו פרק ה׳ — די צווייטע משנה פון ספר יצירה
דער טעקסט
> “עשר ספירות בלימה, עשר ולא תשע, עשר ולא אחת עשרה, הבן בחכמה וחכם בבינה, בחון בהם וחקור מהם, ודע וחשוב מהם, והעמד דבר על בוריו, והושב יוצר על מכונו.”
סטרוקטור פון ספר יצירה
די ערשטע משנה פון ספר יצירה הייבט זיך אן מיט דעם כלל: „בשלושים ושתים נתיבות חקק” – דער אייבערשטער האט „חקק” זיין וועלט מיט ל״ב נתיבות, „בשלושה ספרים”. די צווייטע משנה שטעלט אוועק די צוויי לעוועלס פון דעם: עשר ספירות בלימה און כ״ב אותיות – צוזאמען ל״ב. פון דער דריטער משנה ביז דער אכטער ווערט מסביר געווען די צען ספירות.
[הערת אגב: רבי אריה קאפלאן האט פארגעשלאגן אז מ׳זאל ליינען „חקוק כה׳ ד׳” אלס א צווי – „זיי דו חוקק” – נישט אז דער אייבערשטער האט חקק געווען, נאר אז דו זאלסט חוקק זיין. ער האט געוואלט מאכן פון ספר יצירה א „מעדיטעישן דעווייס”, אז אלע ווערבס זענען אנווייזונגען פאר׳ן מענטש. דאס שטייט אין זיין ביכל וואס ער רופט אן א „פירוש” אויף ספר יצירה – „ס׳איז א מנהג ביי צדיקים צו שרייבן זאכן און זיי רופן עס אן א פירוש.”]
לשון׳ישע אנאליזע: “הבן בחכמה וחכם בבינה”
עס איז דא א דקדוק-קשיא: “חכם” — איז דאס א פועל (verb)? “הבן” איז א פועל — פארשטיי! אבער “חכם” — מען זאגט נישט אזוי אין לשון הקודש. עס וואלט געדארפט זיין “החכם” אדער אפשר “חוכם.” קיינער חוץ פון ספר יצירה זאגט נישט אזוי. אפשר האט דער מחבר געזאגט “חכם” ווייל עס קלינגט בעסער מיט “הבן” — א סטיליסטישע בחירה.
דער פשט איז: זאלסט גוט פארשטיין מיט חכמה, און זאלסט גוט קלוג ווערן מיט בינה. עס איז א רמז צו די ספירות חכמה ובינה.
“והעמד דבר על בוריו, והושב יוצר על מכונו”
“דבר על בוריו” — שטעל אוועק די זאך קלאר. “דבר” קען אויך מיינען דער דיבור — וואס פאסט מיט דעם גאנצן ספר יצירה וואס איז אין א געוויסן זין א פירוש אויף עשרת המאמרות.
“יוצר על מכונו” — “יוצר” מיינט דער באשעפער. “מכונו” — ווי “מכון לשבתך” — מיינט זיין שטעלונג, זיין פעדעסטאל, זיין פלאץ. שטעל אוועק דעם באשעפער אויף זיין ריכטיגן פלאץ.
[הערת אגב: דער גאנצער ספר יצירה איז אין א סערטען זין א פירוש אויף עשרת המאמרות — אבער אינטערעסאנט, דער ספר יצירה זאגט נישט בפירוש אז די ספירות זענען עשרת המאמרות.]
[הערת אגב: ס׳איז דא אן אונטערשייד צווישן „דבר” און „יוצר” – „יוצר” איז פארבונדן מיט מלכות, „יוצר בראשית” ווי ס׳שטייט אין די יוצרות.]
א שטריך אין דער משנה: באפעלן (verbs)
אין דער צווייטער משנה איז דא א סעריע פון באפעלן — הבן, חכם, בחון, חקור, דע, חשוב, העמד, הושב — א גאנצע רייע פון פעולות וואס מען זאל טון מיט די ספירות. דאס איז אן אנדער סטיל ווי די ערשטע משנה.
—
ה. דער רמ״ק׳ס צוגאנג צו “עשר ולא תשע, עשר ולא אחת עשרה”
דער רמ״ק באמערקט אז דא איז נישט קיין רגילע קושיא – ווייל א קושיא איז ווען מ׳פארשטייט שוין עפעס און עפעס שטימט נישט. דא אבער איז די גאנצע זאך א קושיא – מ׳פארשטייט גארנישט פון אנהייב אן.
ער ברענגט דעם ערשטן פשט אין נאמען פון די מפרשים: „עיקר כוונתם להזהיר עלינו מן ההשגה” – דער ציל איז צו וואָרענען אונז וועגן השגה. אבער דאס איז פראבלעמאטיש: „עשר ולא תשע” און „עשר ולא אחת עשרה” דארפן זיין סימעטריש – ביידע דארפן רעדן פון דער זעלבער זאך. די מפרשים אבער האבן עס געטייטשט אלס צוויי פארשידענע ענינים, וואס איז “weird”.
[הערת אגב: אפשר איז ספר יצירה בכוונה געמאכט נישט צו האבן א פשוט׳ן פשט – אפשר זענען די ספירות געמאכט אז מ׳זאל „האלטן אין איין קוקן” און זען פאראדאקסן.]
—
ו. דער ערשטער פשט אין “עשר ולא תשע”: כתר איז א ספירה, נישט אין סוף
דער עיקר פשט
מ׳זאל נישט מיינען אז כתר איז נישט קיין ספירה ווייל כתר איז דער אין סוף. ס׳איז געווען א שיטה (וואס דער רמ״ק גייט באהאנדלען אין שער ג׳) אז אין סוף איז די ערשטע ספירה, און דאס איז כתר. לויט דער שיטה קומט אויס אז ס׳איז נאר ניין ספירות (נאצלים), ווייל די ערשטע איז דער מאציל אליין.
דער רמ״ק איז ברוגז אויף דער שיטה. זיין שטעלונג איז: ס׳איז דא צען נאצלים חוץ פון דעם מאציל. „עשר ולא תשע” – כתר איז אויך א ספירה, נישט דער אין סוף.
דער ראיה פון ספר יצירה אליין: “בל״ב נתיבות חקק ה׳” – דער “ה׳” וואס האט “חקק” איז קלאר פאר די ספירות. ס׳איז קיין שום וועג צו מאכן דעם אידענטיש מיט גאט אליין וואס איז געווען פריער. מ׳קען דאך נישט זאגן אז ער האט “חקק את עצמו בעשר ספירות.”
[הערת אגב: דאס ווערט פארגליכן צו דער פראגע וועגן יתרו און די שבטים – וויאזוי האבן זיך די שבטים מצטרף געווען מיט׳ן אייבערשטן פאר א מנין? זיי האבן געמיינט אז מ׳קען דעם אייבערשטן מצטרף זיין. אבער דער אמת איז אז א מנין דארף זיין חוץ פון דעם אייבערשטן – פונקט ווי צען ספירות דארפן זיין חוץ פון דעם מאציל.]
דער טיפערער דעבאט: Transcendence פון אין סוף
דאס איז אין אמת׳ן א זייער ערנסטע טעאלאגישע מחלוקת: צו וואספארא עקסטענט איז אין סוף „עפעס” וואס מ׳קען רעדן וועגן דעם? צו האט אין סוף א פלאץ אינערהאלב א סטרוקטור?
שיטה א׳ (וואס דער רמ״ק איז קעגן): ס׳איז דא א continuity – א „chain of being” – פון אונז ביז דעם אייבערשטן. דער אייבערשטער איז „די ערשטע זאך וואס עקזיסטירט”, איין סטעפ נאך דעם אנדערן, אלעס אויף איין שטיגער. דער אייבערשטער איז דער העכסטער פונקט אויף דער זעלבער לייטער. לויט דעם איז כתר = אין סוף, און ס׳איז נאר ניין באזונדערע ספירות.
שיטה ב׳ (דער רמ״ק׳ס וועג): דאס איז דער וועג פון radical transcendence, ענלעך צום רמב״ם – גאט איז נישט דומה כשום דבר נברא, און אויך נישט כשום דבר נאצל. מ׳קען דעם אייבערשטן נישט מצטרף זיין צו קיין ציילונג. למעלה פון די ספירות רעדט מען נישט פון אין סוף – דאס איז דער גאנצער פוינט. דער אייבערשטער איז נישט „part פון דער וועלט” אין דעם זין אז ער איז דער העכסטער שטאפל.
יא, מ׳קען זאגן אז „אלע ספירות איז דער אייבערשטער in some sense” – אבער דאס איז נישט די בעיה. די בעיה איז צו דער אין סוף אליין איז א ספירה, א שטאפל אין דער סיסטעם. דער רמ״ק זאגט: ניין – דער אין סוף איז לגמרי אנדערש, און דעריבער מוז מען ציילן צען ספירות אן דעם אין סוף.
דאס איז בעיקר דער רמ״ק׳ס הויפט ענין אין דעם שער: safeguarding the transcendence of God – באשיצן דעם יסוד אז דער אייבערשטער איז נישט איינער פון די ספירות, ער איז זייער אנדערש פון זיי.
[הערת אגב: ס׳ווערט אויפגעברענגט א פארגלייך צו נאמבערס: מיר האבן ניין characters (1-9), און zero איז נישט א “נאמבער” אין דעם זעלבן זין – ער שטייט פאר דעם “one.” אזוי אויך, דער אין סוף שטייט פאר דעם גאנצן סיסטעם פון ספירות. אויב צען איז “one” און “zero” צוזאמען, וואלט מלכות געווען דער “zero,” און דאס וואס דער רמ״ק עקסקלודירט (אין סוף/כתר) איז נישט אמאל דער zero – ער איז דאס וואס שטייט פאר דעם zero.]
א קשיא אויפ׳ן רמ״ק׳ס דרך
ס׳איז א “פאנע וועג” צו זאגן “עשר ולא תשע” אויב מ׳וויל נאר זאגן אז כתר איז נישט אין סוף. ווייל דער פשט סעט׳ס אפּ אזוי: מ׳ווייסט שוין אז ס׳איז דא צען ספירות מיט צען נעמען, און די שאלה איז נאר צי כתר איז א ספירה אדער ער איז גאט/אין סוף. אויב כתר = אין סוף, בלייבן נאר ניין. דעריבער “עשר ולא תשע.”
אבער פארוואס זאל מען נישט פארקערט זאגן: “עשר ולא אחת עשרה” זאל מיינען אז מ׳זאל נישט צולייגן אן עלפטע וואס איז אין סוף? דער רמ״ק האלט אז “ולא אחת עשרה” האט אן אנדערע פשט, וואס ער ברענגט שפעטער אין דעם פרק.
—
ז. דער צווייטער פשט אין “עשר ולא תשע”: מ׳זאל נישט סקיפּן מלכות
דער צווייטער פשט: “עשר ולא תשע” מיינט אז מ׳זאל נישט אוועקלאזן די מלכות, די לעצטע ספירה. ס׳איז דא מקובלים וואס האבן כמעט אזוי געטון – “כאשר יש מי שדימה בספירותיו קרוב לזה.”
דער היסטארישער הינטערגרונט
דער רמ״ק ברענגט אז רבי יצחק בר חיים (א צייטגענאס פון דעם רמ״ק) האט געהאלטן אז אין סוף איז כתר. דער רמ״ק האט געזען זיין ספר (“ספר המגיד”) אין זיין לעבן. אבער נישט נאר ער – אויך רבי יוסף ג׳יקטיליא (א גרויסער פריערדיגער מקובל) און דער לבנת הספיר האלטן אזוי. אלזא, גרויסע פריערדיגע מקובלים האבן געהאלטן אז כתר = אין סוף.
אויב כתר = אין סוף, דאן רעכנט מען נישט כתר אלס א ספירה, און מ׳רעכנט אויך נישט מלכות (לויט יענע שיטה), און עס בלייבן ניין. קעגן דעם זאגט “עשר ולא תשע.”
דער רמב״ן׳ס לשון
דער רמ״ק ברענגט א לשון פון דעם רמב״ן: “האמונה באצילות, ואף אם אינה באחדות שלם מפני שנפרדת.” דאס הייסט: מלכות איז יא טייל פון אצילות און פון דער אמונה, אפילו אויב זי איז נישט אין פולשטענדיגער אחדות ווייל זי איז “נפרדת” (אפּגעשיידט). דער רמ״ק באנוצט דעם רמב״ן׳ס לשון צו באווייזן אז מלכות מוז גערעכנט ווערן אין די צען.
[הערת אגב: ס׳ווערט דערמאנט אז דער ב״ח האט געזאגט אז דאס איז רבי יהודה חייט׳ס תורה.]
—
ח. גלות השכינה: וואס מיינט עס אז מלכות איז “נפרדת”?
די הויפט-שאלה
ווען מיר זאגן אז די שכינה איז אין גלות, וואס מיינט דאס אייגנטלעך? די מלכות איז דאך איינע פון די צען ספירות אין אצילות — זי איז א טייל פון דעם אייבערשטנ׳ס מדות, א טייל פון דעם אריגינעלן סיסטעם. אויב אזוי, וויאזוי קען זי זיין „אין גלות”? מיינט מען אפשר עפעס אנדערש — א מלאך, א „צווייטע שכינה,” עפעס וואס איז נישט ממש די ספירה אליין?
צי מחלוקת׳ן אין קבלה זענען ריכטיגע מחלוקת׳ן?
אויב מ׳זאגט אז מלכות איז “באצילות ואינם באחדות” – וואס דארף איך דען וויסן? האט דאס א ריכטיגע מיינונג, אדער איז עס נאר א שפּיל מיט ווערטער?
די תשובה: ווערטער מיינען עפעס, און מ׳שלאגט זיך וועגן זאכן, נישט וועגן ווערטער. אויב איינער וויל טוישן ווערטער אז זיי זאלן מיינען עפעס אנדערש, איז דאס שוין ערגעץ אנדערש. די מחלוקת׳ן זענען נישט נאר מיסקאמיוניקעישן ווי דער דור הפלגה.
[הערת אגב: ס׳ווערט דערמאנט א שיטה פון דעם בית יוסף אז די שכינה וואס גייט אראפּ אין גלות איז בכלל נישט די זעלבע שכינה וואס איז טייל פון די צען ספירות. דאס הייסט: די צען ספירות אין אצילות – דעם אייבערשטן׳ס מידות – האבן א צענטע מידה גערופן מלכות, און דאס איז פערפעקט. אבער די שכינה וואס איז אין גלות איז א קאפּיע (א “קרבן קאפּי”), נישט פארט פון די צען ספירות אליין. מ׳קען זאגן אז זי איז פארט פון דער אריגינעלער זאך, אבער זי איז נישט אידענטיש דערמיט. דאס איז א “קאהירענטע שיטה.” ס׳ווערט אנגעוויזן אז מ׳דארף קוקן אין שער הירח / שער מיתת הירח (אין דעם רש״ש) פאר מער וועגן דעם.]
—
ט. דריי מעטאדאלאגישע וועגן צו ענטפערן אויף סתירות אין קבלה
1) דער וועג פון דעם אריז״ל — אנטאלאגישע חילוקים (פרצופים)
דער אריז״ל מאכט ממש׳דיגע חילוקים אינערהאלב דער מציאות גופא. למשל: בחינת רחל איז אין גלות, אבער בחינת לאה איז נישט אין גלות. דאס איז נישט א ווארט-שפיל — דאס איז א „reality play.” עס זענען צוויי פארשידענע ענטיטעטן, צוויי פארשידענע „פייגעלעך.” מען שאפט נייע נעמען פאר נייע אנטאלאגישע חלוקים. דער אריז״ל וואלט מסתמא געזאגט אז די נעמען וואס דער רמ״ק ניצט זענען אייגנטלעך די זעלבע זאך ווי זיינע פרצופים — נאר עס איז גרינגער צו רעדן ווען מען האט ספעציפישע נעמען פאר זאכן.
2) דער וועג פון דעם רמ״ק — למדנות (בחינות)
דער רמ״ק פרעפערירט צו מאכן למדנות׳דיגע חילוקים: „אויב מען קוקט מצד דעם, איז עס יא; אויב מען קוקט מצד יענעם, איז עס ניין.” דאס איז ווי א גרויסער „חילוק” אין א ספר — מען רעדט פון בחינות אינערהאלב דער זעלבער זאך, נישט פון צוויי באזונדערע מציאות׳ן. אבער אויך ביי למדנות קען מען זיין פאלש — מען קען מאכן א חילוק וואס טרעפט נישט.
3) דער וועג פון חסידות — אלץ צוריק אין דעם קאפ
חסידות שטעלט אלץ צוריק אריין אין דעם מענטשלעכן באוואוסטזיין — א „סופער-למדנות׳דיגער” וועג. למשל: גלות השכינה איז דא ווען מען האט נישט קיין אמונה. ווען מען האט אמונה, איז שוין אויס גלות. קומט אויס אז גלות איז חסרון אמונה.
—
י. דער רמ״ק׳ס ענטפער: עס ווענדט זיך אויף דעם מצב
דער רמ״ק גיט אן אינטערעסאנטן ענטפער: עס ווענדט זיך אויף דער סיטואציע. אויף דער גרויסער שאלה „זענען די ספירות גאט?” ענטפערט ער: היינט — יא; נעכטן — ניין. אויב דו ביסט א צדיק — יא; אויב דו ביסט א רשע — ניין. דער חילוק איז נישט אין קאנצעפטן אליין, נאר אין מצבים. עס זענען פארשידענע סיטואציעס: עס איז דא מצבים וואו די שכינה איז אין אצילות, ווי עס דארף צו זיין. אדם הראשון האט געזינדיגט, און דעמאלט איז זי אראפגעקומען. אפשר רעדט מען נאר פון א באשטימטן מצב, א באשטימטער סיטואציע.
דער לאגישער פראבלעם: שינויים ביי דעם אייבערשטן
אויב עפעס קען האבן פארשידענע „states” — קען דאס זיין גאט? דאס איז א גרעסערער פראבלעם: וויאזוי קענען זיין שינויים? דער אריז״ל גייט אמאל ביז צום סוף מיט דעם און זאגט: די גאנצע קשיא „וויאזוי איז אצילות געווען אט א פוינט אין טיים?” איז אייגנטלעך די זעלבע קשיא, ווייל צייט אליין איז א קאנצעפט וואס איז נאר פאר אונז. אבער דאן שטעלט זיך די קשיא: וויאזוי נוצלעך איז עס צו זאגן אזא זאך? אלץ וואס מיר זאגן איז דאך פאר אונז צו ניצן.
דער אין-סוף ווייסט אלץ אן שינוי — אבער פון אונזער זייט?
דער רמ״ק זאגט: דער אין-סוף ווייסט אלעס אן ער זאל זיך טוישן. פון זיין פוינט אוו וויו איז זיך גארנישט געשען. אבער פון דעם פוינט אוו וויו פון די ספירות — וואס איז אויך א אמת׳ער פוינט אוו וויו — איז יא געווען א זאך. און פון דעם פוינט אוו וויו פון מלכות און גלות, איז נישט נאר דא ספירות, נאר עס איז אויך דא א נתירה — א ממש׳דיגע גלות.
דער פראבלעם פון „ריעליטעט” פון דער שבירה
אפילו אויב מען רעלאטיוויזירט און זאגט „עס איז נישט ריעל, ווייל ווען מען טראכט דערפון אלס נישט ריעל, איז עס אויס ריעל” — קען מען פרעגן צוריק: וויאזוי קען עס אזוי אויסזען ווי ריעל? ווען משיח וועט קומען, וועט עס אויס ריעל זיין — אבער וויאזוי קען זיין אז משיח זאל נאכנישט קומען? וויאזוי קען זיין אז עס איז דא א גלות? וויאזוי קען דער „פאנטאזיע” עקזיסטירן?
אויב אונזער אמונה, אונזער נשמה, אונזער עקזיסטענץ איז אויך א טייל פון דעם געטלעכן — וויאזוי קען א טייל פון דעם געטלעכן לייקענען זיך אליין? ווען מען זאגט „עס זעט נאר אזוי אויס” — בלייבט די קשיא: וויאזוי קען עס אזוי אויסזען?
אין א געוויסן פונקט ווערט די שבירה ריעל — אפילו אויב מען רעלאטיוויזירט עס.
[הערת אגב: עס ווערט אנגערירט אן ערנסטע פראבלעם: ווען מען וויל זאגן אז דער דעמיורגע (דער באשעפער) איז נישט גאט, אז עס איז דא א שלעכטע מאכט — אזוי ווי די גנאסטיקס — מוז מען זייער אויפפאסן. די גנאסטיקס זענען נישט משוגע, זיי האבן א פוינט — דערפאר מוז מען זאגן „רחמנא ליצלן” און מוז מען זאגן: „ניין, ניין, מיר מוזן עס צוריקברענגען — מציאות איז א טייל פון גאט.”]
[הערת אגב: דער רמ״ק אליין איז מודה אז עס איז דא אן אינטערפערסאנעלער קאמוניקאציע-פראבלעם אין קבלה. עס ווערט דערמאנט א פלאץ וואו דער רמ״ק, נאכדעם וואס ער ענדיגט אנשרייען איינעם אז ער איז אן אפיקורס, שרייבט ער: „איך ווייס אז דו מיינסט אויך וואס איך מיין, נאר איך דארף דיך רעדן.” ער איז מודה אז דער אפאנענט מיינט אפשר דאס זעלבע, נאר דער אויסדרוק איז פראבלעמאטיש.]
—
יא. דער יסוד׳דיגער קאנסענסוס און דער אמת׳ער מחלוקת
יעדער איינער איז מודה אז פון דעם פוינט אוו וויו פון דעם אנהייב (פון אויבן, פון דעם אין-סוף) איז אלץ אזוי ווי עס דארף צו זיין. אויך יעדער איינער איז מודה אז פון דעם פוינט אוו וויו פון דעם סוף (פון אונטן, פון אונזער מציאות) זענען זאכן אנדערש. די שאלה איז: וויפיל ריעליטעט גיט מען דעם? וויפיל ממשות האט דער אונטערשייד? דאס איז דער אמת׳ער מחלוקת צווישן די פארשידענע שיטות.
איינער קען זאגן אז דער חילוק איז זייער ריאל. איינער קען אפילו זאגן אז עס איז קיינמאל נישט געווען קיין עשר ספירות אלס אן אחדות — למשל, מלכות דאצילות איז קיינמאל נישט געווען אין אחדות, זי איז אלעמאל געווען “אין גלות,” אלעמאל באזונדער.
אפשר זענען אלע אזעלכע שיטות נישט “טעאריעס” נאר “אינסטרוקציעס” — נישט באשרייבונגען פון דער מציאות, נאר אנווייזונגען וויאזוי צו טראכטן. דאס וואלט געווען אן אנדער וועג צו פארשטיין דעם גאנצן דיסקורס. אבער דער וועג האט אויך פראבלעמען — ווען מען קומט צו די אמת׳ע שאלות (ווי אזוי קומט אריין, רחמנא ליצלן, שלעכטס אין דער וועלט), דארף מען דאך א ריאלע תשובה.
—
יב. “טראכט נישט” — אן עטיק פון אויפמערקזאמקייט
בעיקר, קיינער חולק׳ט נישט אויף דער ריאליטעט — אלע זענען מודה אז ס׳איז דא ביידע צדדים. דער חילוק איז אין דער פעולה פון טראכטן: וויפיל צייט און פאקוס זאל מען געבן יעדן צד. ווען איינער זאגט “טאר נישט טראכטן,” מיינט ער נישט אז דער אינהאלט איז שקר, נאר: פאקוס נישט צופיל אויף דעם אספעקט, ווייל דו וועסט פארלוירן ווערן.
דאס פאסט זייער גוט מיט דער “פרומער שפראך” פון “טראכט נישט.” מען קען זאגן: “איך ווייס אויך אז ס׳איז אזוי, אבער טראכט נישט צופיל דערפון, ווייל דו וועסט אפגיין פון וועג.”
דאס איז דער רמב״ם׳ס שיטה און דאס איז אויך קבלה: אז מלכות איז בלאנ״ט — ווען מען הייבט אן צופיל צו טראכטן פון דעם, ווערט מען אן אפיקורס. מען הייבט אן טראכטן: “אוי, למעשה איז דא א וועלט — איז דאך נישט קיין אייבערשטער.” מען טיילט זיך אפ פון אים, אדער מען הייבט אן גלייבן אז ס׳איז דא א “ריאלע קאנעקשאן” דארט וואס איז א ריאלער טייל פון אים — און ביידע ריכטונגען זענען פראבלעמאטיש.
אלע סארטן לעזונגען — ווי צו זאגן אז מלכות פון אצילות איז נישט באזונדער אבער מלכות פון בריאה יא — קענען פארשטאנען ווערן אלס לעזונגען צו דעם פראבלעם. אבער ווען מען הייבט אן טראכטן, דארף מען פארשטיין אז טראכטן האט ריאלע קאנסעקווענצן פאר וויאזוי מען קוקט אויף דער וועלט. מען קען נישט האבן אן ענציקלאפעדיע מיט א chart וואו אלץ שטייט פונקטליך — וויאזוי מען מאכט דעם chart איז אליין א חילוק.
—
יג. דער אריז״ל׳ס מהלך
אויב איינער איז סמארטער און קען אויפקומען מיט אן image וואו ער האלט ביידע צדדים אויף איין מאל — זייער גוט. דאס איז דער סארט לעזונג וואס דער אריז״ל טוט: ער האט געגעבן א מהלך וואו מען קען האלטן ביידע אויף איין מאל. אבער ס׳קען זיין אז איינער איז wrong אין דעם — ס׳איז נישט קלאר.
—
יד. “כפירה” ביי מקובלים vs. ביי דעם רמב״ם
ס׳איז זייער אנויינג ווען מקובלים נוצן דעם לשון פון “אמונה” און “כפירה” — ווייל זיי מיינען עס קיינמאל נישט ערנסט אין דעם זעלבן זין ווי דער רמב״ם. ווען דער רמב״ם אדער א פשוט׳ער מענטש זאגט “דאס איז כפירה,” מיינט ער: ס׳איז שקר, ס׳איז wrong. ווען א מקובל זאגט “דאס איז כפירה,” מיינט ער: ס׳איז אמת, אבער טראכט נישט דערפון. די מקובלים גלייבן אין אלע “כפירות” — זיי האלטן נאר אז מען זאל נישט פאקוסן דארט.
—
טו. די היסטאריע פון קבלה אלס א באלאנסירונג
די גאנצע היסטאריע פון קבלה איז א וועג פון גיין הין און צוריק: איינער זאגט אן אידעע, מענטשן נעמען עס און עמפאסייזן עס צופיל אין איין ריכטונג, דאן זאגן אנדערע: “ניין, ס׳איז פארט א טייל פון דער זאך, אבער נישט אזוי שטארק.” מען שפילט ארום מיט די זעלבע אידעען, אבער מען דרייט זיי מער אהין אדער אהער כדי נישט אויסן באלאנס צו ווערן.
—
טז. עבודה זרה — א שאלה פון פאקוס, נישט פון מציאות
פארוואס איז יעדער ברוגז אויף מקובלים? ווייל זיי זענען “true scientists.” רמב״מיסטן זאגן: “כ׳האב געמיינט אז עבודה זרה עקזיסטירט נישט, turns out אז ס׳איז יא דא — טאר מען נישט גלייבן דערין.” אבער אויב ס׳איז יא דא, פארוואס טאר מען נישט גלייבן דערין? דאס איז דער פראבלעם פון די רמב״ם-מענטשן. דער רמב״ם אליין גלייבט אויך אז עבודה זרה עקזיסטירט — ער זאגט עס נאר נישט אויס, ער איז געווען פיל מער נזהר ווי די מקובלים.
דער ענטפער דארף זיין: מיר האבן נישט קיין מחלוקת במציאות מיט עבודה זרה. די מחלוקת איז נישט אויב ס׳איז דא אדער נישט דא. דער פראבלעם איז אין פאקוס: וואספארא סארט story מאכסטו ארויס פון דעם, וואספארא סארט picture.
ווען מען ווערט זייער טעכניש, איז נאך דא פלאץ פאר אלעס. אבער אין די מער גראבע pictures, איז עס: “Wait, די picture איז wrong.” וואס הייסט “wrong”? ווייל ס׳פירט דיר צו טראכטן אין א געוויסן וועג און צו פאקוסן אויף דעם. ס׳איז ווייניקער א טעות אין זין פון א שקר (a false statement), מער א טעות אין זין פון: דו האסט א הויז, דו ווילסט זען אז דער ספרים-שאנק איז שיין — גיי נישט קוקן פונקט אין דעם ווינקל וואו ס׳איז נישט שיין. קוק נישט דארט. עבודה זרה, על פי דעם, איז איינער וואס האט דוקא ליב צו קוקן וואו ס׳איז נישט שיין. לאז, יא, ס׳איז דא,
ס׳פעלט אויס, מ׳קען עס אפילו פיקסן אדער נישט — אבער קוק נישט דארט.
דאס איז אן “עטיק פון אויפמערקזאמקייט” (ethics of attention) אנשטאט אן “עטיק פון אמת” (ethics of truth).
—
יז. מקובלים זענען “פּראקטישע רמב״מיסטן”
דער רמב״ם אליין האלט אז מען דארף לערנען וועגן די עשר ספירות (אדער זיין ווערסיע — עשרה מלאכים). ער זאגט אז נביאים טראכטן וועגן דעם צענטן מלאך. דער רמב״ם זארגט זיך נישט אז מען וועט דעם מלאך פאר גאט האלטן — וואס איז זייער מאדנע, פארוואס נישט?
די מקובלים זענען אייגנטליך פּראקטישע רמב״מיסטן. דער גאנצער חילוק צווישן “רמב״מיסטן” און “מקובלים” איז נישט אמת — ס׳איז דא טעאריטישע רמב״מיסטן און פּראקטישע. די מקובלים זאגן: “אה, ס׳איז דא צען שכלים? אקעי, לאמיר זען וואס מ׳רעדט מיט זיי. Wait, זענען זיי פארבונדן איינער מיט דעם אנדערן? איז יעדער איינער א גאט?” און דאן הייבט מען אן צו פירן וועגן דעם, מאכן פלענער — דאס איז וואס מענטשן האבן געטון כסדר. ווען מען זיצט און קוקט, זעט מען אז ס׳איז אזוי אייגעבויט. די מקובלים זענען מסכים מיט דעם רמב״ם — זיי זאגן עס נאר אויף זייער מער קאמפליצירטן וועג.
דו ווילסט א נביא ווערן, דו רעדסט צו גאט, צום מלאך גבריאל, צום שכל הפועל. און דאן הייבסטו אן זיך צו זארגן: “Wait, איז דאס וואס רעדט צו מיר גאט?” ענטפער: ס׳איז גאט אויב דו קוקסט פון דעם point of view, ס׳איז נישט גאט אויב דו קוקסט פון יענעם point of view. און דאן הייבט מען אן צו פארשטיין אלע גט׳ן אין דער היסטאריע — זיי האבן נאר געקוקט אויף יענעם point of view. אמת, אבער basically דאס איז וואס פאסירט.
[הערת אגב: א מעשה מיט א רבי וואס האט געזאגט וועגן איינעם וואס מען האט גערופן אן אפיקורס — “דארפסטו פארשטיין, ער איז דאך סוגיות פונעם ענין, כפירה.” מען דארף פארשטיין וואס דער פראבלעם איז — וואס קען מען זאגן אז ס׳וואלט שענער געווען? ער זאגט: “רחמנא ליצלן.” יא, ווארער רחמנא ליצלן.]
—
יח. דער רמב״ן׳ס לשון אויף שמיני עצרת: “באצילות ולא באחדות”
דער רמב״ן האט א לשון (ויקרא כ״ג ל״ו) אז די שכינה איז “באצילות ולא באחדות” — זי איז אין אצילות אבער נישט אין אחדות. אויב דער רמב״ן מיינט דאס וואס עס קלינגט, איז דאס א זייער וויכטיגע ראיה צו דעם גאנצן ענין — אז אפילו אין אצילות איז דא א מדרגה וואס איז נישט אין גאנצן אחדות.
דער רמב״ן אויף שמיני עצרת — דער פשט
דער רמב״ן אין פרשת אמור שרייבט וועגן שמיני עצרת: “כי היא אצילות הראשונים, ואיננה כאחדות שלהם”. ער זאגט אז שמיני עצרת איז א “רגל בפני עצמה” און אויך “תשלום דראשון” – וואס קלינגט לכאורה ווי א סתירה: איז עס א באזונדערע רגל אדער א המשך פון די ערשטע?
דער תירוץ איז אז מלכות איז נאצל פון תפארת (אדער פון די העכערע ספירות), און דעריבער איז עס א המשך פון זיי – “תשלום דראשון” – אבער נישט באחדות מיט זיי, נאר א באזונדער מדרגה, א “רגל בפני עצמו”. דאס איז ווי אזוי דער רמב״ן בויט אויף דעם סוד אין דער הלכה.
[הערת אגב: דער רמב״ן זאגט קיינמאל נישט לשון נקבה אויף די שכינה – ער זאגט אלעמאל “הוא”. ער רעדט מיט רמזים, אבער ווען ער רעדט וועגן דעם ענין, רעדט ער “נארמאל” – אן דעם ראמאנטישן שפראך וואס שפעטערדיגע מקובלים האבן אנגענומען.]
—
יט. דער רמ״ק׳ס פירוש אויף “עשר ולא תשע” — מלכות איז מן המנין
דער רמ״ק טייטשט אז דער פשט פון “עשר ולא תשע” (פון ספר יצירה) איז אז מלכות איז מן המנין – זי געהערט צו די צען ספירות און מ׳טאר זי נישט אפטיילן.
דער מקור פון זוהר – רעיא מהימנא
דער מקור דערפאר איז פון דער זוהר אין רעיא מהימנא, וואו עס ווערט געברענגט א חילוק צווישן פארשידענע מדרגות פון נשמות:
– נשמות פון עולם הבריאה: מענטשן וואס לערנען נאר משניות, גמרא, הלכה – דער נגלה פון תורה.
– נשמות וואס האבן סתרי תורה: זיי ווערן אנגערופן “בעלי מדות” – נישט אין דעם געוויינטלעכן זין פון “גוטע מדות”, נאר אין דעם זין אז זיי פארמאגן (“own”) די מדות פון אצילות, ד.ה. זיי האבן א שייכות צו די ספירות וואס ווערן אנגערופן “מדות”.
נשמה פון צד המלכות – “עשר ולא תשע”
ווער עס ירש׳נט א נשמה מצד המלכות הקדושה – די מלכות איז כלולה פון צען ספירות. דעריבער, ווער עס באקומט א נשמה פון מלכות, באקומט אלע צען ספירות בלי פירוד – דאס איז דער טייטש פון “עשר ולא תשע”.
אבער “והאמת כי היורש את המלכות יחידה, הרי תשע פרודות ממנה” – ווען איינער ירש׳נט נאר די מלכות אליין, אן איר כלליות, בלייבן די אנדערע ניין ספירות אפגעטיילט פון איר.
[הערת אגב: דער רעיא מהימנא ווייסט נישט ווער האט געשריבן ספר יצירה – ער זאגט נאר “אמר בעל ספר יצירה”, “מי שהוא היה”, ווער עס איז געווען.]
—
כ. דער פשט פון “עשיה” אין דעם קאנטעקסט
דער רמ״ק נעמט אן אז דער באגריף “עשיה” אין דעם מאמר מיינט: מ׳זאל נישט צעטיילן די מלכות פון די צען ספירות, און “עשיה וייחוד” מיינט מ׳זאל נישט גיין העכער פון וואו מ׳געהערט. דער מענטש וואס האט א נשמה פון עולם העשיה זאל בלייבן אין זיין מדרגה.
—
כא. דער סוד פון י״ק ו״ק
א רמז ווערט געברענגט: ווען מ׳שרייבט י״ק ו״ק (דער שם הוי״ה) מיט די מילוי (די אותיות אויסגעשריבן), קומט עס אויס צען אותיות – און דאס איז דער סוד פון “עשר ולא תשע”, אז אלע צען זענען כלולים אין דעם שם.
—
צוזאמענפאסונג פון די הויפט-נקודות
דער שיעור האט באהאנדלט עטלעכע צענטראלע ענינים:
1. “חמש כנגד חמש” — דריי פשטים, מיט דעם רמ״ק׳ס חידוש וועגן הכרעה צווישן פארשידענע לעוועלס פון ספירות, און די קשיא פון ר׳ שלמה טוריאל/אלקבץ.
2. “עשר ולא תשע” — צוויי הויפט-פשטים: (א) כתר איז א ספירה, נישט אין סוף; (ב) מלכות איז מן המנין, מ׳טאר זי נישט אוועקלאזן.
3. דער טיפערער דעבאט וועגן טראנסצענדענץ — צי אין סוף איז א טייל פון דער “לייטער” פון ספירות אדער לגמרי אנדערש (radical transcendence).
4. גלות השכינה — וואס מיינט עס אז מלכות איז “נפרדת”, מיט דריי מעטאדאלאגישע צוגאנגען (אריז״ל׳ס פרצופים, רמ״ק׳ס בחינות, חסידות׳ס סובייעקטיוויטעט).
5. אן עטיק פון אויפמערקזאמקייט — דער חילוק צווישן “כפירה” ביי מקובלים (טראכט נישט דערפון) און ביי דעם רמב״ם (ס׳איז שקר), און וויאזוי דאס באלייכט דעם ענין פון עבודה זרה.
6. דער רמב״ן׳ס לשון אויף שמיני עצרת אלס ראיה אז מלכות איז “באצילות ולא באחדות”.
7. דער סוד פון שם הוי״ה מיט צען אותיות אלס רמז צו “עשר ולא תשע”.
תמלול מלא 📝
פרדס רמונים, פרק כ״ב: דריי פשטים אויף “חמש כנגד חמש” – דער דריטער פשט און די סוגיא פון הכרעה
איבערבליק: די דריי פשטים אויף “חמש כנגד חמש”
בעיסיקלי, אונז האלטן ביי פרק כ״ב, וואו ער [דער רמ״ק] האלט אינמיטן זיין צווייטע פשט אויף “חמש כנגד חמש”, און ער וויל זאגן אויף דעם א גאנצע שטיקל תורה. יא, אז ס׳איז דא פינף ספירות וואס זענען נוטה צו ימין, און פינף זענען נוטה צו שמאל. און… יא, דאס איז וואס ער זאגט. דאס איז די צווייטע פשט.
סארי, נאכדעם האט ער א דריטע פשט? יא, די דריטע פשט, סארי. יא? דריטע פשט. מסכים?
ס׳איז דא דריי פשטים. דער ערשטער פשט איז… “חמש כנגד חמש”. דער ערשטער פשט, אבער דער פשוט׳סטער פשט איז אז ס׳איז דא פינף פינגערס. יענער פשט איז נישט נוגע. ער זוכט דאך פשטים על פי קבלה, על פי זוהר. נישט על פי קבלה – ספר יצירה איז אויך קבלה, אבער אונז לערנען על פי זוהר.
דער ערשטער פשט: העכערע און נידעריגערע ספירות
דער ערשטער פשט איז actually most reasonable. דער ערשטער פשט איז אז ס׳איז דא די פינף הויכע, העכערע ספירות אין א העכערע לעוועל, און די פינף נידעריגערע ספירות אין א lower level. דאס איז דער ערשטער פשט. ס׳שטימט נישט אזוי גוט די ברית באמצע, אבער שוין. מ׳דארף זאגן אז אלע פון די פשטים האבן נישט קיין עלפטע באמת. זיי האבן אלע די באמצע אלס one of the five. רייט, נאכאמאל, אין די פינף פינגערס איז דא מער ווי צען, that’s the answer. אבער על פי פשט ספר יצירה, וואס ס׳איז דא א פראבלעם אין די נמשל פון די ספירות.
דער צווייטער פשט: ימין און שמאל
סאו, אקעי. די צווייטע פשט איז אז ס׳איז דא פינף ספירות וואס זענען נוטה לימין, און פינף וואס זענען נוטה לשמאל. דאס איז די צווייטע פשט פון די צווייטע פרק. ביידע פון זיי ברענגט ער פון די מפרשים וואס זענען דא אין ספר. דער פירוש הראב״ד ברענגט שוין ביידע פשטים, און אזוי ברענגט ער דא פון אונטן פון אנדערע מענטשן. די צווייטע פשט איז אז כתר, חכמה, גדולה, נצח, תפארת זענען ימין, און בינה, גבורה, הוד, יסוד, מלכות זענען שמאל. אקעי, צווייטע פשט. ער ברענגט א ראיה פון זוהר אז ס׳איז טאקע אזוי. און שוין.
דער דריטער פשט: התפשטות והסתעפות – די סוגיא פון הכרעה
די דריטע פשט איז… די דריטע פשט איז זיין אייגענע פשט, לפי מה שנראה לעניות דעתי. דאס מאכט ער נאכדעם. איך טראכט אז ס׳איז זיין אייגענע פשט. אז “חמש כנגד חמש” רעדט בכלל נישט וועגן דעם. ס׳רעדט וועגן… ס׳רעדט נישט וועגן די עשר ספירות. ער זאגט דאס שוין קלאר:
> “אלא הכוונה היא” – התפשטותן והסתעפותן.
ווי זענען די צען התפשטות? אפיציעל יא, ווייל די צען התפשטות זענען די צען ספירות וואס צעטיילן זיך. דא וויל ער מאכן א דריטע, א גאנץ אנדערע חמש כנגד חמש. און ער זאגט אז דאס האט בעצם צו טון אויבן כללי פון די נושא פון אחרא. ס׳איז א וויכטיגע נושא די נושא פון אחרא, ס׳איז דא א גאנצע שער, שער המכריעים, וואס איז באמת וועגן דעם.
דער צוזאמענהאנג מיט שער המכריעים
יא, די הויפט נושא פון אחרא איז בעצם די נושא פון דרך המצוה וואס מיר האבן געזען אין… וואטסעקאלט… אין די אנדערע שער. וואס קענסטו פארציילן אין די אנדערע שער? וואט דו יו טינק?
נו, ס׳איז עקטשולי זייער אינטערעסאנט, ווייל איך פיל אז ס׳איז זייער ווירד אז ער האט אנגעהויבן דא, די ערשטע סוגיא וואס מיר באומפן דא אריין איז דאס. ס׳איז נישט… ס׳איז ווי א דיסטרעקשן. ס׳איז דא שער המכריעים, שער המכריעים, יא? שער כ׳, איז מסביר דעם ענין האחרא והצורך בהכרע בקיצור. וואטסעקאלט, מעיבי ווי שוד גאו בעק הער צו פיינד אוט, ווייל דארט איז ער מסביר פארוואס מ׳דארף האבן א הכרעה, און וואס ער מיינט הכרעה, און ווער איז די מכריע, און וועלכע סארט זאכן. דו זעסט וואס איך זאג? ביי שער המכריעים.
דאס האט זייער ווייניג צו טון מיט די נושא פון… די סאבדזשעקט פון די פירסט שער איז אז ס׳איז דא נאר צען ספירות, נישט מער און נישט ווייניגער. ער ברענגט אויף דעם די ספר יצירה, און ער האט נאך א פאר חקירות וועגן דעם. די גאנצע פשט פון וואס איז חמש כנגד חמש קומט נישט שלעכט אריין. איך זע איך זע נישט ווי ער איז מתייחס צו דאס. פארוואס איז ער מתייחס דאס צו די שער פון די נושא פון אחרא?
סאו דעטס וואי איי פיל לייק ס׳איז בעקווארדס. יא, דא איז ער מסביר. ערגעץ ערגעץ זאגט ער דאך זיכער אז ער איז מתייחס דאס צו די פריערדיגע וואס ער האט דא געזאגט.
די פינף הכרעות
סאו ער זאגט אז די צוויי דוגמאות פון חמש כנגד חמש איז בעצם וועגן די סוגיא פון אחרא, ס׳האט גארנישט צו טון מיט דאס. און ער זאגט אז ס׳איז דא א פארשידענע סארט אחראות. איינס איז אז ס׳איז דא פינף סארט, ער זאגט “כאשר נבאר בשער המכריעים”, זעט עס אזוי קלאר:
איינס – תפארת איז מכריע צווישן חכמה און בינה.
צווייטנס – איז מכריע צווישן גדולה און גבורה, און ער ברענגט דא ראיות פון זוהר.
דריטנס, פרק ג׳, איז מכריע צווישן גדולה און הוד – “חסד ה׳ כל היום”, גדולה און הוד, און גבורה און נצח. דאס האט מען שוין ביי פיר. און ער ברענגט א גאנצע זוהר וועגן דעם.
און אין פרק ד׳ איז ער מסביר די פרטים וועגן דעם.
און קומט די פינפטע – יסוד איז מכריע צווישן נצח און הוד, און אויף דעם צייכנט ער ווייטער אז מען זאל קוקן אין שער המכריעים.
בקיצור, קומט אויס פינף הכרעות. פינף הכרעות, אבער עס איז א פאר מיט די זעלבע זאך.
יא, עקזעקטלי. That’s why I’m saying, עס איז בכלל נישט שייך. לויט דעם פשט האט עס גארנישט צו טון מיט די פינף אצבעות. ס׳איז דא פינף סארט, פינף לעוועלס פון הכרעה, בעיסיקלי. Like, there’s basically… יא, I guess. פינף פארן אדער פינף… איך האב נישט נאכגעקוקט, אבער ס׳איז דא פינף מינים וואס איינס דארף הכרעה. רייט, אבער עס קען זיין אנדערש פון אנדערש פון אנדערש. עקזעקטלי. פינף… I guess there are different kinds of הכרעות, but I guess דאס איז די subject פון הכרעות. מ׳דארף פארשטיין די נושא פון הכרעה.
און ער איז דא מסביר די פינף סארט. חכמה און בינה דארף האבן איינס, which is the next one, גדולה און גבורה. נצח… וואס איז די נעקסטע צוויי? עממ… again, איך קען נאכזאגן וואס ס׳איז, איך האב נישט קיין כח צו זאגן אלע ראיות מיט זאכן. גדולה והוד און גבורה ונצח. דאס איז א פאני זאך.
דער מקור: ר׳ שלמה טוריאל
אויף דעם ברענגט ער דא פון אונטן, איינער ברענגט זיך, איך מיין אז ר׳ קלונימוס, ר׳ שלמה טוריאל. אויב ער וואלט נישט געווען אזוי פעימעס, וואלט ער געווארן פעימעס. ער ברענגט דא למ״ד… איך קוק אים ברענגט דא אין למ״ד… איך זע ווייל זיי האבן געדרוקט אין די צייט פון די רמ״ק און די ארי. פעידזש ל״א אין די ספר דרוק, ר׳ שלמה טוריאל, טוריאל, איך ווייס נישט, טוריאל.
איז געווען, ס׳איז דא א ספר חסד לאברהם, יא, זייער א שיינע ספר, ווער עס וויל לערנען פון אזולאי. ער האט געמאכט א ליקוט פון רמ״ק על סדר הענינים, און אנשטאט פון, דו ווייסט, ער האט געהאט מיין פראבלעם אז די רמ״ק איז ביזי מפרש זיין די זוהר׳ס, און איך וויל וויסן די מעשה. איז ער געגאנגען געלערנט רמ״ק, און ער האט געטרייט זייער שטארק צו מאכן די סטרוקטור פון אן קיין איין, ס׳איז נישטא קיין טייטש פון קיין איין פסוק אין די גאנצע ספר. איך האב שוין אנגעהויבן צו לערנען אין אן אנדערע שיעור, העלא? איך קען נישט אלעס דזשאמפן פון איינס צום צווייטן. אבער די ספר איז א very nice ספר, actually. ס׳איז כמעט נישטא קיין איין טייטש פון קיין איין פסוק, גארנישט. ער איז ממש געגאנגען צו שטיקלעך רמ״ק, “בארדס” און “אדיוקא” און “אלימא” און all these places, און wherever ער זעט א שטיקל, ער האט cut out, געזאגט די idea, און געגאנגען ווייטער. ס׳איז נאר ווערטער, ער קען נישט די לשון. יא, בערך, יא.
אמאל ברענגט ער, סאו ער ברענגט, ס׳איז דא אמאל זאכן וואס ער ברענגט. און אויך האט ער געברענגט פון די אריז״ל, סאו זיינע main source, זיין main source איז געווען ר׳ אברהם אזולאי, וואס איז געווען אסאך שפעטער. באט זיין main source איז געווען די רמ״ק. און דען ברענגט ער צו אויך די אריז״ל געוויסע תורות. און אויך האט ער עפעס א דריטע מקור וואס שטייט אין ספר כתב יד. און איך האב נישט געוואוסט ביז נעכטן ווער די ספר כתב יד איז.
ניין, איך וועל דיר זאגן גלייך, איך וועל דיר זאגן גלייך, איך וועל דיר זאגן גלייך. ער זאגט כמעט נישט עליינס. און הרב, דער צדיק, הרב, וויאזוי הייסט ער? דער ברסלב׳ער וואס האט געהאלפן ארויסגעבן די הילולא דרא, what’s his name? ער האט דיסקאווערט, ר׳ ברזי חשין האט דיסקאווערט אז ס׳איז דא א ספר פון א מקובל ר׳ שלמה טוריאל. ער איז געווען א יחיד מקובל, געשריבן אסאך ספרים וואס איז דא בכתב יד, ער האט געזאגט ער וועט עס ארויסגעבן at some point ווען ער וועט האבן די געלט פאר ארויסגעבן די מעלות פון ר׳ נחמן. ארויסגעגעבן און מען נוצט די נדבות פאר יענץ.
און ס׳איז א קיצור וואס ער ברענגט אז ער איז מחולק אויף דעם רמ״ק. קוק וואס ער זאגט אין די ענד. “וכשעלה טובה”, I don’t know, ער זאגט נישט. ס׳איז אזוי פאני. דער חסד לאברהם, אלע פאני זאכן, ווייסטו, חסד לאברהם פלעגט ברענגען אסאך פאני זאכן. למשל אז דער חתן זאל לייגן זיין פוס אויף די כלה׳ס פוס ביי די חופה, ס׳איז א סגולה פון חסד לאברהם. און ס׳שטייט אין חסד לאברהם אז ס׳וועט געשען אין תש״ס. האסט געוואוסט? ס׳איז שוין געשען. תש״ס איז געווען 15 יאר צוריק.
אביסל, יא. ר׳ שלמה אוריאל האט געזאגט.
אקעי. בקיצור, נאר אלס חלק, יא. סאו בקיצור, דאס איז פון זיין זייט, פאר מאוסטלי.
די קשיא פון ר׳ שלמה טוריאל: הכרעה צווישן חסד און הוד
סאו ווען ער זאל באצאלן, ער זאגט, ער ברענגט דא א קשיא פונעם רמ״ק אז ער פארשטייט נישט, וויאזוי קען זיין א הכרעה צווישן חסד און הוד, און גבורה און נצח? ער זאגט אז ס׳מאכט אזויפיל סענס ווי צו זאגן אז מ׳דארף מכריע זיין א מחלוקת תנאים מיט אמוראים. אמוראים דינגען זיך נישט מיט תנאים.
יא. You know the chart, רייט? ס׳מאכט נישט קיין סענס. חסד איז א שטארקערע פון הוד. ער, דער רמ״ק, וויל טענה׳ן אז וויבאלד ער איז אויף די רעכטע זייט און יענער איז אויף די לינקע זייט, קען מען מכריע זיין צווישן אים און אים. פארשטייסט?
Where is my… די מקובלים האבן ליב טשארטס. ניין, וואס ער זאגט איז, דער רמ״ק האלט אז מ׳קען גיין שיף. זייער גוט. דער רמ״ק האלט אז מ׳קען גיין שיף. אבער ר׳ שלמה אוריאל האט א גוטע קשיא.
ניין. נאכאמאל. אקעי. ס׳איז דא לעוועלס, און ס׳איז דא זייטן. איך האב מיר פארגעשטעלט אז ס׳איז דא צוויי אנדערע זאכן. סארי, איך דארף נישט מאכן די טרייענגלס פאר די הכרעה. אקעי, גדולה, גבורה. אינמיטן קען מען מאכן די תפארת, רייט? נאכדעם… אלע מקובלים… דער רמ״ק האט די טשארט. וואס אלע מקובלים וואס האבן די סטריקט טשארט… דאס הייסט, you know, ער איז שטארק.
And then, ס׳איז זייער funny, ווייל פארוואס זאל מען דארפן מכריע זיין אזוי? ער קען נישט בכלל עניך זיין א חילוק מיט אים. אזוי זאגט ער. אקעי, דער רמ״ק האט געהאט א… מען קען נישט זאגן וואס מויל. מען קען נישט זאגן וואס מויל. There’s a logic. ווי ווען דו ביסט שטארק.
דער רמ״ק׳ס חידוש אין הכרעה פון ספירות — און איבערגאנג צו די צווייטע משנה אין ספר יצירה
דער רמ״ק׳ס שיטה און ר׳ שלמה אלקבץ׳ס קשיא
זייער גוט. דער רמ״ק האלט אז מ׳קען גיין שיף. אבער ר׳ שלמה אלקבץ האט א גוטע קשיא.
ניין, נאכאמאל. אקעי, ס׳איז דא לעוועלס און ס׳איז דא זייטן. איך וויל אסומען אז ס׳איז דא צוויי אנדערע זאכן. אויב ס׳איז דא חכמה און בינה, אקעי, אינדערמיטן מאכט מען א תפארת, דעת — לעטס קאל איט תפארת. ס׳איז דא גדולה און גבורה. סארי, איך דארף נישט מאכן די טרייענגל פאר דעם, די טרייענגל איז פאר די מכריע. אקעי, גדולה, גבורה, אינדערמיטן קען מען מאכן תפארת, רייט?
נאכדעם, אלע מקובלים — דער רמ״ק דערמאנט דאס נישט, אבער אלע מקובלים אסומען אז ס׳איז דריי שטאק. דאס הייסט, יונארע שטאק. ענד דען, ס׳איז זייער פאני, ווייל וואס זאל מען דארפן מכריע זיין אזוי? ער קען נישט בכלל זיין אין מחלוקת מיט אים. אזוי זאגט ער.
אקעי, דער רמ״ק האט געהאט אז מ׳קען נישט זאגן וואס מ׳וויל. דו זעסט, מ׳קען נישט זאגן וואס מ׳וויל. ס׳איז דא א לאדזשיק. ווי זענען די שטאק?
ס׳איז טאקע פאני. איך בין זיכער אז ער טרייט צו דזשאסטיפייען דאס ערגעץ ערגעץ, אבער ס׳איז טאקע פאני. אפשר ווען ער וואלט געזאגט מכריע זיין צווישן נצח און הוד וואלט איך פארשטאנען, אבער דא זאגט ער די יסוד איז דא. סאו ער רעדט נישט פון יענץ, ער רעדט מכריע זיין צווישן דאס און דאס. דאס איז טאקע פאני. ער האט ראיות אין זוהר אויף דעם, באט דאס איז די פשט.
דער רמ״ק׳ס פירוש: דיינים און יועצים
ער זאגט אז ס׳שטייט נצח והוד זענען דיינים, און… סארי, ניין. חסד, גבורה, תפארת זענען דריי דיינים, איינער זאגט אזאנס, וחובת חסד מכריע. און נצח והוד זענען נישט קיין דיינים, זיי זענען יועצים.
וואס איז די חילוק? ער קען נישט מחליט זיין א זאך, ער קען געבן אן עצה וויאזוי מ׳זאל אויספירן די פסק. סאמטיימס איז די גבאי — בקיצור, אמאל דארף מען מכריע זיין צווישן די גבאי און די אנדערע רבי. דאס איז די זאך, דאס איז די רמ״ק׳ס פשט. יא, סאמטינג לייק דעט. אדער די רבי און די אנדערע גבאי, ביידע וועגן.
די קשיא פון תנאים און אמוראים
אבער בעצם ער פרעגט א גוטע קשיא. ער זאגט אזוי ווי אמוראים. ס׳שטייט דאך — איך מיין אז ס׳שטייט דאס אין זוהר — אז חסד גבורה איז ווי תנאים, און נצח הוד יסוד איז ווי אמוראים. ער קען נישט מכריע זיין צווישן שמואל מיט רב יהודה, ס׳מאכט נישט קיין סענס.
קיצור, איז איין תנא יפליג אזא… טאמער איז דא א מחלוקת צווישן א תנא מיט אן אמורא, וואס גייסטו טון? גייסטו פסק׳ענען ווי די אמורא? דאס איז נישט וואס ס׳פאסירט, רייט?
נו, אבער ער זאגט אז אן אמורא איז אוודאי נישט געמיינט צו דרינגען די תנא, אבער ער זאגט אז ס׳איז דא א הכרעה. אזוי ווי א תנא קען זאגן הלכה כפלוני, ער קען זאגן פארקערט, אזוי קען אן אמורא זאגן — ס׳איז מער ווי אן אמורא. אז אן אמורא גייט נישט זאגן הלכה כפלוני, ס׳קען נישט זיין אז אן אמורא זאל פסק׳ענען ווי א תנא. אבער ער האט מסביר געווען אז ס׳איז געמיינט צו זאגן אז דעמאלטס איז די אמורא שטערקער ווי די תנא, ווייל ער איז ווי דער גבאי איז שטערקער פון די רבי, ער זאגט וויאזוי דער רבי האט געמיינט.
א מחלוקת, אן אמורא דארף מאכן א תירוץ, למשל, צו זאגן, ער מוז אנקומען אינגאנצן און נעמען די גמרא און יענעם איבערדרייען וואס ער קען מיט די תנא.
אבער here also, אין די כללים, מ׳מאכט נישט דוחה קיינמאל די צווייטע צד. That’s the whole point פון די הכרעה, רייט? אויב ווילסטו קענסטו דאך איגנארן די צווייטע דעה, און מ׳איגנארט אים נישט. הלכה למעשה, די קוועסטשן איז, אקעי, די קוועסטשן איז, א הכרעה איז like ignoring? ווען מ׳פסק׳נט? ניין, נאר אפשר למעשה, but… איך הער.
דער רמ״ק איז צופרידן מיט זיין חידוש
Anyway, דאס איז די נושא. ער ברענגט ראיות אויף די אלע זאכן, ער איז זייער happy מיט זיין פשט, דער רמ״ק, ער זאגט אז דאס איז א נייע פשט. ער גיבט אויס אז ס׳איז פינף הכרעות, און דאס איז ברית יחוד מכוונת באמת, ווייל די אלע פינף זענען אלע די תפארת, פארשטייסט? בקיצור. און דער רמ״ק איז happy מיט דעם, ווייל דאס איז בעסער פאר אים צו זאגן אז ס׳ווערט נישט עלף. און אן אנדערע פשט וואלט נישט געווען עלף, ווייל דאס שטייט, ער איגנארט בכלל די גאנצע זאך פון פינף און פינף. So it makes it make more sense אין זיין האנט, איך ווייס נישט.
אין עני קעיס, ער איז זייער העפי, ער איז מורא׳דיג העפי מיט זיין פשט. ער האט אפילו די ראיות, דריי ראיות, פון רשב״י, און פון די ספרה, און פון די גאונים. ווייל עס איז די חידוש, דאס איז וואס איז ביג חידוש למעשה, אז תפארת קען מכריע זיין אויך צווישן גבורה און — האו דו יו קאל איט — צווישן גבורה און נצח, און חסד און הוד. דאס איז א חידוש וואס עס מאכט נישט קיין סענס, אבער דערפאר האט ער געדארפט ברענגען אויף דעם אסאך ראיות. און ער איז העפי אז… אקעי, סאו מיר גייען סקיפן צו פרק ה׳ דעמאלטס.
דער רמב״ן אויף ספר יצירה
נאכדעם זאגט ער דא א רמב״ן, אן אנדערע גירסא, ער האט נישט געהאט די גירסא פון יענץ, און ער ווייסט נישט די פירוש פון די רמב״ן. דו זעסט, דער רמ״ק איז זייער קריטיקל. ער האט נישט געוואוסט אז עס שטייט אין רמב״ן, און ער ווייסט אויך נישט וואס טאקע פון אים.
די אמת איז, איי דאונט רימעמבער, אין עני קעיס, עס איז דא צוויי פירושי רמב״ן אויף ספר יצירה, איך געדענק קיין איינס נישט. דא, צוויי אנדערע פירושים וואס הייסן רמב״ן אויף ספר יצירה. און וויפיל איך געדענק, איז די אלטע טאקע טעות, אבער די רמב״ן וואס ער ברענגט דא מיין איך איז די צווייטע עקטשועלי. וויפיל איך געדענק, שלמה האט געדרוקט נאך א פירוש, און ער זאגט אז ער איז מדייק פון די רמ״ק אז דארט איז די קארעקט וואן. ווייל דארט זעה איך אז די רמ״ק איז נישט געווען אזוי איגנארענט, סאו איך ווייס נישט.
עניוועיס, איז נאך לייגט ער סאך א גוטע פירוש, איך האב נישט פארשטאנען וואס ער וויל בכלל, סאו איך האב נישט פארשטאנען די רמב״ן. עס מוז זיין אז ער האט עס נישט געשריבן, ווייל איך פארשטיי עס נישט. נישט קיין ראיה פון מיר.
איבערגאנג צו פרק ה׳ — די צווייטע משנה אין ספר יצירה
אקעי, סאו בקיצור, דאס איז וואס איך האב געוואלט זאגן, איך האב נישט קיין געדולד צו לערנען די רוב פון אחור, איך מיין מיר זאלן לערנען די עניני שערים. אויב דער רמ״ק וואלט געמאכט א מהדורא בתרא אויף זיין ספר, וואלט ער עס זיכער אריינגעלייגט דארט. ווי איך האב געזאגט, איך האב אים איינס געזאגט.
ער זאגט דא אזוי, פרק ה׳, מיר סקיפן צו פרק ה׳. יא, דאס איז די נעקסטע משנה. די נעקסטע משנה שטייט:
> “עשר ספירות בלימה, עשר ולא תשע”
מיר האלטן נאך אין די משנה, right? פון אים האבן מיר עס געלערנט. די משנה שטייט:
> “מספר עשר אצבעות קלוגין”
די ערשטע משנה האט ער דאך מסביר געווען אז ס׳איז דא צען ספירות, וואס זיי זענען, right?
די צווייטע משנה שטייט:
> “עשר ולא תשע, עשר ולא אחת עשרה, הבן בחכמה וחכם בבינה”
לשון׳ישע אנאליזע: “הבן בחכמה וחכם בבינה”
איך ווייס נישט, ס׳איז א verb, חכם? קלוג זיך? הבן? מ׳זאגט נישט אזוי. איך ווייס נישט פארוואס, איך האב נאך קיינמאל נישט געהערט איינער חוץ פון די ספר יצירה זאל דאס זאגן. איך ווייס נישט פארוואס ס׳איז נישט אנגענומען אזוי. מ׳קען בויען א פועל פון דעם? הבן, נו, it should be החכם.
תלמיד: יא. חכם? חכם איז א חכם. חכם איז די חכמה פון עפעס. אפשר חוכם? אז ער האט זיך געקלוגט?
מגיד שיעור: ניין, ס׳איז דאך דא אז מ׳קען בויען א פועל. איך בין זיכער אז מ׳קען. סאו חכם איז קלוג זיך? ניין. חכם would be א סמיכות, חכם אויף עפעס. I don’t know, that’s my… איך קען נישט קיין דקדוק. אקעי, חכם בבינה. אפשר האט ער געמאכט מער, אפשר האט ער געזאגט חכם, ווייל דאס קלינגט מער מיט הבן.
דער פשט פון דער משנה
נו, וואס מיינט ער צו זאגן? האב חכמה, ס׳איז דברי טעם. הבן בחכמה וחכם בבינה. בקיצור, ער זאגט אזוי, ס׳איז דא צען ספירות, מיר ווייסן דאך שוין, בלימה, צען און נישט ניין, צען און נישט עלף. און דאן זאגט ער וואס דו זאלסט טון וועגן דעם. זאלסט גוט פארשטיין מיט חכמה, און זאלסט גוט חכמה׳נען מיט בינה.
להסתכל, האבן מיר געזאגט? וואס מיינט דאס בכלל? עפעס האט עס א פשט אין חכמה ובינה, און די מקובלים האבן דאך גענומען די משנה, איך ווייס שוין, ער גייט רעדן וועגן דעם.
“בחון בהם וחקור מהם”
זאגט ער אזוי, די חון… ווייל עס איז זיכער א רמז, וואס דער ספר יצירה גייט ווייטער, רייט?
> “בחון בהם וחקור”
קוק אריין אין זיי, זיי גוט חוקר, טראכט גוט אריין.
> “ודע וחשוב מהם”
און ווייס און טראכט אויס.
> “והעמד דבר על בוריו, והושב יוצר על מכונו”
שטעל אוועק די… איך ווייס נישט וואס איז “יוצר על מכונו”. יוצר מיינט די באשעפער? על מכונו, אויף זיין… אויף זיין שטעלונג? אויף זיין מאשין? אויף זיין קאר? על מכונו, אויף זיין… וואס איז פשט “מכונו”? אזוי ווי “מוכן לשבתך”, אויף זיין שטול? אדער א… “מכון” איז א שטול. דא “מכון”, אזוי ווי א פעדעסטאל, פוט אים אויף א פעדעסטאל.
“ווי אזוי שטייט אין מיין פירוש אויף ספר יצירה, עיין שם”. אה, וואס איז דער “דבר”? “דבר” קען זיין דער דיבור. יא, דער גאנצער פירוש פון ספר יצירה איז דאך אין א סערטען סענס א פירוש אויף די אידיע פון עשרת המאמרות, רייט? ער זאגט נישט אז די ספירות איז אין עשרת המאמרות? דעטס ווירד. זיכער האט דער ספר יצירה געטראכט פון אונז, רייט? קען דאך נישט זיין אנדערש. קען זיין אנדערש? ס׳קען זיין אז דער ספר יצירה האט נישט געוואוסט, האט נישט געדענקט וועגן עשרת המאמרות?
But it’s very interesting because in this משנה, there’s like a… אזוי ווי a command, do of verbs. ביז יעצט איז אויך געווען verbs?
ספר יצירה און דער רמ״ק׳ס פשט אויף “עשר ולא תשע”
ספר יצירה: סטרוקטור פון די ערשטע משניות
שיעור:
ס׳קען זיין אז דער ספר יצירה האט נישט געוואוסט פון… האבן זיך געדענקט וועגן עשר מאמרות?
אבער ס׳איז very interesting, ווייל אין די משנה, there’s like… ס׳איז אזויווי א command, ס׳איז דא verbs. איז דאס אויך געווען verbs? פארשטייסטו וואס איך זאג? ער זאגט וואס מ׳זאל טון. דא איז דער… וואו איז מיין ספר יצירה? דאס איז א ספר יצירה.
ס׳איז דאך די ערשטע משנה. די ערשטע משנה הייבט זיך נישט אן זייער פשוט. יא, אבער ס׳איז נאר א כלל, דאס האבן מיר יא געלערנט. נאר I’m saying, אז ווען מ׳קוקט מדייק אין די ווערטער… ס׳איז דאך א ספר יצירה. די ערשטע משנה איז געווען מיט אלע טיטלען דארטן: “בשלושים ושתים נתיבות, חקק”. דער אייבערשטער האט חקק געווען, right? יא, איך ווייס דאס. איך בין נישט גורס די אלע זאכן, איך קען נישט, ס׳איז צופיל.
אקעי, וועלן מיר זען. ס׳איז דא אנגעגרייט. אדער דו גייסט זאגן אז יעדע זאך האט פשטות דעם פשט. ס׳קען זיין אז ס׳איז סתם א… דאס איז דער וועג וויאזוי ער האט געזאגט אזויפיל שמות, און דער רב חנינא האט נישט געגעבן הסכמה, ער האט געזאגט אז… “אתם תנו לקב״ה תהילה”. איך ווייס נישט, מיינסטו? יא, ס׳איז דא אזא סטייל, אז מ׳זאגט זייער אסאך שמות.
ס׳איז דא וואס דו האסט געזאגט צען קעגן צען ספירות.
In any case, דאס איז אלעס. “חקק עולמו בל״ב נתיבות, בשלושה ספרים”. און אין די צווייטע משנה שטייט סך הכל די אלע דריי לעוועלס פון זאכן וואס זענען דא. ס׳הייסט צוויי לעוועלס: עשר ספירות בלימה וכ״ב אותיות. דאס זענען די ל״ב, האבן מיר שוין דאס געזען. און פון די דריטע משנה ביז די אכטע רעדט ער און איז מסביר די צען ספירות.
רבי אריה קאפלאן׳ס שיטה: ספר יצירה אלס מעדיטעישן דעווייס
ס׳איז קודם כל “מספר את צפצופיהם”. און די דריטע משנה, ס׳איז נישט דא, ס׳איז דא וואס טענה׳ן, רבי אריה קאפלאן האט געזאגט אז מ׳דארף ליינען “חקוק כה׳ ד׳” — זיי דו חוקק. ווער האט געזאגט אז דער אייבערשטער איז חוקק געווען? אפשר זאלסטו חוקק זיין. ער האט געטרייט זייער איבערצוגיין די גאנצע זאך, ס׳איז דא ווערבס, איך וואלט געמאכט אלעס פאר ווערבס, ער זאגט “חקוק”, אבער ס׳איז דאך ער האט חוקק געווען, אפשר מיינט עס דו זאלסט זיין חוקק, לשון צווי, יא, זיין חוקק.
תלמיד:
ניין, אהא, איך הער. ער האט געוואלט זאגן אז ס׳איז א מעדיטעישן דעווייס.
שיעור:
ס׳שטייט אין זיין ביכל וואס ער רופט אן א פירוש אויף ספר יצירה, איך מיין ס׳איז א מנהג ביי צדיקים צו שרייבן זאכן און זיי רופן עס אן א פירוש.
דבר און יוצר
סאו נאכדעם, אקעי, 10, 9, 10, 11, איז אן אינטערעסאנטע זאך, און נאכדעם, ס׳איז דא א דבר און א יוצר, אזוי מיין איך, ס׳איז דא אזא סוד, דבר איז דער, וואס איז דער פירוש יוצר? מלכות. וויאזוי קען איך האבן א דבר… די יוצרות איז actual… אזוי איז אן אונטערשייד, ער איז א דבר, אבער מ׳וועט מאכן קלאר די זאכן. און ס׳שטייט דאך אין די יוצרות, אזוי ווי ס׳שטייט יוצר בראשית, אזוי שטייט דאך אדון הכל יוצר בראשית, אזוי שטייט אין לענדלער׳ס ביכל.
און וואס איז דאס “והוא באחד ומי ישיבנו”? דא ברענגט ער א גאנצע לאנגע נוסח, “דא ביה, הוא באחד, בחכמה ובבינה, דא ביה, בחכמה דעת אמת, דא ביה, בחן ביה, חקור דע וחשוב”… I don’t know.
אקעי, איך ווייס, עפעס דארפן מיר פארשטיין.
דער רמ״ק׳ס צוגאנג: “עשר ולא תשע, עשר ולא אחת עשרה”
Anyway, מיר גייען לערנען דעם רמ״ק׳ס פשט. ער איז די פערטע משנה, און די צווייטע משנה וואס איז נוגע צו אונז. זאגט er אזוי, “הסכמנו”, איך גיי בכלל נישט פרעגן קושיות. בעצם, דער סדר הלימודים דארף מען מאכן אלעס פון קושיות. זאגט ער, אבער דא איז נישטא קיין קושיא, ס׳איז נישטא עפעס וואס מ׳פארשטייט יא. א קושיא איז ווען מ׳פארשטייט דאך. די גאנצע זאך איז א קושיא. קיצור, מיר גייען נאכדעם זאגן וואס די ראשונים האבן פארגעשלאגן, אבער ער וועט זאגן וואס ס׳אינטערעסאנט.
איז קודם, וואס טייטש “עשר ולא תשע”? זאגט ער אזוי, “פירשו”, אזוי האבן די מפרשים געזאגט, “עיקר כוונתם להזהיר עלינו מן ההשגה”. I don’t know, it doesn’t make sense. “עשר ולא תשע” און “עשר ולא אחת עשרה”, דאס דארף זיין אזוי ווי symmetrical. ס׳דארף זיין וועגן פון די זעלבע זאך. זיי האבן עס געטייטשט אז ס׳איז צוויי אנדערע זאכן. ס׳איז weird. זיי האבן גערעדט וועגן דעם שטיין, מיט zeros, אדער מיט… I don’t know.
תלמיד:
ס׳האט א פשט.
שיעור:
אקעי. ס׳איז בעסער אן א פשט. אפשר איז עס געמאכט נישט צו האבן א פשט. אפשר ספירות איז געמאכט אז מ׳זאל האלטן אין איין קוקן און זאגן אזוי ווי די זענען פאראדאקסעס. ס׳איז נישט געמאכט צו האבן א פשט.
תלמיד:
ווער זאגט? זיין פשט, די פשט וואס דו זאגסט איז פראבעבלי ווערי קלאוס צו די ריעל פשט, אדער סאמטינג קלאוס צו דעם.
שיעור:
ער זאגט א פשט. זיין פשט איז דאך קלאר. זיין פשט, ניין, זיין פשט זאגט, זיין פשט זאגט, בסדר מדעתך, אגב. זיין פשט זאגט.
דער עיקר פשט: כתר – ספירה אדער אין סוף?
אקעי, די ערשטע פשט וואס ער זאגט אין נאמען פון די מפרשים, ער זאגט אז מ׳וועט נאך קוקן ווער, כ׳גלייב אז ס׳קומט א פשט. אז מ׳זאל נישט מיינען אז כתר איז נישט קיין ספירה, ווייל כתר איז די אין סוף. איך ווייס, אביסל ס׳איז געווען אזא שיטה וואס ער גייט באלד זאגן אין שער ג׳, אז ס׳איז געווען אסאך צדיקים וואס האבן געזאגט אז אין סוף איז די ערשטע ספירה, און דאס הייסט כתר. קומט אויס אז ס׳איז נאר דא ניין ספירות, ווייל די ערשטע איז די מאציל, איז די אין סוף. און אונז גייען דאך אפפרעגן די דעה, און די נעקסטע שער וועלן מיר זאגן אז אין סוף איז נישט כתר, ורחמנא ליצלן מהאי דעתא. ווייל די מיינונג איז אז ס׳איז צען ספירות חוץ די מאציל. ווייל אויב טייטשט מען נישט, קומט אויס אז ס׳איז דא ניין ספירות. ניין, ס׳איז דא צען נאצלים, דעטס די אימפארטענט טינג.
דער משל פון די שבטים און יתרו
דאס איז די “לא כיתרו”. וויאזוי האבן די שבטים זיך מצטרף געווען מיט׳ן אייבערשטן פאר א מנין? זיי האבן זיך געהאלטן, זיי האבן געהאלטן אז זיי קענען זיך מצטרף זיין מיט׳ן אייבערשטן צו די מנין. איז דאס איז א מנין חוץ פון די אייבערשטן. ס׳איז דאך אזוי. און נישט בכלל, קען מען מאכן יעדע מנין, פאר ס׳זאל נישט זיין ניין מענטשן, זאגן אז די שכינה איז די צענטע.
תלמיד:
ווי קענט ווי דאו דיס? יתרו האט געמאכט די טריק, די שבטים האבן עס געמאכט. זיי האבן מצטרף געווען יתרו ביי די… ביי די… אה, ס׳איז דא א מחלוקת. ס׳איז תלוי אין די מחלוקת. ס׳טרייט צו זאגן…
דער טיפערער דעבאט: Transcendence פון אין סוף
שיעור:
אקעי, דער רמ״ק איז מסביר אין שער ג׳ אז ער איז ברוגז אויף די וואס זאגן אז אין סוף איז כתר, ווייל דעמאלטס קומט אויס אז אין סוף איז אויך עפעס. דאס איז ריעלי די קוועסטשן. די קוועסטשן איז, צו וואספארא עקסטענט איז אין סוף עפעס וואס מיר קענען רעדן וועגן דעם. דאס איז בעסיקלי די פוינט. אויב ס׳איז דא א structure. דאס איז א theological, very serious debate. די numbers איז שוין סתם וועגן וואס ס׳איז אן אנהייב, אבער ס׳איז א זייער א serious debate. אויב די one אדער די אין סוף, whatever you want to call it, עצמות אלקות, איז נאך איין זאך וואס מ׳קען רעדן וועגן דעם, אז ס׳איז דא אסאך מדרגות. ס׳איז דא די אייבערשטער, ס׳איז דא די ספירה, די שכל, וכו׳, all the way to us. So there’s like some, וויאזוי רופט מען עס, continuity, right? ס׳איז דא א געוויסע, ס׳איז איין סטעפ נאך די אנדערע, איין סטעפ ווייטער, אבער ס׳איז נאך אלץ א סטעפ. איך מיין, ס׳איז נישט ממש א סטעפ, אבער ס׳איז still can be counted as one kind. Like, there’s a chain of being, there’s all the things וואס עקזיסטירן, און די אייבערשטער איז די ערשטע זאך וואס עקזיסטירט.
דער רמ״ק׳ס וועג: Radical Transcendence
די אנדערע פשט איז די רמ״ק׳ס וועג, איז basically ביידע פון די רמב״ם, ביידע פון די radical transcendence of God. און אויב גאט איז נישט דומה כשום דבר נברא, כשום דבר נאצל also not, then you can’t count them as one. דאס וואלט געמאכט סענס. Like, די גאנצע פוינט פון ספירות איז, אז למעלה איז נישט די אייבערשטער. למעלה רעדט מען נישט פון די אין סוף. That’s the point. דאס איז זיין פראבלעם מיט דעם mostly. די אייבערשטער איז יא part פון די וועלט. די highest thing איז אויך גערופן די אייבערשטער in some sense, right?
תלמיד:
איך זאג דיר, דו קענסט זאגן אז אלע ספירות איז די אייבערשטער in some sense. דאס איז נישט די בעיה. אבער די רמ״ק וויל נאך אלץ…
שיעור:
right, right, that’s why we have די ספירות, און מ׳וועט קענען זאגן. די רמ״ק׳ס וועג איז זייער… און דאס איז דעמאלטס, דעמאלטס קענסטו נישט האבן ספירות אפילו. Like, אקעי, מ׳דארף אנקומען אין שער ג׳ וועגן דעם. אבער אויב איך פארשטיי, דאס איז about safeguarding די transcendence of God. וואס זאלט זאגן אז דער אייבערשטער איז נישט איינער פון די ספירות. ער איז זייער אנדערש.
תלמיד:
דער רמ״ק ליטערעלי זאגט, בקיצור, “It could be that it’s confusing. It could be that he is confused. It could be that it’s not as simple as you say.”
שיעור:
אבער דאס איז זיין וועג פון עס טון. און דאס איז בעיקר זיין זאך.
דער רמ״ק׳ס ביאור אין “עשר ולא תשע” – שמירת הטרנסצנדנטיות פון דעם אייבערשטן
דער ערשטער פשט: אין סוף איז נישט איינער פון די ספירות
Instructor: אויב איך פארשטיי, דאס איז וועגן שמירת הטרנסצנדנטיות פון דעם אייבערשטן. וואס ער זאל צו זאגן אז דער אייבערשטער איז נישט איינער פון די ספירות, ער איז זייער אנדערש.
דער רמ״ק literally זאגט, בקיצור, ס׳איז דא – it could be that it’s confusing, it could be that he’s confused, it could be that ס׳איז נישט אזוי simple וואס ער זאגט – but דאס איז זיין וועג פון דערקלערן. און דאס איז עיקר זיין זאך. ער ברענגט דאך א תירוץ, וואס ער זאגט ווי סברה. There is a sense in which אונז רופן די ספירות שמות, אבער, אבער, אבער די whole point of דעמאלט, באיזה אופן לאמיר אננעמען, וואס איז פשט אין ספר יצירה, אינמיטן ספר יצירה? “בל״ב נתיבות”, וואס איז קלאר עשר ספירות, “חקק ה׳”, יא, ה׳ איז before די ספירות, right? It can’t, there’s no way, אפילו דער גרעסטער מקובל וואס לערנט אריין אין ספר יצירה און זיינע ספירות וויאזוי דו ווילסט, ס׳איז דאך קיין שום וועג פון מאכן דאס identical מיט, מיט גאט אליינס וואס איז געווען פארדעם, right? אדער נעמסטו אן אז ער האט חקק את עצמו בעשר ספירות? איך מיין, ס׳קען נישט זיין.
אבער ער זאגט, אויב ס׳וואלט געווען נאר ניין ספירות, וואלט מען געקענט, ער וואלט געווען included. ער איז assuming אז ס׳איז דא אזא שיטה טאקע. ס׳איז דא אזא שיטה וואס זאגט אז כתר, ווען זיי זאגן כתר מיינען זיי אין סוף. און אויב אזוי איז דא נאר ניין חוץ פון דעם. And then he is, אבער there’s a certain universality, right? There’s something משותף, there’s something shared between God and everything else. ער איז דער ערשטער, אבער ער איז shared. און אויב נישט, איז ער א גאנץ אנדערע סארט זאך. איז ער, איך ווייס שוין נישט וויאזוי מ׳זאל אים קאלן, א גאנץ אנדערע סארט. It could be אז when we say “ער”, we already mean him with the ספירות. אקעי, דאס איז שוין complicated. That’s like you say, you do want to say שמות און אזוי ווייטער.
בקיצור, אקעי, אז דאס איז דער ערשטער פשט, עשר ולא תשע. ס׳איז אביסל funny, because like, יא, עשר ולא תשע, ווייל דער ניינטער איז אפיקורס. בקיצור, according to אים, די משנה איז assuming אז דו ווייסט פון אזא שיטה וואס האט נאר ניין ספירות. In other words, ער האט יא צען ספירות. איך ווייס אז די טייטש איז funny.
די פארגלייך צו zero און one
Student: אפילו די צען ספירות פון די גאנצע רמ״ק, יא, I know that one is the first thing that I can imagine. What was before one? Nothing. Right, מיין question איז, וויאזוי וואלסטו געוואוסט אז ניין וואלט געמיינט יעצט?
Instructor: אין א sense איז עס אזויווי דו זאגסט מיט די zero, אז ס׳איז נאמבערס איז די זעלבע זאך, which is translated. דאס בין איך מסכים אז ס׳איז נישט אזוי אנדערש ווי אין פשט פון די zero. אויב zero ווייזט אויף די זאך וואס איז פאר…
Student: We only have nine numbers, one to nine.
Instructor: What do you mean we only have nine numbers, by the way?
Student: וויאזוי מיינט אז מ׳האט נאר ניין נאמבערס? מ׳האט ניין characters, ניין symbols.
Instructor: Symbols, מ׳קען מאכן א symbol פאר zero אויך, כאטש ס׳איז אפס. די היינטיגע צייטן איז דא. די צייטן פון די רמ״ק איז נישט געווען. די numbers ארבעטן מיט ניין characters, I mean, aside from zero.
איז zero א number? ס׳איז דאך before one. Before the oneness, there comes a place פון וואו די one קומט. די direction פון די one איז דאך…
Anyway, איך וויל זיך נישט פארשטייען. יא, איך וויל נאר וויסן די basic זאך. אויב איינער זאגט צען…
Student: In a case ווי איינער זאגט צען, איז עס אזויווי די ג׳, יא, ס׳איז like, ס׳איז not really part of the system, of the chart.
Instructor: באט וואס ער זאגט איז, מיין נישט אז די… וויאזוי ער זאגט עס, right? ער זאגט, “ואל תטעה לומר”, מיין נישט אז דער וואס איז אינגאנצן פאר די system איז part פון די system. ס׳איז דאך פאר די zero. לויט דעם, אויב צען איז one און zero, און right, צען איז… און דעמאלטס וואלט די מלכות געווען די zero, right, or something like that, דאן די זאך פארדעם וואס ער איז excluding, by saying there isn’t only nine. There isn’t nine, really. It’s not a zero. It’s the opposite, it’s the thing before the zero. פארשטייסט וואס איך זאג?
א קשיא אויף דעם רמ״ק׳ס דרך
מיין קשיא איז נאר, ס׳איז א פאני וועג, אויב ער וויל זאגן אז כתר איז נישט אין סוף, ס׳איז זייער א פאני וועג צו זאגן “עשר ולא תשע”. So you’re assuming אז איינער ווייסט שוין אז ס׳איז דא צען ספירות, האבן די צען נעמען, און די שאלה איז נאר צי כתר איז א דבר ספירה אדער איז ער ג-ט, אדער וואטעווער, אין סוף. And then זאגסטו, אויב אזוי, קומט אויס אז ס׳איז נאר דא ניין left. פארשטייסט וואס איך זאג? The straight way וואלט געווען צו זאגן, like you’re saying, ס׳איז דא משניות וואס זאגן “לפניך תמנה את הסופר”. ס׳קען זיין אז ס׳איז דא משניות וואס רעדן וועגן די שאלה פון… It could be אז ער האט צו טון מיט דעם somehow, but maybe אפשר די אפאזיט, אפשר “לא אחת עשרה” מיינט אז די כתר… פארשטייסט וואס איך זאג? פארוואס זאלסטו נישט זאגן פארקערט? פארוואס זאלסטו נישט זאגן אז “לא אחת עשרה” מיינט נישט צו מיינען אז… אז… אפשר “לא אחת עשרה” זאל נישט מיינען אז ס׳איז דא אן עלפטע וואס איז אין סוף. Like, ווי זאלסטו גיין?
Student: ניין, ער זאגט אז “ולא תשע” מיינט אז ס׳איז נישט אין סוף. ניין, “לא אחת עשרה” האט אן אנדערע פשט. מיר וועלן האבן נאך אן אנדערע פשט שפעטער. אין די ענד אוו די פרק talks about it. “עשר ולא אחת עשרה”. איך מיין אז שפעטער זאגט ער א פשט צו דעם, אין די קיצור ערגעץ וואו.
Instructor: אקעי, יעדע זאך זאגן אז ס׳איז א וועג, אז די רעכטס איז יא אדער די רעכטס איז צוויי. Exactly. So there has to be a point in… Again, that’s what I’m saying, maybe they both mean the same thing, then…
דער צווייטער פשט: מ׳זאל נישט סקיפן די מלכות
Instructor: נאך א פשט זאגט ער, אז… נאך א פשט, איין פשט איז אז מ׳זאל נישט רעכענען די כתר אין די… מ׳זאל נישט רעכענען די אין סוף אין די ספירות.
Student: אקעי. די צווייטע פשט איז, מ׳זאל נישט סקיפן די מלכות, די לעצטע ספירה. “כאשר יש מי שדימה בספירותיו קרוב לזה”. וואט? ס׳איז שוין פאליטיק. אה, ס׳איז פאן. איך ווייס. ווייל ס׳איז דאך דא איינער וואס האט געזאגט אז אין סוף איז כתר, right? וואס מיר האבן געזען אין פרק ג׳. So he’s using this “הקפיד עליו” against someone that he knows, whoever that is, איך ווייס נישט ווער. “רבים הם המקובלים מבני עמינו”.
רבי יצחק בר חיים און די שיטה פון כתר = אין סוף
אממ… “רבי יצחק בר חיים”, זאגט ער. I don’t know who that is. “האמינו בחייו ספר המגיד”. אבער למעשה, ער זאגט אז די הייליגע… הממ, אינטערעסאנט. So די פריערדיגע שיטה, דער וואס זאגט אז אין סוף איז כתר, איז די שיטה פון “רבי יצחק בר חיים”, who was in the time of the רמ״ק, און ער האט געזען דעם ספר אין זיין לעבן. But also רבי יוסף ג׳יקטיליא האלט אזוי. הא הא הא. ווייל איך קוק דא אין שער ג׳, and also דער לבנת הספיר. בקיצור, some great early Kabbalists thought that.
So, וואס הייסט אז מ׳רעכנט נישט מלכות? ניין, מ׳רעכנט נישט אין סוף. און מ׳רעכנט נישט כתר, ווייל כתר איז אין סוף. But it could be that it’s just a question of terminology. מ׳דארף אויספיגערן, פארשטייסט וואס איך זאג? דאס איז אן אנדערע זאך.
דער רמב״ן׳ס לשון וועגן מלכות
די צווייטע פשט איז, ער זאגט אז דא איז ער נישט גערעכנט די מלכות. דאס קומט פון די רמב״ן, really, because “וברחמנא ליצלן נמנע מלהראות עצמו אפיקורס נגד שיטה זו”. This is so cool, אז די מקובלים האבן געדארפט argue’ן מיט די שיטה, און דער אייבערשטער זאל אפהיטן. “אלא…”.
Student: So ער גייט קעגן די רמב״ן?
Instructor: ניין, ס׳קומט… אה, לאמיר זען. “אלא, לקיים פירוד על שיעור העשר, אלא היא האמונה באצילות ואף אם אינה באחדות שלם מפני שנפרדת”. דאס איז א לשון פון די רמב״ן. So די עיקר פון אצילות און אחדות איז א לשון פון די רמב״ן. די רמב״ן זאגט אזא לשון, לאמיר זען. “יען כי האמונה היא באצילות, מפני שנפרדת”. אזוי ברענגען זיי א לשון פון די רמב״ן. וואו? אממ… מ׳דארף לערנען די… מעשה נורא. ווערי אינטערעסאנטע סטאריס. ווערי אינטערעסאנטע סטאריס.
Student: סאו דער ב״ח האט געזאגט אז דאס איז רבי יהודה חייט׳ס תורה.
די שאלה פון מחלוקת׳ן אין קבלה: זאכן אדער ווערטער?
Instructor: דאס איז א ווערי אימפארטענט קוועסטשן, ביי די וועי. ס׳האט עפעס א מינינג? שמות באצילות ואינם באחדות? וואס דארף איך דען וויסן? סאו דאס איז א וויכטיגע שאלה.
Student: ניין, איי דאונט טינק סאו. איי דאונט טינק סאו. איך אסום אז ווערטער מיינען עפעס, און מ׳שלאגט זיך וועגן די זאכן, נישט וועגן די ווערטער. אויב דו ווילסט טוישן די ווערטער אז ס׳זאל מיינען עפעס אנדערש, איז ערגעץ אנדערש.
Instructor: אה, די מחלוקת׳ן? ניין, די מחלוקת׳ן איז נישט ווארד געים׳ס. ס׳איז מיסקאמיוניקעישן, אזויווי די דור הפלגה. ניין, ס׳קען זיין… איך האב געטראכט וועגן דעם, אה, וועגן די רש״ש מיט איינער. ס׳קען זיין אז… מ׳דארף זען וואס ער זאגט. מ׳דארף קוקן אין שער הירח, שער מיתת הירח, וואו אימער דארט איז. ווען איז עס? ווייל ס׳איז דא א…
איך גלייב אז ס׳איז נאט סימפל. ס׳קען זיין אז ס׳איז דא נאך א שיטה פון דער בית יוסף וואס האט געזאגט אז די שכינה וואס אונז רעדן וואס גייט אראפ אין גלות איז בכלל נישט די זעלבע שכינה וואס איז פון די צען ספירות. דאס איז א ווערי ריזענעבל שיטה צו מיר. ווייל דאס איז א קאהירענט שיטה. איז נישט… איז א קאפי. קארבן קאפי, עקזעקטלי. ס׳איז נישט פארט פון די צען ספירות. די צען ספירות אין אצילות, דער אייבערשטער׳ס מידות, וואטעווער יו וואנט טו קאל דעם, ס׳איז דא א צענטע מידה גערופן מלכות. דאס איז אלץ פיין, ס׳איז פערפעקט. וואס איז די שכינה וואס איז געגאנגען אין גלות? לאמיר זאגן ס׳איז פארט פון די אריגינעלע זאך. You could say it that way if you want.
גלות השכינה: אנטאלאגיע, למדנות, און מציאות
דער פונדאמענטאלער פראבלעם: איז די שכינה טייל פון די עשר ספירות?
תלמיד: אקעי, אקעי.
מגיד שיעור: ס׳איז נישט פארט פון די צען ספירות? ס׳איז נישט פארט פון די צען ספירות. ס׳איז דא צען ספירות אין אצילות, דער אייבערשטער׳ס מדות, whatever you want to call them, און ס׳איז דא די tenth מדה, called מלכות. It’s all fine, it’s perfect, it’s doing well. לאמיר זאגן, it’s part of the original זאך. און ווען דו זאגסט אז די שכינה איז אין גלות, מיינסטו עפעס א מלאך, לאמיר זאגן, עפעס א צווייטע זאך, א צווייטע שכינה. You could say it that way if you want.
אקעי, אבער די שאלה איז וואס. די זאך דארף האבן מסתמא א definition. אין וועלכע סענס? אבער דו ביסט גערעכט, דו ביסט גערעכט. סאו wait, סאו wait. אהא, מסכים. But no, but you could say… יא, מלכות איז נאר נישט ווערן. און ס׳איז דא א ליתא ישותא. נו, that doesn’t mean… Wait, wait, wait, wait, לאמיר זיין זייער קלאר. ניין, לאמיר זיין זייער קלאר.
דריי מעטאדאלאגישע וועגן צו ענטפערן די קשיא
ס׳איז דא דריי אנדערע זאכן וואס מ׳קען טון. אקעי?
1) דער אריז״ל׳ס וועג: אנטאלאגישע חילוקים אין די מציאות
One thing is, טו like די אריז״ל kind of thing, like דער רמ״ק sometimes likes אויך צו טון. Like, מאכן אזוי חילוקים מניה וביה אין די משל כלי, אין די language. דא, צען… וואס איז דא איז נישט יענץ, למשל. But sometimes די אריז״ל האט געטון אזא זאך. יא, די שכינה איז אין גלות, די שכינה איז נישט אין גלות. אקעי, סאו בחינת רחל איז אין גלות, בחינת לאה איז נישט אין גלות. פשוט אזא זאך. That’s one way of answering the question, by like, doing ontology, חילוק. ניין, מ׳רעדט פון צוויי אנדערע זאכן. It’s not a word play, it’s a reality play. ס׳איז נישט די שטיקל, נישט די רעכטע פייגעלע, ס׳איז די לינקע פייגעלע. ס׳איז צוויי אנדערע פייגעלעך. Things exist. That’s one thing.
Now, זאגסטו ס׳איז נישט אמת. איך זאג דיר אז ס׳איז א לזה שפראך גייט עס אזוי. נאכדעם, ס׳איז דא אן אנדערע זאך וואס מ׳קען מאכן, איז למדנות, right?
2) דער רמ״ק׳ס וועג: למדנות און בחינות
That’s what דער רמ״ק would like to do, something, usually. אויב דו רעדסט מצד דאס, אויב מ׳בחינת דאס איז עס יא, אויב מ׳בחינת יענץ איז עס נישט. אקעי, that’s למדנות. That’s like, ביג מחלק אין אספר. עס קען זיין אז ס׳איז די זעלבע זאך. דער אריז״ל וואלט מסתמא געזאגט אז ס׳איז די זעלבע זאך, אז די נעמען וואס דער רמ״ק ניצט זענען די זעלבע זאך. ס׳מאכט עס גרינגער צו רעדן ווען מ׳האט נעמען פאר זאכן, למעשה.
3) דער דריטער וועג: אמת׳ע מחלוקת אין פארשטאנד
אבער ס׳איז דא א דריטע זאך. למשל, וואס ער זאגט דא… ערשטנס, ווען דו טוסט למדנות, קענסטו זיין ראנג וועגן די למדנות, רייט? אין אנדערע ווערטער, דו קענסט זאגן… ווי די סענטער פון די שכינה, ס׳איז ווי די זעלבע שאלה ווי די סענטער פון די נשמה, אדער עכ״פ ענאלאדזשעס. און ס׳איז דא א גרויסע מחלוקת צווישן די מקובלים און די פילאזאפן און די חלוצי צדיקים, צו די נשמות זענען חלקים אין הגוף, אדער דו זאגסט אז ס׳איז דא צוויי נשמות, צוויי חלקים. דו קענסט זאגן אלע די זאכן, אבער אין א געוויסן זין איז עס אמת׳ע דיפערענצן, אמת׳ע דיפערענצן אין וויאזוי דו פארשטייסט עס. אוודאי, אין א געוויסן זין איז יעדער איינער מודה אז ס׳איז אביסל אזוי און אביסל אזוי, יא, יישר כח. אבער ס׳איז דא אנדערע וועגן וויאזוי צו פארשטיין.
דער רמ״ק׳ס ענטפער: עס ווענדט זיך אויף דעם מצב
למשל, איך וועל דיר זאגן. למשל, איין דיפערענץ וואלט געווען עפעס ווי דא, דו זעסט? ס׳איז דא עפעס זייער וויכטיג וואס מיר דארפן לערנען אין גלות השכינה אין די דריי וואכן, איך ווייס נישט וואס. ס׳איז דא… ס׳איז דא אן אינטערעסאנטע תיאור דא פון אונטן.
דער בעל התשובה איז דאך פתאום, ניין? בקיצור, ניין, ס׳איז דא אן אמת׳ע קוועסטשען, צו וועלכן עקסטענט איז עס א קאטאסטראפע, למשל, רייט? למשל, דער רמ״ק׳ס ענטפער דא, דו זעסט, ס׳איז זייער אנדערש. ער זאגט, “אמנם יש נתירה”, וואס ער זאגט איז… און איך וועל אייך לאזן הערן די אינטערעסאנטע תיאור דא פון אונטן.
וואס ער זאגט איז אז די קוועסטשען, דו ווייסט, ס׳איז דא אזא קוועסטשען, ווי… דאס איז אן אנדערע סארט זאך וואס דער אריז״ל וואלט געוואלט זאגן, אדער זייער עקספליסיטלי פאר אנדערע. ס׳איז דא אזא שאלה: זענען די ספירות גאט? זאגט ער אזוי: היינט, יא; נעכטן, נישט. אויב דו ביסט א צדיק, איז עס יא; אויב דו ביסט א רשע, איז עס נישט. דו כאפסט? ס׳איז זייער, זייער לופי, ווייל ער זאגט אז ס׳איז דא אנדערע סיטואציעס. די חילוק איז נישט אין קאנצעפטן. אקעי, דו קענסט זאגן אז אין די סיטואציע איז עס ווייל מענטשן קוקן עס אן אזוי, דו קענסט פארבינדן די זאכן צוריק. אבער די מיטישע וועג פון זאגן, ווי מענטשן זאגן, דאס איז די מיטישע וועג פון זאגן, איז צו זאגן אז ס׳ווענדט זיך אויף די מצב.
ס׳איז דא מצבים וואס די שכינה איז אין אצילות, אזוי וואלט עס געדארפט זיין. אדם הראשון האט געזינדיגט, איך ווייס נישט וואס ס׳איז געווען אזוי, דעמאלט איז זי אראפגעקומען. דאס אפשר איז דער יצר נישט גערעכט. דאס אפשר איז only talking about a certain situation, a certain state. Now, of course, you could ask, איז something that could have such a state, איז דאס God? אקעי, דאס איז א bigger problem. דעמאלטס האסטו א logical problem, וויאזוי קען זיין שינויים? ס׳איז אן הכי נמי. But to the extent that we’re talking about the thing that could change, דעמאלטס קען עס האבן different states. ס׳קען זיין אז ווען ער האט געטון תשובה, איז ער צוריקגעגאנגען, און דעמאלטס איז ער ארויסגעפאלן פון די עשר ספירות. ס׳איז זייער אן אינטערעסאנטע זאך.
דער פראבלעם פון צייט און שינוי ביי אצילות
It turns out, דער אריז״ל sometimes וויל גיין all the way like this, און זאגן אז, you know, די גאנצע קשיא אויב אצילות איז God… וויאזוי קומסטו זאגן אז אצילות איז געווען at some point in time? It’s basically the same thing, ווייל time איז אויך א concept וואס איז פאר אונז. אקעי, but we’re in time. מ׳קען דאס זאגן, but די קשיא איז how useful איז עס צו זאגן דאס? Everything we say איז פאר אונז צו use’ן.
סאו אויב דו האסט א concept פון די גאנצע Godhead as one thing, און everything איז א perfect piece, including די rest of the world, including די things וואס זענען נישט God, איז אין דעם נישט דא קיין למעלה מענטשן. So then we call that stage די שכינה איז אין גלות, things are not as they should be. מ׳קען hope’ן אז one day… Was it ever like that? When do we start? איז די ideal place אפילו something וואס דו קענסט רופן creation, אדער איז עס before creation? אקעי, מ׳קען זיך דינגען, מ׳קען זיך דינגען.
די חסידישע שיטה: אלץ צוריק אין דעם קאפ
וואס איז די חילוק פון זאגן… וואס איז די חילוק פון זאגן… I guess this gets into the question of how real are changing things? What kind of reality could they have? אין אנדערע ווערטער, וואס איז די חילוק פון זאגן… אויב…יא, די חסידים זאגן אזא פשט אויף שבירת הכלים, right? ס׳איז like חסידות. חסידות always puts everything back into your head, right? Like back into like די למדנות, די super למדנות, נישט סתם למדנות, like די super למדנות׳דיגע way of saying things. יא, ס׳איז דא א שבירה, און אנדערע ווערטער, things that are separate, or let’s talk about… דער רמ״ק רעדט נישט דערפון, אבער ער רעדט פון גלות השכינה. גלות השכינה איז דא ווען דו האסט נישט קיין אמונה. ווען מ׳האט אמונה איז שוין אויס גלות, ס׳איז נישט קיין… קומט אויס אז די גלות איז חסרון אמונה. But it turns out, it is actually a גלות.
די קשיא קערט זיך צוריק: וויאזוי קען זיין חסרון אמונה?
So איך קען דיך פרעגן גופא, וויאזוי קען זיין אז מענטשן זאלן נישט האבן קיין אמונה? How is that possible? Isn’t our אמונה, or our soul, or our existence, also a part of the divine? How could a part of the divine deny itself or something? אה, טייטש איז, ס׳זעט נאר אזוי אויס. אקעי, אבער וויאזוי קען עס אזוי אויסזען?
זייער גוט. So at some point, די שבירה becomes real. Even if you relativize it און דו זאגסט… און ס׳איז דאס, you could do it backward. Just like דו קענסט זאגן, “אה, ס׳איז נישט real, ווייל ווען מ׳טראכט דערפון אלס נישט real, איז עס אויס real,” קען מען אויך זאגן, “אקעי, אבער וויאזוי קען זיין אז מ׳טראכט דערפון אזוי אלס real?” טייטש איז, ווען משיח וועט קומען וועט עס אויס real. אבער וויאזוי קען זיין אז משיח זאל נאכנישט קומען? וויאזוי קען זיין אז ס׳איז דא א גלות?
אקעי, וויאזוי די fantasy קען זיין? די קושיא ווערט זייער… from the point of view of די… אקעי, אקעי, אבער דער סעקונדע… אקעי, די אין סוף האט ער נאר… די אין סוף האט ער נאר… whatever, however you want to say. דער רמ״ק זאגט, ער ווייסט אלעס אן ער זאל זיך טוישן. קומט אויס פון זיין point of view איז זיך גארנישט געשען. זה מה טוב ומה יפה. אבער וואס איז דיין…
תלמיד: וואס?
פון דעם פוינט אוו וויו פון די ספירות איז יא געווען א זאך
מגיד שיעור: לאמיר זאגן. אבער פון די point of view פון די ספירות, which is a true point of view אין זייער point of view, איז יא געווען א זאך. און פון די point of view פון די מלכות און די גלות, איז נישט נאר ס׳איז דא ספירות, נאר ס׳איז אויך דא א נתירה, ס׳איז אויך דא א… how do you call it? There is also a real גלות.
So now the question is just like, who is this רחמנא ליצלן? דאס איז דיין שאלה, ווער איז דער רחמנא ליצלן? איך טריי צו מסביר זיין אז ס׳קען זיין א רחמנא ליצלן. Because like, again, it’s true that there is a real interpersonal communication problem אין קבלה. דער רמ״ק אליין איז מודה אין דעם. ס׳איז דא א פלאץ וואס ער זאגט, נאכדעם וואס ער שלאגט, ער ענדיגט שרייבן א בריוו, נאכדעם וואס ער ענדיגט אנשרייען איינעם אז ער איז אן אפיקורס, זאגט ער, “איך ווייס אז דו מיינסט אויך וואס איך מיין, נאר איך דארף דיך רעדן.” איך האלט אז דער וואס רעדט, דו האסט נישט פארשטאנען ווער ער איז גוט, איז שוין…
דער וואס רעדט וועט מודה זיין אז ער האט נישט פארשטאנען.
It could be. No, but I feel like there could be a real question. Because like, יש מי שדמה בסוד הקרוב לזה. אוקעי, קרוב לזה איז ער שוין מודה אז ער זאגט נישט actually דאס, ער זאגט נאר קרוב לזה. However, דאס איז בסודו.
דער סכנה פון גנאסטיציזם
בקיצור, ס׳איז דא אן ערנסטע פראבלעם, אז מ׳וויל זאגן אז די demiurge, די creator, איז נישט גאט. און ס׳איז דא א שלעכטע מאכט, אזוי ווי די גנאסטיקס. מוז מען זייער מורא׳דיג… And by the way, they’re not משוגע, they have a point. Right? That’s why מ׳מוז זאגן רחמנא ליצלן, און מ׳מוז זאגן, “No, no, no, no, we have to bring it back. Reality is part of God.”
אה, סא די וואס גייען דאס זאגן, למשל, איינער גייט זאגן אז… נו, וואס קען איינער זאגן? I feel like, וואס איך וואלט געזאגט איז אפילו מער. I don’t think like, whenever, again, there could be a theory that has a real… יעדער איינער איז מודה אז from the point of view of the beginning, everything is like this. אויך יעדער איינער איז מודה אז from the point of view of the end, some things are different. And now, the question is how much reality do we give to that? סאו קען איינער זאגן,
פראקטישע רמב״מיסטן: די מקובלים׳ס וועג אין פאקוס און אויפמערקזאמקייט
וויפיל ריאליטעט גיט מען דעם ריבוי?
Instructor:
איך טראכט נישט, לייק, ווען עס קען זיין א טעאריע וואס האט א ריאלע… לייק, יעדער איינער איז לייק… דו זאגסט, יעדער איינער איז מודה, פון דעם פוינט אוו וויו פון דעם אנהייב, איז אלץ לייק דיס. אויך, יעדער איינער איז מודה, פון דעם פוינט אוו וויו פון דעם סוף, זענען עטליכע זאכן אנדערש. און יעצט, די פראגע איז, וויפיל ריאליטעט גיבן מיר צו דעם?
ס׳קען איינער זאגן אז ס׳איז זייער ריעל. ס׳קען איינער זאגן אז ס׳איז קיינמאל נישט געווען קיין עשר ספירות. לאמיר זאגן, איינער קען דיר זאגן אז ס׳איז קיינמאל נישט געווען קיין מלכות דאצילות. קיינמאל נישט געווען. ס׳איז אלעמאל געווען אין גלות. It was always like this. וועסטו פרעגן וואס הייסט? איך האב נישט קיין סאָרס. איך רעד נישט פון די סאָרס, איך רעד פון די עולם האמת. דו רעדסט אויך פון די עולם האמת, רייט? און ער וועט זאגן, ס׳איז קיינמאל נישט געווען. It’s always separate. סעפּערעיט, דיפערענט. איך ווייס נישט, לייק, דער ווארט סעפּערעיט איז נישט גוט. אבער אניוויי, ס׳איז קיינמאל נישט געווען.
נו, יענער מענטש זאגט אז א כפירה, ס׳איז ראָנג. איט קוד אלסא בי, יו נאָו וואט, לייק, איין וועג פון טראכטן פון די זאכן? איט קוד אלסא בי אז אלע די זאכן זענען אינסטראקשאנס אנשטאט פון טעאריעס. דאס וואלט געווען איין וועג פון טראכטן פון אזעלכע זאכן. ס׳האט פּראבלעמס. ווען דו קומסט צו, לייק, די ריעלע קוועסטשאנס, קענסטו זאגן אז איך פארשטיי, אזוי ווי פון דעם קומט אריין דער רחמנא ליצלן.
און דו ווילסט פרעגן, על פי די אמת איז די בייסיק ריאליטי וויאזוי צו פארשטיין, דו האסט דא אזא, ווי דו זאגסט, כלל האבן קיינער נישט מחולק אין די ענד אוו די דיי. אבער, ווען איך זאג דיר, טאר אבער נישט טראכטן, דו קענסט נישט זיין אזוי און אזוי, וואס ער מיינט צו זאגן איז, דאָנ׳ט פאָוקוס אָן דעט אַספּעקט טו מאַטש. דאָנ׳ט ספּענד טו מאַטש, בייסיקלי דאָנ׳ט ספּענד טיים אָן דעט. אלא וואדע, ס׳האט מיך געפרעגט יענער מענטש, אפילו נאכדעם וואס ער האט געספּענדט אלע צייט צו זאגן, ער האלט אויך, באט ער האלט נישט גענוג צו טראכטן חוץ פון האלטן. אין דעט סענס, איט׳ס נאָט אַבאַוט די ריאליטי, ווייל יעדער איינער איז מודה אין די ריאליטי, איט׳ס אַבאַוט די פעולה, איט׳ס אַבאַוט די אַקט אוו טינקינג. און דאס אַקטשואַלי מאַטשעס זייער מאַטש מיט די פרומע לענגווידזש פון “טראכט נישט”. איך קען זאגן, “פארוואס טראכסטו נישט וואס שטייט דא אזוי?” ניין, איך ווייס אויך אז ס׳איז אזוי, די שכוח, דו מיינסט אזוי? איך זאג דיר, טראכט נישט אז ס׳איז נישט אזוי, טראכט נישט אז ס׳איז יא אזוי, ווייל דו וועסט ווערן פארלוירן, אפארן צו ווערן גרויס.
דער רמב״ם און קבלה: “טראכט נישט” ווייל דו וועסט ווערן אן אפיקורס
און דאס איז די רמב״ם, דאס איז קבלה, אז מלכות איז בלאַנ״ט, בלאַנ״ט, גייסט ווערן אן אפיקורס, גייסט ווערן אן אפיקורס.
Student:
רייט, יור רייט, פיינגערט, עקזעקטלי.
Instructor:
אז דו וועסט אנהייבן טראכטן פון די זאכן, דו וועסט אנהייבן טראכטן, “אוי, למעשה איז דא א וועלט, איז דאך נישט קיין אייבערשטער.” רייט, יור גאָנא ביקאַם… דו וועסט זיך אפטיילן פון אים, און דו וועסט יא גלייבן אז ס׳איז דא א זייער ריעל קאַנעקשאן דארט, אפילו ס׳איז… ס׳איז א ריעל פּארט אוו אים, ס׳איז נישט קיין…
רייט, און דעמאלטס אלע די סארט אוו סאָלושאנס קען מען זען אלס סאָלושאנס צו דעם. אז מלכות פון אצילות, אבער די מלכות פון בריאה איז יא סעפּערעיט. אוקיי, באט ס׳איז נישט קיין פּראבלעם, ווייל מ׳זאגט נישט אז ס׳איז א סעפּערעישאן, ס׳איז נאר נישט גאט אזוי שטארק. סאָו, יו נאָו, דיז מייט בי סאָלושאנס דעט אַר…
אַט סאַם פּוינט ווען דו הייבסט אן טראכטן, יו האַוו טו ריאַלייז אז טראכטן האט ריעל קאַנסעקווענסעס פאר וויאזוי דו קוקסט אויף די וועלט. און ס׳איז נישט אז איך קען האבן אן ענסייקלאָפּעדיע, א טשארט וואס ס׳קען שטיין אלעס פונקטליך. וויאזוי מ׳מאכט יענע טשארט איז אויך א חילוק. און לייק סעיינג… און דאס איז וואס דו זאגסט, אז די וויי אין וויטש, אויב איינער איז סמארטער און ער קומט אויף מיט אן אימעדזש אז ער קען האבן ביידע אויף איין מאל, זייער גוט. אוקיי, זייער גוט, דאס איז די סארט סאָלושאן וואס דער אריז״ל טוט. ער האט דיר געגעבן א מהלך וואס דו קענסט האלטן ביידע אויף איין מאל.
אבער ס׳קען זיין אז איינער איז ראָנג אין דעם סענס. המ, איי וואַנדער. איך ווייס נישט, ס׳איז זייער אַנויינג ווען די מקובלים יוזן די לענגווידזש פון אמונה און כפירה און סטאַף לייק דעט. זיי נעווער מין איט סיריאַסלי, ווייל זיי גלייבן אין אלע כפירות, כאפסטו דיך צו? ווייל ווען דער רמב״ם אדער א פשוט׳ער מענטש זאגט אז דאס איז כפירה, מיינט ער צו זאגן אז ס׳איז ראָנג, ס׳איז שקר. ווען א מקובל זאגט אז ס׳איז כפירה, זאגט ער אז ס׳איז אמת, אבער טראכט נישט דערפון.
די היסטאריע פון קבלה: א וועג פון באלאנסירן
איי טינק די היסטאריע פון קבלה איז קיינד אוו א וועג פון גאָוינג בעק אַנד פאָרט. איינער זאגט אן אידעע, און דאן נעמען מענטשן עס און זיי סטארט טו עמפּאַסייז איט טו מאַטש אין די דירעקציע, און דאן זאגן מענטשן, “ניין, ניין, אוקיי, למעשה איז עס פארט פון די זאך, אבער למעשה איז עס נישט.” און דאן יו פּליי אַראַונד מיט די סיים אידעאַס, באט דזשאַסט לייק, דו לייגסט צו, דו טרייסט עס מער צו זאכן מאכן, “ווי׳ר נאָט געטינג אַוט אוו באַלאַנס, ווי׳ר נאָט געטינג טו פאָוקוסט אָן דיס אַנד דעט.”
איי טינק יו קוד סיי דעט. אבער וואס דאס מיינט למשל איז אז מקובלים האבן לייק טו סיי, למשל, קורח, איך ווייס ווער, מלב״ם האט נאר געמאכט א קליינע טעות אין די חילוק פון, וואַטעווער, פון אין סוף און ז״א, וואַטעווער, סאַמטינג לייק דעט. און ס׳ווייזט זיך אויס אז ס׳איז נישט סתם א קליינע טעות. איך מיין צו זאגן, אין א געוויסן סענס אוו אָנטאָלאָדזשי, איז דאס די חילוק.
עבודה זרה: אן עטיק פון אויפמערקזאמקייט
פארוואס איז יעדער ברוגז אויף מקובלים? ווייל זיי זענען טרו סייענטיסטס. אלע זענען אזעלכע רמב״ם׳יסטן, איך ווייס נישט וואס. זיי זענען לייק, “כ׳האב געמיינט אז ס׳איז דא עבודה זרה, טערנס אַוט אז ס׳איז יא דא עבודה זרה, טאר מען נישט גלייבן דערין.” אויב ס׳איז יא דא, פארוואס טאר מען נישט גלייבן דערין? דאס איז די פּראבלעם וואס די רמב״ם מענטשן האבן. ביי די וויי, דער רמב״ם גלייבט אויך אז עבודה זרה עקזיסט. ער זאגט עס נאר נישט אויס. ער איז געווען מאַטש מאָר נזהר ווי די מקובלים.
אבער די ענטפער דארף זיין עפעס אזוי, אז אוו קאָרס, מיר האבן נישט קיין מחלוקת במציאות מיט עבודה זרה. אבער וואס זאל זיין די מחלוקת? אז אויב ס׳איז אזוי… אַגיין, מיט קליינע דיטיילס, יא, אוקיי, ס׳איז נישט געווען דזשיזעס, ס׳איז געווען יאנקל. וואס איז די חילוק? די אידעע קען נאך אלץ זיין אמת.
די פּראבלעם איז אז ס׳איז דא שאלות פון האַו יו פאָוקוס, און וואספארא סארט סטאָרי דו מאכסט ארויס פון דעם, און וואספארא סארט טעכניקאַל דיטייל. ווען דו ווערסט זייער טעכניקאַל, דעמאלט איז נאך דא פּלייס פאר אלעס. אבער אין די מער גראָבע קיינד אוו פּיקטשערס, איז עס לייק, “וויית, די פּיקטשער איז ראָנג.” וואס הייסט די פּיקטשער איז ראָנג? ווייל ס׳פירט דיר צו טראכטן אין די וועג און צו פאָוקוסן אויף דעם. איך מיין אז איך זאל זיך זאגן נישט א טעות, ס׳איז לעס אוו א מיסטייק אין די סענס אוו סעיינג א ליי, לייק א פאָלס סטייטמענט, מער א מיסטייק אין די סענס אוו לייק, דו האסט א הויז, איך וויל זען צו די ספרים שאנק איז שיין, גיי איך נישט גיין קוקן פונקט אין די ווינקל וואו ס׳איז נישט שיין. קוק נישט דארט. און עבודה זרה, על פי דעם, איז איינער וואס האט דוקא ליב צו קוקן וואו ס׳איז נישט שיין. לאַז, יא, ס׳איז דא, ס׳פעלט אויס, מ׳קען עס אפילו פיקסן, מ׳קען עס נישט פיקסן, וואַטעווער. סאַמטינג לייק דעט. איט׳ס די עטיקס אוו אַטענשאן, אינסטעד אוו די עטיקס אוו טרוט. איי וואַנדער האַו מאַטש דאס וואלט געמאכט סענס.
מקובלים זענען פּראקטישע רמב״מיסטן
Student:
יו דזשאַסט דיניידד די אינטערמידיעט סטעפּס.
Instructor:
ס׳איז זייער סימפּעל. נאָט סאָו סימפּעל, דער רמב״ם אלסא טינקס דעט יו שוד לערן אַבאַוט די עשר ספירות, אָר היז ווערזשאן אוו די עשר ספירות, די עשרה מלאכים אַנד סטאַף. וואס מיינט דער רמב״ם ווען ער זאגט אז נביאים טראכטן וועגן די צענטע מלאך, וואַטעווער? זיי אַר טינקינג אוו דעט. דער רמב״ם איז נאָט ווארריד אַבאַוט טינקינג אוו דעטס די גאד. איט׳ס זייער ווירד, וויי? ביי די וויי, די מקובלים זענען אַקטשואַלי רמב״מיסטן, פּראַקטיסינג רמב״מיסטן. דאס איז די האָול דיפערענס. איך האלט אז בכלל, די גאנצע זאך וואס מענטשן מיינען אז ס׳איז דא רמב״מיסטן און מקובלים איז נישט אמת. ס׳איז דא טיאָריטיקאַל רמב״מיסטן און פּראַקטיקאַל וואַנס. די מקובלים זענען פּראַקטיקאַל רמב״מיסטן. די מקובלים זאגן, “אה, ס׳איז דא צען שכלים? אוקיי, לאמיר זען וואס מ׳רעדט מיט זיי. וויית, דו זיי קאַנעקט טו איטש אַדער? אַר זיי איטש א גאד?”
און די מקובלים זאגן, “ניין, ס׳איז דא די גאד אוו דארקנעס, די אידעע אוו דארקנעס, די מלאך אוו דארקנעס, און דו סטארטסט צו פירן וועגן דעם, און דו סטארטסט צו מאכן פּלענס וועגן דעם.” דאס איז וואס די פּיפּעל האבן געטון אָל די טיים, רייט? ווען דו זיצסט און דו קוקסט, און נאכדעם זענען דארט ווייל עס איז איינגעבויגן געבויעט. ס׳איז נישט אמת אז זיי גייען נאר צו ניין ספירות. ווייל עס זענען זייער פון זייער פּאָפּיולער פּרעזענטיישאן איז געווען דאס. און די מקובלים זענען מסכים, זיי זאגן עס נאר אין זייער וועג, זייער מער קאַמפּליקייטעד וועג. און דו ווילסט א נביא ווערן, און דו קענסט טאָקן צו גאט, און די מלאך גבריאל, און די שכל הפועל. אַנד נאַו יו סטארט ווארריינג, וויית, איז די טינג דעטס טאָקינג טו מי גאד? וועל, איט׳ס גאד איף יו לוק אַט איט פראַם דיס פּוינט אוו וויו, באט איט׳ס נאָט גאד איף יו לוק אַט איט פראַם דעט פּוינט אוו וויו. אַנד איי׳ם לייק, אוקיי, סאָו וויית, איי סטארט טו אַנדערסטאַנד אָל די גט׳ן אין די היסטאָרי. זיי האבן נאר געקוקט אויף יענע פּוינט אוו וויו. אה, טאקע, אמת. באט דעטס בייסיקלי וואַט האַפּענס. אַנד דען, לייק, וואַט דאַז איט מין טו קליים דעט גאד איז יור גאד? הא. אַניוויי.
מיר לעבן אין דער וועלט פון ווערטער
איך מיין אז אונז לעבן אין די וועלט פון ווערטער, און אויב זענען אידן לעבן אונז אפילו אין די וועלט פון גמרא תוספות, מיט ציורים און צוויי שטיקלעך זוהר, וויטש איז דזשאַסט אַנאַדער וויי אוו דוינג גמרא תוספות, און וועגן דעם, דארפן אונז האבן גאט אחד. סאָו, דארף קענען מסביר זיין אז ניין סענטס איז אין צען ספירות, צו עלף ספירות, צו ניין ספירות… וועלכע לעבן אונז? נאכדעם ווער דאס זיין א כפירה. איך בין נישט זיכער. איך אמת. איך האב אמאל געהאט א רבי מיר געזאגט – איך נעדער קענישט, איך האב איינער געזאגט דאס. וועל מען אקומאל אים זאגן אז יענער איז אן אפיקורס – דארפסטו פארשטיין, אז ער איז דאך סוגיות פונעם ענין, כפירה. וואס זיי זאגן, ביז ראַנג? און איך האב געזאגט מען, דו ביז א גנא. דא זאגט מען אז עס איז נישט א פּראבלעם. וואַט ער איז. ווער איז דער פּראבלעם? ווער ווייסט נישט. וואס קענסט זאגן אזוי וואלט מען געווען געזיין שענער? וועט אפשר יענער וואלט מוזי דיר גיין? ער זאגט, רחמנא ליצלן. יא, ווארער רחמנא ליצלן. אַניוויי. א יעד, אייבערס לא פיטן. עס איז א קריצור.
דער רמב״ן: “באצילות ולא באחדות”
דער רמב״ן האט געהאט אזא לשון, מ׳דארף עס נאכקוקן, המ, איך געדענק אז ס׳איז “המה באצילות ואינם באחדות”. אהרן, אויב דער רמב״ן מיינט דאס וואס זיי מיינען, און ס׳טוט זיך אן אפילו לשון הרמב״ן, ויקרא כ״ג ל״ו, זעסטו אז ס׳איז א גוטע… אין ויקרא כ״ג ל״ו שטייט אין רמב״ן אז די שכינה איז באצילות ולא באחדות.
דער רמב״ן אויף שמיני עצרת, “עשר ולא תשע”, און נשמות פון מלכות
דער רמב״ן אין פרשת אמור – שמיני עצרת און אצילות
תלמיד: רמב״ן, ווי? ויקרא? וואס האסטו געזאגט? ויקרא פרק…
מגיד שיעור: אה, איך האב געזאגט כ״ג. איך האב געזאגט דאס איז אין פרשת אמור, “והעצרת תהיה לכם”, איך געדענק. יא, יא, יא, יא, נאכאמאל.
> “כי היא אצילות, וראויים להורות שמיני רגל בפני עצמה היא, והיא תשלום דראשון.”
ס׳איז א סתירה – אדער איז עס תשלום דראשון אדער איז עס רגל בפני עצמה? זאגט דער רמב״ן:
> “כי היא אצילות הראשונים.”
דער רמב״ן זאגט קיינמאל נישט לשון נקבה אויף די שכינה, ס׳איז אלעמאל “הוא”. ער, דער רמב״ן האט נאך נישט געוואוסט אז מען דארף רעדן ראמאנטיש. יא, ער זאגט רמזים, אבער ווען ער רעדט וועגן דעם, רעדט ער נארמאל.
> “אצילות הראשונים ואיננה כאחדות שלהם.”
סאו דו זעסט אז די מקובלים פארשטייען אז ס׳איז דא אן עולם האצילות אבער נישט באחדות צוזאמען מיט זיי. איך מיין אז דער רמב״ן׳ס איבערטייטש איז אז ס׳איז אן אצילות פון די ערשטע, “אצילות הראשונים” – ס׳איז אזוי ווי די מלכות איז נאצל מן התפארת, אדער וואס עס איז, און “ואיננה כאחדות שלהם”, און ער איז נישט… דאס הייסט, “תשלום דראשון” – דאס איז ווי אזוי ער גייט עס אריין אין די הלכה וואס ער בויעט עס אויף. “תשלום דראשון” – ס׳איז ווי עצרת איז “תשלום דראשון”, ס׳איז א המשך פון די ערשטע, אבער נישט… ס׳איז א רגל בפני עצמו, ס׳איז נישט איין זאך, ס׳רעכנט זיך אלס נאך א לעוועל פון דעם ענין.
עניוועי, זיין פשט איז אז מען דארף קוקן שמיני תהיה עצרת. אוקיי, ס׳איז גוט געווען אז דו האסט עס געפונען.
דער רמ״ק׳ס פירוש אויף “עשר ולא תשע” – מלכות איז מן המנין
אה, נא, דאס איז very interesting. זאגט ער אז דער רמ״ק, דער פירוש, דער טייטש פון “עשר ולא תשע” מיינט אז די מלכות איז מן המנין, איז דער טייטש פון די זוהר אין ספר רעיא מהימנא, הוא רשב״י בספר רעיא מהימנא.
דער רעיא מהימנא אויף פארשידענע מדרגות פון נשמות
פירוש, ערגעץ וואו איז עס? זאגט ער אזוי, ס׳איז דא מענטשן – דער רעיא מהימנא זאגט אז ס׳איז דא פארשידענע נשמות. ס׳איז דא מענטשן וואס האבן א נשמה פון עולם הבריאה, זיי לערנען נאר משניות, גמרא, הלכה. נאכדעם איז דא מענטשן וואס האבן מורא סתרי תורה, זיי האבן, זיי קענען די סודות התורה, זיי האבן מורא בעלי מדות.
בעלי מדות probably means, נישט בעלי עבירות, ס׳איז נאר פשט אין בעלי מדות. ס׳איז נישט געמיינט אז בעלי מדות איז איינער וואס האט גוטע מדות. דא מיינט ער בעלי מדות איז איינער וואס ער owns די מדות פון אצילות. יא, פונקט אזוי ווי ס׳שטייט אין ל״ג.
תלמיד: מורא מדות. וואס שטייט?
מגיד שיעור: איך בין מסביר. נו, איך זאג, קוק ווייטער. It’s like די אות אחרונה, it’s a המשך, אבער the thing before, there is people that don’t have that.
און ס׳איז דא אנדערע וואס זיי זענען בעלי סתרי תורה, בעלי מדות. איך מיין אז ס׳מיינט אז זיי האבן די מדות, די ספירות ווערן אנגערופן מדות. יא, אזוי זאגט ער.
דער רמ״ק׳ס ביאור – נשמות מצד המלכות הקדושה
אוקיי, דער רמ״ק האט געטייטשט, ער גייט אלעס טייטשן. If you want, we could read זיין פירוש without reading די אינסייד. בקיצור, איך try נישט צו לערנען אליינס, ס׳איז נישט אז איך גיי וויסן די פשט.
> “וואס זיי האבן א נשמה מצד המלכות הקדושה, וואס איז כלולה פון צען ספירות.”
פארוואס? ווייל ווער ס׳איז יורש די מלכות, די ספירה פון מלכות האט צען גאנצע ספירות בלי פירוד, “עשר ולא תשע”.
> “והאמת כי היורש את המלכות יחידה הרי תשע פרודות ממנה.”
ער וועט גיין די לעצטע פרידה.
דער בעל ספר יצירה און “עשר ולא תשע”
By the way, דער רעיא מהימנא, מ׳ווייסט נישט ווער האט געשריבן ספר יצירה. אמר בעל ספר יצירה. סאו דער רעיא מהימנא האט נישט געוואוסט ווער האט געמאכט ספר יצירה. ער זאגט “בעל ספר יצירה”, מי שהוא היה. “עשר ולא תשע”.
> “ואתה עם הסליקות לעולם עשיה.”
עשיה זאגט אז עס גייט העכער פון עשיה? ניין.
> “שמואל מפרש י״ק ו״ק עשיה דמתייחד בה, ואינו עולה לעולם עשיה, ואין כאן עשיה וייחוד.”
אוקיי, סאו דער רמ״ק נעמט אן אז ער וועט קומען מיט דעם פשט אז עשיה פון דעם טייטש מיינט ער זאל נישט צעטיילן די מלכות פון די צען ספירות, און עשיה וייחוד מיינט ער זאל נישט גיין העכער.
דער סוד פון י״ק ו״ק מיט די מילוי
נאר לויט דעם איז א רמז אז ווען מ׳שרייבט י״ק ו״ק מיט די מילוי קומט דאס אויס צען אותיות. That’s the סוד of… ס׳איז ממש די פשט.
תלמיד: יא, יא, יא, I think so. It’s just in the context of די person וואס באקומט א נשמה דערפון.
מגיד שיעור: איך דארף לערנען אין שער הנשמות וואס דאס מיינט עקזעקטלי.
סיום השיעור
אה, איך גיי זאגן. די כוונה איז אין מאמרי. איך גיי זאגן… שער… אה, ס׳איז עזרא. איך דארף אויפהייבן?
תלמיד: ניין. דו וועסט אים אנכאפן?
מגיד שיעור: העלא? היי קארל, how are you? איך בין אינמיטן לערנען, דו ווילסט מיך קאלן אין אזוי א האלבע שעה? I can’t.
קארל: וואס קענסטו נישט?
מגיד שיעור: Because I’m gonna be swimming.
קארל: Swimming? פארוואס גייסטו swimming?