הלכות מגילה

הלכות מגילה וחנוכה – הקדמה און הלכה א׳

הקדמת הרמב"ם: סטרוקטור און מנין המצוות

Speaker 1:

דאס האבן געווען לערנען הלכות מגילה וחנוכה, אבער עצם, דו כאפסט, ווען עס שטייט הלכות מגילה וחנוכה אין קעפל, דארף מען עס שפאלטן אויף צוויי. ס'איז דא הלכות מגילה און הלכות חנוכה. ער האט עס געמאכט אונטער איין נאמען. ס'איז פיר פרקים, וואלט ער געקענט מאכן צוויי און צוויי.

ס'איז נאר אין איין ליין, אבער ס'איז נישט אונטער איין נאמען. ס'מיינט נישט צו זאגן הלכות מגילה וחנוכה, ניין. ס'מיינט צו זאגן, דו ווייסט, הלכות מגילה, און נאכדעם איז דא חנוכה. ס'איז א קליינע... ער האט געמאכט הלכות מגילה צוויי פרקים, הלכות חנוכה צוויי פרקים, עקסטער. ער האט עס שוין געמאכט אין איין פייל.

Speaker 2:

ניין, אבער דאס האט יא, ווייל ער שרייבט דא אונטן, "יכללו שתי מצוות עשה". אז ביידע צוזאמען זענען שתי מצוות עשה. אקעי, ס'איז זייער גוט.

דיסקוסיע: פארגלייך צו הלכות עירובין – "מצוה אחת" קעגן "שתי מצוות"

Speaker 1:

אין מדברי סופרים, ביי עירובין האבן מיר גערעדט וועגן דעם. ס'איז אינטערעסאנט, ווייל ביי עירובין איז געשטאנען "והיא מצוה אחת מדברי סופרים". און זיי האבן געטרייט צו פארשטיין, און דער מגיד משנה האט געזאגט אז בעצם איז עס צוויי אנדערע תקנות. נאר וואס הייסט מצוה אחת מדברי סופרים? אז ביידע איז מערב בפס, אז ביידע קומען צו חידוש. און דער רמב"ם זאגט צו פארשטיין אז דער עצם איז דאך אלעס דער עיקר חכמים הייבט זיך אן די איסורים, איסור צו ארויסגיין חוץ לתחום, וואס זיי האבן קובע געווען, וואס איז בעצם נישט קיין שטיקל דאורייתא, און איסור ארויסגיין פון די חצר אדער פון די מבוי. און די מצות דרבנן איז דאס, אז מיט איין פס פארלעכט מען די אלע זאכן. אבער בעצם איז עס א פאר אנדערע... די סיבה פארוואס דער רמב"ם זאגט מצוה אחת איז ווייל ס'איז דאך נישט בעצם נוגע, וואס איז נוגע וויפיל מצוות דרבנן.

איז בעצם דא וואלט ער אויך נישט געזאגט אז ס'איז דא צוויי מצוות עשה. איז וואס איז דא די פשט צו זאגן אויף חנוכה און פורים אז ס'איז איין מצוה? ס'איז צוויי אנדערע תקופות, ס'האט נישט קיין שייכות, צוויי אנדערע מיני מעשים.

אבער מ'קען בעסער זאגן מיין תירוץ, אז דאס איז בעצם צוויי הלכות. אזוי ווי ס'שטייט הלכות מגילה וחנוכה. רייט, ס'האט נישט קיין שייכות. אבער ער האט געזאגט, "אני כולל כאן שתי מצוות".

Speaker 2:

אה, אויב אזוי איז ער מודה אז ס'איז מילא נישט געגאנגען אין צוויי אנדערע מצוות.

Speaker 1:

ניין, ניין, מיין תירוץ איז אז דאס איז בעצם, ס'איז דא אנדערע צוויי וועגן פון מאכן הלכות. יא, דו קענסט מאכן איין באנד וואס האט צוויי הלכות. למשל, א מענטש זאגט א ספר, ס'שטייט אויף דעם הלכות מגילה וחנוכה. מיינט ער צו זאגן אז ס'איז דא... קיינער פרעגט נישט מיין תירוץ, פארוואס האט ער געמאכט ביידע טענות פון מגילה אין איין באנד? ווייל ער זעט אין ביידע זאכן... ווען ער זעט אין ביידע טענות, ער זעט אויף מגילה, ער זעט אין טענות.

די ריזן פארוואס ער שרייבט בכלל א מנין המצוות איז ווייל זיינע הלכות זענען ארגאנייזד אזוי אז יעדע הלכה גייט אויף א מצוה, און ס'איז אים שווער געווען צו שרייבן א הלכה. א הלכה קומט מיט א קעפל, "יבואו מצוותיה".

Speaker 2:

ניין, אבער איך זאג דיר יא די חילוק פארוואס ביי הלכות עירובין גייט ער... ער האט געגעבן א לאנגע הקדמה. פארוואס דא האט ער עפעס אנדערש געמאכט.

Speaker 1:

ניין, דאס איז נישט די ריעל ריזן. די ריעל ריזן איז ווייל הלכות עירובין איז איין הלכה. אלע הלכות זענען איין הלכה. אפילו איך לערן מיט דיר זענטס? איז אסאך דא הלכות עירובין, און ס'איז דא איינס פון זיי. ס'איז נישטא איין ספר וואס הייסט הלכות חנוכה ומגילה. ס'איז דא איין ספר, איין באנד, אבער ס'איז נישטא איין הלכה. אזויווי דו זאגסט, אז ס'האט נישט קיין שייכות. ס'איז נישט סתם געלייגט. הלכות עירובין, לאמיר זאגן אזוי, הלכות עירובין וואלט געקענט הייסן הלכות עירוב בחצרות, עירוב תחומין. ס'הייסט נישט אזוי, ס'הייסט הלכות עירובין. מילא איז איין מצוה עירובין. דא וואלט אויך געקענט הייסן הלכות... איך ווייס נישט, הלכות קליינע ימים טובים. איך ווייס נישט, הלכות מאי דאורייתא, מאי דרבנן.

דיסקוסיע: וואס מאחד מגילה און חנוכה?

Speaker 2:

וואס בעצם קען מען דאך טראכטן, וואס איז מאחד די צוויי מצוות? וואס מאחד די צוויי מצוות איז ביידע שבח והודאה אדער פרסומי ניסא. וואס דער רמב"ם אליין צייכנט מאחד ביידע אין ספר המצוות, רייט?

Speaker 1:

ניין, אבער וויאזוי דער רמב"ם אליין צייכנט מאחד ביידע אין די אנהייב פון הלכות חנוכה, סוף הלכה ג'? "ויהיו מועיל לו ענין הקריאה, וכן נשים חייבות במקרא מגילה, וכן להדליק נר חנוכה, וכל מצוות עשה שהזמן גרמא וכו', וכן מצוות עשה של דבריהם, כגון מקרא מגילה, ונר חנוכה, וקידוש היום, ועירוב."

Speaker 2:

ניין, סוף הלכה ג', "וכל מצוות עשה של דברי סופרים, כגון מקרא מגילה".

Speaker 1:

ניין, דאס איז די כ"ח.

Speaker 2:

אז זיי ביידע זענען אסור בהספד ותענית, און ביידע האבן א מצוה מדבריהם. נישט מיט די למ"ד מצוות. ביידע האבן א מצוה מדבריהם, וואס ביידע איז פרסומי ניסא.

Speaker 1:

ניין, ער זאגט עס אבער נישט. ער זאגט נישט ארויס אז ביידע זענען א מצוה מדברי סופרים. דא צו צינדן חנוכה לעכט, און דא צו ליינען די מגילה. דאס זענען די צוויי מצוות וואס ער רעדט דא אין די הקדמה.

דיסקוסיע: פארוואס נאר צוויי מצוות? וואס מיט משלוח מנות און מתנות לאביונים?

Speaker 2:

ס'איז א ביסל טאקע אינטערעסאנט. פארוואס איז עס... ס'איז דא נאך. ס'איז דא למשל אויף... פארוואס זאגט ער נישט קריאת המגילה, משלוח מנות, מתנות לאביונים?

Speaker 1:

ניין, ניין, ס'איז נישטא.

Speaker 2:

אפשר מיינט ער יא די ביידע, ווייל די מגיד משנה זאגט א תירוץ אז...

Speaker 1:

ס'איז דא מער ווי איין מצוה מדבריהם.

אבער ער זאגט עס ארויס, "שתי מצוות עשה". נאר איין מצוה בפועל. די אנדערע זאכן זענען סתם. אזוי ווי יעדע זאך, עס שטערט זיך בפועל מיט זיין א מצוה.

Speaker 2:

סאו וואס מיינט ער יא מיט די ווערטער "מצוה מדברי סופרים קריאת המגילה"? מיינט נישט עפעס מער?

Speaker 1:

ניין, עס וואלט דאך געווען... ער מיינט צו זאגן אז עס איז נאר א מצוה מדברי סופרים, און מער נישט. אבער אפשר גייט ער ארויף אויף דעם, ער זאגט פארדעם עשרים ואחד בתנאי. די עצם יום, וואס מאכט א זאך פאר א יום טוב, פאר א יום מיט די פאראגראף פון די רבנים? די יום טוב ווערט דא עשרים ואחד בתנאי. דא, די מצוה איז מיוחדת. Your reading and everything איז אן ענין מיוחד. אקעי.

די סטרוקטור פון דער משנה תורה – יעדע הלכה הייבט זיך אן מיט א מצוה

Speaker 1:

און די עיקר תשובה איז, איך מיין איך האב עס געזאגט פארן רמב"ם, יעדע הלכה אזוי איז דאס די סטרוקטור פון זיין ספר. די סטרוקטור פון זיין ספר איז אז יעדע זאך הייבט זיך אן מיט א מצוה, און דערנאך קומט די הלכה. און דא הייבט זיך עס אן מיט א מצוה דרבנן, וואס איז א יוצא מן הכלל. דאס איז די איינציגסטע, איך מיין, די איינציגסטע, חוץ פון הלכות עירובין, איז דאס די איינציגסטע הלכות וואס איז געבויט אויף מצוות דרבנן. אלע אנדערע הלכות, אפילו משכן מצוות, זענען זיי נישט געבויט אויף מצוות דרבנן. זיי זענען אזוי ווי דינים, אזוי ווי הלכות שכנים, הלכות קנין, הלכות שותפות, הלכות זאכן.

אבער וועגן דעם, אין די אנהייב זאגט ער וועלכעס איז די מצוות, און דאס זענען די צוויי מצוות דרבנן. אבער דעטס אלל.

"מאיזה מנין" – דער רמב"ם׳ס טשעקליסט

Speaker 1:

און פון איין מאל מנין איז פשוט א הערה. ס'איז אויך נישט קיין דין, ס'איז א הערה, ווייל ער האט דאך געמאכט א ספר. פארוואס שרייבט ער אין די אנהייב "הלכות המצוות"? און ער ציילט יעדע מאל, "איינס, איך האב פארפאסט א מצוה", און אמאל... "מאיזה מנין" מיינט אז ס'שטימט מיט די מנין וואס איך האב אויסגערעכנט אין ספר המצוות. סאו ער ווייזט פון יענע מנין. דאס איז א הערה פאר זיך אליין. איך שרייב דיר דא א ספר, און די וועג וויאזוי איך שרייב די ספר איז, איך האב געמאכט א ליסט פון 613, און איך גיי מארקן יעדע איינס. סאו איך גיי טשעקן יעדע מאל. ס'איז גוט וואס איר האט געטון, איר דארפט טשעקן. מאיזה מנין מיינט "מאיזה מנין", אדער מיינט עס "מנין"? אבער ס'מיינט אז מ'דארף עס טשעקן. מ'דארף עס טשעקן.

און ווען ער גייט טשעקן, און איך בין כמעט זיכער אז סאמטיים איז ער אנגעקומען אין ענד פון עפעס א חלק, און ער האט געזען, און ער האט געטשעקט נאכאמאל די מנין, "איי, איך האב פארגעסן עפעס." ס'איז צו שנעל אריינגעשריבן געווארן, און די מצוה באלאנגט אין די ראנג פלאץ. ווייל ער האט עס געגעבן א שנעלע שטיפ אריין, "איי, איך האב פארגעסן מצוות השבתת עבודה" - איך ווייס נישט, ס'איז נישט קיין גוטע עקזעמפל - "איך האב פארגעסן מצוות עירוב." אקעי, לאמיר עס געבן א שטיפ אריין דא. דא זאגט ער, זאלסט זיך נישט צעמישן, ווייל עס זענען מיסינג צוויי מצוות. ניין, דאס איז נישט קיין מנין, דאס איז די דרבנן׳ס, דאס איז עקסטערע חשבונות. ביי די וועי, דאס איז די מעין יוז פון מנין, אז מ'זאל וויסן אז מ'האט נישט פארגעסן קיין איינס. אבער ס'איז אויך א סימן אז למעשה האט ער נישט מער ווערט געלייגט אויף דעם אז דער ספר זאל קאווערן אלע הלכות, ער האט נישט געמאכט קודם רעכענען ארויס אלע תרי"ג מצוות, נאר מ'גייט אריין מאכן אפאר דרבנן׳ס ביי די ענד פון די ספר, ווייל ער וויל אז ס'זאל זיין א ספר אין הלכה, רייט. ס'איז דאך א חכמה אז ס'זאל זיין א חיבור פון ספר המצוות, אבער ס'זאל אויך קאווערן אלע וויכטיגע הלכות און דערמאנען אלע וויכטיגע זאכן וואס שטייען אין די גמרא. יא, ס'איז אינטערעסאנט.

דיסקוסיע: די סדר פון דער משנה תורה – הלכות לויט סדר, נישט לויט דאורייתא/דרבנן

Speaker 2:

אדער וועי אראונד. אדער וועי אראונד. דו מיינסט פארקערט, אז צווישן אלע הלכות זאל ארויסקומען די תרי"ג מצוות?

Speaker 1:

ער וויל זאגן אלע תרי"ג מצוות. איך וויל זאגן אלע תרי"ג מצוות, אבער איך זאג, ער האט נישט געמאכט די ספר אז ווען ער ענדיגט די אלע תרי"ג מצוות גייט ער זיך נעמען צו די פאר דרבנן׳ס. ער האט אריינגעשטעלט די דרבנן׳ס וואו ס'באלאנגט, ווייל אלע מצוות גייען אריין ווייל די ספר איז אויסגעשטעלט לויט סדר הלכות.

אבער דזשאסט צו בי קליער, ער האט נישט, זיי זאגן אז ער האט א טשעק, רייט? ער האט א טשעק צו מאכן זיכער אז ער לייגט אריין אלע תרי"ג מצוות. ער האט נישט קיין טשעק צו מאכן זיכער אז ער לייגט אריין אלע משניות און אלע גמרא׳ס. פון דעם איז דא אסאך השמטות הרמב"ם. אויב דער רמב"ם וואלט געהאט א ליסט פון יעדע מאמר חז"ל און נאכדעם געטשעקט, וואלט מען געקענט פרעגן א קשיא אויף השמטת הרמב"ם. אבער ער האט נישט אזא קשיא, ווייל ער האט נישט אזא ליסט. א השמטה קען מען נאר פרעגן אויף וואס ער אליין האט געבויט, אויף וואס ער אליין האט אוועקגעשטעלט אז דאס איז די ליסט. אבער ווייטער, אז ער וואלט געדענקט און ס'וואלט ארויסגעקומען קלאר עפעס, אבער באופן כללי איז דאך געווען א בשר ודם, ער האט געדארפט רעכענען. דא זאגט ער, תרי"ג מצוות איז א טשעקליסט פון די רמב"ם צו מאכן זיכער אז ער שרייבט אלעס.

און ער איז גערעכט אז מ'גייט טאקע דא רעדן אסאך מער ווי תרי"ג מצוות, ווייל ער האט עפעס געטראפן א וועג אריינצושטופן אלעס, כמעט אלעס, אין די תרי"ג מצוות.

הלכה א׳ – קריאת המגילה בזמנה

Speaker 1:

אקעי, שוין. איז ביאור מצוות א', איז דא די פרקים, דאס איז די... ס'איז א מצות עשה מדברי סופרים. ער זאגט אז דאס זענען דברים ידועים שהם תקנות נביאים. דאס איז די... ווי ווייט וואו ס'איז געפאלן. אקעי, קריאת המגילה בזמנה... ער שרייבט שפעטער... אה, אה, סארי. קריאת המגילה בזמנה איז מצות עשה מדברי סופרים.

הלכה א'. קריאת המגילה בזמנה, ליינען די מגילה אין איר צייט, און מיר גייען באלד זאגן וואס די זמן איז, די טעג פון פורים, איז א מצות עשה מדברי סופרים. דאס איז נישט קיין מצות עשה, דאס איז סתם א מצוה פון לערנען תורה, אדער דברים ש...

Speaker 2:

ניין, א מינוט, ס'איז דא, ווייל ער גייט דאך זען אז די חתם סופר איז מען... יא, ווייל ער גייט מרחיב זיין אויף די זמנים, זמן כפרים און זמן... אקעי.

דיסקוסיע: "דברים ידועים" – וואס מיינט דאס?

Speaker 1:

"והדברים ידועים שהתקינום הנביאים". וואס מיינט ער "דברים ידועים"? וואס איז "ידועים"? די גמרא מיינט ער צו זאגן? ניין, "ידועים" די נביאים. וואס איז "ידועים" די נביאים? לכאורה אין מגילת אסתר אליין.

נביאים מיינט ער מיט מגילת אסתר סתם. אבער נביאים מיינט ער מיט מרדכי און אסתר, אדער ער מיינט דאס וואס די גמרא זאגט אז אנשי כנסת הגדולה, וואס זאגט די גמרא?

לכאורה מיינט ער מרדכי ואסתר, יא. ווייל ווען ער זאגט "דברים ידועים", מיינט ער לכאורה די מגילה. ער מיינט צו זאגן אז יעדער איינער קען די פסוק, ס'שטייט אין פסוק אז מ'דארף ליינען די מגילה. עקשעלי ס'שטייט נישט, דאס איז א ביג פראבלעם.

Speaker 2:

ניין, אבער "דברים ידועים", ווייל אין די מגילה אליין שטייט אז אלע אידן האבן עס אנגענומען.

דיסקוסיע: וואו שטייט אין דער מגילה אז מ'זאל ליינען די מגילה?

Speaker 1:

וואו שטייט אז מ'זאל ליינען די מגילה אין די מגילה? אין מקרא מגילה, איינע פון די מצוות... אין די ברכה. ס'איז אריינגעדרוקט אין די מגילה, די ברכה על מקרא מגילה. אבער וואו שטייט צו ליינען די מגילה אין די מגילה? ס'שטייט נישט. איך מיין אז ס'שטייט יא, ביי די סוף פון די מגילה, "והימים האלה נזכרים ונעשים". "נזכרים" מיינט דאס, מ'זאל מזכיר זיין, "ונעשים" בכל דור ודור. אזוי לערנט די הייליגע גמרא. אדער איז דאס נישט די הייליגע גמרא? ניין, דאס איז נישט די הייליגע גמרא. דאס איז נישט די פשט לכאורה.

אבער ער וויל עפעס אנדערש מדייק זיין. ווען דער רמב"ם זאגט אין הלכות מגילה, מיט א געוויסע רואיגקייט, מיט א געוויסע ישוב הדעת, אן דעם וואס ער זאל דארפן אנהייבן טראכטן וואס גייט דא זיין, וואס גייט דארט זיין.

הלכות מגילה וחנוכה – המשך הקדמה: „תקנת נביאים" און „דברים ידועים"

וואו שטייט אין דער מגילה אז מען זאל ליינען די מגילה?

Speaker 1: אבער ווען ער זאגט „דברי הימים", מיינט ער לכאורה די מגילה. און ער מיינט צו זאגן אז יעדער איינער קען דעם פסוק, עס שטייט אין פסוק אז מען האט אנגענומען טאקע צו ליינען די מגילה. Actually, עס שטייט נישט, דאס איז א big problem.

Speaker 2: עס שטייט דאך אבער „דברי הימים", ווייל אין די מגילה אליין שטייט אז אלע אידן האבן עס אנגענומען. עס שטייט אז מען זאל ליינען די מגילה, נישט אזוי?

Speaker 1: אין מקרא מגילה, איינע פון די מצוות.

Speaker 2: אין די ברכה, ס'איז אריינגעדריקט אין די מגילה שוין דעם ברכה על מקרא מגילה. אבער וואו שטייט צו ליינען די מגילה אין די מגילה?

Speaker 1: עס שטייט נישט. איך מיין אז עס שטייט יא, ביי די סוף פון די מגילה, „והימים האלה נזכרים ונעשים". „נזכרים" מיינט דאס, מען זאל מזכיר זיין, „ונעשים" בכל דור ודור. אזוי לערנט די הייליגע גמרא. אבער דאס איז נישט פשוט פשט לכאורה.

פארוואס איז דער רמב"ם מדגיש „תקנת נביאים"?

Theme ביים רמב"ם – ער האט ליב צו דערמאנען דעם אלטן מקור

Speaker 1: ער וויל עפעס אנדערש מדגיש זיין. ווען דער רמב"ם זאגט למשל, מ'איז נישט מותר מיט דברי סופרים עונג שבת, זאגט ער גלייך, „מפי השמועה למדו שזהו עונג שאמרו הנביאים". אויך אין הלכות עירובין זאגט ער, וואס איז מותר מדברי סופרים, זאגט ער גלייך אז דאס איז פון שלמה המלך.

סאו, דו זעסט אז ס'איז דא עפעס א theme אין דעם, אז ער האט ליב צו זאגן אז דער גדר דערפון איז א מצוה מדברי סופרים, אבער די דברי סופרים אליין קען זיין א מצוה וואס רב אשי האט געמאכט אדער וואס שם בן נח האט געמאכט. וואס אין די מהות איז נישט קיין חילוק אין די הגדרה, אבער ס'איז דאך פריער, ס'איז מוקדם בזמן במעלה.

Speaker 2: וואס? וועלכע חילוק איז דא?

Speaker 1: וואס, דארף מען טראכטן. איך ווייס נישט צו ס'איז דא א חילוק הלכה דא. אבער ביידע איז נישט קיין דאורייתא, ס'איז נישטאמאל קיין איסור אפילו צו זאגן אז ס'איז א דאורייתא. ס'איז חשוב, ווייל ס'איז אלט און... Maybe it just makes it very obvious that it's...

פירוש: קבלת כלל ישראל גיט תוקף

Speaker 2: מען קען אויך לערנען לויט'ן רמב"ם. דער רמב"ם זאגט אז דאס וואס געבט תוקף פאר תקנות חז"ל איז אז כלל ישראל האט עס אנגענומען. און אין דעם זאגט ער אז די גמרא האט א גרויסע תוקף.

Speaker 1: דאס איז נישט פון חז"ל סייווי.

Speaker 2: ער זאגט אז ס'איז נישטא קיין חילוק צווישן די תורה... ער זאגט אויך נישט אז דאס איז וואס געבט תוקף. דאס לייגט ער צו.

Speaker 1: ניין, ניין, איך האב געזאגט אז די גמרא גיבט תוקף, וואס דאס איז ווי ס'וואלט געווען געשריבן פון סנהדרין, אבער ער זאגט נישט אז די אידן האבן עס אנגענומען, ער דערמאנט נישט בתענוג?

Speaker 2: ניין, איך טראכט אפשר די ווארט וואס ער זאגט „ואין דברים ידועים של תקנות הנביאים", ער מיינט צו זאגן אז די ווארט איז דאס אז כלל ישראל האט עס אנגענומען, אקעי, דו ווייסט כלל ישראל האט עס אנגענומען, ס'איז שוין מער ווי א דרשה, נישט ממש א דרשה.

הויפט-פירוש: „נביאים" באווייזט אז ס'איז נישט דאורייתא

Speaker 1: ער מיינט צו זאגן, ער מיינט צו מדגיש זיין אז ס'איז א תקנת חכמים, און ס'איז נאר א תקנת חכמים. ווייל דאס זענען דאך צוויי זאכן וואס זענען וויכטיג אלעמאל. מצד שני איז עס נאר א תקנת חכמים, אבער ס'איז זייער אן אלטע תקנת חכמים.

I think אז נביאים מאכט עס חשוב'ער. ניין, נישט עס מאכט עס חשוב'ער, פארקערט, אפשר מאכט עס קלארער אז ס'איז נישט מדאורייתא. ווייל יעדער איינער ווייסט אז א נביא איז נישט די תורה. ווען ס'וואלט געווען די חכמים, דו כאפסט זיך צו זאגן...

Speaker 2: אונז מיינען אז די נביאים זענען בעסער ווי די חכמים, באט ס'איז נישט אמת.

Speaker 1: לויט'ן רמב"ם, די נביאים מאכט עס נאר קלארער אז ס'איז די חכמים. ווייל ווען ס'איז די חכמים זאגן עפעס א דין, קען מען זיך זאגן זיי פארשטייען אזוי אין די תורה, זיי זענען מקבל געווען אזוי פון די תורה. אבער נביאים טארן נישט בכלל זאגן הלכות. די נביאים טארן נישט בכלל זאגן, אויב דו וועסט אין די גאנצע נביאים כתובים, ווען די תורה קען שטיין הלכות.

ווען די חכמים וואלט מען ווען נישט געזאגט פון וואו זיי נעמען עס, וואלט מען געקענט טראכטן אז ס'איז פון חכמים. אבער איינמאל דו ווייסט אז ס'איז דאורייתא, אליין דו לערנסט עס ארויס פון עפעס. אבער איינמאל דו ווייסט אז די חכמים נעמען עס פון די מגילה, וואס די מגילה איז דאך דברי הנביאים.

אויב ס'איז אליין די מגילה, עקזעקטלי, ס'מוז דאך זיין אז ס'איז א תקנת חכמים. ווייל עניטינג, just to be clear, עניטינג וואס דו טרעפסט אין נביאים מוז זיין אז ס'איז א תקנת חכמים, אנדערש וואלט ער געווען א נביא שקר. ס'קען אפילו נישט זיין פשט אין די פסוק, ווייל א נביא האט נישט קיין רעכט צו זאגן פשט אין פסוק, נאר בתור חכם, אבער נישט בתור נביא. א חכם קען זאגן פשט אין פסוק, אבער נישט א נביא.

Speaker 2: לכאורה, די הקדמה ווער איז א נביא איז דאך מדברי סופרים.

Speaker 1: יא, די חכמים האבן מתקן געווען אסתר צו ליינען אלס נביא. אלזא לכאורה, איך טראכט יעצט אז דאס וואס ער מיינט ווען ער איז מדגיש אז ס'איז נביאים, ער מיינט דארט פשוט אז ס'איז נישט קיין דאורייתא.

און אזוי ווי ער האט געזאגט אין ספר המצוות, געדענקסט? ביי חנוכה, רייט? ער האט געזאגט, ס'קען דען זיין אז משה האט געזאגט אז ס'וועט זיין די מעשה פון די יוונים? דאס הייסט, וויבאלד אונז ווייסן דאך די סטארי, דאס שטייט דאך אפילו אין חומש, אונז ווייסן דאך, ס'שטייט דאך קלאר אז ס'איז געשען בזמן מרדכי ואסתר, ס'איז נישט געשען בזמן משה רבינו. איז דאך קלאר אז דאס איז א תקנת נביאים און נישט קיין הלכה פון משה רבינו.

Speaker 2: רייט. מאכט סענס?

Speaker 1: יא.

אנדערע מעגלעכקייט: דער רמב"ם'ס מעטאדע – תורה שבכתב ערשט

Speaker 1: רייט. קען אויך זיין, דאס איז איין זאך וואס איך האב געטראכט, אבער דאס מיין איך אז דאס וואס דו האסט געזאגט איז די אמת'דיגע פשט. אבער נאך א זאך קען זיין אז מ'האט דאך געלערנט אין די רמב"ם'ס הקדמה אז דער רמב"ם האט געמאכט צו לערנען תורה שבכתב און נאכדעם דעם ספר, אמת?

Speaker 2: רייט.

Speaker 1: סאו וואס ווייסט א מענטש פאר ער לערנט רמב"ם? ער ווייסט אלע פסוקים. סאו איז ברור אז דו מיינסט אז ער האט עס שוין געליינט אין די מגילה. די פראבלעם מיט דעם איז נאר אז ס'שטייט נישט אין די מגילה צו ליינען די מגילה. ס'וואלט געשטאנען וואלט דאס געשטימט.

Speaker 2: ס'שטייט דאך „לזכרם". „לזכרם" קען מיינען...

Speaker 1: יא, אפילו דאס. „לזכרם" קען מיינען דורך משלוח מנות און מתנות לאביונים, אבער...

Speaker 2: אזוי ווי „זכר עמלק".

Speaker 1: ניין, אזוי ווי פשוט... ניין, אזוי ווי פשוט „זכר" צו מאכן פורים. אזוי ווי פשוט, אזוי ווי פשטות המקרא איז די עיקר נישט די ליינען, די עיקר איז די סעודה, די שמחה.

פירוש פון הרב רבינוביץ: „תקנת נביאים" גייט אויף קדושת המגילה

Speaker 2: ס'איז דא א חילוק צווישן די אויסדרוק „תקנת נביאים" און „מצוות נביאים". ער וויל נישט זאגן די ווארט „מצוות נביאים". ער זאגט נישט „מצוות נביאים" פאר א סעודה אדער אזא זאך. ער האט אפילו א נאמען פאר דעם, „מצוות חכמים", „ציווי חכמים".

Speaker 1: יא, „מצוות אסתר ומרדכי ובית דינם" ממש די ווארט.

Speaker 2: איך מיין אז נישט. הרב רבינוביץ וויל טענה'ן אז „תקנת נביאים" מיינט די תקנה פון די קדושת המגילה, די תקנה פון מגילת אסתר, נישט די תקנה פון ליינען.

Speaker 1: אה, אז די מגילה האבן די נביאים אנגעגרייט, און די חכמים האבן עס געמאכט פאר א מצוות עשה.

Speaker 2: יא. אזוי וויל ער טענה'ן. דארפסט אביסל פארשטיין, ווייל די אפאר מאל ווען ס'האט א גאר אלטע מקור, כאילו וואס איז געשען פון ווען שלמה האט עס מסכים געווען ביז די חכמים האבן עס געמאכט? איז דאס שוין אויך געווען א מצוה מדברי סופרים, אדער איז דאס געווען פאר די גמרא? למשל, אין בעלזא וואס שטייט שלמה, אדער דא? די פסוק געפינען מיר אין דברי סופרים, איז נאכנישט געווען מצות עשה מדברי סופרים? ס'איז געווען די נביאים האבן עס געזאגט, אבער ס'איז נאכנישט געווען די הקדמה וואס די סופרים זאלן אוועקשטעלן. סופרים מיינט די גמרא.

וואס מיינט „דברי סופרים"?

Speaker 1: ניין, ס'איז פשוט, סופרים מיינט עניוואן נאט משה רבינו. עניוואן נאט נביאים מיינט עס. וואס איז די פראבלעם? ס'איז אינטערעסאנט, די גמרא...

Speaker 2: איך האב געוואלט זאגן אז דברי סופרים מיינט די חכמי המשנה והגמרא, און אסאך מאל זאגט ער אז ס'איז טאקע פון די סופרים, אבער ס'איז נאך פאר שלמה המלך, אזוי ווי די דין של השם.

Speaker 1: ניין, ניין, ניין, איך האב דיר געזאגט, איך טיין היינט פונקט פארקערט, אז די סיבה פארוואס מ'ברענגט נביאים איז צו פרואוון אז ס'איז מדרבנן, נישט צו פרואוון אז ס'איז פרי. א זאך וואס, ביי די וועי, איך וויל דיר איינרעדן א זאך וואס איז אלטער איז חשוב'ער. זאכן וואס זענען נייער זענען נאך געווען... ס'איז דא אזא זאך ווי הלכה כבתראי.

Speaker 2: אבער וואס איז די ענין? שוין, שוין. סופרים רופט די גמרא די וואס זענען ביזי לערנען די י"ג מידות שהתורה נדרשת בהן, און ציילן די ווערטער פון די תורה. די גמרא רופט עס איין זאך, און וואס אונז היינט רופן מיר עס א צווייטע זאך. איך בין מסכים אז סופרים, די לשון סופרים איז דאך... „סופרים עוקר של תורה". דאס איז א דרשה. סופרים מיינט שרייבערס. שרייבערס פון וואס? שרייבערס פון משנה לכאורה, ניין? פון די תורה?

Speaker 1: „דברי סופרים", ס'איז נישט די תורה דאך, די תורה אליין. דברי סופרים מיינט עזרא הסופר, אדער אידן וואס האבן געשריבן די תורה. די לשון סופרים קומט פון עזרא הסופר, און וואס דו מיינסט פארוואס האבן זיי גערופן סופרים איז „שהיו סופרים את כל האותיות שבתורה". די גמרא אין קידושין זאגט די דרשה אז דאס איז פארוואס זיי הייסן סופרים, וועגן דעם, ווייל ס'איז א מדרש, נישט די פשוט'ע פשט. די פשוט'ע פשט איז סאמטינג דיפרענט, איי דאונט נאו וואט.

Speaker 2: ס'איז אן אנדערע מין סופר. סופר איז שרייבן, און סופר איז ציילן. איז דאס די זעלבע שורש? קען זיין. ספר, ביידע איז די שורש ספר? אקעי. אבער ס'איז א מדרש, איך גלייב נישט אז ס'איז פשוט'ע פשט. אבער ווען דער רמב"ם זאגט דברי סופרים, דאס איז אין די גמרא. ווען דער רמב"ם זאגט דברי סופרים, זיכער מיינט ער סתם חכמים מדרבנן. און נביאים זענען נישט בעסער, נביאים זענען נאר ערגער. נביאים האבן נאר... איך מיין, נביאים טוט דאך גארנישט, נישט מוסיף און נישט גורע.

Speaker 1: מיט אנדערע ווערטער, נביאים האבן זיי געמאכט א חידוש? חס ושלום, זיי האבן נישט געמאכט די חידוש, די תקנה. די מגילה אסתר האט געמאכט מרדכי ואסתר, זיי האבן געשריבן נביאים, אבער די מצוה קענען זיי נישט מאכן, נאר די חכמים.

וואס מיינט „דברים ידועים"?

Speaker 2: אפשר, איך טראכט אן אנדערע זאך, וואס דער רמב"ם, אפשר וואס ס'ליגט דא א חידוש אין די ווארט, ווייל וואס איז מער ידיעה? ס'איז דא א פראבלעם אין אנרופן עפעס א מצוות עשה, וויאזוי מעג ער זאגן בכלל די ווארט מצוות עשה און עפעס „דברים ידועים"? זאג! ווייל יעדער ווייסט דאך אז ס'הייבט זיך אן פון די תקופה פון די נביאים, קען מען שוין יעצט מאכן מצוות?

Speaker 1: מען דארף שרייבן נאוטס, מען דארף טעקן ווי נאך ער האט געזאגט די לשון „דברים ידועים" ווייל די ידועים איז אזוי ווי דער מקשה אויף די עולם, ווער איז ווער ידוע?

Speaker 2: די לשון זענען אין די הקדמה, אזוי איך געדענק ס'איז א לשון אין די הקדמה, ס'איז אין די אור החיים געשריבן אז עפעס די דברים ידועים איז מרמז אויף עפעס וואס שטייט „קביעה לדורות". „קביעה לדורות" מיינט מודיע געווען פאר די דורות אז ס'איז פאר אייביג, בשעת די נביאים האבן מודיע געווען.

Speaker 1: „קביעה לדורות" שטייט אויף וועמען? אויף אנשי כנסת הגדולה, אז אסתר און מרדכי „קביעה לדורות", רייט? „קביעה לדורות" אזוי שטייט, זיי האבן געבעטן די חכמים „קביעה לדורות". אה, מ'דארף אריינזוכען יענע מאמר חז"ל, ווי איז דער מאמר חז"ל? אמרה אסתר „קביעה לדורות", דארט האסטו טאקע א קאנווערסעישאן צווישן נביאים און סופרים, כאילו די נביאים דאס זענען מרדכי ואסתר זאגן „קביעה לדורות".

Speaker 2: אבער דער רמב"ם זאגט נישט אזוי, דער רמב"ם זאגט „תקנת נביאים", דאס איז א קשיא אויפן רמב"ם, איך ווייס נישט, דער רמב"ם זאגט דא א שטימע, כאילו „תקנת נביאים" מיינט אז מרדכי ואסתר זענען די וואס האבן מתקן געווען, אבער „דברים ידועים" מיינט אז די סופרים האבן דאס אוועקגעשטעלט מיט נאך תקנות, אבער ס'איז נישט אזוי געזאגט געווארן פאר דריי.

Speaker 1: איך ווייס נישט, ס'שטייט נישט אזוי, „דברים ידועים" מיינט צו זאגן, מיינט צו זאגן וויאזוי הייסט עס, אז יעדער איינער ווייסט, דעטס וואט איט מינס, מ'האט נישט געוויסט דעם פון די תקנה, איך ווייס, דו זאגסט שוין צוויי וועגן וויאזוי מען קען זאגן אזוי, באט לולי דמי, אלעס קען מען זאגן.

דער מאמר חז"ל „שלחה להם אסתר לחכמים קביעה לדורות"

Speaker 1: לאמיר טראכטן, „שלחה להם אסתר לחכמים קביעה לדורות, שלחו לה כלום את מעוררת עלינו שנאה בין האומות, שלחה להם כבר כתובה אני על דברי מלכי מדי ופרס", שלחה להם... יא, אנדערע מאמר, דאס איז איין פלאץ, „שלחה להם אסתר לחכמים קביעה לדורות, שלחה להם הלא כתבתי לך שלישים שלישים ולא רבעים", וואס מיינט דאס? וואס מיינט דאס?

המשך הקדמה להלכות מגילה וחנוכה: דיון אין דער גמרא מגילה ז' ע"א, „דברים ידועים", און דער רמב"ם'ס שיטה וועגן דרבנן

די גמרא מגילה ז' ע"א – „כתבוני לדורות" און די צוויי מאן דאמרים

Speaker 1: שלחו להם: כבר כתובה אני על דברי הימים למלכי מדי ופרס. שלחו להם: התם מאי? התם מאי? אה, אנדערע מאמר, דאס איז איין פלאץ. שלחו להם: ועשית להם כזאת לדורות. שלחו להם: הלא כתבתי לך שלישים ולא רביעים. וואס מיינט דאס? שלחו להם: הלא כתבתי לך שלישים ולא רביעים. וואס מיינען די ווערטער?

ס'איז אן אינטערעסאנטע זאך. דו ווייסט, גיי מיר קוקן די גמרא אין מגילה ז' ע"א אין די גמרא. יעצט, זאג מיר וואס דו געדענקסט פון די גמרא. דער ערשטער מאן דאמר אין די גמרא, רבי יהושע בן לוי, זאגט אז אסתר האט געבעטן כתבוני לדורות, האבן די חכמים געזאגט א פראקטישע זאך: קנאת סופרים תרבה חכמה, אז ס'איז נישט א פראקטישע זאך. שלחו להם, ווייטער א פראקטישע ענטפער, אז ס'שטייט שוין עניוועי אין דברי הימים למלכי מדי ופרס.

אבער דער צווייטער מאן דאמר, רבי חנינא ברבי יוחנן, רש"י זאגט אזוי, אז אסתר האט געזאגט כתבוני לדורות, שלחו לה: הלא כתבתי לך שלישים ולא רביעים. זיי ברענגען עפעס א פסוק אין משלי כתבתי לך שלישים, און רש"י טייטשט אז אונז זענען מיר שוין מקיים דריי מאל די מצוה פון מחיית עמלק, ס'שטייט שוין דריי מאל אין די תורה. ס'איז נישטא קיין זאך אזויווי ווען מ'ליינט די תורה אז מ'לערנט איז מען נישט מקיים מיט דעם. מ'איז נישט מקיים. מ'איז נאר... ס'איז מ'איז נאר שטייט אה, נאר דריי מאל, בשלושים ושלשים ולא רבים און מ'לאזט.

די גמרא רעדט וועגן וואס? די פסוק אין משלי רעדט וועגן דעם וועגן שלשים נלוהב? ניין. די מדרש רעדט וועגן וואס, רבי? וועגן די מגילת אסתר? ניין. שלך אלם אסתר לחם קאסטאוויני לדורות... קאסטאוויני, רייט? וואס מיינט קאסטאוויני? אה, קאסטאוויני איז געשטאנען... קאוויני, מיינט מען זאל יעדער יאר ליינען די מגילה. קאסטאוויני מיינט וואס? אז די מגילה זאל ווערן געשריבן? אדער אז...

Speaker 2: אקעי.

Speaker 1: מיכרית בתורה כתב זאת זכרון, בספר? כתב זאת, מאשר חתוב spin, oh! ומשנה תורה זכרה מובדשן... כתב זאת זכרון, בספר. אזוי ווי פריער אנדערע כתב זאת... ומשנה תורה איז משה כתב, א משנה תורה. זכרון איז באשריכים קיין אין סעקרין רבי. און ביי ספר, און מאשר חתוב, אין מגילה. סאווואס דער צווייטער געאכסטער אין די גמרא קוקט אן אז דער עיקר פון מגילת אסתר איז דער מחילות פלק וואס האכט אין זיך? סאווי צוויי אנדערע מעשיות! קוקן רבי דראבינאוועסט ברענגען די אלע געמראות וואס רעדן וועגן דער נוסד! ס'איז נישט קלאר צו מיך צו ס'איז דא די מחדוקות וועגן דער נוסד! דער מיט איז געוואלן אריינג פאראווענסן אין די אלע נוסד פארט יעס פון אויס אן נושא. צווייט דער פון ערמנערט ווער שפירט זיך ווער אין שטארק, נו, סאו וואס איז די מגילה געווען דאן?

Speaker 2: נו, וואס איז? יא. שטימט. העלפט אונז עפעס די גמרא?

Speaker 1: לכאורה די דיון מיינט צו זאגן ידיעה, יעדער איינער ווייסט אז ס'איז געווען א מעשה. נו, שפעטער. ממילא מוז זיין אז ס'איז שפעטער, אז ס'איז נישט קיין דאורייתא. לכאורה וואלט איך אזוי פארשטאנען. איך קען זאגן ידיעה וואס שטייט אין די גמרא, אבער דעמאלטס וואס איז ידיעה?

„דברים ידועים" – וואס מיינט דער רמב"ם מיט דעם לשון?

Speaker 1: איך האב געוואלט מאכן א סוירטש און זען וואו נאך שטייט די לשון „דברים ידועים", אפשר איז מען דאס קלוגער געווארן. אפשר מיינט „דברים ידועים" דא אז אין די מגילה אליין שטייט אז ס'איז אנגעקומען צו אלע לענדער און איבעראל, און אידן האבן זיך געפרייט?

Speaker 2: ניין, ניין, צדיק. „דברים ידועים" מיינט... לאמיר זען די הויז ענטפערס. „דברים ידועים" מיינט יעדער איינער ווייסט אז ס'איז דא אזא לשון. אמת. That's what it means. It doesn't mean all די אנדערע תורה'לעך, א נייע תורה'לעך, but it's not what it means, לפי עניות דעתי.

אקעי. די „דברים ידועים" איז די איינציגסטע מאל וואס עס שטייט.

איך מיין, עס איז דא נאך איין מאל וואס דער רמב"ם נוצט דעם לשון „דברים ידועים" אין א קאנטעקסט וואס עס מאכט סענס, אין הלכות שכירות מתנה שטייט אז שכירות איז אן ענין מתנה גמורה, און דברים ידועים שלא שלח זה אלא וכו', ווייל ער גייט אים צוריקשיקן. דברים ידועים מיינט, ער וויל זאגן "common knowledge".

Speaker 1: דארטן איז מער אזוי ווי די גמרא וואלט געזאגט „אנן סהדי".

Speaker 2: ניין, איך וואלט דאס געזאגט אויף ענגליש "common knowledge". דו ווייסט וואס איז "common knowledge"? יעדער איינער ווייסט. אין אידיש זאגט מען „ס'איז באקאנט", און אין לשון הקודש זאגט מען „דברים ידועים".

„ופשטו בכל ישראל כגון מקרא מגילה" – דער רמב"ם אין דער הקדמה צו משנה תורה

Speaker 1: איך וויל נאכאמאל פארשטיין, ווען מרדכי ואסתר האבן געשריבן די מגילה, מיט דעם אליין האבן זיי געמאכט די תקנות נביאים, אדער האט נאך אויסגעפעלט נאך עפעס א סטעפ?

Speaker 2: דאס זאגט נישט דער רמב"ם דא, דאס איז וואס דו דארפסט מדייק זיין אין די גמרא דארט. ער גיבט נישט די היסטאריע, ער וויל דא נאר מדגיש זיין אז ס'איז א דרבנן. ער זאגט נישט. ס'איז אינטערעסאנט, ווייל אזוי ווי דו פרעגסט.

און בכלל, ווער זענען די נביאים וואס האבן מתקן געווען? איך גלייב נישט אז מ'קען מדייק זיין. דו מיינסט מרדכי ואסתר?

Speaker 1: אין די הקדמה צו משנה תורה זאגט ער, ער זאגט דארט „ופשטו בכל ישראל כגון מקרא מגילה".

Speaker 2: ויש מצוות אחרות שתיקנו אחריהם נביאים ובית דין, ופשטו בכל ישראל כגון מקרא מגילה. ס'איז ענליך צו די „דברים ידועים".

Speaker 1: ניין, ניין, לאמיר עס לאזן. „דברים ידועים" מיינט נישט דאס, פליז, פליז, מ'דארף קענען ליינען א סענטענס. ס'איז א גוטע מדרש, אבער ס'איז נישט פשט. דברים ידועים מיינט יעדער איינער ווייסט אז ס'איז דא אזא זאך. און וויאזוי ווייסט ער? אפשר ווייסט ער ווייל מ'האט געלערנט שוין אין די הקדמה. איך גלייב נישט אז דאס מיינט ער.

די גמרא'ס דיון – ראיה אז מקרא מגילה איז נישט דאורייתא

Speaker 2: ס'איז אינטערעסאנט. די גמרא און אויך די ירושלמי האבן זיי געטראפן, די חכמים האבן געהאט א פראבלעם, זיי זענען געקומען מחדש זיין א נייע מצוה. האבן זיי געזאגט, געטראפן, אדער אזויווי די גמרא זאגט „לקבוע יום טוב למלכות", און אין ירושלמי האט מען געזאגט „אייעא", די גמרא פרעגט, „אה, כתוב בספר".

ס'איז אינטערעסאנט, ווייל ס'איז אביסל ענליך צו וואס דער רמב"ם זאגט. דער עיקר מצוה איז אז מ'דארף דאנקען דעם אייבערשטן אויף נסים. דער רמב"ם זאגט דאס קיינמאל נישט. ער זאגט, איך ווייס נישט צו ס'איז דא אזאך, ס'איז דא די סטעיטמענט אין משנה תורה? ער זאגט אים כדי להזכיר שבחו, כדי להודיע את גבורותיו. ער זאגט זייער שיין, אבער ער זאגט נישט אז דאס איז א מצוה מדאורייתא. ער זאגט נישט אז ס'איז א מצוה מדאורייתא, אבער מ'זעט דעם געדאנק אין די תורה אז ווען ס'געשעט א נס גיבט מען הודאות.

דער רמב"ם'ס שיטה: חנוכה און מגילה זענען דרבנן – נישט דאורייתא

„לחזק את התורה" נישט „להוסיף על התורה"

Speaker 2: דער רמב"ם זאגט, תדע לך, פון הלכות כלאים, איך ווייס אז דו האסט ליב דאס צו זאגן, און דיין הייליגער רבי האט אסאך מאל דאס געזאגט, אבער איך וויל נאר פרובירן צו פארשטיין דעם רמב"ם. ס'איז נישט טייטש אין רמב"ם קיינמאל נישט די זאך. ער זאגט פארוואס די חכמים האבן געמאכט די תקנות, פאר א ריזן. ער זאגט נישט דאס אז ס'איז א דאורייתא. וואס איז די ריזן? די ריזן איז מחזק צו זיין די תורה. איך האב דיר שוין געזאגט א פאר מאל, דער רמב"ם איז אייביג מחזק צו זיין די תורה.

וואס איז דאס וואס ער ענדיגט? ווייל ער זאגט כל מצוה ומצוה שמוסיפין דברי סופרים, וואס איז דאס? כדי לחזק את התורה. מ'דארף אויך מחזק זיין די תורה וואס זאגט אז מ'זאל דאנקען דעם אייבערשטן אויף נסים. זייער גוט, אבער נישט „ולא להוסיף על התורה". ניין, נישט ווייל די תורה וויל אז מ'זאל עס לייגן. ביי די וועי, דער רמב"ם זאגט קיינמאל נישט „להוסיף על התורה". וואס זאגט דער רמב"ם? לברך להלל להודיע את גבורותיו. וואס די רבנן האבן געזאגט איז די ריזן. ער איז זייער ברוגז קעגן דעם, און וועגן דעם איז ער... און די חכמים זענען גארנישט מוסיף.

קעגן דער שיטה אז „ס'איז א דאורייתא ווייל ס'איז דא א מקור אין תורה"

Speaker 2: יעצט, דאס אז ס'איז דא א מקור אין די תורה פאר די איידיע, דאס איז נישט מעלה און נישט מוריד. פארקערט, אויב דער רמב"ם ברענגט עס, איז עס נאר צו זאגן אז די חכמים לייגן גארנישט צו, אפילו נישט קיין טעם. און פאר דעם קומט אים זייער געצונדן ווען ער זאגט וואס די חכמים האבן מתקן געווען, און ער זאגט אז די חכמים האבן גענומען די איידיע פון די תורה.

Speaker 1: ניין! ניין! פליז! דו די אפאזיט! קאז דען יו אר סעיאינג אז ס'איז א דאורייתא!

Speaker 2: ניין! אויב דער רמב"ם ברענגט עס, איז עס נאר צו זאגן אז די חכמים לייגן גארנישט צו – אפילו נישט קיין טעם.

המשך הקדמה להלכות מגילה וחנוכה: דער רמב"ם'ס שיטה וועגן „מצוה" און „דרבנן", און די גמרא מגילה י"ד

דער רמב"ם'ס יסוד: „מצוה" מיינט א געזעץ, נישט אן idea

Speaker 1:

זיין פראבלעם איז נישט צו טרעפן וואו ס'איז יא דא א מקור. זיין פראבלעם איז, ער האט א פראבלעם for some reason צו זאגן זאכן וואס זענען מדרבנן און זענען מדאורייתא. ער איז זייער ברוגז קעגן דעם. און וועגן דעם איז ער... און די חכמים זענען גארנישט מוסיף.

יעצט, דאס וואס ס'איז דא א מקור אין די תורה פאר די idea, דאס איז נישט מעלה און נישט מוריד. פארקערט, אויב דער רמב"ם ברענגט עס, איז עס נאר צו זאגן אז די חכמים לייגן גארנישט צו, אפילו נישט קיין תוכן. פארשטייסט?

פאר דעם קומט אים זייער געצונדן ווען ער זאגט וואס די חכמים האבן מתקן געווען, און ער זאגט אז די חכמים האבן גענומען די idea... ניין, ניין, ניין! Please don't! You're doing the opposite! ווייל דו זאגסט אז ס'איז דא אן ענין פון דאורייתא, און די חכמים האבן עס געקענט... זאגסט אז ס'איז דא אן ענין פון דאורייתא, זאגסטו נישט אז ס'איז דרבנן.

אבער דרבנן קען נישט מאכן זאכן out of thin air. ניין, ניין, ניין. זיי גייען אויך נעמען תורה'דיגע themes. זיי גייען נעמען עפעס אן ערליכע, צו קריכן אין די האלדז, און זיי גייען עס צולייגן צו איר. Wrong, wrong, wrong, wrong, wrong, wrong, wrong. דו האסט עס געזאגט אסאך מאל. ס'איז wrong.

פארוואס איז עס wrong? ווייל דאס וואס זיי נעמען זאכן פון די תורה איז נאר כדי להודיע, ווען ער זאגט דאס, איז עס נאר כדי צו זאגן אז זיי זאגן נישט קיין נייע זאכן, נישט צו זאגן די חיוב. דו ווילסט לגריעותא, הער אויס א סעקונדע, לגריעותא ולא למעליותא. אלעמאל צו גריעותא. זיי האבן נישט די רעכט. ממילא, ווען זיי ווילן יא מאכן א תקנה, קענען זיי אויך נישט... ניין, ניין, ניין, ניין.

Speaker 2:

קום נעמען מיר אפיר א שורה.

Speaker 1:

אקעי, אקעי, אקעי. יעצט טו מיר א טובה און הער מיך אויס א סעקונדע. דו דארפסט פארשטיין א וויכטיגע זאך, אקעי? איך האב עס שוין געזאגט אסאך מאל, אפשר נישט, איך ווייס נישט.

דער רמב"ם פארשטייט די זעלבע זאך וואס איך זאג אין מיינע לעצטע שיעורים וועגן די ווארט „מצוה" און לגבי מידות. אקעי? ווען דער רמב"ם לערנט און זאגט די ווארט „מצוה", מיינט ער נישט ideas. ווייל ביים רמב"ם, מצוות מיינען נישט ideas. Ideas זענען געווען פאר די תורה, פאר מתן תורה, פאר די לוחות. די ideas האבן גארנישט מיט די תורה איינגעלייגט.

די תורה איז א ספר פון... די תורה אין די sense פון געזעצן, אקעי? אויף אידיש גערעדט, אקעי? געזעצן. וואס מיינט א געזעץ? נישט אן idea, נישט אן ענין אז ס'איז גוט אזוי צו טון. די זאכן זענען אלעמאל געווען, זיי קענען אלעמאל זיין. דאס איז באמת די עיקר, אוודאי, אבער נישט דאס איז די טייטש פון די ווארט „מצוה", די טייטש פון די ווארט „תורה" אין די sense פון תרי"ג מצוות.

די טייטש פון די ווארט „מצוה" איז א געזעץ. און וואס מיינט א געזעץ? נישט אז ס'איז דא אן idea פון א געוויסע ענין צו דאנקען דעם אייבערשטן. דאס איז נישט די זאך. דאס קען נישט זיין קיין געזעץ. א געזעץ מיינט וואס מ'זאל טון, די מצוה אז מ'זאל י"ג, י"ד, ט"ו ליינען א מגילה, דאס איז הונדערט פראצענט מדברי סופרים. פארוואס? מ'רעדט יעצט פון די געזעץ, די זאך וואס מ'טוט.

פון די זאך וואס מ'טוט, די זאך וואס דו טראפסט, די זאך וואס שטייט אז פסח זאל מען עסן מצה, דאס איז מדאורייתא. פארוואס? אייז, די זעלבע איידיע. ביידע דארפן אן עסק. איך קער נישט וועגן די איידיעס, איך קער יעצט וועגן די זאך וואס מ'טוט. זייער גוט.

און ס'איז דא מענטשן וואס וועלן זיך טועה זיין, זיי וועלן זאגן ניין, די חכמים סך הכל זאגן דאך וואס איז מדאורייתא צו מאכן פורים. און די רבים וועלן זאגן ניין, ס'איז נישט דאורייתא. פארוואס? ווייל דאס האט מען געמאכט שפעטער. איינס איז די זעלבע איידיע, זאל זיין אזוי. דאס איז די זעלבע איידיע, דאס איז נאר מגרע און נישט מוסיף. ס'קען זיך טאקע ווייזן אזוי.

ווייל אונז ווייסן אז די חכמים האבן נישט די רעכט צו מחייב זיין כלל ישראל. ממילא, מ'דארף זאגן אז פון דעם איז אן ראיה אז די חכמים ענדערש קוקן אדער וואס שטייט שוין אין די תורה, אדער וואס נביאים האבן געזאגט. באט זיי זאלן וועלן טון סימילער צו וואס ס'שטייט אין די תורה? יא, לאו דווקא. זיי זענען אונז נישט מחייב. ניין. ווייל די תפילין איז נישט סימילער. ניין. איך וויל נאר זאגן אז ס'איז אפילו נישטא קיין נייע איידיע אין דעם. אבער למעשה קען זיין יא א נייע, ס'איז נאר נישטא קיין נייע איידיע. למעשה איז דא א נייע מעשה.

די גמרא מגילה י"ד ע"א – „ארבעים ושמונה נביאים... לא פחתו ולא הוסיפו חוץ ממקרא מגילה"

Speaker 1:

יעצט, לאמיר קלערן, די אלע גמרא'ס וואס דו האסט געברענגט דא, ס'איז דא א גמרא אין בבלי, אין ירושלמי, אין מדרשים, איך ווייס נישט וואס, וואס רעדן וועגן די שאלה וויאזוי אסתר האט געמעגט מאכן א מצוה. ס'איז נישט קלאר אז זיי אלע גייען מיט די שיטת הרמב"ם. ס'איז דא א חלק וואס די משמעות איז יא, און די לשון... די גמרא פרעגט פון די לעגיטימעסי, ווייסטו דאך שוין עפעס אויף די רמב"ם, ווייל די גמרא פרעגט וויאזוי זעט מען אין די פסוקים אז מ'קען שפעטער צולייגן.

די אלע גמרא'ס און די מדרש וואס זאגן אז ס'איז דאורייתא, דאס איז א קשיא אויף די רמב"ם. ס'מוז נישט זיין א קשיא, ס'איז נישט קלאר אז די אלע מקורות זענען ממש שטימען מיט די רמב"ם. ווייל די רמב"ם וואלט געזאגט, וואס הייסט, חכמים קענען מאכן? אויב חכמים קענען נישט מאכן, חכמים קענען מאכן וואס זיי ווילן? ביי די גמרא זעט עס אויס יא. ס'איז א חילוק צו ס'איז א נביאים, אדער די נביאים האבן א מקור...

און די כוונה לדורות, אז חכמים קענען נאר מאכן א זאך לזמן און נישט לדורות. דאס איז די ווארט „קבעום לדורות". אז חכמים קענען יא מאכן לדורות, די מצוות דרבנן זענען דאך לדורות. די גמרא רעדט זיך צו זאל מען מאכן די תקנה. דאס איז נישט קיין שווערע זאך. ס'איז געווען א דן ודברים צו זאל מען מאכן די תקנה. נישט א פרינציפ שאלה, נאר א לאקאלע שאלה.

Speaker 2:

דו מיינסט צו זאגן, רייט, ס'איז א שאלה צו מ'זאל מאכן די תקנה. אבער די אנדערע גמרות רעדן יא. די גמרא זאגט אז מ'האט שאלת חכם געווען אויף אלע מצוות. אין ירושלמי, נישט אין די בבלי. אין די בבלי... אבער די בבלי זאגט יא זייער ענליך צו דיר. די בבלי איז דאך די זאך. פון וואו ווייסן מיר אז מ'דארף דערמאנען מחיית עמלק דריי מאל?

Speaker 1:

נו, ווייט, ווייט. ס'איז דא אפאר אנדערע גמרות, צדיק. דריי שטיקלעך בבלי, אדער פיר, און איינס ירושלמי. מ'דארף לערנען אלע עקסעלס. נישט אלע די זעלבע זאך. ער ברענגט נאר איינס פון זיי. אבער דעמאלטס איז דאך דא די גמרא אין מגילה דף זיין וואס דו האסט געברענגט.

Speaker 2:

יא. און... און... צורך עיון.

Speaker 1:

דארפסט וויסן, די גמרא וואס זאגט... וואס שטעלט עס צו צו די מצוה פון מחיית עמלק, האט געוואלט לערנען אז גאנץ קריאת המגילה איז א סניף פון די מצוה פון מחיית עמלק.

Speaker 2:

וואס איז די מצוה פון מחיית עמלק?

Speaker 1:

מחיית עמלק.

Speaker 2:

וואס איז די מצוה? די גמרא האט דאס געזאגט?

Speaker 1:

זכור.

Speaker 2:

ניין, איך האב געטראכט פון די גמרא. די גמרא האט געלערנט חומש.

Speaker 1:

אקעי, בקיצור, ס'איז באקוועם. ס'איז נישט די פונקטליכע לשון. איך ווייס נישט. ס'איז דא אפאר גמרות וואס מ'דארף דורכגיין. איך וויל סתם לערנען. מ'וואלט געדארפט ווערן קלאר. איך זע איינס, צוויי, כמה וכמה אנדערע מקורות איבער די שאלה וויאזוי מ'האט געקענט מאכן א מצוה פון פורים. לאמיר זען. ס'שטערט דיר?

Speaker 2:

ניין, אדרבה. די מגילה י"ד?

Speaker 1:

אה, קודם כל די מגילה י"ד. יא.

Speaker 2:

רבנן ושמונה נביאים...

Speaker 1:

וואס זאגט די מגילה י"ד? ער ברענגט א ראיה.

דיון: די גמרא מגילה י"ד – „לא פחתו ולא הוסיפו חוץ ממקרא מגילה"

Speaker 1:

בכסף לא יחפצו ובזהב לא ירצוהו. זעט אויס אז דאס האט אויך געבאדערט יענע ברייתא. ס'איז געווען אזויפיל נביאים, און קיינער איז נישט איינגעפאלן צוצולייגן אויף עפעס וואס שטייט אין די תורה, אביסלי טאר מען נישט. ער זאגט נישט אז די רמב"ם האט געווען א הלכה'דיגע ווארט אין וואס עס שטייט לא תוסיף, אבער דאס באדערט אים. דארט זאגט ער א נדבה. א גמרא זאגט נישט די ווערטער, אקעי. אבער ער זאגט, איך רעד, זעסטו, הרבנים שמונים נביאים, מ'קען גארנישט צולייגן.

די גמרא זאגט עס אין מגילה דף י"ד, יא, פון דעם רעד איך. די גמרא זאגט, מאי דרוש? פון וואו האבן זיי עס אויסגעלערנט? וואס איז די פשט? די גמרא זאגט, אזוי האט ער גע'דרש'נט, אז די רבנן איז שמונים נביאים, לא פחות ולא יתר. נו, און וויאזוי איז מקרא מגילה דאך געזען אויס ווי יתר? די רבנן זענען נישט יתר, נאר זיי האבן געמאכט א תקנה.

איין מינוט, איין מינוט, איין מינוט. די ברייתא אין די גמרא דארט זאגט, לא פחות ולא יתר, חוץ, דא איז דא א חוץ, חוץ ממקרא מגילה. די גמרא פרעגט, פארוואס טאקע? איין מינוט, די פשטות פון די גמרא, ר' חיים ר' יונה, זענען זאגן א... די ברייתא אליין, זעט אויס אז מקרא מגילה האבן זיי יא מוסיף געווען. עקזעקטלי, זיי האבן מוסיף געווען איין זאך, מקרא מגילה האבן זיי מוסיף געווען.

וואס איז מיט עירובין אדער איך ווייס נישט וואס די גמרא ווייסט נישט. די גמרא זאגט נישט, פאר אלעס וואס טאר נישט מוסיף זיין אדער עניטינג, ער זאגט נאר אז זיי האבן מוסיף געווען. די הלכה פסוקה געווען אז מ'איז נישט מוסיף. זעסטו, אביסלי, מיין איך ריין, איך ווייס נישט, איך ווייס נישט וואס דו ווילסט צו זאגן. דא שטייט אז זיי האבן יא מוסיף געווען, רייט?

Speaker 2:

רייט.

Speaker 1:

און בכלל, עס איז דא א גמרא, איך זאג דיר, עס איז א גמרא, רייט? לא פחות ולא יתר חוץ ממקרא מגילה. שטימט?

Speaker 2:

יא.

Speaker 1:

איז די ברייתא איז משמע, זאגט, קוק אין רש"י, יא? וביום טוב של חנוכה, קוק אין פסקי נביאים במרדכי. ער זאגט דיר, דא זאגט רש"י אז חגי זכריה ומלאכי, און ער זאגט נישט אז מרדכי איז געווען א נביא. אינטערעסאנט. רש"י דא, אויף די... וועלכע מגילה? רש"י, מגילה י"ד עמוד א'. עס איז געווען אינטערעסאנט. אז די גמרא אליין דארף מען קאמפעירן צו די גמרא אין דף ד', וואס דארט שטייט שוין זייער ענליכע זאכן. אויך די חכמים גייען טענה'ן.

Speaker 2:

איין מינוט, דו גייסט שנעל, דו גייסט שנעל, דו גייסט זייער שנעל. דא רעדט מען, דא איז א ברייתא, די גמרא קוואוט א ברייתא, רייט? תנו רבנן. און די גמרא נאכדעם זאגט עפעס אנדערש ווי די ברייתא, רייט? די אמוראים, די ברייתא איז דאך לכאורה תנאים, יא? די אמוראים קומען און זיי זאגן, וואס איז די מין דרשה? וואס האבן זיי גע'דרש'נט דאס? פארוואס האבן זיי גע'דרש'נט? וואס שטייט אין די משנה?

Speaker 1:

מילא, כולי עלמא, ס'איז אינטערעסאנט, ווייל נאכדעם פון די אמוראים איז נישט „לא פחתו ולא הוסיפו", חוץ פון מקרא מגילה, ווייל מקרא מגילה איז אויך נישט הוסיפו, ס'איז נאר אריינגעלערנט אין די תורה. און ס'זעט אויס אז די אלע אנדערע זאכן קענען זיי, ווי מ'האט צוגעלייגט נאך צען טויזנט זאכן, נאר זיי האבן עס געטראפן א רמז אין די תורה, אזוי ווי זיי האבן געטון לגבי מגילת אסתר, אבער ס'זעט נישט אזוי אויס אין די ברייתא.

Speaker 2:

יא, און וואס שטייט דארט? „מאי דרוש"?

Speaker 1:

מאי דרוש, וויאזוי האבן זיי גע'דרש'נט אז וואס? אז מקרא מגילה איז אנדערש ווי אלע אנדערע מצוות וואס זיי האבן זיך איינגעהאלטן פון מאכן פאר מצוות. יא? וויאזוי איז זיי איינגעפאלן אז מקרא מגילה מעגן זיי יא מאכן? די ידיעות האבן זיי זיך דאך זיכער געהאט, זיי האבן זיך דאך איינגעהאלטן.

„אי הכי הלל נמי נימא" – פארוואס זאגט מען נישט הלל אויף פורים?

Speaker 1:

און דאס איז דאך די... איך פארשטיי נישט. נו, מיין איך, דא ענטפערט דיך, פרעגט דיך, קיצור, ר' שמעון בן לקיש האט געזאגט, ר' חייא בר אבין אמר רב יהושע בן קרחה, אז זיי האבן געמאכט א קל וחומר: מה מעבדות לחירות אמרינן שירה, ממות לחיים לא כל שכן? דאס איז זייער דרשה.

פרעגט די גמרא, אי הכי הלל נמי נימא? ווייל פונקט ווי מעבדות לחירות זאגט מען הלל, מ'זאגט דאך נישט סתם שירה, מ'זאגט דאך הלל. אפשר האט די גמרא געמיינט, נישט „נמי נימא", נאר פארוואס... זיי פרעגן, פארוואס האט מען געמאכט א מגילה? דעמאלטס זאל מען מאכן הלל, אזויווי אלע מעבדות לחירות. פארוואס זאגט מען נישט הלל אנשטאט מגילה? יא? און דא זאגט מען „נמי נימא", פארוואס זאגט מען נישט אויך? ווייל די לשון „נמי" מיינט אויך הלל, נישט אז... ווייל לכאורה דאך קשיא וואלט געדארפט זיין, אויף אלע מעבדות לחירות האט מען דאך געזאגט הלל, זאל מען זאגן הלל.

איז דא דריי תירוצים אין די גמרא פארוואס מ'זאגט נישט הלל. איין תירוץ איז געווען, ווייל מ'זאגט נישט הלל על נס שבחוץ לארץ. דאס איז א לאנגע זאך, מ'דארף פארשטיין מיט די גמרא.

המשך הקדמה להלכות מגילה וחנוכה: דיון אין די גמרא מגילה י"ד ע"א – פארוואס זאגט מען נישט הלל אויף פורים, און די גמרא מגילה ז' ע"א – „אין פוחתין ואין מוסיפין"

די גמרא מגילה י"ד ע"א – פארוואס קיין הלל אויף פורים?

דער אויפשטעל פון דער קשיא

Speaker 1: פארוואס זאגט מען נישט הלל? אנשטאט מגילה, יא. פארוואס זאגט מען נאר מגילה? פארוואס זאגט מען נישט הלל? אין די לשון נאר מגילה מיינט אז הלל, נישט אז... ווייל לכאורה די קשיא וואלט געדארפט זיין אויף אלע מעבדות לחירות וואלט מען געדארפט מחויב זיין צו זאגן הלל. פארוואס זאגט מען נישט הלל? אויב יעדער מאל האבן זיי נישט די חירות... הלל זאגט מען נישט, אייגענע מגילה ליינט מען, אבער הלל נישט.

דער ערשטער תירוץ – אין אומרים הלל על נס שבחוץ לארץ

Speaker 1: און וואס איז מיט יציאת מצרים, וואס איז אויך געווען א נס שבחוץ לארץ? "עד שלא נכנסו ישראל לארץ הוכשרו כל הארצות לומר שירה". אה, עס טייטשט ביז אונז זענען אריין אין ארץ ישראל האט מען געקענט זאגן הלל אויך אין מצרים אדער וואטעווער. אבער... עקזעקטלי.

רב נחמן'ס תירוץ – „קריאתה זו היא הלילא"

Speaker 1: רב נחמן'ס תירוץ איז, "קריאתה זו היא הלילא". דאס איז הלל. קריאת המגילה איז א סארט הלל.

רבא'ס תירוץ – „אכתי עבדי אחשורוש אנן"

Speaker 1: אהם, רבא האט געזאגט אן אנדערע תירוץ. ער האט געזאגט מ'קען נישט זאגן הלל אויף דעם ווייל "אכתי עבדי אחשורוש אנן". ער האט אראפגעשפילט.

א שארפע קשיא אויף רבא פון „מעבדות לחירות"

Speaker 1: ס'איז דא א קשיא, לכאורה אפשר לויט רבא קען איינער פרעגן, קומט מען צוריק צו די קשיא פון מרדכי, ווייל דו קענסט נאך נישט זאגן ווייל מעבדות לחירות, ווייל מיר זענען נישט פולי ארויס מעבדות לחירות, ווייל דאס איז דאך די סיבה פארוואס דו זאגסט אז מ'זאגט נישט הלל.

נאכאמאל, איך פרעג צו רבא ווענדט אפ די זאך וואס זאגט אז זיי האבן עס ארויסגעלערנט מעבדות לחירות? קענסט זאגן אז יא, רבא ווענדט אפ לכאורה די גאנצע הנחה, ווייל איינמאל ער זאגט אז מ'איז נישט פולי ארויס מעבדות, און מ'איז אכתי עבדי אחשורוש אנן, און מ'זאגט נישט הלל, פארוואס זאל מען זאגן קריאת המגילה אויך נישט? ס'איז נישט קיין היתר יעצט אויף קריאת המגילה.

א מעגלעכער תירוץ – חילוק צווישן „הלל" און „הודאה"

Speaker 1: איך האב נישט קיין תירוץ, איך ווייס נישט. אפשר זאגט ער אז די לשון הלל שטימט עפעס נישט. מ'דארף דאנקען דעם אייבערשטן ווייל מ'איז נאכאלץ ארויס מעבדות לחירות, אבער די לשון הלל קען מען נישט, ווייל אין א געוויסע בחינה איז מען נאך אלץ עבדי אחשורוש. ווייל די לשון הלל עבדי ה'... זייער גוט. הללו עבדי ה' מיינט שוין צו זאגן "ולא עבדי פרעה", אבער עקזעקט, די לשון קען מען נישט זאגן אויף די געוויסע נס, ווייל אונז זענען נישט "ולא עבדי אחשורוש".

א קשיא אויף דעם חילוק – פסח

Speaker 2: יא, נו, ס'שטימט דאך נישט. קודם כל, וויאזוי קען מען נישט יא זאגן פסח? אויב אונז זענען עבדי אחשורוש, איז דאך פסח אויך די פראבלעם אז מ'איז עבדי אחשורוש.

Speaker 1: איין זאך רעדט ער, ער רעדט פון די גאולה. די גאולה פון מצרים איז מען געווארן אויס עבדי פרעה, האט מען געזאגט הלל. משא"כ ביי די אידן, ביי יענץ איז זיי נישט איינגעפאלן צו זאגן די מגילה, ווייל זיי זענען נאך געבליבן עבדי אחשורוש.

Speaker 2: ס'איז פארענטפערט. וואס קען מען זאגן? זיי זענען ברוך השם, זיי זענען נישט עבדי המן. אחשורוש איז א וואוילע קעניג.

Speaker 1: עבדי השם מיינט להפיקע, אזויווי "ולא עבדים לעבדים", איז דא אזא זאך, יא? "כי לי בני ישראל עבדים ולא עבדים לעבדים". דאס מיינט אז ס'קען נישט זיין א עבד ישראל. אבער ס'איז אן אנדערע זאך.

ממילא, אויף אחשורוש קען מען נישט זאגן, ווייל זיי זענען נאך ביידע.

די צענטראלע שאלה: וואס טוט „אכתי עבדי אחשורוש" צו דער דין פון מקרא מגילה?

Speaker 1: מ'דארף פארשטיין, יא, וואס איז די געשעפט? פארוואס איז הלל? פארוואס איז די מגילה יא? צו איז דאס עפעס א דין אין די הלל קען מען נישט זאגן, אדער ס'מאכט שוואכער די גאנצע דין פון „מעבדות לחירות"?

איבערגאנג צו די גמרא מגילה ז' ע"א

Speaker 1: אקעי, בקיצור, דאס איז איין גמרא, אקעי? ס'איז דא נאך גמרות, רייט? וואס זענען נאך גמרות? נאך גמרות, דאס איז... שפעטער זאגט די גמרא אז אסתר איז געווען איינע פון די נביאים. רייט, דאס איז די קאנעקשאן, ווייל מיר האבן פריער אויסגערעכנט אז ס'איז דא שבע נביאות, זאגט מען יעצט וואס זענען די שבע נביאות.

אקעי, יעצט לאמיר גיין צו מגילה דף ד', רייט? אקעי, ד' אדער ז' לכאורה. ז'. דאס איז איין גמרא, די תנו רבנן. אקעי, מ'דארף קוקן וויסן צו דאס איז א ברייתא וואס איז געקומען, וואס מ'ווייסט פון ערגעץ.

Speaker 2: פארוואס איז נישט דא קיין גוטע פירוש אויף די גמרא אדער יענע וועלכע?

Speaker 1: העלא? דו האסט גערעדט יעצט לשון הרע אויף צען טויזנטער מפרשים. איך בין דיר מוחל. אפגעקומען מיט גרינגע מפרשים. דו האסט א תוספות, דו האסט א...

לאמיר צוריקגיין צו די גמרא מגילה י"ד עמוד א'. דאס זאגן די מפרשים אויף די גמרא. אונז רעדן פארוואס מ'זאגט נישט הלל.

די גמרא מגילה ז' ע"א – „אין פוחתין ואין מוסיפין"

דברי הגמרא – די ברייתא

Speaker 1: אקעי, סאו אויף דעם "מאי דרוש" איז דא מפרשים וואס זענען עוסק אין די שאלה וואס איז די פשט פון דעם. סאו לאמיר קודם לערנען, ווייל ער ברענגט די סתירה פון די פריערדיגע, פון די אנדערע גמרא. לאמיר לערנען די פריערדיגע.

סאו בקיצור, הלכה למעשה, דא אין די גמרא איז דא לכאורה א... לפי דעתי איז דא א סתירה. די ברייתא האט געזאגט אז וואס? אז "לא יפחות ולא יוסיף על מקרא מגילה". אבער די גמרא האט גע'דרש'נט אז ס'איז דא א דרשה פון "מעבדות לחירות", און פון דעם איז אריינגעגאנגען אין א נושא צו מ'זאגט הלל לכתחילה, אקעי? אז לכאורה א זייטיגע נושא, ווייל הלל, הלכות הלל.

א מפורש'ע סתירה צום רמב"ם

Speaker 1: אקעי. שוין. און יעצט איז דא נאך א גמרא אין... אקעי, דאס איז איין גמרא, א זייער אינטערעסאנטע גמרא, ווייל דא איז דא א מפורש'ע ברייתא וואס ווערט געברענגט דא וואס זאגט אז וואס? אז די נביאים האבן יא מוסיף געווען מקרא מגילה. ממש צורי חיות אויף די רמב"ם. די רמב"ם זאגט אז די נביאים האבן גארנישט מוסיף געווען, אפילו מקרא מגילה.

א מעגלעכער תירוץ פאר דעם רמב"ם

Speaker 2: ניין, מ'קען ענטפערן די תירוץ. די רמב"ם האלט אז לכאורה איז קיין זאך נישט מוסיף געווען, נאר ס'איז אזויווי אן א דאורייתא וואס מ'לערנט ארויס פון א קל וחומר.

Speaker 1: אבער ער פרעגט א גוטע קשיא. וואס איז די קל וחומר? אז מ'האט געטראפן נאך נסים אין די אלע נביאים צווישן...

Speaker 2: ניין, אדרבה, מ'קען לערנען נאך די תירוץ. טאקע דאס איז די שטאט "לא יפחות ולא יוסיף". ער מיינט צו זאגן, נאר זיי האבן געטראפן א קל וחומר.

Speaker 1: נאך די תירוץ פון די גמרא, ער זאגט...

דער תירוץ פון דער גמרא – „מאי דרוש? מה מעבדות לחיים אמרינן שירה"

Speaker 1: אבער ס'איז אינטערעסאנט, ביי די וועי. דאס וואס דו האסט געזאגט איז אן אינטערעסאנטע זאך. נאך די תוספות פון די גמרא, מה מעלתה של חירות? וואס טייטש? חוץ מקרא מגילה? אז זיי האבן נישט געהאט קיין אנדערע... אז דאס איז די איינציגסטע קל וחומר וואס זיי האבן געמאכט? און חוץ דעם האבן זיי גארנישט צוגעלייגט, אפילו נישט געקענט? און ער זאגט אז דאס איז דער ראיה, דאס טוען דאך גאנץ חז"ל, דאס איז דאך וואס מען טוט א גאנצע צייט. אפשר די נביאים טוען עס נישט, נאר די סופרים טוען עס, און דאס איז איינס פון די זאכן וואס די נביאים טוען עס. א גוטע שאלה.

הערה וועגן „גדולה הסרת הטבעת" – דער קאנטעקסט פון דער ברייתא

Speaker 1: ביי די וועי, עס איז נאך א הערה פון די גמרא. די גמרא איז עוסק, קוק אריין אין די גמרא פריער, איז דא די זייער באקאנטע מדרש פון רבי אבא בר כהנא, "גדולה הסרת הטבעת יותר ממ"ח נביאים ושבע נביאות שנתנבאו להם לישראל, ולא החזירום למוטב, והסרת הטבעת החזירם למוטב." די גאנצע גמרא איז א מדרש בעצם אויף דעם "ויסר המלך את טבעתו" פסוק. און ער זאגט אז די הסרת הטבעת איז געווען בעסער פון די מ"ח נביאים. און צוזאמען מיט דעם ברענגט די גמרא די תנו רבנן פון "אין פוחתין ואין מוסיפין על מה שכתוב בתורה". עפעס א סתירה דערנאך. עס איז נאר די ערשטע פאר, ווייל מ"ח איז נאר געווען ביז מ"ו, ווייל עס איז נאר געווען מרדכי, אסתר, חגי, זכריה, און מלאכי.

„אין פוחתין ואין מוסיפין" – וואס מיינט עס?

דער פסקי תוספות'ס חידוש – „מקרא מגילה" מיינט די קריאה, נישט די מצוה

Speaker 1: איז דא די תוספות רעדט, נישט די תוספות, די פסקי רעדט, טענה'ט אז די "אין פוחתין ואין מוסיפין" – מ'דארף אויך וויסן וואס די "אין פוחתין ואין מוסיפין" מיינט. מיינט עס די מגילה? אפשר ווען עס זאגט "מקרא מגילה" מיינט עס נישט די מצוה פון מקרא מגילה, אפשר מיינט עס די מגילה. סתם, פאני, וועלן מיר פירן מיין גאנצע אנטלייגען צו זאכן. ווייס איך נישט.

זייער פאני, ווי די פסקי רעדט זאגט, "זאל מוסיף זיין א סך ספרים, לעז סורא, ווי נישט לא תוסף לקרות." בשעת'ן ליינען די מגילה האבן זיי געמאכט א חיוב צו ליינען. וואס איז דא די גאנצע טראכט וואס מען ליינט? וואס איז די מגילה אנדערש? אהא, סתם נביאים האבן אייביג געזאגט נבואות פון נסים וואס איז געשען און אזעלכע זאכן, אבער זיי האבן קיינמאל נישט געזאגט אז מ'זאל עס ליינען ברבים. זיי האבן אויך מוסיף געווען תקנות, ווי ירמיה'ס וכדומה, אבער זיי האבן נישט געמאכט זאכן... ער לערנט אז ער רעדט זיך פון די... די "אין פוחתין ואין מוסיפין" איז נישט אז זיי האבן נישט געמאכט קיין מצוות, זיי האבן נישט געמאכט קיין תורות. דא איז דא א מצוה פון קריאת התורה. ליינען, וואס ליינט מען? מען ליינט די חומש. ניין, מען ליינט אויך די מגילת אסתר. דאס איז לכאורה.

דער קשר צו דער רמב"ם'ס שיטה וועגן מגילת אסתר

Speaker 1: דאס האט צוטון זייער שטארק מיט דעם וואס מיר האבן געלערנט די אנדערע ענד. ער זאגט אז די ליינען דארף תורה איז אויך דא א פראבלעם פון די סיבה?

Speaker 2: יא. ס'איז נישט קיין מצות עשה דאורייתא. ס'איז נאר א מנהג.

Speaker 1: אבער די מצוה פון ליינען, דאס איז די פראבלעם. נישט די ליינען, די מצוה פון ליינען.

Speaker 2: ס'איז נישט די לעוועל, ס'איז נישט צוגעשטעלט צו די תורה.

Speaker 1: זיי האבן פארשטאנען אז ליינען די מגילה איז כעין קריאת התורה. מען זאל נישט גיין קיין ליינען נביאים, מען ליינט עס פאר זיך.

Speaker 2: אזוי האבן זיי פארשטאנען.

Speaker 1: די פסק רעדירט שטימט מיט די רמב"ם וואס זאגט אין די ענד אז מען גייט מבטל זיין אלע נביאים חוץ פון די מגילה, ווייל דאס האט מען געמאכט בתור שטיקל חומש כביכול. די מגילה איז א שטיקל חומש.

חנוכה האט זיי נישט געבאדערט, ווייל מען צינדט לעכט. אבער די גייסט וואס ס'מאכט אז מען ליינט עס אזויווי מען ליינט די תורה, איז ווייל די מגילה איז א שטיקל חומש. פארשטייסטו וואס איך זאג?

דיסקוסיע: צוויי אופנים אין פארשטיין מקרא מגילה – קריאת התורה אדער הלל?

דער ערשטער אופן – מגילה איז כעין קריאת התורה

Speaker 1: און די ענטפער אויף דעם איז "מה מה עבדיך לחיות אמרינן שירה". ער זאגט אז ס'איז טאקע נישט קיין חומש, נאר ס'איז שירה. ער טוישט וואס מגילה איז. מגילה איז נישט קריאת התורה, נאר מגילה איז א מין קריאת המגילה.

Speaker 2: ניין, ניין, ניין, you're confusing two sugyos. דו פארמישט צוויי סוגיות. די אמת'ע פשט אין יענע סוגיא...

Speaker 1: ניין, די גמרא ענטפערט דאך אויף דעם "מאי דרוש?" אמר רבי חייא בר אבין...

Speaker 2: Right, אבער...

Speaker 1: אמר רבי חייא בר אבין, "מה מה עבדיך לחיות אמרינן שירה". די גמרא פרעגט דאך. איז פשט אז ס'איז נישט קיין קריאת התורה, ס'איז נאר קריאת המגילה אדער וואס?

Speaker 2: איך ווייס נישט, ס'איז טאקע פאני.

דער צווייטער אופן – מגילה איז כעין הלל/שירה

Speaker 1: כאילו ווער די עולם איז, צו וועם ליינט מען די מגילה? צו די עולם, צו די ציבור. מען דאנקט. דאס איז געווען די שאלה. צו מען ליינט די מגילה ווי א ליצנות'ל אז מען איז מודיע די סיפור פאר די עולם, אדער מען טוט עס אזויווי א צדיק וואס איז מודיע די סיפור פאר די אייבערשטער, און מען שפרינגט, מען טאנצט, מען זאגט, מען דאנקט די אייבערשטער.

די קשיא אין די גמרא איז געווען אז ס'איז א קריאת התורה. די ענטפער איז אז ס'איז א מין הלל.

Speaker 2: קוק וואס דו זאגסט, ס'איז נישט קיין קשיא. די גמרא זאגט נישט קיין קשיא. די גמרא פרעגט "מאי דרוש?" I don't know what this means.

Speaker 1: "מאי דרוש?" מיינט אז וויאזוי האבן זיי גע'דרש'נט, וויאזוי האבן זיי געטראפן אן ענטפער צו דעם כביכול.

Speaker 2: ער זאגט דארט מיט ר' שיע'לע שמעלקער די שאלה צו מ'דארף קוקן אין די מגילה. ער זאגט אז ס'איז א מחלוקת צו יוצאים ידי חובה צו מ'גלייבט אז ס'איז טאקע נוסף געווארן בכלל, אקעי?

גמרא מגילה ז' ע"א – שמואל בר יהודה און „התפשטות"

Speaker 1: אבער דעם קוקן אונז דאך ווייטער. איך ווייס אז ער זאגט אז ס'דארף זיין איינע פון די פריערדיגע בלעטער. יא, דארף זיין דף ז' עמוד א'. אמר שמואל בר יהודה. יא, דאס איז א שפעטערדיגער אמורא, שמואל בר יהודה זאגט אזוי. אה, אה, איז דא, די גמרא רעדט וועגן וואס מיינט "עשויים"? איינער האט געוואלט דרש'נען "אשרינו" מיינט אז מ'ליינט עד ראשונים. זאגט די גמרא אז ר' אליעזר בר' יוסי, וואס ער האלט אז מ'ליינט עד ראשון, וואס טוט ער מיט "אשרינו"? זאגט די גמרא, ער טוט עס פאר ר' שמואל בר' יהודה. דא רעדט ר' שמואל בר' יהודה מיט חילוקי דעות ווי בששי, וואס דארף כולל זיין. ס'איז זייער אינטערעסאנט, דא רעדט ער פון די התחלה פון התפשטות פון די... יא? ס'איז די התחלה פון התפשטות. פארשטייסט וואס איך מיין?

המשך הקדמה להלכות מגילה וחנוכה: רבי שמואל בר יהודה – „תחילה קבעוה בשושן ולבסוף בכל העולם כולו" ודיאלאג אסתר מיט די חכמים

רבי שמואל בר יהודה – „תחילה קבעוה בשושן ולבסוף בכל העולם כולו"

איינער האט געוואלט דרש'ענען „בשנים" מיינט אז מ'ליינט אדר שני. איז זאגט די גמרא אז רבי אלעזר ברבי יוסי, וואס ער האלט אז מ'ליינט אדר ראשון, וואס טוט ער מיט „בשנים"? יא?

זאגט די גמרא, „עביד ליה כרבי שמואל בר יהודה". דא איז רבי שמואל בר יהודה. „תחילה קבעוה בשושן ולבסוף קבעוה בכל העולם כולו".

ס'איז זייער אינטערעסאנט, דו רעדסט פון א מהלך פון התפשטות פון די, יא? ס'איז א מהלך פון התפשטות. פארשטייסט וואס איך מיין?

נאכאמאל, ווי זאגסטו? די גמרא ווי מגילה דף ז' עמוד א'. נאך א גמרא וואס דו דארפסט זען, צו ס'שטימט מיט די גמרא אין דף י"ד. דף י"ד איז א פארט פון די אגדתא פון וואס די גמרא דרש'נט די, וואס די גמרא דרש'נט די, וואס די גמרא דרש'נט, נו, די גאנצע מגילה.

דא רעדט מען פריער, ווען ס'איז א המשך צו די משנה אויף אדר ראשון ואדר שני. די גמרא זאגט אז די חכמים האבן געדרש'נט „בשנים" אז מ'דארף ליינען באדר שני. פרעגט די גמרא, רבי אלעזר ברבי יוסי וואס ער האלט אז מ'ליינט אין אדר ראשון, וואס טוט ער מיט „בשנים"?

ער לערנט עס ווי רבי שמואל בר יהודה. רבי שמואל בר יהודה האט געזאגט אז „תחילה קבעוה בשושן ולבסוף קבעוה בכל העולם כולו". ער ברענגט א רייע פון די פסוקים דארט. ווער ס'וועט לערנען די פסוקים דארט אין די מגילה קען לכאורה זען אז דא איז צוויי קביעות, איינס פאר שושן און איינס פאר די גאנצע וועלט.

„שלחה להם אסתר לחכמים: קבעוני לדורות"

אקעי. נאכדעם איז דא נאך א שטיקל פון רבי שמואל בר יהודה. אמר רבי שמואל בר יהודה, יא? וואס איז רבי שמואל בר יהודה? „שלחה להם אסתר לחכמים, קבעוני לדורות".

וואס מיינט „קבעוני"? זעץ מיך קבוע? וואס מיינט „קבעוני"? ס'מיינט קריאת המגילה? אדער ס'מיינט מאך מיך פאר א נביא? איך ווייס נישט. „קבעוני לדורות".

זאגט רש"י, „קבעוני ליו"ט ולקריאה", לכתוב לי לשון „קבעוני", זעץ מיך קבוע, איך וויל האבן א יום טוב על שמי. אסתר, אסתר איז די מגילה, אסתר איז יום טוב, אסתר איז פורים. איך וויל זיין פעימעס. איך וויל זיין פעימעס, מאך מיך פעימעס. וויאזוי? מאך מיר א יום טוב.

ס'הייסט מגילת אסתר, ס'איז נישט קיין דזשאוק. ס'איז א כינוי וואס די חכמים האבן איר גערופן. רופט מען ספר שמואל און ספר מלכים. דו זעסט אז ס'איז ממש אהלן.

רש"י זאגט יא, ליו"ט ולקריאה, ליו"ט ליו"ט ליו"ט. פארוואס טראכט ער אז ס'מיינט א בעט מיך? וועלכע ווי מיך איז א לשון פון מיך. ס'איז דא א גמרא שפעטער וואס שטייט והוצא להם לשם, זי מקרב מגילה. האב איך געדענק, ס'איז א מדרש אז ס'ווערט לשם. דער שטער מיינט ליו"ט פערמאס, רייט, רייט, מאכן אן אסתר מופירתא. אקעי מאכן קיצור, מאכן רש"י טייטש נאך די ווארט קבעוני, פארוואס עס איז מיך? וועלכע פנים, די ווארט איז... מאכן פורים. יא?

דער ענטפער פון די חכמים: „קנאה בין האומות"

אקעי, זאג די גמרא. שלחה להם, האבן די חכמים געענטפערט אז ס'טוהר, איז נישט קיין זאך וואס מען קען טון, ווייל ס'גייט מורא זיין קנאה ביי דעם האומות העולם. אה, דאס איז געווען סאטמארער'ס. יא, אונז זענען מיר יעצט אין גלות, מ'קען נישט נישט מאכן שמחה ברי אמת, און נישט שמחים להזכיר מפילתם.

אקעי, עס זעגט רש"י. אבער זאלן נישט גיין קיין הלכה'דיגע ענין. זיי האבן נישט געענטפערט אז מ'טאר נישט וועגן... קוק, אלע ארבעים און שמונה נביאים האבן מיר נישט צוגעלייגט, פלוצן גייסטו איר צולייגן? אממ... שלחה להם, כבר כתובן.

ביידע וועי, דאס איז אלץ א מדרש, דער שמואל ברעידער, ער זעט מיר אויס. עס זעט גוט מדויק די פסוקים. אבער ער האט ערשטיג געענטפערט, „כבר כתובן" אלס עבדי דברי הימים, ער מיינער דארט מען נישט מוראים פון די גוים. זייער געטעקסט, ער טיישט אריין, ער האט געלערנט, וואס קומט אריין די פסוק, „כבר כתובן".

דער פסוק מיינט צו זאגן, נישט, אז מ'האט נישט מוראים. ס'איז טו בעד. דער ערשטיגער די פרעסטער אזויער פרא-ציונות ארגומענט. ער האט געקומענט אז סאטמאר זאגט פאר די מדינה. פארוואס מאכן ענק שלאגן ענק זאכן מיט די ערעבער? ס'מאכט דיך קרובה א וויינע אומר. ס'זאגן יא יא יא. און די מייסטע, אז מיט סאטמאר זאגן אז זינס זענען נישט, גייט עס העלפן? ס'שטייט עניווייז די אנדערסייטונגען. סאוי, עליסט, זאל מען נישט זיין קיין לאזר.

דיסקוסיע: וואס מיינט „לדורות" און פארוואס איז דאס א פראבלעם?

אבער, איך טראכט אבער עפעס אנדערש. די ווארט איז אפשר דא, אבער די ווארט „לדורות". ס'האט דיך אבער אים געזאגט צום אלט מחשיד די בעת התלהד. אבער עס קען זיין אז ס'איז גייט אמאל שייטן מיט א אידן. ס'זאגט צו אז עס איז טייט שוין איינע ווען די ספר. ס'איז מ'גייט עס איינע ווי געדענקען פון די ספר דברי הימים, דאס איז די ווארט „לדורות".

טאקע א גוטע שאלה. יענע דור אליין איז דאך נישט געווען קיין פראבלעם, ווייל אחשורוש, וואס הייסט קנאה האט מען איינגעשטילט? די גאנצע זאך איז שוין געווען גארנישט קיין קנאה. אויב עפעס איז געווען קנאה, ווייל מ'האט געהרג'עט 18,000 מענטשן אין שושן. נישט ווייל מ'גייט עס ליינען, איינער גייט געבן שלוח מנות.

ניין, דו זאגסט אז דו קענסט נישט דערשאפן מיט דעם מהלך. מ'טאר נישט רעדן דערפון.

ניין, וועגן דעם טראכט איך, אפשר איז דאס טאקע די עיקר ווארט אויף די ארט, אויף „לדורות". יעצט טאקע, זענען מיר נישט אחשורוש'ס עבדים, און מ'האט אונז סאך מער מסדר געווען, די אידן זענען יעצט על הגובה. אבער אז דו זאגסט מ'זאל עס טון לדורות, קען עס דאך גורם זיין דאון די ראוד פראבלעמס.

אסתר'ס ענטפער: „כבר כתובן על דברי הימים למלכי מדי ופרס"

און אויף דעם זאגסטו אז די גוים ווייסן שוין עניוועי פון די ספרים וואס מ'האט געמאכט אין די ימי פורים. דאס איז אויך נישט עכט קיין תירוץ, ווייל יא, וואס זאגן די חכמים? די חכמים זאגן מ'זאל זיך מורא האבן פון די גוים, דעמאלטס איז עס נישט קיין עכטע ענטפער.

וואס ענטפערט אסתר? אז זי ענטפערט לאדזשיקעל אז א גוי ווייסט אז ס'גייט נישט זיין קיין אנטיסעמיט ווייל ס'שטייט שוין עפעס אנדערש. ניין, ער גייט עניוועי, ער גייט טרעפן אן תירוץ.

וואס זי זאגט איז עפעס אנדערש. זי זאגט אז ס'גייט עניוועי זיין. ניין, וואס זי זאגט איז אז ס'גייט עניוועי זיין, סאו דערפאר וואס איז בעסער? אויב די גוים גייען אונז עניוועי פיינט האבן, עכ"פ זאלן זיי אונז פיינט האבן ווייל מיר געווינען, נישט ווייל מיר פארלירן.

אבער אפשר איז די ווארט עפעס אנדערש. זיי גייען פיינט האבן די אידן ווייל זיי טראכטן זיך אויף מעשיות אז די גוים וועלן זיי הרג'ענען און דאס. זאגט ער אז יעדער ווייסט דאס, און מ'גייט קוקן אז ס'איז אן עכטע זאך. קודם כל, איינער גייט גיין אין די אידישע היסטאריע, ס'ווערט אן אידן א יואל מאכט...

אבער די פשוט'ע פשט מיינט אז ס'איז א לאסט קאז. דו ווילסט זיין אזוי ווי דו ווילסט אז די אידן זאלן נישט זיך שרייען אז ס'איז נישט נאר א מדינה. יעצט איז נאר די שאלה צו די מדינה גייט סורווייוון אדער נישט. אבער די אידן האלטן זיך פון זיין ארום און ארום קומען נישט דא אין מיין לעמפל.

פארגלייך מיט „אכתי עבדי דאחשורוש אנן"

אבער מ'דארף פארשטיין, ס'איז אביסל אן ענליכע זאך צו דעם וואס די גמרא זאגט „אכתי עבדי דאחשורוש אנן". כאילו די חכמים זאגן, מיר קענען נאך נישט מאכן קיין פולע סעודה, ווייל קוק, מיר זענען דאך נאך אלץ סטאק צווישן די גוים. און דאס נעמט אוועק די סיבה צו פייערן.

דער זאגט אבער נישט. ס'איז א שיינע תורה, אבער קוק, זיי זאגן, פארוואס זאל איך זיך פרייען? דו זעסט אז מיר זענען נאך אלץ סטאק מיט קינדער, ווייבער, און בנים על שולחן מלכים. ס'איז יעדעס מאל גייט מען זאגן ביי די סעודה, דו גייסט לערנען אונז. איך האב א גוטע ענטפער פאר דיר. ס'איז נאך אלץ אינטערעסאנט, יעדער זאל מיר זאגן תורה. דארפסט דיר בלייבן, דארפסט דיר איבערלאזן עפעס צו זיין אנדערש.

פארוואס האט אסתר געשיקט צו די חכמים?

מ'דארף פארשטיין אפאר זאכן. מ'דארף פארשטיין פארוואס זאגט אסתר? אסתר, ווען זי האט ארויסגערוטשט צו די חכמים, האט זי עס נישט געזאגט ווייל זי וויל זייער עקספערטיז וועגן אנטיסעמיטיזם. צו אנטיסעמיטיזם האט זי בעסער פארשטאנען. זי איז דער משנה למלך. זי איז דער וואס עס שטייט און קאכט זיך אין דעם.

לכאורה ווען זי פרעגט די חכמים מיט די חתמירה אויף די זאכן פון „קבעוני", „קבעוני" מוסף זיין א מצוה, א יום טוב וואס עס שטייט אין דף י"ד.

אדער אפשר „קבעוני לדורות" מיינט אז זיי זאלן עס פשוט איינפירן? יעדער רב אין זיין שול זאל ווייסן, ענק זענען דאך די רבנים. זעהסטו, ווי מען זאגט אז עס שטייט שוין דארט, דאס איז די מהרש"א, דער מהרש"א לערנט... אזוי דאס שטייט אין אלו הן כתובים, דעם ענין, די אגרת השנית מיינט אז מען האט געשיקט... ער האט געדאכט אז ער האט געשיקט צו די חכמים און פרעגן, האבן זיי געזאגט ניין, פאר דעם האט זי צוריקגעענטפערט... עס איז מדויק אין פסוק, אזוי זאגט דער פסוק, דער פשט בערך אזוי, צוויי אגרות מען שיקט אהער, עס ווערט געשיקט צוריק פאר די חכמים, האט זי געענטפערט אז די נשמה פון די פרשה פון עמלק למשל, דאס איז געווען עפעס א דראמא צווישן אסתר און די חכמים.

דאס איז מער א דרוש, דאס איז ממש פשט.

דער „סאטמארער" שמועס – צו מ'זאל זיך אננעמען מיט די גוים

אקעי. די צווייטע זאך. איך מיין אז זי האט געמיינט צו זאגן אז ווען עס איז געקומען אהער, דער סאטמארער סטריט, אוי איך בין מסכים, סאטמארער רבי איז גערעכט, ס'וואלט געווען קלוגער פאר די אידן זיך נישט אנצונעמען מיט די גוים anyways. But now, דעי אפשען איז שוין נישטא מער. ווייל פארוואס? דער גלות איז שוין אויף טערעס, דער גלות האט זיך אנגעהויבן, מען קען נישט מאכן. יעצט נאר צוויי אפשענס, אדער פארלירן אדער געווינען. סאו וואס זאל מען טון? פארלירן? געווינען, נעמעס.

נישט קיין מצוה. דאס וואס דער רבי זאגט אז מען דארף זיך נישט אננעמען פאר די גוים, עס איז נישט קיין מצוה. דאס איז אן עצה טובה. הייסט עס איז נישט קיין מצוה צו פארלירן. מען זאגט אנדערש. מען זאגט אנדערש. ווערט אונז צומאל געוואויר אז אפילו די אידן, איך ווייס, דיינע קארטלעך, וואס זאגן זיי? גלייבן זיך אויך אין א משיח. און משיח קען דאס אויך ארגאניזירן.

דער גוי וואס שוין דער מין אוהב חכמה, און נישט זאגט עכט קיין וועג אים צו... מען גייט זיך נישט גיין אנטקעגן אונזער אמונה אז די אידן זענען בעסער מצד די גוים. אבער דא רעדט מען מצד די „כתבוני", „כתבוני". אקעי זייער גוט. די נעקסטע שאלה, די נעקסטע שאלה.

ווען ס'וואלט ווען געקענט זיין אז די גוים וועלן קיינמאל נישט וויסן אז מ'האלט אז משיח גייט קומען, אז אונז זענען עם נבחר ומעלה. אבער זיי ווייסן שוין anyways. סאו therefore לאמיר שוין אויספירן. וואס איז די פוינט פון עס באהאלטן? דו גייסט גארנישט אויפטון. דו גייסט זיין סתם א loser, סתם טארטיגע הענט גייסטו האבן, יא, נישט געווינען אלע גוים, און נישט...

איך שטיי אויף אבער נישט. אז ער קען זיין „כבר כתובן" מיינט, ס'שטייט שוין, אונז האט נישט געשען קיין קינד, ס'איז גארנישט געשען אינעם מצב. יא געשען, זיי האבן געוואלט ארגינעל. דו דארפסט כאפן אז די גאנצע מרדכי האט זיך אנגעהויבן פון איין קנאה, יא? ער גייט זיך נישט בוקן, איין נישט קנאה, איין מסירת נפש. ער גייט זיך נישט בוקן, ער גייט מאכן אזא זעלענסקי למעשה, רייט? ער גייט זיך נישט בוקן פאר טראמפ. יא יא, און די גאנצע... אלע אידן הרג'עט מען. און דו ווילסט זיך מאכן נאכאמאל? לאמיך דיר דערמאנען יעדע מאל, דער טאג וואס מ'האט זיך נישט געבוקט פאר טראמפ, ביסט משוגע? מ'האט אונז כמעט פארלוירן.

דאס איז וואס די גמרא זאגט, אז ס'קען זיין אז אסתר האט גע'ענטפערט אז זיי ווייסן נישט אז מרדכי איז שוין א איד. ס'איז געווען געשריבן אין... דאס איז איר סטראטעגיע. ס'איז דא צוויי סטראטעגיעס. איין סטראטעגיע איז וועלכע איך האב, בוק זיך, מ'מיינט נישט, מ'מיינט יא. אזוי ווי ס'שטייט „ומרדכי לא יכרע ולא ישתחוה". ס'שטייט מרדכי וועט נישט אריינגיין מיט דעם, „ומרדכי לא יכרע ולא ישתחוה". זיי האבן עס אנגעהויבן. באט וואנס זיי דיד איט, איז נישטא קיין וועג ארויס, ווייל זיי זענען שוין סטאק. יעצט וויאזוי גייט מען זיך ארויסדרייען דערפון? גייט מען זאגן „איך בין נישט קיין איד".

דיסקוסיע: ס'איז דא אן ענין פון סעלעברעיטן און ארויסברענגען די קאר

אויף דעם זעט מען דאך עפעס, אז ס'האט צוטון מיט „קבעוני", און די גוים ווילן וויסן. זעט מען אז ס'איז דא אן ענין פון סעלעברעיטן און ארויסברענגען די קאר, יעדער זאל זען. ס'שטימט זיך נישט. פורים איז דאך די ענין פון די גוים זאלן אויפזען אז ס'איז פורים. א גוי וואס גייט דורך די אידישע גאסן פורים ווייסט אז ס'איז פורים. זיי זען די קאסטומס. ס'קען זיין אינגאנצן עפעס אנדערש.

די אינטערעסאנטע זאך איז, „כבר כתובן" שטייט. ס'קען זיין אסתר זאגט אויף זיך, איך בין שוין איינער פון די... ס'קען זיין, יא, „כבר כתובן על דברי הימים למלכי מדי ופרס". איך בין שוין געווען א גרויסע קעניג, און איך האב שוין נישט מורא געהאט פון אנטיסעמיטיזם.

ניין, „כבר כתובן" מיינט... „אני" מיינט מגילת אסתר, מיין מגילה. „אני" איז אזויווי „כבו אני", אלץ רעדט זיך פון איר. זי איז די צענטער פון די סטארי. זי איז די צענטער פון די סטארי, אין א געוויסע בחינה, זי מיט מרדכי. זי, נישט מרדכי. ס'שטייט נישט מרדכי, ס'שטייט אסתר. ס'שטייט „ותכתוב אסתר". דאס איז לכאורה די...

אקעי. עניוועי, שוין.

סיכום: דאס איז נישט קיין הלכה שמועס, דאס איז פאליטיק

אבער וואס דו זאגסט, דאס איז אלץ נישט קיין הלכה שמועס, דאס איז אלץ א שמועס פון פאליטיק, צו ס'לוינט זיך. פאליטיק אין די גוטע סענס, רייט? נישט פאליטיק. איך מיין אז ס'איז נישט קיין הלכה. ס'איז צו מ'דארף פארזען טון אדער נישט. די שאלה איז צו מ'זאל מאכן די תקנה. ס'איז נישט צו מ'זאל מאכן די תקנה, דאס איז לכאורה...

המשך הקדמה להלכות מגילה וחנוכה: „כתבוני לדורות", דער מקור פון שרייבן מגילת אסתר, און די מחלוקת תנאים

„שלחו להם: כתבוני לדורות" – וואס האט אסתר געבעטן?

Speaker 1: זי איז די סטארי, זי איז דאך די סענטער פון די סטארי אין א געוויסע בחינה. זי מיט מרדכי. קענסט נישט זאגן ס'איז נישט מרדכי. ס'שטייט, מיר זאגן מרדכי, ס'שטייט אסתר. ס'שטייט „ותיקח אסתר", דאס איז לכאורה די... אקעי. עניוועי, דאס איז... אקעי.

אבער וואס איך וויל זאגן, דאס איז אלעס נישט קיין הלכה שמועס, דאס איז אלעס א שמועס פון פאליטיק. ס'איז... לוינט זיך פאליטיק, פאליטיק אין די גוטע סענס, רייט? נישט פאליטיק. ס'איז, מ'דארף אזוי טון אדער נישט. א שאלה, זאל מען מאכן די תקנה. ס'איז נישט דא קיין תקלה. די אחרונים זאגן אז דאס איז די עיקר כוונה, מחמת א יום טוב, קריאת המגילה, די גאנצע יום טוב, פורים, פורים איז א התגרות באומות יום טוב, סאו האט מען געדארפט האבן א היתר פאר דעם.

א נייע מעשה: „רב ורב חנינא ורבי יוחנן ורב חביבא מתנו בקלא סדר מועד"

Speaker 1: אקעי, יעצט א נייע מעשה. רב ורב חנינא ורבי יוחנן ורב חביבא מתנו בקלא סדר מועד, כל כי האי זוגא חליף רבי יוחנן ומיילל רבי יונתן. וואס מיינט דאס? ס'איז נישט קלאר, אסאך מאמרים פון רבי יוחנן איז עכט רבי יונתן. ניין, אפשר רב ורב חנינא ורבי יוחנן ורב חביבא מתנו בקלא סדר מועד, כל כי האי זוגא חליף רבי יוחנן ומיילל רבי יונתן. וואס? ווער איז די גרופע פון חכמים? וואס גייט דא פאר?

„הודא מנייהו לכל מאן דהוא דאשכח שום זכר". ער גייט יעצט דערמאנען א מאמר חז"ל. זאגט ער פארדעם ווער ס'האט געזאגט די מאמר. זאגט ער אז די פיר האבן געלערנט צוזאמען? ניין, אפשר וועלן מיר זען וואס רש"י טייטשט דא. אנדערש. „מתנו" – א מינוט, סטאפ. רב ורב חנינא ורבי יוחנן ורב חביבא מתנו. די פיר צדיקים האבן פארגעלערנט, האבן פארגעזאגט א משנה.

אזוי זאגט די גמרא אז זיי האבן געלערנט סדר מועד. ס'איז לאו דווקא אז רבי יוחנן איז געווען דארט. אפשר ביידע, איך וואלט געזעצט אזוי ווי דיך, ס'מאכט מער סענס. „כל כי האי זוגא חליף רבי יוחנן", פארוואס עפעס אין מועד? ס'מאכט מער סענס אז זיי האבן געלערנט גאנץ מועד. אבער קומט איינער און זאגט צו די גמרא, אדער איינער שפעטער האט געזאגט אזוי, אז ווען דו זעסט דעם זוג, I guess רש"י ווייסט אפשר אז ס'איז נישט נאר מועד, ס'קען זיין אז ס'איז דא נאך פלעצער וואו די גמרא לייגט דאס צו. אז אין סדר מועד קען זיין אז ס'איז נישט רבי יוחנן געווען.

די וואס האבן געלערנט צוזאמען מיט די גאנצע חבורה מועד, נאר אין מועד האט זיך ר' יונתן צוגעזעצט דארט. אקעי. כל כהאי גוונא, חליפי ר' יוחנן, מאך חליפי זיגערס. אמר ר' יונתן, זעסטו דא די סך הכל, און איינער פון זיי האט געצייכנט אז נאר פיר מאל איז דא. שבת, עירובין, סוכה... דו זעסט דא לכאורה א הגהה פון די זייט האט געגעבן ר' יואל, שרייבט צו, אה, יא, יא, די קוקי זיגערס שטימט אזוי, די בתרי, די בעלי גמרא. ס'איז שווער, אפשר שוין איז מיין... אקעי.

„שלחו להם חכמים: כתבונו לדורות"

Speaker 1: שלחו להם חכמים, נאך א זאך, „כתבונו לדורות". זיי האבן געזאגט, זיי זאלן ממש אזוי אויסדריקן, „שלחו להם חכמים, כתבונו לדורות". נישט „קבעונו לדורות" אזויווי רש"י האט געזאגט אז מ'זאל מאכן א יום טוב, נאר „כתבונו לדורות" מיינט אזוי, אז ס'זאל זיין א מגילה וואס מ'זאל איבערשרייבן מיין מגילה, מ'זאל מאכן זיכער אז יעדע שול האט א קאפי פון מיין מגילה. יא, זיי האבן געזאגט, שרייב אריין מיין מגילה אין די לדורות, אין די ספרים וואס די שולן האבן.

„הלא כתבתי לך שלישים" – דער ערשטער ענטפער פון די חכמים

Speaker 1: שלחו להם, האבן זיי געזאגט... אין אנדערע ווערטער, ס'איז לכאורה פאסט עס אונטער די... שלחו להם, האבן זיי געענטפערט מיט א רמז פון א פסוק אין משלי, אז זי זאל אליין כאפן וואס ס'מיינט, יא? וואס שטייט אין משלי? „הלא כתבתי לך שלישים". שלישים? שלישים? זאל זיין, אוודאי רעדט דער פסוק דא זיכער נישט וועגן מחיית עמלק, עפעס שטייט דארטן, יא? וואס איז דער פסוק די כשרש? דאס איז נישט די פוינט. די פוינט איז, זיי האבן פארשטאנען... „שלישים במועצות ודעת". וואס זיי האבן עס יא געדרש'נט דארט אויף דער פסוק, אויף די תורה. ס'שטייט שוין אין די תורה דריי מאל מחיית עמלק, אזוי זאגט רש"י, ס'שטייט שוין דריי מאל, אין שמות, אין משנה תורה, און אין שמואל. און די גמרא זאגט, „הלא כתבתי לך שלישים", דריי מאל.

Discussion: וואס איז מיט ספר שמואל?

Speaker 2: אבער לכאורה, וואס דו ביסט גערעכט, אז דאס איז אזוי ווי א מליצה, וואס איז געבויט אויף די איידיע אז מ'טאר נישט מוסיף זיין על התורה. איי, וואס איז מיט ספר שמואל?

Speaker 1: אקעי, סייווי שמואל ליינט מען נישט קיין מאל אין די תורה ברבים. דאס איז לויט די תירוץ וואס איך האב געזאגט, יא, אבער איך ווייס נישט. איז אזוי, אפשר ס'קאנעקט... אקעי. איי דאונט נאו.

„עד שמצאו לו מקרא כתוב בתורה" – דער מקור פון שרייבן די מגילה

Speaker 1: עד שמצאו לו מקרא כתוב בתורה, זיי האבן יא געטראפן א מקור כתוב בתורה וואס זאל מרמז זיין אז מ'קען יא מאכן א פערדע. יא? דאס איז דאך וואס מ'דארף נאר פלענען.

וואס שטייט? ס'איז דא א פסוק „כתוב זאת זכרון בספר". איז דא דא פיר ווערטער: „כתוב זאת זכרון בספר". „כתוב זאת" איז דא צוויי לשונות, די ווארט „זאת" איז אן עקסטערע ווארט. אקעי. „זכרון" איז משמעות אין נביאים, „בספר" איז משמעות אין מגילה. וואס שטייט אין נביאים? אין נביאים מיינט אין ספר שמואל. דאס איז דאך אלעס א פסוק אין בשלח, רייט? „כתוב זאת זכרון בספר". האט ער גע'טענה'ט, אלישמע, משנה תורה, און ספר שמואל. אה, ער זעט שוין משלם זיין. דאס איז שילשת יתר לשון הרבים. אן אינטערעסאנטע לשון.

אבער זיי האבן גע'טענה'ט אנדערש. „כתוב זאת" – „זאת" דייקא, איבער משנה תורה, דאס הייסט אין די חומש. „זכרון" איז משמעות אין נביאים, דאס הייסט אין ספר שמואל. „בספר" – אן אינטערעסאנטע לשון.

איז בקיצור, די משמעות איז אז מ'קען יא שרייבן. ס'איז דא אזא גרויסע חומרא וואס זיי האבן אנגעקוקט ווי די גאנצע ספר איז א דין אין מחיית עמלק. ס'איז חוץ די מעשה וואס איז געשען, הייסט עס אז אסתר האט געשטאמט פון עמלק.

Discussion: פארוואס זאל דאס זיין א פראבלעם פון שרייבן?

Speaker 2: פארוואס זאל דאס זיין א פראבלעם פון שרייבן? מ'מעג נאר דריי מאל טון?

Speaker 1: זיי האבן עס אפשר אנגעקוקט ווי מ'טאר נישט מוסיף זיין צופיל אויף מחיית עמלק, ס'איז שוין צו א גרויסע קנאות, מ'איז שוין גאנץ טאג ביזי מיט אויסמעקן גוים. זאגט ער, מ'מעג יא.

Speaker 2: א גוטע קוועסטשן. איך ווייס נישט די תירוץ. אקעי.

Speaker 1: קיצור, אזוי האבן זיי געלערנט.

Discussion: דער פסוק „כתוב זאת זכרון בספר" אלס א נבואה

Speaker 2: ניין, איך טראכט אז די פסוק „כתוב זאת זכרון בספר" איז שוין א רמז אז ס'גייט זיין אין די פיוטשער נאכאמאל עמלק'ס. די שאלה איז נאר וויפיל נאכאמאל עמלק'ס גייט זיין. „כתוב זאת זכרון בספר ושים באזני יהושע", „מחה אמחה" – ס'איז געווען איין חטא עמלק, און די פסוק זאגט אז ס'איז א נבואה, דאס איז איינע פון די נבואות אין די חומש. ס'גייט נאך זיין, מ'גייט נאך אויספירן די עמלק נאכאמאל. איז די שאלה נאר, וויפיל מיינט דאס? איז דאס מיט איין שטיקל רמז? מ'קען זאגן אז ס'מיינט נאר שמואל, ווייל שמואל האט זיכער האט ער געזאגט אז ער גייט אויספירן וואס דער פסוק האט דא געזאגט. אבער דא וועל איך זאגן אז אפשר איז דא נאך איינס. דו פארשטייסט די רמז, די ציילן ווערטער ווייס איך נישט, אבער די איידיע אז דא שטייט אז עס גייט נאך זיין נאך עמלק איז נישט אפגעפרעגט. עס איז פשוט פשט, איך מיין אז עס מאכט סענס.

„כתנאי" – די מחלוקת רבי יהושע און רבי אלעזר המודעי

Speaker 1: נאכדעם זאגט די גמרא: כתנאי, די נושא, די מחלוקת אסתר והחכמים איז א מחלוקת תנאים. וואט? אסתר והחכמים, שטייט אין א ברייתא: „כתב זאת" – מה שכתוב כאן, „זכרון" – מה שכתוב במשנה תורה, „ושים" – מה שכתוב בנביאים, דברי רבי יהושע. רבי אלעזר המודעי אומר: „כתב זאת" – מה שכתוב כאן ובמשנה תורה, „זכרון" – מה שכתוב בנביאים, „ושים" – מה שכתוב במגילה.

און וואס איז דאס? איז דער רבי לויט דעם קומט אויס אז ס'איז א מחלוקת רבי אלעזר המודעי און רבי יהושע. רבי יהושע האט געהאלטן אז די אסתר איז לאו ברוח הקודש נאמרה, בעיסיקלי. רייט? רבי יהושע האט געהאלטן אז מ'טאר נישט שרייבן די מגילה. שטימט? און רבי אלעזר המודעי האט גע'טענה'ט אז יא.

א שיינע פשט אויף „שלישים ולא רבעים"

Speaker 1: איך האב געזען א זייער שיינע פשט אויף די „שלישים ולא רבעים". ער פרעגט אויף די קשיא, „ולא נהי דמאי ענין עמלק לפסוק זה?" וואס איז די שייכות פון די פסוק אין משלי? אלא, זאגט ער, שלמה אומר אז איך האב געשריבן „שכתבתי לך שלישים", אז איך האב באקומען די רשות כביכול פון הימל צו שרייבן דריי ספרים, „במועצות ודעת". דאס שטימט, ווייל די גאנצע פסוק שטימט. פארוואס האט שלמה נישט געשריבן מער ספרים? ווייל ער האט נישט באקומען רשות אויף מער כביכול, יעדער ספר. ממילא, די אסתר האט נישט קיין רעכט צו שרייבן א גאנצע נייע ספר. האבן זיי געענטפערט פון דעם פסוק.

Discussion: רש"י'ס פשט קעגן דעם אלטערנאטיווען פשט

Speaker 2: אנדערע פשט ווי רש"י, עס מיינט די דריי מאל וואס די גמרא גייט ברענגען. אבער די ספרים פון רש"י איז פון די גמרא שפעטער, די גמרא ציילט דא דריי, פיר. אבער איך וויל פארשטיין, די פשט וואס איך זאג. נאכאמאל? דריי, דריי, דריי. אבער רש"י האט א מקור, אדער עס פארציילט איינמאל די גמרא שפעטער פון די שלשולים. נאכאמאל.

Speaker 1: יא, דו רעדסט פון די מעשה שלמה. יא. שלמה האט געמאכט דריי ספרים. יא. יא, אבער רש"י'ס פשט שטימט בעסער מיט די המשך פון די גמרא, וואס מען זעט אז דאס איז די נוסח פון „כתוב זאת זכרון בספר".

Discussion: דער ריטב"א'ס שיטה – צוויי באזונדערע ענינים

Speaker 2: אה, איך האב געטראכט דאס. אז נאך די ריטב"א, האב איך געמוזט ענטפערן אז „כתוב זאת זכרון בספר" איז די קריאה בספר. וואס איז די ענטפער טאקע?

Speaker 1: ענטפערט ער, „כתוב זאת" איז משכיות וקרן, „זכרון" איז משכיות נביאים, „בספר" איז משכיות מגילה. כאילו, אפשר מיינט ער צו זאגן, איך ווייס נישט אויב די ריטב"א איז מתייחס צו דעם, אבער עס קען זיין אז לויט די ריטב"א וועט ער זאגן אזוי, אז פון דעם פסוק „כתוב זאת זכרון בספר" לערנט מען ארויס אז מען מעג יא שרייבן נאך חלקי תורה. מען קען שרייבן די ערשטע חלק תורה, מען קען שרייבן משנה תורה, מען קען שרייבן נביאים.

אבער עס ווענדט זיך. אגעין, די ריטב"א וועט לערנען אז דאס איז צוויי ענינים. די „שלישים ורבעים" האט נישט צו טון מיט די שאלה פון „כתוב זאת זכרון בספר". עס איז אן עקסטרע נוסח. זיי האבן געטראפן א מקור אז מען קען יא שרייבן, אז דא האט מען א מקור צו שרייבן דעם נייעם מעשה פון מחיית עמלק. אבער, אבער, פארשטייסט? דאס איז נישט קיין תירוץ אויף די שאלה. עס איז צוויי. זיי האבן געזאגט אז מען קען נישט שרייבן נאך תורה. זאגט מען, אבער יא, עס איז דא א מקור אז מען קען שרייבן.

לויט רש"י האט ער עס אריינגעלערנט אז ס'איז תלוי אין דעם פסוק, כביכול „לא יוסיף". למעשה, עס שטייט נישט „לא יוסיף". אין פסוק שטייט נישט „לא יוסיף". מען דארף נאך אלץ עפעס א פסוק אז ס'איז שלישים און נישט מער. איך מיין אז שפעטער שטייט א תוספות הרא"ש אדער עפעס.

Discussion: וואו שטייט „משלי חובש"?

Speaker 2: וואו שטייט „משלי חובש"? „משלי חובש"? „הלא כתבתי לך שלישים במועצות ודעת, להודיעך קושט אמרי אמת". ניין, איך ווייס נישט, ס'איז נישט קיין שייכות.

Speaker 1: ניין, רש"ש פלאנט דא נישט קיין שלעכטע פלאן. ער זאגט אז ס'איז א מליצה אויף די דריי מאל וואס ס'איז מרומז אין „כתוב זאת זכרון בספר". אזוי ווי די גמרא לערנט, די גמרא זאגט אז די מחלוקת עצם החומש, אדער די מעשה וואס רבא און רב חנינא לייגן אריין אין דעם פסוק, איז בעצם א מחלוקת רבי אלעזר מיט רבי יוחנן, רבי אלעזר מיט רבי יוחנן.

וואס איז תלוי אין די מחלוקת?

Speaker 1: און ביי די וועי, וואס איז תלוי אין די מחלוקת?

Speaker 2: די מחלוקת איז תלוי צו משנה תורה איז א פארט פון די תורה. האסטו באמערקט?

Speaker 1: אה, צו כתב ספר מיינט...

Speaker 2: צו מ'קען צוטיילן קיין און משנה תורה אדער נישט. דאס איז וואס זיי האבן געהאט א מחלוקת אין פשט אין משנה תורה. איינער האט געהאלטן אז משנה תורה איז ווי שאר הספר, און דער אנדערער האט געהאלטן אז נישט.

הקדמה להלכות מגילה וחנוכה – המשך: מחלוקת תנאים אויף „אסתר ברוח הקודש נאמרה", טומאת ידים, און שיטת שמואל

דער צוזאמענהאנג צווישן משנה תורה און כתיבת מגילת אסתר

די גמרא זאגט אז די מחלוקת „את" ו„חמור" און די מעשה וואס רב און רבי חנינא לייגן אריין אין דעם פסוק, איז בעצם די מחלוקת פון רבי אלעזר מיט רבי יהושע. רבי אלעזר מיט רבי יהושע.

און ביי די וועי, וואס איז תלוי די מחלוקת? די מחלוקת איז תלוי צו משנה תורה איז א חלק פון די תורה. האסטו באמערקט? צו כתובים, וואס דאס מיינט, אויב מ'קען צוטיילן קאנטן אין משנה תורה אדער נישט.

די תלוי איז אזוי: זיי האבן געהאט א מחלוקת פשט אין משנה תורה. איינער האט גע'טענה'ט אז משנה תורה איז „ישנה אי ספר", און דער אנדערער האט געזאגט אז משנה תורה איז א חלק פון די תורה. אזוי איז דא תוספות וואס איז מסביר די מחלוקת.

קומט דאך אויס, אויב משנה תורה איז א חלק פון די תורה, יעצט מאך די חשבון. אויב משנה תורה איז א חלק פון די תורה, איז עס שוין דערמאנט, איז אסתר איז די שלישית. אבער אויב משנה תורה איז נישט קיין חלק פון די תורה, דעמאלט טאר מען נישט שרייבן אסתר.

דער וואס גלייבט אז ספר דברים איז אן עקסטערע דין, אן עקסטערע קדושה, ער האלט נישט פון פורים. דער וואס האלט אז ס'איז נישט קיין עקסטערע זאך, ער מאכט יא פורים.

סאו מ'קען אויך ארויסנעמען די מנהג פון ליינען משנה תורה שבת זכור ביינאכט, אז ער ליינט אויך די מגילה. בתורת זעלבסט איז ער נישט אזוי פון די מנהג.

איך זאג דיר נאר די הקדמה. איך ווייס דאך אז דו ווייסט עס. איך טראכט נאר אז מ'קען... אקעי.

צוויי שאלות אין דער סוגיא: מועד פורים vs. קדושת המגילה

זאגט די גמרא ווייטער. סאו דא איז משמע, ביי די וועי, דא איז די סוגיא, די ערשטע שטיקל פון „קבעוני" רעדט זיך פון די מועד. לכאורה איז נישט קיין מחלוקת אז ס'איז דא א מועד פורים.

יעצט רעדט מען אבער פון די שרייבן די מגילה, צו די מגילה האט א קדושה. אפשר פון דעם רעדט דער רמב"ם אויך דא ווען ער זאגט אז ס'איז אין ידיעה אז ס'איז מתקנת נביאים, אז לויט זיין פשט איז דאס קומט אויס אז ס'איז געווען א מחלוקת תנאים.

ס'איז געווען תנאים, רבי... וויאזוי הייסט ער? רבי יהושע, יא, רבי יהושע האט געהאלטן אז די מגילה איז נישט קיין חלק פון די תורה. און די אנדערע האבן געהאלטן אז ס'איז יא. מחלוקת תנאים.

און קוק ווייטער, די גאנצע אמרת הגמרא איז נישט געווען קיין קשיא. רבי יהושע איז געווען ווי דער וואס קריגט זיך מיט אסתר. עקזעקטלי. רבי יהושע האט נישט געפייערט פורים, איך ווייס נישט. די ראשונים אלע מוטשען זיך מיט דעם, זאלסט וויסן. אלעס איז נישט אזוי פשוט.

אבער דער רש"י אליין שטייט אז מ'קען מיישב זיין, און אז דער עיקר פון ספר איז נישט כתיבת המגילה. באלד וועט מען זען. לערן די נעקסטע סוגיא.

די משנה אין ידים – טומאת ידים ביי אסתר, און די קשיא אויף שמואל

נאך איין מאל די מאמר פון רבי יהודה מיט שמואל. ניין, טרוק ווען שמואל איז שמואל בן יודה יעצט. נאך פרוביר איז נישט געווען. נישט ר' יודה מיט אונגערענישטע. יא? יא.

זאגט די גמרא. איז קיטה שמואל האט געהאלטן אזויווי לכאורה ר' עס פאר אים זאך מיר זיין! עס איז נישט קיין קידושא. אזוי ווי ר' ישועה. רייט? אזוי ווי ר' ישועה. אזוי דער חבים פון דעם... ווייל אויב ר' ישועה'ס פראוועלעם איז א א אלץ מכיאת המילאי, עס איז נישט א שאלה צו די ספר וואס הייליגט צו... אוודאי! דאס איז דאך די שאלה. די קאפילוי לדורות, דאס איז דאך די שענע. עס איז א היינע וועג מאכן צו עמפסטער... נישט דעמאלט איז דער שענע. אקעי, יא.

און שמואל... שמואל, כדי איז געווען א מערער ראסיאנאליסט, ער האט נישט ליבן געהאט דער ריכע קודש אזוי שטארק, ער האט ער געמאכט אסאך סענדסטערעזאגט, די עסטער איינע מיט איימער שדעה, עסטער זאר... אסתר לאו ברוח הקודש נאמרה... אונז האט עסתירן מיט די אנדערע שמואל, ווייל עמר שמואל... מאא האס נאך א מעמדרע פון שמואל, אסתר ברוח הקודש נאמרה...

איינטפער די גמרא, איז טאקע געזאגט געווארן ברוח הקודש, אבער נישט ליכתוב. סאו כאילו לכאורה... מען נאמרה ליכתוב אבער נאמרה לקרות... וואס כאילו איז א חלק פון די תורה שבעל פה, נישט א חלק פון די תורה שבכתב... און דאס איז די... נא אידי הארבס מינס.

„נאמרה לקרות ולא נאמרה ליכתוב" – דער חילוק צווישן רוח הקודש און קדושת כתבי הקודש

אידי הארבס מינס, איך קען אריין זאגן די מהלך פון די גמרא. די מהלך פון די גמרא איז, אז עס איז דא א מעמדרע פון שמואל אז אסתר איינו מטמא את הידים, ר' די די זעלבע קדושה ווי די תורה? ניין, פשוט פשוט וועלט דאס געזאגט אז ס'איז טאקע די סטארי איז ברוח הקודש, אבער עס מיינט נאך נישט אז דער כתב איז א חלק אין כתבי הקודש. ס'קען זיין אז די צאנזער רבי גייט רוח הקודש...

נישט ווי תוספות זאגט דא. קענסטו זיי זאגן אז דער צאנזער רב גייט רוח הקודש? דאס מיינט מיט מטמא את הידים? מטמא את הידים איז ווי מ'זאגט אויף הלכה, א דין כתבי הקודש, רייט? מ'קען עס מציל זיין מפני הדליקה, וואטעווער.

דער צאנזער רב גייט רוח הקודש מיינט אז יעצט ווען ס'איז דא א קדושת כתבי הקודש? ניין! יעדער איינער פארשטייט אז דאס איז נאמרה לקרות, נישט נאמרה לכתוב. ס'איז זייער פשוט.

תוספות פרעגט שוין א קשיא, אויב אזוי וויאזוי קען מען ליינען מגילת אסתר אויסעווייניג? דאס איז תוספות'ס קשיא. אבער נאמרה לקרות איז זייער... יעדער פארשטייט אז שמואל האט נישט געמיינט צו זאגן אז מ'מאכט נישט פורים, אז מ'ליינט נישט די מגילה פורים. ער האט נאר געמיינט צו זאגן אז ס'האט נישט קיין דין כתבי הקודש. אדער ווי יענע שיטה.

די משנה אין ידים – רבי מאיר, רבי יוסי, רבי שמעון

אקעי. ער פרעגט די גמרא א קשיא, אקעי. ס'איז דא א משנה, „מאי טעמא דרבי מאיר? דאמר קהלת אינו מטמא את הידים, ומחלוקת בשיר השירים. רבי יוסי אומר, שיר השירים מטמא את הידים, ומחלוקת בקהלת. רבי שמעון אומר, קהלת מקולי בית שמאי ומחומרי בית הלל, אבל רות ושיר השירים ואסתר מטמאין את הידים." דאס איז אלעס א משנה.

זעט מען דאך אז לויט רבי שמעון, זעט מען אז רבי שמעון האלט אז אסתר איז יא מטמא את הידים. דאס איז א קשיא אויף שמואל, רייט? שמואל האט געזאגט אז אסתר איז אינו מטמא את הידים, און ס'איז דא א פראבלעם, ס'איז דא א משנה... איך מיין אז ס'איז א משנה.

און רבי מאיר האט געזאגט, קהלת איז נישט מטמא, שיר השירים איז א מחלוקת בין בית שמאי ובית הלל, אקעי? שטימט?

יא, ס'איז אינטערעסאנט, רות, שיר השירים, און אסתר זענען אלע דריי... רבי יוסי... אלע מגילות. רבי יוסי האט געזאגט, שיר השירים איז זיכער מטמא, מחלוקת איז נאר בקהלת. רבי שמעון האט געזאגט, ניין, קהלת איז מקולי בית שמאי ומחומרי בית הלל. איך מיין אז ס'איז יא מטמא אדער נישט מטמא? לכאורה, בית הלל האט געזאגט אז קהלת איז... איך מיין אז ס'איז נישט מטמא, אז ס'איז מטמא. אה, ווייל רות און שיר השירים און אסתר מיט תמיד.

ער זאגט, לכאורה איז דאס די שיטה פון רבי שמעון. וואס האבן די אנדערע תנאים, רבי מאיר און רבי יוסי, געהאלטן וועגן אסתר? לכאורה שיר השירים האט רבי מאיר געזאגט אז ס'איז א מחלוקת. על כל פנים, אויף אסתר טרעפט מען נישט קלאר אז ס'איז דא בכלל א מחלוקת אין די משנה.

Chavrusa A: אהא. איז די קשיא נישט נאר אויף רבי שמעון, נאר אויף אלע פון זיי?

Chavrusa B: נאט קליר. רות און שיר השירים און אסתר מיט תמיד.

„אהדא דרבי שמעון" – די סתירה אין רבי שמעון'ס שיטה

די גמרא זאגט דא, אהדא דרבי שמעון, דער תנא רבי שמעון בן נסיאי אומר קהלת אינו מטמא את הידיים, מפני שהיא חכמתו של שלמה היא. סטאפ, סטאפ. אהדא דרבי שמעון הייסט אז דא איז טאקע די שיטה פון רבי מאיר, רבי יוסי, רבי שמעון נפשיה. רבי שמעון האלט אז אסתר איז מטמא את הידיים. אבער רבי שמעון האט דאך פריער געזאגט אז סוף מה שכתבו בנביאים קומט אויס אז אסתר איז נישט מטמא את הידיים. רייט?

Chavrusa A: ווערי גוד. סאו די משנה טאקע פעלט די שיטה פון רבי שמעון. אמת?

Chavrusa B: ווערי גוד. דאס איז קודם איין מהלך.

די ברייתא – כמה שיטות אויף „אסתר ברוח הקודש נאמרה"

נאך א שיטה, אז רבי שמעון בן מנסיא זאגט אויך... אה, ניין, ער רעדט נאר פון קהלת. אבער ווייטער, נעקסט. רבי אליעזר אומר אסתר ברוח הקודש נאמרה. רבי עקיבא אומר אסתר ברוח הקודש נאמרה. רבי מאיר אומר אסתר ברוח הקודש נאמרה.

די שאלה איז, די אלע וואס האלטן אז זי איז ברוח הקודש נאמרה, קריגן זיך אויף רבי שמעון? איז דאס א המשך? לכאורה, די אלע דארפן יא זיין מטמא את הידיים.

יעס, יעס. ס'איז אלץ מחלוקת'ן. ס'איז אלץ שיטות לפי שיטת רבי אלעזר. רבי אליעזר, רבי עקיבא... יעדער איינער האט געהאט אן אנדערע מקור. רבי אליעזר, רבי עקיבא, רבי מאיר, רבי יוסי בן דורמסקית, און שמואל. זיי אלע ברענגען ראיות פון פסוקים וואס אסתר האט נישט געקענט וויסן.

שמואל'ס חידוש – „אילו הוינא התם, הוה אמינא דידי עדיפא מדכולהו"

און שמואל איז געקומען... ביי די וועי, איך האב אזוי הנאה פון שמואל. דאס איז איינער פון מיינע גרעסטע מקורות פון שמואל. אמר שמואל, אי הוה התם, אילו איך וואלט געווען דארט, וואלט איך געטראפן רבי אליעזר, רבי עקיבא, רבי מאיר, רבי יוסי, וואלט איך געזאגט פאר זיי אלע אז איך האב א בעסערע פשט. הערסט?

דא זעט מען קלאר אז אמוראים האבן זיך געקענט דינגען אויף תנאים. שמואל האט געזאגט אז איך האלט אז איך האב א בעסערע מקור.

רבה'ס הסכמה – „לכולי עלמא לא פליגי דאורייתא דשמואל עדיפא"

און רבה האט געזאגט, אמר רבה, לכולי עלמא לא פליגי דאורייתא דשמואל עדיפא. אז דו כאפסט, ער איז מסביר לכאורה שמואל. כי מלעילא, ס'שטייט שוין פון הימל אז מ'איז מסכים אז ס'איז אויך אינו ברוח הקודש.

יא, אשר קיבלו למטה. מען האט אנגענומען אז ס'איז טאקע א גוטע מגילה. און דער רב האט געזאגט יא, אז אלע אמוראים, די אלע מען קען אפפרעגן, חוץ פון שמואל. ס'איז אפשר אין שמואל א גרעסערע חידוש, כאטש איך גלייב אז ס'איז אנדערש ווי אלע אנדערע, ס'איז טאקע א סתם כקדושה, אבער ס'האט זיך אנגעהויבן מיט למטה, סתם סתריתא דלתתא, ווייל דו ווייסט.

דיסקוסיע: וואס מיינט „קימו למעלה"?

Chavrusa A: ניין, שמואל האט עפעס, ער איז מחדש געווען. „קימו למעלה", רבינו, תורת לאז איבער אויף שפעטער.

Chavrusa B: ניין, שמואל זאגט דיר א תורה, ער זאגט „קימו למעלה", וואס מיינט „קימו למעלה"? מען האט עס אנגענומען אין הימל. וואס פונקטליך מיינט דאס?

דער פריערדיגער וואס זאגט „כתבוני לדורות" אז די חכמים זענען די וואס מאכן, שמואל זאגט אז אין הימל מאכט מען עס. ס'איז גארנישט קיין, דאס איז א ברייתא וואס רעדט, די מקורות אז אסתר איז ברוח הקודש. אקעי, ס'איז דא כמה וכמה שיטות, אינקלודינג שיטת שמואל, אינקלודינג שיטת רב יוסף. די אלע, דאס איז די מקור, דאס איז לכאורה די גמרא האט פריער, א מינוט פריער איז דאך די קשיא אויף שמואל, „מאי למימרא"?

די גמרא זאגט דאך א שטיקל פריער, „קימו וקיבלו היהודים עליהם ועל זרעם", לאמיר דאך ארויסלערנען פון דעם פסוק. דא שטייט דאך „קימו למעלה מה שקיבלו למטה". אה, ביידעך, איך קום ארויסצולערנען פון דעם פסוק, „קימו וקיבלו".

איך האב מורא, איך האב מורא אז שמואל מיינט געלויבט צו מאכן. א שמואל, איך האב מורא, אן אנדערע תורה, תורה, תורה, אז שמואל האט געמיינט צו זאגן, די גמרא, ער וועט שוין מסביר זיין, מען קען אלעס מסביר זיין בדרך התורה, און נאך קען די רוח הקודש. די רוח הקודש איז אז דער עולם האט עס געגלייבט. אבער דאס איז א פורים תורה, איך ווייס נישט קיין אנדערע פשט.

איך האב מורא אז די אנדערע תירוץ צו קענען פארענטפערן די גמרא'ס תורה. די גמרא האט געפרעגט א סתירה, ווי קען זאגן שמואל אסתר איז נישט מטמא את הידיים, און ער זאגט ברוח הקודש? ער האט עס געמיינט פאר א דזשאוק, ער האט עס נישט געמיינט ערנסט.

דיגרעסיע: ריטב"א'ס שיטה – שלמה'ס רשות צו שרייבן דריי ספרים

ס'איז דאך דא אז לויט די פשט פון די ריטב"א דארף מען פארשטיין די שיר השירים. יא, ווייל ער זאגט אז מען לערנט ארויס פון יענע פסוק אז שלמה וועלכער נאר באקומען רשות צו שרייבן דריי ספרים. נו, וואס ווייסטו וויאזוי ס'שטימט מיט די... מיט וואס?

די שאלה שיר השירים מיט טומאת ידים איז א שאלה צו שלמה... בכלל געהאט רעכט אויף דריי ספרים, ווייל די שורשי שורשים איז נישט הייליג. יא, יא. איך האב זיך געוואונדערט אויף די „בגשמים ולגנוז", איז אויך אפשר... נאך נסתרים. ס'איז מקום נפלא.

סיכום: דריי נושאים אין דער גאנצער סוגיא

אבער אונז זענען געקומען דא צו לערנען די מקור פון די תקנות. די גאנצע גמרא דא האט גערעדט אביסל פון כתבוני לדורות, ער האט גערעדט א פאליטישע שאלה, און אביסל וועגן די שאלה צו אין די צווייטע עיקר, אריכות אין די גמרא איז געווען די אסתר ברוח הקודש.

הקדמה להלכות מגילה וחנוכה – המשך: ירושלמי מגילה א', דער מקור פון די תקנה, און דער דיאלאג צווישן מרדכי/אסתר און די חכמים

צוזאמענפאסונג פון דער בבלי-סוגיא און איבערגאנג צום ירושלמי

Speaker 1: מיט וואס?

אז די שאלה פון שיר השירים מיט קהלת איז די שאלה צו שלמה האט בכלל געהאט א רעכט אויף דריי ספרים, אז שיר השירים איז נישט הייליג.

Speaker 2: יא, יא. אזוי וועסטו ענטפערן מיט די "ביקשו חכמים לגנוז" אויכעט, אפשר?

Speaker 1: נאך נישט. ס'איז נאך נישט, שוין. מ'קען נאך נישט פלעין נאכגעבן.

Speaker 2: אקעי.

Speaker 1: אונז זענען מיר געקומען דא צו לערנען די מקור פון די תקנה. די גאנצע גמרא דא האט גערעדט אביסל פון "כפוהו ללבוש", ס'האט גערעדט א פאליטישע שאלה, און אביסל וועגן די שאלה צו... און די צווייטע עיקר אריכות פון די גמרא איז געווען צו אסתר ברוח הקודש. ס'איז ארויסגעקומען אז ס'איז א מחלוקת תנאים. ניין, אסתר ברוח הקודש, לכאורה איז נישטא קיין איינער וואס זאגט אז אסתר איז נישט ברוח הקודש. אבער צו אסתר איז נתנה להיכתב איז געווען רבי יהושע וואס האט געהאלטן אז מ'טאר נישט טאקע שרייבן, און שמואל האט געזאגט "קיימו וקיבלו". דאס איז מער ווייניגער וואס אונז לערנען מיר דא. באט דאס וועט העלפן פאר אונזער שאלה? נאט ריעלי מאטש. ס'איז סתם צו לערנען א שטיקל גמרא.

אין די ירושלמי איז דא א מער קלארערע. דו הערסט? ס'איז דא א ירושלמי מגילה א', און אויך איז דא א גמרא אין שבועות וואס מ'דארף לערנען. לאמיר קוקן. יא? ירושלמי מגילה א'. האסטו עס געטראפן?

ריטב"א'ס פירוש אויף שמואל'ס "קיימו וקיבלו"

Speaker 1: ס'איז אינטערעסאנט, די ריטב"א לערנט אפ די ווערטער פון שמואל, "קיימו וקיבלו היהודים", נישט אז "קיימו למעלה" מיינט דאס אז ס'איז געווארן אנגענומען, נאר דאס אליין איז א רוח הקודש. וויאזוי האט ער געוואוסט וואס מ'האט אנגענומען אין הימל?

Speaker 2: יא, יא, דאס איז די פשוט'ע פשט אין די גמרא.

Speaker 1: ניין, איך האב געלערנט "קיימו למעלה" אז ס'איז געווארן אנגענומען. אז דו פרעגסט וואס איז די רוח הקודש?

Speaker 2: דאס איז נישט ריכטיג. דאס איז א פורים תורה.

Speaker 1: ניין, ס'איז נישט, ס'איז נישט. "קיימו למעלה" - די ספר איז געווארן אנגענומען. למעלה מיינט אין הימל. אין הימל. אז די ספר איז געווארן אנגענומען. און נישט דאס אז "קיימו למעלה מה שקיבלו למטה", אז די ספר איז געווארן אנגענומען אלס א הייליגע ספר.

Speaker 2: אין הימל. נישט אויף דער ערד.

Speaker 1: אין הימל. און פון וואו האט ער געוואוסט? מוז זיין אז ס'איז א רוח הקודש. דאס איז די פשוט'ע פשט. ס'איז א ווערי פאני פשט, ווייל ס'איז דא א פירכא.

Speaker 2: וואס איז די פירכא?

דיסקוסיע: די צירקולערע ארגומענט און די גמרא אין מכות

Speaker 1: קען מען צוליב דעם שטארבן? ווי ער זאגט, "תחזיקני דורש". ס'איז דא א גמרא אין מכות וועגן דעם, וועגן דעם מאן... רבי יוסי האט געפרעגט אזא קשיא אויף די אנדערע וואס האט געזאגט א הלכה אז "כל חייבי כריתות שלקו נפטרו מידי כריתתן".

האט ר' יוסף געזאגט, "מיין צאלק לילה ואמר". האט דער בעל הבית געזאגט, "וואס הייסט? ס'שטייט א פסוק". ס'איז א צירקל, ס'שטייט א פסוק, אבער וויאזוי ווייסט מען אז דער פסוק איז אמת? ווייל ס'שטייט א פסוק. ס'איז א פירוש פון ר' יוסף לאטשובער. ער האט געמאכט יעדן טאג א לימוד נשמה... צדיק צדיק...

Speaker 2: "You're not answering the question!"

Speaker 1: ער זאגט, ער זאגט אז ס'שטייט א פסוק, ער זאגט נישט וויאזוי ער ווייסט. וויאזוי ווייסט ער טאקע פון דעם זעלבן פסוק? אבער ער זאגט, איינמאל אונז ווייסן אז ס'איז שיעור ומיצועות צווישן די צוויי פלעצער...

דער הייליגער בעל שם טוב האט געזאגט פאר ר' מיכל'ע זלאטשובער, "ס'קאלטע אסוי, ווען נישט וואלט ער געווען אן אפיקורס אויף אין עוד מלבדו, ער האט געזאגט אז ער האט געלעבט מיט צוויי עולמות". זאג איך, ניין, דו נעמסט אן אפיקורסות אן הנחה אז אונז ווייסן נישט וואס טוט זיך דארט. די גמרא אין תענית זאגט... איך האב א גמרא! איך האב א גמרא! דו ביסט נישט... ר' מיכל'ע זלאטשובער האט נישט געזאגט אנדערש ווי די גמרא. די גמרא אין מכות זאגט אז מ'ווייסט נישט, מ'ווייסט נאר וואס ס'שטייט אין פסוק. און ס'איז דא נאך א גמרא אין דעם ענין. אבער אז ס'שטייט אין פסוק, איז ווער זאגט אז ס'שטייט אין פסוק? "משה קיבל תורה מסיני". ס'קען זיין אז ס'איז דא א פשוט'ע פשט. ס'איז דא פירושים תורה אויף דעם חז"ל, ס'קען זיין אז ס'איז דא א פשוט'ע פשט. איך האב נישט געזען א נארמאלע פשט אויף דעם שמואל. דו זעסט אז שמואל איז דאך א חכם, ער זאגט אז די אלע תנאים וואס זאגן עפעס אויף די תורה, ס'שטימט נישט, right? אבער זיין פשט שטימט דאך נאך ערגער פון אלע.

תוספות'ס קשיא אויף שמואל

Speaker 1: און דאס פרעגט דאך א גוטע קשיא, אז וואס? אז אן אנדערע פלאץ שטייט... וואס איז תוספות'ס קשיא? וואס פרעגט תוספות? אז תוספות פרעגט אויף די אלע קושיות אין פרק חלק אויף שמואל, אז מ'דארף יא די פסוקים קומען און מ'קען קומען פאר אן אנדערע לימוד. אדער רבא האט געזאגט, מ'איז דאך מפיר איבער תורה. אבער ניין, קומען פאר יענץ אליין. דאס אז אידן האבן מקבל געווען די תורה ברצון, דאס ווייסן מיר נישט ברוח הקודש?

Speaker 2: ניין, באמת, ס'איז מאכן ליצנות. אה, ניין, "קיבלו" מיינט אז דער עולם האט געוואוסט, ס'איז נישט געווען אן אונס, ס'איז געווען ברצון. ניין, ס'איז נישט געווען רצון און נישט רצון, ס'איז געווען א הכרח פון אהבת הלב.

ירושלמי מגילה א' – דער דיאלאג צווישן מרדכי/אסתר און די חכמים

Speaker 1: אקעי, הער א שטיקל ירושלמי. אקעי, אבער מ'רעדט שיין. אויך דער ירושלמי איז אויך דא א שיינע זאך. מאך אויף ירושלמי מגילה א' עמוד א'. האסט עס? ירושלמי מגילה א' עמוד א'. יא? נו. ר' שמואל אליעזר האט געזאגט, אגרת השנית אדער שנית. אקעי. זאגט די גמרא, רבי ירמיה בשם רבי שמואל בר יצחק, אקעי? דאס איז אן אנדערע מקור פאר די זעלבע מעשה וואס מיר האבן געלערנט אין דף ז' אין בבלי. אבער קוק וואס ער זאגט, אקעי? רבי ירמיה... אלף ה', קורין את המגילה באדר הראשון. יא, יא. דארט אינדערמיטן.

Speaker 2: יא.

Speaker 1: אמר רבי שמואל בר יצחק, מה טעם אומרים השנית? כזו היא גדולה שחייבו רבותינו שיהיו אומרים להם, גבה עליכם שניים אלו לבחור שנה, לא דיינו צרות שבאו עלינו, אלא שאתם רוצים להוסיף עלינו עוד צרותיו של המן? דו קענסט גיין שנעלער, איך קען נישט מיתהאלטן. דו ווילסט מיר אויסלערנען און מיר שטעלן די שאלה? יא.

דיסקוסיע: פירוש די ווערטער "שיהיו אומרים להם"

Speaker 1: ס'איז דא די גמרא, רבי ירמיה בשם רבי שמואל בר יצחק, ער האט געזאגט אזוי, "מה עשו מרדכי ואסתר? כזו היא גדולה שחייבו רבותינו שיהיו אומרים להם, גבה עליכם שניים אלו לבחור שנה, ולא דיינו צרות שבאו עלינו, אלא שאתם רוצים להוסיף עלינו עוד צרותיו של המן?" וואס טייטש "שיהיו אומרים להם"? וואס טייטש "שיהיו אומרים להם"? ער זאגט אזוי ווי יענער האט געזאגט, "קינאה אתם מעוררים עלינו"? די צרה אז די גויים גייען וויסן אז מיר האבן א מעשה?

לאמיר זען וואס דער אור לישרים זאגט. ער זאגט, דער הייליגער אור לישרים איז אן ענין. וואס איז די טייטש? ער לערנט אזוי ווי די גמרא אין בבלי, "קינאה אתם מעוררים עלינו", איר מאכט אונז צרות. אונז פעלט אונז צרות? אמרו להם, וואס זאלן מיר אונז זאגן? "צרותיו של המן", האבן מיר געלעבט שוין נישט? איך וויל זאגן, דו האסט מורא זיי זאלן זיין א קאפי-קעט?

דער ר"ש ליבערמאן ברענגט אז דער מדרש רות ברענגט די זעלבע לשון, ער שרייבט "לא דיינו צרות של עולם, אלא שאתם מטריחים עלינו לכתוב את השנים והימים". מיר האבן גענוג צרות, דארפן מיר נאך איינשרייבן אין די מגילה? דאס מיינט עס.

עס וועט זיין די פורים קרייזל, מ'דארף אויפקומען מיט געלט פאר יעדער איינער וויאזוי צו קענען מאכן פורים. נא, ס'איז דאך מיין מנוחה. אקעי.

Speaker 2: נא, ס'מוז זיין אז זיי מיינען עפעס אנדערש. נא, ס'מוז זיין ווייל די תשובה, "צורת רבו עליו", מיינט עס נישט די תשובה פון דארפן משלוח מנות. יא, דו פארשטייסט? אדער איך ווייס וואס דו זאגסט, אז איך מאך לצנות.

Speaker 1: אהא, דאס איז זייר גוט. דא לערנט מען פון ירושלמי וואס איז דער מקור. עס שטייט די גמרא אין סוף מגילה פרק ב' משנה ז', זייער קלאר אז די גמרא לערנט אז ס'איז א דיאלאג, די צוויי גריג בריוון. פשוט, "וישלח ספרים אל כל היהודים", דאס איז ביי די וועי א כלל אין פשטות של מקרא, אסאך מאל זעט מען אין פסוק אז איינער זאגט עפעס, נאכדעם זאגט ער נאך א זאך, און אלעמאל מיינט עס אז בעצם האט איינער צוריקגעענטפערט, נאר אמאל שרייבט ער עס נישט. דאס איז מכלל, מ'פארשטייט אז דאס איז א תשובה. די תשובה איז געווען, "קיימו וקיבלו היהודים עליהם", האבן זיי געענטפערט, אה, דאס איז וואס דו זאגסט, "קיימו וקיבלו היהודים", דאס איז וואס זיי האבן געשריבן.

דער ירושלמי'ס מקור: "כתוב בתורה ובנביאים ובכתובים"

Speaker 1: ליין, ליין, ליין, איך האב שוין פארגעסן. "וכתוב על היהודים ועל זרעם ועל כל הנלוים עליהם, והראו כתובים ומעלין בארכיון". אזוי ווי "מעלה בארכיון" מיינט אין די ארכיוו. אזוי ווי "מעלה בארכיון" וואס שטייט אין די גמרא. "ארכיון" מיינט ארכיוון, איך מיין אז ס'איז א לשון יווני. "אלא אלו הן כתובים, זה ספר תורה, ים ו' חכמים, מועד פורים".

שמואל בר נחמני בשם רבי יונתן אמר, און ביי אונז איז דאך אויסגעשטעלט אז דא וואס מיר זאגן אנשטאט רבי יוחנן איז רבי יונתן. און דא איז רבי יונתן, די נעקסטע, אבער שפעטער איז רבי שמואל בר נחמני בשם רבי יונתן. יא, יא, אבער די פריערדיגע מאמר פון "כל השולח למתנות לחבירו", ווען שטייט עס אין בבלי? פון רבי יהודה בן שמואל. אה, יא, איך האב געדענקט. נאכאמאל, דא איז אויך רבי שמואל ברבי יצחק. רבי ירמיה בשם רבי שמואל ברבי יצחק. ניין, ניין, ס'איז איינער אנדערש, נישט רבי שמואל ברבי יהודה. אקעי. די צווייטע איז רבי יונתן טאקע, שטימט. אקעי.

די דרשה פון "כתוב זאת זכרון בספר"

Speaker 1: ער האט געזאגט אזוי, יא, "שמונים וחמשה זקנים ומהם שלשים וכמה נביאים היו מצטערים על הדבר הזה". יא, איז זייער אינטערסאנט. אינטערסאנט. קוים כאילו אין די בבלי שטייט שמורים וחומשים זקנים. ניין, עס שטייט ארבעים ושושע נביאות. אבער וואס שטייט פונעם די בבלי? א גאנצע אנדערע מעמדריך. נהי, דו רעדסט פון דעם בבלי, און דער פון די בבלי. אקעי. אויבן מצתרים על הדבר הזה. אויף וועלכער דבר הזה, אז מען קען נישט וועגן צולייגן די נייע מצוות. יא, עמרי, יקסיב. אלא מצווארשי צווער ושמת משה, אלא מצווה של זאנא, ומשה. חנא ממלנו משה. איינא וואכער. רשעתר לחדש דבר מעתא. און מרחי ועסן, מבגשי מלחדש לענא דבר. ווייל לזוזים ישם, ועדאי שמורים וחמישים זקענים האבן זיך נישט וועקגערופט פון דארטן. נותם. נותם ונותם לדבר, עד שערה כדש ברכי יתונה. אזייערע שיינע גמרא. ומארצי אותי כתוב בתורה, ונביאים ובקתובים. וועסט אז ס'איז דא א מקום פאר מגילת עסטער. הרוד הכתוב? עס האט זעהט אז דארט מען אמסב. הרוד, יא. ווערן משה כתוב, "זאת זקרים בספר"? זאת זאגא. ער האט נישט דער דאנגעט מיט דריי מאל דערמאל און מיט מיט די דרשעת קידוש. וועסט איז דריי אנדערע זאכן. תורה כמד די תימר. זאל איז איז געווען. זייגא דער תימער זיי דער תימער, זאת זייגא דער תימער. זיי דער תימער זייט משה מרניי ישראל. שקרא נעלי הנביאים כתבו די מלוה ד' ספרי' עלא כתבים, עלא כתבים מיט זיין די אסתר, אזוי וואס שטייט מיין אסתר, כים איז זיין ווי פירום על ערה, ונחסר בספר. אה, עס וואלט זיין וויינער נחסר בספר ספר שטיבן די ווארט בספר. זייער גוט, סאוי, דאס איז א סאך זייער העלפל, ווייל איז עס פארשטיין וואס איז דער פשט פון די אידעי אין די רמזים. רייט? יא, יא.

פארגלייך צווישן בבלי און ירושלמי

Speaker 1: שוין, איז דאס איז אינטערעסאנט. סאוי איינער... סטאפ פאר א סעקונד. וואס אונז טוען אויף פון די רשעמי איז, קודם כל, אין די בבלי איז דא צוויי מעמבערס וואס האבן די רשעמי... אבער דער לעפטשטער ירושלים זענט זייער שטארק אויס ווי יענע מעמבער אין די בבלי, אויך אז די נביאים האבן קיינמאל נישט צוגעלייגט. און דא שטייט עס נאר מער פיוטי אז זיי האבן געשטאנען און געוויינט און געצחקן פארפרידט און זיי געסיגראמפן מיט די צוויי מעמבערס אין די בבלי, סייער די מעמבערס אין די אקדמי, און אויף זען וואס שטייט וואס דארט ברענגט דער פסוק.

דער בבלי האט דאך צוויי אנדערע מהלכים. איינס איז אין די ברייתא וואס זיי ברענגען פון די מ"ח נביאים, וואס דא שטייט אבער אז מ'רעדט פון אנשי כנסת הגדולה. דער לשון "מהם כמה נביאים" איז א לשון וואס שטייט אויף אנשי כנסת הגדולה, געדענקסט?

Speaker 2: יא, אבער ס'איז א פלא, ווייל ס'שטימט נישט אין די דורות. ס'איז נישט געווען אזוי סאך פון די... אנשי כנסת הגדולה איז דער דור מרדכי. אלע פון זיי האבן געווען אין דור מרדכי?

המשך הקדמה להלכות מגילה וחנוכה: ירושלמי מגילה – „מגילה זו הלכה למשה מסיני", „לא עתידים לבטל", און די גמרא שבועות ל"ט ע"א אויף „מצוה עתידה להתחדש"

דער צוזאמענהאנג צווישן בבלי און ירושלמי – וויאזוי דער מדרש פון „שלחה להם אסתר לחכמים" האט זיך צעטיילט

Speaker 1: סיי די מדרש אין ירושלמי וואס שטייט, וואס דארט ברענגט ער די פסוק, און די בבלי האט זיך די מעשה געטיילט אויף צוויי אנדערע מדרשים. איינס איז די ברייתא וואס זיי ברענגען פון די מ"ח נביאים, וואס דארט שטייט אבער, דא איז דאך די רעדע פון אנשי כנסת הגדולה. די לשון „מהם כמה נביאים" איז א לשון וואס שטייט אויף אנשי כנסת הגדולה, געדענקסט?

Speaker 2: יא, אבער ס'איז א פלא, ווייל ס'שטימט נישט אין די היסטאריע. ס'איז נישט געווען אזויפיל פון די... אנשי כנסת הגדולה איז דור מרדכי. אלע זענען געווען פון דור מרדכי?

Speaker 1: יא, יא, אוודאי. אנשי כנסת הגדולה איז אין איין טיים, ס'איז נישט א סאך דורות. לאמיר זען וואס ער שטייט. לאמיר זען וואס די גמרא האט פארשטאנען. צו ס'שטימט היסטאריש איז אן אנדערע נושא. אבער אנשי כנסת הגדולה מיינט מענטשן פון זמן עזרא, און די גמרא האט פארשטאנען אז דאס איז געווען די זמן מרדכי.

דיסקוסיע: די נומערן „שמונים וחמישה זקנים ומהם שלושים וכמה נביאים"

Speaker 2: וואס איז די נומער שמונים וחמישה? מיט דרייסיג. 85 מיט 30 איז 120. דו געדענקסט אז ס'איז געווען 120 זקנים. 85 פלאס 30 איז וויפיל?

Speaker 1: 85 פלאס 30 איז 120, רייט?

Speaker 2: אבער ס'שטייט דא „וכמה". „שלושים וכמה".

Speaker 1: נאכאמאל. שמונים וחמישה זקנים, ומהם שלושים וכמה נביאים.

Speaker 2: נישט עקסטער.

Speaker 1: ניין, צווישן זיי איז געווען שלושים וכמה נביאים.

Speaker 2: ניין, ס'שטימט נישט. איך מיין אז ס'דארף זיין צוזאמען.

Speaker 1: ניין, „מהם", ס'שטייט „מהם". ס'שטייט דאך א תורה וואס די בעלי התוספות האבן געוואלט זאגן, אבער... איך מיין אז ס'שטייט, איך ווייס נישט פונקטליך וואס ס'שטייט.

Speaker 2: יא, דאונט קאנפיוז מי וויט די פעקטס.

Speaker 1: לאמיר זען וואס ער זאגט.

אה, ער זאגט... ביי די וועי, איך בין נישט דער איינציגסטער, אבער ווייל דער עליות אליהו זאגט „תשעים ושמונה ועמהם". אבער ער זאגט „ועמהם שלושים נביאים". ווייל 85 איז די נומער וואס מ'קען ציילן אין ספר עזרא, ס'איז דא 85. אקעי, איך ווייס נישט.

עילת המצוה איז דער אמת'ער פראבלעם

Speaker 1: על כל פנים, דאס מיינט אוודאי די אנשי כנסת הגדולה. סאו איין מינוט, סאו דא זעט מען וואס? אז וואס?

Speaker 2: זעט מען קלאר אז וואס?

Speaker 1: אז דאס איז די פראבלעם וואס זיי האבן געהאט איז די עילת המצוה. עילת המצוה איז אויך אן אמת'ע טענה, ס'איז נישט קלאר. און אז די תירוץ איז טאקע געווען די מדרש, און מיר וועלן זען אז רש"י האט זיך גענומען אויף די תירוץ. אבער רש"י וועט זאגן אז ס'איז נאך די אנשי כנסת הגדולה, ער זאגט אז ס'איז געווען א מעשה פון די אנשי כנסת הגדולה.

Speaker 2: יא, ס'איז אינטערעסאנט.

Speaker 1: וואס איז אינטערעסאנט, ווייל ווען ס'שטייט איינס פארנט פונעם צווייטן, זעט מען אז די חכמים האבן געזוכט אנדערע מיני... איין פראבלעם איז צו ברענגען אנטיסעמיטיזם, איין פראבלעם איז...

Speaker 2: ניין, ס'איז אן אנדערע נוסח. פארגעס די אנטיסעמיטיזם פראבלעם. יעצט איז דא צוויי אנדערע נוסחאות.

Speaker 1: אקעי, און די מצוות... ס'איז דא אינטערנעל פראבלעמען, עקסטערנעל פראבלעמען. אנטיסעמיטיזם איז אן עקסטערנעל'דיגע פראבלעם, ניין? אינטערנעל איז די...

Speaker 2: אקעי, נאכדעם זאגט די גמרא ווייטער, יא?

Speaker 1: יא.

Speaker 2: נאך א שטיקל לכאורה וואס האט צו טון מיט דעם.

Speaker 1: Read.

ירושלמי מגילה – „מגילה זו הלכה למשה מסיני" און „אין מוקדם ומאוחר בתורה"

Speaker 2: איין מינוט. רבא ורב חנינא... ביי די וועי, עפעס גראבט, אלעס אין די בבלי און די ירושלמי גראבט, און די ירושלמי דארף מען וויסן וועלכע איז מער מדויק.

Speaker 1: נו?

Speaker 2: איין מינוט. דא זאגט מען מיט השם, „ויאמר ה' אל משה", זייער גוט. ביי דעם איז דא רב חנינא ורבי יונתן בר קפרא בישיבה עלאה אמרי אזוי, „מגילה זו נאמרה למשה מסיני".

Speaker 1: בעצם, די גאנצע פראבלעם האבן מיר נישט קיין פראבלעם. ענק מיינען אז מ'דארף פארענטפערן מיט די ירושלמי א שאלה חדשה. ס'שטייט שוין מסיני, ס'איז „אין מוקדם ומאוחר בתורה".

Speaker 2: וואס מיינט דאס? פארוואס שטייט עס נישט אין פרשת יתרו? פארוואס שטייט עס אין מגילת אסתר?

Speaker 1: פארוואס שטייט עס אין מגילת אסתר? ווייל ס'איז געשען שפעטער. דאס איז די פשוט'ע פשט.

Speaker 2: פארוואס שטייט עס „אין מוקדם ומאוחר בתורה"?

Speaker 1: בעצם איז עס א חלק פון די תורה.

Speaker 2: „אין מוקדם ומאוחר בתורה" מיינט אז די תורה איז נישט קראנאלאגיש. דאס הייסט, הגם אז דו זעסט אז ס'איז בתורה, ס'שטייט אין די תורה, ס'האט א דין תורה, אבער היסטאריש איז עס געשען שפעטער.

Speaker 1: ניין, „אין מוקדם ומאוחר בתורה" מיינט אז ס'קען שטיין שפעטער און ס'איז געשען פריער. ס'קען שטיין שפעטער אין ג' דעם צווייטן חודש, שיינער קען שטיין פארן חודש הראשון, אקעי?

Speaker 2: זאג איך דיר אזאך. בעצם, וואו מ'מאכט שווער, איז וואו ס'וואלט געדארפט שטיין אין די תורה. „עלה אלי ההרה", דער אייבערשטער זאגט פאר משה רבינו, קום ארויף אין בארג סיני, איך וועל דיר זאגן וואו מ'מאכט שווער. פארוואס שטייט עס נישט דארט? ס'איז נישט דא קיין סדר.

Speaker 1: אקעי. That's all. דו מיט דיין היסטאריע, קום נישט אריין אין די ירושלמי. איך ווייס נישט. דער רמב"ם האט טאקע געלאכט אויף דעיס, אבער איך זאג דיר וואס דער ירושלמי זאגט.

Speaker 2: שוין, נאכדעם וואס ר' יוחנן ור' שמעון בן לקיש, יא? די דעי שטיקל האט אדרבה געברענגט, סאו גיי פארשטיי אים, יא?

ר' יוחנן בשם ר"ל: „אף מגילת אסתר והלכות אינן עתידים לבטל"

Speaker 1: Read, read, read. איין מינוט. דער רמב"ם ענדיגט מיט דעי הלכה, יא?

Speaker 2: יא, אז עס זעט דא אויס אז עס וואס וואס דארט עפעס א טוער מיט איינס מיט דעם צווייטן, ארון, אבער... אה, דאס „לא עתידים לבטל" מיינט ווייל עס איז א חלק פון די תורה, אבער...

Speaker 1: דארט ווען? רב, רב חנינא, רבי יוחנן ורב קפרא, רבי יהושע בן לוי אמרי: „מגילה זו הלכה למשה מסיני". ר' יוחנן בשם ר' לקיש: „ר' יוחנן אמר נביאים וכתובים עתידים לבטל וחמשה חומשי תורה אינם עתידים לבטל, מה טעמא קול גדול ולא יסף". עס שטייט דא אויף דעם מתן תורה. ר' יוחנן בשם ר' לקיש אמר: „אף מגילת אסתר והלכות", שמעת? „והלכות, אינן עתידים לבטל".

Speaker 2: „אף הלכות", תורה שבעל פה, incredible תורה?

Speaker 1: איך ווייס נישט, „אינם עתידים לבטל". „נאמר כאן קול גדול ולא יסף, ונאמר להלן וזכרם לא יסוף מזרעם". און פון דא ווייסט מען אז הלכות ווערט נישט בטל, וואס הייסט „הליכות עולם לו"? הלכות איז א הליכות עולם. גייט בלייבן אויף אייביג.

דער צוזאמענהאנג צום רמב"ם'ס פראבלעם פון „שאין נביא רשאי לחדש דבר מעתה"

Speaker 1: סאו וואס טוען מיר יעצט מיט דעם דא? קודם כל, עס איז זייער אינטערעסאנט אז דאס איז ממש די „שאין נביא רשאי לחדש דבר מעתה". דאס איז זייער דער רמב"ם'ס פראבלעם. אבער ער לערנט דא אן ענטפער. און ער דארף נאכדעם איין שטיקל גמרא וואס ער ברענגט, און נאכדעם מ'דארף ענדיגן דף ע"ג פונקטליך. ס'דארף דא נאך איין שטיקל גמרא וואס איז אינטרעסאנט מ'וועט זאגן אויב מ'קען עפעס לערנען.

Speaker 2: עריכין?

Speaker 1: נישט עריכין. סארי. שבועות, ל"ט עמוד א'. שבועות, ל"ט עמוד א'. לאמיר נאר קוקן שבועות. מיין שבועות, יא, נישט שביעית. שבועות. שביעית איז שמיטה. שבועות.

גמרא שבועות ל"ט ע"א – „מצוה עתידה להתחדש" און „קיימו וקבלו"

Speaker 1: שבועות דף ל"ט עמוד א' זאגט דארט, איין רגע, איך האב עס דא. דא זאגט די גמרא, יא... „ששומע הקדוש ברוך הוא סיני לסוסו"... אה... אה ביסל שפעטער... „אין אלו המצוות שקיבלו עליהם מהר סיני". מצוה עתידה להתחדש, אשר גוי מקרב גוי, מן היין? שאלמלא ראו את האותות, לא היו מאמינים. עכשיו, זה לפני מתן תורה, רייט?

Speaker 2: יא.

Speaker 1: רבינו אומר על דעת חכמי ישראל, וכן מצינו במשה רבינו שהשביע אותם על דעת המקום. כיצד? יש פה שתי דעות. אין דעה אחת אומרת, אין דורשים את האותות לדורות הבאים, אלא שיאמינו. ויש דעה אחת אומרת, ואין להם מצוה שיקבלו עליהם מעשה נסים, מצוה עתידה להתחדש, ויאמינו, אלא קיימו וקבלו.

Speaker 2: וואט?

Speaker 1: זייער אינטערעסאנט. די גמרא זאגט אז משה רבינו האט שוין משביע געווען די אידן אז זיי דארפן מאמין זיין אין קיימו וקבלו. זייער א ווארט פלא. רייט?

Speaker 2: אהא.

Speaker 1: און דאס איז די ראיה פון קיימו וקבלו. א ראיה דארט אגב, שקבלו כבר.

Speaker 2: באט דאס איז בעקווארד. שקבלו, עס זאל זיין מקויים געווען אז זיי האבן שוין מקבל געווען צו פאלגן די חכמים.

דיסקוסיע: איז דאס א דין מיוחד אדער א כללי'דיגער דין?

Speaker 1: מיר דארפן וויסן, איז דאס עפעס א דין מיוחד, אדער דאס איז יא, אז זיי האבן זיך אונטערגענומען אז יעדע זאך וואס די חכמים גייען זאגן גייען זיי פאלגן, סאו סתם אזוי די עצם זאך אז מ'האט זיך אונטערגענומען צו פאלגן, „לא תסור מן הדבר" איז אויך א מצוה עליהם. דא שטייט נישט „לא תסור", דא שטייט ספעציפיש אויף די מצוות שעתידין להתחדש. און די ראיה איז קיימו וקבלו, און איך פארשטיי נישט דאס איז די ראיה. די ראיה פון דארט איז אז זיי האבן שוין מקבל געווען, קבלו כבר צו מקיים זיין. קיימו אשר קבלו כבר. זעט מען אז אשר קבלו כבר, זיי האבן שוין אנגענומען בימי משה אדער וואס?

Speaker 2: יא, ווערי אינטערעסטינג.

Speaker 1: צריך עיון גדול. די אלע היינטיגע מפרשים ווייסן נישט וואס איז פשט. און די פריערדיגע מפרשים האבן בכלל נישט גערעדט וועגן דעם. דורות הראשונים איז גאר, ווערן גאר דברים נפלאים. איך ווייס נישט, איך ווייס נישט וואס איז פשט אין די נדר. אקעי. ענין הנדר, קבלות, איז דא פארשידענע. דער עולם זאגט זאכן. איך ווייס נישט וואס זיי זאגן, זיי זאגן זאכן.

מסקנא: דער theme פון „something is wrong מיט די מגילה" און „קיימו וקבלו" אלס part פון די תירוצים

Speaker 1: עניוועיס, דעטס די סטארי. סאו וואס ווייסן מיר פון די גאנצע מעשה לגבי דאס וואס מיר לערנען דא אין די רמב"ם?

Speaker 2: איי דאונט נאו.

Speaker 1: זייער אן אינטערעסאנטע שטיקל גמרא. איך קען דיר נישט העלפן. איך ווייס נישט וואס איז די פשט דערפון. דו ווייסט וואס איז די פשט? זייער אינטערעסאנט. קודם זעט מען אז א תינוק איז א חכם מוז געווען מיט אסתר, סיי אלס די פראבלעם פון סיי פאליטישע פראבלעמס, סיי תורה'דיגע פראבלעמס. די theme איז אז something is wrong מיט די מגילה.

Speaker 2: יא, ס'איז דא עפעס א קשיא.

Speaker 1: ס'איז דא עפעס א קשיא. און ס'איז דא פארשידענע תירוצים. און די „קיימו וקבלו" איז עפעס part פון די תירוצים.

א דריטער/פערטער פשט אין „קיימו וקבלו"

Speaker 1: די פסוק וואס זיי האבן זייער ליב. מיר האבן שוין א פערטע פשט אויף „קיימו וקבלו", by the way. א דריטע פשט. צווייטע איז „קיימו מה שקבלו כבר" די גאנצע תורה, און דא זעט מען אז „קיימו מה שקבלו כבר", אז מ'לערנט פון דעם אז אין קבלת התורה איז שוין געווען כלול מצוות עתידות להתחדש. אפשר דאס איז א פראטע גמרא.

ער האט אלע פשטים אין „קיימו וקבלו" איז דא א קשר צווישן שבועות, ס'איז דאך אין מסכת שבועות, צווישן שבועות און, איך מיין צווישן קבלת התורה און פורים, אדער קבלת התורה און מגילת אסתר, אויף צוויי אנדערע וועגן.

צוויי ריכטונגען פון דעם קשר צווישן סיני און פורים

Speaker 1: אדער האט מגילת אסתר מחזק געווען, לויט די פשט פון „קיימו מה שקבלו כבר" פשט, אז פורים האט מחזק געווען די תורה, אדער די אנדערע פשט איז פארקערט, „קיימו וקבלו" לערנט מען ארויס אז די תורה האט מחזק געווען די פורים. די שאלה איז צו משה רבינו איז מחזק די מגילה, אדער די מגילה איז מחזק משה רבינו?

Speaker 2: יא, לויט די „קיימו מה שקבלו כבר" פשט איז אז די מגילה איז מחזק אין כל התורה כולה. די אנדערע פשט איז ניין, אז ס'איז פארקערט, די תורה איז מחזק די מגילה.

Speaker 1: איך כאפ נישט וואס דו מיינסט. אה, יא, דו מיינסט די שבועות און די שבת, מסכת שבועות און מסכת שבת זענען די opposite. ניין, איך מיין לויט די פשט פון מסכת שבת, „קיימו מה שקבלו כבר", די פשט איז אז פארקערט, אז פורים האט מחזק געווען קבלת התורה, נישט די other way around.

Speaker 2: איך פארשטיי וואס דו זאגסט. איך פארשטיי וואס דו זאגסט. איך פארשטיי וואס דו זאגסט, ס'איז אינטערעסאנט, און איך בין מסכים.

א שאלה אויף די וואס לערנען „מימות משה קיבלנו כבר"

Speaker 2: און אויך, לויט די וואס לערנען מימות משה קיבלנו כבר, לכאורה האט ער נישט אנגענומען קיין פראווען פארוואס מיר מאכן פורים פאר א יום טוב. אבער האט ער געזאגט פונקט פארקערט, ווען נישט פורים איז דאך נישטא קיין שום יום טוב.

Speaker 1: איך האב געפרעגט, איך זאג, „Excuse me, אפשר? מ'פרייט זיך מיט די תורה."

סיום הקדמה להלכות מגילה וחנוכה: דער רמב"ם קעגן די גמרות – א מסקנא

א. דער רמב"ם'ס שיטה אז פורים איז „דברים שנתקנו על ידי נביאים" – קיין סתירה מיט רוב מקורות, אבער יא מיט עטלעכע

Speaker 1:

און אויך, אט די וואס לערנען, טוען מיר מאכן אביסל קביעות, לכאורה איז נישטא קיין פראבלעם וויאזוי מיר מאכן פורים פאר א יום טוב. אבער דו האסט געזאגט פונקט פארקערט, ווען נישט פורים וואלט געווען א שם יום טוב...

Speaker 2:

אפשר, מ'פרייט זיך מיט די תורה?

Speaker 1:

ניין, ניין, דו קענסט עס זאגן אלעמאל וואס דו ווילסט. ניין, ס'איז נישט. יענץ איז אויך א פאני גמרא, ס'איז פאני וואס דו זאגסט, ס'איז צו די פירוש פון די גמרא.

אקעי, לעניינינו, דער רמב"ם וואס ער זאגט אז פורים איז דברים שנתקנו על ידי נביאים, איז נישט קיין סתירה מיט די אלע מקורות. די איינציגסטע פלאץ וואס איז אביסל א סתירה איז די ירושלמי און די גמרא אין דף י"ד, און אויך די שבועות. ס'איז אביסל מער...

ב. דער עיקר פראבלעם: לויט דער רמב"ם איז פורים „נאך איינע תקנת חכמים" – אבער די גמרות זעען א ספעציעלע פראבלעם

לאמיר פארשטיין אזוי, לויט'ן רמב"ם וואס דער גאנצער פראבלעם איז מער תורה שבעל פה, נכון, מ'קען מאכן תקנות, און זיי קענען מאכן מצוות, זיי קענען בעצם היינט אויך מאכן מצוות, גרייט אזא פראבלעם, ס'איז נישטא קיין סנהדרין, כל ישראל, וואטעווער, אבער בעצם קענען זיי.

און די גמרא זעט אויס אז ס'איז מער אן ערנסטע פראבלעם, ספעציפיש אויף פורים. ס'איז נישט אזוי, ס'שטימט נישט אזוי גוט. די אלע גמרות, לכאורה קיין איינס פון זיי שטימט נישט אזוי גוט מיט'ן רמב"ם. ווייל לויט'ן רמב"ם, איז דאס נאך איינע תקנת חכמים, אזויווי הלל, אזויווי טויזנטער זאכן וואס זענען תקנת חכמים וואס זענען שפעטער. און ס'איז אפילו מער קלאר, ווייל ס'איז געשען די מעשה שפעטער, איז עס זיכער שפעטער.

און די גמרא זעט אז ס'איז דא עפעס א פראבלעם. און די אלע גמרות וואס מיר האבן געלערנט איז דא עפעס א נושא, מ'דארף טרעפן א פסוק, מ'דארף דאס ארויסדערהערן נאך די פסוק. ס'איז נישט, ס'שטימט נישט מיט'ן רמב"ם. די אלע גמרות שטימען נישט מיט'ן רמב"ם.

Speaker 2:

ניין, אויך די גמרא וואס זאגט אז די חכמים האבן קיינמאל נישט צוגעלייגט, און אז אויף מגילת אסתר איז עפעס עקסטרע. ניין, די ענין פון הלל סידור איז דאך נישט אזוי ווי פורים.

ג. דער חילוק צווישן דעם רמב"ם'ס פראבלעם און דער גמרא'ס פראבלעם

Speaker 1:

לויט'ן רמב"ם איז פארקערט, ער האט דאך געהאט מער א פראבלעם ביי אזעלכע זאכן וואו ס'איז נישט קלאר די חילוק צווישן א דאורייתא און א דרבנן. דא איז דאך אוויעסלי נאר א הוספה. דער רמב"ם האט דאך איבערהויפט פראבלעמען מיט זאכן וואס זענען נישט קלאר, אז מ'זאל מיינען אז ס'איז א דין דאורייתא. דאס איז דאך די סיבה פארוואס מ'האט נישט געמאכט קיין ברכה אויף הלל. דא איז דאך נישטא די פראבלעם.

און ס'שטימט נישט, ווייל זייער גוט. און די גמרא זעט אויס אז וויבאלד פורים איז עפעס א גאנצע נייע יום טוב, איז דא עפעס א מערערע פראבלעם, און די עיקר אז ס'איז א נייע יום טוב, וואס איז טאקע א נייע שטיקל תורה.

Speaker 2:

איי, וואס איז מיט די ברעסטע מנהגים, כגון וואס ווערן געשריבן שיר השירים? און וואס איז מיט נטילת ידים וואס איז דאך א מתקנת חכמים און מ'מאכט אויף דעם א ברכה?

Speaker 1:

ס'איז נישט קיין פראבלעם, ס'איז נישט קיין גאנצע מצב. איך ווייס נישט, וואס איז די דיפערענץ? צורך אין, ס'איז צורך אין גדול, און ס'שטימט נישט אזוי גוט מיט דער רמב"ם. די גמרא איז נאר משמע אז מ'האט טאקע געווען. מ'קען אלעמאל זאגן אז די מקרא מגילה איז די מערסטע אפענע זאך, סא נאכמער, אבער עניך נמי נטילת ידים איז אויך בכלל.

דיסקוסיע: א מעגליכע תירוץ – „משמרת למשמרתי" קעגן א נייע מצוה

אבער לויט דער רמב"ם און דאס וואס שטייט אין די ענד, אז אלע זאכן עתידין לבטל חוץ פון מגילה, איז ווייטער תלוי אין דעם, ווייל מגילה איז עפעס די גרעסטע. מגילת אסתר איז די הלכה. דער רמב"ם ברענגט עס פרק י"ב.

אפשר, מ'דארף טראכטן צו די אלע זאכן האט צו טון מיט דעם וואס עס שטייט אז ס'איז לא עתידה לבטל. ווייל עס זאגט, ווייל עס איז אים קול ספרי נביאים, ווייל די אנדערע זאכן קען מיר זאגן א סברא, ווי לאנג מענטשן זענען שוואך ווען משיח קומט, טאקע...

דאס איז נישט די נקודה. די לבטל מיינט נישט די רבנן, ס'רעדט נישט פון די רבנן, די לבטל רעדט פון פארקערט, קוק וואס שטייט אז דער רמב"ם ברענגט עס, און אזוי איז אויך משמע אין די ענד פון פרק י"ב.

אלע נביאים וכתובים ווערן בטל, חוץ פון די מגילת אסתר שהיא קיימת כתורה וכהלכות תורה שבעל פה.

כאילו און ווייטער, און די הלכות תורה שבעל פה מיינט די אמת'ע תורה שבעל פה. ער רעדט נישט די תקנות חכמים. דער רמב"ם ווענדט זיך הלכות תורה שבעל פה מיינט די פירושי המצוות, די פרטי המצוות. און דאס איז דאך א משנה תורה שבעל פה. און די מגילה האט עפעס, סאמהאו אפילו ביי דער רמב"ם ווען דער רמב"ם ברענגט חז"ל, סאמהאו איז עס מער אנדערש.

אגב, ווען דער רמב"ם לערנט עס, זעט מען מער וויאזוי עס איז אנדערש. די גמרא איז סך הכל מסביר אז ס'איז אנדערש, אזוי ווי נר חנוכה.

Speaker 2:

איי, רש"י פרעגט שוין די קשיא, וואס איז די חילוק נר חנוכה מיט פורים?

Speaker 1:

און עניך נמי, ס'איז דאך א קשיא.

ד. „קיימו וקיבלו" – דער פסוק'ס פשט קעגן דער גמרא'ס דרשה

אבער איך וויל נאר זאגן א זאך, ווייל די „קיימו וקיבלו", ווען מ'גייט פשטות אין מקרא, וואס ס'זאגט דאך פשטות, די „קיימו וקיבלו" זאגט פארקערט, ס'איז נישט א מצוה וואס דער אייבערשטער האט זיי געהייסן, נאר ס'איז א ספאנטאנע זאך וואס קומט פון די אידן. די אידן זענען געווען אזוי עקסייטעד, האבן זיי זיך אונטערגענומען. די „אל המצוה אשר לא צויתי" מיינט, מ'טאר נישט זאגן אז ס'איז אן אלטע זאך פון ימי משה רבינו. „קיימו וקיבלו" אליין וואלט געדארפט זיין א סאלושאן.

Speaker 2:

ניין ניין, איך בין מניח יעצט אז ס'איז פשטות אין מקרא די לשון.

Speaker 1:

קיימו וקיבלו מיינט אז די אידן האבן זיך אונטערגענומען א נייע זאך. זיי זאגן אז ס'איז נישט תורה, א נייע זאך וואס זיי זענען זיך אונטער.

נו, איז דאס נישט שווער בכלל? קיימו וקיבלו היהודים עליהם, אנדערש ווי די גאנצע תורה. די גאנצע תורה איז נישט ווייל... מ'איז מחויב ווייל קיימו וקיבלו. מ'איז מחויב ווייל דער אייבערשטער האט געהייסן. דא איז עפעס קיימו וקיבלו עליהם, די אידן האבן זיך אליין גענומען עפעס וואס איז נישט א מצוה. להיות עושים, א גאנצען טאג איז נישט א מצוה.

אבער פארקערט, זיי האבן געזאגט אז די קיימו וקיבלו איז אז זיי האבן עס געמאכט פאר א מצוה. מ'דארף וויסן, ס'איז דא אזא זאך ווי זיך אונטערנעמען עפעס צו טון, און ס'איז נאך אלץ נישט הייסן א מצוה. די גמרא האט אבער עס געלערנט אז קיימו וקיבלו, אידן האבן זיך אונטערגענומען אז זיי גייען עס טון, די פשט איז אז זיי האבן זיך אונטערגענומען א מצוה.

בקיצור, ס'איז א צורך עיון באמת די שטיקל, די רמב"ם, די מפרשים. יא.

דיסקוסיע: דער רמב"ם'ס שיטה אין „אין נביא רשאי לחדש"

אבער מ'דארף אויך וויסן, דער רמב"ם זאגט אז די שאין נביא רשאי לחדש מיינט צו זאגן אויב ער זאגט אז ס'איז דאורייתא. דאס איז די פראבלעם, די פארמישן צווישן דאורייתא און דרבנן. איז ווען די גמרא זאגט, זאגט די גמרא די זעלבע וועג?

ניין, ניין. זיי זאגן אז ס'איז דא אזא איסור פון מחדש זיין א נייע מצוה אזוי ווי נסכים פראווען. פרעגט ער א שטארקע קשיא, און וואס איז מיט תלתא דפורענותא, און וואס איז מיט טויזנט אנדערע זאכן?

אפשר קען מען זאגן אז דער מורה זאגט אז אלע אנדערע זענען גדרים פאר דאורייתא, משמרת למשמרתי, אבער מגילה איז נישט קיין משמרת למשמרתי.

ס'איז א דוחק, ס'ווערט אלעס ווערטער. אויב מ'זאגט עס די וועג... I don't know, I don't know.

ה. דער סופי מסקנא: די פיר גמרות שטימען נישט מיט דעם רמב"ם

און ס'איז לאו דוקא נישט די ילקוט שמעוני, ער ברענגט אויף די רמב"ם די אלע גמרות וואס איך האב דיר יעצט צוגעלייגט. קוקט אויס ווי ס'איז א ראיה פאר די רמב"ם, און ס'איז נישט קיין קשיא.

איך מיין ווען דער רמב"ם זאגט וואס פורים ידיעה מיינט עס, ס'איז דא אזויפיל גמרות וועגן דעם. איך מיין די גמרות, די גמרות don't seem to work מיט די רמב"ם'ס... העט, איז דאס גייט נישט ווי דער רמב"ם'ס קאפ. דער גאנצער חילוק פון די ראיות פון די רבנן, דער גאנצער וועג וואס דער רמב"ם איז מורא'דיג קלאר אין דעם, ס'זעט מיר נישט אויס אז דאס איז די גמרא. די גמרא האט אן אנדערע וועג וויאזוי צו טראכטן וועגן דעם. ס'איז נישט... די גמרא האט נישט צוואנציק וועגן.

מען דארף וויסן וועם קולי הרמב"ם האט אפשר יא, די אלע פיר גמרא'ס וואס מיר האבן געזען, זעען אויס אין דער זעלבער שכונה, אין דער זעלבער געגנט פון טראכטן, און קיין איינער פון זיי איז נישט אזוי ווי דער רמב"ם. זיי האבן לכאורה אן אנדערע וועג פון טראכטן.

איך ווייס נישט וואס ס'איז. מען דארף לערנען צוריק נאכאמאל די גאנצע רמב"ם דארט אין שורש אל"ף, זען צו ס'איז דא אנדערע וועגן צו פארשטיין די ראיות פון די רבנן, און יא, די אלע מקורות.

אבער דאס האבן מיר אפגעטון, האבן מיר געלערנט דער רמב"ם מיט די פיר שטיקלעך גמרא, און מיר פארשטייען אז דער רמב"ם שטימט נישט מיט די גמרא.

מכות כ"ג ע"ב: הסכמת בית דין של מעלה, און מקרא מגילה אלס "פראבלעמאטישע תקנה"

הקדמה — א פארגעסענע גמרא וועגן מקרא מגילה

Speaker 1:

לאמיר גיין ווייטער אין הלכות מגילה, קריאת מגילה. איין גמרא האב איך געזען, איך האב פארגעסן נעכטן, איין אינטערעסאנטע גמרא. די גמרא מיט סלמון האט מיר דאס צוגעברענגט. די גמרא אין מכות כ"ג עמוד ב', שטייט... האסט געזען?

Speaker 2:

ניין.

Speaker 1:

ס'איז זייער אינטערעסאנט. מ'דארף זען צו ס'שטייט אין נאך מקורות. איין גמרא האב איך פארגעסן נעכטן, מיר האבן גערעדט וועגן די תקנה פון מקרא מגילה. דא איז נאך א גמרא וואס זאגט קלאר אז מקרא מגילה איז א פראבלעמאטישע זאך, וואס האט אויך אן ענליכע... קען זיין. ס'איז מיר צומאכט... ברענג א קאמפיוטער מיט אדער... איך גיי ברענגען אזא סקרין דא.

Speaker 2:

אקעי, איך קען קויפן מיר א סקרין וואס דו גייסט זען וואס איך זע.

Speaker 1:

וואס איז געשען מיט די לייטס דא? ס'איז אביסל העציג. מ'קען נישט. מ'דארף מען קויפן אזא סקרין. מכות כ"ג עמוד ב' שטייט אזוי... איך קען טאקע קויפן אזא סקרין. אבער ס'איז אויך גוט צו ניצן ביי דיינע שיעורים, אזוי ווי ווען דו ווילסט ווייזן עניטינג, א שטיקל פאוערפוינט. איך האב נאר פארגעסן צו ברענגען ארויספרינטן ר' חיים וויטאל.

Speaker 2:

קענסט ארויסברענגען די סקרין?

Speaker 1:

אקעי, אבער מינוט, איך האב נישט קיין פלאץ פאר דעם אויך נישט. גוט, שטייט אזוי, הערסט?

גמרא מכות כ"ג ע"ב — ר' חנניא בן גמליאל, כריתות, און "מאן סליק לעילא?"

די סוגיא: כל חייבי כריתות שלקו

Speaker 1:

די גמרא אין מכות כ"ג עמוד ב', דארט איז די סוגיא וואס איך בין דיר שולדיג, די סוגיא וואס מיר דארפן לערנען. דאס איז נישט די סוגיא וואס מיר דארפן לערנען. די שלוש עבירות מוותרת על ממונך, וואס קומט פון "ונשמרתם מאד לנפשותיכם". די משנה פון "כל חייבי כריתות שלקו", האסטו געדענקט?

Speaker 2:

קוק, ס'שטייט אזוי, יא?

Speaker 1:

ניין, איך וועל דיר זאגן וויאזוי ס'גייט. יא, ר' חנניא בן גמליאל... ווער האט געזאגט?

Speaker 2:

ר' חנניא בן גמליאל.

Speaker 1:

ר' חנניא בן גמליאל האט געזאגט, "כל חייבי כריתות שלקו נפטרו מידי כריתתן". יא? זאגט... אמר רב אדא בר אהבה, אמר רב אדא בר אהבה אמר רב, הלכה כר' חנניא בן גמליאל. אקעי? רב אדא בר אהבה איז געקומען געזאגט, די הלכה איז ווי ר' חנניא בן גמליאל, אז ווער ס'איז נתחייב כרת און מ'האט אים געגעבן מלקות, איז ער פטור פון די כרת.

קשיית רב יוסף: "מאן סליק ליה?"

Speaker 1:

אמר ר' יוסף, יא? אמר ר' יוסף, "מאן סליק ליה?" ווי איינער איז ארויפגעגאנגען אין הימל און אראפגעברענגט די ענטפער.

דיון: דער מקור פון רבינו יונה — ס'איז נישט שייך א פסק אין אמונה

Speaker 1:

און דו זאגסט דאס איז ביתו של רמב"ם. וואס זאל איך טון אז דער רמב"ם אויף די משנה זאגט אז מ'קען נישט פסק'ענען אין הלכות אמונה? ס'איז נישט שייך.

ס'איז אנדערש ווי "תורה לא בשמים היא". "תורה לא בשמים היא" זאגט אז דער הימל קען נישט אראפקומען. דאס זאגט פארקערט. ער זאגט א פשוט'ע זאך, ער זאגט אז די בחירה איז דאך בידי שמים. ס'איז א פשוט'ע זאך וואס איך זאג. ווען דו פסק'נסט א הלכה פון וואס די ברקים זאלן טון, דו קענסט נישט הלכות... דו קענסט נישט שרייבן א הלכה מ'זאל זיך אזוי פירן. דו זאגסט פאר'ן אייבערשטן וואס צו פירן. דארפסטו פרעגן אין הימל צו זיי זענען מסכים מיט דיר. אזוי זאגט דער מהרש"ל, פירש למשל, אפשר אין הימל וועט מען נישט פאלגן דיין הלכה.

ס'איז נישט אזוי מאדנע. רב יוסף איז געזעסן אין בית המדרש, און ער קען פרעגן די שאלה אפאר הונדערט מאל. ער קען פרעגן אויף אלע מדרשים וואס מ'דרש'נט אז אברהם אבינו האט געזאגט, און וואס יוסף האט געזאגט. העלא, העלא, יעצט רעדט מען פון די הלכה. די הלכה איז אנדערש ווי אגדתא. אגדתא איז נישט דא א סאך מאל. אפשר וועט ער זיך מאכן צוויי דרכים, וועלן מיר גיין זען. אביי גייט צושטעלן טאקע אנדערע מאל וואס זיי זאגן דארט. אבער באופן כללי גייט ער דיר נישט זאגן. קענסט?

סאו, ס'איז א מורא'דיגע קשיא דארט. דער רבינו יונה... דאס איז דער מקור פון רבינו יונה, וואס זאגט אז ס'איז נישט שייך א פסק אין אמונה. ווייל אמונה איז וואס דער אייבערשטער טוט. וואס איז שייך? ער פאלגט אונז נישט, ער פרעגט אונז נישט. דארפסט אים פרעגן.

תירוץ פון אביי — ריש לקיש: "שלשה דברים עשו בית דין של מטה והסכים בית דין של מעלה על ידם"

די מימרא פון ריש לקיש

Speaker 1:

אמר ליה אביי, "אידא מאי אטעם?" ס'איז קלאר אז דאס איז וואס רבא האט געוואלט אויספיגערן ווען ער האט גע'שחט'ן רב זירא. אקעי. אמר ליה אביי... רב יוסף איז חולה. אקעי. אמר ליה אביי, אז דער תלמיד אביי האט געזאגט, "אי לאו דאמר רבי שמעון בן לקיש". רבי שמעון בן לקיש האט געזאגט, "שלשה דברים עשו בית דין של מטה, והסכים בית דין של מעלה על ידם". קענסט די מימרא? א מימרא פון רבי שמעון בן לקיש. "שלשה דברים עשו בית דין של מטה, והסכים בית דין של מעלה על ידם".

זאגט רש"י דארט, "אף על פי שאינם כנגד התורה". דאס איז א חידוש. אבער באופן כללי, דאס אז דער אייבערשטער איז נסמך על בית דין של מטה, דאס איז נישט קיין חידוש פון רבי שמעון בן לקיש. אלעמאל טוט ער בית דין של מטה, אפילו ווען ס'איז נישט פשוט אזוי. די פשט איז אז ער זאל טון עפעס א חידוש. אפילו וואס ס'טויגט נישט. לכאורה טויגט עס נישט, אבער למעשה הסכימו בית דין של מטה.

די דריי זאכן: מקרא מגילה, שאלת שלום בשם, הפרשת מעשרות

Speaker 1:

די מקרא מגילה... דאס זענען די דריי זאכן, מקרא מגילה, ושואל שלום בשם, והפרשת מעשרות. דריי זאכן וואס זענען לכאורה נישט אויסגעהאלטן. יא, דריי זאכן וואס זענען לכאורה נישט אויסגעהאלטן, האבן נאר דריי זאכן. אבער אגעין, דאס איז נישט קיין דבר כללי פון תושבע"פ. תושבע"פ איז א פשוט'ערע זאך לכאורה. תושבע"פ פארקערט, איז נישט געגאנגען קעגן די תורה. דאס איז קלאר געגאנגען קעגן די תורה.

מיט וואס זענען זיי געגאנגען קעגן די תורה? דארף מען זען די מפרשים, יא. מקרא מגילה, לא תרבה על הפלאץ, איז דא רש"י, איז דא רש"י פסחים. מקרא מגילה איז דאך דריב"ל, דריב"ל זאגט חייבין במקרא מגילה, הייסט אז מ'דארף עס טון.

שואל שלום בשם — די משנה אין ברכות

Speaker 1:

שואל שלום בשם איז דאך די משנה אין ברכות, רייט? אז "ממקום שלמדו לשאול בחברו בשם, ואין לך רשות לדבר שם שמים לבטלה". א צווייטע פשט זאגט אז מ'איז מחויב. על כל פנים, דאס איז א גמרא און א משנה סוף ברכות, יא, אז דאס איז איינס פון די זאכן וואס "לא תשא את שם ה' אלקיך לשוא".

Speaker 2:

א וואס? אויף שאלת שלום?

Speaker 1:

דו געדענקסט נישט די לעצטע משנה אין די ענד פון ברכות? יא, משנה. יא, יא, יא, שואלים בשלום. יא, דאס שטייט אין די ענד פון ברכות. דאס איז דאך איינע פון די מקורות אז מ'מעג טון אן עבירה לשמה. אין די ענד פון ברכות שטייט, די לעצטע משנה אין ברכות שטייט, "והתקינו, יא, שיהו שואלין שלום איש את רעהו בשם, שנאמר 'והנה בועז בא מבית לחם ויאמר לקוצרים ה' עמכם ויאמרו לו יברכך ה'', ואומר 'ה' עמך גבור החיל', ואומר 'אל תבוז כי זקנה אמך', ואומר 'עת לעשות לה' הפרו תורתך'".

אבער ס'שטייט נאכאמאל, די שופטים האבן עס שוין מתיר געווען. "ה' עמכם" האבן די שופטים שוין מתיר געווען. זיי האבן עס באנייט, זיי האבן באנייט די היתר, אבער בעצם איז עס אסור, יא. "שיהו שואלין שלום איש את רעהו בשם". ס'איז נישט קלאר וויאזוי זיי האבן גענומען די סתירה. די סתירה איז דאך א פשוט'ע סתירה. על כל פנים, ס'רעדט זיך לכאורה פון יענע נושא, וואס ס'זעט אויס קלאר, די משנה זאגט אז דאס איז "עת לעשות לה' הפרו תורתך".

דיון: וואס איז דער איסור ביי שאלת שלום בשם?

Speaker 2:

און מעשרות איז אזוי, אז עזרא הסופר האט קונס געווען די לויים אז מ'זאל זיי נישט געבן מעשרות. וואס איז די הוה אמינא אז דאס הייסט שם שמים לבטלה?

Speaker 1:

מ'זאגט, כולי עלמא זאגט אז יעדע תפילה וואס איז נישט קיין הייליגע תפילה בכוונה, אויך דא לבטלה. ס'איז א שיינע זאך, מ'זאגט השם ימחה, גברא רבא, מ'זאגט אים א גוט ווארט. ווען מ'זאגט עס נישט באופן שבועה אדער באופן גנאי, אקעי, מ'זאגט, איך ווייס נישט וואס דער איסור איז. די משנה האט פארשטאנען אז ס'זאלט גיין נישט.

Speaker 2:

איז דאך פארקערט, "האי שם שמים שגור על פיו".

Speaker 1:

אה, די ווארט איז אז ער געניצט השם הויה, ער געניצט השם ימחה, ער האט נישט געזאגט רחמנא אדער איך ווייס נישט וואס. אקעי.

Speaker 2:

און מ'זאגט אז אזא איינער זאל נישט גיין מיט אים?

Speaker 1:

איך ווייס נישט, אבער ס'איז שטארק. ס'האט א ווערטשאפט.

מעשרות

Speaker 2:

אקעי, מעשרות. און וואס איז די מעשרות וואס...

Speaker 1:

אה, מ'געבט מעשרות למי שאינן הוגנין. מעשר איז שטארק אז עזרא הסופר האט געטוישט די מעשר, אז מ'האט עס נישט געגעבן פאר די כהנים, נאר פאר די לוויים. אדער חזקיה האט געטוישט אז די לוויים זאלן נישט באקומען די מעשר. מעשר איז באמת געווען פאר כהנים, נישט פאר לוויים. ער האט געטוישט, געווען אן ענין אזוי.

צוריק צו דער קשיא: "מאן סליק לעילא?" — אויך אויף ריש לקיש!

די זעלבע קשיא קען מען פרעגן אויף ריש לקיש

Speaker 1:

אקעי, איז אזוי. סאו ווי זעט מען אז ס'איז טאקע מן השמים מסכימין לכאורה? יא? וואס גייט די גמרא דארט זאגן? איז די גמרא דארט זאגט אז דו זאגסט אן אייבערשטן. פרעגט די גמרא, ס'זאגט אייבערשטן ווייטער, "מאן סליק לעילא ועביד הכי?" ווען רבי שמעון בן לקיש זאגט אז "הסכימו בית דין של מטה על ידו", ווערט אים דאס געזאגט? סאו קען מען פרעגן די זעלבע קשיא. יא, דער רבי יוסף זאגט דארט א תירוץ. ווען רבי יוסף וואונדערט זיך וויאזוי מ'קען פסק'ענען ווי רבי אליעזר בן הורקנוס, ווערט געווען אין הימל, פרעגט אים אביי, ס'איז די איינציגסטע מאל וואס מ'זאגט וואס ס'איז געווען אין הימל? איך האב פאר דיר א מימרא פון רבי שמעון בן לקיש, אז בית דין של מעלה הסכימו על ידו, ווערט אונז פארציילט. אה, דאס איז וואס ער וויל ברענגען דער רבי שמעון בן לקיש. יא, יא, ווייטער.

אויף דעם קענסטו אויך פרעגן "מאן סליק לעילא ועביד הכי?"

דער תירוץ: "קראי קדושין" — מ'ווייסט פון פסוקים

Speaker 1:

אלא קראי קדושין. אה, מ'זאגט נישט אז... אבער מ'זאגט סתם... ווען אונז זאגן, זאגן אונז נישט אז אזוי ווייסן אונז וואס שטייט אין הימל, נאר אזוי זעען מיר אין די פסוקים. קודם וואס זאגט ער... קראי קדושין. יא. אבער וואס ער זאגט איז... קראו קדושים, און איך האב דאך דעם קראו קדושים. וואס איז די פשט? וואס איז די דרשה פון די פסוק?

ווען אונז זאגן אז מ'איז פטור פון כריתה, זאג איך נישט וואס ס'טוט זיך אין הימל. ער האט דאך געזאגט וואס ס'שטייט אין די פסוקים. ער האט געפרעגט א קשיא, וויאזוי ווייסט מען ווער ס'איז געווען אין הימל? די תורה זאגט, איך ווייס דורך די פסוק. די פסוק זאגט מיר וואס ס'איז געשען אין הימל. דאס איז לכאורה די פשוט'ע פשט. איך ווייס פון די פסוק. דו זאגסט מיר, מ'ווייסט נישט וואס ס'געשעט אין הימל? לכאורה ווייסט מען יא. וויאזוי ווייסט מען? די פסוק זאגט אונז וואס ס'געשעט אין הימל.

דיון: דער חילוק צווישן פסוק און פסק

Speaker 1:

ס'איז די זעלבע זאך ווען ער פסק'נט ווי רבן גמליאל. רבן גמליאל האט א ראיה פון די פסוק, "לא יכלה חטא ממנו". יא? ער האט פשט אין די פסוק, אזוי זאגט ער. וואס איז די פראבלעם? וואס איז די פראבלעם? וואס איז די פראבלעם? ס'איז דאך א פסוק.

אזוי ווי basically, מ'קען זאגן מער, און מ'דארף נישט. דארף מען זאגן מער? מ'קען עס טרייען בעסער צו ארויסהאבן, באט יא, מ'קען גיין ווייטער אויף דעם.

Speaker 2:

ניין, וואס איז שלעכט אז די תורה איז די תורה? וויאזוי ווייסט מען?

Speaker 1:

ניין, ווייל זיין קשיא, מקור איז געווען אזויווי, די תורה איז א זאך וואס געשעט יעצט. פארוואס זאגט ער יעצט? ס'גייט נישט אן וואס ס'געשעט היינט אין הימל. ס'איז דא עפעס א פרינציפ, ס'איז דא עפעס א כלל צו וואס די הימל איז מחויב, וואס ס'שטייט אין די פסוקים.

Speaker 2:

ניין, ווייל די פסוק זאגט נישט וואס ס'שפילט זיך אפ אין הימל.

Speaker 1:

נאר ער קומט אן מיט א נייע תורה, אז די הימל איז אויך משועבד צו וואס ס'שטייט אין די תורה, צו וואס ס'שטייט אין די פסוקים. איך זע דא א קשיא, איך וויל נישט זאגן אז מ'קען נישט זאגן ווי דיר.

ס'איז דרשות פון די פסוקים. ער זאגט, איך ווייס פון די פסוק. וואס איז די פראבלעם? די פסוק קומט פון הימל, איי מין, די פסוק איז נישט קיין ליגנט. ס'קען זיין אז מ'האט צוויי כוחות, מיר פשט אין פסוק. אבער דו זעסט דא אז ר' אלעזר בן עזריה, ווען ער זאגט א הלכה ווי רבן גמליאל, מאכט ער געבן זיין פשט אין פסוק. אויב האט ער א גוטע פשט אין פסוק, ס'איז דא אז ווער ס'זאגט אז ס'איז א חילוקי דעות, ס'איז דא אנדערע וואס לערנען אנדערש. פארוואס לערנען זיי אנדערש? נישט ווייל זיי זענען אין הימל, נאר ווייל זיי האבן אן אנדערע פשט אין פסוק.

אבער אונז, ווען אונז זאגן א הלכה, קען מען זאגן אזוי, ס'איז דא צוויי... די שאלה איז נאך געווען אויף דעם וואס האט געזאגט הלכה. יא? אויף רבן גמליאל אליין איז נאך געווען די זעלבע קשיא? לכאורה. און פרעגט עס נישט אויף דעם וואס האט געזאגט הלכה. ניין.

חידוש: די קשיא איז אויף דעם וואס זאגט "הלכה"

Speaker 1:

סאו וואס איז די פשט? אה, ס'קען זיין די ווארט איז טאקע אויף די ווארט הלכה. די ערשטע צוויי מענטשן האבן זיך געקריגט

הלכה, הסכמת בית דין של מעלה, חרם של יריחו, ושאילת שלום בשם

פשט אין "הלכה" — נישט וואס טוט זיך אין הימל, נאר וואס שטימט מיט די פסוקים

Speaker 1:

אבער ווען דו זאגסט הלכה, געווענליך הלכה מיינט וואס? אז דער עולם פירט זיך אזוי, אז אזוי איז אנגענומען געווארן. אבער דאס איז דאך א זאך וואס מ'טרייט צו וויסן וואס ס'טוט זיך אין הימל, דאס איז געווען די קשיא אזויווי. און וואס איז די תירוץ? ווייל דו קענסט נישט זאגן די ווארט הלכה.

און וואס איז די תירוץ? די תירוץ איז געווען אז ער האט געזאגט אז ס'שטייט אין די פסוקים אז דאס איז די הלכה. ניין, דאס לכתחילה איז דאס געווען, ניין? דאס איז דאך געווען לכתחילה, אז מ'האט פארשטאנען פון די פסוקים.

סאו ווען ער זאגט אז איך האב געזאגט הלכה, מיין איך צו זאגן אז אזוי פירט מען זיך אין הימל, נאר אז אזוי מוזן אונז אנעמען אז אזוי שטימט די פסוקים. אה, איך וויל אז מ'זאל זאגן אז אזוי איז אין הימל? איך ווייס נישט, אפשר איז דאס טאקע די קשיא אויך אויף רבי אליעזר. און די תירוץ איז אז מ'ווייסט פון די פסוקים.

דאס איז פשט אז ער זאגט הלכה, פשט אז ער איז מכריע, ער זעט אויס אז די פסוק האט ריכטיג פשט אין פסוק. דאס זאגט דער ירושלמי אין ברכות.

ירושלמי ברכות — שלשה דברים גזרו בית דין של מטה והסכימו בית דין של מעלה

Speaker 1:

אה, ס'איז דא אזא גוט שטיקל ביי רבי שמעון בר יוחאי, ס'זאגט דער ירושלמי אין ברכות, און יענע פלאץ דארט טאקע אויף יענע משנה פון... אה... האבן מיר רבי יהושע? יהושע דער רמאי שטייט דא. יהושע דער רמאי שטייט דא די זעלבע ווי רבי שמעון בר יוחאי? איך ווייס נישט.

שלשה דברים גזרו בית דין של מטה, איך זאג דיר נאר נאך די הסכימו בית דין של מעלה, און מ'האט געזאגט עליהן, ער זאגט דארט אנדערע זאכן, ביי די וועי. חרם של יריחו.

Speaker 2:

אז ס'איז א חרם פון ארץ ישראל?

Speaker 1:

ניין, ניין, מ'האט געמאכט א חרם פון יריחו.

Speaker 2:

אה, חרם, חרם פון יריחו.

Speaker 1:

מ'האט געמאכט א חרם אויף יריחו. רבי שמעון בר יוחאי זאגט, איך מאך א חרם אויף יריחו אז ווער ס'וועט בויען די אייבערשטער זאל אים אפטון, ער זאל אפטון די חרם. אה, הסכימו בית דין של מעלה, אקעי. מגילת אסתר, און שלש שלומים של מטה.

די צוויי דוגמאות — אנדערע מינים זאכן

Speaker 1:

לפי זה, לענייננו, די צוויי דוגמאות, דאס איז זייער אן אנדערע מין זאך. מגילת אסתר מיינט דאס אז ס'איז אויך די זעלבע זאך ווי דא, אז ס'איז געווארן א יום טוב, א נגד התורה? דארט איז אויך דא די פשט פון נגד התורה? כאילו יהושע האט געטון עפעס קעגן א תורה מיט מאכן די חרם? וואס זאגן דארט די מפרשים? איך ווייס נישט.

Speaker 2:

אה, חרם של יריחו, ער מיינט יא, דאס וואס עכן האט גענומען, נישט זיכער.

Speaker 1:

די מפרשים, וואס זענען די מפרשים? וואס מ'זעט דא קלאר איז, אז די מעשה איז אן הקדמה צו יאשיהו'ס שאלה. וויאזוי קען זיין אז בית דין של מטה טוט עפעס קעגן וואס ער וואלט נישט געהאט קיין רעכט לכאורה?

און די משל פון יהושע, וואס האט ער געטון ראנג? די חידוש איז נישט אז ער האט געטון ראנג, די חידוש איז אז ער האט געטון, און די אייבערשטער האט נישט געזאגט אז ער האט געטון ראנג.

Speaker 2:

אבער דאס קענסטו ברענגען, אויך אלישע האט מחיה געווען די קינד, מ'איז געקומען מן השמים, ווייל יא, דו האסט צוריקגעגעבן לעבן פאר א...

Speaker 1:

אה, ס'איז געווארן א הלכה. אז מ'האט געשטראפט אויף א חרם.

Speaker 2:

מ'האט גערעדט פון הלכות חרם.

Speaker 1:

ניין, די נעקסטע פרק, אין די נעקסטע מעשה, אין מלחמת עי, האט ער גערעדט פון הלכות חרם, אז מ'זאל געשטראפט ווערן אויף א זאך וואס יהושע בן נון האט געמאכט. הלמאי? ער האט זיך געבעטן מאכן. ס'איז נישט עפעס די גרויסע קשיא.

Speaker 2:

ס'איז אן עבירה לכאורה, ניין? אדער נישט קיין עבירה?

Speaker 1:

ניין, יהושע האט נישט געטון קיין עבירה.

קשיא: וויאזוי קען א חרם מחייב זיין?

Speaker 1:

איך וועל דיר זאגן אן אנדערע קשיא אויף דעם, ווייל דו קענסט פרעגן, וואס איז די יא, א חרם איז א זאך וואס רבנים קענען מאכן.

Speaker 2:

נישט נאר רבנים, א מענטש מאכט א נדר, א קהילה קען מאכן א חרם.

Speaker 1:

א קהילה, א מענטש. איך מאך א נדר, קען זיין אז א נדר פון א חרם איז א סארט נדר. איך מאך א נדר, "שלא אוכל", איך באקום אן עונש פון שמים?

Speaker 2:

פרוביר צו זאגן אז א חרם איז אנדערש.

Speaker 1:

אבער אויף א פאלק איז דאך זייער אנדערש ווי א מענטש מאכט. א מענטש קען מאכן א נדר, ער זאגט אז ער איז אסור, דאס איז דאך די הלכה פון נדרים ציבור, ער זאגט דער רמב"ן אין משפט החרם, דו געדענקסט?

רמב"ן — משפט החרם: הסכמת כלל ישראל מאכט תורה שבעל פה

Speaker 1:

דער רמב"ן טענה'ט אז דאס איז די יסוד, אז א ציבור קען מאכן א... פון די פסוקים, מען קען מאכן א חרם, מען קען מאכן א... דו קענסט צונעמען יענעמ'ס געלט, רייט? ניין, איך רעד יעצט פון א נדר, מען קען מאכן אזויווי א איסור, און דאס איז מחייב.

וואס איז די עיקר זאך וואס ער וויל ארויסברענגען אין משפט החרם? דאס. פארוואס נעמט זיך א גאנצע ספר, פעלט זיך אויס פאר דעם? א גאנצע קונטרס.

אה, דאס איז די הסכמת כלל ישראל וואס מאכט תורה שבעל פה.

Speaker 2:

אה, דאס איז די משפט החרם?

Speaker 1:

דאס איז די מהלך פון די חרם, אז די עולם איז מקבל אז דאס איז... אז דאס איז קיינעם, ניין, אשר יחרים איש, וואס טייטש אפ פון דעם אז א מקנה?

Speaker 2:

אה, דו רעדסט פון די עצם קנין, איך רעד פון די איידיע פון חרם.

Speaker 1:

אה, פון די חרם אז עס איז באופן שבועה ונדר, אז עס איז מחייב. חרם דרבינו גרשום, יא?

Speaker 2:

אה, אזויווי חרם מ'גייט נישט וואוינען אין שפאניע, א קבלה אויפ'ן ציבור, חרם דרבינו גרשום.

Speaker 1:

אה, ער זאגט, און די ירושלמי זאגט ער, ר' אבהו ור' שמואל בר נחמני, יאמרו איפה המעשרות? דאס איז זייער אינטערעסאנט, און די בבלי ברענגט שוין אז ר' שמואל בר נחמני האט ארויסגענומען די חרם של ריחים. אפשר טאקע וועגן דעם קשר, ווייל חרם של ריחים איז נישט אזא קשר, עס איז א פשוט'ע...

שאילת שלום בשם — משנה ברכות, "ה' עמכם", און דער ענין פון הזכרת שם שמים

וואו לערנט מען ארויס שאילת שלום?

Speaker 1:

לאמיך דיר פרעגן, שאלת שלום לערנט די משנה ארויס פון מה סוטה, וואס די תורה לאזט משום איבה שלום... מעביר זיין שמו, מ'לערנט עס ארויס דארטן פון סוטה? איך ווייס נישט. איז דאס נישט וואס שטייט אין די משנה אין ברכות?

Speaker 2:

ניין, די משנה אין ברכות זאגט נישט דאס. וואו שטייט? שטייט נישט אין די...

Speaker 1:

איך געדענק פון א גמרא אז א קל וחומר, אה, פון דוד, אה, פון די תהום. אבער די גמרא זאגט עס נישט אויף דעם לגבי יעדער שלום, אז גדול השלום וואס ס'ווערט...

Speaker 2:

ניין, אבער דו קענסט זאגן אזוי, אבער ניין.

קעגן די מינים — "ה' עמכם" אלס אידענטיפיקאציע

Speaker 1:

ס'איז משמע אפילו אין די משנה אז ס'האט עפעס צו טון מיט צו באקעמפן די מינים, אז בועז איז געווען ספק רע, דאס שטימט נישט. הייסט נישט. וויאזוי די מינים און די רשעים דארף מען וויסן. אקעי, זאגט דער... זאגט דער... איך האב נישט קיין צייט צו טראכטן. זאגט דער...

הערט, זאגט די גמרא, דרך אגב, דאס איז אן הערה. ס'איז דא אן הערה, סארי אז איך סטאפ נאך א רגע. איך טראכט צו "השם עמכם" איז אפשר נישט אזוי ווי א ברכה אזוי ווי איך האב געטראכט.

אויב וואלט עס געווען געווען באופן ברכה אדער תפילה, לכאורה וואלט נישט געווען קיין חשש וואס זאל זיין מזכיר שם שמים לבטלה, ווייל וואס איז די גאנצע צייט? א איד זאגט אייביג "ברוך השם". די גאנצע תנ"ך איז פול מיט "ברוך השם".

נאר ווען ס'זאגט נעגען א מין, קען זיין אז ס'איז געווען אזוי ווי אן אידענטיפיקעישאן. "השם עמכם" - דו ביסט פון גאט'ס מענטשן, "יברכך השם". דאס איז די פשט.

Speaker 2:

פשוט, ס'איז זיכער א ברכה. "שאילת שלום" איז א סארט ברכה.

Speaker 1:

"לשאול", נישט "שאלה בשלום". קען זיין דאס איז א נייע פשט. "שאלה" איז א לשון פון פרעגן. "שאלה בשלום" מיינט אזויווי ס'איז א טעסט. גלייבסטו אז דער אייבערשטער וועט דיר געבן א ברכה? קענסטו נאטורליך אריינזינגען, "חיק סם איינער אין מיין השתתפות"?

Speaker 2:

ניין, ס'איז לכאורה נישט די אמת'ע פשט.

Speaker 1:

ניין, אבער איך טראכט וואס דאס האט קעגן די מינים.

Speaker 2:

אה, קעגן די מינים מיינט בכלל, מען זאל נישט וויליג דערמאנען דעם אייבערשטנ'ס נאמען. קעגן די מינים וואס זענען משכיח שם שמים.

Speaker 1:

ניין, אבער איך זע יא מפרשים זאגן אז פארוואס מ'האט יא מתיר געווען למעשה, איז וועגן שלא ישכח שם שמים. אקעי.

קשיא: וואס איז דער חשש פון הזכרת שם שמים?

Speaker 1:

איך וועל דיר זאגן, דו פרעגסט א גוטע קשיא, נישט אויף א תלית. אדער צו ס'איז דא אן הוה אמינא, אדער אפשר דער עיקר דין איז אז מזכיר שם שמים, אזויווי ס'שטייט "בכל המקום אשר אזכיר את שמי", טוט מען נאר לשם שמים, ווען ס'איז פאר'ן אייבערשטנ'ס תועלת. אפשר טאקע טאר מען נישט מברך זיין. איך מיין, דו פרעגסט גוטע קשיות.

ווייסט, ווען איז מען מזכיר את השם? אין ברכת כהנים, "ושמו את שמי על בני ישראל", אז דו זאלסט ממש לברך את חברך בשם. איך ווייס נישט. ס'איז נישט קלאר וואס זאל זיין די פראבלעם.

איך מיין אז דער מאור עינים זאגט אזוי, אז מ'האט עס מתיר געווען ווייל ס'איז געווען מענטשן האבן בכלל נישט דערמאנט מער דעם אייבערשטנ'ס נאמען. כדי אז דער אייבערשטנ'ס נאמען זאל נישט ווערן פארגעסן.

אבער דאס איז נישט אונזער נושא. אקעי, אונזער נושא איז עפעס אנדערש.

גמרא'ס מהלך: מצוה אדער רשות?

Speaker 1:

אונזער נושא איז אז דא איז דא א ממרא, יא, און פירטן, לאמיר אויספירן אביסל די גמרא שנעל. און ער ברענגט דא אז מ'קען מיין אין בקורא. און אידי זאגט אז אפשר איז א מצוה, אויב ער וועגטסער דא מיינען השם עמכם בדרשת שלום, אלמלא נשבעת.

אידי ברענגט אזא שיטה, אז יעדע מאל א איד טרעפט איינעם זאל זיין א מצוה. זאגט ער גוט, איז דאך די שאלה צו די גדוד סקירה, רשות או זכות. לכאורה מוז זיין אז ס'איז א מצוה, ווייל אויב נישט, וויאזוי קען מען מבטל זיין אן איסור, אויב ס'איז א חשש איסור, נאר ווייל ס'איז א מצוה, ממילא קען מען מבטל זיין נאך א חשש איסור.

זאגט די גמרא, טו אויס די גמרא אין מקראות וואס ווערן עס איז אויך פאר די ירושה על מבטל זיין נאך. זאגט די גמרא, אלא קראי קדושין. וועלכע פסוקים? גופא, וויאזוי האט מען געלערנט דעם פסוקים?

בית דין של מטה vs. בית דין של מעלה — דער טיפערער ענין

ר' יוסף'ס צוגאנג: בית דין של מעלה דארף פאלגן

Speaker 1:

יא, עס איז בקיצור, האט ר' יוסף'לער געזאגט אז אלא מאיר, מען קען יא זאגן וואס איז בעת ווערן של מטה. דרך אגב, ער טראכט אריין, אבער עס איז דאך דא א פאסטעלע טיפערע זאך, רייט? ס'איז נישט נאר עס ווי א רייע, אז אמאל זאגן אונז וואס דער אייבושטער טוט. ס'איז גאר גל-גאר, רייט? כאפסט?

ווייל דער איידיע, אז דא איז אזא זאך אז עס איז עס איז די בעת ווערן של מטה, דארט קענסט אונז זאגן אנדערש. דאס איז די מחלוקת וואס איר האבן מיט דיר. רייט? אויב אונז האבן אונז פרעגט... ר' יוסף פרעגט א כשר, ווי ער זאגט אונז, הלכת כרת, ס'איז א זאך וואס דער אייבושטער טוט. עס האט געזאגן, פרעגט דער אייבושטער, ער דארף דיר פאלגן. קען מען זאגן, יא?

ר' ישער בן לייבי האט געזאגט, און עס איז דא אסאך מיט די רשום עדכי וואניאל. יא, עס איז דא מיט זכטת רשו השנה, שטייט אז די בעדה של מעלה איז דאן די, און ווען דער בעדה של מטה מאכט די חודש, ואוד ואוד ואוד ואוד ענינים. עס קען מען זאגן יא, און נישט טשארט אונז ווייז. איז ר' מחייב.

אונז דארפן מיטאמאל טשעקן, אונז טראסטן אז זיי פאלגן. זיי דארפן פאלגן, זיי פאלגן נישט. מיין אזעל וועשה. וואס די טראסטעסט ער נישט, דער מיינסטער אייבערשטער גייט דער חשו ארגיין קעגן די תורה אונז הייסן. העה, אינטערסאנט. רעיט, דאס איז איין תורס.

ר' מאיר'ס צוגאנג: מען ווייסט פון די פסוקים

Speaker 1:

אבער רבי מאיר זאגט עס דזשעי תורס. אבער רבי מאיר זאגט א נעקסטע תורס. אבער וויאזו ער ווייסט אינזער בעדת של מעלה איז קומען? ווייל עס שטייט אין די פסוק?

אבער אין דעם אליין ליגט זיך א געוואלדיגע זאך אז אז דער בית שמואל גייט קיינמאל נישט פוסל'ן פון דעם, ווייל עס קען ווערן, עס שטייט אין פסוק. ביי דער בית שמואל איז עס "live and kicking", עס קומט יעצט ארויף, וויינער זענען משעבד. אבער דעמאלטס איז נישט קיין פראבלעם, אויב עס זאגט אין פסוק.

חידוש: דער בית שמואל'ס שיטה

Speaker 1:

און איך האב געוואלט זאגן דעם חידוש אז מ'קען זאגן פון דעם בית שמואל וואס ער דינגט, ווייל ער איז גערעכט אז די אלע מקורות און אסאך פון די זאכן וואס שטייט אין חמדת דניאל איז דאך פון די פסוק, אז דער בית שמואל איז מסכים.

המשך: פשט אין "הסכמת בית דין של מעלה", קיימו וקיבלו, און ריש לקיש/שמואל

ווייטערדיגע קלערונג: וויאזוי ווייסן מיר וואס בית דין של מעלה טוט — און וואס איז דער חידוש?

Speaker 1: אבער וויאזוי ווייסן מיר אז די בית דין של מעלה איז מסכים? ווייל ס'שטייט אין פסוק. און דאס איז נישט געווען גערעכט.

אבער אין דעם אליין ליגט א געוואלדיגע זאך, אז די בית דין של מעלה גייט קיינמאל נישט טוישן פון דעם. דו וועסט קענען ברענגען, ס'שטייט אין פסוק! ביי די בית דין של מעלה איז נישטא קיין לאבינג און קיקינג. ס'קומט יעצט ארויף איינער, זיי זענען משועבד צו... דאס איז נישט קיין פראבלעם.

אויב ס'שטייט אין פסוק, האבן מיר דאך נישט קיין חידוש אז מ'קען זאגן פון די בית דין של מעלה וואס ער טוט. ווייל דו ביסט גערעכט, די אלע מקורות איז סך הכל זאכן וואס שטייט אין פסוק. וואס איז די חידוש אז די בית דין של מעלה איז מסכים?

סאו האט מען מקורות וואס שטעלט די... פון די פסוקים לערנט מען ארויס אז מקורות האט געדארפט זיין אזוי. דו האסט געמיינט אז ס'איז געווען געגאנגען קעגן די תורה? ניין. וואטעווער. פון די פסוקים סך הכל וואס ער ברענגט פון דעם איז אז מ'קען טרעפן אז ס'איז דא אמאל וואס... ניין, מ'דארף נישט אנפילן דעם... מ'קען מדייק זיין פון די פסוק וואס טוט זיך אין יענעם דור. דעטס אלל.

ניין, ניין, ניין. מ'דארף פארשטיין אזוי. די אלע זאכן איז דאך די איסור געווען פאר די היתר. ס'איז בל תוסיף וואס די תורה האט געשריבן. מקרא מגילה איז... ביי מגילת אסתר האט מען געוואלט צולייגן א נייע מצוה. דא האט מען זיך געפלאנטערט. זיי האבן געזאגט, נאר בל תוסיף איז עלטער ווי די נייע תקנה פון זאגן אז ס'איז מלחמה. קען זיין.

פון דעם האבן זיי געזאגט אז וויאזוי האט מען דאס געמעגט אנהייבן טון. אבער איינמאל מ'האט געזאגט מקרא דורשי, זעט מען אז ס'שטייט שוין אין פסוק די מקום היתר. ממילא איז נישט קיין חידוש פון די חכמים. ס'איז אלעמאל אזוי געווען. בל תוסיף איז אמת. ס'איז אנדערש. ס'איז נישט קיין קעיס פון הסכימה בית דין של מעלה.

נאכאמאל, ס'איז נישט געשען יעדן טאג נס פורים. אבער אין די הלכה איז שוין דא מקרא דורשי. אה, ניין, מקרא דורשי דארטן איז הסכימו וקיבלו.

דאס וואס אונז רעדן יעצט פון די מסכת מכות רעדט פון חייבי כריתות שלקו, איז נישט קיין זאך וואס איז געשען. ס'איז נישט קיין זאך וואס די בית דין של מעלה האט גע'פסק'נט. ס'איז נאר אזוי איז די הלכה מעיקרא.

סאו די פשטות, מ'קען גיין טיף, אבער די פשטות פון די משא ומתן אין די גמרא איז נאר אז פון דעם זעט מען פון די בת קול אז ס'איז דא א נארמאלע זאך. ס'איז נישט קיין זאך פון פסוק וואס דער אייבערשטער טוט.

צוויי לעוועלס פון פארשטיין "עונשים אין בית דין של מעלה"

Speaker 1: ביי די וועי, מ'קען יעצט טראכטן, בכלל, ווען מ'לערנט וועגן די ענין פון עונשים אין בית דין של מעלה, וואס מיינען אונז ווען מיר זאגן עס?

צו מיר מיינען צו זאגן, אונז פסק'ענען און וועגן דעם גייט מען דאס טון אין הימל? אדער מיר זאגן פארקערט, אונז טרייען אויסצופיגערן וויאזוי מיר פירן זיך אין הימל, based on וואס שטייט אין די פסוקים?

די נארמאלע וועג איז אז אונז טרייען אויסצופיגערן וואס טוט זיך דארטן אפ, נישט ווייל אונז הייסן. אה, אונז טרייען אויסצופיגערן וואס דארטן טוט זיך.

די אנדערע וועג איז ניין, אונז טרייען אויסצופיגערן וואס די הלכה איז, און אין הימל האט מען שוין געטון. אזויווי עס גייט קומען משיח, וועט מען טשעקן לויט די רבים צו ער איז משיח. שטעלט זיך ארויס אז לויט די רבים שטימט עס נישט, איז ער נישט משיח, איז משיח נישט געקומען.

Speaker 2: וואס?

Speaker 1: דער פשוט'ער פשט איז ענדערש. דו קענסט זאגן טיפערע פשטים, אבער די פשוט'ע פשט אין די גמרא, מיר דארפן אלעמאל האלטן קאפ מיט די פשוט'ע חשבון. די פשוט'ע חשבון פון די גמרא איז, ער זאגט אונז וואס איז געשען אין הימל.

דער אמת איז, איך האב געזאגט פארוואס דער פשוט'ער פשט האט אים נישט גענוגט, ווייל פונקט פון דער רבי שמעון לוי, וואס האט ער מיט טויזנטער מדרשים וואס ער זאגט פון די נושא פון, איך ווייס, פון וואס? דאס איז אז א צדיק גוזר... דאס איז אן אנדערע מין זאך. רייט, רייט, רייט, רייט.

סאו וואו נאך זעסטו אזויפיל מאל אז עס האט זיך געטוישט קעגן די הלכה? אבער אז די הלכה פסוקה האט געזאגט אז מען קען נישט גיין מאכן מקרא מגילה, האט ער געמיינט אז דאס איז רבי שמעון בן לקיש'ס מאמר? אדער איז עס דער מאמר פון רבי חנינא פון קריסוס? אקעי.

אבער דא דארף מען נישט אנקומען צו דעם. קען זיין פון דעם וואס רבי אדא בר אהבה פסק'נט, כאילו ער פסק'נט. אבער פון די מימרא דארף מען נישט אנקומען, פון די גאנצע משנה זעסטו עס.

אזויווי דו זאגסט, זעט אויס אז ניין, אז לכאורה די גאנצע פשט פון די שאלתות איז נישט. אזוי דארף מען זיכער טראכטן אז א ואידך מיינט צו זאגן אז מיר קענען יא פסק'ענען הלכה אזויווי מיר זען פון די דריי פלעצער. און וויאזוי ווייסן מיר דאס? ס'איז אן ענין פון די פסוקים דארט. אבער דאס איז נישט מיין זאך וואס איז מתרץ די גמרא.

דער ענין פון "רילעישאנשיפ" צווישן בית דין של מטה און של מעלה ביי כריתות

Speaker 2: ס'קען זיין אז די פראבלעם דא ספעציפיש איז אביסל אנדערש, ווייל דא זאגט מען אזוי: דער מענטש איז מחויב כרת. וועלן מיר זאגן אז ווען בית דין של מעלה גיט אים מלקות, פלוצלינג לופט מען אפ אין בית דין של מעלה זיין כרת. דאס איז אן אנדערע זאך, ווייל דא איז פשט אז כאילו ס'איז דא א רילעישאנשיפ א גאנצע צייט. בית דין של מעלה טשעקט, אה, ער האט באקומען מלקות? ער איז פטור. איינמאל דו זאגסט שוין מקרא דרשת... עס איז not really א problem, right? עס איז not really א problem, right?

Speaker 1: איך מיין, אזוי ווי יעדער זאגט, די גאנצע וועלט שמאל איז עס וואס קומט אין די וועלט. מען קען זאגן אז עס איז אויטאמאטיש, פארשטייסט? אבער עס לייגט דאך צו א נייע layer, ווייל...

Speaker 2: איך בין מסכים, איך בין מסכים, עס איז נאך א layer, אבער עס איז נאך א טיפערע layer וואס איז נאך א גלגול. אפשר איז דאס דווקא וויכטיג, יא. אקעי.

"קיימו וקיבלו" — שמואל'ס דרשה און ריש לקיש'ס פשט

Speaker 1: די קורצע איז, דאס איז די ראיות, אזוי. ער זאגט, דער אוצר המפרשים אדער וואטעווער, ער זאגט אז דער חילוק פארוואס דער בבלי ברענגט נישט ישועות איז ווייל מ'האט טאקע נישט געהאלטן פון ישועות. אין די גמרא'ס פון ארץ ישראל שטייט אז די ישועות זאלן קומען לייכט, די ישועות זאלן נישט זיין שולדיג. איך ווייס נישט, איך גיי נישט אריין אין די חילוקים. עס איז נישט ממש קיין סתירה אדער א מעשה, ווייל נאכדעם וואס ער האט געמאכט האט עס געארבעט, אזוי מיינט עס.

אקעי, זאגט די גמרא, וואס איז די ראיה? יא, אדרבה, איך האב א בעסערע פשט אין די זאך פון רב יוסף. רב יוסף זאגט, "מן סלק לעילא ועשה" מיינט פארקערט, ווער איז יענץ וואס די בני שמאללא פארציילן אז דער איד האט געכאפט מכות?

Speaker 2: דאס איז א גוטע שאלה.

Speaker 1: פארוואס איז דאס א גוטע פשט?

Speaker 2: א גוטע פשט, מיין גאט, דו ווערסט מודה אז מ'האט אים איבערגעגעבן פאר חיובא דקריסה?

Speaker 1: איך פארשטיי נישט די זאך.

Speaker 2: אז דו ווערסט מודה אז די מעשה איז נישט די שאלה וויאזוי די מעשה האט זיך אפגעטוהן אויף די וועלט. דו ביסט נישט מודה אז ס'איז געווען א שופר? די שאלה איז וויאזוי...

Speaker 1: ניין, ווייל דאס וואלט אויך געווען א גוטע ענטפער אז די בני שמאללא...

Speaker 2: איך מיין נישט אזוי. אבער די בני שמאללא זענען מסכים אז וואס איז געשען דא, אז קודם האט אונז געקענט אראפנעמען אן עצם קדושה וואס דארף צו זיין מכות דא. דאס איז נישט די נושא, דאס איז אן אנדערע לעוועל. אקעי, צוריק.

Speaker 1: מיר האבן גערעדט פון די חכמה, דאס איז דאס וואס דו האסט געוואלט ארויפברענגען, יא. אקעי, זייער גוט.

די ערשטע לעוועל איז אז טאקע דארפן מיר נישט וויסן, אונז קענען זאגן. די צווייטע לעוועל איז וואס דו זאגסט אז די גלח הגופה איז א סארט אז די בני שמאללא גייען נאך די בני שמאללא. די אלע זאכן זענען אמת, זיי שטייען אין אנדערע פלעצער, איך האב זיי געזען.

אבער קוק, די נעקסטע גמרא זאגט די פיר יחידי קודש בבית דינו של שם, אפשר יעצט רעדט מען פון דעם. אקעי, וואס איז די ראיה? וואס איז די מקרא? וואס איז די קרא קדושים? אזוי, אויף יעדע זאך איז דא א פסוק.

אויף מקראי מועד איז דא א פסוק, "קיבלו עליהם ועל זרעם". "קימו למעלה מה שקיבלו למטה". אה, וואו. מען האט אנגענומען אין הימל אז מען מעג גיין מאכן א יום טוב. פורים, א גאנצע סך סך מן התורה.

Speaker 2: איך מיין, די ווערטער זענען מיר באקאנט, אבער איך האב עס נישט געלערנט אינעווייניג דא.

Speaker 1: איך מיין ס'איז די דריטע פשט, די "קיימו וקיבלו" וואס אונז האבן געלערנט אין די לעצטע פאר טעג.

Speaker 2: ניין, ווייל "קיימו וקיבלו" מיינט אז די אידן האבן מקבל געווען נאכאמאל די תורה. דאס איז איין פשט. און וואס האט שמואל געזאגט?

Speaker 1: אמר שמואל...

Speaker 2: אה, אה, שמואל האט געזאגט אז "קיימו וקיבלו" איז אויך אז ס'איז געווארן אנגענומען. אה, אה, אה, רייט. און כולי, וויאזוי ווייסט מען מגילת אסתר? וויאזוי ווייסט מען אין די שטעט און בתי כנסיות? וויאזוי ווייסט מען די מגילה? ווייל "קיימו למעלה מה שקיבלו למטה". איך האב געזאגט אז דאס איז שפאנענד.

אבער על כל פנים, דאס איז שמואל'ס מדרש. "קיימו למעלה" מיינט כפשוטו, דער אייבערשטער רעדט זיך ווייטער פון די פראבלעם, וויאזוי זענען מיר מקיים פורים? ווייל ער זאגט אז "קיימו למעלה", דאס וואס למעלה האט מסכים געווען. דאס איז רבי שמעון בן לקיש מפרש, שמואל האט אים געפרעגט מאי נפקא מינה.

ריש לקיש'ס היסטארישע שטעלונג — תנא אדער אמורא?

Speaker 2: רייט. אמת? רבי שמעון בן לקיש איז געווען א תנא?

Speaker 1: ניין, נישט קיין תנא. ער איז געווען א תנא.

Speaker 2: רבי שמעון בן לקיש איז געווען אן אמורא. יש מחשיבים אותו כתנא, ווייל ער שטייט אמאל אין די משנה, אבער ס'איז נישט, ס'שטימט נישט. רבי שמעון בן לקיש איז געווען איינער פון די ערשטע אמוראים פון ארץ ישראל. ער איז געווען בערך אין די תקופה פון שמואל, רב ושמואל.

Speaker 1: אה, לכאורה, איך ווייס נישט. ער איז געווען אין ארץ ישראל, שמואל איז געווען אין בבל. ער שטייט אמאל אין די משנה, נישט פשט אז ער איז געווען א תנא בפשטות.

Speaker 2: ער איז געווען, אה, רבי שמעון, ביי די וועי, סתם אזוי, רבי שמעון בן לקיש איז געווען דער וואס איז געגאנגען אין ארץ ישראל. ער איז געווען דער מיסטיק, יא. סאו א קשיא אויף אים וויאזוי ער ווייסט...

Speaker 1: אה, ער איז געווען דער וואס האט געזאגט "הלואי סתם". איך בין געווען דער וואס האט געזאגט "הלואי סתם".

Speaker 2: ער איז געווען אליהו הנביא, ער איז געווען אליהו הנביא. ער האט גערעדט מיט אים, ער האט גערעדט מיט אים מיט זאכן.

Speaker 1: וואס איז די קשיא אויף אזא איינער?

Speaker 2: אה, איך זע אז די היסטאריקערס, סתם אין וויקיפעדיע ברענגען זיי שוין אז ס'איז א מחלוקת צווישן די היסטאריקערס. זיי ווערן דערמאנט אלס א סאך שפעטערדיגע. ער ווערט דערמאנט אין די משנה, אבער ער ווערט דערמאנט אלס דער רבי פון ר' אבא בר כהנא און דער תלמיד פון ר' אליעזר הקפר. ווי קען זיין אז ער איז א חבר מיט ר' חנינא, וואס ר' חנינא איז... אקעי, איך זע נישט אז ס'איז אזא גרויסע קשיא. ניין, זיי זאגן אז ס'איז געווען צוויי. אקעי, ס'איז נישט אזא גרויסע קשיא. דאס איז די תורה פון ר' בנציון דער צדיק וואס ער ברענגט.

קרי וכתיב אין "וקיבל/וקיבלו" — רב'ס דרשה אין ירושלמי

Speaker 2: על כל פנים, ר' יהושע בן לוי איז געגאנגען אין הימל. ס'איז אינטערעסאנט, ס'איז דא אן אנדערע מדרש אויף ר' יהושע בן לוי, אז בשעת ווען צדיקים שטארבן, זאגן זיי וואס גייט געשען צו זיי. און אין אן אנדערע מדרש שטייט עס אין אביסל אן אנדערע וועג, אז זיי זאגן געוויסע פסוקים בשעת פטירתם מן העולם. קען עס אויך זיין אן ענטפער פאר די שאלה פון מיין עוזר וואס ער האט געפרעגט.

אקעי, און בקיצור, ביי די וועי, ס'איז דא אויך א מחלוקת וואס איז דער פשט פון די דרשה "קימו וקבלו". אין די בבלי שטייט א גאנצע צייט "קימו למעלה מה שקבלו למטה", "קימו מה שקבלו". אבער אין די ירושלמי, נישט אין די ירושלמי, לאמיר זען די ירושלמי. אין די ירושלמי שטייט, "קימו וקבלו", רב אמר, זאגט ער, ס'איז רב מסביר די דרשה, נישט ר' שמעון בן לקיש, נאר רב איז מסביר, אמר "וקיבל" כתיב. ס'שטייט אן א ו' אין דעם? קען זיין. מ'דארף נאכקוקן. מלמד שהסכימו בית דין של מעלה עמהן. דאס איז די לשון וואס שטייט בעסער אין די... ער ברענגט דא די לשון.

Speaker 1: סאו "וקיבל" מיינט די בית דין של מעלה? איז די בית דין של מעלה א לשון יחיד?

Speaker 2: רב ברענגט דאך די לשון, "וקיבלו היהודים עליהם ועל זרעם", "וקיבל היהודים". דארט שטייט "וקיבלו". יא, "קימו וקבלו" איז א קרי וכתיב. אין די כתיב שטייט "וקבל היהודים", און אין די קרי שטייט "וקבלו". מ'דארף דאס נאכקוקן ווען מ'ליינט די מגילה.

סאו, זאגט רב, "וקיבל היהודים" — רבון של היהודים קיבל. נישט די אייניקלעך. רבון של היהודים מיינט די בית דין של מעלה.

Speaker 1: די סתרא דשמאלא איז הקדוש ברוך הוא?

Speaker 2: בזמן הזה מיינט אלעמאל הקדוש ברוך הוא, עניוועי.

Speaker 1: וואס איז די פשט אז הקדוש ברוך הוא בזדינא, עפעס, איך ווייס נישט, צדיק הדור?

Speaker 2: דאס שטייט שוין...

Speaker 1: בזמן הזה איז א וועג פון זאגן דרייצן מדות הרחמים.

"וקיבל היהודים" — רבא'ס דרשה, הסכמת בית דין של מעלה ביי מקרא מגילה, און דער פראבלעם פון "לא תוסיף"

רבא'ס דרשה: "רבן של יהודים קיבלו"

Speaker 1: און "וקיבל היהודים" שטייט "וקיבלו".

און איך האב געטראכט ווען מ'לערנט די מגילה. סאו, ער זאגט רבא, "וקיבל היהודים", "רבן של יהודים קיבלו". נישט די אידן.

רבן של יהודים מיינט ער בית דין של מעלה? די שר של היהודים? אדער הקדוש ברוך הוא?

Speaker 2: בית דין של מעלה, ביידע מיינט אמאל הקדוש ברוך הוא. וואס איז די פשט פון בית דין של מעלה? הקדוש ברוך הוא ווייסט דאך נישט עפעס חוץ... ס'איז דאך א דעת עליון. ס'איז דאך נישט... דאס שטייט שוין. בית דין של מעלה איז א וועג וויאזוי מ'זאגט די רבונו של עולם מיט די מידת הדין, אדער וואטעווער.

בכלל, בפשטות, ס'איז דא מלאכים וואס העלפן, וואטעווער, וואס מ'איז נישט פארמישט אין די ענינים. על כל פנים, דאס איז דאך אן אנדערע ווערסיע פון די דרשה "קיימו מה שקיבלו". אינטערעסאנט. אין מדרש שטייט דאס? בקיצור, דאס איז אן אנדערע לשונות פון די מדרש.

אקעי, דאס איז די מקור, זייער אינטערעסאנט. דאס איז די מקור אז וואס? אז די אייבערשטער האט מסכים געווען צו די קבלה פון די חידוש פון פורים. און ווען נאך?

שאילת שלום בשם — בועז, גדעון, און די קשיא פון כראנאלאגיע

Speaker 2: וואס איז די מקור פאר די אנדערע צוויי זאכן? זעען מיר דא אין מסכת מכות, "שאילת שלום בשם" שטייט ביי בועז "ה' עמכם", און נאכדעם "ואומר ה' עמך גבור החיל". ס'שטייט שפעטער ביי גדעון זאגט דער מלאך "ה' עמך גבור החיל". זעט מען אז דער מלאך רעדט שוין די זעלבע שפראך וואס בועז האט מחדש געווען. כאילו אויב ס'וואלט געווען אן איסור וואלט נישט דער מלאך עס געטון. זעט מען אז דער אייבערשטער פירט זיך מיט די זעלבע סדר פון "מודה על האמת", אזוי ווי... אזוי ווי גדעון, אזוי ווי בועז.

Speaker 1: פארשטיי איך נישט, ס'איז דאך גדעון קודם בועז, אבער.

Speaker 2: ווער פרעגט דאס? תוספות?

Speaker 1: יא, תוספות.

Speaker 2: תוספות'ס תירוץ איז אז... זאגט תוספות אז בועז האט זיך געפירט אזוי, און נאכדעם האט זיך די גאנצע וועלט געפירט אזוי. אהא. די אידן האבן זיך אנגעהויבן צו פירן, און נאכדעם האט די אייבערשטער אויך געפירט אזוי.

וואו. ס'איז א מנהג העולם וואס איז געווען. דאס איז א ראיה אז אסאך מאל מ'זעט עפעס, בית דין של מעלה האט מתקן געווען, איז נישט דוקא, ס'איז געווען א מנהג. מ'זעט אז ס'איז אן אלטער מנהג.

Speaker 1: וואס זאגט תוספות? דער תוספות איז כשר? ער איז אים גערעכט, און די פשט איז אזוי, אז ס'איז דא א כשר מלך. אקעי, בקיצור, וואס איז די ראיה?

די ראיה פון מעשרות — עזרא און די נביא מלאכי

Speaker 2: לאמיר שרייען אז ס'איז טאקע דין, ומה יעשה הבן, וכו'. תשמע, ברענגט די גמרא נישט צוריק, נאר א ראיה פון מעשה וואס ס'שטייט, ווי איז כל המעשה? מ'זעט אז וואס? אז דער אייבערשטער האט טאקע געגעבן די ברכה פון די מעשרות. די מעשרות וואס עזרא האט מתקן געווען שלא כדין, האט דער אייבערשטער געזאגט בנביא אז ער גייט געבן, אז ער גייט געבן, האו דא יו קאל איט, יא, אז ער גייט געבן ברכות פאר דעם. איז דאך א סימן אז ס'האט געארבעט. ומכאן דלא כהאיך, אז נישט, וואס טענה'ט אז וויבאלד די שמיטה איז דרבנן, איז נישטא די ברכה פון תעבירו? יא, ס'איז משמע אז אויב דער בית דין שלמטה זאל מבטל זיין די מעשרות, איז פשט אז מ'דארף עס נישט טון אויך נישט.

Speaker 1: קען מען דן זיין מיט דעם. נו, נו.

דער אונטערשייד צווישן מקרא מגילה און די אנדערע דריי זאכן

Speaker 2: ס'איז אינטערעסאנט וואס קומט דא אריין, דער מהר"י איז דאך דא ברענגט דאס אז "לא תתבטל קריאתה לעולם". וואס האט דאס צו טון? ער האט דאס נישט פארשטאנען פון קיימו וקיבלו. איך פארשטיי אז די גמרא מיינט נישט אז די קיום פון בית שמאי איז אז ס'איז דא אזא מצוה, נאר אז די קיום פון בית שמאי איז אז ס'גייט אלעמאל בלייבן. איך ווייס נישט קלאר וואס דאס מיינט. די פשוט'ערע פשט איז מער אזוי ווי די רבנן און די ריטב"א וואס זאגן אז ס'איז געווארן אן אנגענומענע תקנה, די סטייל פון קיימו וקיבלו.

איי דאונט נאו, טראכט אריין. ס'איז דא עפעס פאני דא, רייט? וואס איז פאני? נאר איך פארשטיי וואס איז דא פאני. וואס איז פאני איז אז צוויי זאכן. קודם כל, מקרא מגילה איז נישט דומה צו די אנדערע דריי זאכן וואס מיר האבן דא פון דברים שנתקיימו בבית שמאי לעולם. אין צוויי וועגן איז עס נישט דומה.

אין איין וועג, די אנדערע דריי זענען עפעס געשען, רבונו של עולם. ס'איז עפעס געשען. עט ליעסט ביי די צוויי זעט מען אז ס'איז דא א ברכה. אז יהושע בן נון האט געזאגט א חרם, און ס'איז טאקע געלאנגען די חרם, פשט אז דער אייבערשטער וויל אזוי. אז בועז, וואטעווער, לאמיר זאגן, מאכט א ברכה, און דער אייבערשטער געט טאקע די ברכה. שטייט אז וואס די אנדערע האבן געלערנט אז די, אז די, יא, מעשרות, שירת הים, און די אנדערע דריי. ס'איז דאך די זעלבע זאך, די מסכים, די חרם, די זאכן זענען עכט געשען.

מקרא מגילה, וויאזוי ווייסטו אז דער אייבערשטער איז מסכים מיט די מקרא מגילה? פון וואס באשטייט עס? פון וואס באשטייט די הסכמה פון באשעפער? ס'איז דאך נישט פון גארנישט. די ווארט פון בועז איז ווייל מ'זעט אז ער איז געהאלפן געווארן, נישט סתם דאס וואס ער האט זיך אזוי געפירט. ער איז געווען אן ערליכער איד און ער האט זיך אזוי געפירט. אבער מנוח איז נישט געווען אליין, ס'איז געווען א גדולה, א צדיק, און דער אייבערשטער האט אים געזאגט די זעלבע לשון. פשט אז ס'איז נישט געבליבן דא בעולם הזה די סדר, די סדר איז געגאנגען אויך אין הימל. אין הימל פירט מען זיך אזוי.

יא, די זעלבע זאך ביי כרת. אויב אונז פסק'ענען אז איינער איז חייב כרת, איז די פשט אז ס'געשעט עפעס אין די וועלט. צי מ'ווייסט אז ס'געשעט אזוי אדער נישט, אבער די איידיע איז אז ס'געשעט עפעס, און דער מענטש שטארבט פריער. און ביי מקרא מגילה, וואס איז בעיקר געשען? ס'איז געשען אז יעדע יאר איז דא די זעלבע קדושה וואס איז געשען אין די יאר פון פורים. אה, הייסט אז אויב ס'איז דאס די פשט, איז דאס די ענין.

די אנדערע זאכן האבן מיר כאטש א מקור פון א גוטן דיוק פון די פסוק. איך מיין, דער אייבערשטער האט טאקע געבעטן א ברכה, דער אייבערשטער האט טאקע געמאכט א חרם. דא האבן מיר כאטש עפעס א דרשה וואס אונז טייטשן שוין אריין אין פסוקים וואס זיי האבן אליינס געשריבן.

Speaker 1: ס'שטימט נישט, ווייל א תענית ציבור מעג מען יא מאכן, ס'איז מיט א דין דאורייתא פון די מקרא מגילה, און אונז האבן נישט קיין פארקערטע ראיה. ס'איז דא א מדרש "קיימו וקיבלו", און וואס איז די מקבל געווען? ס'איז זייער פאני.

Speaker 2: נאכאמאל, און דאס וואס די חבר קריאת נפטרים לערנט מען דאך אויך ארויס פון א פסוק.

Speaker 1: אבער ס'איז געשען עפעס. די דיסקאשן איז א ריעל טינג, רייט? די שאלה איז צו די חבר קריאת איז געשטארבן אדער נישט. קורא איז עפעס געשען.

דיסקוסיע: וואס באשטייט די הסכמה ביי פורים?

Speaker 2: דא איז אויך, דער אייבערשטער האט אנגענומען דאס פאר א יום טוב, וועלכעס דאס ווייסן מיר נישט, רייט? אבער וואס וואלט דען עווען מין? מען טאר נישט מאכן קיין יום טוב?

ס'שטייט "לא תוסיפו", כ'מיין, אויב וואלסטו געווען... לא תוסיפו וואלט געווען עבודה. אלע אנדערע זאכן, כ'מיין, וואלט עס געווען שיכור, וואלט עס געווען קיין פרייליכע טאג, וואלט עס געווען קיין אסיפה, וואלט עס געווען קיין סעודה? הונדערט פראצענט. פארגעס פון די שבועה. די פשוט'ע פשט מוז זיין אז ס'איז געלונגען אז ס'איז געווארן א יום טוב. ס'וואלט נישט געלונגען אנדערש. דאס איז פשוט א סיעתא דשמיא, כביכול. אז זיי האבן געמאכט א יום טוב, ווי טוסטו געוואוסט אז ס'איז געלונגען? אויך א תקנה פון בית דין של מעלה. א י"ט כסלו, וואטעווער.

Speaker 1: אבער דאס איז א גרויסע פראבלעם, ווייל דאס קען מען זאגן אויף יעדע גרויסע תופעה, היות ס'איז אנגעקומען צו אזויפיל אידן, זעסטו. סאו קענסטו אויך זאגן אז ציונות איז געווען א סוקסעס, אדער רעפארם איז געווען א סוקסעס.

Speaker 2: אבער דא, יא, דאס איז שוין אן אנדערע זאך. דאס איז שוין א חלק, כביכול, כלומר, א חלק פון די היסטאריע.

Speaker 1: איך הער, איך הער, איך הער. איך ווייס נישט. איך ווייס נישט. איי דאונט נאו. ס'איז אפשר אן אינטערעסאנטע זאך. איך ווייס נישט.

מסקנא: מגילת תענית איז א פראבלעמאטישע זאך

Speaker 2: על כל פנים, וואס מען זעט דא פון די אלע מדרשים, סך הכל, אלל אוו דעם טוגעדער, זעט מען אז מגילת תענית איז אפשר א פראבלעמאטישע זאך. ס'איז א זאך וואס אידן האבן געטון שלא ברשות, און דער אייבערשטער איז דאך מסכים געווען צו די ענד.

Speaker 1: יא. דאס איז נאך א גרויסע מקור, סך הכל, פון די די די מדרשים. און על פי חסידות, על פי וואס אונז לערנען געווענליך, ס'איז דאך דא א געדאנק אז דאס איז די... אז מענטשן האבן אויך געטון זאכן, פארשטייסט? אמאל הייבט זיך עס אן. הערסט, ס'שטייט, איך האב געמאכט א סורטש אויף בית דין של מעלה, איך האב געוואלט זען וואס די חכמים האבן געזאגט אויף בית דין של מעלה.

דער פראבלעם פון "לא תוסיף" ביי מקרא מגילה

Speaker 2: וואס איז די ענין פון לא תוסיף? די ענין פון לא תוסיף האט צו טון מיט מצוות התורה. און די אלע גמרות, אבער געוויסע מפרשים האבן מסביר געווען דעם פראבלעם פון פורים. ניין, אבער פשטות אין די גמרא, וואס זאל זיין די פראבלעם צו מאכן פורים? וואס זאל זיין די פראבלעם? יא, ס'איז קיין פראבלעם. פארוואס זאל זיין א פראבלעם? ביי די אלע אחרונים האסטו געהאט דריי מפרשים וואס זאלן מסביר זיין וואס דער פראבלעם זאל זיין, שואל ומשיב, בשמים ראש, מען איז מסביר וואס זאל זיין א פראבלעם. "לא תוסיפו על הדבר אשר..." וויאזוי שטייט די לשון הפסוק? "על הדבר אשר..." איך ווייס נישט. וואס איז די פולע פסוק?

"אלה המצות" — דער פסוק וואס די גמרא ברענגט

Speaker 2: אקעי, דזשאסט צו זיין קלאר, לאמיר טרייען צו זאגן די זאכן וואס שטייט. איין גמרא אין מסכת... אין די ירושלמי אין די גמרא, און נישט די גמרא עקשולי, די ירושלמי, די בבלי אין די ירושלמי ברענגט קיין פסוק פאר די פראבלעם. הער אויס א רגע וואס ס'שטייט, אקעי? פאלגסטו? יא, יא. די בבלי אין די ירושלמי ברענגט, אויב איך געדענק, קיין פסוק פאר די פראבלעם. דער איינציגסטער וואס האט געברענגט א פסוק פאר די פראבלעם איז געווען... רבי, ווער האט געברענגט א פסוק פאר די פראבלעם? אין וועלכע פסוק? רבי, וועלכע פסוק? אין וואס? נו, נו, נו, דו געדענקסט, מיר האבן עס געלערנט. איך האב עס דיר אוועקגעשיקט. אין וועלכע פסוק? וואס האבן מיר געלערנט נעכטן, איז געשטאנען "בל תוסיף"? ניין, נישט בל תוסיף. קיינמאל נישט געברענגט בל תוסיף אויף דעם. סאו וואס איז געשטאנען? וועלכע פסוק? נו? נו?

Speaker 1: איך טראכט דא פון עפעס אן אנדערע... נישט וויטאין די ענין. אקעי, לאמיר זען וואס ס'שטייט. לאמיר טרייען צו לערנען וואס ס'שטייט. נו, ס'איז דא איין פסוק וואס די גמרא האט געברענגט, א פסוק "אלה המצות". אה, "אלה המצות". "אלה המצות", אז דאס זענען די מצוות און ס'איז נישט דא מער מצוות, קענסט נישט צולייגן.

פארוואס נישט "לא תוסיפו"?

Speaker 2: פארוואס ברענגט ער טאקע נישט "לא תוסיפו", וואס איז לכאורה א קלארערע לאו? ווייל די גמרא האט געלערנט אז "לא תוסיף" מיינט נאר ווען מ'זאגט אז ס'איז מצווה מן התורה.

וואס האט די גמרא געזאגט? וואס איז די נארמאלע פשט ווער ס'לערנט פסחים? אה, לאו שאתה מוסיף, אז מען לייגט דריי פון פינף פאר ציצית אדער אזא זאך. עס מיינט נישט מאכן מער מער.

אזוי, נאר די רשב"א האט דא געזאגט, מסתמא נישט פון די רמב"ם. דער רמב"ם איז דער ערשטער וואס האט געזאגט בל תוסיף. אהא. אבער ואלה מאכט עס אבער נישט קיין לאו אדער וואס, אבער מען לערנט ארויס פון די פסוק אז מען זאל נישט צולייגן.

לא תוסיף — דער רמב"ם'ס פשט קעגן דער גמרא'ס פשט, תשובות הגאונים וועגן שבועה אויף פורים, און "הכל חייבים במקרא מגילה"

"לא תוסיף" — וואס מיינט עס לויט דער גמרא, און וואס מיינט עס לויט דעם רמב"ם?

Speaker 1:

איז נאר ווען מען זאגט אז דער רמב"ם, און נאר ווען מען זאגט אז עס איז א מצוה דאורייתא... ניין! וואס האט די גמרא געזאגט?! וואס איז די נארמאלע פשט ווער עס לערנט מסכת... אה! "לא תוסף" מיינט אז מען לייגט פינף פאדעם ציצית און אזעלכע זאכן.

אזוי נאר די ריטב"א וואס דו האסט דא געזאגט, מסתמא נישט פונעם רמב"ם. דער רמב"ם איז דער ערשטער וואס האט געזאגט "לא תוסף" פשוט פשט... אבער וויילע מאכט עס אבער נישט קיין לאו אדער וואס. אבער מען לערנט ארויס פונעם פסוק אז מען זאל נישט צולייגן. "שאין נביא רשאי לחדש", עס שטייט דער לשון רייט. וואס דו מאכסט פונעם רמב"ם אויף דעם נושא, "שאין נביא רשאי" איז געמיינט געווארן אין די גמרא... אבער עס איז א "עשה" אדער וואס? עס איז א מצוות עשה דאורייתא? אקעי.

איך וויל דיר זאגן אן אינטערסאנטע זאך. איך טראכט אן אינטערסאנטע זאך. "אלה המצוות אשר צוה ה' אל משה", די לשון פונעם ירושלמי. דער אייבערשטער גיט א מצוה, עס קען נישט זיין נאך מצוות. דאס איז לכאורה פשוט'ע פשט! דארפסט נישט אנקומען צו קיין "עשה". דער אייבערשטער גיט א געוויסע מאס פון מצוות, און נישט מער, וואס דו מאכסט נאך מצוות? וואס גייט פאר מיט דיר? דאס איז דיר נישט גענוג גוט? מען ווייסט נישט! עס איז נישט דער פשט. אהם... זייער גוט.

סאו... דער חג"ב, דארפסט נישט אנקומען צום דיוק פון "אלה המצוות". סאו שטייט זיך אליין אז עס איז א שוואכער דיוק. סאו מיינט, עס איז נאך די איידיע. אונז האבן מצוות. וואס מאכט ער נאך? מען דארף נישט א פאזיטיווע דיוק. עס איז נאר א שיינע מליצה. עס איז א פראטאטייפ. עס איז א פראטאטייפ. מאכט ער נאך און נאך. עס איז געזאגט שטארק. דאס קען מען נאך דעם אנדערש דרוקן פון "אלה המצוות" אויך.

דו זאגסט א פארקערטע סברה. די סברה וואס די גמרא האט פארשטאנען אין די אלע פלעצער איז אז עס גייט נישט אזוי. עס זענען דא מצוות און עס זענען נישט דא מצוות. מען קען נישט מאכן נייע. דו ווילסט זאגן אז מען קען מאכן חלילה נייע. דו ווילסט ער זאל נאך איינע מער קענען. דו ווילסט אן אנדערע סברה. דאס איז דא אין די סברה.

און די ספירה איז נישט אפי' אין דער לשון פון רב'ס הפסק. רייט? און די וויאזוי הייסט עס? און די אלע מקורות האבן געהאט אז עס זאגט אזוי עפעס א פראבלעם, אבער בדרך נס איז געלונגען די מגילה. אזוי ווי עזרא'ס מעשר און אזוי ווי... איך ווייס נישט וואס עס שטייט דארט ביי די פשט. אבער זיי ווילן דאס זאגן אז "קיימו וקבלו", פון די פסוק "קיימו וקבלו" איז ווי מען געט לעגיטימעסי פאר די יום טוב, אדער ווייל אז מ'האט עס אנגענומען אין הימל.

צוויי תירוצים וויאזוי מען האט געקענט מאכן פורים

Speaker 1:

אבער איך טראכט אז מיט די פשט פון "הדר קבלוה באהבה" איז אויך נישט מעג קיין פראבלעם, ווייל "לא תוסיף" על הדברים זאגט אזוי ווי אז יעצט איז א מורא'דיגע הייליגע צייט, ס'איז מתן תורה, ס'איז מעמד הר סיני, יעצט איז א צייט ווען מ'קען אוועקשטעלן מצוות און מ'קען נישט נאכדעם. אבער אויב ס'איז א נייע מתן תורה, אז "הדר קבלוה באהבה", די פשט איז נאכאמאל געווען די זעלבע התעוררות, נאכאמאל געווען די זעלבע עת רצון, ממילא איז שוין נישט קיין פראבלעם פון צולייגן א נייע יום טוב. סאו פון ביידע פשטים, פון "קיימו וקבלו" איז מען מסביר וויאזוי מען האט געקענט מאכן פורים.

Speaker 2:

די צווייטע פשט איז אבער נישט יונתן, ס'איז נישט איבערגעקלערט. יונתן האט א דריטע פשט, און יענער האט א צווייטע פשט פון צולייגן. רייט, רייט, רייט. די אידן האבן געווען פטור שוין פון די תורה און זיי האבן געמאכט א נייע. נישט זיי זענען געווען פטור, זיי זענען אייביג געווען מחויב, נאר בקביעה.

Speaker 1:

אקעי, סאו איך גיי דאך מיט די רמב"ן אז דאס איז נאר נאכן גלות געווארן די פטור, אבער פארדעם איז געווען א תנאי אויף די ארץ ישראל.

Speaker 2:

אהא. און ער זאגט אז ס'איז כפשוטו עלמא. און ער זאגט אז איך זאל קוקן דא, און די אוצר איז דא איינער. אינטערעסאנט. הער? נו? ס'איז געווען א שאלה אין תשובות הגאונים זצ"ל, מי שנשבע להתענות ביום פורים.

תשובות הגאונים: מי שנשבע להתענות ביום פורים

Speaker 2:

האט ער א מקור אין תשובות הגאונים לויט ווי די רמ"א האט געזאגט.

Speaker 1:

ניין, די רמ"א האט נישט געזאגט אז ער האט א מקור.

Speaker 2:

די איינער האט געשוואוירן צו פאסטן פורים, צי ער דארף מקיים זיין זיין שבועה. לויט'ן כלל אז שבועה איז נישט חל על המצוות, ווייל נישט נשבעין לעבור על המצוות. די שאלה איז, דאס איז דאך א מצוה דרבנן, שטייט דאס אין די גמרא? דאס איז די שאלה דא.

Speaker 1:

דאס איז א גאר א ריכטיגע שאלה. רייט.

Speaker 2:

ער זאגט דא, דער גאון זאגט, ס'איז נישט דאורייתא. פארוואס? ווייל ס'איז נישט מושבע ועומד מהר סיני. מצוות וואס זענען מהר סיני איז דאורייתא. אבער ער זאגט, פון וואו נעמט ער עס? ווייל די משנה זאגט, "בוודאי אם נשבע שלא יקרא מגילה ושלא יקרא תהלים וכו' כלל, הרי אנו רואים שאינו שבועת חנם, שכבר נשבע עליהם משה בסיני, מה שסופרים עתידים לחדש, שמע מינה מקרא מגילה". און ער ברענגט די גמרא אין דף ז' אז דא איז דא די פסוק "קימו וקיבלו", און די גמרא פון ר' יהושע בן לוי וואס זאגט אז "קימו וקיבלו" - די צוויי גמרות פון "קיימו מה שקיבלו כבר".

די תירוץ איז אז ער זאגט אז נחזור, דאס איז נאר וויבאלד ס'איז מקיימים די מגילה משלוח מנות, נאר די משתה קען ער מאכן ביינאכט. אה, איך מוז זיין שמח, אבער ס'איז מיט די עבודה. בקיצור, וויבאלד מ'קען יוצא זיין מיט די עבודה די משתה ביינאכט, ממילא איז עס פארקערט. דער גאון זאגט, ס'איז דא א לשון שני אין די מיינונג פון די גאונים, טענה, אז מקרא מגילה הייסט נישט מושבע ועומד מהר סיני. ווייל פון וואו נעמט ער עס? פון די גמרא אין שבועות וואס מיר האבן געזען, אז "קיבלו עליהם בשבועה" די מצוות שעתידין לחדש, שמע מינה מקרא מגילה. ער קוואוט יענע גמרא, יא? דו געדענקסט? אז "הרי הוא נשבע ועומד מהר סיני".

און וואס זעט מען פון דעם?

Speaker 1:

אינטערעסאנט.

דיסקוסיע: שבועה אויף נישט לערנען א ספר — איז דאס מושבע ועומד מהר סיני?

Speaker 2:

ווען איינער מאכט א שבועה אז ער גייט נישט לערנען א געוויסע ספר, קען מען נישט זאגן אז ער איז מושבע ועומד מהר סיני צו לערנען כל התורה כולה, אין דין הלכות תלמוד תורה?

Speaker 1:

ניין, איך טראכט די גאנצע צייט, ווייל די מגילה האט דאך אויך תלמוד תורה. אדרבה, די מצוה פון עס ליינען יעדן ביינאכט איז נאר... סא פארוואס איז דער איד לכאורה סתם אזוי מושבע ועומד מהר סיני צו לערנען? ער קען נישט מאכן א שבועה אז ער גייט נישט לערנען א געוויסע ספר פון די תורה. מיט דער בחינה איז עס א דאורייתא, ניין? ער קען נישט מאכן א שבועה...

Speaker 2:

ניין, ניין, ניין, ער האט עס געזאגט, ער האט געמאכט א שבועה אז ער גייט נישט ליינען. איך ווייס נישט אויב מ'קען נישט מאכן. איך ווייס נישט די ענטפער צו דיין קשיא אין דזשענעראל. אבער ער רעדט דא יעצט פון די מצוה פון מקרא מגילה. רייט. נישט פון די תלמוד תורה.

צוזאמענפאסונג: מקרא מגילה איז א פראבלעם, און ס'איז נישט אזוי גרינג ווי דער רמב"ם'ס פשט

Speaker 1:

סאו וואס בלייבט פון די אלע פטשעווקעס? רייט, אבער וויאזוי נעמט מען עס אריין אין איין קלארקייט? אדער ליהודה? איך ווייס נישט. אבער מ'זעט פון די אלע פלעצער אז מקרא מגילה איז א פראבלעם, און ס'איז נישט די איינציגסטע אזא פראבלעם, ס'איז דא אנדערע דינים וואס זענען א פראבלעם, אבער ס'איז א פראבלעם. און ס'איז נישט אזוי סימפל ווי דער רמב"ם איז עס מיישב געווען אזוי ווי אויפ'ן פשט, אז איינער אמרים, די גאנצע שטיקל תורה וואס ער זאגט דארט אין די אנהייב פון די ענד פון די מנין המצוות, דער רמב"ם איז... די גמרא זעט אויס אז ס'איז דא אן אנדערע תירוץ אויף די קשיא, אדער אז ס'איז דא א פסוק, ווי אזוי ער ארבעט דארט מיט די פסוקים, ס'איז דא מקרא אני דורש, ס'איז דא מאי דרוש וואס די גמרא זאגט מ'דארף זיין, ס'איז די זעלבע איידיע פון רבי שמעון בן לקיש, א דרוש שהסכימו עליו יודעים, ס'איז סתם דא א חוב. ס'איז דא אסאך וועגן וויאזוי צו לערנען, אבער מ'זעט אז ס'איז נישט אזוי גרינג אריינצולערנען אין דעם רמב"ם'ס פשט, און וועסטו פרובירן א בעסערע פשט וואס דער רמב"ם זאגט אין די אנדערע פלעצער און פארשטיין. אקעי, דאס איז וואס איך האב געזאגט.

"הכל חייבים בקריאתה" — ווער איז חייב אין מקרא מגילה?

Speaker 1:

סאו יעצט קען איך זען ווער עס איז חייב אין די מגילה. אקעי, הכל חייבים בקריאתה, ווער איז יעדער איינער? אזוי ווי מיר האבן פארט געזאגט, "קימו וקבלו היהודים עליהם ועל זרעם ועל כל הנלוים עליהם". אקעי, אנשים ונשים וגרים, אנשים ונשים. יא, לכאורה, אף הן היו באותו הנס. ניין, נישט דאס איז אייביג די כלל. יא. די משנה אין ערכין, "הכל חייבין במגילה", וואס איז יא אנשים? אזוי ווי רבי שמעון בן לקיש, וואס מיר האבן יעצט געלערנט, האט ער געזאגט, "אנשים חייבים שהיו באותו הנס". יא. און גרים ועבדים משוחררים? כאילו אפילו זייערע זיידעס זענען נישט געווען דארטן, אבער זיי זענען מחויב אין אלע מצוות.

חידוש: פארוואס וואלט מען געמיינט אז גרים זענען פטור?

Speaker 1:

וואלט מען שוין געמיינט אז... אה, די ווערטער זענען גאנץ אינטערסאנט, מ'קען גאנץ גוט אריינלערנען דא. א מענטש וואלט ווען געקענט טראכטן אזוי, אז אסאך מצוות אין די תורה איז אודאי מחייב א גר און אן עבד, אבער דאס איז דאך אפשר א קבלה וואס די זיידעס האבן זיך אונטערגענומען. זייערע אלע אייניקלעך. זאגט ער מיר ניין, די זיידעס האבן זיך אונטערגענומען, איז געווארן א חיוב אויף די אומה, ס'איז געווארן א חיוב אויף די פאלק. ווייל "קיימו וקיבלו היהודים עליהם". אבער וואס איך האב געזאגט איז נישט א שלעכטע תורה, וואס האט ער געזאגט.

אה, אז דו ווילסט אזוי זאגן, אז אלע מצוות זענען גרים ועבדים משוחררים מחויב, ווייל זיי זענען מחויב מיט די גאנצע תורה, מיט כל התורה כולה שניתנה למשה מסיני. אבער פארוואס זענען אידן מחויב מיט מקרא מגילה? ווייל זייערע זיידעס האבן זיך אונטערגענומען. ס'איז א קבלה, א נדר פון די זיידעס, אן אונטערנעמונג פון די זיידעס. אבער די זיידעס האבן זיך אונטערגענומען, קיימו וקיבלו היהודים עליהם. אה, די ענטפער אויף דעם איז אז ניין, די זיידעס האבן זיך אונטערגענומען, ממילא איז געווארן א דין דרבנן. ס'איז נישט אזוי ווי דו האסט געלערנט אין רמב"ם א מצוה נישט מן המנין. ס'איז זייער אנדערש ווי אלע אנדערע זאכן.

ווייל וואס ווען דו זאגסט, ס'איז זייער א פשוט'ע, סימפל זאך. פארוואס מאך איך א יום טוב? ווייל מיין זיידע איז געראטעוועט געווארן. סאו ווען נישט דעם טאג וואלט איך נישט עקזיסטירט. דארף איך דאנקען דעם אייבערשטן? טאקע, לאו דוקא די שיטה וואס זאגט אז ס'איז א סברא, א פונקט ווי פסח. זיי זענען באפרייט געווארן, זיי זענען געראטעוועט געווארן. די גמרא זאגט עס. אבער וואס זאגט די גמרא? אז פון די חיוב הלל פון פסח נעמט מען ארויס אז יעדע מאל ווען מען ווערט ניצול ממות לחיים. אבער וואס זאגט עס?

אזוי, לאמיר גיין ווייטער. איך זאג, פארוואס א מענטש וואלט געטראכט, פארוואס מען וואלט ווען געקענט הערן אז גרים ועבדים משוחררים זענען פטור? אקעי, ביסט גערעכט, ס'איז "כל הנלוים עליהם", א פסוק. אבער אויך האט עס צו טון מיט וויאזוי מען קוקט אן די חיוב. ווייל די חיוב איז נישט פשט ווייל דיין זיידע איז געראטעוועט געווארן, דערפאר ווייל דו לעבסט דארפסטו דאנקען דעם אייבערשטן. מען קען הערן אזא סברא. די ענטפער אויף דעם איז אז ס'איז א חיוב אויף די כלל, ס'איז געווארן א חיוב אויף כלל ישראל. ממילא ביסטו אויך מחויב, ס'איז געווארן א מצוה מדברי סופרים.

נשים — "אף הן היו באותו הנס"

Speaker 1:

דער זעלבער ענין... אה, ווייל נשים זענען דאך נאר "אף הן היו באותו הנס". אלזא איז דאך גלייך צווישן די נשים און די אנשים.

Speaker 2:

די אנשים זענען מחוייב ווייל ס'איז א מצוה, אבער די נשים זענען זיך פוטר ווייל ס'איז א מצוה שהזמן גרמא. און נאר וואס דען, ס'איז א ענין פון א סברא, ס'איז קען זיין אז גירות זאלן זיין פטור, גירות דאס לויט די חשבון.

Speaker 1:

ווייל ס'איז נישט קיין אפי' אהן די נס, קענסט זאגן ס'הייסט יא אפי', ווייל זיי זענען א חלק פון די פאלק.

דיון אין "אף הן היו באותו הנס" — גיורות, עבדים משוחררים, און דער יסוד פון חיוב מקרא מגילה

דער חילוק צווישן אנשים און נשים אין מקור החיוב

Speaker 1:

אה, ווייל נשים מתחייבות "אף הן היו באותו הנס". אז דאס איז דאך כולל צווישן די נשים און די אנשים. די אנשים זענען מחויב ווייל ס'איז א מצווה, אבער די נשים זענען דאך פטור ווייל ס'איז א מצוות עשה שהזמן גרמא, נאר וואס דען? ס'איז אן ענין פון א סברא.

שאלת גיורות — צו זיי זענען "אף הן היו באותו הנס"?

Speaker 1:

סאו ס'קען זיין אז גיורות זענען פטור, גיורות לויט דעם חשבון. פארוואס נישט? זיי זענען נישט "אף הן היו באותו הנס". דו קענסט זאגן אז ס'הייסט יא "אף הן", ווייל זיי זענען א חלק פון די פאלק. יא.

דער פאל פון עבד שאינו משוחרר

Speaker 1:

וואס איז מיט עבד שאינו משוחרר? אן עבד שאינו משוחרר איז דאך א פטור פון די מצוות, ווייל זיי זענען אזוי ווי א פרוי. אבער ער איז נישט געווען אין די נס, ווייל ער איז א גוי, ער שטאמט נישט פון מענטשן וואס זענען געווען אין יענע נס.

מ'דארף וויסן אפשר א גיורת איז די זעלבע זאך, און מ'קען מאכן א חילוק צווישן א גיורת און אן עבד שאינו משוחרר. די חידוש איז אז די גיורת איז אויך "אף הן". מ'קען נישט זאגן אויף איר אליין אז זי איז געווען באותו הנס, ווייל אירע זיידעס זענען נישט דארטן געווען. אבער מ'דינגט תנוק שנולד, זאגט מען זי שטאמט פון כלל ישראל. פון וועם שטאמט זי ספעציפיש? איך ווייס נישט. אבער מ'זאגט דאך שרה אמנו אדער אברהם אבינו זענען נישט געווען "אף הן לא היו באותו הנס". יא?

דער פראבלעם מיט "אבותינו" ביי גרים

Speaker 1:

מ'זאגט אויף א גר זאגט מען געווענליך אז וויאזוי שטאמען זיי פון כלל ישראל? זיי זענען קינדער פון אברהם אבינו און שרה אמנו, זיי זענען דאך נישט "אף הן היו באותו הנס". איך פארשטיי, מ'דארף וויסן די מקור דערפון. אויף א גר צו וואס זיי האבן, צו זיי שטאמען שוין... צו זיי קענען זיין "אף הן היו באותו הנס".

פארקערט, מ'גייט אקעגן די תנאים און מ'פרעגט נישט קיין שאלה? דאס איז די ווארט דא. אן עבד שאינו משוחרר איז לכאורה דארף זיין פטור ווייל מ'קען נישט זאגן "אף הן היו באותו הנס". די שאלה איז א גיורת, אויף א גיורת. א גיורת קען מען דאך אויך זאגן אז זי איז נישט "אף הן היו באותו הנס". די גר איז מחויב אזויווי אלע מצוות. די גיורת איז דאך פטור ווייל ס'איז א מצוות עשה שהזמן גרמא. א שזמן גרמא, און ס'איז נישט... מ'קען נישט זאגן א פיין עובדות הנס. קען מיר זאגן, ס'איז שטעה מיט די אבותינו, אויב זאגט מען אבותינו... אקעי, זאגט א שיינע פילקל פאר א... אז וואס? איך פארשטיי נישט. ווילסט איך זאל אריינלייגן א גר קען נישט, אדער נישט? די הערסט מיך נישט אויס, די ביסט אויף די אנדערע פלעצערס.

Speaker 2:

ניין, אבער איך קען נישט גיין אזוי שנעל ווי דיר. איך קען אבער נישט גיין שטאט. מיין קאפ לויפט. דאס וויאזוי איך... דעמאלטס ווייס איך גארנישט, און די ענדער קומט מען ארויס.

Speaker 1:

אבער עס איז גארנישט! מען האט זיך נישט א שיין געווען מיט די פאפילע הרעסט.

Speaker 2:

ניין, איך בין נישט אזוי שטארק אין די אריחא ושמירא. אלעס דארף ווערן נישט שמער.

Speaker 1:

ס'איז עס זייער גוט. די בעלאנס צווישן אונז ביידע קומט ארויס א גוטע תורה.

Speaker 2:

איך בין נישט מסכים ביי דעם שטיקל תורה, אבער עס איז א שיינע תורה.

סיכום די שאלה: גיורות און עבד שאינו משוחרר

Speaker 1:

גיורות. שרייבט גיורות און עבד שאינו משוחרר. ביידע זאכן.

Speaker 2:

אבער עבד איז א נס.

Speaker 1:

ועבד לא הויבט נישט א מוס.

Speaker 2:

אויב די עבד איז... מיינסטוואס אמאל מען האט נישט געיינקענט קיין די שבות אדים.

Speaker 1:

יא, אבער עס איז נישט דיין זיידע.

Speaker 2:

וואס עס איז א עובד. נאר, וואס עס איז א עובד, דאס מ'האט דזשאסט געברענגט פון אפריקע.

Speaker 1:

און אויכעט איך בין נישט דער...

Speaker 2:

ניין, זי ביז זיין עלייניקל! דו שטאמסט מיט אידן, פון יענער דאר.

Speaker 1:

עס ווי לאזט זערן אויך א גאורז.

Speaker 2:

די שאלה איז אויף א גאורז. דא דארטמען ש די שאלה איז א גאורז, האט ס'לכאורה צו טון מיט די סיגע פון אבותינו.

Speaker 1:

צום מען קען זאגן אבותינו.

Speaker 2:

ווייז יענער משנה?

Speaker 1:

ווייל מען קען נישט מצבונעם אז עס האיז א טון מיט יענער סיגע.

Speaker 2:

מ'קען עס נישט מקשרי זיין מיט יענער סיגע.

Speaker 1:

פארוואס? ווייל אויב קען זי נישט זאגן אבותינו, איז פשט אז זי שטאמט נישט פון דעם מענטשן, אפילו אז זי איז געווארן א גיורת.

"גר כתינוק שנולד" — נולד פון וועם?

Speaker 2:

די שאלה איז א גרות אזוי ווי קטן איז א נולד. נולד פון וועם? געוואלד! מען קען זיך נישט געבוירן ווערן, נאר די קריסטן גלייבן אז מ'קען ווערן נולד אן א טאטע, אן עלטערן. סאו נולד פון וועם? זאגט איר נולד פון די אידישע פאלק. די אידישע פאלק האט געבוירן א קינד.

Speaker 1:

ווי איז דער סוגער, א גר קענסט זאגן אבותינו און גר... ווי איז דער משנה? עס איז א מחלוקת און מיכורים, און דארט איז דאך א שיעור פון די רמב"ם צו די פאריגע אדריין.

Speaker 2:

אהא. אקעי. אמממ... איך הער... איך ווייס נישט. איך הער וואס דו זאגסט, איך הער... איך ווייס נישט. איך האב געמיינט אז עט ליעסט יעצט, עס האט ער לאזט מיר גיין מער אזוי מיר זאגן תורות, בבחינת פורים תורות. אביסל עט ליעסט. פורים, איך מ'קען צוגרייטן... ניין, איך האב געזאגט וואס מ'טוט נישט. גרייט צו די עכטע תורות פאר די, ווי מ'קען זאגן פורים תורות. נאך דעם, אויף דעם פורים מוז ער זאגן תורות. ווייל דו ווייסט שוין וואס עס שטייט אז די פורים תורות איז שוין געבויט פול איינס אויף פורים תורות. ער האט דאך אזוי גיומא וכיבור תורה ער איז גיידעם אייסט מען אז עס איז גיום וכבור וואלט זאגן די תורות. ער קען נישט זאגן.

דער רמב"ם'ס שיטה אין "אבותינו" ביי גרים

Speaker 2:

דער גמרא זאגט, כ'אב עמונות גוים מסתכלים זענען אזויווי אלע קינדער פון אברהם. נישט לגבי הלכה ציילן. נישט לגבי הלכה ציילן. ליב ושאברהם, אוהב לכל עולם. רפיאו שאולבן דער ממונה. פאר די רמב"ם לינטן, שמונה פרקים יא. איך מיין, אין פירוש המשניות. אממ... אבערמבן כסן שאין הלכה קיין משנה זי. אילא גרמאי, וביקורא. און... קען מ'דארף וויסן. מ'קען נאך אלץ קלערן דא צו א גיורת דארף ער אין קרית המגילה. עס איז זייער א גוטע שאלה, און דער שווערסטער טאג צו האבן מיין וואלונטירער אינעם האספערעל איז פורים.

דיגרעסיע: מעשה מיט האספיטאל אויף פורים

Speaker 2:

איך האב געדארפט אויפפיקן צוויי יאר צוריק פורים, און איך פארט מיין משפחה אנפאנג פורים אנפאנג טאג צו די היספילא מיט א גרויסע מלכע אויפפיקן מיין ווייב. און למעשה האט געדויערט בערך זעקס שעה די דיסטשארדזש, און מיינע קינדער האבן געספענדט די גאנצע פורים אין די לאביס. זיי האבן אויך נישט געלאזט ארויפקומען קינדער אונטער צען, אדערוואס. עס איז געווען א די זעסטע טאג. יעצט ווייס איך, אז מען קען מפרשן זיין אז גיורי'ס זענען פטר פון מקרא ומגילה, און זיי היינען יענע טאג האט מען זיי קענען ניצן... אקעי, אקעי, זאג אויב פסק'ן מען אז גיורי'ס איז פטר... אה, גערעכט, גערעכט. איך זיך ווי ס'נען נפקי מנהל למעשה אז גיורי'ס איז פטר. דאס איז דאך א פיינע שיטה אז די נשים זענען נאך חייב לשמוע, קענען זיי מוציא זיין. קענסטו די שיטה?

צוויי פירושים אין "אף הן היו באותו הנס"

Speaker 1:

אויב איז דא אן "אף הן היו באותו הנס" איז עס שוואכער ווי...

אבער וואס איז די פשט אז נאר נישט שכורים? וואס טוט זיך מיט וואס עס זאגט די לחם משנה?

פירוש א: די נס איז געשען דורך נשים

Speaker 2:

"אף הן היו באותו הנס" מיינט נישט אז זיי זענען אויך געראטעוועט געווארן. איך מיין, עס האט צוטון ווען מען זאגט אז זיי זענען אויך געראטעוועט געווארן, אבער "אף הן היו באותו הנס" איז אסאך מאל מיינט מען אז די נס איז געשען דורך נשים. ווען זאגט מען דאס און ווען זאגט מען דאס?

Speaker 1:

און די פוסקים ברענגען דאס.

אבער וואס איז די פשט אז נאר נישט שכורים? וואס טוט זיך מיט וואס עס זאגט די לחם משנה? קודם כל, וואס איז די פשט? איך האב עס נאכנישט מברר געווען, אבער איך האב עס נאכנישט געזען.

Speaker 2:

"על ידי אשה נעשה נס".

אבער "אף הן היו באותו הנס" מיינט נישט אז זיי זענען אויך געראטעוועט געווארן. איך מיין, עס האט צוטון ווען מען זאגט אז זיי זענען אויך געראטעוועט געווארן, אבער "אף הן היו באותו הנס" איז אסאך מאל מיינט מען אז די נס איז געשען דורך נשים. ווען זאגט מען דאס און ווען זאגט מען דאס?

דער לחם משנה'ס שיטה ביי חנוכה און פורים

Speaker 2:

ניין, איך וועל דיר זאגן פארוואס. דאס איז א סתירה פון די תורה. געוויסע ראשונים ביי חנוכה... עס ווענדט זיך. אזויווי די לחם משנה דא אויפן פלאץ זאגט ער "על ידי אשה נעשה נס". דא ביי חנוכה, וואס די מעשה פון יהודית...

Speaker 1:

עס ווענדט זיך אין אסתר.

Speaker 2:

אסתר, אה. אבער עס ווענדט זיך אויך... זיי זענען אלע געראטעוועט געווארן.

פירוש ב: זיי זענען אויך געראטעוועט געווארן

Speaker 2:

די שו"ת מהר"ם ברענגט די רבי יואל לייב, "אף הן היו בספק להשמיד להרוג". די גזירה איז געווען אויף די נשים. עס איז אזויווי היטלער האט געוואלט הרג'ענען אלע אידן, אפילו די וואס זענען נישט פרום, נאכדעם גייסטו זאגן אז זיי זענען נישט אריינגעלאזט אין די מדינה. עס איז די זעלבע איידיע. עס קען נישט זיין אז הרג'ענען האט מען זיי געקענט הרג'ענען.

נפקא מינה פאר גיורות

Speaker 2:

אבער איך וויל צוריקקומען צו מיין שאלה פון גיורת. אויב די ווארט איז "שעל ידי אשה נעשה נס", איז עס נישט שייך ווייל דו ביסט אן אייניקל פון א געראטעוועטער. כאפסט? נאר ווייל די פאלק נשים זענען א חלק.

Speaker 1:

ניין, אזוי פשט איך. די אייניקל קומט נישט דא אריין. ווייסטו וואס? עס איז נישט אן אייניקל, סאו וואט? עס איז נישט אמת, ווייל דו האסט סורווייווד.

דער יסוד פון הודאה אויף ניסים — פאר זיך און פאר די זיידעס

Speaker 1:

מען דארף דאנקען נישט נאר פאר יעדע שטיקל ברויט וואס איך האב, נאר פאר יעדע שטיקל ברויט וואס יעדע זיידע פון מיינע אלע זיידעס און באבעס האבן אייביג געהאט. ווייל אויב נישט יעדע פון די שטיקלעך ברויט, וואלט איך נישט געווען, חס ושלום. אבער אפילו די זעסט מיר גענוג... וואס מען זאגט מודה מנחם לך, אויף אלע גוטס, מען זאגט אויף אלע גוטס פון עולם ועד עולם אטו אל.

סאו נאך א שארפע פוינט, סאו זאג אז ווען איך טראכט הויך, ס'איז דא אזא זאך ווי מען מאכט א ברכה אויף א נס שנעשה לאבותיו. ס'קען זיין אז מגילת אסתר אדער די אלע זאכן איז די prototype פון דעם גרעסערן, נישט נאר מיין טאטע, נאר אויך זיין טאטע און זיין טאטע, איי יעדן טאג דארף מען דאנקען ווייל ס'איז געשען טויזנטער ניסים במשך אלע דורות.

מען דארף פארשטיין אז ווען נישט איין מיין זיידע איז געראטעוועט, לאמיר זאגן יעדער איינער פון מיינע זיידעס האט א סך מאל ווען ער איז געווארן געראטעוועט, איז פשט ווען נישט each פון די אינצידענטן וואלט איך נישט געווען דא, יא? איך בין דאך א combination פון די אלע זיידעס. סאו מיין existence דארף דאנקען נישט נאר אויף אלעס וואס איז געשען צו מיר, נאר אויף אלעס וואס איז געשען צו יעדער איינער פון די מענטשן אייביג. מען קען דאך עס נישט טון, ס'איז דאך אן א שיעור, ס'איז דאך אן א שיעור.

פארוואס די חכמים האבן אויסגעקליבן ספעציפישע ניסים

Speaker 1:

סאו מען נעמט אבער יא א פאָר אזעלכע זאכן, און דאס איז די שיטה וואס מען לערנט ארויס, ווי ס'שטייט די זאך מען לערנט ארויס א פינגווין ווען די אידן זענען ניצול געווארן ביים ים דארף מען לערנען עכט, אבער דאס דארף מען זאגן עכט, ניין ווי ס'שטייט די ווארט ווען מ'איז ניצול געווארן פון מוחץ ומכה יעדער מאל אויף האלב, דאס איז די גאנצע זאך וואס מען האט ארויסגעלערנט מאי דורש? מאי דורש? אבער דאס איז דאך א ריזן פארוואס די חכמים האבן געמאכט א תקנה, דאס איז נישט קיין צפיר א חיוב עצמי, right? אה, זייער גוט, זייער גוט, סאו זייער גוט.

דער חילוק צווישן יציאת מצרים און פורים

Speaker 1:

סאו דו קענסט זאגן אז בעצם האט מען טאקע, איך מייין מען קען דאך נישט א פאָר מאל ווען די אידן זענען געראטעוועט געווארן, א פאָר מאל האט מען יא קובע געווען אז מען זאל אייביג דאנקען אויף עפעס א נס וואס איז אמאל געשען. ניין ס'איז נישט אזוי, יציאת מצרים האט מער, איז מער א פאלק זאך, ס'איז נישט אז איך exist, ווען נישט דאמאלס וואלט איך קיינמאל נישט געבוירן געווארן ווייל מיינע זיידעס וואלטן דאמאלס געשטארבן. ס'איז נישט דאס די ווארט, ס'האט א סך מער א ענין לאומה, א ענין אז דאס פאלק איז געראטעוועט געווארן און די תורה איז געגעבן געווארן, די תורה איז א סך מער פון דעם.

אבער ווען מען זאגט אויף איינער וואס איז א נס אדער דאס, קוקט מען עס יא מער אן אויף דעם וועג, זענען אלע געראטעוועט געווארן. ס'איז א גרעסערע version אזוי ווי א מענטש מאכט א ברכה שעשה לי נס.

דער רמב"ם'ס טעם פאר חיוב נשים אין מקרא מגילה

Speaker 1:

ווייל אונז זעען פשוט אין הלכה, נישט דרוש, דער רמב"ם אין הלכות מגילה איז א טעם פארוואס די חכמים האבן מתקן געווען מגילה אויך פאר נשים, תירוץ? ווייל די נשים האבן אויך געהאט די צער און דארפן ניצול ווערן, זייער פשוט. אבער ס'שטימט מיט די יסוד וואס מיר האבן נעכטן געלערנט.

זיכרון פון דעם שיעור — המשך: "אף הן היו באותו הנס" — גיורות, עבד משוחרר, ספרי רב המנונא, און דער ספרי וועגן מקרא מגילה אלס "דברי סופרים"

---

"אף הן היו באותו הנס" — צוויי פירושים און דער נפקא מינה פאר גיורות

Speaker 1:

אבער ווען מען זאגט "אף הן היו באותו הנס", קוקט מען עס יא מער אן אויף די וועג אז אלע זענען געראטעוועט געווארן. ס'איז א גרעסערע ווערסיע פון אזויווי א מענטש מאכט א ברכה "שעשה לי נס", ווייל "אף הן היו באותו הנס".

ווייל אונז זעען אין שולחן ערוך, נישט דריקט. אבער ס'איז א טעם פארוואס די חכמים האבן מתקן געווען מגילה פאר נשים צו ליינען, ווייל די נשים האבן אויך געהאט די צרה און זיי האבן געדארפט ניצול ווערן. ס'איז זייער פשוט.

אבער ס'שטימט מיט דעם וואס מיר האבן נעכטן געלערנט אז ס'איז א חיוב גמור, ווייל מ'לערנט עס אראפ פון ווען מ'ווערט נתחייב מיתה לחיים. ס'איז נישט קיין חיוב... ניין, ס'איז נישט קיין דאורייתא, אבער דארטן זעט מען אז ס'איז א חיוב. ניין, מיר זאגן שוין אז די פרויען זענען אויך מחויב "אף הן היו באותו הנס". די חכמים מעגן טון אזא זאך. דאס איז פשט פון די גמרא, נישט מער פון דעם.

איך ווייס אז ס'איז דא א חתם סופר, איך ווייס אויך אז ס'איז דא א מהר"ץ חיות און א שפת אמת וואס ווילן זאגן מער פון דעם. איך ווייס נישט פון וואס דו רעדסט. אונז דארפן צוריקגיין צו די דורות פאר וואס ס'איז אויפגעקומען די אפיקורסים. פארשטאנען? פארשטאנען. זיי זענען געבוירן געווארן נאך יענע צייטן. אונז זענען מיר פארט פון די... וואס איז נישט וואס איז טייטש?

רש"י אין מסכת סוכה זאגט דאס, דער נס על ידי אסתר, וואטעווער. אה, דאס פעלט שטארק אויס. דאס פעלט שטארק אויס. די שאלה איז צו א גיורת איז חייב אדער נישט. איך קום צו צו מיין שאלה. איך וויל זאגן אז גיורות קענען זיין פטור אויב זיי ווילן. פארוואס זענען זיי פטור? ווייל מ'קען נישט זאגן "אף הן היו באותו הנס", ווייל זי איז נישט קיין אייניקל פון די מענטשן. און ס'איז א מצות עשה שהזמן גרמא.

אבער אויב זאגט מען אז דער נס איז געווען על ידי אסתר, איז נישט די ווארט ווייל דיין באבע איז געראטעוועט געווארן, נאר די ווארט איז ווייל דער נס איז געשען דורך א פרוי. ס'איז אן ענין פון די מחנה פון פרויען. ס'איז נישט אז דיין באבע איז געווארן געראטעוועט.

Speaker 2:

וואס איז די נפקא מינה? סתם אן אידישע פרוי?

Speaker 1:

יא, אבער ס'איז א שמחה ביי אידישע פרויען, זאל די גיורת איז אויך אן אידישע פרוי. ס'איז נישט דיין באבע איז געראטעוועט געווארן, נישט יעדער איד שטאמט פון אסתר. I am real, העלאו? נאר ווען דו ווילסט מאכן חידושי תורה מעגסטו... איך טריי צו מאכן די תורה וואס שטייט. ס'איז נישט קיין... אפילו אף הן היו באותו הנס זאגט אז פרויען זענען פטור, אז מצוות שהזמן גרמא זענען זיי פטור, דאס איז א נייע חידוש וואס איז זיי מחייב, אז מען האט זיי מצרף געווען צו די יום טוב ווייל זייער באבע איז געווען די נס.

Speaker 2:

פורים תורה, ווייל דו זאגסט עס נישט, דו זאגסט איז קבלת התורה, שבועות תורה, און דו זאגסט נישט פורים תורה.

Speaker 1:

די אמת איז אז כמעט אלע ימים טובים טוען זיי זיך די עבודה. ס'קען נישט זיין אז דו מאכסט א יום טוב נאר פאר די מענער וואס זענען נישט געווען אין די גזירה. אה, סתם דיין סענס, דו ווייסט נישט וואס די תורה זאגט, וואס שטייט אין די גמרא. דו ביסט גערעכט, דו זאגסט סתם א מעשה.

אקעי, אבער ס'האט שיינע פתפותי דאורייתא, אפשר האב איך א קלארקייט.

---

דיסקוסיע: אויב א גיורת רופט מיט א שאלה וועגן מקרא מגילה

Speaker 2:

וואס איז א גוטע שאלה, אויב די פאון הערט נישט אויף קלינגען מיט שאלות, אויב פונקט רופט מיך א גיורת פרעגן צו זי דארף ליינען מגילה.

Speaker 1:

ס'איז דא א בית יוסף וועגן אן עבד משוחרר.

Speaker 2:

יא, דא, דער לחם משנה ברענגט עס, איך האב עס דיר נאכגעזאגט, און דו האסט געשריגן.

Speaker 1:

ווייל ביי נשים שטייט "אלא איש ואשה", ביי אן עבד משוחרר שטייט נישט, ווייל ער איז נישט פון די מחנה נשים. דאס איז וואס איך האב דיר געזאגט, דו האסט נישט געוואלט הערן.

ס'איז נישט קיין סתירה מיט לקוטין, ווייל דו קענסט ווייטער פרעגן, אויב זיי זענען מחויב מיט אלעס וואס א פרוי איז מחויב, איז דאך אויך א פרוי מחויב. זאגט ער די סיבה פארוואס א פרוי איז מחויב, ווייל א פרוי איז געווען דורך א נס. ס'גייט מיר נישט אן די דזשענדער, ס'גייט מיר אן די פאקט, נישט די הלכה פון וואס אן עבד משוחרר איז.

אז דו זאגסט אז דער בית יוסף זאגט, דו זאגסט אז רש"י זאגט אזוי, שטייסטו מיט דיין גרויס חוצפה און זאגסט ער לאכט זיך אויס. איך וועל דיר זאגן, ס'איז נישט די טייטש. אף הן היו באותו הנס, אויב דו וואלסט געוואלט זאגן אז זיי האבן געמאכט די נס, וואלסטו געקענט זאגן אז איינע האלט זיך יעצט א נס. ניין, אף הן היו באותו הנס איז טייטש נישט אז זיי זענען ניצול געווארן אין די נס, זיי זענען געווען פארט פון די נס, פארט פון די עקספיריענס דורך אסתר.

Speaker 2:

אקעי.

Speaker 1:

אבער דו ביסט גערעכט אז יעדע יום טוב למעשה זענען פרויען מיט אן אנדערע סיבה חלק, אבער זיי זענען פטור פון שכינה לילה און אזעלכע זאכן.

א פסוק איז נישט מחייב.

אפילו הסבר האט מען זיי שוין מחבר געווען צו מאכן וואס זענען די משום חשיבות.

---

עבדים ושפחות — דער רמב"ם און די גמרא

Speaker 2:

אקעי, זאלן מיר יעצט די אפענע שמועס וועגן עבדים ושפחות, וואס איז די הלכה מיט עבדים ושפחות, און פארוואס. אביעסלי האלט דער רב אז עבדים ושפחות זענען חייב, ער זאגט דאך עס, "מחנכים את הקטנים לקרותה". וואס איז די גמרא?

Speaker 1:

"ומחנכים את הקטנים", ער זאגט אז ס'איז דא א משנה וועגן די כותים, און ער איז מברר אז כותים זענען חייב. איך זע דו האסט אנגעצייכנט אז די ספרת רב המנונא אומר "מצוה להודיעם", און "כנחל פתאים". סאו אויף דעם זאל אויך זיין א מקור פאר א גרים, אזוי ווי "כל הנלוים עליהם".

Speaker 2:

איך האב געזאגט, אבער וואס איז די מקור אבער? וואס איז די ראיה אבער?

Speaker 1:

עפעס האט א ספרת, איך זע דא אין די נאוטס וואס דו האסט אנגעצייכנט עפעס האט א ספרת רב המנונא אומר "מצוה להודיעם". ס'איז אן אינטערעסאנטע זאך, כאילו אז מער ווי סתם, נישט נאר סתם א חיוב אזוי ווי אלע גרים, נאר ס'האט עפעס ספעשל, ס'האט עפעס א יום טוב אין גרים, ס'האט עפעס א קאנעקשאן דורך די רב המנונא אומר "מצוה להודיעם".

---

דיסקוסיע: זוכן די משנה וועגן כותים

Speaker 2:

איך וויל קוקן וועגן די כותים, ס'שטייט אזוי, ס'שטייט תבע מאיר על משה וואס דער קראטן איז מכירה בשבולה. ס'שטייט אויף ווי? ס'שטייט דעיסט בעל הגבה אויף מינע נייע זיין. אויף וואסער הלכה ס'שטייט דעיסט אין די משנה? ס'שטייט נגמרא אזוי... ס'שטייט דא א משנה, אקעי? דער חגה, ס'איז דא אויך נאך א גמרא. וואאוי, ס'איז דאך א גמרא. זיי מיר קלער, נאך פרעגן נאך א גמרא, און יו טעסט מיט בייז שטייט... קוק איבער ווי טעסט מיט בייז. וואס איז א גמרא?

Speaker 1:

איך האב נישט קיין גמרא. מגילה?

Speaker 2:

יא. איך האב יו טעסט מיט בייז שטייט אמער ר' חיבור, אבער ר' יוחנן? מען איינשטו וואס קומט דא אריין. ס'קומט נישט דא אריין בכלל. ר' חיבור, ר' אבער ר' יוחנן? אה, מיידעך ציפה, אליין. עס איז קיין גמרא, מגילה?

Speaker 1:

איך האב יא. איך האב גמרא, פון אלע גמרא וואס האבן חכן. איך זעה נישט קיין גמרא, מגילה. אבער ר' יוחנן?

Speaker 2:

איך האב אויך א גרויסע מגילה? א קנויע פון א גרויסער שווארץ אויף דו דארפסט. נאר נאר, איך האב גוט ווייטער?

Speaker 1:

אקעי אקעי אבער עס איז גוט.

Speaker 2:

חזש שלום נא. ס'איז גוט, ס'איז גוט, ס'גוט, ס'גוט. נא דארף די דארף? יו' טעסט עמוד א' פֿאדא משנה כח אייב בר אבא ר' יוחנן, מיידעך סופר אליהם כ' כול היט דברים השי' נחום באהר, בלמן שער עיר דשבחר, יא דאס שטייט א פסוק אין פרשת יו טסט א מיט אי' זאגסטו?

Speaker 1:

פארשוי יוסחנים, יו טסט א מיט אי' פֿדא משנה שטייט פאר ערב חייבור אבר מרוב יוחנן, יא וואס שטייט דארט?

Speaker 2:

פֿדא משנה? דאך, פֿדא משנה, וואס דו הערסט, יו טס א מיט אי' מיט דראן פלאץ, יו טס א מיט ב' סארי, אקעי, אמער רבי חייבור אבר מרוב יוחמדקסטא ועליים כול הדברים השדברה השם ומחם בהר עליים, וואו שטייט דאס, א פסוק אין די דברות חנה?

Speaker 1:

ועליים כול הדברים השדברה השם ומחם בהר אויף די הליכות, יא?

Speaker 2:

נא, וואס זאגט ער?

---

דער ספרי רב המנונא — "ועליהם כל הדברים" און מקרא מגילה אלס "דברי סופרים"

Speaker 1:

אינטערסאנט, עס שטימט צו ווי מיט דער פסדיקא און דער רשיא מלמד שריי הקודש ברכי למשה דער רשיא, שטייט דאס קלאר? "מלמד שהראה הקודש ברוך הוא למשה דקדוקי תורה, דקדוקי סופרים, ומה שהסופרים עתידין לחדש, מנין? מקרא מגילה." וואו. זיי האבן ממש געטראגן א דאנקעט מיט דעם מקרא מגילה ענין.

רבי יוחנן. נעכטן האבן מיר געהאט אויך רבי יוחנן אדער רבי יונתן? א פלא. וואס איז דא געווען דא פאר? ס'איז עפעס זייער סוספישעס מיט דעם מקרא מגילה. און אויך איז דא אז כולי עלמא דער מקרא מגילה איז נישט גענוג אונטערווארפן די גזירת סופרים. וואטעווער די גזירת סופרים מיינט. אז די גזירת סופרים מיינט לכאורה אז מ'ליינט תורה אויסגעמישט מיט אנדערע זאכן. אדער אז די גזירת סופרים איז רבינו אסתר.

די גזירת סופרים איז דאך א חידוש גמור. זיי האבן געמאכט א חידוש. פשוטו כמשמעו. מעשה סופר ומעשה חילון חדש. זיי האבן געמאכט א גאנצע נייע הלכה. ער ברענגט שוין אין מנחת חינוך די שאלה וואס מיר האבן געלערנט. תורת תורת מעשה סופרים.

ס'איז נאך א ראיה אז דא רעדט זיך פון מקרא מגילה, ווייל ס'שטייט "ביום הקהל", און ווען ס'איז דא א מגילה שטייט "נקהלו היהודים". אז דאס איז די המשך פון די זעלבע פסוק, "אשר דברי השם אלוקיכם באהבתכם", "ביום הקהל". וואו. "ביום הקהל" איז מען מקריב א קרבן. ס'איז אינטערעסאנט. זייער אינטערעסאנט. ס'איז שווער צו פארשטיין וואס גייט דא פאר. אמת. ער זאגט אז מ'זאל קוקן אין מורה נבוכים.

קיצור המעשה איז, זייער אינטערעסאנט. יא. קיצור, ס'איז דא אסאך אסאך. דאס איז געווען די זעקסטע שטיקל.

זענען אסאך ארום די מגילה. עניוועיס, און די משנה נאכדעם שטייט אזוי, "הכל כשרין לקרות את המגילה". האבן מיר געלערנט א וויכטיגע משנה. "הכל כשרין לקרות את המגילה, חוץ מחרש שוטה וקטן". ס'איז אינטערעסאנט, אויף חנוכה האבן מיר נישט געהאט אפילו איינער וואס האט געהאט אזא פראבלעם. מ'האט געהאט איינס, עט ליעסט. אבער אויף די נקודה פון מאכן א מצוה, דא איז די סוגיא פון "וחיכו ציוונו". וואס הייסט "וחיכו ציוונו"?

מקרא מגילה — משנה "הכל כשרין לקרות את המגילה", חרש שוטה וקטן, ומעמדה של מקרא מגילה כמצוות דרבנן

---

המשנה: "הכל כשרין לקרות את המגילה חוץ מחרש שוטה וקטן"

Speaker 1:

יא, יעצט, ס'זענען דא אסאך אסאך, ס'איז דא א זעקסטע שטיקל גמרא וואס זאגט אז ס'איז דא א פראבלעם מיט די מגילה. עניוועיס, אין די משנה נאכדעם שטייט אזוי: "הכל כשרין לקרות את המגילה", ס'איז א וויכטיגע משנה. "הכל כשרין לקרות את המגילה חוץ מחרש שוטה וקטן".

ס'איז אינטערעסאנט, אויף חנוכה האבן מיר נישט געהאט אפילו איינער וואס האט געהאט אזא פראבלעם. מ'האט געהאט איינס, עס ליינט. אבער אויף די נקודה פון מאכן א מצוה, דאס איז די סוגיא פון "וציוונו".

יא, "וציוונו". נישט ביי אופן, ביז ווי ווייט מעג מען. דא גייט מען אייביג צו די מצוה. ער איז דאך א בר חיובא, ער איז דאך א בר מצוה. ער קען נישט קיין ספק.

אבער די רמב"ם זאגט אז ס'איז צוויי מצוות מדברי סופרים. ס'איז גערעכנט אין רמב"ם די זעלבע. נאך א חילוק פון די רמב"ם מיט די חזון איש. אין די רמב"ם איז עס די זעלבע לעוועל. ווייל ער זאגט אז ס'איז צוויי מצוות מדברי סופרים. ווייל דו זעסט, פון די אלע גמרות זעט אויס אז מקרא מגילה איז עפעס א ריעל טינג. ס'איז א מצוה, אבער ס'איז דא מצוות און ס'איז דא מצוות. רייט. און דארטן איז עס נאר גענוג כשר אויפצופרעגן אויף די נוסח פון "וציוונו".

---

וואס מיינט "מקרא מגילה" — די מגילה אליין אדער די גאנצע סעט?

Speaker 1:

וואס ארט זיי דאס? קענען זיי ענטפערן ווייל מ'מאכט עס מער ביי אופן אזויווי... אפשר די ווארט "מקרא מגילה" מער ווי די אנדערע זאכן. "מקרא מגילה" מיינט מען די גאנצע זאך, די גאנצע סעט? אדער ס'איז דא אן עקסטערע ארדער אויף די מגילה, נישט די משלוח מנות, די מצוות היום, נאר די מגילה ספעציפיקלי אז מ'ליינט עס ווי א תורה, ווייל מ'ליינט עס ווי א ספר תורה, אזא זאך. מ'זעט א גאנצע סארט אז די מקרא מגילה איז עפעס א פראנטפיל. איי דאונט נאו וואט עקזעקטלי.

---

דער פראבלעם פון "דבר שלא בא לעולם" — צי מגילת אסתר איז געגעבן געווארן ביי סיני

Speaker 1:

און מוסיף וואס ער שטייט, ער מיינט נישט מקרא מגילה. ער זאגט נישט אז די אייבערשטער האט אים געגעבן די מגילה, מגילת אסתר כאילו. אפשר יא. אבער דאס לויט ווי איך פארשטיי גייט שוין אריין אפשר אין... איך בין נישט זיכער. אין די כתבי ספרים. קען מען מדייק זיין, איך ווייס נישט. א פעלעדיגע זאך, יא.

אבער מקרא מגילה איז, ס'גייט איינטאג געגעבן ווערן א מגילה, און יענע מגילה גייט זיין א מצוה. ס'איז נאך נישט געווען די מגילה. ס'שטייט נישט אז ער וועט אים געבן די מגילה. ער וועט אים געבן די מצוה אז איינטאג גייט קומען און ס'גייט זיין א מגילה, און דעמאלטס גייט זיין א מצוה.

רייט. וויאזוי ארבעט אזא זאך? וואס מיינט ער צו זאגן? אז די אייבערשטער... וואס איז א דבר שלא בא לעולם? נאך נישט געווען די מגילה, ס'איז דא אן אנדערע צירופי אותיות צו וואס מ'דארף וויסן, אבער פשוט איז א גרויסע פראבלעם.

Speaker 2:

אבער די אייבערשטער האט געגעבן פאר משה רבינו א סטארי אז אחשורוש זאגט פאר המן די אלע זאכן?

Speaker 1:

אה, ווייל דער אייבערשטער איז נישט מוגבל אין זמן וכו', דער אייבערשטער קען. אבער מ'מוז זאגן אז ס'איז געגעבן... איך ווייס לויט ווי אנדערע ספרים זאגן אויף אנדערע זאכן, מיט אנדערע צירופי אותיות, איך ווייס נישט וואס. ווייל ס'איז נאך נישט געווען קיין אחשורוש, ס'איז געווען ליגן, ווייל דעמאלט האט מען נאך נישט געטון שירושי חדשים ושמען המור. ס'איז א קשיא, אבער מ'מוז דאך זאגן אז ס'איז נישט כדי געווען זיי חדשים.

דא קען מען זאגן, פשט, מקרא מגילה מיינט אז ס'איז נאך נישט געווען קיין מגילה, אבער ס'איז דא א מצוה, די מצוה איז דער געדאנק דערפון.

דו פרעגסט אן אמת'ע קשיא, דו פרעגסט אן אמת'ע קשיא, דו ביסט א גוטע קשיא, אבער דער מדרש גייט נישט מיט די לאדזשיק, און דער רבי ענטפערט אז ס'איז א מדרש, ס'גייט נישט אזוי. זייער גוט.

---

רבי יוחנן און רבי יונתן — צוויי שיטות און דער שייכות צו "מגילה בטלה"

Speaker 2:

סאו, א מינוט, וואס האבן מיר נעכטן געלערנט אויך פון רבי יוחנן? די צוויי רבי יוחנן'ס זאלן שטימען? נעכטן האט מען עס געלערנט... וואס נאך האט רבי יוחנן געזאגט? נעכטן, ווען ס'האט מען געלערנט אויך... איך האב פאסט גערעכט, אז איך לערן נישט אינווייניג, נאר אזוי איך מיש אין מיין פאון, ס'איז די זעלבע זאך. רבי יוחנן האט געזאגט אז... רבי יוחנן, ואיכא דאמרי רבי יונתן, ואיכא דאמרי רבי יוחנן.

Speaker 1:

יענע, קען האבן שייכות מיט דעם, לויט דעם מ'פארשטייט פארוואס איז ער אדער... מחלוקת?

Speaker 2:

נא, דער וועלכע מחלוקת איז דער מן מחלוקת?

Speaker 1:

שריכע למעגלי חכמה.

Speaker 2:

אה, אה. ס'איז דא איז דער רבי יוחנן ורבי יוחנן'ן, און דער שריכער מיט דער מחלוקת... א מינוט... אבער איז א שאלה... אויב ס'איז א רבי יוחנן, ווי קען רבי יוחנן זאגן אז די חכמים זאגן אז מ'קען נישט?! ס'איז דער מקורי מגילה, האט דער חשים ווי אים... אז רבי יוחנן אליין זאגט אז משה רבינו איז געווען מקורי מגילה. סאו וועגן דעם איז דא דער וואס אייל רבי יוחנן ואייל רבי יונתן?

Speaker 1:

נא נא. רבי יוחנן דער רשעה'למי זאגט אז דער מקורי מגילה גייט דער בטול ווערן, אויב מען פארשטייט אז ס'איז א מחלוקת. יא רבי יוחנן, איבער דער שלקה'טש, רבי יוחנן זאל פאסירן דער ביטול, נאר תורה נישט. און דער של"ה הקדוש זאגט אויך, מגילת אסתר איז א דבר זכרון ליוסף. און איך מיין ס'מיינט וואס? אז רבי יוחנן האט נישט געהאלטן פון דעם. ער האט נישט געהאלטן אזוי שטארק פון די מגילה אזוי ווי ס'איז דא, איי, ס'איז נתנה משה, ווייל וואס איז די נושא? קענסטו שעירן מיט מיר?

---

טעכנישע דיסקוסיע — שעירן דעם סקרין

Speaker 2:

אזא געוואלדיגע... איך דארף יא, איך מוז יעצט שוין, ווען איך קום צוריק, איך מוז אנהייבן אויפסעטן, ברענגען מיין קאמפיוטער, און איך מוז זיך מאכן באקוועם. איך קען דאך שעירן צו דיין קאמפיוטער, דעמאלטס דארף איך נישט נאך א סקרין. איך וויל נישט אז א געוויסע מענטש זאל עס זען.

Speaker 1:

ניין, אשר לבינה עט דזשימעיל. אזוי?

Speaker 2:

יא, עט דזשימעיל.

Speaker 1:

דו דארפסט קוקן די נושא, אפשר דארפסטו חידושים נאך אריינלייגן דא. די נושא איז נישט קיין נושא. אזוי קענען מיר אויך זיין אויף זום, ווייל דעמאלטס קענסטו שעירן די סקרין אויף זום.

Speaker 2:

אקעי.

---

חזרה צו די סוגיא — רבי יוחנן און רבי יונתן

Speaker 1:

ניין, אבער ס'איז דאך זייער א גוטע תורה וואס איך זאג, אז לויט די שיטה קען מען פארשטיין פארוואס איי רבי יונתן אנשטאט רבי יוחנן. אבער לויט די רבי יוחנן דא, וואלט דאך המן נישט געקענט פרעגן די קשיא פון אסתר. וואס איז די תירוץ? נאך די תירוץ, נאך די תירוץ, נאך די תירוץ איז נתגלה געווארן אז ס'איז שוין געווען ככל הדברים.

איך מיין אז ס'שטייט, מ'קען נישט דאס נוצן מיט א ראיה. ס'שטייט דאך אזוי. אויב ס'איז איינער וואס זאגט מ'קען נישט, ס'שטייט א ככל הדברים. איך וואלט געזאגט, ווען נישט אז ס'איז דא די שטיקל רבי יונתן, וואלט איך געפרעגט א קשיא צווישן די צוויי רבי יוחנן'ס. מ'זעט אז ס'איז נישט קיין קשיא.

ווייל ער זאגט אז נאכדעם וואס מ'האט געטראפן די פסוק "היה רע", קען מען עס אריינלערנען אין דעם דין "ככל הדברים". אבער פארדעם קען מען דאך נישט.

Speaker 2:

ניין, ס'מאכט סענס. נישט מסכים מיט מיר?

Speaker 1:

אקעי, נישט מסכים, ווייל אויב איז רבי יוחנן געווען איינער פון די ממשיכים, דער רמב"ם רעכנט די מוסר נישט די מוסר התורה, האט ער דאך אויך באקומען די גאנצע מעמא.

Speaker 2:

אקעי. ער איז שוין געווען לאנג נאך די מגילה. מ'רעדט דאך יעצט א מעשה וואס ער פארציילט. רבי יוחנן און רבי יונתן זענען געווען צוויי אזעלכע ארץ ישראל'דיגע אמוראים וואס זענען אויסגעווען.

Speaker 1:

אבער ביידע זענען געקומען פון ארץ ישראל קיין בבל?

Speaker 2:

זיי זענען געקומען? איך מיין נישט. איך מיין אז זיי זענען געקומען. רבי יוחנן איז געווען אין טבריה אבער. יא. און אויך רבי יונתן. אבער רבי יוחנן איז אויך געווען אין בבל, ניין? כדאיתא, ניין? כדאיתא רובין, נישט רבי יוחנן?

Speaker 1:

ניין, נישט רבי יוחנן.

Speaker 2:

אקעי.

---

פארוואס קטנים זענען נישט חייב אלס "אף הן היו באותו הנס"

Speaker 1:

איך זע אין אונזערע נאוטס אז מ'האט געפרעגט פארוואס קטנים זענען נישט חייב אלס "אף הן היו באותו הנס". אבער איך מיין אז ס'איז א נאר'ישע קשיא, ווייל "אף הן היו באותו הנס" איז נישט מחייב א חיוב. פרויען זענען דאך בדרך כלל חייב, נאר ס'איז דא אפשר אן ענין פון מצוות עשה שהזמן גרמא, און "אף הן היו באותו הנס" זאגט אז זיי באלאנגען יא אין די מצוה. אבער קינדער זענען פטור ווייל זיי האבן נישט קיין דעת, שטימט וואס איך זאג?

Speaker 2:

יא, ס'איז אמת. מ'קען נישט זאגן "אף הן היו באותו הנס" אויף קטנים. קטנים זענען נישט חייב מן הדין. און מ'דארף מחנך זיין קינדער אויך אויף דרבנן? איז דאס א חידוש אז מ'דארף מחנך זיין קינדער אויך אויף דרבנן?

Speaker 1:

מ'דארף מחנך זיין קטנים לקריאתה. איך האב דיר געזאגט, קוק אין די משנה. ס'איז דא א משנה אין דף י"ט עמוד ב'. ס'שטייט אזוי: "הכל כשרין לקרות את המגילה". האסטו דארט די משנה? וואו, אין די דאקומענט וואס דו האסט מיר געשיקט?

Speaker 2:

אין די משנה! דו האסט מיר געשיקט די משנה. דו האסט געזאגט אז דו גייסט מיר טעסטן ביי די משנה.

Speaker 1:

אקעי, אקעי, אקעי, נו, נו, נו, יא, די נעקסטע משנה. איך האב עס דא. אה, איך האב געברענגט די גמרא. איך האב בעסער ליב די גמרא. איך האב גלייך די מפרשים, די על התורה.

Speaker 2:

נו, אבער נאכדעם פארגעסט מען ווי עס איז געווען.

Speaker 1:

נו, נו, חס וחלילה. דו קענסט מיר?

Speaker 2:

יא, איך קען דיר.

---

די משנה און גמרא — "הכל כשרין לקרות את המגילה חוץ מחרש שוטה וקטן"

Speaker 1:

"הכל כשרין לקרות את המגילה חוץ מחרש שוטה וקטן. רבי יהודה מכשיר בקטן." דו הערסט? אבער דא רעדט מען נישט פון מחיוב, דא רעדט מען פון כשר לקרות, רייט? "רבי יהודה מכשיר בקטן."

Speaker 2:

יא.

Speaker 1:

זאגט די גמרא אזוי, אין די מיטן שטייט אזוי אין די גמרא, אקעי? איך וויל לערנען די גאנצע שטיקל גמרא. ס'שטערט דיר? איך בין אין די האנט לערנען. איך וויל לערנען די גאנצע שטיקל גמרא.

Speaker 2:

איך וועל לערנען מיט דיר גמרא.

Speaker 1:

זאגט די גמרא אזוי, די משנה שטייט, "הכל כשרין לקרות את המגילה חוץ מחרש שוטה וקטן. רבי יהודה מכשיר בקטן." אקעי? דאס איז די משנה.

זאגט די הייליגע גמרא, איך האב דא א שיינע גמרא וואס איך האב ליב צו לערנען מיט דעם. מני מתניתין דאמר חרש אפילו בדיעבד לא יקרא? אמר רב מתנא, רבי יוסי היא. דתנן, הקורא את שמע ולא השמיע לאזנו – יצא. רבי יוסי אומר, לא יצא. רבי יוסי טענה'ט אז מען מוז הערן, ס'טייטש מען איז נישט יוצא מיט יענעם. מאי טעמא דרבי יוסי?

Speaker 2:

אויב אזוי, אויב ער אליין קען נישט הערן, ממילא איז ער נישט יוצא, ממילא קען ער אויך נישט יענעם מוציא זיין.

Speaker 1:

אזוי, אזוי, אזוי. דאס וואס שטייט אז חרש איז אפילו בדיעבד נישט, ער קען נישט מוציא זיין קיינעם נישט, דאס איז רבי יוסי.

זאגט די גמרא, וויאזוי ווייסטו? אפשר מיינט עס נאר לכתחילה? זאג מיר, רבי יהודה היא, לכתחילה הוא דלא, הא בדיעבד שפיר דמי.

און ליין, ס'קען נישט זיין, ווייל עס שטייט צוזאמען מיט שוטה וקטן. יא. מה שוטה וקטן בדיעבד נמי לא, אף חרש בדיעבד נמי לא.

הא, הקדוש ברוך הוא. מ'כאפט נאר די זעלבע לשון, ווייל איינער איז פטור און איינער קען נישט. האט ער נאך א תירוץ. "כדתניא בספרא דרבי יהודה מחשבה בקטן בכלל דרושה, למה לי רבי יהודה?" רבי יהודה, ווייל ער איז דער וואס זאגט אז וואס? אז חרש. וואס קומט אריין רבי יהודה? ווייל אין די משנה איז דא א מחלוקת צווישן רבי יוסי און רבי יהודה. "די קורע שמע ולא השמיע לאזנו"...

רבי יהודה מכשיר בקטן, תרי דרבנן, חינוך קטנים במקרא מגילה, און כהנים מבטלין עבודתם

רבי יהודה מכשיר בקטן — די גמרא'ס סוגיא

Speaker 1: רבי יהודה, ווייל ער איז דער וואס זאגט אז וואס, אז חרש... וואס קומט דא אריין רבי יהודה? ווייל די משנה איז דאך א מחלוקת צווישן רבי יוסי און רבי יהודה, די קולות שמביא עזרא אז נאי יצאו, און די בנות שמביא עזרא אז נאי יצאו, שטייט נישט קיין רבי יהודה דארט.

Speaker 2: יא, וואו שטייט רבי יהודה? ס'ברענגט נישט קיין שום רבי יהודה.

Speaker 1: רבי יהודה פון די משנה, רבי יהודה מכשיר בקטן. נו, און וואס איז מיט חרש? וואס האט רבי יהודה געזאגט וועגן א חרש? קיצור, מ'מוז נישט זאגן אז ס'איז רבי יוסי, ס'איז דער זעלבער רבי יהודה. איך כאפ נישט ווי ס'קומט אריין רבי יהודה.

ענטפערט די גמרא, "רבי יהודה מכשיר בקטן, ומכשיר בחרש". דאס איז וואס ער פרובירט עפעס צו זאגן אן ענטפער אויף דיין שאלה. "ואמר רבי יהודה, מאי טעמא דרבי יהודה? דכתיב 'כתם כרבי יהודה', דאמר 'הנגלות והנסתרות לה' אלקינו'". אוקיי.

איך פארשטיי נישט די גאנצע שטיקל גמרא, ס'איז דאך פלא פלאים. וואס איז די דיוק? ווייל די סיפא איז רבי יהודה, רבי יהודה דינגט זיך נאר אויף א קטן, ער דינגט זיך נישט אויף א חרש. "מידי דהוה ארישא דפסולה וסיפא דכשירה". הייסט דאס איז נישט גארנישט די תירוץ, זאגט ער.

נאכדעם זאגט די גמרא נאך אן אפציע, די שטיקל איז "אפילו תימא כולה רבי יהודה, ואינו מדבר בשני קטנים, כגון זה. הא קטן שהגיע לחינוך, והא קטן שלא הגיע לחינוך". אפילו שהגיע לחינוך, אפילו לכתחילה, שרי רבי יהודה מכשיר בקטן.

זאגט די גמרא, דאס קען נישט זיין, ווייל רבי יהודה רעדט דאך פון א פערזענליכע זאך, "חרש דלאו בר דעת הוא, קטן לכתחילה". די דיוק פון רבי יהודה איז עס נאר מיט דעם. "אלא מאי, דאמרינן אמרינן".

איך פארשטיי נישט אזוי, פארוואס קען נישט די גמרא זאגן קלאר? פארוואס דארף מען אלעס זאגן אזוי פארדרייט? "הוא דאמר כהאי תנא, והוא דאמר כהאי תנא".

חרש — איז ער ווי א קטן אדער א גדר פאר זיך?

Speaker 1: איי, באט לאמיר נישט קוקן אויף די געדרייטקייט, לאמיר זען וואס שטייט דא עני חידוש. אז ער זאגט אז אפשר דער חרש האט אן עקסטערע פראבלעם מיט השמעת אוזן איז נחמה שאתה מוציא מפיו. ער איז די זעלבע גדר ווי א קטן, אדער ער איז א גדר פאר זיך?

איך האב נאר געוואלט זען צו מען קען זען פון די גמרא אז משום חינוך ליינט א קטן יא. אבער דא ליגט מיר איבער ווי די מחשבה לקטן. וואס קומט אריין אין גילוי לחינוך? רבי יהודה מחשב לקטן, א רבי יהודה קטן יישר ילמי רבי... וואס איז די גילוי פון עפעך לאנד? וואס איז די קוט דאס. וואס איז די קוט?

די מעשה מיט קטן — Circular Reasoning

Speaker 1: די נעקסטע שטיגע גמרא, רבי יהודה פארציילט בן מלחמים. יא, פיינע מעסים. קטן יישר זאגט ר' מי וירי מרקטון. דאס איז אויך דער circular reasoning, אזוי ווי דו האסט פריער געזאגט. אויב דו ביזט עקותן, קען מען זיך נישט טראסן. פארקערט דאס געליינט פון זיי, קען איך דיר אויך נישט טראסן מיט דעם מעשה, דאס איז יעצט פארצייט.

ווייל דיר געווערינג, ווען עס זאגט דאס פאר א מענט, וואלט אזוי איז די הלפא. איך דער בערינג זאגט אז דער ביזט געווען א קטון. אי, מיר ווי מען ראיבן א קטון. דייט, א קטון האט נישט די גאנצע פיקטשר. אפשר האבן זיי נאך געוואלט מאכן פילן גוט, און אז מען ניצט שפעטער מיט זיך נאכן. און דו ווייט, וויס א קטון געווען? אקטון נישט נעמען.

איז יא דא א גמרא נעמען א קטון אין לומר בגדלית המשל... ווייט... אהא, א געוויסער ערפאנען. אוקיי. אוקיי, איך ווייס נישט.

קטן איז כשר — אבער איז ער מחויב מדרבנן?

Speaker 1: דא זעט מען אז א קטון איז כשר, און ר' יהודה האט געזאגט אז א קטון איז כשר. אמער ס'שטייט נישט דא וועגן צו א קטון איז מחויב מיט דעם חינוך. סאו עקסטערע סוגע.

יעצט איז די שאלה צו א קטון איז מחויב מיט דעם חינוך. ווייל אפילו ווי זענען מחויב מיט דעם חינוך קען זיין נאך אלץ נישט מוציא זיין, אדער זענען נאך אלץ נישט קיין ברך חייבה.

ס'איז אמיסל אינטערעסאנט, ווייל עס איז די רעתה איז א שאלה צו זענען עכט חייוו צו זענען נישט עכט חייוו. אבער גאנעסט די גאנצע זאך איז די רבנים, וואס עס קענט זאגן אז עס איז נישט דא קיין חילוק, ווייל די קינדער זענען נאך ענערווער מיט חייבה מיט די רבנים.

עס שטייסט, קענסט זאגן אז ביי די אוריית איז דא א חילוק צווישן א ברך חייבה און א נישט ברך חייבה. אבער ענק די רבנים זאגן דיך אז מ'זאל טו מיט קינדער מצוות. ס'איז נישט אזוי?

Speaker 2: נו, נו, ס'פשטייט זיך, תרי דרבנן.

Speaker 1: דו קענסט זאגן פארקערט, דו קענסט זאגן דאס מאכט עס שוואכער, ווייל אפשר די גאנצע חיוב איז נאר חינוך און נאר אויף דאורייתא'ס. ס'איז דאך דא א גמרא אין ברכות אז תרי דרבנן.

Speaker 2: אה, דאס איז אזוי ווי תרי דרבנן.

Speaker 1: אה, אזוי ווי "כהלל יושב בסתר דרבנן", אזא מין געדאנק.

Speaker 2: אה, לאו תרי דרבנן. אזוי רופט עס די גמרא אין ברכות.

Speaker 1: אבער אז גאנץ חינוך איז א דרבנן, תרי דרבנן, זייער גוט.

תוספות'ס קשיא און תירוץ — תרי דרבנן

תוספות פרעגט ביידעוועי

Speaker 1: "וכן קטן שהגיע לחינוך", דאס מאכט שווערער. אויב רעדט זיך אז איינער איז לא הגיע לחינוך, וויאזוי קען ער זיין מוציא א חיוב? אויב איז ער הגיע לחינוך, איז ער דאך מחויב מדרבנן אזוי ווי אלע אנדערע, פארוואס קען ער נישט מוציא זיין? אזוי פרעגט תוספות.

תוספות פרעגט די קשיא, ביידעוועי. תוספות, די הייליגע תוספות. האסט דא א תוספות?

Speaker 2: א תוספות זאגט מען ווערטער. אבער קוק אין תוספות. תוספות איז רבנו תם, מחשב. יא, יא. חדר, חדר, חדר. נו, גיי מיר זען. דאס האט די גמרא. דא האבן מיר חדר, קוק אין תוספות, און אזויפיל אנדערע סאך זאכן.

Speaker 1: דו האסט א גרויסע גמרא, ס'איז א תוספות. וואו, אונז האבן דא ממש אין די א קליינע הויז, און ליגט אלעס וואס דו דארפסט. ס'איז א מגילה. אוקיי. יא, דא איז דאך א... וויאזוי הייסט עס נאך? ווייס איך נאך נסתרים אויף מגילה? יצחק האט ער געמאלט לשון מצחק, עקסעס.

תוספות'ס תירוץ — תרי דרבנן

Speaker 1: דער תוספות פרעגט, אויב איז ער לא הגיע לחינוך, איז ער דאך פטור. אויב איז ער הגיע לחינוך, איז ער דאך מחויב מדרבנן אזוי ווי אלע אנדערע, פארוואס קען ער נישט מוציא זיין? אזוי פרעגט תוספות.

אה, פארקערט, די גמרא אין ברכות זאגט אז א בן מברך לאביו, והוא קטן, ווייל דער טאטע האט געגעסן א שיעור דרבנן, קען דער דרבנן מוציא זיין זיין דרבנן. אה. און אזוי אויך שטייט אין פרק לולב הגזול אז א קטן איז נישט מוציא בהלל, און אין מאנשי ברכת המזון, נישט שלעכט.

יש לומר, אזוי, אז תוספות זאגט אז דאס איז תרי דרבנן. ביי א שאנקע ברכת המזון, איז דער קטן חייב מדאורייתא, נאר ער האט א חיוב פון חינוך. זייער פאני דער חשבון, כאפסט?

די גמרא איז, ביי ברכת המזון, אז ס'איז דא א שיעור, אויב מ'האט נישט געגעסן קיין שיעור שביעה, איז עס נאר דרבנן די גאנצע ברכת המזון. אונזער דרבנן מאכט די דרבנן דעם קטן. אבער דער קטן זאגט תוספות, ביז דערווייל האט ער געגעסן א שיעור שביעה, ווייל נישט וואלט ער געווען תרי דרבנן, כאפסט? אה, וואלט געווען צוויי דרבנן. דער קטן איז נאר איין דרבנן. ער איז איין... צוויי דרבנן איז א פראבלעם.

למעשה — שו"ת ר' יוסף

Speaker 1: קומט אויס למעשה, אז ס'שטייט אין שו"ת ר' יוסף אז א גדול איז מוציא, ווייל מ'האט געהאלטן אז מצה איז דרבנן, און זיי זענען געווען אנוסים, האבן זיי געהאלטן אז מצה איז אזוי ווי... ווערט נישט קיין מוציא זיין, ווייל ער איז נישט קיין בר חיובא.

דיגרעסיע — סומא

Speaker 1: אבער וואס איז מיט א סומא? וואס איז מיט איינער וואס איז געווען א בר חיובא, און ער איז געווארן א סומא? איז דער חיוב נישט אוועקגעגאנגען.

די אחרונים זוכן שוין סברות אויף די סומא זאך. די תוספות פרעגט דאך א קשיא, און תוספות האט דאך די תירוץ אויף די זאך. ס'איז נישט אז די גמרא מיינט תוספות, פארקערט, די גמרא שטייט די היתר פון דרבנן מוסר דרבנן. און תוספות האט געזאגט אז דאס איז נאר אויף איין דרבנן, אויף צוויי דרבנן ארבעט עס נישט.

פארוואס זאל מען זאגן מצוות וואס ווענדט זיך אין דרבנן וואס איז נישטא קיין... ווען ס'איז נאר וועסטו דאך קומען פסח צו וואס דארפסטו האבן א לימוד? אהא. די ספרים זאגן דערויף א שטארקע ענין, אז ער איז חייב געווארן מיט די ראיה, איז ער שוין געבליבן אזוי.

איך מיין, קיינער ווערט נישט צוריק לעזערדיג. א קטן איז דאך נאר א דורכגאנג. איך מיין צו זאגן, א סומא... א קטן איז דאך יעצט אויף די וועג אריין, א סומא איז אויף די וועג ארויס.

Speaker 2: יא, וואס איז א סומא? א סומא איז אן אלטער, געווענליך, אפילו אבער א סומא מאכט זיך אויך אמאל א מחלה. אבער געווענליך איז עס א בלינדקייט, דאס איז א זאך וואס געשעט ביי גאר אלטע זקנים. ער איז שוין אויף די וועג ארויס, גייט מען אים יעצט...

Speaker 1: איך פארשטיי, אבער ער גייט נישט יעצט סטאפן. שטעל דיך פאר מ'זאגט פאר א מענטש, ווען דו ביסט ניינציג, יעצט קענסטו ווערן א סומא, קען זיין נישט, ביסטו פטור פון די גאנצע תורה? ער גייט ווייטער.

בעצם, דו זאגסט פאר א איד נאך א certain age, מ'איז געוואויר געווארן אז דו שטאמסט פון גוים, ער גייט יעצט טאפן אונטער אן עריש וואלקן? איך מיין, וואס איז די חילוק? ער איז שוין די זעלבע איד שוין. אוקיי.

צוריק צו די סוגיא — חינוך קטנים במקרא מגילה

Speaker 1: אוקיי, צוריק צו די סוגיא. אוקיי, צוריק צו די רמב"ם. מ'איז מחויב מיט דעם חינוך, ליינען די מגילה מיט די קינדער.

"לך כנוס את כל היהודים" — קינדער אין דער מגילה

Speaker 1: ווען אסתר זאגט דארטן פאר מרדכי אז די אידן זאלן פאסטן, זאגט זי "אנשים ונשים וטף", יא? וואו שטייט אין פסוק? "לך כנוס את כל היהודים". ווען אסתר זאגט פאר מרדכי "לך כנוס את כל היהודים", זאגט זי אויך די קינדער, "אנשים ונשים וטף"?

Speaker 2: יא, אויך קינדער זענען דארטן? וואס שטייט די לשון אין פסוק? "להשמיד להרוג את כל היהודים" שטייט יא "נשים ונשים וטף", right? "טף ונשים". "טף ונשים ביום אחד". אבער "לך כנוס את כל היהודים" שטייט נישט קיין details.

דער רמב"ם — מחנכין את הקטנים

Speaker 1: אוקיי, דער רמב"ם זאגט מ'דארף מחנך זיין די קטנים. ער זאגט אז ס'שטייט אין דברי שלום. ווי גייט מען יא אן עסק פאר די קינדער? אה, מיט יענע אינטערעסאנטע מדרש אז די פסוק "לפסיקח" און "קנוג שואלת הרב". ווייל איך טראכט ווי די קינדער קומען אריין אין די picture.

אוקיי. יא. ער זאגט אז דער חינוך איז מפורש בסוגיא, ער מיינט דער מגיד משנה זאגט אז דער חינוך איז וועגן די גמרא וואס איך האב דיר געזאגט. אזוי זעט אויס אז ס'איז א זאך וואס איז ראוי לחינוך. ס'שטייט נישט געהעריג קלאר, אבער אזוי זאגט דער מגיד משנה. ער רעדט פון די קטנים. אוקיי.

די גראגער — א שיינע תורה'לע

Speaker 1: פאר יאר האבן מיר געהאט א שיינע תורה'לע וועגן די גראגער, געדענקסט? אז דאס איז די ענין פון די גראגער, ווייל וואס איז א קטן שהגיע לחינוך? אזוי ווי ס'שטייט "היודע לנענע". פון וואו ווייסט מען? מ'ווייסט אויב ער קען הערן. האט מען געמאכט א סימן, יעדע מאל מ'זאגט די ווארט המן, אויב ער כאפט אויף יעדע מאל מ'זאגט המן, און וויאזוי זעט מען? מ'זעט ער מאכט א סימן, ווייסט מען אז ער איז שוין א קטן היודע לקרות.

איז א גוטע תורה?

Speaker 2: או, איז א גוטע תורה.

הלכה א — אפילו כהנים בעבודתם מבטלין

Speaker 1: "אפילו כהנים בעבודתם, מבטל עבודתם." מ'זאל נישט מיינען אז די עבודה אין בית המקדש איז וויכטיגער. "וזמן יום מבטל עבודה באים לשמוע מקרא מגילה." אוקיי, דאס איז אן איי הלכה בעצם.

וואס זאגט די גמרא? "מבטלין תלמוד תורה אפילו כהנים בעבודתם, כל המצות נדחין."

מבטלין תלמוד תורה למקרא מגילה — דחיית מצוות, מת מצוה, ו"אחד הקורא ואחד השומע"

הלכה א: מבטלין תלמוד תורה ושאר מצוות למקרא מגילה

Speaker 1: מ'זאל נישט מיינען אז די עבודה אין בית המקדש איז וויכטיגער. אין יום ולילה עבודה באים לשמוע מקרא מגילה.

אוקעי, דאס איז א נייע הלכה בעצם. מבטלין תלמוד תורה. וואס זאגט די גמרא? מבטלין תלמוד תורה לשמוע מקרא מגילה, קל וחומר לשאר מצוות של תורה, שכולן נדחין מפני מקרא מגילה. פון וואו ווייסט מען אז ס'איז א מצוה של תורה? ואין לך דבר שנדחה מקרא מגילה מפניו, חוץ ממת מצוה שאין לו קוברים, שפגע בו, הרי זה קוברו תחילה ואחר כך קורא. אלע אנדערע זאכן, ווען ס'קומט די זמן, איז די מצוה פון קריאת המגילה פשוט אלעס אוועק.

דער פשט פון "דחיה" — הקדמה, נישט פטור גמור

חוץ ממת מצוה, מת שאין לו קוברים, וואס אויך די רמב"ם זאגט אז מ'דארף כאפן אז ס'קומט אויס אז די אלע... פון וואו לערנט מען דאס ארויס? ס'קומט אויס קלאר אז די גאנצע דחיה איז פשט הקדמה. קודם ליינט מען מגילה, און נאכדעם. ס'איז נישט פשט אז מ'טוט עס בכלל נישט. ס'איז נישט אינגאנצן פטור.

דיסקוסיע: וואס איז "מת מצוה שאין לו קוברים"?

Speaker 2: וואס איז אנדערש ווי אנדערע ענדליכע? אנדערש ווי וואס? אנדערש ווי למשל... נדחה... איך ווייס נישט, קריאת שמע. ווי לאנג איז מען פטור פון די מצוה?

Speaker 1: איך מיין אז ס'איז דאך דא, אבער נאכדעם וועט עס צוריקגיין צו די אלטע חיוב. וואס איז די חילוק? פשוט. ביי קריאת שמע איז מען פטור אין היינטיגע צייטן פון א הלוויה אדער עפעס. מ'ווערט פטור ווי לאנג די עסק גייט אן. אבער א מת מצוה איז א גוטע. אבער נאר א מת מצוה שאין לו קוברים. ס'איז טאקע די געווענליכע דין פון עוסק במצוה, מיט אן אייגענע מת. ס'איז דא נאכדעם. ס'איז טאקע א מת מצוה, ווי די רמב"ם זאגט, מת שאין לו קוברים. וואס מיינט ביי יעדע מת נעמט מען קודם קעיר פון די מת?

א מת שאין לו קוברים. אויב ס'איז שוין דא איינער נעמט יענער קעיר.

Speaker 2: נאכאמאל, די שאלה איז יעצט איינער איז סתם אזוי געשטארבן.

Speaker 1: ניין, דו זעסט אז ס'איז דא אן עקסטערע ענין פון א מת מצוה, ווייל ער ליגט בהפקר און דו האסט אים געטראפן, גיי נישט אוועק.

Speaker 2: ס'פאלט דיר אן אז ער קומט קודם?

Speaker 1: ניין, ס'איז סתם אזוי א חשש פון קבורת מת.

Speaker 2: ניין, דאס שטייט... מת מצוה איז נישט סתם אזוי.

Speaker 1: ניין, דו רעדסט פון א געוויסע זאך. וואס הייסט א מת מצוה? ס'איז דא א דין, שוין בגמרא בבא קמא דף פ"א. ס'איז דא א דין קונה מקומו. מת מצוה האט דינים.

Speaker 2: דא שטייט נישט מת מצוה. אין דיין רמב"ם שטייט מת מצוה?

Speaker 1: חוץ ממת מצוה. אזוי שטייט אין מיין.

Speaker 2: אה, שוין, יעצט רעדסטו דאס. נישט סתם קריטיקירן. נעקסט טיים ווען איך זאג עפעס, נעם מיך ערנסט. חוץ ממת מצוה שאין לו קוברים. דו זעסט דאך דאך, חוץ ממת מצוה שאין לו קוברים.

Speaker 1: דאס איז א חילוק, דאס איז די זעלבע זאך. מת מצוה מיינט איינער וואס האט נישט ווער ס'זאל אים קובר זיין.

Speaker 2: און פארוואס רעדסטו אז מת מצוה קען נישט? ווייל דו גייסט גיין ווייטער, ווייל דו ביסט אונטערוועגנס, און דו האסט געטראפן ביי די זייט א פגר, א גוף.

Speaker 1: ס'שטייט גארנישט וועגן אונטערוועגנס.

Speaker 2: דאס שטייט מת מצוה.

Speaker 1: מת מצוה מיינט די מצוה פון קבורת המת.

Speaker 2: די גמרא זאגט אין עירובין, ווען מ'רעדט פון מת מצוה, אז די גמרא...

Speaker 1: די גמרא אין ברכות מיינט אז איינער איז געווארן וועלכע... ווער נעמט קעיר? ס'הייסט אזוי, אויב ס'איז דא איינער וואס נעמט קעיר, איז יענער פטור פון די מגילה. אויב ס'איז נישט דא קיינער, איז דער ערשטער וואס זעט אים חייב. וואס דאס מיינט טאקע, אז אויב איינער... קיינער נעמט נישט קעיר, זאלסטו נעמען קעיר. אבער ס'מיינט אויך נישט אז מ'דארף קודם ווייל זיין די לויה פאר מגילה.

Speaker 2: מ'דארף נעמען קעיר קודם.

Speaker 1: יא, אבער נאכאמאל, איך וואלט געזאגט אז געווענליך גייט אז מ'נעמט די מת און מ'מאכט א צייט. מ'קען מאכן אז ס'זאל זיין פורים נאכמיטאג די לויה. איך וואלט פארשטאנען אז מ'רעדט דא פון א געוויסע ציור: א מענטש גייט צום גמרא ליינען, און ער טרעפט א גוף, און ער גייט ווייטער. דאס איז די פשוט'ע וועג וואס מ'לערנט די ווערטער "חוץ ממת מצוה". שוין, לאמיר זען וואס דא... ס'מיינט א מת שאין לו קוברים, אדער די וועסט אליינס קומען שפעטער, נאר פראבלעם איז שפעטער. ס'קען זיין אז ס'איז קודם זאלסטו נעמען קעיר פון דעם, אפילו מיט דיין אייגענע מת. מיט דיין מת איז דאך דו ביסט דער קובר.

מחלוקת הראשונים — מת מצוה ממש אדער נישט דווקא

אויף אזוי די גמרא זאגט אז ער מאכט א מחלוקת הראשונים צו מ'רעדט פון מת מצוה ממש אדער נישט. ער זאגט אז די רמב"ם איז משמע אז מ'רעדט נישט דווקא. די ישועות חן לייגט צו "שאין לו קוברים כדי צרכו". ער האט צוגעלייגט ווערטער. "שאין לו קוברים כדי צרכו", יא, כלל, איך ווייס נישט וואס, באט ס'קומט מסתמא מחדש זיין די טעות, אז מ'מיינט נישט צו זאגן דווקא ממש ווער ס'איז א מת מצוה, נאר אויב ס'איז נישט דא גענוג מענטשן וואס זאלן זיך אפגעבן, איז עס משמעות לכאורה.

כבוד הבריות איז גרעסער ווי פרסומי ניסא

אנדערע ווערטער, דער אייבערשטער'ס עבודה, אלע אזעלכע זאכן איז וויכטיגער ווי די מגילה. אבער קבורת המת איז וויכטיגער. דאס איז וואס ער האט געוואלט זאגן.

דער גר"א'ס שטיקל — קשיא פון קריאת שמע (ברכות י"ט ע"א)

ער האט דאך געהאט א שיינע... ער ברענגט דאך א שיינע שטיקל פון די גר"א אויף די סוגיא. וואס איך האב נישט פארשטאנען פשט איז, די גמרא זאגט אז אלע מצוות ווערן אפגעשטופט פאר מקרא מגילה. יא, ס'אינקלודעט מצוות פון צדקה, חסד. אויב איז נישט עפעס א ספעציעלע ענין פון מת מצוה, פארוואס זאל מען זאגן אז פונקט די איין מצוה פון... ווייל די גמרא זאגט דאך גדול... אז אלעס ווערט נדחה פאר תלמוד תורה. וואס נאך שטייט? די עבודה. עבודה ותלמוד תורה.

סאו וואס מיינט למשל... די גמרא זאגט אז ס'איז דא כבוד הבריות, עניטינג וואס איז כבוד הבריות. סאו וואס מיינט א כלה, א חופה, א וואטעווער אזא זאך? ניין, ער זאגט זייער גוט אז די ענין פון כבוד הבריות איז אסאך מער דזשענעראל ווי עפעס א ספעציעלע ענין פון מת מצוה. זייער גוט. אבער ער פרעגט אבער א קשיא פון למשל קריאת שמע. ער זאגט ניין, ער זאגט דווקא בהתחילו, אויב מ'האט שוין אנגעהויבן זיך מתעסק זיין מיט די קבורה, דעמאלטס גייט מען נישט אוועק צו מקרא מגילה, אבער אויב נישט זאל מען קודם טון מקרא מגילה. זאגט ער, אזוי ווי מ'זעט ביי לגבי קריאת שמע. ס'איז נישט די זעלבע, ווייל קריאת שמע דויערט א מינוט, גייט ער ליינען קריאת שמע. די גמרא זאגט, ער ציילט צו ברכות י"ט עמוד א', אז וואס זאל ער קודם ליינען קריאת שמע? לאמיר זיך שטעלן ברכות י"ט עמוד א'.

דער עיקר — כבוד הבריות איז נאך וויכטיגער

די עיקר איז, ס'איז דא א גרויסע מצוה פון די מגילה, אבער ס'איז נישט קיין גרעסערע מצוה פון כבוד הבריות. אקעי? לאמיר וויסן, פרסומי ניסא איז זייער וויכטיג, אבער כבוד הבריות איז נאך וויכטיגער. אקעי?

סאו די קיצור מעשיות איז, יעדער איינער דארף הערן די מגילה. אבער דאס איז א שיינע תורה, אז דאס וואס דו זאגסט אז מקרא מגילה דויערט א גאנצע צייט, דאס איז א שיינע תורה. ס'איז גוט. ניין, ס'שטימט מיט דעם, אז מ'קען זיין ברוגז. עניוועי, פאר דעם ביסטו דא, און פאר דעם בין איך דא.

פארוואס שטייט דער דין פון "דוחה" גלייך אין אנפאנג — דער טיפערער צוזאמענהאנג

עניוועי, דער עיקר איז, ס'איז דא א מצוה צו ליינען די מגילה, ס'איז א זייער גרויסע מצוה, יעדער איינער איז מחויב. ס'איז אויך א זייער גרויסע מצוה, אז ס'איז דוחה אלע אנדערע מצוות. ס'איז זייער אינטערעסאנט אז דאס איז אזוי ווי די ערשטע זאך וואס מ'זאגט וועגן די מגילה. און וואס איז מיט חנוכה? די לעצטע זאך וואס מ'זאגט וועגן חנוכה לעכט איז וועלכע זאכן ס'איז דוחה. ס'איז אינטערעסאנט די וועג וויאזוי מ'איז מרמז זאכן, אז דאס איז די אנהייב.

סאו ס'האט לכאורה צו טון מיט דעם ענין פון צו מקרא מגילה איז בארעכטיגט, ס'איז א חלק פון די תורה. מ'זעט אז חז"ל זענען געווען ביזי מיט דעם. ס'איז אפשר קאנעקטעד אין א וועג.

דיסקוסיע: צי מגילה איז תורה?

Speaker 2: ניין, ס'איז נישט קיין חלק פון די תורה, און ס'איז א חידוש אז ס'איז דוחה אפילו גאר תורה. די חכמים זענען ברוגז, אז וואס איז די שאלה וויאזוי מ'מעג מאכן? מ'וואלט געווען נאך מער. נישט נאר דאס, נאר מ'זאגט אז ס'איז נאך דוחה גאר תורה. מ'דארף תירוצים. אקעי, דאס איז אליין די תורה, "לא תסור מכל אשר יורוך", "ושמרתם לעשות ככל אשר יורוך".

Speaker 1: אבער ס'איז אינטערעסאנט, ווייל די אלע ישיבה'שע רעדן האבן אייביג ליב צו פרעגן די שאלה, אז מגילה אליין איז דאך תורה, און נאר ס'פעלט פון די... איכות, יא, די תורה. אבער ניין, אבער ווען אונז טראכטן פון די אלע גמרות וואס אונז האבן געלערנט, מאכט עס שוין אביסל מער סענס. ווייל אונז זעען קלאר אז זיי האבן א פראבלעם צו זאגן אז מגילה איז תורה. אה, עס איז זיכער נישט תורה. איי, עס איז א חלק פון כתובים. אבער מ'לערנט דאך נישט די עיקר המצוה. עס איז געווארן א חלק פון די תורה, דאס איז א מצוה. אבער פארדעם... ווייל די זעלבע מענטשן, זיי זאגן אז מ'זאל האבן תנא קמא קעגן די גאנצע קאנצעפט פון מגילה, האבן זיי א טענה, אפשר דארף מען עס נישט אריינגעבן אין תנ"ך. לכאורה, ניין?

סאו יעצט קען מען הערן, ווען מ'זאגט אז עס איז דוחה תלמוד תורה, מיינט עס צו זאגן, זאלסט וויסן, מ'גייט פאסטן. ס'איז געווען נאר א שרירות'דיגע וועגן דעם. דו געדענקסט, חנוכה האסטו געמאכט זייער א שיינע, אזויווי א סטארי פון וואס דער רב איז אריינגעקומען זאגן. קענסט מאכן אזא סארט זאך דא, וועגן די סתירה. סאו נאכדעם וואס מ'האט געזאגט אז די סתירה האט זיך שוין איינגעשטעלט, זאגט מען אזוי ווייט עס איז געווארן א חלק פון די תורה, אזוי ווייט אז מ'דארף יא אפשטופן די שיעור דף היומי, און פארדעם וועגט אפשטופן די שיעור חומש, ווייל עס איז שוין געווארן א חלק פון די תורה. און וועגן דעם שטייט עס דא אין די אנפאנג. דו האסט דאך געזאגט אז דו האסט געפרעגט א גוטע שאלה, פארוואס ביי חנוכה שטייט עס אזא פסא דיטעיל ביי די ענד פון עפעס א שאלה אין געלט זאכן. דא שטייט עס גלייך אין אנפאנג, ווייל עס איז קאנעקטעד צו די מעין שאלה צו מקרא מגילה איז בכלל לעגיטים, צו פון וואו ס'נעמט די לעגיטימעסי. אדער אלס בל תוסיף, לויט די רמב"ן און די ריטב"א דארטן אויפ'ן פלאץ, אדער די אנדערע מפרשים, אדער עלה דברים. שטימט?

איין מינוט. יא, העלא? אקעי, סאו מ'זאל לאזן זיין פאר די נעקסטע הלכה. אקעי, די חיים באדאנקען דיר, דו האסט אונז גוט איינגענומען. אקעי, דאס איז נישט אונזער זאך יעצט.

הלכה ב: "אחד הקורא ואחד השומע מן הקורא יצא ידי חובתו"

Speaker 1: "אחד הקורא ואחד השומע מן הקורא יצא ידי חובתו". ס'איז משמע אז די ווארט איז דאך זייער שטארק קריאת המגילה. איך וויל נישט אריינפריען, אבער ביי תקיעת שופר זאגט מען אויך די זעלבע לענגווידזש. די נאמען פון די מצוה הייסט תקיעת שופר, און מענטשן פאלן איין אז די מצוה איז די תקיעה. זאגט מען ניין, די מצוה איז די שמיעה. אויך די תוקע בלאזט כדי ער זאל אליין הערן. די מצוה איז די שמיעה. ס'איז נוגע, אבער ס'טייטש אז ווען א מענטש ליינט און ער זאגט נישט ארויס די ווערטער מיט זיין מויל,

קריאה vs. עיון, לקרותה כולה, וחייב לקרות בלילה ולשנותה ביום

הלכה ב: "אחד הקורא ואחד השומע מן הקורא יצא"

"קריאה" אין לשון הקודש מיינט נישט ליינען מיט די אויגן

Speaker 1: אויב איז די ווארט די שמיעה, "ושישמע ממי שחייב", אויב איז די ווארט די שמיעה, קען זיין אז אויטאמאטיש שטייט אויך די הלכה אז מ'איז נישט יוצא מיט'ן עס אפליינען מיט די אויגן.

אבער לגבי קריאת שמע שטייט "קרא ולא השמיע לאזנו". וואס קומט עס דא אריין?

Speaker 2: ס'קומט זייער גוט אריין. א חרש, דו רעדסט פון א חרש.

Speaker 1: נישט א חרש. ווען א מענטש ליינט די מגילה מיט די אויגן, אבער ער זאגט עס נישט צו זיינע אויערן, איז ער קיינמאל נישט יוצא.

Speaker 2: דו זאגסט א גרויסע חידוש יעצט, ווייל לכאורה דאס הייסט ליינען, דאס הייסט קריאה. ווען דו ליינסט א ביכל, דאס איז וואס דאס טוט.

Speaker 1: ניין, דו פארגעסט היברו. "קריאה" מיינט זאגן, נישט ליינען מיט די אויגן.

Speaker 2: אבער למשל ביי קריאת שמע זאגט מען יא, "קרא ולא השמיע לאזנו", יא?

Speaker 1: ס'מיינט נישט ליינען מיט די אויגן. ס'איז וויכטיג. ליינען מיט די אויגן איז מען זיכער נישט יוצא לויט קיין שום זאך. ס'איז נישט די ווארט "קריאה" אין לשון הקודש. ס'איז נישט קיין לשון איברית.

וויאזוי הייסט עס אין לשון הקודש? "עיון". "עיון" מיינט קוקן מיט די אויגן, לשון "עין". אבער "קריאה" מיינט זאגן, רעדן.

אלמלא אין די מלחמה, וואלט מען נישט... מענטשן פלעגן נישט. דאס וואס דו האסט א הרהור, הרהור בליבו...

Speaker 2: אה, דאס הייסט הרהור בליבו לכאורה. קען זיין אז מ'איז יוצא קריאת שמע מיט דעם.

Speaker 1: אבער דאס וואס די תורה רופט אן "קריאה" איז נישט... דאס שפילט נישט גארנישט.

פארבינדונג צו שמחה

Speaker 1: און גראדע שטימט עס אויך זייער גוט מיט וואס דו האסט געזאגט אז ס'איז א חלק פון די שמחה. אוודאי, מ'ליינט די מעשה און מ'פארציילט די מעשה מיט א שמחה. זייער גוט.

דאס איז משמעות לגבי ציבור צו ס'איז אן עבודה וואס מ'רופט אן אגודה מער ווי קריאה.

Speaker 2: אקעי, ווייל דארטן איז כביכול ווי מ'זאגט מיט די אייגענע לשון.

Speaker 1: ס'איז די זעלבע זאך.

"לפיכך אם היה הקורא קטן או שוטה"

Speaker 1: לפיכך, אם היה הקורא קטן או שוטה, איז א שומע ממנו לא יצא. פשוט, ווייל דו הערסט פון מי שאינו חייב, איינער בתורת... ס'איז נישטא איינער וואס איז חייב בדבר. זייער גוט.

Speaker 2: איי, א קטן איז חייב מצד חינוך, און דאס ברענגט תוספות א קשיא, שוין, ער ווייסט נישט.

Speaker 1: אקעי.

Speaker 2: יא, אבער ער איז נישט ממש חייב.

Speaker 1: איי, כתובות ביי די רבנים, זאגט מען נישט אז ס'איז טייטש די שפראך?

Speaker 2: נו, וואס ענטפערט תוספות?

Speaker 1: לאמיר שוין רעדן אין אפאר מינוט צוריק צו דעם.

Speaker 2: אה, אה, אה, יא, יא, יא. אה, זייער גוט.

הלכה ג: "מצוה לקרותה כולה"

וואס מיינט "כולה"?

Speaker 1: מצוה לקרותה כולה. וואס מיינט אז די מצוה איז די גאנצע חטיבה אחת? כביכול אזויווי א סארט זאך ווי מעכב זה את זה? וואס מיינט עס?

Speaker 2: די כולה מיינט כפשוטו, מ'דארף ליינען... מ'איז יוצא ווען מ'ענדיגט די גאנצע. אויב איינער האט געליינט נאר א חלק דערפון, איז מען נישט יוצא גארנישט.

Speaker 1: אה, וואס איז די חידוש?

Speaker 2: קוק אריין אין די מגן אברהם, ער זאגט נישט... ער פרעגט פון די משנה "קורא את כולה". איז די גמרא דאך דא, וואס זאגט די גמרא אין די משנה?

Speaker 1: י"ט עמוד א'.

Speaker 2: די משנה זאגט אזוי, "מאימתי קורין את המגילה? קורין אותה כולה". דערפאר איז אסור אין מלאכה דאורייתא, אבער אין מגילה איז נישטא קיין מלאכה דאורייתא.

Speaker 1: אוקעי, זייער גוט.

Speaker 2: שטייט דאך אז ס'איז נישט אזוי פשוט. ס'שטייט אז ס'איז א מצוה ליינען די מגילה, האט מען געקענט זאגן מ'ליינט אפאר פסוקים פון די פרשה. ס'איז דאך די עיקר צו דערמאנען די נס, רייט? סאו מ'קען טשוזן די וויכטיגסטע פון די דעיס. אבער מ'זאגט ניין, מ'דארף ליינען כולו. מ'דארף ליינען די גאנצע. פארוואס?

Speaker 1: אוקעי, ענטפערט ער, ס'איז א מצוה לקרותה בלילה וביום. מ'דארף עס ליינען צוויי מאל.

"מצוה לקרותה בלילה וביום"

Speaker 2: פון וואו לערנט מען ארויס אז מ'זאגט בלילה וביום? חייב אדם לקרות את המגילה בלילה ולשנותה ביום. כל דבר שמצותו בלילה, ניין. פון וואו ווייסט מען די הלכה? פארוואס זאל מען נישט זאגן אז איינמאל איז גענוג? פון וואו לערנט מען עס ארויס?

Speaker 1: נאכאמאל, איינמאל וואס?

Speaker 2: מ'זאל איינמאל ליינען די מגילה. פון וואו ווייסט מען אז מ'דארף צוויי מאל?

Speaker 1: יא, די גמרא האט א ראיה פון דעם.

Speaker 2: די גמרא האט א ראיה. דו געדענקסט נישט?

Speaker 1: ניין.

Speaker 2: אה, דו געדענקסט נישט? קוק אריין אין די גמרא. דו טוסט מיר א טובה, דו געדענקסט נישט איז נישט קיין תירוץ.

Speaker 1: די הלכה איז אין דף ד'.

Speaker 2: שנאמר למען יזמרך כבוד ולא ידום ה' אלקי לעולם אודך. קענסטו מיר זאגן וואס גייט פאר?

Speaker 1: ס'איז דאך רש"י, ולשנותה ביום.

רש"י'ס אייגענע פשט

Speaker 2: זאגט רש"י זיין אייגענע פשט, זכר לנס שהיו צועקים מצרתם יומם ולילה. רש"י'ס אייגענע פשט, פלא. ווייל רש"י האט נישט געפאלן לכאורה, ס'איז געווען שווער פאר רש"י אז ממש מ'לערנט עס נאר ארויס פון דעם פסוק. ער האט געהאלטן אז ס'מוז זיין נאך עפעס א סיבה.

די גמרא'ס מקורות

Speaker 2: די גמרא ברענגט. וואס?

Speaker 1: וואס פארשטיי איך נישט? וואס זאגסטו?

Speaker 2: פון וואו לערנט מען ארויס אז מ'זאגט עס בלילה וביום? נו? זאגט די גמרא, אמר רבי חלבו אמר רב הונא... אה, I'm sorry, ס'איז נאך דא פארדעם.

אמר רבי יהושע בן לוי, וחייב אדם לקרות את המגילה בלילה ולשנותה ביום, שנאמר "אלקי אקרא יומם ולא תענה ולילה ולא דומיה לי". און דאס איז א תפילה וואס די אידן האבן געבעטן על ידי אסתר.

דיסקוסיע: וואס מיינט "ולשנותה ביום"?

Speaker 2: זאגט דאך די גמרא אין אן אנדערן פלאץ אז סבי מהלל מיקרא בלילה ולמשנה משניות דיומא. ס'טייטש צו לערנען משניות מגילה בייטאג. פארוואס זאל מען זאגן די מגילה אליין צוויי מאל?

אמר רבי ירמיה, אז ניין, אז מ'מיינט צו זאגן באופן "עבר פרשתא דא ואתנייה", הייסט לערנען און איבערלערנען. לשנותה מיינט נישט צו זאגן לערנען וועגן דעם.

ער האט געוואלט אפטייטשן די ממרא, ווייל דו זאלסט נישט מיינען אז ער מיינט צו זאגן אז ביינאכט... ס'איז א גאנץ שיינע פשט, ביינאכט זאל מען ליינען מגילה, און צופרי זאל מען לערנען משניות מסכת מגילה. און דערנאך ווען מ'קומט אהיים זאל מען ליינען נאכאמאל די מגילה.

איתמר נמי, אמר רבי חלבו, חייב אדם לקרות את המגילה בלילה ולשנותה ביום, שנאמר "למען יזמרך כבוד ולא ידום, ה' אלקי לעולם אודך".

Speaker 1: אן אינטערעסאנטע ענד. דו פארשטייסט נישט די מקור?

Speaker 2: אקעי, נישט.

Speaker 1: ניין, די אנדערע מקור איז א גאנץ שיינע תורה, ווייל ס'שטייט דאך "אלקי אקרא יומם ולא תענה ולילה ולא דומיה לי". אקעי, די צרה איז געווען... ס'איז נאך אלץ... ווער זאגט אבער אז די ישועה דארף מען אויך טון די זעלבע זאך?

דערמאנען די צרה און די ישועה

Speaker 1: ס'איז אינטערעסאנט, ס'קען זיין אזוי ווי ביי פסח איז דא איין מצוה פון דערמאנען די צרה, אזוי ווי מרור, און איין מצוה דערמאנען די ישועה, אזוי ווי ווייס איך, חרוסת צו וואס. פארשטייסט נאך?

ס'קען זיין אז מיט די עקט פון עס טון צוויי מאל דערמאנט מען די וויינען בייטאג און ביינאכט, די צער. אפשר די צער פון עס איבערזאגן, "אה, איך גיי עס טון נאכאמאל", די צער איז עפעס א... ווייל די עצם מגילה ליינען איז דאך א חלק פון די שמחה.

Speaker 2: די... אקעי, אויך א תורה, פורים תורה.

Speaker 1: יא, אקעי. יא.

דערפאר אפשר זאגט מען אפאר שטיקלעך מיט די קריאת מגילת איכה, די תענית.

Speaker 2: אקעי.

Speaker 1: די תענית איז דאך טאקע פאר דעם. מ'זאל דא געדענקען די תענית אסתר. סאו זעט מען לכאורה, דער מענטש וויינט אזוי ביי די מגילה, איז צו דערמאנען די שטיקל, צו דערמאנען די זאך.

Speaker 2: אקעי, בעצם, איך מיין א שטיקל פראצענט פון די מגילה, קענסט זאגן אז אלעס איז א הכנה צו די שמחה. ס'איז דאך, יעדע גוטע פרייליכע סטארי איז, ווי לענגער דו מאכסט די שרעקעדיגע חלק, איז די ענד, די פיק, מער שמחה. ס'איז געקניפט און געבינדן.

סאו, קענסט זאגן א רוב מגילה, מער פארטס פון די מגילה איז טרויעריג ווי פרייליך, יא? ווייל ס'איז שוין דאך ציילן. ווי הייבט זיך אן די ישועה? מער צו די... וויפיל פראצענט פון די מגילה איז די ישועה און וויפיל איז ביז די ישועה? די ישועה הייבט זיך אן בערך אינמיטן.

Speaker 1: באט דער צער איז א חלק פון די... ס'איז נישט אזוי א מין צער, אן אנדערע מין צער. ס'איז א צער וואס ענדיגט זיך... ס'איז א בילד-אפ פאר די שמחה מיט וואס ס'ענדיגט זיך.

Speaker 2: נישט נו נו, ס'זאגט תענית אסתר, וואטעווער איז דא דעם ענין פון צער איז א בילד-אפ צו די שמחה, ניין?

Speaker 1: יא יא, דאס קען זיין, אבער ער ליינט די מגילה צוויי מאל, ער זאגט אז דאס איז די ענין צו דערמאנען די לאהיקר יומא.

Speaker 2: אקעי, דערווייל האבן מיר נישט געטראפן א בעסערע מקור. דאס איז וואס די גמרא זאגט. אדער איינער טרעפט עפעס אין ירושלמי צו וואס איז דא...

א ווירדע זאך — צוויי מאל די זעלבע מצוה

Speaker 2: וועלכע נאך מצוות, למשל מצוות נר חנוכה, איז דא איינמאל, איינמאל א טאג, ביינאכט. איז דא גארנישט צוויי מאל די זעלבע מצווה. איז דאס די איינציגסטע?

Speaker 1: די רול איז די זעלבע זאך. לייגן מגילה איינמאל, לייגן מגילה נאכאמאל. דו קענסט ליינען איינמאל די זעלבע געזאגטע זאך. אונז זענען מיר צוגעוואוינט. אונז האבן מיר צוויי קדושות מיט זאכן.

Speaker 2: יא, מ'האט צוויי סדרים.

Speaker 1: לכאורה איז עס טאקע א ווירד זאך. מ'האט עס דזשאסט געלערנט. א פאר שבת צוריק האט מען עס געלערנט.

Speaker 2: וואס טוסטו יעצט?

Speaker 1: אקעי, ווי דו זאגסט מאכט עס אביסל מער סענס, ווייל דאס איז די צורת הסעודה ביי ביידע סעודות. באט יא.

קען זיין ס'איז א חלק פון די פורים. מ'מאכט צוויי מאל די פארטי, דאס ווייסט מען.

Speaker 2: שבת האט אויך א סעודה בייטאג און ביינאכט.

Speaker 1: אבער מ'מאכט נישט קיין סעודה ביינאכט, נאר מ'האט געווען די "מי שברך" קודם, "בני על יסלח עמוסו". און מ'זאגט אז דאס איז נאר איבער די עובד, און וועלכע פנים. סעודה מאכט מען נישט ביינאכט.

Speaker 2: אהא.

ברכות המגילה — שהחיינו ביום, און ברכה אחרונה "הרב את ריבנו"

ברכות קודם קריאת המגילה — שלש ברכות בלילה, שתים ביום

Speaker 1: וואס טוסטו יעצט?

Speaker 2: אקעי, ווי דו זאגסט מאכט עס אביסל מער סענס, ווייל דאס איז די צורת הסעודה ביי ביידע סעודות. אבער... יא. כביכול, ס'איז א חלק פון די פארטי, און מ'מאכט צוויי מאל די פארטי. דאס ווייסט מען. שבת האט אויך א סעודה בייטאג און ביינאכט. אבער מ'מאכט נישט קיין סעודה ביינאכט, אבער מ'גיבט א משתה, "ככל אשר יבואר לפניך וכו'". איך מיין מ'זאגט אז דא איז עס נאר בדיעבד, אבער לכתחילה מאכט מען נישט קיין סעודה ביינאכט.

אקעי, וכל הלילה כשר לקריאתה, וכל היום כשר לקריאתה. די זמן איז א גאנצן טאג. מ'האט אונז נישט מגביל געווען אין א צייט.

Speaker 1: ווארט א מאל, וועלכע נאך מצוות קען מען טון א גאנצן טאג?

Speaker 2: "כל מצוה שזמנה בלילה כשר כל הלילה". די גמרא זאגט אזוי. דו ווילסט וויסן נאך און נאך? נישט קריאת שמע, קריאת שמע שטייט קלאר "ובשכבך ובקומך". זאגט די גמרא, ווייל אזוי איז די כלל, "כל מצוה שזמנה...". א סעודה, ס'איז זייער אסאך זאכן וואס זענען כשר א גאנצע טאג. נו, פיינעלי קומט די משנה אן צו א כלל: כל הלילה כשר לקצירת העומר ולהקטר חלבים ואברים, זה הכלל, דבר שמצותו ביום כשר כל היום, דבר שמצותו בלילה כשר כל הלילה. פרעגסטו וועגן קריאת שמע, זאגט די גמרא, נו, ס'איז דאך א פסוק, אפשר האבן די רבנן די הגבלה.

על כל פנים, זעט מען אז וואס? אז ס'איז א גאנצע טאג און א גאנצע נאכט. געוואלדיג.

הלכה ג: שלש ברכות בלילה — "על מקרא מגילה", "שעשה נסים", "שהחיינו"

אקעי, און פאר מ'מאכט די ברכות קודם קריאתה, בלילה שלש ברכות. עליין, די ברכה אשר קדשנו במצותיו וצונו על מקרא מגילה. די צווייטע איז שעשה נסים לאבותינו בימים ההם בזמן הזה, איז לכאורה עפעס א ברכת השבח. און די דריטע איז שהחיינו וקיימנו והגיענו לזמן הזה. און ביום זאגט מען נישט שהחיינו. שהחיינו זאגט מען אויף דעם וואס מ'האט זוכה געווען צו טון די מצוה.

מען קען אבער זאגן אנדערש, מען קען זאגן אז אויב איינער למשל האט פארגעסן צו ליינען ביינאכט...

Speaker 1: אה, דאס איז לכאורה, יא, לכאורה. ס'איז נישט דא וואס צו טון דערמיט.

Speaker 2: דאס איז די ערשטע ווארט.

Speaker 1: זייער גוט.

דער רמב"ם'ס לשון "אינו חוזר ומברך" — משמעות אז ביום איז נאר אויב מ'האט שוין געזאגט ביינאכט

Speaker 2: זאגט דער רמב"ם... דער רמב"ם זאגט נישט אזוי בפירוש. דער רמב"ם זאגט נישט קלאר, אבער דער רמב"ם רעדט נישט באופן אויב מ'האט נישט געזאגט ביינאכט. ער זאגט אינו חוזר ומברך. ער זאגט נישט "ביום אינו מברך", ער זאגט ביום אינו חוזר ומברך. דייטש? איז דאס די ווארט. ביום אינו חוזר ומברך, זאגט דער רמב"ם.

רבנו תם'ס שיטה — צוויי מאל שהחיינו, ווייל די עיקר מצוה איז ביום

דער הגהות מיימוניות ברענגט אז רבנו תם קריגט, און ער זאגט אז ער האלט אז די עיקר מצווה איז ביום, דאפילו אם קראו בלילה לא יצא. און ממילא זאגט ער אז מ'זאל יא זאגן שהחיינו, צוויי מאל שהחיינו. און ער זאגט וכן הנהיג מהר"ם, וכן בעל הרוקח.

Speaker 1: איך וואלט גענומען טאקע... יא, שו"ת מהר"ם, דער מהר"ם מרוטנבורג, סתם. יא, שהיה עצמו נוהג בלחש... זייער שיין.

Speaker 2: לאמיר ענדיגן די הלכה, און נאכדעם וועלן מיר זיך געזעגענען פון חבר ר' שלמה.

דער מהר"ם'ס הנהגה — "בלחש שלא יתבייש מהקהל"

Speaker 1: ניין, פארקערט, נהגו העם כדעת המחבר אז מ'זאגט נאר איינמאל שהחיינו. שפעטער האט דער מהר"ם געזאגט שטילערהייט כדעת רבנו תם.

Speaker 2: אה, אהא.

Speaker 1: בלחש שלא יתבייש מהקהל.

Speaker 2: אהא.

Speaker 1: קען זיין אז ס'איז דא נאוטס פון דעם, לאמיר זען.

Speaker 2: דא?

Speaker 1: ניין, נישט ממש. דאס האבן מיר נישט.

Speaker 2: אקעי, מיר דארפן נעמען עפעס מער מעשי.

דיגרעסיע: דער יוסף אומץ וועגן קטן — טעסט אויב ער קען לערנען א פרשה

Speaker 1: דער יוסף אומץ איז מפרש גוט. ער שטייט דא, וכן תינוק, כלומר, ויראה אם הוא קטן שיודע חינוך, כל שיוכל ללמוד ממנו פרשה.

Speaker 2: ניין, דאס איז וואס מיר האבן געשמועסט.

Speaker 1: אז ס'איז א וועג צו טעסטן אויב ער קען ליינען, אויב ער כאפט אויף גענוג גוטע ווערטער, דעמאלט איז ער א קטן וואס ס'איז שייך ביי אים די מצווה. ס'איז א שיינע וועג פון... אקעי.

ברכה אחרונה — "הרב את ריבנו"

אקעי, פיין. און מ'מאכט ברכות. אקעי, לאמיר זאגן אז מ'לערנט דריי ברכות ביז דא. אקעי, און די נעקסטע. אקעי, און די נעקסטע. ומקום שנהגו לברך אחריו מברך. וואס איז די ברכה וואס מ'פירט זיך צו זאגן אחריו? ברוך אתה ה' אלקינו מלך העולם, הרב את ריבנו.

Speaker 2: אויך הרב את ריבנו?

נוסח הברכה — פינף לשונות פון נקמה

Speaker 1: אויך הרב את ריבנו, והדן את דיננו, והנוקם את נקמתנו, והנפרע לנו מצרינו, והמשלם גמול לכל אויבי נפשנו, וההורג את כל צרינו במדבר. שיינט זיין, אלע פון זיי, אנשטאט צו רעדן פון די הצלה, רעדן מער פון די עונש אויף די רשעים, פון די נקמה, די עונש. זייער א פלא. פארוואס זאגסטו נישט "הגואל המשיע לנו"?

Speaker 2: נקמה, נקמה.

Speaker 1: ניין, די עיקר איז די נקמה. מ'האט געראטעוועט געווארן. מ'האט געראטעוועט געווארן. נצולנו מידם, והוציאנו לחירות. ביי די... וואס איז די לשון? וואס זאגט מען פסח? זאגט מען אמאל אזא זאך אז מ'האט אויסגעהארגעט די מצריים, אדער מער אז מ'איז ארויסגעגאנגען פון מצרים? "שהוציאנו ממצרים מבית עבדים".

Speaker 2: דו האסט געלערנט אין חומש, איך האב געזען אז זייער אסאך פון מצרים זענען ארויסגעגאנגען.

Speaker 1: רייט, באט איך וויל זאגן, די ברכה איז דא א גרויסע נטיה אויף מילות שונות, פילע שונות פון די זעלבע זאך. רב, דן, נוקם, נפרע, משלם גמול – פינף. דא איז עפעס א סוד, דא איז עפעס א געוויסע...

Speaker 2: וואס דא איז דא אבער רב...

Speaker 1: ...מצב רוח וואס מ'זאל זיין.

דיסקוסיע: "רב את ריבנו" — לשון משפט, נישט מלחמה

Speaker 2: ביי די "רב את ריבנו" איז די לשון פון א משפט, אזויווי "כי יריב בין אנשים".

Speaker 1: רייט, רייט, רייט.

Speaker 2: "בין כלים פונים". דער אייבערשטער האט גע'פסק'נט צווישן אונז.

Speaker 1: "בין צורר ובין לוחם עמו".

Speaker 2: דער אייבערשטער האט געזאגט אז ער איז גערעכט און פערד איז נישט גערעכט, און דער אייבערשטער האט אנגענומען אונזער זייט.

Speaker 1: יא.

Speaker 2: "נוקם" און "נפרע" איז מער אזויווי די ענין פון מלחמה. "משלם גמול" איז אויך אזא ענין.

Speaker 1: ביי די רב את ריבנו, וואס איז די ענין?

Speaker 2: איך מיין צו זאגן, "רב את ריבנו" איז אנדערע נס ווי "על הנסים". "על הנסים" איז "שמסרת גיבורים ביד חלשים".

Speaker 1: אבער די "רב את ריבנו" איז דאך די ענין פון "ונקמת נקמתם על צריהם".

קאנטראסט מיט "על הנסים" פון חנוכה

Speaker 2: אה, יעצט איז דאך חנוכה, "על הנסים" איז דאך "שמסרת גיבורים ביד חלשים, ורבים ביד מעטים, וטמאים ביד טהורים, ורשעים ביד צדיקים, וזדים ביד עוסקי תורתך". ביי די רב את ריבנו רעדט מען פון דעם הענגען אויפן בוים.

Speaker 1: "ותלו אותו ואת בניו על העץ".

Speaker 2: און אין "על הנסים" פון חנוכה שטייט יא, "רב את ריבנו". און דאס איז די נקמה וואס די גמרא זאגט אז נקמה איז אייביג נתון בין שתי שמות. דא איז אויך די נקמה צווישן צוויי שמות פון ביידע זייטן. יא, קל נקמות ה'.

צוויי דימענשאנס אין דער ברכה — ישועה און צדק

Speaker 1: איך האב געטראכט אז מ'זעט דא צוויי סיומים. דאס איז אויך דאס וואס ווען כלל ישראל קאלט צוררים, עולם משועה. עולם משועה, שוין, יא, מ'רעדט משהו פון מושיע זיין די אידן. די ענד.

מ'האט איבערגעלאזט איין ווארט פאר די ליבעראלן, די וואס ווילן נישט נקמה נעמען. ווייסט וואס דער אייבערשטער האט געהאלפן אויך? "כי לא ישכח שועת ענוים". "תאות ענוים שמעת ה'". דאס זאגט מען אויך אין "ישיב עונות לגמול על ראשם". סאו, ס'איז דא דא אן ענין פון משפט צדק. ס'איז צוויי זאכן: דאס איז אז דער אייבערשטער האט ליב די אידן, "עולם משועה", און נאכאמאל, דער אייבערשטער האט געמאכט צדק, די וועלט איז נישט קיין הפקר. יא, דאס איז וואס דער רמב"ם האט געזאגט.

Speaker 2: יא, אבער דאס האט זיך געוויזן. זייער ספעציפישע זאך איז מער אז ווען די אידן זענען געווען אין אן עת צרה, האט דער אייבערשטער געענטפערט אונזער תפילה, "הוי קרוב לשועינו". אבער דאס שטייט נישט דא ספעציפיקלי. יא, אמת, באט די פאוקוס איז נישט אויף דער באשעפער וואס איז קרוב לשועינו. זיי זאגן פיוטשער, "איה קרוב לשועינו", אזוי ווי מ'זאגט דארטן. ניין, רבי, ס'איז נישט קיין סתירה, אבער דאס ווייזט ער נישט.

סיום

Speaker 1: שוין, זאל זיין א נקמה אין די שונאים, און מ'זאל פלאצן אונזערע שונאים פון קנאה. מ'זאל זיין טראכטן, און מ'גייט זיך זען. ס'איז נישט קיין מאכל, מ'גייט געבן א האג, מ'גייט זיך זען פורים, און מ'גייט זיך זען.

זיכרון שיעור – רמב"ם הלכות מגילה, פרק א', הלכות א'–ד' (המשך)

---

ריקאפ פון פריערדיגע שיעורים

Speaker 1:

און מיר זענען געווען לערנען א שיעור אין דעם הייליגן רמב"ם, הלכות מגילה, יא? הלכות מגילה, אין זעקסטן הלכה ד', אקעי? לאמיר גיין... לא, לא, לא, לא, איך מיין שוין.

און מיר זענען געווען אין די ערשטע דריי הלכות בעצם, איך האב געשריבן הלכה א' ביז ד', בעצם האבן מיר נישט געלערנט ביז ד', מיר האבן געלערנט די ערשטע דריי הלכות און מיר האבן געלערנט אז עס איז דא א מצווה פון מקרא מגילה, און מיר האבן געלערנט באריכות דער רמב"ם'ס מקור פון דעם, ווען אין די גמרא שטייט אביסל אנדערש.

מיר האבן דאס געלערנט, איך האב דאס אראפגעשריבן, אפאר מענטשן זענען געווען זייער ברוגז אז איך האק אויף דעם רמב"ם, אויף וואס איז געשען דארט און דאס ווייטער, איך האב באקומען אפאר מעסעדזשעס, א חוץ פאר די וואס זענען געווען קעגן אויף דעם ארטיקל דארט.

איך האב געשריבן נאכאמאל דא, איך האב דארט געלערנט אז דער רמב"ם זאגט אז עס איז פשוט א כלל פון די דרבנן, אבער אין די גמרא און אין די מקורות זעט מען אז עס האט א גאנצע טראסק. ער איז איבער... ער איז געווען ברוגז אויף דער תורה. עניוועיס... ווער איז געווען ברוגז אויף דער... איי, דארט געשריבן די זעלבע לשון וואס מען האט געשריבן אין פעיסבוק דארט.

איך מיין מיט א שטיקל זלזול פאר דער רמב"ם איגנארירט דעם גאנצן טראסק. איך אין א זלזול? ער האט זיין מהלך. איך האב נאר געזאגט אז עס איז נישט דער פשוט'ער פשט. עס איז דא א בעסערער מהלך, אן אנדערער מהלך. דער אמת איז אז איך האב נישט קיין וועג צו מאכן, איך האב נישט מסביר געווען דעם מהלך פון חז"ל. איך זאג נאר אז עס זעט מיר אויס אנדערש.

---

הלכה א': קריאת המגילה בזמנה – מצוות עשה מדברי סופרים

Speaker 1:

אקעי, על כל פנים, יעצט גייען מיר לערנען נאך א נאטיץ, אקעי? יא. מיר האבן געלערנט די לשון איז געווען... לאמיר זיין מדייק אין די לשון אין קריאת המגילה בזמנה.

Speaker 2:

אבער דיין עיקר קשיא אויף דעם רמב"ם איז נישט דא "לאו כל אפיא שווין", עס איז נישט דא "לאו כל אפיא שווין". עס איז מער אויף דער זאך אז "בל תוסיף" האט אלעס צו טון מיט דער דעקלערעישאן. און ווען מען נעמט יענעס אוועק, דארף מען פארשטיין פארוואס זיי האבן געלערנט מגילה אנדערש. מער פון דעם.

Speaker 1:

אקעי, לאמיר זיך דא ווייטער יאגן. יא, עס איז איינע פון די זאכן. לאמיר זיך... לאמיר זיך גיין ווייטער, אקעי?

דער מקור פון "בזמנה" – "בזמניהם" אין מגילת אסתר

מיר האבן געלערנט די לשון אינעם רמב"ם, קריאת המגילה בזמנה מצוות עשה מדברי סופרים, רייט? ביי די וועי, ער וויל דאך וויסן דעם מקור פון דעם. מען דארף ארויסברענגען "בזמנה". מען דארף דאך זאגן ארויסצוברענגען די יו"ט... די תכלית פון פורים "בזמנה". בזמנה מיר לערנען ארויס "בזמנה" קריאתה דהיינו "בזמנם". דאס איז געווען דער ענין וואס מיר גייען לערנען. און דאס איז די מצווה "בזמנה".

צי עס שטייט אין די מגילה א מצוה צו ליינען די מגילה

דער אמת איז אז עס שטייט נישט אין די מגילה "קריאת המגילה", מיר האבן שוין גערעדט וועגן דעם. אפשר נישט, עס שטייט נישט אין ערגעץ אז מען זאל ליינען די מגילה. נישט אין די מגילה זעלבסט, רייט? ועל כן כתבו, און דארט שטייט דאס.

די סגולה ונסים, מ'האט זיך אמאל געזאגט אז די סגולה ונסים מיינט... ער האט געשריבן די אלע זאכן... ס'שטייט נישט... ס'שטייט נישט עכט צו ליינען די מגילה. ער מיינט נישט עכט.

Speaker 2:

ס'שטייט דאך אויך אין די גמרא אז ס'איז דא א מחלוקת, ס'איז דא די וואס זאגן אז ס'איז גענוג אז מ'ליינט א שטיקל פון די מגילה. ס'שטייט אז די קריאה... אז ווי דו זאגסט, ס'איז א חלק פון די...

Speaker 1:

ניין, דאס איז א different question. ווייל דעמאלטס איז די שאלה צו ס'שטייט א מצוה צו ליינען, ס'מיינט ליינען די גאנצע זאך. ווען ס'שטייט א מצוה צו ליינען די תורה, מיינט עס נישט ליינען א פרשה. אבער ווען ס'שטייט אז מ'קען ליינען א שטיקל, די וואס זאגן אז מ'קען ליינען א שטיקל, איז פשט אז ער זעט עס נישט ממש אלס א מצוה פון קריאת המגילה. ער זעט עס עכט אלס א ענין דארט צו דערמאנען די נס דורך ליינען שטיקלעך פון איר.

Speaker 2:

ניין, לאו דוקא. איך בין נישט מסכים מיט דעם. איך בין גארנישט מסכים מיט דעם.

"בזמנה" – די מצוה איז נאר אין איר צייט

Speaker 1:

אקעי, על כל פנים, ס'איז דא א מצוה צו ליינען די מגילה בזמנה. און די בזמנה מיינט לכאורה... אה, אבער די בזמנה מיינט יא, אז אין פורים דארף מען ליינען די מגילה. נישט ס'איז א מצוה צו ליינען די מגילה די גאנצע יאר. איך ווייס נישט, אפשר איז עס בכלל נישט קיין מצוה, ס'איז א חלק פון תנ"ך, איך ווייס נישט. אבער יעצט רעדט מען פון די מצוה, די ספעציעלע מצוה, וואס דו האסט פריער געזאגט, על כל פנים, איז מבטל די עבודה, איז מבטל תלמוד תורה.

Speaker 2:

ריכטיג, ריכטיג.

דיסקוסיע: "נתנה להיקרות" אדער "נתנה להיכתב"

Speaker 1:

יעצט, אין דעם ענין... ריכטיג, ריכטיג. יעצט, אין דעם ענין, דאס פרעג איך נאר אויף דעם, ווייל ס'איז דאך דא די... און מ'זאגט דאך אז... ס'איז דאך דא די שאלה צו ס'איז נתנה להיקרות אדער נתנה להיכתב. כאילו, ווען מ'זאגט די חידוש פון ליינען די מגילה, רעדט מען פון צוויי זאכן. ס'מיינט כאילו מ'האט צוגעלייגט א ספר צו די כתבי הקודש, ס'איז דא נאך א ספר, מגילת אסתר, און דעם ספר איז א ספר וואס מ'ליינט פורים. ס'איז כאילו, לויט שמואל לפחות, וואס דו האסט געזאגט אז ס'איז נישט באמת א חלק פון די כתבי הקודש, נאר וואס? שמואל האט געזאגט, בעצם איז דאס א חלק פון... ס'איז נאר נתנה להיקרות. די מגילה איז א דין, דאס איז די חפצא של מצוה וואס מ'ליינט.

סאו ווען איינער לערנט דאס אלס לימוד התורה, וואלט מען אים געזאגט, ס'איז דא בעסערע זאכן צו לערנען? איך ווייס נישט, לויט אים איז מען אפשר נישט מקיים מצות לימוד התורה ווען מ'ליינט מגילה.

Speaker 2:

דו זאגסט גוט. לויט שמואל איז נישט. ס'איז פשוט דא א שופר, וואס דאס איז די חפצא של מצוה פון מקרא מגילה. סאו דעמאלטס די קריאה בזמנה... ס'איז דאך דא א הלכה אויף נאך עניטינג, אויף נאך... ניין, דאס איז די איינציגסטע. ס'איז דא א דבר שקוראים, דו דארפסט קורא זיין מיט א כתב. ווייל נישט אזוי איז די גמרא... ווייל שמואל איז דאך מודה אז מ'דארף ליינען מיט א כתב, נישט בעל פה. אבער ס'איז נאר פאר דעם. די שוטה איז שמואל, די אנדערע שוטה איז אנדערש, דאס איז א מחלוקת תנאים. למשל אויף דברי הימים אדער אנדערע האבן זיי נישט דא, זיי האבן שוין קריעה. ער האט יא א חלק פרטים, אבער נישט אזוי וויכטיג.

דיסקוסיע: צי מגילת אסתר איז תלמוד תורה

Speaker 1:

וואס איז נוגע צו די קריעה פון דברי הימים, אבער ס'איז אינטערעסאנט, מ'קען נישט אנקוקן אביסל אזוי, אז למשל ס'איז דא דאך תורה וואס איז חשוב'ער און תורה וואס איז ווייניגער חשוב. למשל הלכות טומאה וטהרה, ס'איז דא א מענטש דארף וויסן די בעיסיק מצוות וואס ער האט צו טון וכו'. סאו סתם אין א גרינעם דינסטאג, אויב א מענטש וויל טון קריאת התורה, דארף ער טראכטן וועלכע תורה איז יעצט די חשוב'סטע תורה פאר מיר.

אבער נאר מיר דארפן, וואס איז יעצט? יעצט איז קריאת המגילה די מאוסט וויכטיגסטע תורה. מ'קען אויך זאגן די שלוש מאות קודם לחג. ס'איז דא די כלליות'דיגע מצוות פון תורה וואס דו האסט אויף דיר, אבער יעצט, די חשוב'סטע תורה איז, לאמיר זאגן, איך ווייס נישט וואס, מסכת מכות, הלכות שבת, הלכות נדרים, וואטעווער, להלכה זאגט מען איז די וויכטיגסטע הלכות טומאה וטהרה. אבער פורים צופרי, פורים ביים זמן, איז די מצוות לימוד התורה באקומט א נייע אופן. וואס איז די תורה וואס דו זאלסט יעצט טון? אויב קריאת המגילה איז יא א מצווה, איז יא א תורה, אויב ס'וואלט געווען תורה וואלט ער... ס'איז טאקע מבחינת... דאס איז אמת.

אויב איינער וואלט געפרעגט א רב, איך האב נאר איין שעה צו לערנען, וואלט מען אים אוודאי נישט געזאגט אז... קיינער וואלט אים נישט געזאגט אז לערן יעדן טאג אביסל פון מגילת אסתר. אבער פורים איז דאס די חשוב'סטע לימוד התורה.

Speaker 2:

אויף א כלליות'דיגע אופן ארבעט עס אזוי, דהיינו, מ'ליינט פסח ליינט מען אביסל, יום טוב פון די שלוש רגלים קען מען זאגן, וואטעווער. אבער מגילת אסתר איז פורים. אגעין, מ'קען אויך לערנען, דער וואס לערנט אז מגילת אסתר איז אמת'דיג חלק פון כתבי הקודש קען עס לערנען. אבער דער וואס לערנט... איך דארף קוקן אין מיינע פרינטער'ס פנקסים, ער האט עס א קאווער, ער האט עס...

דיגרעסיע: פרינטינג ספרים

Speaker 1:

ער האט נישט געדרוקט צו די פרינטער, ער האט געקויפט זיך א פרינטינג מאשין, ער האט געדרוקט אליין. ער האט עס נישט געאוונט. ער האט געפוינט העכערע פרינטינג, ניין. ער האט עס נישט געאוונט? ער האט פשוט געווען הענדי, ער האט געהאט א... ער האט געקויפט אזא שטיקל, און ס'איז געקומען אליין. איך ווייס נישט. איך ווייס אז דער רבי נתן האט געטון, ער האט געוואלט... דרוקן זיינע ספרים, האט ער געקויפט איין פרינטער. רבי אהרן לייב האט אויך אזוי, ער האט געמאכט א גאנצע אפיס מיט פרינטערס, אלע זיינע זאכן. איך וויל אים לערנען ווייטער. פרינטער איז פשוט אליין, דו פארשטייסט? אקעי.

אה, ס'זעט אויס גאנץ שיין, די מגילה למעשה, ס'האלט אויפ'ן וועג. דארף צולייגן די הקדמות, ס'איז א גרייטע ספר, ניין?

צוריק צום ענין: תלמוד תורה און מגילת אסתר

Speaker 2:

לויט די מקובלים... איך האב נישט געקוקט, איך האב געוואלט זען וואו ס'שטייט אז מ'זאל ליינען די מגילה. לויט די מקובלים, הערסטו רבי יצחק, קען מען פארשטיין פארוואס כל התורה כולה איז מצוות תלמוד תורה. ס'איז נישט קיין חילוק צו ס'איז הלכות לולב אין תמניא אפי, צו ס'איז איך ווייס פארווארפענע פסוקים אין דברי הימים אדער אין מלכים, ווייל ס'האט קדושת התורה, ס'האט גאנצע תירוצים פארוואס די זאכן זענען חשוב, און אויך די זאכן האבן דיך על פי פרד"ס, זענען זיי אלע מרמז אויף הייליגע זאכן. אבער אן דעם, אויב דו גייסט אפילו כפשוטו, פארוואס זאל מען זאגן קריאת המגילה איז א מצוה, פארוואס איז עס תלמוד תורה? וואס איז די גדר? וואס לייגט אריין אז אלעס וואס איז תורה שבכתב? לויט'ן רמב"ם, א גאנצע תורה שבכתב הייסט תלמוד תורה, ניין? איך ווייס נישט.

סיכום: קריאה בזמנה לויט שמואל

Speaker 1:

אקעי, מיר האבן אנגעקומען צו נעמען די נושא צו ס'איז דא א ביטול פון די נשים וואס לערנען. איך האב נאר געזאגט אז דא איז קריאה בזמנה. אויב מ'לערנט אז מגילת אסתר איז נאר אזוי ווי א חפצא של מצוה פון די מקרא מגילה, דעמאלטס מאכט עס נאר דא קריאה בזמנה, ס'איז נישט דא קיין קריאת המגילה א מצוות תלמוד תורה, איך ווייס נישט, ס'איז נישט קיין ענין. ס'איז דא א ענין אין פורים צו ליינען די מגילה, אבער ס'איז נישט דא קיין ענין צו לערנען די מגילה.

מ'האט זיך פארקוקט אין די ליינען, אבער דאס איז נישט משנה. מ'האט זיך פארקוקט אין די דרשות, און מ'האט זיך פארקוקט אין די תורות, נו פראבלעם, אבער דאס איז מיט דעם זיך פארקוקט. ניין, מ'האט זיך פארקוקט אין די פשט, אז דו גייסט נישט יעצט, דו טראכסט יעצט פון פורים, דו ביסט א ביסל פורים'דיג יעצט, אבער ס'איז פורים.

---

איזהו זמן קריאתה – "זמנים הרבה תקנו להם חכמים"

Speaker 1:

אבער יעצט איז די שאלה, איזהו זמן קריאתה? אינטערעסאנט, האט דער רמב"ם געזאגט, "זמנים הרבה תקנו להם חכמים למגילת אסתר, שנאמר בזמניהם". און פון די ווארט "זמניהם" האבן חכמים ארויסגעלערנט אז ס'איז דא מער ווי איין זמן. יא, דו געדענקסט די ווערטער? דער ערשטער עמוד אין מסכת מגילה. וואס דארט שטייט "שקמה בקנה מלוכה". ס'איז דא פארשידענע מקורות וואס די גמרא האט געטראפן פאר די הלכה. דער רמב"ם האט מחליט געווען צו ברענגען די "בזמניהם".

Speaker 2:

וואס איז אן אנדערע מהלך? איך געדענק נישט אויסנווייניג. ס'איז דא אנדערע מהלכים אין די גמרא.

Speaker 1:

יא, די משנה, די משנה האט "מגילה נקראת בי"א בי"ב" וכו', און ער ברענגט דארט אין פירוש המשניות אויך, ער האט גלייך געברענגט די ענין פון "ימי הפורים האלה בזמניהם", איז דא א מקור פון די תורה.

פשטות פשט פון "בזמניהם" vs. דרשת חז"ל

ביי די וועי, דאס איז דאך נישט פשטות פשט, רייט? פשטות פשט רעדט ער דאך פשוט פון די צוויי טעג. די מגילה רעדט פון דעם, אז ס'איז דא צוויי טעג, דאס איז וואס מ'איז מקיים. די גמרא האט נאר געטראפן די מרמז somehow אז ס'מיינט נישט נאר דעי, נאר ס'מיינט אויך אז ס'איז דא א זמן הרחבה.

דיסקוסיע: צי מען דארף בכלל א פסוק – "היי מרא והיי מרא"

Speaker 2:

מ'וואלט דאך געווען נישט געדארפט בעצם א פסוק, ווייל מ'קען זאגן אז ס'איז א היי מרא והיי מרא. די חכמים מתקן געווען. די חכמים האבן געזאגט אז מ'זאל מאכן גרינג פאר מענטשן. אזויווי מ'זעט בכלל אז די תקנות חכמים, ווילן די חכמים מאכן אז ס'זאל נישט זיין זייער שווער פאר מענטשן. אבער זיי האבן יא געוואלט אז ס'זאל זיין אזוי פון אסתר'ס צייטן.

Speaker 1:

איך זאג, בעצם וואלט מען געקענט זאגן אז ס'איז היי מרא והיי מרא. ס'איז נישט היי מרא, די גמרא זאגט דאך "ואיכא דאמרי", ס'איז דאך אלעס מיוסד אויף די "ואיכא דאמרי" אז די אנשי כנסת הגדולה בזמן אסתר האבן טאקע געמאכט נאר איינס, שפעטער האבן די חכמים צוגעלייגט. ס'איז דאך דא א הלכה, א בית דין נאך א בית דין, ווי רבינו ירוחם ווייזט אן, מ'קען מוסיף זיין על חכמינו. ממילא, אויב דו ווייסט אז די חכמים האבן עס געמאכט, מוז זיין א מרמז. איז די שאלה וואו ס'איז מרמז.

דער אמת איז דו ביסט גערעכט, אז דער רמב"ם וואלט דאך געקענט זאגן אז דאס איז תורה שבעל פה, פונקט אזויווי אין תורה שבכתב אין די דרשות זאגן אונז דאך זאכן וואס שטייען נישט ממש, נאר אונז ווייסן אז אזוי האט משה רבינו מקבל געווען מפי הגבורה. אמאל איז עס מרמז, אמאל איז עס נישט. און מ'קען דא אויך געקענט זאגן אז ס'איז תורה שבעל פה. פארוואס נישט? אויב אונז ווייסן אז די חכמים האבן מתקן געווען אז די בית דין וועלן מתקן זיין אזוי, ס'מוז נישט שטיין. דאס איז זייער גוט. אבער זיי האבן געטראפן א רמז, "מנין"? אזוי קען מען מפרש זיין. אבער דער רמב"ם ברענגט דאך די רמז, קומט אויס אז ער ברענגט עס בפירוש.

הלכה'דיגע נפקא מינה פון דעם מקור

ס'קען טאקע זיין אז ווען נישט די מקור... דאס איז א שטארקע הלכה'דיגע חילוק, ווייל אויב וואלט מען נישט מתקן געווען באותו מעשה, וואלט מען געזאגט ביי אלע כפרות, זיי צו מחל, עס איז נאר א מצוה פון קרבן פסח. די מצוה איז גיין קיין ארץ ישראל און שחט'ן א קרבן פסח. אויב וואוסטו אז עס איז א מצוה פון מגילה, קום אריין אין שטאט און לייען די מגילה. ביי אלע זאכן זאל מען גארנישט זאגן וועגן א שטאט. ניין, ניין, איך וויל קענען אנגיין ביי מיר.

הלכה ד': "ואלו הן זמני קריאתה" – די חילוקים צווישן כרך, עיר, און שושן

דער רמב"ם'ס סדר: "בזמניהם" איז דער מקור פאר אלע זמנים

Speaker 1:

ממילא, אויב זיי האבן עס געמאכט, מוז זיין אז ס'איז געווען א רמז. די שאלה איז וואס איז דער רמז. די אמת איז, דו ביסט גערעכט אז דער רמב"ם וואלט געקענט זאגן אז דאס איז תורה שבעל פה, פונקט אזוי ווי אין תורה שבכתב, אין דרייסיג זאכן וואס שטייען נישט ממש, נאר אונז ווייסן אזוי האט משה רבינו מקבל געווען מפי הגבורה. אמאל איז עס מרומז, אמאל איז עס נישט, און מ'קען דא אויך געקענט זאגן אז דאס איז תורה שבעל פה. פארוואס נישט? אויב אונז האבן געוואוסט, און די חכמים האבן מקבל געווען אז די בית דין וועלן זיין מתקן אזוי און אזוי, אפילו ס'שטייט נישט.

אזוי קען מען מאריך זיין, אבער דער רמב"ם ברענגט עס בדרך רמז, כאילו ער ברענגט עס בפירוש. ס'קען טאקע זיין אז ווען נישט די מקור, די מסורה, כאילו וואלט עס נישט געווען אזוי. ס'איז דא א שטארקע הלכה'דיגע חילוק, ווייל אויב וואלט מען נישט מתקן געווען באופן זה, וואלט מען געזאגט, "בכל הכפרים זעץ למלכות". ס'איז דא א מצוה פון קרבן פסח. די מצוה איז צו גיין קיין ארץ ישראל און שעכטן א קרבן פסח. אויב ווייסטו אז ס'איז דא אזא מצוה פון מגילה, קום אריין אין שטאט און לייען די מגילה. ס'איז נישט מער ווי די שטאט. בכלל, אבער דא זאגט מען אז ס'איז נישט געווען א שטאט. ניין, איך זאג די חילוק צווישן...

לשון הרמב"ם: די בעיסיק הלכה פון זמני קריאתה

Speaker 1:

לאמיר ליינען. "ואלו הן זמני קריאתה". וואס זענען די זמנים פון קריאתה? ס'איז דא מער ווי איין זמן. קודם כל, אזוי. דער רמב"ם פסק'נט אזוי די הלכה: "כל מדינה שהיתה מוקפת חומה בימי יהושע בן נון, ואפילו אין לה עכשיו חומה, קורין בחמשה עשר לחודש, ומדינה זו היא הנקראת כרך". דאס הייסט א כרך. וואס גייט מיך אן אז ס'הייסט א כרך? איך ווייס נישט, ס'איז א זאך צו פארשטיין די גמרא. ער זאגט, דאס איז וואס אין די גמרא רעדט מען אסאך, "בני כרכין, בני כרכין". ווייסטו וואס מען מיינט? "וכל מדינה שלא היתה מוקפת חומה בימי יהושע, ואף על פי שהיא מוקפת עתה, קורין בארבעה עשר, ומדינה זו היא הנקראת עיר". דאס איז בני עיר, בני עיירות. דאס איז... איין מינוט, לאמיר אויספירן.

דיגרעסיע: שושן הבירה – צי איז עס געווען מוקף חומה מימות יהושע?

Speaker 1:

"ושושן הבירה". לאמיר אויספירן די גמרא. "ושושן הבירה, אפילו" – לעשות מאישוע. פון וואו ווייסט מען אז נישט? גוט קוועסטשן. אפשר יא? די גמרא זאגט עפעס אין דעם?

Speaker 2:

ניין, די גמרא האט תהילים אדער נישט?

Speaker 1:

דאס אלעס שטייט אין א גמרא, אבער ווי די גמרא ווייסט ווייס איך נישט. איי דאונט נאו. ס'איז א גוטע שאלה. אפשר איז יא געווען מוקף חומה מימות יהושע בן נון. איך ווייס נישט. איך ווייס נישט ווער ס'האט געזאגט.

Speaker 2:

און דו האסט נאך נאכגעקוקט אביסל די היסטאריע פון די געגנט? אויב דו ווייסט נאר.

Speaker 1:

אקעי. וועל, איך וועל דיר זאגן די תורה. ס'שטייט נישט. ס'איז געווען אזא שטאט שושן, אדער יא אדער ניין. ס'איז נישט קיין היסטאריע. דו רעדסט פון תורה אידן, זיי ווייסן נישט קיין היסטאריע. דו ווייסט וואס ס'שטייט אין חומש. אין חומש ווערט דערמאנט שושן איז מוקף חומה מימות יהושע? ניין. א גוטן טאג. ס'האט נישט עקזיסטירט.

Speaker 2:

נאכאמאל, די שושן פון די פסוק איז מוקפת חומה. ווייל די ווערטער... מ'רעדט יא פון די שטאט.

Speaker 1:

איך זאג ווייל דארטן איז יא מוקפת חומה געווען. מ'רעדט פון די שטאט וואס שטייט אין תורה. שושן שעל המעלה. ניין, שושן איז א מקרא. שושן איז דאורייתא. נישט פון די שושן. די שושן וואס איז געווען נסו ושמחה וששון. יענע שושן רעדט מען.

שושן הבירה איז א יוצא מן הכלל – נישט דער כלל

Speaker 1:

אבער לאמיר גיין צוריק צו מוקף חומה מימות יהושע. קורין בחמישה עשר שבה נעשה הנס, שנאמר "ונוח בחמישה עשר בו". שטייט אין מגילה "ונוח בחמישה עשר בו"? אז מ'דארף זיך די אידן קענען אפרוען, דאס איז די נס? ליין די מגילה, צדיק. קודם ליין די מגילה.

און לאמיר ארויספירן. ולמה, ולמה, אויב אזוי, ולמה תלו הדבר במימות יהושע? אה, די גמרא פרעגט דאס, כדי לחלוק כבוד לארץ ישראל, שהיתה חריבה באותו הזמן. פרעגט די רמב"ם, וואס איך האב דיר יעצט געזאגט. די רמב"ם לייגט עס אראפ אזוי, די הלכה איז, מ'רומז אונז בזמניהם, אבער ער ברענגט נישט די גאנצע פסוק. ס'איז זייער פאני, ווייל דאס איז בעצם שטייט מפורש אין די מגילה. ער ברענגט קודם בזמניהם, אז לויט דעם נעמט מען אן די צווייטע זאך, אז ס'איז דא י"ד און ט"ו. אבער אקעי. קודם שטייט בזמניהם, איז דא מער ווי איין זמן. וכיצד? קודם איז אזוי: א שטאט וואס איז מוקף חומה מימות יהושע בן נון ליינט בט"ו בו. א שטאט וואס איז לא מוקף חומה ליינט בי"ד בו. אקעי, אבער דאס איז נאכנישט וואס מען ליינט בזמן הזה. דאס איז נאך די בעיסיק, בזמן. ער זאגט יא מ'ליינט בזמן הזה. דו זאגסט אזוי.

Speaker 2:

ער זאגט אזוי. ניין, ואלו הן, און נאכדעם גייט ער, בני הכפרים. ס'שטייט נישט גארנישט שפעטער אז די בני הכפרים ליינען בזמן הזה.

Speaker 1:

די אלע זאכן ליינען בזמן הזה לויט'ן רמב"ם.

די רמב"ם לייגט ארויף די בזמן הזה אזוי, קודם פון די בזמן הזה איז דא די בעיסיק. ווייל די גמרא זאגט אזוי, קודם איז דא בזמן. נאכדעם איז דא בזמניהם איז א ריבוי. גייט מען אריין, אה, בני כפרים. מ'רעדט פון בני כפרים.

דיסקוסיע: ווי דער רמב"ם לייגט ארויס די זמנים

Speaker 2:

ער זאגט אבער נישט די רמב"ם. די רמב"ם זאגט נישט אזוי ווי די גמרא. די רמב"ם ליינט וואס ס'שטייט אין די רמב"ם.

Speaker 1:

די רמב"ם זאגט, פון די ווארט בזמניהם איז א ריבוי, מ'ליינט אין די זמנים. וואס זענען די זמנים? ס'איז דא מער ווי איין זמן. וואס זענען די זמנים? ס'איז דא חילוקים. וואס זענען די חילוקים? וואס זענען די בעיסיק?

די רמב"ם, די רמב"ם שטייט יא. איך וועל דיר זאגן, מ'וועט קוקן אריין און ס'וועט זיין. ווייל ווען ער זאגט בני הכפרים זאגט ער יא, תקנה שהיא מקדימין, ווייל זיי זענען מתקבצים. די זעלבע חומרא וואס מ'האט מתקן געווען די עיקר מיט קריאת מגילה, וואס איז די חומרא? ווייל זיי זענען מתקבצים, ליינען זיי חמשה עשר וכו'. דאס איז די טאג אליין.

איך ווייס אז דו קענסט גמרא און דו ווייסט די חילוק, אבער אין די הייליגע רמב"ם, אין די הייליגע רמב"ם, you're imagining it. ס'שטייט נישט אין די רמב"ם, ווייל די רמב"ם לייגט ארויף די גאנצע זאך פארקערט. לאמיר דיר זאגן.

"וכל ישראל שבכל עיר ועיר שאין בה חומה מימות יהושע בן נון קורין בחמשה עשר בו."

רייט? ס'איז א חסרון'דיגע זאך, מ'פרייט זיך מיט נסים וואס איז געשען אין חוץ לארץ, אין ארץ ישראל...

Speaker 2:

ניין, ניין, ניין, ניין. האלט ביטע מיט די הלכה וואס ער זאגט.

Speaker 1:

וואס ער זאגט איז אזוי, ס'איז דא כמה וכמה זמנים פון די מגילה. יעצט, וועלכע זמנים? דאס גייט אזוי: א שטאט וואס איז מוקף חומה מימות יהושע בן נון, א שטאט וואס איז נישט מוקף חומה, ט"ו, י"ד. ס'גייט מיר נישט אן וואס איז געשען שפעטער, ס'גייט מיר נאר אן מימות יהושע בן נון. פרעגט ער א קשיא, וואס איז מיט שושן הבירה? אין דעם הלכה, דוקא די שטעט וואס זענען געווען מימות יהושע בן נון מוקפות חומה ליינען ט"ו, איז דא א יוצא מן הכלל, א יוצא מן הכלל, א יוצא מן הכלל. וואס דאס איז די שטאט שושן? נישט פאר אן אנדערע סיבה, נאר פאר אן יוצא מן הכלל שבו היה הנס. אין שושן איז געווען די נס. ער זאגט נישט מער פון דעם. אין שושן איז געווען ספעציעל די נס. אזוי ווי ס'שטייט אין די מגילה "ונח בחמשה עשר בו", אז די בני כרכים אין שושן האבן גערוט ט"ו.

דיסקוסיע: "שבו היה הנס" – אויף וואס גייט "בו"?

Speaker 2:

"שבו היה הנס" מיינט אויף די ווארט שושן, אדער "שבו" מיינט אויף די טאג?

Speaker 1:

אזוי האב איך געלערנט. ניין, ניין, "שבו" אין שושן. ווייל אין שושן איז אין דעם טאג געווען ט"ו, איז געווען די עיקר נס. שנעשה בו נס בחמשה עשר.

Speaker 2:

ניין, ניין, ניין, ניין, ניין. That's where you read it wrong.

Speaker 1:

ניין, אזוי לערנט מען ארויס פון די ווערטער "ונח בחמשה עשר בו", אז אין שושן האט מען גערוט בחמשה עשר בו. אה, ס'איז א הערליכע נקודה. ער זאגט אז "שבו" איז די טאג איז געווען די נס, שנעשה בו נס בחמשה עשר.

Speaker 2:

ניין, ניין, ניין, ניין, ניין, ניין. You're reading it wrong.

Speaker 1:

ס'איז נישט קיין יום טוב אויף קיין נס. By the way, "בו" וואלט געשטאנען אויף די טאג, וואלט געשטאנען "ביום", נישט "בו". You're keeping on reading it according to what you know in the גמרא. איך וויל דיר זאגן וואס די רמב"ם זאגט. און דאס איז געבויט אויף א רש"י, מיר זענען נישט קיין רש"י. און אביסל אין די גמרא, און אביסל אין רש"י.

Speaker 2:

אבער פארוואס ווייל דארטן איז געווען די נס איז חמשה עשר?

Speaker 1:

זייער גוט. ווייל דארטן איז געווען די נס בחמשה עשר. אבער שושן איז ספעציעל. נארמאל, דאס וואס די רמב"ם זאגט, דאס וואס מ'ליינט אין אלע מוקפי חומה ביום ט"ו, האט גארנישט מיט א נס. ס'שטייט נישט אז ס'האט גארנישט מיט א נס. פשוט, איך ווייס נישט. אין שושן, וויבאלד דארטן איז געווען די נס, די עיקר נס כאילו לכאורה, פרשת שושן קען נישט זיין שושן, ממילא דארט ליינט מען אויך אין ט"ו, הגם ס'איז נישט מוקף חומה. די דין איז מוקף חומה.

Speaker 2:

די אנדערע שטעט מוקפי חומה איז וועגן שושן, און די רמב"ם איז נישט אזוי?

Speaker 1:

ניין, ניין, נישט וועגן שושן. נישט וועגן גארנישט. סתם, ער זאגט נישט פארוואס. ס'איז א ווירד גזירה. ס'איז א ווייטערדיגע נקודה. דאס איז נישט וואס שטייט.

Speaker 2:

ניין, ניין, ניין. איך ווייס נישט פון ווי דו נעמסט עס. און אז מ'זאגט אלע שטעט וואס זענען אויך מוקפי חומה אזוי ווי שושן?

Speaker 1:

לערן וואס ס'שטייט אין רמב"ם. ניין, ניין, גארנישט שושן. מוקף, די רמב"ם קומט אריין א שורה פון די גמרא. Of course, דאס איז all backwards. אבער איך וויל זאגן וואס די רמב"ם זאגט. ס'איז דא א הלכה, מוקפי חומה מימות יהושע. שושן איז א פנים יוצא מן הכלל. אה, שושן איז געווען א נס, לכבוד דעם האט מען אים צוגעגעבן, ספעציעל ווייל דארט איז געווען די נס, האט מען געמאכט אפילו ס'איז נישט קיין מוקף חומה. קענסטו ליינען דעם רמב"ם?

Speaker 2:

וואו איז דער נס ביי י"ד? אין וועלכע פלאץ? נישט אין שושן?

Speaker 1:

ס'שטייט נישט גארנישט וועגן א נס אין י"ד אין די אלע זאכן וואס דו האסט מיר געברענגט.

Speaker 2:

ניין, ער זאגט דיר וועגן שטעט וואס האבן נישט קיין חומה.

Speaker 1:

ס'שטייט נאר דעיס, "מדינה שלא היתה מוקפת חומה". א מדינה וואס איז מוקפת חומה, די כרכים, מוקפי חומה מימות יהושע בן נון. ס'שטייט נישט פארוואס. ס'שטייט נישט פארוואס. דו דארפסט נישט וויסן פארוואס. דו דארפסט וויסן נאר די הלכה. זייער גוט.

און דער רמב"ם זאגט נישט פארוואס. ער זאגט נאר יא, ביי מוקפי חומה מימות יהושע בן נון. ער זאגט נישט פארוואס. ער זאגט אויף מוקפי חומה, ער זאגט נישט פארוואס. פארוואס נישט די גאנצע הלכה? פארוואס זאגט דער רמב"ם דאס? ווייל דער רמב"ם זאגט אזוי ווי די הלכה זעט אים אויס. שושן איז א יוצא מן הכלל פון די הלכה. א פאני יוצא מן הכלל. די הלכה איז דאך מוקפי חומה איז ט"ו. אבער שושן איז נישט מוקפת חומה מימות יהושע בן נון. דער תירוץ איז, שושן איז ספעציעל ווייל מ'האט געהאט א נס. דאס אלעס שטייט אין רמב"ם. עניטינג עלס איז יאר אימעדזשינינג.

קשיא: פארוואס נישט מוקפי חומה מימות אחשוורוש?

Speaker 1:

איך וועל דיר פרעגן א קשיא, לאמיך דיר פרעגן א קשיא. ס'איז טאקע פאני. אויב מ'מאכט שוין מוקפי חומה, און מ'גייט נאכדעם מאכן שושן א יוצא מן הכלל, דעמאלטס, אז ס'איז דארט געווען דער נס, זאל מען שוין מלכתחילה מאכן מוקפי חומה מימות אחשוורוש. נישט מאכן א יוצא מן הכלל. דער תירוץ איז, וויבאלד ס'איז געווען חרב באותו הזמן, אף קארס, אקארדינג טו די היסטארי פון חז"ל, נישט אקארדינג טו די ריעל היסטארי. אבער, יא, דו ווייסט. אדער דו ווייסט נישט. מ'האט שוין לאנג געבויט די בית המקדש אין די צייט פון פורים, לויט די נארמאלע היסטאריע. דאס איז נאר לויט די היסטאריע וואס די חכמים האבן געמיינט, זיי האבן זיך צעמישט מיט די סדר פון די מלכי פרס דארט, און ס'איז זיי אויסגעקומען אז מגילת אסתר איז געווען פאר די עליה פון עזרא, און אזוי ווייטער.

הלכה ה': "כדי לחלוק כבוד לארץ ישראל שהיתה חרבה באותו הזמן"

Speaker 1:

און ס'קומט אויס אז וואס, די מיילע האבן זיי געטון, הערסט, נאו לעטס גאו בעקווארדס. לאמיר צוריקגיין צו די רמב"ם, לאמיר זען וואס ס'שטייט. "כדי לחלוק כבוד לארץ ישראל שהיתה חרבה באותו הזמן, כדי שיקראו כבני שושן ויחשבו כאילו הן כרכים מוקפין חומה, אף על פי שהן עתה חרבין." והיו מקובצים ממעייני הישועה, ויזכו לעלות לארץ ישראל בן עזרא בעגלא. וואס איז די טייטש פון די אלע ווערטער?

אמת כנמי, בעצם, now it goes back, דא קומט עס צוריק קלאר צו וואס דו האסט געוואלט זאגן, בעצם די מקום המקדש,

הלכה ד' (המשך): דער טעם פון מוקפת חומה מימות יהושע בן נון – כבוד ארץ ישראל

לשון הרמב"ם (סוף הלכה ד')

"כדי לחלוק כבוד לארץ ישראל שהיתה חריבה בזמן הזה, כדי שיקראו כפני שושן ויחשבו כאילו הן קרובות מוקפות, אף על פי שהן עתה חריבות, הואיל והיו מוקפות מימות יהושע, ויזכרו לארץ ישראל בנס זה לעולם."

ביאור דער לשון

Speaker 1: וואס איז די טייטש פון די אלע ווערטער? אמת כאנאמי, בעצם, now it goes back, דא קומט ער צוריק כביכול צו וואס דו האסט געוואלט זאגן. בעצם, די מוקף חומה איז שושן, נישט די גאנצע צירקל. בעצם, די ארטיקל איז שושן, ששם נעשה בו הנס, right? און שושן איז... מיט שושן, חכמים האבן מחלק געווען מיט אלע שטעט מוקפות חומה. און שושן איז א עיר מוקפת חומה.

פארוואס לייגט אונז אריין אונז צו די גילוי נאות, וויאזוי מ'זאגט עס אין עברית? אז עכט, ווייסטו אונז אז אין יענע צייטן איז נישט געווען שושן מוקף חומה, און ווען שושן וואלט געווען דעמאלטס מוקף חומה, וואלט אלעס געווען גוט. ניין, ס'וואלט נישט געווען גוט. אבער מ'האט געדארפט דעמאלטס מאכן אז אלע מוקפות חומה זאלן נישט מאכן. וויאזוי איז בכלל אנגעקומען מוקפות חומה מימות יהושע בן נון?

דער רמב"ם'ס מהלך – איבערדרייונג פון דער לאגיק

זאגט דער רמב"ם, דער טעם איז אזוי: ס'איז דא א פראבלעם אז ס'וואלט געווען בושות. ס'וואלט געווען גרויסע בושות פאר ארץ ישראל. אונז מאכן דא א ספעציעלע יום טוב, א ספעציעלע טאג פאר די מוקפות חומה. פארוואס? ווייל שושן איז א מוקף חומה, און דארט איז געווען די נס, דא הייבט זיך עס אן. און קומען די אידן פון ירושלים און זיי פרעגן, "ווען מאכן אונז פורים? אונז, מוקפות חומה?"

לאמיך אויספירן א סעקונדע מיין זאך. "אונז זענען נישט מוקפות חומה, אונז האבן נישט קיין חומה." What? ארץ ישראל האט נישט קיין חומה? ס'פאסט נישט. ס'פאסט נישט.

סאו, ווייטער, אונז גייען פריטענדן אז ארץ ישראל האט יא א חומה. איי, ס'איז נישט קיין חומה? ווייסטו וואס? מ'גייט טוישן די הלכה. לאמיך אויספירן. לאמיך זיך אפ מיט שושן. מוקפות חומה איז וועלכע מוקפות חומה? וואס איז געווען מימות יהושע בן נון. איי, דו ביסט נישט יעצט? אקעי. אויב אזוי, איז דאך שווער שושן? אקעי, מ'גייט מאכן אן עקסעפשן פאר שושן.

פארכאפסטו וויאזוי ער האט איבערגעדרייט די מעשה? דאס איז וואס דא שטייט, עד כאן וויפיל איך פארשטיי. אז אונז ווילן זאגן אז כאילו ארץ ישראל איז מוקף. ס'פאסט נישט אז ס'זאל זיין א יום טוב וואו ארץ ישראל איז נישט מוקף.

דיון: די מהפכה אין דער סדר פון דער סוגיא

Speaker 2: סאו, איך וויל פארשטיין, ווען די חכמים רעדן דאס, רעדן זיי שוין נאכדעם וואס שושן איז שוין א עיר מוקפת חומה.

Speaker 1: יא, די מעשה איז איבערגעדרייט. ווייל וועלכע זענען זיך נישט צוגעשטעלט אנדערע ערים המוקפות חומה צו זיין ענליך צו שושן? דאס שטייט דאך אין דער מגילה, שושן איז אן עיר המוקפת חומה, ממילא אלע ערים המוקפות חומה מאכן אזוי ווי זיי. דאס איז דער פשוט'ער פשט פון דער פסוק, שטימט?

אבער דער רמב"ם זאגט אז אין יענע צייטן איז נאך נישט געווען קיין עיר מוקפת חומה. וועלכע איז די יענע צייטן? די צייטן פון דער מגילה? ניין, of course yes. די צייטן פון יהושע בן נון איז נישט געווען. אה, וויאזוי קענסטו צושטעלן די אלע שטעט צו שושן, ווייל די אלע שטעט האבן געהאט א... אה, יא, איך פארשטיי די אלע שטעט.

Speaker 2: סאו בשעת קריאת המגילה, בשעת די נס פורים, איז שושן געווען אן עיר מוקפת חומה, איז אלע ערים מוקפות חומה אזוי ווי אים. איז לכאורה לויט דעם וואלט מען געזאגט אז ווען דארף מען זיין מוקף חומה? די זעלבע צייט ווען שושן איז מוקף חומה, ווייל דו ווילסט עס צוגלייכן צו שושן.

זאגט ער אבער ניין, ווייל דאס איז געווען א גרויסע בושה פאר ארץ ישראל, ווייל ס'וואלט אויסגעקומען אז ארץ ישראל וואלט מען אין אלע געזאגט אז ס'איז נישט קיין עיר מוקפת חומה, ווייל זיי האבן נישט געהאט קיין חומה מימות מרדכי ואסתר. האט מען געזאגט, ניין, ווען איז ארץ ישראל'ס real story? בימי יהושע בן נון, און אויף דעם רעכנט מען עס.

"ויהיה זכרון לארץ ישראל בנס זה" – א צווייטער טעם

זאגט ער, נישט נאר דאס, נאר קומט אויס, און יעצט לכבוד דעם האבן פארדינט נישט נאר ארץ ישראל, נאר אלע שטעט לכאורה, סיי אין ארץ ישראל און סיי אין חוץ לארץ, אלע שטעט לכבוד דעם וואס זיי האבן געוואלט טוישן. אנשטאט, אנדערע ווערטער, אנשטאט פון מאכן אן exception, וואלט מען געקענט מאכן אן exception פאר ארץ ישראל, זאגן, אמת, אלע...

דא איז זייער פאני, ס'האט זיך איבערגעקערט ממש מהפכה. בעצם, בזמן הזה, לויט ווי די גמרא שטייט, בזמן פורים, שושן איז געבויט, דאס איז די עיר הליכה, משפחות, יא, די כל עיר הליכה לבניו, אבער די עיר הליכה איז נישט געבויט, בעצם וואלט אלעס געדארפט גיין לויט שושן.

פרעג איך לכאורה, וואלט געווען שווער, ירושלים איז נישט געבויט, ווייסטו וואס, אונז קענען מאכן אן exception פאר ירושלים, זאגן אז ארץ ישראל איז special.

אבער וויבאלד אונז ווילן אזוי שטארק מאכן אז ארץ ישראל איז נישט מוקף חומה, האט מען עס איבערגעדרייט אינגאנצן, קערן אפ די ענין, זאגט ס'איז תלוי אין ארץ ישראל. ווען אין ארץ ישראל? נישט ארץ ישראל פון היינט, היינט איז fake.

וויאזוי זאגט ער, ווי איז דא א מוקף חומה? ווייל ער קוקט אין א ספר יהושע, דארט האט ער עס אויסגעפינען. וואס האט ער מיט די reality? ניין, ער האט געזאגט איין זאך, ס'גייט צוריק צו די צייט וואס איז יא beautiful, גייט צוריק צו איר glory. היינט איז fake, ס'איז די בעסטע צייטן. ס'איז גראדע די זעלבע ימות יהושע בן נון, בימי דוד ושלמה. ווייל אפשר מיינט ער צו זאגן, און ס'קומט צו א צייט ווען ארץ ישראל איז מיט'ן גאנצן פאל.

אקעי, ס'איז עפעס גערעכט. ס'איז דא א ישוב אין ארץ ישראל, ס'איז דא א פאלק, ס'איז דא א ריזן אז ס'זאל זיין א פסוק. אבער לאמיר זאגן, דער ריזן פון ישוב אין ארץ ישראל, וואלט א פסוק געווען אראפגעפאלן, וואטעווער. על כל פנים, לאמיר זאגן, אונז רעכנען זיך מיט שטייט א פסוק. אבער זיי זענען דאך אין ארץ ישראל.

די שושן'ער רעדט זיך וועגן מוקפי חומה, דארט איז מוקפי חומה. און יעצט, ולא עוד, עה, דא איז שושן אליינס, וואס איז דער מקור פון די גאנצע זאך, איז געווארן אזוי יוצא מן הכלל. צורי חילא אויף אזוי מוקפי שושן. ווייסטו וואס, קען זיין אז ווען די נס איז דארט, מען קען זיי מאכן אן עקזעמפשאן.

סאו דו ביסט יעצט א שטאט מיט א חומה, איך האב נישט קיין שטאט און נישט קיין חומה, איך האב גארנישט. סאו איך גיי צוריקגיין צו די גלארי פון די צייטן וואס ס'האט יא געווען א חומה, און דו ביסט א יוצא מן הכלל, ווייל דו האסט נישט געהאט קיין חומה. און ווייסטו וואס, איך גיי צוזאמשטעלן די צוויי צייטן. ווי די עבד, ווי די עבד קען מען דיך אריינשטעלן אפשר.

און דער רמב"ם לייגט אבער צו נאך א ווארט, ער זאגט "ויהיה זכרון לארץ ישראל בנס זה", כאילו ס'איז דא א פראבלעם אז מ'רעדט זיך פון ארץ ישראל. ס'איז א פראבלעם אז די גאולה איז דא אין שושן ווען ס'איז שוין נאכדעם וואס די אידן זענען שוין געגאנגען קיין ארץ ישראל.

ניין, דו פליסט איבער א גאנצע זאך. ס'איז דאך א נס אין ארץ ישראל. לאמיר עס נעמען דא אין שושן. איז דא עני ספר אין תנ"ך וואס שפילט זיך אפ אינגאנצן אין בבל? יא, ס'איז דא נאך. אבער דניאל, דניאל געשעט ווי? דניאל, עזרא, נחמיה, פורים אלעס שפילט זיך אפ אינגאנצן אין בבל. עזרא איז וועגן צוריקגיין קיין ארץ ישראל.

וואס איז מיט דניאל? דניאל בגוב אריות געשעט ווי, אין בבל, ניין? די גאנצע ספר געשעט אין בבל. אקעי, דארט איז נישט געווען אז כלל ישראל איז אין בבל, ס'איז געווען... מ'רעדט פון א מעשה, פון א סיפור פון א איד, א מסירות נפש'דיגע מעשה. דא רעדט מען פון די זאך כלל ישראל'דיג. דניאל איז נבואות אויף די עתידיגע...

ניין, אבער איך זאג, דא איז עפעס מער, ווייל דא איז אז כלל ישראל איז נישט אין ארץ ישראל, ס'איז א גרויסע בושה אז כלל ישראל איז נישט אין ארץ ישראל. ס'איז א בושה אז ס'איז דא א נס בלי זכרון ארץ ישראל.

נישט א בושה, ער זאגט, איך ווייס, ער זאגט אז ס'איז אויף די ערשטע טאג אז ס'זאל נישט זיין א בושה. דא זאגט ער אז ס'איז "ויהיה זכרון לארץ ישראל בנס זה". וואס שפינגט דיך וואס דער וואס מיינט... ס'איז "זכרון לארץ ישראל בנס זה".

סיכום דער סוגיא – דער רמב"ם'ס מהלך פון אונטן ארויף

אויב דו לערנסט גאנץ די סוגיא פארשטיי איך פארוואס ס'איז די וועג, די נארמאלע וועג וויאזוי ס'גייט די מעשה, איך האב נישט די כח. אבער דער רמב"ם האט אראפגעלייגט כדרכו די מהלך פון די בעק, רייט? פון אונטן ארויף לייגט ער עס אראפ. לויט די גאנצע...

איך קען זאגן, אויב וויל מען טרייען צו מאכן אביסל פשוט'ער און מקריב, דאן קען מען זאגן אז ס'איז דא צייטן ווען א פאלק ווערט געשעיפט.

שושן הבירה, די מעשה איז אין שושן'ס פיק צייטן, ווען אחשוורוש האט א ריזיגע עמפייער און ס'איז אלעס מוקפת חומה. אנפארטשונעטלי, די אידן זענען נישט דעמאלטס אין זייער בעסט. סאו אידן דארפן זיך דערמאנען אין די גוטע צייטן פון ווען זיי זענען אמאל געווען א עיר מוקפת חומה.

די מער מחייב'דיגע וועג איז, מ'איז מייחד זיין נישט צו די צייטן וואס מיר קוקן יעצט, וואס איז שפלות גדולה, נישט געווען, אדער רשעים זענען אסאך גרעסער. סאו ניין, איך גיי גיין צו א צייט ווען איך בין געווען דער קעניג, יהושע בן נון, ווען ער און אונז זענען אריינגעקומען און זיי האבן אויסגעהארגעט אלע פעלקער, אונז זענען געווען גוי גדול על עליון, און דאס איז די צייט צו ווען אונז רעכענען. דאס איז צו אביסל אוועקנעמען פון די בושה פון... ס'איז א גרויסע בושה, יא, אחשוורוש איז א ריזיגער קעניג, בסך הכל מרדכי האט עס צוגעטשעפעט און ער ראטעוועט אפ די אידן.

דיון: די היסטאריע פון א שטאט

Speaker 2: לויט וואס דו זאגסט דארף מען נישט אנקומען צו יהושע, מ'קען זאגן אזוי ווי א שטאט...

Speaker 1: אה, ביי די בושה, יא, ס'איז די היסטארי פון די פאלק. א שטאט, חוץ פון איר פיזישע דזשיאגרעפי, האט זי אויך א היסטארי. ווען איז ירושלים? ירושלים איז א געוויסע פלאץ, אבער ירושלים איז אויך אין א געוויסע צייט. וואו איז ירושלים? שיעור בנין. יעצט איז נאר אזא זאך דא, ס'איז גארנישט.

וואו איז שושן? אחשוורוש. איז געווען א מדינה וכו'. אהא. עס שטייט ווי לאנג אחשוורוש איז געווען דער מושל בכיפה. עס קען זיין אז ס'איז אמת ממש. עס איז געווען א תקופה וואס ער איז געווען אין אסאך קעניגרייכן, און ער האט געהאט א פיק. סאו דאס איז א פיק. א וואנדער. איך האב געהאט א עיר מוקפת חומה, איך האב געהאט ארום דעם הונדערט מייל בעסערע מדינות.

סאו דו האסט זיך בושה אז אידן זענען בפשטות אין פויערן? גיי מיר נישט אין די בושה. סאו דאס איז זייער ווען מען איז כובש. אויף וואסערע שטאט, אויף וועלכע גייט דער... ווען אונזער מוקפת חומה ביי אונז, וועלכע שטעט זענען וואס? ווען מ'גרינדעט די לאנד, ווען מ'גרינדעט די...

איך בין מסכים מיט דיר. אבער די סוגיא איז א גרויסע סוגיא. ס'איז דא א זאך וואס צו טראכטן, מ'האט נישט יעצט די כח אריינצוגיין און מ'דארף לערנען די פשט אין די מקרא, מיט די אלע שאלות פון פשטי מקרא, חז"ל, און די סוגיא. מ'דארף לערנען... אבער מ'זאל נישט פארשטיין די נושא, ס'איז פאקטיש על כל פנים. מ'דארף לערנען די פשוטי מקרא וואס שטייט אין די פסוק, מ'דארף לערנען די אלע מקורות, די משניות, און די ראשונים ווי זיי האבן עס פארשטאנען. לאמיר עס, אויב מ'האט אמאל איבריגע צייט... יעצט איז שוין דאך 15.

דיון: די שייכות צו תורה און מקום

Speaker 2: איך מיין אז ס'איז אויך קאנעקטעד מיט די תורה, אז פאר צייטן פון יהושע, פאר אידן זענען געקומען קיין ארץ ישראל, האט דאס מקום נישט געשפילט קיין ראלע אין די תורה. אונז האבן מיר דאס געלערנט אין עניטיים צוויי יאר צוריק.

Speaker 1: אקעי, לאמיר לערנען.

---

הלכה ו': בני הכפרים – דארפישע אידן וואס לייענען פריער

לשון הרמב"ם (הלכה ו')

Speaker 1: אקעי, בני הכפרים. לאמיר קודם וויסן קלאר די הלכה לויט די רמב"ם, אקעי? קודם די ערשטע זאך איז, ס'איז דא אין די רמב"ם, און דער רמב"ם לייגט ארויף כללי דין הסור. אקעי, יעצט. חוץ פון דעם, איז דא נאך א זאך. בני הכפרים, יא, בני הכפרים, וואס ער האט פריער געזאגט וואס דאס איז. יא, איך קוק נאר אין די מגיד משנה צו זען אז ס'שטימט.

מחלוקת ראשונים: מוקפת חומה מימות יהושע – נאר אין ארץ ישראל?

אה, ס'איז אינטערעסאנט, ס'איז געווען א מחלוקת אין די ראשונים. ס'איז געווען גאונים און אנדערע ראשונים וואס האבן געוואלט זאגן אז דער מוקפת חומה מימות יהושע בן נון ארבעט נישט אין חוץ לארץ, ס'ארבעט נאר אין ארץ ישראל. איך מיין אז זיי זענען גערעכט. דער רמב"ם זאגט קלאר, "בין בחוץ לארץ", אז אויב דו ווייסט אז א שטאט אין אמעריקע... אבער די אנדערע ראשונים זאגן אז דער חילוק איז נאר אין ארץ ישראל.

ניין, ווייל איך וואלט געזאגט אז זיי זענען גערעכט. פארוואס? ווייל אונז האבן מיר געזאגט אז ס'גייט מיט די פסוק.

דיון: ארכעאלאגישע שאלות און די פראקטישע אנווענדונג

שטעל דיך פאר אז ס'קומט איינער, ער האט געמאכט א ריסערטש, אן ארכעאלאג. ביי די וועי, די קשיא איז אן ארכעאלאגיע קשיא, ס'איז נישט קיין שום... עניוועיס, רייט? אפילו אין ארץ ישראל, רוב שטעט, יעדע דריטע שטאט איז בעצם מוקפת חומה, און קיינער פירט זיך נישט, דער עולם איז נישט מקפיד. מימות יהושע בן נון? נו, וואנדער, ווייסטו וואס איז געווען מימות יהושע בן נון? וואס איז די שאלה בכלל?

אויב ס'איז א גאנצע חורבן וואס האט שוין קיין שום שייכות, קיין שום קשר, אויב מ'האט געגרינדעט א נייע מדינה אויף די אדמות פון א פריערדיגע דעיס, איז עס פאר אייביג.

די אידן האבן איבערגענומען א מורשה וואס איז ממשיך. איך בין מיט דיר, ס'איז א גוטע קשיא. די נעטיוו אמעריקענס האבן געהאט בנינים? איך בין מסכים מיט דיר. א חומה מיינט נישט א בעריער, א חומה מיינט פארשטייט זיך היסטאריע. א חומה איז סתם א סימבאל פון די שטארקייט פון א ציוויליזאציע.

הלכה ד' (המשך): דער רמז פון "מוקפת חומה מימות יהושע בן נון" – גבורת יהושע און דער קאנטראסט צו גלות

Speaker 1: א חומה איז סתם אן אויסדרוק פון מלכות. יא, א חומה איז געווענליך געמאכט צו אפהיטן א שטאט, ס'איז א זאך. איך בין מסכים מיט דיר, איך בין אויף דיין זייט.

Speaker 2: אקעי, סאו אויף די אנדערע וועג, לאמיר זאגן, ס'איז דאך א חומה מוסד יהושע בן נון.

Speaker 1: איי עם סארי, יעדע חומה מוסד יהושע בן נון פארציילט א סיפור פון די גבורה פון יהושע בן נון. ווייל יעדע שטאט איז געווען א חומה, און ער האט איינגענומען די אלע ערים מוקפות חומה.

Speaker 2: פריער האט געזאגט אריכות.

Speaker 1: אבער איך וויל עפעס זאגן א קליינע זאך. ווען מ'זאגט "מוקף חומה מימות יהושע בן נון", זאגט מען נאך עפעס, אז ס'איז דא נאך א חומה וואס יהושע האט איינגענומען. ווייל יהושע האט דאך געמאכט א מלחמה, און אז ס'איז דא א חומה מיינט אז ס'איז געווען א שווערע מלחמה.

Speaker 2: לאו דווקא.

Speaker 1: אקעי, אקעי, לאמיר זאגן איך טרעף דיר א שטאט. ביי די וויי, ס'איז דא אזא שטאט, ס'איז דא אלטע שטעט, נעמען ווייסטו, אפילו די חומת יריחו איז א גאנצע עסק, ווייל א חומה איז זייער שווער.

Speaker 2: לאמיר זאגן איך טרעף דיר א שיינע תורה, גיב מיר א מינוט, לאמיר נישט ראשלינגען.

Speaker 1: אבער דאס איז די שוואך שוין ישראל. איך וויל זאגן א תורה דא. די שוואך שוין ישראל איז נישט, אה, מ'האט אפגעמאכט אז יעצט איז די חשוב'ע צייט. דאס איז איין פשט. די צווייטע פשט איז אז מ'ברענגט ארויס צו סעלעברעיטן די גבורה פון יהושע. דאס איז די צווייטע חידוש. ס'איז דא א דריטע חידוש, אז מ'דארף זיך דערמאנען פון די גבורה פון יהושע.

ווייל דו פרעגסט א גוטע קשיא. איך מיין, איך פיל אבער אז ס'איז נישט ריכטיג. ווייל דו פרעגסט א קשיא, אז ס'איז נישט די גבורה פון יהושע, ס'איז נישט יהושע בן נון'ס חומה, ס'איז די כנענים'ס חומה. ס'איז די חומה וואס יהושע האט צובראכן ווען ער איז אריינגעקומען. סאו דאס איז די שוואך שוין ישראל. דאס איז אלע שטעט וואס די אידן האבן...

Speaker 2: אקעי, ס'איז אביסל ווערד. מ'וויל צוריקגיין און זיך אביסל קאנעקטן מיט דעם. דו ווייסט אז דא איז געווען ששת ימי בראשית, און די אידן האבן זייער פריילעך. נאכדעם לענין עינינו, נאכדעם לענין עינינו, און... ויכלו שעות המלך לפי חוק אין ארץ השושן.

Speaker 1: איך האב געוואלט מאכן א זאך תורה וועגן יהושע.

Speaker 2: אקעי, אקעי, זייער גוט. קענסטו מאכן א זאך תורה. ס'איז דא א זאך תורה, אבער די צווייטע זאלן מיר לערנען איינמאל. איך בין געווען אינמיטן עפעס.

Speaker 1: א זאך, דו האסט דאך אלע תורות. איך וויל עפעס וויסן עפעס אנדערש. איך האב פארגעסן וואס איך האב געוואלט וויסן.

Speaker 2: דו האסט א זאך תורה, אז דאס אז די חומר במות יהושע פארציילט די גבורה פון יהושע איז א נייע חידוש.

Speaker 1: איך האב געוואלט זאגן אזוי, איך האב געוואלט זאגן אז אה, איך האב געוואלט זאגן אז ס'איז לאו דוקא איינער טרעפט דאס דא.

Speaker 2: די ווילסט זאגן אז ס'איז דא א קולטורעל המשך.

Speaker 1: איך גלייב נישט אז ס'איז דא אין די וועלט א קולטורעל המשך פון אפשר אין סיריע, אין איראן, אין עראביע זענען זיי פראוד אז... איך וויל נישט זאגן אז ס'איז פאלש, איך וויל טרייען עפעס אן אנדערע מהלך. איך גלייב נישט אז ס'איז דא היינט, אין אמעריקע זיכער נישט, אין יוראפ אפשר.

איך בין זייער עקסייטעד מיט מיין פשטל וואס איך וויל דא זאגן, וואס איז דא א באהאלטענע רמז. ווייל וואס איז די שוואכקייט פון אידן אין די צייטן פון מרדכי? וואס האט מרדכי געטון? א קליינע מאניפולעיטאר וואס האט געטראפן א וועג צו... אזא גלות'דיגע וועג.

זאגט מען פאר אידן, קוק צוריק, ס'איז געווען אמאל יהושע בן נון, נישט איבערגעקומען זיך בעטן ביי די קעניג, נאר ער איז אריינגעקומען, ס'איז געווען איין און דרייסיג קעניגן, און זיי זענען אלע אראפגעבראכן, ער האט צובראכן זייערע אלע חומות. דאס איז וואס א איד דארף זיין! דאס איז יהושע בן נון. ווען בן גוריון האט געזאגט אז ער איז א גלגול פון יהושע בן נון.

אבער ס'איז א רמז אין די תורה, ווייל אונז זעען דאך אזא פראבלעם אז אידן זענען א פארט פון א גוי'אישע קולטור, און מ'פרייט זיך אז ס'איז געלונגען, די קעניג איז אויף אונזער זייט. ס'איז זייער נישט אידיש, ס'איז זייער נישט ארץ ישראל'דיג, ס'איז זייער נישט יהושע בן נון'דיג. אקעי, כאטשיג דערמאנט מען אז יהושע בן נון האט צובראכן א באנטש פון חומות.

Speaker 2: אקעי, נאו, ס'איז אביסל פאני, איך פארשטיי דיין פראבלעם וואס דו האסט, ס'איז נישט קיין פראבלעם וואס דו זאגסט. וואס איך וויל וויסן איז עפעס אנדערש. וואס איך האב געוואלט וויסן איז אז... וואס איך וויל וויסן איז... וואס איך וויל וויסן איז... אה, סאו...

דיסקוסיע: צי מוקף חומה מימות יהושע בן נון געלט אין חוץ לארץ?

Speaker 2: וואס איך טראכט איז אזוי: לאמיר זאגן איינער גייט אין... איך ווייס נישט, ער טרעפט עפעס א שטאט וואס דארט איז א מוקף חומה מימות יהושע בן נון, אקעי? יריחו.

Speaker 1: נישט יריחו, נישט אין ארץ ישראל. איך וויל דאך זען א חילוק, אקעי? אין קארדאווע. איך ווייס נישט, מ'האט געפרואווט, די גוים פון די זאכן. אלעקסאנדריע איז דא גאר אלטע שטעט.

Speaker 2: נישט מוקף חומה, ס'איז נישט דא קיין סאך אלטע שטעט פון מוקף חומה מימות יהושע בן נון, אקעי? אין בבל, אין איראק איז נישט... איראק איז דא שטעט וואס איז יחוס, און...

Speaker 1: ס'הייסט דאס איז חורבן מימות יהושע בן נון. אברהם אבינו, חורבן. דו ווייסט ווי לאנג צוריק יהושע בן נון איז געווען? ער האט געבויעט מילאנע צוריק. ער איז געווען גאר א לאנגע צייט צוריק. און אפשר אין קאירא, עפעס א שטאט אין מצרים. די עלדסטע חומות. איך האב עס שוין געטשעקט. דאס איז שוואכע מעשיות.

Speaker 2: ער דארף נישט היינט האבן א חומה, ער דארף נאר האבן דעמאלטס געהאט א חומה, רייט?

Speaker 1: רייט. לא, לא. לאקסאר, אקעי? נו, נו. טהיבס, שטעט אין מצרים קען זיין. ס'וואלט געווען ווירד, אקעי?

איך טראכט אן אינטערעסאנטע שאלה צו יריחו. יריחו איז געווען מוקף חומה מימות יהושע, ס'איז געווען אראפגעפאלן. יהושע האט עס אראפגעבראכן. ס'איז נישט געווען מוקף חומה בימות יהושע.

Speaker 2: די וויקיפידיע, זיי זאגן אז יריחו איז די עלטסטע שטאט וואס מ'ווייסט וואס האט געהאט א חומה, עקטשועלי.

Speaker 1: יא, ס'האט א דאון אן ענין. אקעי, על כל פנים, לאמיר זאגן מ'טרעפט אין סיריע עפעס א שטאט, אקעי? אין בבל אפשר איז דא א שטאט מוקף חומה מימות יהושע בן נון, זאגן זיי.

Speaker 2: בבל איז א שטאט, איך וועל אייך געבן א שטאט.

Speaker 1: אקעי, די שאלה איז אויך אויב מ'טרעפט אן אלטע סיוויליזעישאן אין אמעריקע, אדער...

Speaker 2: אקעי, די שאלה איז אויף א שטאט. וויל ער טענה'ן, קומט ער, קומט ער טענה'ן א איד, מ'גייט דא ליינען די מגילת אסתר פופצן. פארוואס? ווייל ס'איז דא א שטיקל תורה וואס איז מיר שייך.

Speaker 1: איך בין נישט מסכים. פארוואס? ווייל יענע שטאט עקזיסט נישט. די גאנצע איידיע פון ימות יהושע בן נון איז אז ביי אונז, אונז ווייסן נישט קיין היסטאריע, אונז ווייסן נישט וואס איז געווען מיט צייטן. אונז ווייסן וואס ס'שטייט אין חומש. און אין חומש שטייט אז ירושלים האט א חומה, א גוטן טאג, שטאט א חומה.

Speaker 2: אה, האנט האלט עס נישט מער! אה, אינטערעסאנט, דאס איז גוט. ס'שטייט נישט אין א ספר, נישט קיין עכטע חומש.

Speaker 1: עקזעקטלי. סאו, מיר איז פשוט אז אין חוץ לארץ, איך רעד נישט פון חוץ לארץ. איך רעד פון א שטאט וואס ווערט דערמאנט אין תנ"ך. אויב ס'ווערט נישט דערמאנט אין תנ"ך, ס'עקזיסטירט נישט. ס'איז נישט פארט פון אונזער סטארי, ס'עקזיסטירט נישט. וואס קימט דאס? וואס האט דאס א חשיבות? ס'איז נישט גערעדט די זאך. דו פארשטייסט וואס איך זאג? ס'האט א משמעות דאס. ס'איז א חלק פון אונזער מסורה.

אקעי, די מרגלים קומען צוריק און פארציילן, און זיי זאגן אויך אז ס'איז דא חומות, רייט?

Speaker 2: יא.

Speaker 1: בצורות בצורות בצורות. ס'איז א סימבאל פון גבורה. בסדר, דו גייסט אין חברון, דו גייסט טון עפעס א חברון'ישע חנאי'ס אלטשטאט, בין איך מסכים, ווען דארט איז נישט נאר נישט עלים וכדומה. אבער מער פון דעם בין איך נישט מסכים. דו פארשטייסט וואס איך זאג?

Speaker 2: יא, א גוטע סברא.

Speaker 1: איך פארשטיי שוין פארוואס די ראשונים האבן געוואלט טענה'ן אז ס'איז אויך אין חוץ לארץ. דער רמב"ם זאגט אז ס'איז אויך אין חוץ לארץ, און ער ברענגט אז... און די גמרא זאגט, אה, "רב אשי קרא בהיצל", און איך האב געהאט א ספק. ווי מ'זעט אין די גמרא אז ס'איז געווען א ספק אויב ס'איז אין חוץ לארץ.

אדער איך קען זאגן אז ס'איז געווען די שטעט, די בתים שטעט וואס זענען אין בבל, וואס ווערן שוין דערמאנט פון די געגנט, און נישט אנדערש, נישט אין עפעס א שטאט אין טשיינע.

Speaker 2: אה, כגון דא.

Speaker 1: אבער שוין, די הלכה איז אזויווי דער רמב"ם, נישט אזויווי יצחק קליידער.

Speaker 2: לאמיך דיך פרעגן, וואס וואלסטו געווען מער פראוד, ווען מרדכי הצדיק איז א צובראכענער, אדער ווען ס'איז דא א שטאט מיט א וואנט?

Speaker 1: אקעי, ווארט, דו וועסט שוין קומען. יעצט, איז דאס דער דין פון שושן הבירה, וואס ס'איז געווען א נס, און איך האב מיט א דוד ס'אלטע ירושלים.

Speaker 2: אקעי.

דער דין פון שושן – "ונוח בחמישה עשר"

Speaker 1: יעצט, בני כפרים, לאמיר לערנען נאך א דין פון בני כפרים. בני כפרים, נישט איינער מיט א קאפ צום... בער, נאר מיר מיט. וואס מיר ליינען?

Speaker 2: ניין, איך וויל אבער יא פארשטיין פארוואס דער נס ווערט סימבאליזירט מיט די ווערטער "ונוח בחמישה עשר בו".

Speaker 1: ס'איז נישט סימבאליזירט. ס'איז דא א תורה אז די עיקר שמחה איז די שמחה פון די מנוחה ווען דער נס האט זיך געענדיגט.

Speaker 2: יא, אבער בשעת א מענטש איז מלחמה מיט זיין חבר, ער שלאגט, ער הרג'עט, דעמאלטס געשעט דער נס! די גרויסע געשעעניש איז בארבעה עשר.

Speaker 1: ס'איז יא, ווייל דער רמב"ם ברענגט פונקט דעם פסוק "ונח בחמישה עשר". ס'איז אן אינטערעסאנטע זאך, ווייל א טאג פארדעם איז געווען דער נס.

Speaker 2: פארוואס זאגסטו פון די ווערטער "ונח בחמישה עשר" אז מ'ליינט דאס איז דער נס?! פארוואס דארף מען שושן?! און אז אין שושן זענען זיי געווען ביזי בארבעסער, זיי האבן נישט געקענט מאכן בארבעסער די פורים, און ווייל זיי זענען געווען ביזי הרג'ענען?! ס'איז א זייכעלע פארטיגעט! וואס זיי האבן געהארגעט דעם נוח, זיי האבן נישט שוין געענדיגט, און וואס איז געווען אין אן אנדערע שטעט?! און וואס איז געווען ביזי מילן איד ג' האט מען גע'הארגעט?!

Speaker 1: אקעי, אקעי. דערנען מיר יעצט.

הלכה ו' (המשך): דין בני כפרים – מקדימין ליום הכניסה

Speaker 1: בני הכפרים, רעיד פאר מי, פליז. בני כפרים, שאינן מתקבצין בבתי כנסיות אלא בשני ובחמישי, תיקנו להן שיהיו מקדימין וקוראין ביום הכניסה.

איך האב מיר נתקן געווען אז מען דארף נישט שוין וויינקומען אן עקסטערע טאג?! האב מיר יעצט געלערנט א חידוש ביעקראונד האט עס אויסגעפינען א סוד, אז מגילה דארפט מען אין עטליסט א תחילה, איך ווייס איש אז מען דארפט עס ליינען בקנסה. אזוי די בקברים איז פארשטעט נישט קיין זאך, עס טוט איפער ווייט. אים גוטו, דאס זאך טוט דער רב.

Speaker 2: ניין, זענען דאך אידן וואס קענען נישט בכלל איינער. זיי זענען בני כפרים. לו כתב שאיינעם יודי, לו כתב שאיינעם מיסקאפץ!

Speaker 1: אבער זיי האבן נישט קיין מנין.

Speaker 2: ס'שטייט נישט אז זיי קענען נישט. דו קענסט אריינלייגן וואס דו ווילסט און די ווערטער שטייט נישט. אבער וואס שטייט איז... פרעגט דיר... זאלן יעדער ענע ליינען פאר זיך?

Speaker 1: יא... און פארמאסטוען זיי עס נישט מיט די ספר תורה?

Speaker 2: ווייס איך נישט. נאך אמאל... דו וויס שפארן זיי אריין צו די שטאט צו ליינען די ספר תורה?

Speaker 1: יענץ ווייס נישט ווען עס פעלט אויס א ציבור. ביי די וויי, ס'שטייט נישט אז עס זענען זיך מתקבט צו די שטאט. ס'שטייט אז עס זענען זיך מתקבט צו די ביתקנסיות. ס'שטייט נישט גארנישט וועגן א שטאט.

Speaker 2: און די רמב"ם האט באמערקט?

Speaker 1: איי, אינטערסאנט. אבער עס קען זענען אז ער פארשטייט דאס אויטאמאטיש, אז אין די כברים איז נישט דא קיין בתי קנסיות, ווייל אידן זאלן עס זיך פרייד. סאו זיי גייען צו די שטאט ווי דאמילדע בתי קנסיות. סאו זיי גייען צו זיי, ווי זיי האבן נעבט א צענטראלע צו די קינפעיסטער. אבער עס זאלן אייגעס ווי אין די ווינקל.

ס'איז א כברים מיינט די כפארמערס בעיץ, מכל מקום בשלשה עשר ובארבעה עשר ובחמישי, וקורין בו ביום, ואם חל להיות ביום אחר, חוץ מבשני וחמישי, מקדימין וקורין בשני ובחמישי הסמוך לארבעה עשר. דאס איז די סברא דארט.

סאו זאגסטו אז דא זעען מיר אז א מגילה איז עפעס אן ענין וואס מ'זעט.

דיסקוסיע: וואס מיינט "יום הכניסה" – צוזאמקומען אין כפר אדער אריינגיין אין שטאט?

Speaker 1: אבער דא איז אביסל אנדערש ווי דיין תירוץ אז קריאת המגילה איז א חלק פון די משתה ושמחה. דא זעט מען אז ס'איז א טעכנישע זאך פון זיך צוזאמקומען ביום הכניסה און הערן מגילה ליינען. ווייטער...

Speaker 2: פרעגסט א גוטע קשיא.

Speaker 1: אפגעפרעגט מיין תירוץ, שיין?

Speaker 2: ניין, פארקערט, ס'איז א ראיה צו מיין תירוץ. אזויווי... אבער דארף מען זיך צוזאמקומען. דארף מען האבן א דין מנין?

Speaker 1: ביסט א נאר.

Speaker 2: ניין, אבער מ'איז קובע ביום הכניסה. ס'איז נישט עפעס וואס מ'האט געטון אלס א חלק פון די גרויסע סעודה. ס'איז עפעס אזויווי מ'זאל זיך צוזאמקומען אין בית המדרש ליינען. ס'איז אן ענין פון קריאה, א קריאה וואס מ'טוט ביים בלא מועד. זיי פייערן, העלאו. ס'איז נישט אז מ'איז אריינגעקומען אנשים נשים וטף אין די שטאט.

Speaker 1: לכאורה נישט, ווייל זיי זענען נישט געקומען פאר קריאת התורה.

Speaker 2: די זעלבע מענטשן... איך פארשטיי נישט וואס דו זאגסט.

Speaker 1: ניין, די זעלבע פרויען זענען נישט געקומען צו קריאת התורה שני וחמישי.

Speaker 2: אויב זיי האבן נישט געפירט קריאת התורה שני וחמישי.

Speaker 1: אויב קריאת המגילה, יא.

Speaker 2: אויב מ'זאגט דיר אז נשים חייבות בקריאת המגילה. באלד קען מען זען אויב זיי מאכן די סעודה דעמאלט.

Speaker 1: ס'איז א גוטע קשיא.

Speaker 2: ניין, ס'איז אביסל מאדנע, ווייל אויב... אקעי, איך רעד פון געוויסע מענטשן. איינמאל דו זאגסט אז דו דארפסט אריינקומען מיט די גאנצע משפחה, קענסטו שוין בלייבן דעם טאג פורים. וואס איז פורים? לאמיר קודם לערנען...

Speaker 1: ניין, אקעי. לאמיר קודם לערנען וואס ס'שטייט, נאכדעם וועלן מיר זוכן אנדערע תירוצים.

קשיא: אויב יום הכניסה מיינט אריינגיין אין שטאט, ווער ליינט פאר די בני כפרים?

Speaker 2: אויב דו ביסט דאך גערעכט אויך אז יום הכניסה מיינט אין די כפר. ווייל אויב נישט, די בני עיירות דארף מען דאך ליינען ביום אין זייער טאג. סאו קיינער גייט נישט ליינען פון זיי אין די שטאט. א מענטש פון די קאנטרי קומט צו די שטאט, און ער האט זייער פורים, ווער גייט ליינען פאר זיי? די בני עיר ליינען דאך אין זייער שטאט. סאו די גוטע נקודה פון נסיעות איז אזוי ווי דו זאגסט אז די רמב"ם מיינט אז נסיעות מיינט פון די בני כפרים וואס קומען זיך צוזאם.

Speaker 1: איך זאג אזוי, ביז יעצט האב איך געהאט די בליק אז די בני כפרים קומען צו די שטאט, און איך געדענק אזוי פון די גמרא אז מען קומט אויך פאר... איך געדענק נישט פאר נאך זאכן, און זיי קומען אין שטאט הערן קריאת התורה. אבער למעשה, קען זיין אז אליין די בני כפרים האבן געוואוינט מער לאונלי, איז געווען איין בית המדרש וואו יעדער איינער האט געוואקט אהין, און מ'האט געליינט דארטן די תורה.

Speaker 2: און דו זאגסט אז דאס איז א גוטע פשט, ווייל די אנדערע פשט פארשטיי איך אז ס'קען נישט זיין, ווייל אויב אין די שטאט אליין ליינט מען בי"ד, וואס געשעט? ס'איז דאך נישט דא קיין קריאת המגילה אין בית המדרש. ס'איז דא קריאת התורה אין בית המדרש. קריאת המגילה ספעשל פאר די בני כפרים, וויאזוי האט עס געארבעט? אבער א בית המדרש אין די כפר איז זייער גוט, ווייל דאס איז די פורים פון די כפרים.

Speaker 1: ס'איז קיין צייט. לאמיר לערנען...

Speaker 2: אקעי, האנדרעד פערצענט, נא פראבלעם.

הלכה ז': פרטי ההקדמה – אייזע טעג מ'איז מקדים

Speaker 1: לאמיר לערנען וואס ס'שטייט. כיצד? הכלל הוא זה, אם חל י"ד להיות בשני או בחמישי, קורין בו ביום. און אויב ס'פאלט עס אן אנדערע טאג, ליינט מען פאר דעם די נענסטע. און מ'גייט עס דורך אלע פרטים, ס'שפילט נישט אויס. מ'האט שוין אלעס וואס מ'דארף וויסן ווייסן מיר שוין. אבער ער זאגט אז די ערשטע פאר דעם איז י"א. אויב ס'איז דינסטאג, האט מען א טאג פאר דעם, איז י"ג. אויב ס'איז מיטוואך, איז עס מאנטאג, וואס איז י"ב.

דין עשרה ביי מקדימין

זאגט ער, בכל אלו שמקדימין וקורין אין קורין אותה בפחות מעשרה.

Speaker 2: וואס מיינט אין מאה שערים קען איך ליינען ברבים אליין? קען איך יא?

Speaker 1: אזויווי דו האסט געזאגט, ווייל דעמאלט איז עס יא דא א מין קריאת המגילה.

Speaker 2: וואס איז די חילוק פארוואס דוקא דארף עס זיין פחות מעשרה?

דער מגיד משנה און ראב"ד: דין עשרה לכתחילה

Speaker 1: איך קוק אריין, דער מגיד משנה זאגט, דער ראב"ד קובע הכל, אבל ברבים עצמו מצוה בעשרה. קשה, פארוואס זאגט דער רמב"ם דא אז די מקדימין אויך ברבים איז מצוה בעשרה? הרי רבא שטייט אין די גמרא אז ער האט געזאגט בעשרה. רב גופא דפליג עליה, חש לן לרבא. רב גופא האט דאך אויך חשש געווען לרבא, על כל פנים.

רב האט געזאגט בזמנה ביחיד, שלא בזמנה בעשרה. דער רמב"ם פסק'נט די הלכה פון רב. רב האט געזאגט בזמנה ביחיד, שלא בזמנה בעשרה, עס דארף זיין בעשרה.

Speaker 2: פארוואס זאגט רב אזוי? וואס איז די סיבה פארוואס?

Speaker 1: דער רמב"ם זאגט נישט עפעס אן ענין פארוואס. ער זאגט נישט.

Speaker 2: רבא זאגט, דער הייליגער רב וואס דינגט זיך, אמת?

Speaker 1: יא, אז רבא זאגט יא, עס דארף זיין בעשרה. און אפילו רב וואס זאגט אז ביחיד, שטייט יא אין די גמרא אז חש לן לרבא, ער האט יא געזוכט צו זיין מיט מנין. ממילא זאגט ער, למעשה קומט אויס אז אויב קען מען נאר ביחיד, מעג מען ביחיד, אפילו ווען מ'איז מקדים. און אויב קען מען בעשרה, און ווען מ'איז מקדים, און אויב קען מען בעשרה, און ווען מ'איז בעשרה. לכתחילה דארף מען אייביג בעשרה. אזוי ענדיגט דער ראב"ד.

די ראב"ד זאגט דאך לחשוש לרבא לא מבעיא. אלא אפילו למאן דאמר בעשרה. רב האט געזאגט אז בזמנה דארף נישט קיין מנין, שלא בזמנה דארף יא. פארוואס ווייסן מיר נישט. איך מיין, דו פארשטייסט פארוואס?

חידוש: דער טעם פון עשרה ליגט אין "מתקבצין"

Speaker 2: ווייל די גאנצע רעיון פארוואס די בני כפרים האבן זיך מקדים געווען איז ווייל זיי קומען זיך צוזאם. אז זיי קומען זיך צוזאם, קענסטו נישט זאגן זיי גייען עס מאכן ביחיד. זיי קומען זיך צוזאם, האסטו נישט קיין רעכט צו מאכן מקדים צו זיין.

Speaker 1: פונקט פארקערט, קענסטו זאגן. שטימט. אלרייט.

רב אסי'ס שיטה און דער רמב"ם'ס פסק

סאו, דער רב אסי האט גע'טענה'ט אז אלעמאל דארף מען בעשרה. און אויף דעם שטייט אין גמרא אז אמאל האט רב אשי נישט געווען ווי רב אסי. דער רמב"ם האט גע'פסק'נט ווי רבה, נישט ווי רב אסי. שטימט?

Speaker 2: That's all. Is there something more that I need to know?

Speaker 1: דער ראב"ד זאגט אבער אז מ'זאל יא בעשרה אזוי ווי רב אסי, און ממילא זאגט איינער, דער ראב"ד, דאס איז א מצוה. איך ווייס שוין וואס ער וויל פון דער ראב"ד.

קשיא אויף דעם לשון הרמב"ם

אבער די לשון הרמב"ם איז אביסל אינטערעסאנט די לשון, ווייל מ'דארף זאגן שטערקער די הלכה. מ'דארף זאגן די הלכה אז מ'קען מקדים זיין איז נאר ווען מ'איז מקדים בעשרה, אבער אויב איז נישטא קיין מנין, זאלן זיי אלע זאגן עקסטער ברבים? ס'קומט אויס פון די אנדערע וועג, ס'קומט אויס כל אלו שמקדימין אין קורין אלא בעשרה. ס'דארף זיין, מ'דארף קענען זאגן מער אז די הלכה פון די בני כפרים האט צו טון מיט דעם אז זיי זענען...

חידוש: "מתקבצין" מרמז אויף דעם דין פון עשרה

אה, וואס איך וויל זאגן איז אז בעצם די הלכה ליגט שוין מרומז אין די ווארט "די שאינן מתקבצין אלא בי"א ובי"ב ובי"ג ובי"ד ובי"ה", אז דעמאלטס איז עס מתקבצין. לויט וואס איך האב דיר אריינגעקראצט, דאס איז דער טעם.

אבער דער רמב"ם איז נישט גאר, ס'איז טאקע מיר איינגעפאלן גראדע, ס'איז מיר איינגעפאלן. אבער דער רמב"ם זאגט אהער, וואס ער שטייט, ער זאגט נישט די טעמים מיט תורה און די אלע זאכן. ער זאגט זייער גוט, ער זאגט "שאינן מתקבצין בפרשיות אלא בי"א ובי"ב ובי"ג ובי"ד ובי"ה", ער זאגט דא זייער קלאר די טעם. ער זאגט נישט סתם, ער איז נישט מנצל אזוי די ווערטער סתם. ער זאגט דאך פרסומי ניסא, "שאינן מתקבצין בפרשיות אלא בי"א ובי"ב ובי"ג ובי"ד ובי"ה", ממילא זאלן זיי דעמאלטס ליינען די מגילה. און דער ענד שטימט זייער גוט מיט דעם.

Speaker 2: איך בין מסכים, אבער וואס ביסטו נאר דיין מענטשן? זאל יעדער אהיימגיין און ליינען ברבים?

Speaker 1: נאר וואס דען? ס'איז דאך א גאנצע אויפטו פון "שאינן מתקבצין" און ס'צעפאלט זיך.

Speaker 2: איין מינוט. אה, ווייסט שוין, "מתקבצין" מיינט מנין כאילו. זייער גוט.

Speaker 1: ס'פעלט אויס צו זאגן. ס'קען זיין דאס איז בסברא, אבער ס'פעלט אויס צו זאגן.

דין "ברוב עם הדרת מלך" – אן עקסטערע מעלה

אקעי, I don't know what the ראב"ד is talking about, די ראב"ד בהלכות וואס דער רמב"ם האט געזאגט בהלכות, איך ווייס נישט. וואס איז די ענין פארוואס ס'זאל דארפן זיין עשרה? יעדער דבר שבקדושה דארף עשרה? הייסט נישט... אקעי, לאמיר גיין ווייטער. איך ווייס נישט.

Speaker 2: דו האסט נישט געלערנט די גמרא, ניין?

Speaker 1: איך האב די מגיד משנה אזוי ווי דו האסט.

Speaker 2: אה, דו קוקסט מיט די גמרא? אקעי. אה... "ברוך המקדש שמך".

Speaker 1: מגיד משנה, אנגעפאנגען, "ברוך המקדש שמך". יעדער. ס'איז דא א רשב"א חריף אין הלכות עירובין, סימן ר"ב. ער האט איינס צו פארליינען אין חיים. דארט זאגט ער בכלל נישט אז מ'פאסט נישט אין י"ב.

Speaker 2: רייט. אז מ'פאסט נישט אין י"ב, אבער דאך זאל מען... איז דא א מעלה פון "ברוך המקדש שמך".

Speaker 1: סאו די מעלה איז נישט דער ריזן פון די הלכה. די מעלה איז אן עקסטערע מעלה, אפילו למאן דאמר אז מ'פאסט נישט בכלל, וואס מ'דארף נישט בכלל, איז דאך דא אן ענין. ס'איז נישט קיין דין אין די עצם קריאת המגילה, נאר ס'איז אן אנדערע דין כללי פון "ברוך המקדש שמך", פון טון מצוות ברבים. אקעי.

הלכה ח': גדר "כפר" – וואס איז א כפר?

Speaker 1: יעצט, כפר. איך האב צייט, איך האב שוין געלערנט. כפר... יעצט, די לחם משנה האט א שמועס וועגן דעם. "ביום הכניסה שהיו כולם בכפר שלהם". שוין, פונעם לשון איז משמע אז ס'איז געווען א כינוס.

Speaker 2: זייער גוט.

Speaker 1: די לחם משנה וועט מאריך זיין אויף די נקודה. אקעי. איז לכאורה איז ער מסכים מיט מיר, די לחם משנה. ער זאגט אז דאס איז א כפר, גייט נישט אריין אנשטאט א כפר. "מתכנסים ביום הכניסה שלהם". ס'שטימט זייער גוט.

כפר, ח'. יא, לאמיר ענדיגן דעם. כפר, "שהן נכנסים בו בשני ובחמישי". יא. "ואין קורין אותה אלא בבתי כנסיות".

Speaker 2: ווי איז שיין באסור?

Speaker 1: איין מינוט. אקעי.

דער רמב"ם'ס הגדרה פון כפר

יעצט גייט ער אריין צוריק צו די ערשטע יסוד. זיי האבן געזאגט "כפר", זיי האבן נישט געזאגט וואס מיינט א כפר, רבונו של עולם. יעצט גייט ער אונז הערן וואס מיינט א כפר. וואס איז די חילוק פון א כפר? וואס איז די חילוק פון א כפר?

Speaker 2: אה, ער האט פריער געזאגט... ער האט אנגעהויבן, ער האט פארדעם געגעבן די גדר, ער האט געזאגט...

Speaker 1: יא, וואס?

Speaker 2: ער האט געזאגט די חילוק פון א כרך און א עיר, ער האט געזאגט די חילוק פון א עיר און א כפר.

Speaker 1: אה, כרך און עיר, גערעכט. "כפר שהן נכנסים בו בשני ובחמישי, ואין קורין אותה אלא בבתי כנסיות". זייער גוט.

דער גוט! וואס איז א כפרה? שטייט דא, ער זאגט אזוי: "הסיוע שניתן לבית הכנסת לצורך הציבור, הרי הוא ככפר ומקדימין וקורין ביום הכניסה". האסטו געהערט? ס'שטייט דא א שטארקע זאך.

---

הלכה ח' (המשך): עיר שאין בה עשרה בני אדם – "תקנתו קלקלתו"

Speaker 1: אה, איך רעכן אז ער איז גערעכט. "כפר שאין בו עשרה בטלנים, חמושה אין קורין בו, אלא בארבעה." זייער גוט. "ועיר שיש בה עשרה בטלנים, קורין בו בבית הכנסת לצורך הציבור, וראוי ככפר, ומקדימין וקורין ביום הכניסה." האסטו געהערט? זייער גוט.

ס'שטייט דא א שטארקע זאך. וואס איז גוט? וואס איז גוט? וואס טייטש א כפר? א כפר טייטש א פלאץ וואס ס'האט נישט קיין מנין קבוע. בטלנים קבועים. א מנין קורלינגלייט. רייט. וואס זענען אייביג דא. אבער ווען ס'איז א מנין פון נישט בטלנים, האסטו נישט קיין מנין, ווייל אייביג איז דא דער... רש"י פירט אויס. ווער זאגט דאס? איך זאג דאס. אבער אז דו האסט יא צען בטלנים קבועים, אפילו דו האסט נישט קיין... ווייל וואס איז די חילוק פון א כפר צו א מוקף? יעצט וועלן מיר פארשטיין. א כפר און א עיר די חילוק איז אז א כפר האט נישט קיין בית המדרש קבוע, נאר ווען מ'קומט זיך נאך צוזאמען קומען, און א עיר האט א בית המדרש קבוע.

יעצט, וואס הייסט א עיר האט א בית המדרש קבוע? ס'דארף זיין צען מענטשן וואס האבן נישט קיין ארבעט, אמת? ווייל דער ארבעטער, ער קען נישט קומען יעדן טאג אין בית המדרש. אפשר מאנטאג און דאנערשטאג קען ער קומען, רופט מען אים ציילן, אבער ער קען נישט קומען יעדן טאג. סאו, א שטאט דארף האבן צען בטלנים. אכצענס. סאו די שאלה איז, די צען בטלנים... סאו כפר און עיר, לאמיר זאגן אזוי, כפר און עיר האבן א בסיס'דיגע מנין. א עיר מיינט א שטאט, א כפר מיינט אזא דארף. אבער וואס איז די הלכה? לגבי אונזער הלכה, לגבי די הלכה פון א חומת העיר, איז א עיר שאין בה עשרה בטלנים איז ככפר, ס'איז נישט פאקטיש א כפר, ס'איז ככפר. לגבי די הלכה איז וואס? אז מ'קען ליינען דארט מקדימין וקורין, ווייל וואס מאכט סענס? ווייל דו האסט דאך נישט קיין מנין יעדן טאג. סאו דאס איז די נקודה, ווי דער חפץ חיים האט געזאגט לגבי ראדין.

דער פאל פון "ואין בה עשרה בני אדם" – תקנתו קלקלתו

אבער פון אים, "אין בה עשרה בני אדם", יא? בכלל נישט דא קיין צען מענטשן, פיין. יא. תקנתו קלקלתו. וואס הייסט תקנתו קלקלתו? תקנתו און אין בה עשרה בני אדם. וואס איז די בעסערע? וואס איז די תקנתו? דער ווילער איז מקולקל ווען ער האט נישט קיין צען מענטשן, און האט ער א תקנה אז ער האט מער טעג ווען ער קען ליינען. וואט? Read again. ער האט ווייניגער טעג! טאקע, תקנתו דאס איז וואס? דאס וואס ער האט נישט קיין צען מענטשן? וואס איז די תקנה אין דעם?

Speaker 2: און אין בה עשרה בני אדם. עשרה בני אדם מיינט ער נישט די זעלבע עשרה בטלנים בכלל. בכלל נישט אפילו ניטאמאל עשרה בני אדם. I would imagine. איז תקנתו, מ'גייט אים יעצט אנקוקן ווי א כפר, איז דאך מקלקלתו.

Speaker 1: ניין, מ'גייט אים... ווייל אין מקדימין פחות מעשרה, ממילא איז ער נישט מקדים, בלייבט ער אזויווי א עיר אנשי גדולה, ואין קורין אלא בזמנו. ער קומט צוריק צו דעם וואס ער האט געזאגט אז נאר האבן מנין מענטשן צוזאמען איז מקדים. אויב ס'איז ווייניגער מענטשן...

Speaker 2: איי, I'm not trying to understand. איך פארשטיי אז תקנתו קלקלתו. וואס איז די תקנה פון דעם כפר? איך פארשטיי נישט. דאס אז א גאנצע גרויסע שטאט אבער ס'האט נישט קיין עשרה בני אדם מנין.

Speaker 1: סאו וואס איז די תקנה? זאג מיר טייטש תקנתו, טייטש פון די ווערטער. תקנתו קלקלתו.

Speaker 2: דאס אז טעכניקלי האבן די אידן לכאורה די תקנה אז זיי קענען מקדים זיין ווייל זיי האבן נישט קיין אייגענע מנין קבוע. אבער דאס איז זייער מקלקל אז זיי זענען טאקע נישט קיין עיר ווייל זיי האבן נישט קיין צען, אבער דאס איז זיי אויך מקלקל אז זיי קענען נישט זיין אזויווי די כפר, ווייל א כפר קען נישט דאווענען ווייל אין מקדימין אלא בעשרה.

Speaker 1: ווייל וואס? ווייל אין מקדימין אלא בעשרה. ס'איז דאך סתם א פראבלעם. זיי זאלן זיך טרעפן, זיי זאלן זיכער א מנין.

Speaker 2: איך ווייס נישט. אה, something else. I don't understand what it means. You understand?

Speaker 1: פלעין זאל ער האבן א פראבלעם, ער האט נישט קיין מנין. אקעי, איז דאך פשוט. אבער דעם דארף נישט אנקומען די גאנצע צעקה מינין. איך ווייס נישט שוין. ער האט נישט קיין מנין, איז דאך א פראבלעם. עס איז נישט קיין מנין. וואס קען מען טוען? איך דארף נישט קיין מנין. דארף נישט קיין מנין נישט. ער איז דער גרויסע חידוש.

סאו, וואס זאגט ער? עס זאגט א עס אייער שאל מיר. וואס איך פארשטיי נישט וואס מיר זאלסט מען מאכן די עס. שלא, ווי מסעקן די כולקן, שלא הידיין בעשרים בני אדים. דא נישט מיט מקרחים, מסיק. אה, ייקיר גדולה.

דער גליון מהרש"א – קלקלתו תקנתו

אוי, ער זאגט פארקערט, אז כולקולתא איז תקנתא. דער תקנה איז... זעט אז עס איז די מעלה איז ווען א מענטש קען יא זיין צוזאמען מיט האבן פורים אזוי אלע אידן. דאס איז די ווארט? דער ילחם נישט זאגט תקנתא און כולקולתא. דער מייט פארקערט. דער איז... אז ער האט נישט גענוג מענטשן. דער איז זיין תקנה, אז מילא האט אין פורים אזוי יעדן איינעם, און ער קען ליינען אליין.

ס'זאגט די אנשי איר הגדולה האבן א בענעפיט אז זיי קענען ליינען, אז זיי האבן נישט די זאך פון אז ער מוז נאר אסרה. נאר די וואס זענען מקדים זענען אסרה. זאגט ער, דער איז... אז דער מענטש האט נישט קיין מנין. דקל כולתו, דערס אז ער האט נישט קיין מנין. דערס איז כנתה, דערס מאכט אים בעסער, אז ער קען ליינען אליין ביום יו ד'.

ס'איז אנשייט זאך, דארף מען פארשטייען. וואס טוט זיך מיט א בענק פאר, וואס זאגט איך וויל ענדערש ליינען ביוחד ביום יו ד'. ס'איז ער נאר א תקנה אז די וואס קענען נישט, ווייל... מען דארף פארשטייען, דאס איז א מאדנע זאך, ווייל דער בני כפרים מאכט מען שווערער, אזא מוז נאמן מנין. יא, אויב גייט מען מיט דעם. דער בני כדמות איז איין מקדום בפשת מהשרה. אבער דער וואס עס איז נישט מקדום, איז נישט מקדום דער דער דער אז עס קען נישט האבן בפשת מהשרה.

וואס טוט איך בין א בענקפאר זאגט איין יום פארנען איז ואיין יום עושה. ווארעווער, אלטי חלומה דפשת חלומה עקצה. איך גיי ליינען ביוחד אזוי אלע אידן. ביום יו ד'. סעה דא אויס אז כולו אז ווען ער איז מכיל פולד, וואס ער האט עס קיין צעהן. דאס איז א תקנה אז ער קען ליינען ביום יו ד'. אבער לאמיר זעהן וואס דער ראמירט זא. אבער שטיי נישט די עברי טייטש. אפשר גייט מיר דער עוז והדר העלפן מיט די עברי טייטש. סאמטיים העלפט ער מאכן.

דער רמב"ם און דער ראב"ד – "ואין בה עשרה מישראל"

"ואין בה עשרה מישראל". די אנדערע לערנען אז ס'מיינט נישט אז ס'איז נישטא קיין צען אידן, נאר א שטאט וואס האט נישט קיין צען מענטשן האט אפילו נישט קיין דין כפר. דאס איז וואס שטייט דא?

דער רמב"ם זאגט, וואס זאגט דער ראב"ד? "כתב הראב"ד ואין לו טעם". דער ראב"ד פארשטייט אז דער רמב"ם זאגט אז "אין לה לא כפר ולא כלום". דער רמב"ם זאגט אז כפרים אקדומים, א פלאץ וואס האט נישט קיין צען מענטשן, איז נישט קיין מקום לעצמו. ער גייט נאך די גאנצע וועלט, ער איז א מענטש פון עיר העולם הגדול. ער האט נישט קיין עיר, און ער ברענגט א צושטעל פון עיר הנדחת. אן עיר הנדחת הייסט נישט קיין עיר. אבער איך האב נישט געזען אז דער רמב"ם זאגט "ואין בה עשרה מישראל" בכלל, אז ס'איז נישטא קיין צען אידן.

ער טייטשט, דער גליון מהרש"א טייטשט אזוי: "תקנתא כל קלתא, כל קלתא תקנתא" בעצם. ס'איז בעקווארדס. ס'וואלט געדארפט זיין "תקנתא כל קלתא", נישט "כל קלתא תקנתא". ס'איז נאט קליער. אקעי, ס'הייבט זיך אן מיט א ת', ס'ענדיגט זיך מיט א כל קלתא.

איז דער ראב"ד זאגט אז אפשר אזוי ווי עיר הנדחת, וואס דארף האבן צען מענטשן, ווייניגער ווי צען מענטשן איז עס אפילו נישט קיין שטאט, ס'איז גארנישט. קענסטו נאך גיין אין ארץ ישראל ביז מ'מאכט די תנאי פון יום י"ד.

בכל אופן, זענען מיר מסופק. "לעולם אומר אני לך עשרה, פחות מעשרה כפר הוא". דער ראב"ד זאגט אז ס'וואלט געקענט זיין עשרה, אבער ס'איז נישט אמת. ס'איז א כפר, ער גייט נאך ט"ו. קיצור, דער ראב"ד איז מחולק אויף די גאנצע הלכה.

דער ירושלמי און דער ראב"ד

אבער ס'איז עפעס א ירושלמי. וואס זאגן די אנדערע? ס'איז א ירושלמי. דער ראב"ד מעג זיך מחולק זיין מיט א ירושלמי אויך, ניין?

Speaker 2: ניין, דער ראב"ד האט נישט געוואוסט אז די לשון "תקנתא כל קלתא" איז עפעס א ירושלמי לשון. ער זעט דאך אזא נישט? וואס ער מיינט איז אז ער ברענגט א ירושלמי?

Speaker 1: יא, אבער ער האט זיך שוין יוצא געווען די ירושלמי מיט'ן זאגן פריער אז מען מקדים בפחות מעשרה, רייט? אקעי, במדבר אמרינן, לאמיר ענדיגן די הלכות נאכ'ן...

Speaker 2: אבער ער האט זיך שוין מקדים געווען ביים יום הכניסה.

Speaker 1: יא, אבער בכלל די גאנצע הלכה, דארף מען דאס בזמן מלכות?

---

הלכה ט': "בזמן הזה אין קורין אלא בזמנו"

דער רמב"ם'ס ווערטער

אינטערעסאנטע לשון. וואס הייסט מלכות? "אבל בזמן הזה אין קורין אלא בזמנו, שהיא יום ארבעה עשר ויום חמשה עשר. בני כפרים ועיירות קורין בארבעה עשר, ובני כרכים קורין בחמשה עשר."

וואס הייסט "בזמנו"? דער רמב"ם זאגט נישט פארוואס. אקעי, ער זאגט נישט פארוואס. דאס איז פשט אין אונז. אזוי זאגט די גמרא, "איימינו זמנם של בני תקנות ישראל שנו משעה זו, אין קורין אלא בזמנו." דאס איז די ווערטער פון ישראל מלכות. דער רמב"ם איז נסתר. "שנו מתקנתם ישראל שנו משעה זו."

רבי יהודה – "הכל מסתכלין בה"

רבי יהודה זאגט, "הכל מסתכלין בה." וואס הייסט "הכל מסתכלין בה"? די גמרא האט פארשטאנען אז דאס מיינט ווייל די עניים דארפן האבן געלט, און זיי ווייסן ווען צו קומען אין די ריכטיגע צייט.

דער כסף משנה'ס פירוש

דער כסף משנה זאגט אזוי: "בזמן שהיד העכו"ם תקיפה שאין יכולין לילך ולבוא לקיום המצוות בשלימות." ס'איז זייער אינטערעסאנט. אזוי, כאילו ס'איז נאר א בחינה פון עובד, דו קומסט שוין אהיים, וועסטו אריינקומען ווען די מלכות הייסט. ס'איז נישט קלאר וואס הייסט "אין יד העכו"ם תקיפה". ס'איז נישט קלאר. ער טייטשט אפשר מיינט דער רמב"ם צו זאגן, וויבאלד "אין יד העכו"ם תקיפה", ממילא דער כפר האט לאו דווקא א שול בכלל, סאו מ'קען נישט אזוי מאכן די על הכללות. ס'איז נישט קלאר. פשוט'ע פשט פון די גמרא האט עס צו טון מיט די ענין פון עניים נסיעות מקום מגילה.

גירסא "מסתכנין בה" – לשון סכנה

"ויש גורסין 'מסתכנין בה'." ס'איז א סכנה, סאו דערפאר וואס? "מסתכנין בה" מיינט וואס? אז די עניים מסתכנין בה, קוקן ארויס אויף דעם? נאכאמאל, די גמרא, דאס איז איין פשט. אבער די גמרא איז, יש גורסין, זאגט דער ראב"ד, "הכל מסתכנין", מיט א לשון סכנה. וואס הייסט "מסתכנין"? מ'וועט ספעציעל אריינפארן צו... אלס א סכנה, סאו לאמיר זיך נישט מאכן קיין סכנות. וואס, די סכנה איז די עקסטרע אריינגיין אין די עיר?

Speaker 2: יא, מ'ציפט אריין, מ'ציפט, מ'ציפט אריין.

Speaker 1: אבער דער רמב"ם רעדט פון סכנות אין די כפר. וואטעווער עס איז, צופיל סכנות איז נישט גוט. איינמאל, און די סכנה פון חנוכה איז א מין זאך. אזוי סאונדט עס. לויט די צווייטע גירסא וואס איז פארקערט, האט מען געזאגט אז די סכנה מאכט עס א קילא פון מניח על שלחנו. דא איז די סכנה מאכט עס א ראיה.

---

הלכה ד' (המשך): "שנים כתיקונן" – וואס מיינט דאס?

Speaker 1:

וואס איז מתקנין? מ'פארט ספעציעל אריין צו... אלס סכנות. וואס איז די סכנה פון עקסטער אריינגיין אין די עיר? יא, מיט צופיל מאכן. אבער דער רמב"ם זאגט אז מ'איז מתקן אין די כפר. וואטעווער עס איז, צופיל מתקנים אין די גוט. איינמאל... אזוי סאונד עס. לויט די צווייטע גירסא וואס דער רמב"ם ברענגט, איז נאר די סכנה מאכט עס א קולא פון מנוחה לשכינה. דא איז ער בסכנה, מאכט דאס פאר א...

וואס קומט אריין "שנים כתיקונן"? וואס מיינט דאס? דער רמב"ם האט אריינגעלייגט זיין אייגענע אבן. מלכות ישראל. איך האב דאס אבער געטראכט... דער רמב"ם זאגט, מלכות איז ווען "שנים כתיקונן". דאס מיינט... וואס טייטש "שנים כתיקונן" פאר א גוט יאר? עברי טייטש... די חפץ חיים איז ווערטער געווען ווערט. די חפץ חיים איז ווערטער געווען ווערט. דער רמב"ם איז א מליץ יושר. זאג מיר עברי טייטש.

Speaker 2:

"שנים כתיקונן" מיינט צו זאגן ווען מ'איז מקדש על פי הראיה, און זאכן זענען כתיקונן.

Speaker 1:

רייט, סאו דעמאלטס וואלט איינער געקענט טראכטן אפשר איז מען זיכער דא רשות לערנען... ווייל ער גייט מיר נישט אן, ווייל אדר ב' איז נישט עכט אדר... ניין, ניין, ניין, ניין, ניין. איך האב געטראכט אז מ'מוז לערנען "שנים כתיקונן" מיינט אז די בית דין מאכט קלאר די שחורים, איך מיין, זיי זאגן ווייטער ווען ס'איז פסח. אזוי איז דא א פשט. ווער זאגט דער פשט? ס'איז א שיינע פשט. איך בין זיכער אז ס'שטייט, איך האב נישט אויסגעטראכט אלעס. מ'זארגט זיך פאר פסח.

Speaker 2:

אה, זייער אינטערעסאנט.

Speaker 1:

דער רמב"ם אבער לערנט נישט אזוי. דער רמב"ם זאגט אז ס'איז מלכות של ישראל. איי דאונט נאו וואס קומט אריין ישראל. סאו, מ'קען טראכטן אז ווייל ס'איז געווען הודו קבלוהו, האבן די אידן זיך אנגעהויבן זארגן פאר די נייע מצוות וואס ליגט פאר זיי יעצט. וואס דארף איך יעצט טון? ער האט זיך אנגעהויבן זארגן פאר די גרויסע נעקסטע מצוה וואס גייט זיין פסח. אקעי. שלשים יום קודם החג. ס'איז א סתירה, איך וועל טאקלען באלד. איי דאונט נאו. אקעי, לאמיר ענדיגן די הלכות. יא.

---

הלכה י': בן עיר שהלך לכרך ובן כרך שהלך לעיר

Speaker 1:

אקעי, "בן עיר שהלך לכרך ובן כרך שהלך לעיר, אם דעתו לחזור למקומו בזמן קריאתו, קורא כמקומו".

אזוי שטייט דא, אליין?

Speaker 2:

אליין.

Speaker 1:

דער רמב"ם גייט דאך לערנען אז א מענטש פערזענליך קען ליינען אליין. זאל ער וואס נישט? אבער מ'זאל נישט זאגן אז ס'איז א גרעסערע מצוה דערפאר אז ער זאל ליינען מיט די גאנצע ציבור. ניין, ווייל ס'איז נישט זיין טאג. "קורא כמקומו". ער ליינט היינט, אליין. ער האט נישט קיין מארגן שושן פורים אין בית המדרש הערן, און דער כרך ליינט ער אליין די מגילה א טאג פאר דעם. אזוי אין דער רמב"ם שטייט דאך אזוי, אז מ'קען ליינען אליין. נאר די בני כפרים דארפן האבן א מנין, איי מקדימין אין לה בעשרה. אבער ווען א מענטש ליינט בזמנו קען ער ליינען אליין.

"ואם לאו, דעתו לחזור אלא לאחר זמן קריאה, קורא עם אנשי המקום שהוא שם".

וואס איז די גדר פון א כרך? זאגט ער, "כרך, כל הסמוך לו וכל הנראה עמו, ומביא ראיה מ'יותר מאלפיים אמה'". אזוי ווי מיר האבן געלערנט נאך אין שבת נישט לאנג צוריק, א רייזעריגע כרך, "קורא בחמשה עשר".

---

הלכה י"א: עיר שאינה יודעת מתי נקבעה – ספק כרך

Speaker 1:

"עיר שאינה יודעת מתי נקבעה, אם בשבעה נהרסה או אם לאו, קורא בשני הימים, בארבעה עשר ובחמשה עשר, ואינו מברך אלא עליהם".

און ער וועט דאך מאכן לכאורה א ברכה?

Speaker 2:

יא, "על מקרא מגילה".

Speaker 1:

אה, א ברכה, אבער ער קען נאר מאכן איינמאל. "על מקרא מגילה בארבעה עשר בלבד". פארוואס איז "מקרא מגילה" א רבנן? איך מיין, ספיקא דרבנן לקולא. ער דארף נישט קיינמאל ליינען דאן.

Speaker 2:

ניין, ספיקא דרבנן מיינט ווען די גאנצע זאך איז א גזירה.

Speaker 1:

איך מיין, ס'איז דאך ווי אויך גזירות דרבנן. איך ווייס נישט צו מ'גייט זאגן אויף אביצה דרבנן. אבער דו קענסט זאגן, ס'איז צוויי גדרים, ספיקא דאורייתא לחומרא. ער איז זיכער מחויב, די שאלה איז אויף וועלכע טאג ער איז מחויב.

Speaker 2:

אה, אה, ס'איז נישט קיין ספק אין די חיוב. מען ליינט...

Speaker 1:

אה, דאס זאגט דער חכם צבי שוין מיט די ברכה, איינמאל דו האסט געליינט די פערצנטע טאג האסטו עס שוין יוצא געווען. סאו קען מען זאגן יעצט איז עס א ספק דרבנן לקולא. I don't know.

לאמיר לערנען א וויכטיגע הלכה וועגן... וועגן... וועגן... אבער וועלכע קריאה איז אבער די מוסף בלבד? אויב איז מיין קריאה איז אבער רב העולם.

---

הלכה י"ג: אין קורין את המגילה בשבת

Speaker 1:

דער צולעכצטע הלכה איז פון דעם יאר, יא, אז מען רעדט וועגן שבת. קריאת המגילה במועד ראשון, ווען עס פאלט אויס אין די בית די יאר, וואס די חודש איז מקורב, איז אדר השני בזמנו. אקעי.

"אין קורין את המגילה בשבת", דאס איז א ראשון מיט לערנען די גמרא, "יען כי לא הכל בקיאין בקריאתה, ויבואו ארבע אמות ברשות הרבים. שהכל חייבין בקריאתה, ואין הכל בקיאין בקריאתה".

Speaker 2:

יא, די לשון שטייט אויך ביי תקיעות?

Speaker 1:

איך געדענק נישט. יא, דאס איז די זעלבע.

"ולפיכך, אם חל זמן קריאתה בשבת, מקדימין וקורין אותה קודם השבת. ושואלין ודורשין בהלכות פורים בו ביום השבת, כדי להזכיר שהוא פורים."

ס'איז שבת, אבער וואס טוט מען יא פורים'דיג אין דעם שבת? מען לערנט פון פורים. וואס איז די ענין "כדי להזכיר שהוא פורים"? ס'איז אן אינטערעסאנטע זאך, "להזכיר". אדער טוט מען די מצוות אדער נישט. וואס איז דאס "להזכיר שהוא פורים"? וואס דארפסטו אזא מצוה? נישט פארגעסן אז ס'איז פורים. וואס איז די ענין?

די גאנצע פורים איז דאך נישט פארגעסן, "להודיע שכל קוויך". א איד טאר נישט פארגעסן. "לא תשכח", "תמחה... לא תשכח". א איד טאר נישט פארגעסן אז ס'איז פורים. ס'איז אן אינטערעסאנטע זאך.

אבער פארוואס זאגט מען נישט למשל אז אויך די בני כפרים אדער די בני עיירות דארפן אין די טאג ווען ס'איז יא פורים "להזכיר שהוא פורים"? זיי האבן נישט די מצוה. די בני כפרים וואס האבן שוין געליינט ביום י"א, זיי דארפן אויך טון עפעס "להזכיר שהוא פורים" אויף... וועלכע אידן?

Speaker 2:

די אידן וואס האבן שוין געליינט ביום י"א. זיי האבן דאך שוין געליינט. צו זיי האבן אנדערע מצוות איז א שאלה בכלל צו ס'איז תקנו אנדערע מצוות אויף זיי.

Speaker 1:

זיי האבן די אנדערע מצוות החג, דאס מיינסטו צו זאגן.

Speaker 2:

ניין, אבער ס'האט מיר אויסגעקוקט אז ווען ס'איז שבת איז נישט כאילו מ'האט קובע געווען פורים אויף אן אנדערע טאג.

Speaker 1:

אזוי ווי מ'האט מקדים געווען די זמן פון פורים. כאילו פורים איז שבת, איז דאך דא אפשר אן עקסטערע דין אז די קריאה איז א טאג פאר שבת, אנשטאט א שבת. ממילא, איך טראכט, פארוואס למשל ביי די בני כפרים דארף מען שוין די להזכיר שהיא שבת? ס'איז להזכיר שהיא פורים, מיין איך. ווייל ער גייט שוין גיין זיין פורים יום י"ד. דא שטייט נאר מקדימין בקריאתה. אקעי, מ'דארף זען טאקע לגבי די אנדערע מצוות.

איך וויל זאגן, ס'איז נישט די בזמניהם אזויווי וואס דו האסט פריער געזאגט. בזמניהם איז דא אסאך זמנים. ס'איז נישטא נאך א זמן אז אויב ס'איז שבת איז עס אין אן אנדערע טאג. ס'איז נישט די זעלבע גדר. וועגן דעם איז דא די להזכיר שהיא פורים.

---

הלכה י"ד: כיצד – ווען פורים פאלט אויס שבת

Speaker 1:

ווייטער. כיצד? יום ארבעה עשר שחל להיות בשבת, בני עירות מקדימין וקורין בערב שבת, ובני כרכים קורין בזמנן באחד בשבת. חל יום חמשה עשר להיות בשבת, בני כרכים מקדימין וקורין בערב שבת, שהוא יום ארבעה עשר, זייער גוט, ובני עירות קורין בו ביום שהוא זמנן, ונמצאו הכל קורין בארבעה עשר. זייער גוט, אזויווי ס'איז געשען די יאר.

ס'איז א יאר פון אחדות. שבת איז מאחד אידן. די פורים וואס קומט שבת, נישט סתם א שבת. אקעי. קען זיין אז שבת ווערן אלע אידן אזויווי מוקפי חומה, יא? ווייל די עירוב, מ'רעדט אלעס ווי איין רשות. אקעי. פארוואס ארבעט נישט דאס יעצט?