סיכום השיעור 📋
סיכום פון שיעור – ספר פרדס רמונים: חמש כנגד חמש און דער סטרוקטור פון די עשר ספירות
—
חזרה: עשר ספירות, עשר אצבעות
דער ספר יצירה זאגט: „עשר ספירות בלימה, מספר עשר אצבעות, חמש כנגד חמש, וברית יחיד מכוונת באמצע.” דער רמ״ק האט דאס פארטייטשט אז דער פסוק „מי מדד בשעלו מים” איז א רמז אז דער אייבערשטער האט באשאפן די וועלט מיט זיינע „אצבעות” – א רמז אויף די עשר ספירות.
די שאלה איז געווען: א מענטש האט צוואנציג פינגערס (צען אויף די הענט, צען אויף די פיס) – פארוואס נישט צוואנציג ספירות? און אויב מען זאגט אז די צווייטע צען (פון די פיס) איז בלויז א „קאפּיע” פון די ערשטע, קען מען דאך אויך זאגן אז די לינקע האנט איז א קאפּיע פון דער רעכטער, און עס זאלן זיין בלויז פינף! אויף דעם ענטפערט דער ספר יצירה: די ברית וואס איז „מכוונת באמצע” מאכט פון די צוויי הענט איין סעט – זי פאראייניגט די צוויי חמש׳ן צו איין גאנצע עשר. אבער די צען פון די פיס בלייבט טאקע א דאבל/קאפּיע.
—
צוויי פירושים אויף „חמש כנגד חמש” אין די ספירות
ביי א מענטש איז „חמש כנגד חמש” – פינף פינגערס קעגן פינף. אבער ביי די ספירות, וואס מיינט „חמש כנגד חמש”? דער רמ״ק ברענגט צוויי פירושים פון די מפרשי ספר יצירה (דער ראב״ד און אנדערע), און דערנאך ברענגט ער זיין אייגענעם דריטן פירוש.
—
פירוש א׳ – צוויי לעוועלס פון ספירות (חמש עליונות קעגן חמש תחתונות)
די ספירות ווערן צעטיילט אין צוויי גרופּעס פון פינף:
– העכערע פינף: כתר, חכמה, בינה, גדולה (חסד), גבורה – „לנהל עליונים”
– נידריגערע פינף: תפארת, נצח, הוד, יסוד, מלכות – „לנהל תחתונים”
דער ראב״ד אויף ספר יצירה טייטשט אז „העליונות כמין נפש והתחתונות כעין גשם.”
דער רמ״ק׳ס שטעלונג צו דעם פירוש
דער רמ״ק איז נאר האלב מסכים. ער אקצעפּטירט אז מען קען צעטיילן די ספירות אין צוויי גרופּעס, אבער ער איז נישט מסכים מיט דעם ביאור פון „לנהל עליונים” און „לנהל תחתונים” – אז איין גרופּע באהאנדלט „דברים מושכלים” און די אנדערע „דברים מוחשות”. אין שער כ״ג פרק י״ג זאגט ער בפירוש אז יעדע ספירה האט צו טון מיט אלעס – מען קען נישט זאגן אז געוויסע ספירות זענען נאר פאר העכערע זאכן און אנדערע נאר פאר נידריגערע.
ראיות פון זוהר אז מען קען טאקע צעטיילן אין צוויי גרופּעס
ראיה א׳ – תפילין: דער זוהר זאגט אז תפילין של ראש (מיט פיר פּרשיות) קאָרעספּאָנדירט צו די פיר העכערע ספירות: חכמה, בינה, גדולה, גבורה. און תפילין של יד קאָרעספּאָנדירט צו: תפארת, נצח, הוד, יסוד. דאס קומט אויס פיר און פיר, וואו כתר איז למעלה פון אלעם און מלכות למטה פון אלעם.
[הערת אגב: דער רמ״ק מאכט א הגהה אז מען דארף פארשטיין דעם זוהר, ווייל אין אנדערע פּלעצער זאגט דער זוהר אז די פיר פּרשיות קאָרעספּאָנדירן צו די פיר אותיות פון שם הוי״ה, וואס שטימט נישט גלאַט מיט דעם חשבון.]
ראיה ב׳ – צוויי מרכבות אין תיקוני זוהר: די תיקוני זוהר רעדט פון צוויי מרכבות – א מרכבה עליונה און א מרכבה תחתונה. דאס לייזט די פּראָבלעם וויאזוי צו פאַרבינדן די פיר חיות/פנים פון יחזקאל׳ס מרכבה מיט די צען ספירות:
– מרכבה עליונה: אדם = חכמה, נשר = בינה, אריה = חסד, שור = גבורה
– מרכבה תחתונה: אדם = תפארת, אריה = נצח, שור = הוד, נשר = יסוד
כתר איז כולל אלעס למעלה, מלכות כולל אלעס למטה.
די פּראָבלעם מיט דער „ברית” לויט דעם פירוש
אויב „חמש כנגד חמש” מיינט פינף העכערע ספירות קעגן פינף נידריגערע, שטעלט זיך א פּראָבלעם מיט דער „ברית יחיד מכוונת באמצע”:
1. מען האט שוין אויסגענוצט אלע צען ספירות – די „ברית” וואלט געווען אן עלפטע ספירה, וואס עקזיסטירט נישט.
2. וואס דארף מען א „מכריע” צווישן אויבן און אונטן? ביי רעכטס און לינקס פארשטייט מען אז מען דארף עפּעס צו קאָאָרדינירן. אבער ביי „למעלה” און „למטה” איז עס מאָדנע צו זאגן אז מען דארף א מכריע.
דער רמ״ק׳ס תירוץ: תפארת איז די „ברית”
תפארת איז די ברית. תפארת איז די ערשטע פון די נידריגערע פינף ספירות לויט דעם חשבון. זי שטייט „באמצע” ווייל זי קאָנעקט די העכערע מיט די נידריגערע:
– ארויף גייט תפארת דורך דריי שורשים – אין כתר, חכמה, און בינה
– תפארת איז מכריע צווישן חסד און גבורה (די „זרועות”)
– אראָפּ ברענגט תפארת צו נצח, הוד, יסוד, מלכות
„באמצע” מיינט אלזאָ: צווישן די עשר אצבעות (די צוויי גרופּעס פון פינף) איז תפארת דער מכריע.
פארוואס הייסט עס „ברית”?
דאס ווארט „ברית” מיינט א פאַרבינדונג צווישן צוויי זאכן – תפארת פאַרבינדט די העכערע מיט די נידריגערע ספירות.
עס איז דא א שאלה צי דער ספר יצירה זאגט „יחיד” אדער „יחוד”. דער רמ״ק באפארצוגט דעם לשון „ברית יחוד” – דורך דער ברית קומט א יחוד, „שיקשור הדבר ויהא חתיכה יחידה” – זי בינדט צוזאמען און מאכט איין גאנצע שטיק.
[הערת אגב: „ברית מילה” – דאס שניידן – מאכט דווקא א פאַרבינדונג. דער פּאַראַדאָקס: שניידן מאכט פאַרבינדן. „כריתת ברית” מיינט שניידן – פארוואס דארף מען שניידן? אפשר האט עס צו טון מיט דעם וואס מען שניידט אפ דעם אויבערשטן טייל פון דעם אונטערשטן, אבער דאס איז נישט קלאר. אין שער ט׳ (שער המכריע) ווערט דער ענין פון ברית און הכרעה מער באהאנדלט.]
—
„מילת לשון” – בינה אדער תפארת?
עס זענען דא מפרשים וואס טייטשן „מילת לשון” אז דאס מיינט בינה. דער ראב״ד אויף ספר יצירה טייטשט אויך אז „לשון” מיינט בינה. אבער דער רמ״ק זאגט „לפי דרכינו” מיינט עס תפארת. דער סברא: עס שטייט נישט סתם „לשון” (וואס וואלט טאקע געמיינט בינה), עס שטייט „מילת לשון” – דאס מיינט דער קול אדער די ווערטער וואס קומען ארויס פון דער צונג, נישט די צונג אליינס. די צונג אליינס איז בינה, אבער וואס קומט ארויס פון דער צונג – דאס איז תפארת.
קול = תפארת, כולל מים, אש, רוח
„קול” איז כולל דריי בחינות: מים, אש, רוח – וואס מיינט חסד, גבורה, תפארת. אין ספר יצירה שטייט „קול רוח ודבר” – „קול” מיינט תפארת, וואס קומט ארויס פון בינה, און איז כולל מים (חסד), אש (גבורה), רוח (תפארת). דער רוח איז מכריע צווישן מים און אש, צווישן חסד און גבורה. דערפאר איז דאס דער „קול”, די „מילת לשון” וואס קומט ארויס פון דער לשון.
[הערת אגב: „אזוי ארבעט מען אין קבלה – אזוי ווערט ער פרענדס מיט דיר: ‚דו ווייסט דאך שוין, ידיעה.’”]
דער הויפט-פונקט: תפארת איז נישט קיין עלפטע ספירה
אויב „מילת לשון” וואלט געמיינט דעם איבר (די פיזישע צונג), וואלט דאס געווען אן עלפטע זאך צוגעלייגט צו די צען פינגערס – און דאס שטימט נישט. אבער ווייל „מילת לשון” מיינט דעם קול (תפארת), איז עס נישט קיין באזונדערע עלפטע, נאר דער מכריע וואס פארבינדט די צוויי גרופּעס פון פינף.
דער לשון פון דעם רמ״ק
„עיקר המכריע הוא הקול, שהוא התפארת, בסוד אלי יוסר לבינה, שהוא הלשון, שהוא השופר, שמשם יוצא הקול כולו מאויר המשובח, שהוא בחינת התפארת העולה בין שני הלשונות, מכריע בין גדולה לגבורה, המורה על קו חמש עליונות וחמש תחתונות.”
דאס הייסט: תפארת איז ווי א שופר – די בינה איז דער שופר (דער כלי), און דער קול וואס קומט ארויס איז תפארת. תפארת שטייט צווישן „שני הלשונות” (צוויי זייטן), מכריע צווישן גדולה (חסד) און גבורה, און ווייזט אויף דעם קו צווישן חמש עליונות און חמש תחתונות.
[הערת אגב: אלע די כינויים – לשון, שופר, קול – זענען „basic” קבלה-טערמינען, אבער וויאזוי זיי קאנעקטן זיך צום פשט פון דער משנה אין ספר יצירה איז נישט פשוט. די משנה זאגט א זייער סימפלע זאך – צען פינגערס מיט א צונג אין מיטן – און דער רמ״ק מאכט עס זייער קאמפליצירט מיט צען ספירות, תפארת אלס לשון, קול, שופר, א.א.וו. „ער וויל זאגן פשט, נישט דרש.”]
„מילת מאור” – ברית מילה
„מילת מאור” מיינט ברית מילה. „מאור” איז מלשון „מהר” (ווי אין פסוק „כמער איש על לבועה שלא”) – מלשון ערוה. דאס דרייט זיך ארום דעם יחוד צווישן די צען פינגערס פון די פיס, וואו דער ברית מילה איז דער מיוחד׳ער פונקט.
ראיה פון פרק ו׳ פון ספר יצירה
אין פרק ו׳ שטייט בפירוש: „כרת לו ברית בין עשרת אצבעות רגליו וזו ברית מילה, ובין עשרת אצבעות ידיו וזו ברית לשון.” ביי די פיס הייסט עס „ברית מילה” און ביי די הענט הייסט עס „ברית לשון”. פון דארט האט דער רמ״ק גענומען דעם טייטש פון „מילת לשון”.
—
פירוש ב׳ – פינף ספירות לימין און פינף לשמאל
דער רמ״ק ברענגט א בעסערן פשט פון אנדערע מפרשים וואס שטימט בעסער מיט דעם זוהר אין אסאך פלעצער. דער פשט: עס זענען דא פינף ספירות וואס נוטים לימין (חסד) און פינף ספירות וואס נוטים לשמאל (דין):
פינף לימין: כתר, חכמה, גדולה (חסד), נצח, תפארת.
פינף לשמאל: בינה, גבורה, הוד, יסוד, מלכות.
הסברים פאר די ווייניגער פשוט׳ע צוטיילונגען
עטליכע פון די צוטיילונגען זענען פשוט: חכמה, גדולה, נצח זענען קלאר קו ימין. כתר איז גאנץ אויבן, ממילא מער חסד. אבער עטליכע דארפן הסבר:
– תפארת – הגם ער שטייט אין דער מיט (ער איז א מכריע), איז ער נוטה קצת כלפי חסד, מער מיט דער רעכטער זייט. דעריבער רעכנט מען אים צווישן די פינף פון ימין.
– בינה – לכאורה איז אין בינה אליין נישטא קיין דינים. דער תירוץ: מ׳קוקט נישט נאר אויף וואס עס גייט פאר אין דער ספירה אליין, נאר וואס איז דער מקור. בינה איז דער source פון דין, הגם אין איר אליין איז נישטא קיין דין ממש.
– הוד – שטייט אויף דער לינקער זייט, און איז בכלל אן ענין פון „משפיע׳ס קיום” – דאס איז פשוט.
– יסוד – איז אויך א מכריע (שטייט אין דער מיט), אבער ער איז מער נוטה לשמאל. דער רמ״ק ברענגט א תיקונים וואס זאגט: „צדיק (=יסוד) נוטל משמאלא” – ער איז מקבל פון דער לינקער זייט, בעת וואס תפארת „נוטל מימין” – ער נעמט פון דער רעכטער זייט. נאך א ראיה: „צדיק נוטל לשמאלא – יצחק קץ חי”. יצחק איז גבורה (לינקע זייט), און „קץ חי” – חי איז יסוד. יסוד איז פארבונדן מיט דער לינקער זייט.
– מלכות – איז לשמאל ווייל זי הייסט „מדת הדין הרפה” (דינא רפיא) – א שוואכע מדת הדין.
דער ענין פון צוויי מכריעים
קשיא: אויב דער ציל פון א מכריע איז צו מכריע זיין צווישן רעכטס און לינקס, פארוואס דארף מען צוויי מכריעים (תפארת און יסוד)? דער רמ״ק זאגט אז ער וועט מער רעדן וועגן דעם אין שער המכריעים, אבער דער יסוד פון ענטפער איז: עס זענען דא צוויי סארטן מכריעים – איינער וואס איז מער מכריע (תפארת, נוטה לימין) און איינער וואס איז מער מיקל (יסוד, נוטה לשמאל). דורך דעם וואס מ׳רעכנט די מכריעים אליין אלס טייל פון ימין אדער שמאל, קומט אויס גלאט פינף קעגן פינף, און נישט עלף.
דער דוחק אין דעם פשט
דער רמ״ק אליין גיט צו אז דער פשט איז א ביסל דחוק. דער ספר יצירה רעדט פון „חמש כנגד חמש, וברית יחיד מכוונת באמצע” – פינף פינגערס קעגן פינף פינגערס, מיט דער ברית אין דער מיט – וואס זעט אויס ווי עלף זאכן, נישט צען. דער רמ״ק׳ס לייזונג: „ברית יחיד” איז אליין איינער פון די צען – ער איז שוין אריינגערעכנט אין די פינגערס. די פינגערס זענען נאר א רמז, נישט דער עיקר סטרוקטור.
פארבינדונג צו כתבי אריז״ל
דער סטרוקטור פון חמש כנגד חמש טרעפט מען אסאך מאל אין דעם זוהר און אין כתבי אריז״ל. דער אריז״ל רעדט אפט וועגן חמש חסדים און חמש גבורות, און אויך וועגן ה׳ עליונות קעגן פינף נידריגערע ספירות, מיט פארשידענע חשבונות. דאס אלעס שטאמט פון דער משנה אין ספר יצירה „חמש כנגד חמש”. נאר דער אריז״ל רעכנט עס אסאך מאל אנדערש – נישט אלעמאל אויף דעם זעלבן אופן.
[הערת אגב: א פונדאמענטאלע שאלה: דער ספר יצירה אליין זאגט „עשר ולא תשע, עשר ולא אחת עשרה” – עס זענען צען, נישט עלף. און דער זעלבער ספר יצירה זאגט „חמש כנגד חמש וברית באמצע” – וואס זעט אויס ווי עלף! וואס האט דער ספר יצירה אליין געטראכט? אלע פשטים זענען וועגן ווי אזוי צו סאלווען דעם פראבלעם דורך זאגן אז די ברית איז שוין איינע פון די צען. אבער פאר דעם ספר יצירה אליין איז דאס בכלל נישט קיין פראבלעם – פארקערט, דער ספר יצירה טרייט צו ווייזן ווי אלע פארשידענע זאכן ענדיגן זיך אין יחוד, אין איין זאך. דאס איז דער ענין פון „ועודן יחוד” – עטליכע משניות אין פרק א׳ ענדיגן זיך מיט דעם ענין פון יחוד.]
[הערת אגב: דער ספר יצירה׳ס אייגענער סטרוקטור פון ספירות שטימט נישט אינגאנצן מיט דעם זוהר׳ס סטרוקטור. דער רמ״ק איז „אזא סארט מענטש וואס אלעס דארף אריינפיטן אין איין סטרוקטור” – ער שטופט אלעס אריין אין דעם זוהר׳ס פריימווארק. אבער מ׳קען טענה׳ן אז דער ספר יצירה האט זיין אייגענעם פשט. דער ענין פון ווי אזוי די פינגערס פון דער האנט קאָרעספאָנדירן צו ספירות – וואס איז דער חילוק צווישן איין פינגער און דער אנדערער? – בלייבט אן אפענע שאלה.]
—
דער ביטוי „עשר ולא תשע” – איז דאס א דיוק?
דער ביטוי „עשר ולא תשע, עשר ולא אחת עשרה” איז בכלל נישט קיין ספּעציעלער דיוק וואס מ׳דארף דווקא אויסטייטשן אויף ספירות, ווייל דער ספר יצירה נוצט דעם זעלבן סגנון ביי אנדערע זאכן אויך. למשל, ביי די זיבן כפולות שטייט „שבע ולא שש, שבע ולא שמונה” (פרק ד׳). ביי די צוועלף פשוטות אבער זעט מען נישט אזא פאָרמולירונג – אפשר איז דאס א מחלוקת גרסאות. דער עיקר נקודה: מ׳דארף נישט אלעס אריינקוועטשן אין דעם איין ביטוי.
דער מושג פון „יחיד” אין פרק א׳
ווען מ׳קוקט אויף דעם גאנצן פרק א׳, זעט מען אז דער ווארט „יחיד” כאפּט זיך כסדר: משנה ג׳ ענדיגט זיך מיט „ברית יחיד באמצע”; משנה ה׳ ענדיגט זיך מיט „עודן יחיד מלך נאמן מושל בכולם”; משנה ז׳ ענדיגט זיך מיט „שאדון יחיד ואין לו שני, ולפני אחד מה אתה סופר”. מינדסטנס דריי משניות רעדן פון דעם מושג אז ס׳איז נאך אלץ איינס אין דער גאנצער זאך. דאס איז דער פשט פון „ברית יחיד” – עס מאכט דאס גאנצע פאר איינס. יא, ס׳איז דא פינף קעגן פינף, אבער איינס פירט זיי אלע.
צוזאמענפאסונג פון דעם צווייטן פשט
דער רמ״ק האט אויך אויפגעטון אז ס׳איז נישט דא קיין אחוה (פּאַרטנערשאפט) צווישן צוויי גרופּעס פון צען – די אחוה איז נאר צווישן די צוויי מחנות פון חמשה כנגד חמשה, און מער נישט.
ביידע קאנצעפּטן – (1) פינף העכערע ספירות קעגן פינף נידריגערע, און (2) פינף רעכטע קעגן פינף לינקע – עקזיסטירן ביי די שפּעטערדיגע מקובלים. אפשר נישט אין דעם עקזאקטן סדר, אבער ביידע זענען זייער פאפולער.
—
פירוש ג׳ – דער רמ״ק׳ס אייגענער פשט: פינף הכרעות פון תפארת
דער רמ״ק ברענגט נאך אן אייגענעם פשט. ער זאגט אז „חמשה כנגד חמשה” מיינט בכלל נישט די פינף פינגערס קעגן די אנדערע פינף פינגערס. ער גייט טאטאל אוועק פון דעם פשט. „חמשה כנגד חמשה” מיינט דעם „נושא המנין עשר” – ער רעדט וועגן פינף הכרעות (מכריעים). ער פארלאזט דעם נושא פון צען ספירות / צען פינגערס, און הייבט אן צו רעדן וועגן פינף מכריעים צווישן דין און חסד.
דער יסוד: תפארת איז דער מכריע צווישן חסד און גבורה, אבער דאס קומט פאר אויף פינף פארשידענע וועגן:
1. תפארת ווען ער עולה צו חכמה און בינה – דעמאלט הייסט ער דעת. דעת איז נישט קיין באזונדערע ספירה, נאר תפארת ווען ער שטייט צווישן חכמה (שורש פון חסד) און בינה (שורש פון גבורה) און מכריע צווישן זיי.
2. תפארת צווישן גדולה (חסד) און גבורה – דאס איז דער באקאנטער, פשוט׳ער פשט, אז תפארת איז מכריע צווישן חסד און גבורה אין זייער אייגענעם מדרגה.
(די רעשטלעכע דריי הכרעות ווערן ווייטער אויסגעפירט.)
—
דער זוהר אויף „ויקרא אלהים לרקיע שמים” – הכנסת אורחים פאר א שטיקל זוהר
דער רמ״ק ברענגט א שטיקל זוהר צו באלייכטן דעם ענין. דער זוהר זאגט: „רקיע שמים דא אמצעיתא דתפארת” – דער רקיע שמים איז תפארת, וואס שטייט צווישן ימין (חסד) און שמאל (גבורה), און כולל ביידע. „ויהי ערב ויהי בוקר” – ערב איז יצחק/גבורה, בוקר איז אברהם/חסד, און דער „עמוד למציאות” (תפארת) שטייט אינצווישן. „ויקרא אלהים” – בינה (אלהים) האט מוליד געווען תפארת, און ער איז „שמים” וואס איז צווישן ערב און בוקר.
דער רמ״ק׳ס דרך הלימוד – „הכנסת אורחים” פאר א שטיקל זוהר
דא ווערט אויפגעדעקט א פונדאמענטאלער יסוד אין דעם רמ״ק׳ס לערן-מעטאדע, וואס ער האט געלערנט פון רבי יצחק אבן לטיף: ווען ס׳קומט א דבר תורה, דארף מען עס געבן „הכנסת אורחים” – דאס הייסט, מ׳דארף עס באהאנדלען מיט כבוד און עס אויסלערנען גרינטלעך. דער רמ״ק מאכט „הכנסת אורחים” פאר דעם שטיקל זוהר: ער שטעלט א ליסט פון קשיות:
– וואס איז דאס „ויקרא אלהים”?
– וויאזוי ווייסט מען אז „אלהים” איז בינה?
– וואס איז „אמא” / „חלק אמא דבינה”?
– וואס איז „אמיתת המציאות”?
– וואס מיינט „בין ימין ושמאל”?
– וואס לערנט מען פון „ערב ובוקר”?
אויפן ערשטן בליק זענען אלע ענטפערס שוין באקאנט – מ׳ווייסט שוין אז תפארת איז צווישן חסד און גבורה. אלזא פארוואס דארף דער זוהר דאס זאגן?
דער יסוד: ווען דער רמ״ק לערנט עפעס און ער ווייסט שוין וואס דא שטייט, פרעגט ער: „וויאזוי קען זיין אז דער זוהר זאגט מיר וואס איך ווייס שוין? פארוואס דארף ער בפירוש זאגן א זאך וואס איז שוין באקאנט? אלא מאי – ער זאגט עפעס טיפער.” דער וואס האט עס געשריבן האט אויך געוואוסט אז דו ווייסט שוין. אפשר איז דא נאך עפעס וואס דו ווייסט נאך נישט.
[הערת אגב: מ׳קען דעם אפּלאכן און זאגן: „אוודאי ווייסט ער שוין, וואס פרעגסטו קשיות?” אבער אויב מ׳לערנט נישט אזוי, ווערט מען א „very boring person” – „יא, איך ווייס שוין, איך ווייס שוין.” דער אמת איז אז די קשיות זענען אפשר „fake” אויפן פנים, אבער מ׳דארף לערנען צוריק – נאכן תירוץ זעט מען אז די ווערטער מאכן נאך מער סענס ווי פריער. דאס איז ממש ווי „close reading.”]
—
דער רמ״ק׳ס כלל וועגן כינויים: קיינמאל נישט צוויי ווערטער פאר די זעלבע זאך
דער רמ״ק האט א יסודות׳דיגער כלל (ער זאגט עס מפורש אין שער הכינויים): ס׳איז קיינמאל נישט דא צוויי ווערטער פאר גענוי די זעלבע זאך. ווען בינה ווערט גערופן „אם” (אמא), מיינט דאס נישט סתם אן אנדער נאמען פאר בינה – עס מיינט בינה מצד בחינת אמא תתאין שהיא המשפיע, דאס הייסט: בינה אין דעם אספעקט וואס זי איז משפיע צו די תחתונים, צו אירע קינדער. דאס איז וואס „אם” מיינט – נישט בינה בכלל, נאר בינה בתור משפיעה.
—
דער באגריף „בחינה” ביים רמ״ק
דאס ווארט „בחינה” ביים רמ״ק מיינט: אן אספעקט, א זייט, א „אלס” – אויף ענגליש „under the aspect of”. אויף לאטייניש/גריכיש ביי אריסטו: „קווא” (qua).
דער משל: איך אלס טאטע בין איך איין מענטש, איך אלס ברודער בין איך א צווייטער, איך אלס חבר בין איך א דריטער. ס׳איז דער זעלבער „איך”, אבער אין אנדערע ראלעס.
[הערת אגב: אריסטו׳ס לעזונג פאר אלע קשיות איז „אן אנדערע קווא” – מען רעדט פון דער זעלבער זאך אונטער אן אנדער אספעקט.]
[הערת אגב: דער מקור פון דעם ווארט „בחינה” אין דעם זין איז מסתמא א פילאסאפישע שפראך וואס די מקובלים האבן איבערגענומען.]
דער חילוק צווישן רמ״ק און אריז״ל אין דעם: דער רמ״ק רעדט פון „בחינות” – אספעקטן פון א ספירה, אן עס צוצוטיילן אין שטיקלעך. דער אריז״ל האט נישט קיין פראבלעם צו רופן עס פשוט „חלקים” – ער צעטיילט עס אויף שטיקלעך און גיט יעדן שטיקל א נאמען, ער איז כביכול מגשם עס, און דאס מאכט עס גרינגער צו לערנען. דאס איז איינע פון די סיבות פארוואס אלעמען האט ליב צו לערנען דעם אריז״ל.
—
דער באגריף „מציאות” ביים רמ״ק (שער המציאות)
דער רמ״ק האט א שער המציאות וואו ער איז מסביר דעם באגריף. א „מציאות” איז ענליך צו א „בחינה”, אבער מיט א וויכטיגן חילוק:
ביי א גשמיות׳דיגן מענטש: ווען ער אַקט אלס טאטע, אַקט ער נישט אלס זון אין דער זעלבער צייט. פעולות זענען אין צייט – נעכטן האב איך געטון אזוי, היינט אזוי, מארגן וועל איך טון אזוי.
אבער ביי ספירות: ס׳איז נישט אין צייט. ס׳איז נישט אמת אז קודם איז געווען בינה און נאכדעם איז געווארן תפארת. ס׳איז דא אזא זאך, און ס׳איז דא אזא זאך – ביידע אויף איין מאל. יעדע „בחינה” איז א מציאות – א מאדוס פון עקזיסטענץ וואס איז שטענדיג דא, נישט אין א צייט-סעקווענץ. ס׳ווערט נישט, ס׳ענדערט זיך נישט, ס׳גייט נישט אוועק.
[הערת אגב: ס׳איז געווען א דיסקוסיע אויב בגשמיות איז דווקא מער צוטיילט אדער מער פארמישט. דער מסקנא: מושכלות (שכל׳דיגע זאכן) זענען מער צוטיילט, און דמיון קאנעקט – ווי דער רמב״ם זאגט וועגן דמיון און שכל: דער שכל צוטיילט, דער דמיון זעט גאנצע באדיס וואס זענען אלעמאל פארבונדן מיט אנדערע זאכן.]
—
תפארת׳ס צוויי מציאות׳ן – און דעת
תפארת האט צוויי מציאות׳ן (צוויי לעוועלס):
מציאות עליונה: תפארת מצד קו הרחמים / כתר
תפארת מצד וואס ער איז פון דעם קו הרחמים – ער איז אין דער מיט, ער איז נאצל פון כתר דירעקט, דורך דעם קו האמצעי. דאס איז נישט א תולדה פון חסד און גבורה. ער איז א מיטלסטע עמוד וואס קומט פון כתר.
דאס איז וואס מיר רופן „דעת” – אבער ביים רמ״ק איז דעת נישט א באזונדערע ספירה. דעת איז די מציאות העליונה של התפארת. ווען תפארת איז נאך „דארט אויבן”, הייסט ער דעת.
[הערת אגב: דאס איז confusing פאר רוב מענטשן, ווייל ווען מען זאגט „דעת” מיינען רוב לערנערס אז ס׳איז דא א דריטע ספירה צווישן חכמה און בינה. אבער ביים רמ״ק: די „דריטע ספירה” איז תפארת ווען ער איז נאך דארט אויבן.]
אין תיקוני זוהר שטייט: יעקב איז תפארת פון דרויסן (the external level), אבער משה רבינו איז די נשמה פון תפארת – דאס איז די אינערליכע, העכערע מציאות, וואו ס׳איז אינגאנצן רחמים.
מציאות תחתונה: תפארת אלס מיזוג פון חסד און גבורה
ווען תפארת קומט אראפ דורך בינה, נאכדעם וואס ער גייט דורך בינה, ווערט ער א רקיע – און דעמאלטס הייסט ער שמים, וואס איז אש ומים – א מיזוג פון חסד (מים) און גבורה (אש). דאס איז די נידריגערע בחינה פון תפארת.
—
פירוש „ויקרא אלקים לרקיע שמים” – אויף טיפערן לעוועל
דער פסוק רעדט פון דעם פראצעס:
– „רקיע” – תפארת מצד וואס ער איז נתרקע (אפגעשפאלטן) פון כתר, על ידי הי׳ של חכמה (מען קען זאגן „רקיע י׳”).
– „שמים” – דאס איז וואס ער ווערט ווען ער קומט אראפ: אש ומים, די מיזוג פון חסד און גבורה.
– „ויקרא אלהים לרקיע שמים” – דער אלקים (בינה) מאכט פון דעם רקיע (די העכערע מציאות) א שמים (די נידריגערע מציאות, דער מיזוג).
דאס איז דער פירוש פון „קונה שמים בתבונה” – די תבונה (אמא/בינה) האט געמאכט די שמים, וואס איז די lower-level בחינה פון תפארת.
—
„וכל תרווייהו” – כולל חסד ודין
דער אויסדרוק „וכל תרווייהו” (ער כולל ביידע) מיינט נישט סתם אז תפארת איז כולל חסד און דין אין א פשוט׳ן זין. עס מיינט: ער רעדט נאך פון דער פריערדיגער, העכערער מציאות פון תפארת – ווען ער איז נאך כולל אין בינה, נאך פאר׳ן אראפקומען. דעמאלטס איז ער אמת׳דיג כולל חסד און גבורה.
—
אמא = אהי״ה מיט דריי ווי״ן
די בחינה וואס איז כולל די גאנצע זאך – ווען תפארת איז נאך אין אמא – הייסט אמא, וואס איז דער שם אהי״ה. אהי״ה האט דריי ו׳ן, וואס רעפרעזענטירן די דריי קווין: חסד, דין, רחמים.
—
סדר האצילות: תפארת קומט נישט נאך גבורה
א שליסל-נקודה: לכאורה קומט תפארת נאך גבורה אין דער סדר. אויב אזוי, איז תפארת א נאצל (תולדה) פון גבורה. אבער דער רמ״ק זאגט: ניין – מען דארף לייענען דעם סדר אלס דריי קווין. תפארת איז נאצל פון כתר דירעקט דורך דעם קו האמצעי. ער איז נישט א תולדה פון חסד און גבורה – ער איז א מיטלסטע עמוד וואס האט א העכערע מציאות (= דעת) פון פאר׳ן אראפקומען צווישן חסד און גבורה.
—
דער סטרוקטור פון דעם רמ״ק׳ס שרייבן
[הערת אגב: דער רמ״ק פירט דורך דעם ענין נאך צוויי פרקים ביז פרק כ״ה, און ערשט דערנאך וועט ער מסביר זיין די נעקסטע משנה. ער גייט צוביסלעך, צוביסלעך. ער איז א למדן וואס האט ליב צו לערנען – ער טרעפט א שטיקל, האט דריי קשיות און פיר תירוצים, און ער קען נישט וואַרטן דאס צו זאגן. ער איז ווייניגער א „טיטשער” אין דעם זין אז ער אָרגאניזירט נישט אלעמאל דעם מאטעריאל פאר דעם לערנער – אבער דער תוכן איז רייך.]
דער רמ״ק האט אין אנהייב פון ספר פרדס רמונים געגעבן קלאָרע אינסטרוקציעס: מען זאל לערנען איין פרק, און אויב מען פארשטייט עס נישט, זאל מען עס לערנען נאכאמאל ביז מען פארשטייט עס, און ערשט דעמאלט גיין צום נעקסטן פרק.
[הערת אגב: עס איז ווערד צו האבן דעם צוגאנג אז ווען דער זוהר ברענגט א ענין וואס קלינגט ווי ער זאגט „די זעלבע זאך” אין פיר און צוואנציג אנדערע וועגן – זאל מען זוכן וואס נייעס ער וויל פארציילן יעדע מאל. יעדע מאל איז א נייער נואנס.]
תמלול מלא 📝
חמש כנגד חמש – צוויי פירושים אין די עשר ספירות
חזרה: די עשר אצבעות און די ברית באמצע
מיר האלטן אז מיר האבן געלערנט אז דער ספר יצירה האט געזאגט אז עס איז דא עשר ספירות בלימה, מספר עשר אצבעות, חמש כנגד חמש, וברית יחיד מכוונת באמצע. און דער רמ״ק׳ס פירוש איז געווען, מער ווייניגער, אז דאס איז – יא, ער האט געברענגט אז עס איז דא א פסוק, “מי מדד בשעלו מים”, וואטעווער, אז דער אייבערשטער האט געמאכט די וועלט מיט זיינע אצבעות. דאס איז א רמז פאר די עשר ספירות.
און אז די חמש כנגד חמש ווייזט אז – ווייל דו קענסט זאגן אז ס׳איז דא נאר פינף. מיר האבן גערעדט לעצטע מאל אז ס׳איז דא צוויי וועגן וואס מ׳קען זאגן. מ׳קען זאגן אז ס׳איז דא צען – א מענטש האט דאך צוואנציג פינגערס, ווייל ער האט פינגערס אין זיינע הענט און פינגערס אין זיינע פיס. סאו פארוואס זאלסטו נישט זאגן אז ס׳איז דא צוואנציג?
אי, צו זאגן אז ביי די פיס איז עס א קאפי, קענסטו נישט זאגן אז ס׳איז דא פינף, און די צווייטע – רעכטע, לינקע האנט – איז אויך די זעלבע זאך. סאו וועגן דעם זאגט ער אז די מכריע סאלווט די פראבלעם. צווישן די צוויי חמש׳ס איז דא א ברית וואס איז אינמיטן, סאו דאס מאכט אז דאס זאל זיין איין סעט. און נאכדעם טאקע די צען פון די פיס איז טאקע א דאבל, אזוי ווי א קאפי. דאס איז זיין פשט.
די צוויי פירושים פון די מפרשים: חמש כנגד חמש אין די ספירות
און נאכדעם האט ער מסביר געווען וואס די חמש כנגד חמש זענען. סאו אויף דעם זאגט ער אזוי:
> וביאור דבר זה
וואס איז די – ווער איז די חמש כנגד חמש, רייט? סאו ביי די מענטש איז עס די פינף פינגערס. באט ביי די ספירות, וואס איז די איידיע פון די פינף פינגערס און פינף קעגן פינף?
סאו ער זאגט, ער ברענגט צוויי פירושים פון די מפרשים. מפרשים מיינס – יא, די ראב״ד ברענגען זיי דא אונטן, און נאך אנדערע מענטשן. יא. מפרשי ספר יצירה האבן צוויי פירושים.
פירוש א׳: העכערע און נידריגערע ספירות
איין פירוש איז אז די ספירות האבן צוויי לעוועלס, א הייער לעוועל און א לאוער לעוועל. און הייער לעוועל הייסט פון כתר ביז גבורה – כתר, חכמה, בינה, גדולה, גבורה – דאס איז פינף. און ער זאגט אז זיי האבן געזאגט אז דאס איז לנהל העליונים, וואס מיינט עליונים ווייס איך נישט דא. און דאס וואס איז נאכדעם איז דא פינף לאוער ספירות – תפארת, נצח, הוד, יסוד, מלכות – דאס איז אזויווי דער לאוער לעוועל, און דאס איז לנהל תחתונים. דאס איז וואס די איין פירוש וואס די מפרשים האבן געזאגט.
דער רמ״ק׳ס שטעלונג: האלב מסכים
דער רמ״ק איז נאר מסכים צו דעם האלב וועגס. דער רמ״ק איז נישט מסכים צו דעם אינגאנצן. ער זאגט ער איז נישט מסכים מיט דעם לנהל עליונים ולנהל תחתונים. איי טהינק דעטס ביקאז – איי טהינק דעטס ביקאז ער גלייבט נישט אז ס׳קען זיין אז עליונים ותחתונים מיינט עפעס אזויווי די הימל און די ערד, אדער די מלאכים און די דברים… איי טהינק וואן טהינג דעט דעי סעי איז דברים מושכלים און דברים פשוטים, עפעס אזוי, און מוחשות און מושכלות.
און דער רמ״ק איז נישט מסכים, ביקאז, עקארדינג טו הים, עוורי ספירה – די אלע ספירות האבן צו טון מיט עווריטהינג. ס׳מאכט נישט קיין סענס פאר אים צו צעטיילן אין דעם וועג די צען ספירות. דאס מיינט איז וואס ס׳שטערט אים. איי דאונט – נאובאדי איז טעלינג מי היר וואי, באט דעטס וואט איי טהינק.
ראיות פון זוהר אז מען קען צעטיילן די ספירות אזוי
און אבער ס׳איז נאך אלץ אמת אז ער האלט א ראיה פון זוהר אז מ׳קען טאקע צעטיילן די ספירות אזוי, ווייל דאס איז א פשט וואס דער זוהר זאגט וועגן די תפילין.
ראיה א׳: תפילין של ראש און תפילין של יד
דער זוהר זאגט אפאר פלעצער אז תפילין האט פיר פרשיות אין איטש בית – תפילין של יד און תפילין של ראש. תפילין של ראש איז פיר עליונות ספירות: כתר, חכמה, בינה, גדולה, גבורה. תפילין של יד איז תפארת, נצח, הוד, יסוד.
און ער זאגט הגהה אז מ׳דארף פארשטיין די זוהר, ווייל אין אנדערע פלעצער זאגט ער אז ס׳איז קעגן פיר אותיות השם, וואס שטימט נישט מיט דעם. But in any case, זעט מען אז ס׳איז דא טאקע צוויי סארט לעוועלס. דאס איז איין זאך, like four and four, and we skip די מלכות און די כתר, assuming that those are above and below. So דאס קומט אויס די זעלבע סארט חלוקה.
ראיה ב׳: די צוויי מרכבות אין תיקוני זוהר
און ער ברענגט נאך א ראיה פון די תיקוני זוהר וואס זאגט אז ס׳איז דא צוויי מרכבות. דאס איז אן אינטערעסאנטע תורה פון די תיקונים וואס מ׳דארף בעסער פארשטיין.
און די יחזקאל האט פיר פנים, so ער זאגט אז ס׳איז דא צוויי פון זיי. Because this is trying to make די תפילין תורה זיין איין תורה. מ׳דארף פארשטיין, like trying to make a רמז אין די פיר פרשיות אויף די תפילין, וואס האט צו טון מיט די ספירות. ס׳קומט נישט, ס׳שטימט נישט, ס׳איז נישט צען, ס׳איז פיר און פיר. So די זוהר האט אפשר א פשט. ער זאגט אז דאס איז וואס ס׳שטייט אין פרשת ואתחנן.
אבער די זאך פון די מרכבה איז נאך א זאך, ווייל ס׳איז דא א פראבלעם פאר די מקובלים וויאזוי צו קאנעקטן די נושא פון די מרכבה, וואס האט די איידיע פון פיר חיות אדער פיר פנים פון די מרכבה, וויאזוי צו קאנעקטן מיט די ספירות. Because it should be ten. So there’s all kinds of ways of making these things match.
און איין וועג וואס די תיקונים איז איינגעפאלן אז מ׳קען זאגן אזוי, אז ס׳איז דא, again, doing this four-four, two-two thing. דאס הייסט, ער זאגט אז ס׳איז דא די… יא, ער רופט עס מרכבה עליונה, מרכבה תחתונה, מרכבה אחת, מרכבה שניה, איך ווייס נישט פונקט. צוויי מרכבות. So like again, similar to די איידיע of like, there being two, two levels.
תלמיד: יא, ס׳טוישט די כרוב מיט א נשר, whatever, but it’s still four.
מגיד שיעור: אה, יא, קען זיין אז דאס איז די four. רייט, רייט, זייער גוט. אה, מעיבי דעטס וואט איט מיענס. סאו די ערשטע איז אדם וואס איז חכמה, נשר בינה, אריה חסד, שור גבורה. און די לאוער וואן איז אזוי ווי דו זאגסט, זייער גוט. איז אדם תפארת, נצח, הוד, יסוד – אריה, שור, נשר. ער האט נישט קיין כרוב אין אידער אוו דעם, איי דאונט נאו, איי עם נאט שור.
דאס איז אן אנדערע פשט. און כתר איז כולל אלעס למעלה, און מלכות איז כולל אלעס למטה. סאו על כל פנים מען זעט פון די צוויי פלעצער אין זוהר אז איטס קארעקט צו דיוויידן די ספירות דיס וועי. סאו דאס איז איין נקודה פון חמש כנגד חמש.
די פראבלעם מיט דער ברית לויט דעם פירוש
נאו, דאס איז א גוטע פשט פאר מקובלים וואס זאגן אז עס איז דא צען ספירות, און די צען העכערע ספירות זענען איין נקודה, און די צען נידריגערע ספירות זענען נאך א נקודה. די פראבלעם איז אז די ברית קומט נישט דא אריין. די ברית יחיד מכוון באמצע דאזנט סיעם טו ווארק וויט דעס, רייט?
ווייל – וואס זאגן די מפרשים טאקע? יא, קודם כל, דו האסט שוין אויסגענוצט אלע צען ספירות. די מידל וואן איז אן עלעוונט ספירה. און… יא, וואס דארף מען א מכריע? וואטס די מידל דואינג היער בכלל? וואס איז זיין דזשאב?
אויב איז עס אזויווי אין די רעכטע האנט און לינקע האנט קענסטו פארשטיין, מען דארף עפעס צו קאנעקטן, צו קאארדינעיטן, וואס זאל זיין א מכריע צו זיין. אבער פון צווישן למעלה און למטה איז אביסל פאני צו זאגן אז מען דארף א מכריע זיין.
דאס איז טאקע וויי אין די נעקסט פרק איז ער נאט גאנא בי סאו העפי וויט דעם פשט, ער גייט זאגן אן אנדערע פשט בכלל. ער גייט נאך אלץ האבן די פראבלעם אז די מכריע איז איינע פון די צען, אבער ער גייט נישט האבן די פראבלעם.
דער רמ״ק׳ס תירוץ: תפארת איז די ברית
אבער – אה, זייער גוט. ער זאגט, לויט דעם זאגט ער, דאס איז די נעקסטע שטיקל. די נעקסטע שטיקל טרייט ער צו סאלוון דעם פראבלעם. ער זאגט אז לויט דעם פירוש אז דאס איז די lower און די higher ספירות, איינס איז פאר די גוף און איינס איז פאר די נשמה, ער איז נישט מסכים מיט יענץ. ווייל על כל פנים, ס׳איז דא עפעס אזא סארט וועג פון צו טיילן די ספירות, ער עקספלעינט נישט די קאנצעפט.
דעמאלטס איז ער מסביר אז די תפארת איז די ברית. וואס הייסט אז די תפארת איז די ברית? אז די – טאקע די lower און די higher ones – דארפן האבן א זאך וואס קאנעקט זיי.
סאו די תפארת, ער גייט ארויף, ער איז נישט מסביר וויאזוי דאס ארבעט, איך מיין אז אין אנדערע – איך וויל נאר ארויסברענגען other places וואו ס׳מייט ווארקן – די תפארת, ער הייסט די ברית.
סאו, ווי מיר האבן געזאגט, די תפארת איז די ערשטע פון די lower ספירות לויט דעם חשבון. סאו די תפארת, ער גייט ארויף, ער קאנעקט די העכערע מיט די נידריגע, דורכדעם וואס ער גייט ארויף בשלושה שורשים, אין חכמה ובינה – כתר, חכמה ובינה – און ער איז מכריע צווישן די זרועות, דאס הייסט חסד וגבורה, און נאכדעם ברענגט ער צו נצח, הוד, יסוד, מלכות.
סאו דאס איז די טייטש אז “באמצע” מיינט אין צווישן די עשר אצבעות עליונות איז די מכריע די תפארת. ער איז אסימינג אז די תפארת איז מכריע צווישן די – נישט עשר אצבעות – צווישן די פינף און פינף.
פארוואס הייסט עס “ברית”?
און ער הייסט מילת לשון, פארוואס? ער איז נישט מסביר נאכנישט. און דאס הייסט א ברית, פארוואס? ווייל ברית איז צו קאנעקטן צוויי זאכן. אקעי, סאו ס׳איז א ברית.
ס׳איז דא א שאלה צי ס׳שטייט “יחיד” אדער “יחוד”. די פוינט איז, אז “שעל ידי הברית יהא יחוד, שיקשור הדבר ויהא חתיכה יחידה”.
איך לייק די ביאור פון ברית יחוד בעסער, ווייל די ספר יצירה זאגט פינף, פינף, און איינס. ער האט בעסער די ווארט יחוד. אז ס׳איז קאנעקטעד די צוויי זאכן. נאכדעם אז דער פריצות וואס שניידט אייניגער, וואס שניידן מאכט פארבינדן.
ברית יחוד – דער מכריע צווישן חמש און חמש
דער יסוד פון “ברית” צווישן פינף און פינף
מגיד השיעור:
צווישן די פינף און פינף, און דאס הייסט מילת לשון. פארוואס? ער איז נישט מסביר נאכנישט. און דאס הייסט א ברית. פארוואס? ווייל ברית איז צו קאנעקטן צוויי זאכן. אקעי, סאו דאס איז א ברית.
ס׳איז דא א מחלוקת צי ס׳שטייט יחיד אדער יחוד. די פוינט איז דעט:
> “שעל ידי הברית יהא יחוד, שיקשר הדבר בכח יחודה”
יעס.
איי לייק די גירסא פון ברית יחוד בעטער, ווייל די ספר יצירה איז סעיאינג פייוו, פייוו, ענד וואן. און ער איז אינטערעסירט אין פיינדינג די וואן. סאו ער האט בעסער ליב די ווארט יחוד, אז ס׳איז קאנעקטעד די צוויי זאכן.
דער ענין פון כריתת ברית
איך ווייס נישט פארוואס, איך ווייס נישט וואס ס׳קומט דא אריין. פארוואס… ברית, רייט. באט פארוואס זאל מען שניידן? ברית מיינט נישט שניידן. כריתות ברית מיינט שניידן. אפשר האט עס צו טון מיט דעם וואס דאס שניידט אפ די טאפ פון די באדעם? איך ווייס נישט. אפשר דאס מיינט ער צו זאגן. איך מיין אז איך האב ערגעץ די נייע נאוטס אויף דעם שטיקל, און דאס האט געמאכט סענס אביסל.
דער ראב״ד׳ס פירוש אויף “חמש כנגד חמש”
דער ראב״ד אין ספר יצירה זאגט:
> “חמש כנגד חמש” איז די חמש עליונות, כי העליונות כמין נפש והתחתונות כעין גשם
דאס איז דער טייטש וואס ער האט געזאגט, דער ערשטער טייטש.
דער רמ״ק׳ס סייג – שער כ״ג פרק י״ג
ער ברענגט נאך אנדערע מפרשים, זע איך דא. אה, סייג צו אלע… אין שער כ״ג פרק י״ג זאגט דער רמ״ק אז ער איז נישט מסכים פון די הנהגות עליונים ותחתונים. פארוואס? ווייל אלע ספירות זענען הנהגת עליונים ותחתונים, איז ער נישט מסכים. אקעי.
אקעי. איך ווייס נישט וואס ער מיינט. איך האב נישט קיין אהנונג. We’re missing something here.
ס׳איז דא א גאנצע שער שפעטער, שער ט׳, שער המכריע, וואס ער טרייט צו מסביר זיין די נושא פון ברית פון די הכרעה צווישן זאכן, סאו אפשר וועלן מיר דארט געפינען בעסער.
“מילת לשון” – בינה אדער תפארת?
אקעי. יעצט, וואס איז די פשט “מילת לשון”? ער זאגט אז ס׳איז דא וואס טייטשן אז דאס מיינט בינה. איך ווייס נישט ווער. אבער לפי דרכינו מיינט עס ווייטער תפארת.
דא שטייט אז דער ראב״ד טייטשט “מילת לשון” איז בינה, מ׳דארף לערנען די ראב״ד אויף ספר יצירה צו זען. און ג״כ אז ער איז מסכים אז “לשון” איז טייטש בינה, אזוי איז זיין rule.
אבער ס׳שטייט נישט “לשון”, ס׳שטייט “מילת לשון”. סאו “מילת לשון” מיינט די קול אדער די ווערטער וואס קומען ארויס פון די צונג, נישט די צונג אליינס. די צונג אליינס איז טאקע בינה, אבער די ווערטער וואס קומען ארויס פון די צונג, דאס הייסט…
קול = תפארת, כולל מים, אש, רוח
ער זאגט אזוי:
> “קול” איז כולל מים, אש, רוח, כידוע ומפורסם
I’m sure you know this already. מ׳האט יעצט אנגעהויבן די ערשטע פרק, אוודאי ווייסטו שוין אלעס. אזוי ארבעט מען אין קבלה, that’s how they become… פארשטייסט, דאס איז די part פון די trick, אזוי ווערט ער פרענדס מיט דיר. “דו ווייסט דאך שוין, ידיעה.”
ס׳שטייט אין ספר יצירה כמעט דאס, ניין? What does the ספר יצירה say? “קול רוח ודבר”, עפעס האט ער געזאגט. אקעי.
Anyway, וועסטו לערנען אז ער זאגט אז “קול” מיינט תפארת, און ער זאגט אז תפארת וואס קומט ארויס פון בינה, און ס׳איז כולל מים, אש, רוח, וואס איז חסד, גבורה, תפארת. מים איז חסד, אש איז גבורה, רוח איז תפארת. אדער ער רופט עס דריי בחינות פון די תפארת, ווייל די רוח איז מכריע צווישן די מים און אש, צווישן די חסד און גבורה. איז פארדעם איז דאס די קול, די “מילת לשון” וואס קומט ארויס פון די לשון.
תפארת איז נישט קיין עלפטע ספירה
אבער ס׳מיינט נישט די איבר, וואלט געווען דער איבר וואלט געווען אן אילעווען. זייער גוט, בלייבט שווער די קשיא.
דער לשון פון דעם רמ״ק
> אולם עיקר המכריע איז הקול, שהוא התפארת בסוד אלי יוסר לבינה, שהוא הלשון, שהוא השופר, שמשם יוצא הקול כולו מאויר המשובח, שהוא בחינת התפארת העולה בין שני הלשונות, מכריע בין גדולה לגבורה, המורה על קו חמש עליונות וחמש תחתונות, כמו שנתבאר בשער ערכי הכינויים
מ׳דארף קוקן אין שער ערכי הכינויים און אויסגעפינען וויאזוי עקזעקטלי די אלע זאכן געשען.
דיסקוסיע: וואס מען דארף וויסן און וואס נישט
עס איז דא א לוין אן אן אנדערע רמה וואס דו דארפסט נישט קענען. עס איז דא אזוינס וואס דו מוזט וויסן, עס איז דא אזוינס וואס דו מוזט נישט וויסן.
תלמיד:
יא, יא, איך מיין אז דאס איז צו… advanced.
מגיד השיעור:
ס׳איז נישט advanced, ס׳איז אלעס basic זאכן, כאילו, but וויאזוי עס קאנעקט זיך actually צו די פשט פון די משנה ווייס איך נישט אזוי גוט. ווייל די משנה זאגט נישט די גאנצע קאמפליקירטע שטיקל תורה. דאס איז וואס annoyed מיך. די משנה זאגט זייער א סימפל זאך, און ער מאכט עס זייער קאמפליצירט. ער האט אריינגעלייגט דא צען ספירות, און suddenly די תפארת איז א לשון, ווייל אויב וואלט עס געווען אן עלפטע איז א פראבלעם. So I don’t really know how to… how to make sense of it.
ס׳איז נישט קיין דרש, ס׳איז נישט קיין דרש. ער וויל זאגן פשט. דרש זאגן אנדערע מענטשן. ער וויל זאגן פשט פון די מילה חלושה.
תלמיד:
הלו, מ׳דארף טרייען צו מאכן שטימען. וואס וועלן מיר טון?
מגיד השיעור:
Right, the main problem וואס שטימט נישט… No, but ס׳איז annoying אז איך כאפ נישט בכלל אז די ספר יצירה רעדט פון צען פינגערס, און ער suddenly רעדט פון די צונג. וואס קומט דאס דא אריין? אבער די ספר יצירה זאגט אז די צונג קומט אריין צווישן די צען פינגערס. But you can’t like suddenly work with a whole different thing, with קול און די אלע אנדערע כינויים וואס… די ספר יצירה רעדט אויך פון קול און דיבור, but איך ווייס נישט וואס ער האט צו טון מיט דעם. אפשר יא. מען דארף לערנען, און שוין דאס עפעס יא צו טון.
[הפסקה קצרה]
דער מהלך בקיצור
So, anyways, this is the problem. Okay, and מילת מאור… די ספרשטעך שא… מילת מאור…
Okay, anyways, you understand this מהלך, right? He’s looking at the תפארת, אזוי ווי א לשון, א שופר, all different words, for the same idea. אזוי ווי די בינה, איז פון דארט קומט ארויס די קול, so like the internal, the thought, or something like that, the שורש, איז די בינה, און ווען ס׳קומט ארויס אינדרויסן, דאס איז די תפארת.
So, מיט דעם איז אים פארנטפערט, וויאזוי די תפארת איז ערשטער פון די lower ספירות, אבער ס׳ברענגט אראפ די קול אדער די שפע, whatever you want to call it, from די העכערע ספירות צו די נידריגע ספירות, און דורכדעם איז עס אויך מכריע צווישן גדולה און גבורה, און צו connect די lower ספירות אויך. So, די תפארת איז די central ספירה, according to him, that’s his point here. Central, also, צווישן top and bottom, למעלה און למטה, און אויך צווישן ימין און שמאל, פרענדע למעלה און למטה, basically. That is, this is what I try to try to do.
“מילת מאור” – ברית מילה
and מילת מאור, מילת המאור, מילת המאור, איז ברית מילה. אה, איך דארף קיין ווייטער דא.
יא, מילת המאור, איז ברית מילה, וואס הייסט מאור, אזוי ווי מער ישו לבועות. יא, עס מיינט מלשון ערוה, מלשון מהר, אזוי ווי איך האב זאגן אויף דער פסוק כמער איש, כמער איש ועל לבועה שלא.
און די טייטש איז, ווייטער, דאס דרעט זיך פון די פון די יחוד צווישן די צען, ענד סבות הרגליים וואס דורכט די ברית מאור וואס עס זייער מיוחד… און… און יא…
ראיה פון פרק ו׳ פון ספר יצירה
ער זאגט אז דעיס מוז זיין… דעיס איז אמת, דעיס איז ער גערעכט, ער ברענגט ארויף פון די זעקסטע פרק וואו ס׳שטייט דאך בפירוש:
> “כרת לו ברית בין עשרת אצבעות רגליו וזו ברית מילה, ובין עשרת אצבעות ידיו וזו ברית לשון”
ס׳שטייט נישט ברית מאור, ס׳שטייט ברית לשון. און פון דארט האט ער געשריבן יא, מילת הלשון. ער האט געטרייט צו שפילן מיט ביידע ווערטער. באט אין פרק ו׳ יו סי ווערי קלירלי אז ער רופט עס
דער צווייטער פשט אין „חמש כנגד חמש”: פינף ספירות לימין און פינף לשמאל
סאו דאס איז דער מכריע צווישן די צען לאוער ספירות, וואס לויט דער רמ״ק מיינט עס די ספירות פון עולם הבריאה. אה, יא, אקעי.
עניוועיס, דאס איז די ענד פון די ערשטע פרק.
לאמיר דאס גיין שנעלער, מ׳דארף ענדיגן די מעשה מיט די אלע צען זאכן.
דער רמ״ק׳ס צווייטער פשט: חמש כנגד חמש לויט די סטרוקטור פון ימין און שמאל
נאכדעם זאגט ער אז ס׳איז דא א בעסערע פשט פון די מפרשים, אויך דער רמ״ק ברענגט אזא פירוש פון אנדערע מענטשן, אז וואס אזוי, אז חמש כנגד חמש, זאגט ער, דאס וועט שטימען בעסער מיט די זוהר אין אסאך פלעצער. באט אין ארדער טו מעיק דיס פשט, יו העוו טו לייק אסום ענאדער האול סטראקטשער, לייק וואט יו אר סעיאינג.
און די פשט איז אזוי, אז חמש מימין, אז ס׳איז דא פינף ספירות וואס זענען נוטה לימין, און פינף ספירות זענען נוטה לשמאל.
סאו וועלכע פינף ספירות זענען מער חסד? כתר, חכמה, גדולה, נצח, תפארת.
און פינף ספירות זענען מער שמאל, וואס דאס איז בינה, גבורה, הוד, יסוד, מלכות.
הסברים אויף די ווייניגער פשוט׳ע צוטיילונגען
נאו, אף קורס, סאם אף דעם אר אבוויעס, רייט? כתר איז… כתר איז אלל די וועי אויבן, סאו ער איז מער חסד. חכמה און חסד אר אבוויעסלי… סארי, חכמה, גדולה, נצח אר אבוויעסלי קו ימין.
תפארת — נוטה לחסד
די איינציגסטע זאך וואס מ׳דארף מסביר זיין איז תפארת, וואס ער איז בעצם אינדערמיטן, אבער מכל מקום איז דער עיקר נוטה לחסד. נוטה קצת כלפי חסד, און תוספת לימין. און תפארת, הגם ער איז אינדערמיטן, ער איז מער מער מיט די רעכטע.
סאו פון דעם הייסט עס אז ס׳איז דא פינף, נישט נאר דריי ספירות לימין, ס׳איז דא פינף ספירות לימין.
די פינף ספירות לשמאל
די זעלבע זאך, בינה. סאו די זעלבע זאך איז קו השמאל, די שמאל וואס איז בינה, גבורה, הוד, יסוד, מלכות.
בינה — דער מקור פון דין
סאו, מ׳קען פרעגן א קשיא וועגן בינה, ווייל בינה איז א פראבלעם, לכאורה איז נישט דא די דינים. זאגט ער, מ׳קוקט נישט נאר אויף וואס דא גייט פאר, נאר וואס איז די מקור. מ׳זעט אז בינה איז די source פון דעם. הגם ס׳איז נישט דא קיין דין אין בינה, אבער ס׳איז די source פון דעם.
הוד
די זעלבע זאך הוד. מ׳זעט אז ס׳שטייט אויף דעם, הוד איז בכלל אן ענין פון משפיע׳ס קיום, דברים וואס איז עושה הוד. סאו הוד האט אויך מער… obviously ס׳איז אויף די לינקע זייט, ס׳איז נישט קיין פראבלעם.
יסוד — נוטה לשמאל
יסוד אויך, יסוד איז אויך מכריע, ס׳איז אויך אינדערמיטן, אבער ער איז מער אויף די לינקע זייט. און ער ברענגט א תיקונים וואס זאגט אז צדיק, וואס איז די יסוד, קאיץ פון די רעכטע, נוטל משמאלא, ער איז מקבל פון די לינקע זייט. בעת וואס תפארת נוטל מימין, ער נעמט פון די רעכטע זייט.
ער זאגט אויך ווייטער, צדיק נוטל לשמאלא, די יצחק קץ חי. סאו יצחק, וואס איז די לינקע, די גבורה, קען מען זאגן קץ חי, און קץ חי ווייסן מיר אז חי איז די יסוד. סאו מ׳זעט אז די יסוד איז connected צו לינקע.
זעט מען על כל פנים אז צווישן די צוויי וואס זענען אינדערמיטן, תפארת איז מער ימין און יסוד איז מער שמאל.
מלכות — מדת הדין הרפה
סאו פארשטייט קומט אויס אז מיר האבן פינף ספירות לימין און פינף לשמאל. מלכות איז לשמאל פשוט ווייל ס׳איז די lowest one, סאו פארשטייט זיך אליינס אז ס׳איז מער דין.
דער ענין פון צוויי מכריעים
און על כל פנים זאגט ער, קען זיין אז דאס איז פארוואס מ׳דארף האבן צוויי מכריעים. ס׳איז דא א קשיא, אויב די point איז אז ס׳זאל זיין one on one side און איינס אינדערמיטן, פארוואס דארף מען צוויי, תפארת און יסוד? ער גייט נאך רעדן אין שער המכריעים מער וועגן דעם, אבער איינס איז פאר איינס…
תלמיד: וואס?
מגיד שיעור: יא, ווייל דו ווילסט גיין שנעלער, איך זאג דאך שנעלער.
דו ווייסט די picture פון צען ספירות ווי ס׳זעט אויס, אין דערמיטן איז דא דריי, איז דא דריי ספירות אין דערמיטן, און מלכות איז אין דערמיטן. דער פוינט איז, די יסוד און די תפארת איז אוודאי אין דערמיטן. סאו, דער פוינט פון זיין אין דערמיטן איז צו מכריע זיין צווישן די רעכטע זייט און די לינקע זייט. סאו וואס דארף מען צוויי?
ס׳איז דא צוויי סארט מכריעים. ס׳איז דא א מכריע וואס ער איז מער מכריע, און ס׳איז דא וואס איז מער מיקל. סאו די תפארת איז…
תלמיד: ווער?
מגיד שיעור: אה, ניין, ווייט, ווייט, ווייט, דאס איז א פראבלעם. איין מינוט, איין מינוט.
וואס ער זאגט איז, אז ס׳איז דא פינף חמש כנגד חמש, he’s counting די מכריעים. דאס איז another weird, that’s why I’m telling you, די גאנצע פשט איז weird, ווייל ער קאנעקט צוויי אנדערע structures און ער טרייט אריינצוקוועטשן איינס אין די צווייטע.
אבער וואס ער זאגט איז, אז חמש כנגד חמש גייט מיינען אז סך הכל פון די צען ספירות, פינף פון זיי זענען מער רעכט און פינף פון זיי זענען מער לינק. און ווען ער זאגט פינף מער רעכט און פינף מער לינק, רעכנט ער שוין די מכריעים אויך אלס אדער מער רעכט אדער מער לינק. און וויבאלד ס׳איז דא צוויי מכריעים, סאו די תפארת איז מער רעכט און די יסוד איז מער לינק.
און מלכות איז פשוט אז ס׳איז מדת הדין, אזויווי יעדער איינער ווייסט אז זי הייסט מדת הדין הרפה. ווער ווייסט, דאס געהערט אמאל פון די דינא רפיא? דינא רפיא איז די מלכות, דאס איז די נאמען פון די מלכות, מדת הדין הרפה, שוואכע מדת הדין.
און גיי מיר האבן א מחלוקת וועגן דעם, דאס איז די קלארע מהלך וואס ער זאגט, דער רמ״ק.
סיכום פון דעם צווייטן פשט
סאו קומט אויס אז דאס איז די five, קומט אויס יד ימין איז כתר, חכמה, גדולה, נצח, תפארת. חמש משמאל איז בינה, גבורה, הוד, יסוד, מלכות.
יעצט קומט אויס אז “וכל אשר בידך” איז בלי תוספת, און ווייטער תפארת, איי, ער איז אליינס איינער וואס מ׳האט גערעכנט, די זעלבע זאך “בראש מור” איז אליינס איינער וואס מ׳האט גערעכנט, און מ׳קען אפילו זאגן אויך די תפארת, ווייל תפארת און יסוד קען מען רעכענען איינמאל.
קומט אויס ווייטער אז ס׳איז נישטא קיין הכרעה צווישן צען און צען, ווייל again, both of these פשטים have this big דוחק, אויך די דריטע פשט וואס ער גייט זאגן איז נאך א גרעסערע דוחק. אין די סענס פון די פשט פון די משנה, וואס ער טרייט צו זאגן אז ס׳איז דא פינף און פינף.
דאס איז אמת, if you learn די צוויי פשטים נישט עקזעקטלי אין די וועג, דאס איז די truth.
דער פשט׳ס שייכות צו זוהר און כתבי אריז״ל
אבער למשל אין די זוהר, אסאך מאל טרעפט מען, אויב האסטו געלערנט כתבי אריז״ל, גייסטו טרעפן די צוויי בעיסיק סטראקטשערס אסאך מאל, ווייל אסאך מאל רעדט ער וועגן די ה׳ עליונות, ווען די פינף העכערע ספירות האט אלע מיני חשבונות פאר וואס ס׳דארף קומען פון זיי, און די פינף lower ספירות.
און די זעלבע זאך אז אסאך מאל רעכנט דער אריז״ל פון חמש חסדים און חמש גבורות. חמש חסדים, חמש גבורות, and the end of the day comes from this משנה, חמש כנגד חמש.
נאר ער רעכנט עס אסאך מאל אנדערש, ווייל כפי מה איין וועג פון רעכענען איז זיכער אזוי. כתר, חכמה, גדולה, נצח, תפארת, און בינה, גבורה, הוד, יסוד, מלכות, איז going to be די 5-5, און די מכריע איז in the middle פון זיי, ממילא איז נישט דא 11.
דער דוחק אין דעם פשט — ווי אזוי פאסט עס מיט דעם ספר יצירה?
דאס איז זיין דוחק׳דיגע וועג פון סאלוון די פראבלעם אז ס׳קומט אויס דא 11. ער זאגט ער ניין, ברית יחיד איז אליינס איינער פון די צען פינגערס. איי, ס׳שטימט נישט אין די פיקטשער וואס דער ספר יצירה זאגט פון די צוויי הענט מיט די אמה. ס׳איז אלץ נישט קיין פשיטא די גאנצע זאך.
דאס איז וואס העפענט אין זיין פשט, ריעלי. ווייל ער קוקט עס אן, אפערענטלי, אז די פינגערס זענען נאר א רמז. ווען מ׳זאגט חמש כנגד חמש כנגד חמש אצבעות, עס מיינט נישט צו זאגן אז יעצט זאלסטו קוקן אז דאס איז די עיקר וועג פון ארגענייזן די ספירות. ס׳איז דא צען, ס׳קומען די מסרימות פון די פינף אצבעות, but the real meaning of די ספירות איז this structure, this whole structure.
דיסקוסיע: דער חילוק צווישן די פינגערס
תלמיד: I guess דו זאגסט יעצט וואס איז דער רמז אויף די פינגערס, I mean, אלע פינגערס זענען די זעלבע זאך, like…
מגיד שיעור: It does matter, נאר די אינטערנעל סטראקטשער, you mean.
תלמיד: Meaning to say, if you want to think about וואס יעדע מדה טוט, you need to connect it to a more important part of your body. I mean, די האנט טוט איין זאך, די פוס טוט א צווייטע זאך, די פינגערס, וואס איז די חילוק צווישן די פינגער און די פינגער?
מגיד שיעור: I guess… איך ווייס נישט. ס׳איז א זאך אלץ א זייער אינטערעסאנטע זאך. ס׳קען טאקע זיין אז דער ספר יצירה איז נישט איינגעפאלן די סטרוקטור פון די פשט פון די וועג ווי אזוי די גאנצע גוף פון די צען ספירות אדער זיבן ספירות אין די וועג וואס דער זוהר טוט. ס׳איז זייער אינטערעסאנט. מ׳דארף מאכן מער ריסערטש וועגן דעם. ס׳ליגט דא עפעס א סוד.
אונז זענען פון די היינטיגע אידן וואס מיינען אז די פשוט׳ע פשט אין ספר יצירה איז אויך גוט. מ׳דארף נישט אלעס פארדרייען מיט די זוהר.
תלמיד: א ניין, איך אנדערסטענד.
מגיד שיעור: איך זאג נאר אז דער רמ״ק איז אזא סארט מענטש וואס אלעס דארף אריינפיטן אין איין סטרוקטור. די זוהר סטרוקטור, מער ווייניגער, אלעס שטופט ער אריין אין דעם. הגם מ׳קען נישט עכט לערנען ספר יצירה מיט די פשט. דו ביסט גערעכט אז די ספר יצירה איז מיסינג.
תלמיד: רייט, רייט, אבער מ׳קען נאך אלץ זאגן מער פשוט. מ׳קען זאגן אז דאס איז ווי איין לעוועל פון רמז, און דאס איז פשוט אן אנדערע…
מגיד שיעור: איך ווייס נישט. איך דארף טראכטן וועגן דעם בעסער. איך האב שוין גערעדט וועגן דעם לעצטע מאל, עפעס א רמז.
דער גרונט-פראבלעם: וואס האט דער ספר יצירה אליין געמיינט?
ווייל לאמיר פארשטיין, דער ספר יצירה אליינס האט געזאגט אזוי ווי ער זאגט שפעטער, “עשר ולא תשע, עשר ולא אחת עשרה”, און דער זעלבער מענטש זאגט “חמש כנגד חמש וברית באמצע”. סאו וואס האט ער געטראכט? אז ס׳איז דא א עלעפטע?
די בעיסיק שאלה וואס ער טרייט צו סאלוון, אלע וואס זענען א וועג צו סאלוון די שאלה דורך פשוט איגנארירן וואס ס׳שטייט און זאגן אז די ברית איז איינע פון די צען ספירות. איי, ס׳שטייט פינגערס? לעטס סקיפ די פינגערס ווען מ׳רעדט פון דעם.
יא, אבער וואס האט דער ספר יצירה אליינס געטראכט פון די פראבלעם?
תלמיד: ס׳איז דזשאסט די אפאזיט, ווייל דער ספר יצירה האט…
מגיד שיעור: זייער גוט, ס׳איז בכלל נישט קיין פראבלעם, רייט? און נישט נאר ס׳איז נישט קיין פראבלעם, נאר די מיטלסטע, ער מאכט זיי פאר איין זאך, רייט?
One of the things that דער ספר יצירה אין פרק א׳ is very clearly doing, is trying to explain how all these different things end up being one thing, right? “ועודן יחוד שואל בערבי”, האט דריי אדער פיר אנדערע משניות וואס ענדיגן זיך מיט יחוד אין דער ענד.
דער דריטער פשט פון רמ״ק: “חמשה כנגד חמשה” מיינט פינף הכרעות
דער ביטוי “עשר ולא תשע” — איז דאס א דיוק?
מגיד שיעור:
ביי די וועי, אז ער זאגט שוין פון פריער א גאנצע צייט “עשר ולא תשע”, איז דאס בכלל נישט קיין דיוק, ווייל ער זאגט די זעלבע זאך ביי אלע אנדערע זאכן, רייט? “י״ג ולא י״ד” וכו׳. ער זאגט דאס ביי עפעס אן אנדערע זאך. ער זאגט דאס אויך ביי די שבע. “שבע ולא שמונה”. ער שרייבט “שבע ולא שש, שבע ולא שמונה”. וואס מיינט דאס טאקע? ער מיינט עפעס צו זאגן, אדער נישט? ער זאגט “עשר ולא תשע” אין משנה ד׳ דא.
תלמיד:
און דו זאגסט אז איך זאל קוקן עשרים ושתים אותיות. שטייט “שלש אמות… שבע ולא שש”, דו ביסט גערעכט, “שבע ולא שש, שבע ולא שמונה”. אהא. דאס איז אין פרק ד׳. ביי די צוועלף שטייט אויך אזאנס? “שנים עשר מנהיגים…” איך זע נישט. אפשר איז דא אן אנדערע גירסא וואס שטייט נישט?
מגיד שיעור:
אהא, פרק א׳ משנה ב׳. אהא, פרק א׳, איך קוק אין ספר יצירה, אבער וואס שטייט פרק א׳, שטייט “עשר ספירות בלימה ועשר אצבעות, חמש כנגד חמש, וברית יחיד מכוונת באמצע”. שטייט נישט “עשר ספירות פשוטות”. אהא, I don’t have that in mine. אפשר איז עס טאקע א מחלוקת גרסאות. אהא, איך ווייס נישט.
תלמיד:
וואס זאגט דער רמ״ק? דער “שער פרטי שבע” שטייט טאקע.
מגיד שיעור:
אקעי. עפעס מיינט ער צו זאגן מיט דעם, but איר זענט גערעכט אז נישט מ׳דארף אלעס אריינקוועטשן אין דעם און נישט גורע זיין וואס ס׳שטייט אין אנדערע פלעצער. I get what you’re saying.
דער מושג פון “יחיד” אין ספר יצירה
תלמיד:
ניין, רבי, איך זאג נאך מער, ווייל דו קוקסט אין פרק א׳, קוקסטו דא, אין משנה ג׳ ענדיגט זיך “וברית יחיד באמצע”. משנה ד׳ ענדיגט זיך “וחיות הקודש והמדבר על אופניו והמדבר על מכונו”. משנה ה׳ ענדיגט זיך “ועודן יחיד”, יא, די ווארט “יחיד”, “עודן יחיד מלך נאמן מושל בכולם”. און משנה ו׳ ענדיגט זיך “לפני כסאו הם משתחוים”. משנה ז׳ ענדיגט זיך “שאדון יחיד ואין לו שני, ולפני אחד מה אתה סופר”.
So it seems very clear אז ער האט עפעס אן ענין, at least וויפיל מאל האב איך געציילט, די ווארט “יחיד” שטייט דא וויפיל מאל? יא, איינס, צוויי, דריי, at least דריי משניות אין דעם פרק, און אפשר פיר אדער פינף, רעדן פון דעם אז ס׳איז נאך אלץ דא איינס אין די גאנצע זאך.
So דאס איז simply וואס ער מיינט צו זאגן מיט די “ברית יחיד”, אז דאס מאכט די גאנצע זאך פאר איינס somehow. אהא, ס׳איז טאקע דא פינף מיט פינף, אבער איינס פירט זיי, אדער סאמטינג לייק דעט. אבער ווי דיר, די פינף, קיצור, ס׳איז נישט קיין סתירה מיט דאס וואס ער זאגט אז ס׳איז עשר מיט עשר.
מגיד שיעור:
יא.
תלמיד:
עניוועיס, אקעי.
מגיד שיעור:
נאכדעם איז אזוי, נאכדעם… וואס?
תלמיד:
ניין ניין, דעטס אלל.
מגיד שיעור:
סאו קיצור, דאס איז די… ער האט אויך אויפגעטון מיט דעם אז ס׳איז נישט דא קיין אחווה צווישן די צען און צען. אקעי, ס׳איז די זעלבע זאך. אז די אחווה איז נאר די צוויי מחנות וואס ער רעדט וועגן, און זיי זענען אליינס פארט פון די חמשה כנגד חמשה, און שוין. דעטס איז די סעקאנד פשט.
נאכאמאל, איך האב דיר געזאגט, די ביידע קאנסעפטס איז אין די שפעטערע מקובלים, זיי עקזיסטירן, זיי עקזיסטירן אלעמאל. די צוויי פשטים, די פינף העכערע און פינף נידריגע, און די פינף… וויאזוי הייסט עס… פינף רעכטע און פינף לינקע, איז א זאך וואס איז זייער פאפולער. אפשר נישט עקזעקטלי אין די סדר, אבער דאס איז א זאך וואס… יא.
דער דריטער פשט: “חמשה כנגד חמשה” מיינט פינף מכריעים
מגיד שיעור:
נאכדעם זאגט ער, ער האט נאך א פשט. און ער זאגט אזוי, ער זאגט אז ער האט אן אייגענעם פשט. איך פארשטיי נישט וואס ער וויל פון זיין פשט, אבער ער זאגט אזוי, אז ער האט נאך א פשט, און ער האלט אז חמשה כנגד חמשה מיינט בכלל נישט די אצבעות. טאטעלי אוועי פראם די פשט. חמשה כנגד חמשה מיינט בכלל נישט די פינף אצבעות וואס זענען כנגד די אנדערע פינף אצבעות, נאר “נושא המנין עשר”.
תלמיד:
יא, דו האסט די טעקסט? איך דארף עס צוריקברענגען דא?
מגיד שיעור:
וואס? ער איז אוועקגעפארן פון די… אוועקגעפארן, שוין אוועקגעפארן פון די נושא פון צען ספירות, פון די צען פינגערס, און הייבט אן בכלל צו רעדן וועגן פינף מכריעים. איי דונט נאו וועי ענימען וויל טינק דאס איז א גוט פשט.
אה… וויבער נאך? אינין האחראה בין דין וחסד. ושהדר האחרא, ואינין הצריכה מחריא. עס איז דא האבן זייער וויכטיגע מחריאות צווישן דין וחסד, און עס איז דא פינף אנדערע בעגן פון מחריאות צווישן דין וחסד. דאס איז וואס ער זאגט.
ער זאגט אזוי, קודם כל תפארת, און אנדערע וועגן די תפארת וואס איז אינמיטן, איז מכריע פינף אנדערע וועגן צווישן דין וחסד. איין, קודם כל האט מכריע צווישן חכמה און בינה, און דעמאלטס הייסט ער דעת. דאס איז דער מקסי פשט און דעת. דעת איז נישט קיין ספירה. סאווי, ווען די תפארת איז עולה צו חכמה און בינה, חכמה קיין עגד בינה וואס איז איין שורש חסד איין שורש גבורה און די תפארת איז אינמיטן.
נאכדעם איז דא די צווייטע אחראה פון די תפארת וואס איז צווישן גדולה און גבורה, אזוי ווי כידועה.
דער זוהר אויף “ויקרא אלהים לרקיע שמים”
מגיד שיעור:
די כבוד די כידועה ברענגט אבער א גאנצע שטיקל זוהר, פאר סאמע ריזן, און סטאנווילער אינדזשויעט צו לערנען זוהר. ער זאגט אזוי, און דאס שטייט אין די קיין, האט גערופן די רקיע שמים דא אמצעיתא דתפארת, וואס ער איז צווישן ימין און שמאל, וואס ער איז צווישן ימין און שמאל, און עס כולל ביידע, אזוי וואס ס׳שטייט, איז והויר ערב ובוקר, עס הייסט ערב מיינט ערב יצחק, גבורה. און בוקר איז חסד, חסד פון אברהם, און די, וואס הייסט עס, דער עמוד למציאות, ער איז אינצווישן.
ווי זיי איז דער טייטש, די ארקי יא שמים וערבי בוקר. אלהים האט מוליד געווען, די בינה האט מוליד געווען תפארת, און ער איז צווישן ערב און בוקר, און ער איז די שמים וואס איז צווישן ערב און בוקר. אזוי זאגט דער מענטש.
און ער וויל זאגן א פשט. קודם זעסטו איז דא די נוסח הידוע אז תפארת איז מכריע צווישן חסד און גבורה, אקעי.
דער רמ״ק׳ס דרך הלימוד — “הכנסת אורחים” פאר א שטיקל זוהר
מגיד שיעור:
“אבל לא יפתה ויכוון דעתנו על יפותה בלולנות”. ס׳איז דא אזא כלל אין קבלה ביי פלונים, אז ווען ס׳קומט א דבר תורה דארף מען עס אביסל געבן הכנסת אורחים. סאו ער מאכט הכנסת אורחים פאר דעם שטיקל זוהר, און ער זאגט אזוי, קודם מאכט ער א ליסט פון קשיות, כמעט אן ענדע.
וואס איז דאס “ויקרא אלהים”? וויאזוי ווייסט ער אז אלהים איז בינה? וואס איז דאס “אמא”? וואס איז א חלק אמא דבינה? ס׳איז די זעלבע זאך. וואס איז דאס “אמיתת המציאות”? “וודאי שהוא בין ימין ושמאל”, וואס זאגט ער? וואס איז דאס בין ימין ושמאל? בקיצור, די גאנצע לשון איז איבעריג, basically, ווייל מ׳פארשטייט שוין די אלע זאכן. און וואס קומט אריין ערב ובוקר? וואס לערנט מען פון דעם?
דאס איז די רמ״ק׳ס way of learning everything, און ער האט געלערנט דאס פון רבי יצחק אבן לטיף, און ס׳איז א גרויסע יסוד. אז whenever ער לערנט עפעס און ער ווייסט שוין וואס דא שטייט, זאגט ער, “וויאזוי קען זיין אז ער זאגט מיר וואס איך ווייס שוין? פארדעם דארף ער שוין בפירוש זאגן א זאך וואס איך ווייס שוין? אלא מאי, ער זאגט עפעס טיפער.”
איך האב אמאל געשריבן א גאנצע מאמר וועגן די דרך הלימוד. מ׳קען עס אפלאכן, מ׳קען זאגן, “אה, אוודאי ווייסט ער פון די זאך א שטיקל זוהר, ווייסט ער עס. וואס פרעגסטו קשיות?” But on the other hand, if you don’t learn like this, you end up being a very boring person. “יא, איך ווייס שוין, איך ווייס שוין, איך ווייס שוין.” יא, דער וואס האט עס געשריבן האט אויך געוואוסט אז דו ווייסט שוין. אפשר איז דא נאך עפעס וואס דו ווייסט נאך נישט. דו ביסט מסכים?
תלמיד:
מ׳קען עס טון אן די תירוצים. מ׳קען עס טון אן, you know, די קשיות זענען fake.
מגיד שיעור:
But he’s showing you, you have to read backwards. After די תירוץ, you’ll see אז די ווערטער מאכן נאך מער סענס ווי זיי האבן געמאכט פאר דעמאלט.
תלמיד:
Right, it’s really like close reading.
מגיד שיעור:
יא, ווארט, יעדער איינער ווייסט אז וואס ער זאגט basically איז, אויב איך וויל עס איבערזאגן אין מיין שפראך, און איך מיין אז דאס איז א גוטע דרך הלימוד, יא, תפארת איז צווישן חסד און גבורה, און דאס איז כוח, און פאר דעם דארף מען נאך א פסוק, שטייט אין צו ווערטער.
קלאוז רידינג אין זוהר: דער רמ״ק׳ס כלל וועגן כינויים און בחינות
דער מהלך פון “קלאוז רידינג” אין זוהר און תיקונים
Instructor:
It’s really like close reading, ס׳איז close reading, ס׳איז like, יא, אוודאי, יעדער איינער ווייסט אז וואס ער זאגט בעסיקלי איז, אויב איך וויל עס איבערזאגן אין מיין שפראך, און איך מיין אז דאס איז א גוטע דרך הלימוד, יא, תפארת איז צווישן חסד און גבורה, און דאס איז כח, פארדעם דארף מען נאך א פסוק, ס׳שטייט אין צוויי טויזנט פסוקים, טראכט איין מינוט, איין מינוט, אבער וואס מיינט אז ער הייסט רקיע, מ׳האט אים גערופן שמים, עפעס קומט עס דא אריין, ניין, ס׳איז אנגעגאנגען, וואס טייטשט “ויקרא אלקים לרקיע שמים” על פי קבלה? ער הייסט רקיע און שמים, ס׳איז צוויי נעמען פאר די זעלבע זאך, סאו וואס טוסטו אויף? פארוואס הייסט ער אין מיטן די מציאות? די זענען 17 דיפרענט משלים, פארוואס קומט אריין די אלע זאכן? עפעס זאגט ער דא, דאס איז בעסיקלי וואס ער פרעגט, אלע זיינע קשיות מער ווייניגער are that.
ס׳שטעלט זיך אזוי, יא, ווען ווען דו ווילסט סימפליפייען אלעס, זאגסטו אה, דאס איז חסד, דאס איז גבורה, איך קען די מעשה, איך קען שוין די מעשה, ניין, אבער ער זאגט דיר די מעשה אויף אביסל אן אנדערע וועג, סאו וואס מיינט דאס? סאו ער זאגט אז די שאלה, ער גייט צו די פסוק, ער זאגט אז רבי שמעון בר יוחאי, די תיקונים איז שווער געווען בעצם, וואס טייטשט “ויקרא אלקים לרקיע שמים”? יא, ס׳איז דא צוויי נעמען פאר די הימל, אדער צוויי נעמען פאר תפארת, רקיע און שמים, וואס פארציילסטו מיר דא? דו זעסט דא אז רקיע איז נישט שמים, נאר ער זאגט ניין, אז רקיע איז אמא, וואס טייטשט אמא? סאו ער זאגט אזוי, ווען בינה איז משפיע מצד, ער רופט עס מצד בחינת אמא תתאין שהיא המשפיע, דעמאלטס הייסט זי אם, יא, סאו דאס איז די רמ״ק׳ס רול אויף כינויים, ער זאגט עס מפורש אין שער הכינויים, אבער ס׳איז נישט דא צוויי ווערטער פאר די זעלבע זאך קיינמאל נישט.
דער באגריף “בחינה” ביים רמ״ק
און דאס וואס ער רופט א בחינה, ווי דאס ווארט בחינה איז, this is how he uses it and this is what it means, אין אנדערע ווערטער, ווען איך רעד פון די לעוועל וואס הייסט בינה, סאו איך קען רעדן פון אנדערע פארטס פון בינה, אדער עס האט נישט קיין parts וואס מען רופט בחינות. וואלט געקענט זאגן חלקים. דער אריז״ל האט נישט קיין פראבלעם, ער רופט עס פשוט חלקים, מען צעטיילט עס אויף שטיקלעך, און ער זאגט איך רעד פון דעם חלק. דער רמ״ק איז אביסל מער מפשט, און ער זאגט ס׳איז א בחינה פון בינה. מיט אנדערע ווערטער, בינה בבחינת מה שהיא משפיעה לתחתונים הייסט אמא. בבחינת וואס זי איז… וואס? יא, אזויווי… יא, אין אן אופן, אדער something like that. בחינה, בחינה מיינט אזויווי א test, אדער ווי קוקן, אזויווי הבחנה.
יא, וואס איז דא? איך ווייס נישט פון וואו ס׳קומט בחינות. ס׳איז מסתמא א פילאסאפישע שפראך וואס זיי האבן גע׳גנב׳עט.
But he wants to say, איך רעד פון דעם… אין ענגליש it would say, “under the aspect of”. און די aspect הייסט נישט בינה. בינה בתור וואס זי איז א משפיעה לתחתונים, א משפיעה לבניה, נישט בינה בתור וואס זי איז אנדערע זאכן. זי האט אנדערע מינינגס פון די ווארט בינה, אדער אנדערע senses, אנדערע, right?
אין אריסטו הייסט בחינה “קווא”. וואס גייט פון די ווארט קווא? Like, מי קווא טאטע בין איך איין מענטש, מי קווא ברודער בין איך א צווייטער, right? ס׳איז די זעלבע מיך, but בתור עפעס אנדערש. איך פיל אן אנדערע role. וואס? יא, אויף אידיש “אלס”. אויף יווניש אדער לאטייניש, “קווא”. ס׳איז געווען איינער האט געזאגט אז אריסטו׳ס solution פאר אלע קשיות איז אן אנדערע קווא. יא, אז מען רעדט פון די בחינה, די בחינה, ס׳איז די זעלבע זאך.
אזוי אז לכאורה וואס באר היטב דריקט זיך אויס, like, ס׳שטייט נישט בטעות דאס ווארט. ווען מען זאגט “אם”, מיינט מען צו זאגן מצד וואס זי איז מיט די נאצלים, מיט די תחתונים, ווייל ס׳הייסט “אם”.
דער חילוק צווישן רמ״ק און אריז״ל: בחינות קעגן חלקים
So, יעצתי קודם, יעצתי קודם. יעצט. די זעלבע זאך, תפארת איז דא אין דעם מער ווי צוויי מינינגס. ער רופט עס צוויי מציאות. סאו דער רמ״ק האט א כלל, ס׳הייסט שער המציאות, איז ער מסביר דאס קלאר. I told you, this beginning is just to get you curious about a lot of things, ווייל דו ווייסט נישט רוב דערפון. סאו ער איז מסביר אז ווען מיר רעדן בנפרד אדער ברוחניות, רופט מען עס, ווען איך זאג אז איך בין מצד בחינה מיט מיינע קינדער בין איך א טאטע, מצד בחינה מיט מיין טאטע בין איך א זון, מצד מיין פרענדס בין איך א חבר, און אזוי ווייטער. סאו איך בין אסאך זאכן. But now, in each of these, מ׳קען רופן א מציאות. סאו unlike א מענטש וואס ווען ער איז א טאטע איז ער נישט קיין זון, און ווען ער איז א זון איז ער נישט קיין טאטע, ער קען נישט, at least בגשמיות, you can’t be both at the same time, it’s different stages or something. אבער בבחינת רוחניות, איז דאס נאר אזוי ווי אנדערע לעוועלס פון די זעלבע, אנדערע מציאות׳ן. ס׳איז נישט, it’s not in time, so it doesn’t change, it doesn’t become אות, דאס יענץ. סאו דאס רופט ער א מציאות. In other words, what you just called בחינה.
דיסקוסיע: גשמיות און רוחניות – צוטיילונג און פארמישונג
Student:
בגשמיות קען ער דאך אלעס פארמישן, right?
Instructor:
יא, there’s also the opposite. בגשמיות איז the place where everything gets confused.
Student:
פארוואס, מ׳הערט אלעמאל…
Instructor:
It depends וואס דו זאגסט. There’s a confusion דא.
Student:
בגשמיות מיינסטו the body, the whatever, I mean, no?
Instructor:
יא, סאו, סאו, right, but… וואס ווילסטו זאגן?
Student:
איך בין א טאטע, איך בין א חבר.
Instructor:
Right, in the same, in the same…
Student:
True, true, true, it’s more separate. איך בין מסכים. מסכים. מושכלות זענען מער צוטיילט ווי… אזוי גייט דער רמב״ם זאגן אין דעם שטיקל וואס מיר גייען לערנען מארגן וועגן דמיון און שכל. דער שכל צוטיילט, און דמיון קאנעקט. ווייל דמיון זעט גאנצע באדיס, און גאנצע באדיס זענען אלעמאל קאנעקטעד צו אנדערע זאכן. It’s true. But the way he is thinking of it is, let’s talk about די פעולה, right? ווען דו actest בתור טאטע, actestו נישט בתור זון, געווענליך, אין די זעלבע צייט. אבער אויב די במציאות וואס די גאנצע action איז אז ער קען זיין א טאטע, אדער אז ער איז אין א געוויסע וועג א טאטע, דעמאלטס קענען זיין ביידע אויף איין מאל. דאס איז וואס ער מיינט. So it doesn’t go away, it’s not like in time. Your activity is in time, even if you’re… צו זיין body exists in time איז נאך א זאך צו פארשטיין. But ווען דו acts, acts איז נישט ביידע אויף די זעלבע צייט. סאו אונז זאגן, אזויווי דער ערשטער טאג האב איך געטון אזוי, נעכטן האב איך געטון אזוי, מארגן וועל איך טון אזוי. אבער ווען דו רעדסט פון ספירות, ס׳איז נישט אמת׳דיג אז פארדעם זאגן די ספירות הייסן יום ראשון, יום שני, whatever. ס׳מיינט נישט אז קודם איז געווען בינה, און נאכדעם איז געווארן תפארת. ס׳איז דא אזא זאך, און ס׳איז דא אזא זאך. That’s what he calls מציאות.
תפארת׳ס צוויי מציאות׳ן
Okay. Anyways, סאו וואס ער זאגט איז אזוי, אז תפארת האט צוויי meanings, צוויי מציאות׳ן, צוויי לעוועלס פון תפארת קענסטו עס רופן. And again, one of the Arizal’s big tricks is to take all these things וואס דער רמ״ק רופט בחינות און מציאות׳ן, and to give them names and like be מגשם them, because it makes it easier for people to learn. That’s why everyone likes learning the Arizal.
דיסקוסיע: די צוויי נעמען פון תפארת
Student:
ער האט שוין צוויי נעמען, ניין?
Instructor:
וועלכע נעמען?
Student:
די נעמען מיט תפארת, ניין?
Instructor:
ניין, wait. ניין, ער זאגט, אה, ניין. די תפארת אליינ׳ס מצד וואס ער איז פון די קו הרחמים, ער איז אין די מיט. מיינט ער די נאצל פון די כתר שוין. ער גייט מסביר זיין די סדר האצילות. That’s the whole question, ווייל לכאורה תפארת קומט נאך גבורה. אויב תפארת איז נאך גבורה, איז עס נאצל פון גבורה. But ער זאגט אז אמת׳דיג איז תפארת נאצל פון כתר, נישט פון גבורה, because you have to read it as three קוים. סאו קומט אויס, ער האט א העכערע…
Student:
דאס איז ווי די דעת.
Instructor:
דאס וואס אונז רופן דעת. אבער דעת איז די מציאות העליונה של התפארת. ס׳איז נישט דא קיין ספירה.
Student:
ער האט שוין צוויי נעמען.
Instructor:
הם?
Student:
ער האט שוין צוויי fixed נעמען, ניין?
Instructor:
יא, יא, אין רמ״ק, יא, וואס דו רופסט דעת, יא, it’s true. But…
Student:
לכאורה…
Instructor:
But ס׳איז confusing, ווייל דו זאגסט דעת, רוב מענטשן וואס לערנען דעת מיינען אז ס׳איז דא א דריטע ספירה וואס הייסט דעת צווישן חכמה און בינה. די דריטע ספירה, ס׳איז די תפארת, ווען ס׳איז נאך דארט הייסט עס דעת. אקעי. די נפקא מינה, איך ווייס נישט.
די מציאות העליונה: משה רבינו און די נשמה פון תפארת
עניוועי, ווארט איין סעקונדע. און ער זאגט אז די מציאות איז משה רבינו. אזוי שטייט אין די תיקונים אז יעקב איז די תפארת פון outside, און ער פרעגט אין די תיקונים וואס הייסט משה? זאגט ער ניין, אין דרויסן איז געווען יעקב, אבער אינעווייניג, די נשמה פון די תפארת איז געווען משה. סאו די מציאות, ווען דארט איז עס אינגאנצן רחמים, הייסט נשמה צו די מציאות וואס ווערט צווישן חסד און גבורה, וואס מתוכם זאל געווארן קו האמצעי. און דאס הייסט רקיע אמת׳דיג.
פירוש “ויקרא אלקים לרקיע שמים”
סאו “ויקרא אלקים לרקיע שמים” רעדט פון דעם וואס די תפארת אליינס איז געווארן פון רקיע. מ׳קען זאגן רקיע י׳, אזוי ווי ס׳איז נתרקע געווארן פון די כתר על ידי הי׳ של חכמה, און ער איז געווארן שמים, וואס די שמים איז אש ומים, יא? ער איז די מיזוג פון אש און מים, פון חסד און גבורה. און דאס זאגט ער איז די הסבר, אז על ידי מציאותו, אז דו פארשטייסט אז ער איז נישט נאך די גבורה, ער איז א מיטלסטע זאך, קומט אויס נישט פשט אז ער איז אמת׳דיג א תולדה. די תפארת איז נישט אמת׳דיג א זון פון חסד און גבורה, ער איז אמת׳דיג א מיטלסטע עמוד, ער איז פון די כתר. נאר וויבאלד ער איז נאכדעם וואס ער קומט אראפ, איז ער דורך על ידי הבינה, נאכדעם וואס ער גייט נאך בינה, איז ער מתקן, דארט ווערט ער א רקיע, וואס דעמאלטס הייסט עס שמים, וואס דאס איז אש ומים. דאס הייסט “קונה שמים בתבונה”, אז די תבונה, די אמא, האט געמאכט די שמים, וואס דאס איז די lower level בחינה פון תפארת.
אמא = אהי״ה מיט דריי ווי״ן
און די בחינה וואס איז כולל די גאנצע זאך, דאס הייסט ווען ס׳איז נאך אין אמא, I guess, הייסט אמא, וואס דאס איז אהי׳, אמא איז אהי׳, וואס האט דריי ו׳, וואס איז די דריי קווין חסד דין רחמים. אזוי גייט מען מסביר זיין די גאנצע מציאות. אקעי, I guess מ׳גייט דאס באלד לערנען דא.
“וכל תרווייהו” – כולל חסד ודין
און וועגן דעם, דאס הייסט “וכל תרווייהו”. ער זאגט “וכל תרווייהו” מיינט נישט סתם צו זאגן אז די תפארת איז כולל חסד ודין. ס׳מיינט צו זאגן אז ער רעדט נאך פון די פריערדיגע מציאות, פון די פריערדיגע לעוועל פון תפארת, ס׳איז נאך העכער, ס׳איז נאך אין בינה. ווען ס׳איז נאך אזוי ווי ס׳איז נאך כולל אין בינה, דעמאלטס איז עס אמת׳דיג כולל חסד און גבורה.
נאכדעם האט ער נאך א שטיקל דא וואס איז א ראיה.
מיין ווייב זאגט אז איך דארף גיין עסן סאפער. אזוי טענה׳ט זי, איך ווייס נישט פארוואס.
דער רמ״ק׳ס וועג פון לימוד און דער סטרוקטור פון ספר פרדס רמונים
תפארת ווי א כולל חסד וגבורה – דער העכערער לעוועל
אזוי די תפארת איז כולל חסד וגבורה. עס מיינט צו זאגן אז ער רעדט נאך פון די פריערדיגע מציאות, פון די פריערדיגע לעוועל פון תפארת וואס איז נאך העכער – עס איז נאך אין בינה, עס איז נאך אזוי ווי… עס איז נאך כלול אין בינה. דעמאלט איז עס אמת די כולל חסד וגבורה.
נאכדעם האט ער נאך א שטיקל זוהר וואס איז א ראיה.
הערות וועגן דעם סטרוקטור פון דעם רמ״ק׳ס שרייבן
מיין ווייב האט געזאגט אז איך דארף גיין עסן סאפער, אזוי טיילט זי מיר צו, איך ווייס שוין פארוואס. דאונט ווארי, מיר גייט… עס איז די נעקסטע צוויי פרקים. ניין, ער טוט די זאך פאר נאך צוויי פרקים ביז פרק כ״ה, נאכדעם וועט ער מסביר זיין די נעקסטע משנה. ער גייט, ער גייט, צוביסלעך, צוביסלעך, צוביסלעך. עווריטינג איז גוד, דאונט ווארי. ער גייט.
ער איז א למדן, ער האט ליב צו לערנען, סאו ער טרעפט א שטיקל און ער האט דריי קשיות און פיר תירוצים, און ער איז זייער העפי דאס צו זאגן, ער קען נישט ווארטן. ער איז ווייניגער טיטשער אביסל אין די וועג, באט איך ענדזשוי עס, סאו איר וועט זען וואס איך טו. פרעגט זיך אביסל. מער ווייניגער עקספלעינד, ניין? די פירוש המילות, מאר אר לעס.
דער רמ״ק׳ס אייגענע אנווייזונגען ווי צו לערנען דעם ספר
אקעי, באט דאס איז וויאזוי מען קען עס, דאס איז וויאזוי מען הייבט עס אן צו קענען. דער רמ״ק האט געגעבן אינסטראקשענס, ער האט געגעבן אינסטראקשענס אין אנהייב פון זיין ספר אז מען זאל עס לערנען, מען זאל לערנען א פרק, און אויב מען פארשטייט עס נישט זאל מען עס לערנען נאכאמאל ביז מען פארשטייט עס, און דעמאלט זאל מען גיין צום נעקסטן פרק.
און דו וועסט זען, ער מאכט רעפערענסעס צו זאכן וואס ער גייט נאך זאגן, וואס איז בעקווארדס. וואס וויל מען טון? אזוי איז עס. ווען מען קומט אן דארט וועט מען עס פארשטיין בעסער.
דער וועג פון לערנען זוהר
איך מיין אז ס׳איז עפעס ווערד די וועג פון לערנען זוהר, און זאגן אז ער זאגט נישט די זעלבע זאך אין פיר און צוואנציג אנדערע וועגן, ער וויל עפעס פארציילן יעדע מאל.
איך מיין, איך ווייס נישט, איך האב נישט קיין ענטפער. I guess, וואס זאל מען טון?
קודם וויסן די אלטע, און מ׳גייט מאכן די נייע. Whatever, in the same time.
תלמיד: יא, יא, ס׳איז שוין גוט אזוי.
מגיד שיעור: True, but you have to know, you have to learn.
תלמיד: אקעי.
מגיד שיעור: ניין, ניין.