הלכות תפילין מזוזה וספר תורה פרק ה׳ – תמלול

סיכום השיעור 📋

סיכום פון שיעור — רמב״ם הלכות מזוזה, פרק ה׳ (און אנהייב פרק ו׳)

—

הקדמה צום פרק

פרק ה׳ איז דער ערשטער פרק וואס האנדלט ספעציפיש וועגן מזוזה. ספר תורה, תפילין, און מזוזה האבן משותפ׳ע הלכות (סארט קלף, קדושה פון שרייבן), אבער דא גייט מען אריין אין די פרטיות פון מזוזה. פרק ה׳ האנדלט וועגן וויאזוי מ׳שרייבט די מזוזה און וויאזוי מ׳לייגט זי אויף. פרק ו׳ האנדלט וועגן וועלכע פלעצער/הייזער זענען מחויב במזוזה.

דאס ווארט “מזוזה” מיינט אייגנטליך די שוועל — דער ברעט ביי די זייט פון דער טיר. דער קלף וואס מ׳לייגט דארט האט באקומען דעם נאמען “מזוזה” פון דער שוועל. ביידע — דער קלף און דער בית (די שוועל/הויז) — זענען חלקים פון דער מצוה, און ביידע ווערן גערופן “מזוזה.” פרק ו׳ האנדלט וועגן דער “שוועל”-זייט (וועלכע מיני שוועלן/הייזער זענען מחויב), בעת פרק ה׳ האנדלט וועגן דעם קלף-זייט.

—

הלכה א — שתי פרשיות, דף אחד, יריעה אחת

דער רמב״ם: כותב שתי פרשיות — שמע והיה אם שמוע — על דף אחד ביריעה אחת.

פשט: מ׳שרייבט צוויי פרשיות — “שמע” און “והיה אם שמוע” — אויף איין קאלום (דף) אויף איין שטיקל הויט (יריעה). חז״ל האבן פעסטגעשטעלט אז מזוזה האט נאר צוויי פרשיות (נישט פיר ווי תפילין), ווייל אין “קדש” און “והיה כי יביאך” ווערט נישט דערמאנט מזוזה, נאר תפילין.

חידושים:

– “דף אחד” מיינט איין קאלום פון טעקסט (ווי אין ספר תורה, וואו “דף” מיינט אלעמאל א קאלום). “יריעה אחת” מיינט איין שטיקל הויט. לכתחילה דארף עס זיין איין קאלום, נישט צוויי אדער דריי.

—

הלכה — רווח מלמעלה ומלמטה כמלוא חצי ציפורן

דער רמב״ם: ורווח מלמעלה ורווח מלמטה כמלוא חצי צפורן.

פשט: מ׳הייבט נישט אן שרייבן גלייך אויבן פון דער קלף, און מ׳ענדיגט נישט גלייך אונטן. מ׳לאזט א רווח אויבן און אונטן — דער שיעור איז ווי א האלבער פינגערנאגל.

חידושים:

– ביי תפילין שטייט נישט אזא דין פון רווח מלמעלה ומלמטה. דער חילוק: תפילין ליגן אין א באקס וואס שיצט זיי, אבער מזוזה האט נישט קיין מטלית און נישט קיין שוץ ארום זיך — זי ליגט אפן. דעריבער דארף מען א רווח כדי (א) עס זאל שיין אויסזען, און (ב) פראקטיש — אז דער טעקסט זאל נישט אויסגעריבן ווערן אדער איינגעריסן ווערן אויבן/אונטן.

– ביי ספר תורה איז אויך דא א הלכה פון רווח, וואס שטימט — ספר תורה איז אויך גרעסער און אפן.

—

הלכה — בדיעבד שתים שלש דפין כשירה

דער רמב״ם: ואם כתבן בשתים שלש דפין — כשירה.

פשט: אויב מ׳האט געשריבן אויף צוויי אדער דריי קאלומס (אויף דער זעלבער הויט) — איז עס בדיעבד כשר.

חידוש: “דפין” מיינט דא נישט יריעות (באזונדערע שטיקלעך הויט), נאר קאלומס אויף דער זעלבער הויט. לכתחילה דארף עס זיין איין קאלום, אבער בדיעבד מיט מערערע קאלומס איז כשר.

—

הלכה — שתי עורות פסולה

דער רמב״ם: שתי עורות — אפילו בשתי טבלאות, ואפילו חיברן ותפרן — פסולה.

פשט: לכתחילה דארף עס זיין אויף איין הויט (יריעה אחת). צוויי קאלומס אויף איין הויט — בדיעבד כשר. אבער צוויי באזונדערע שטיקלעך הויט — אפילו מ׳האט זיי צוזאמגענייט — איז פסול.

—

הלכה — לא יעשנה כזנב, כמעין עגול, כקובע

דער רמב״ם: לא יעשנה כזנב… או כמעין עגול… או כקובע.

פשט: מ׳טאר נישט שרייבן די מזוזה אין פאנטאזיע-פארמאטן:

– זנב = א טרייענגל, ברייט פון אויבן און שמאל פון אונטן (ווי א שוואנץ).

– כמעין עגול = ווי א באל/קרייז.

– כקובע = א פארקערטער טרייענגל (ברייט פון אונטן, שמאל פון אויבן) — ווי אן אוהל/פיראמיד.

חידושים:

– אזעלכע דיזיינס זעט מען אויף אלטע כתובות און דאקומענטן — עס איז א דעקאראטיווער שטייגער. אבער פאר מזוזה איז עס פסול, ווייל מזוזה דארף מען קענען ליינען, און אזעלכע פארמאטן זענען נישט געמאכט פאר ליינען.

– מזוזה איז געווען אן אפענע זאך (נישט פארמאכט אין א באקס ווי תפילין), דעריבער האבן מענטשן אפשר געוואלט מאכן שיינע דיזיינס — דעריבער דארף דער רמב״ם אפזאגן אז מ׳טאר נישט.

—

הלכה — כתבו שלא כסדרן

דער רמב״ם: כתבו שלא כסדרן, כגון שהקדים פרשה לפרשה — פסולה.

פשט: אויב מ׳האט געשריבן “והיה אם שמוע” פאר “שמע” — איז עס פסול.

חידושים:

– א לענגערע דיסקוסיע וואס “שלא כסדרן” מיינט: מיינט עס אז ער האט פיזיש געשריבן “והיה אם שמוע” אויבן און “שמע” אונטן (סדר אויפן קלף)? אדער מיינט עס אז ער האט צייטליש געשריבן “והיה אם שמוע” ערשט, און דערנאך “שמע” (סדר אין צייט)?

– איין שיטה: “שלא כסדרן” מיינט פשוט דעם סדר אויפן קלף — ער האט עס אפסייד-דאון געשריבן. א צווייטע שיטה פרעגט: וואס איז דער חילוק וועלכע צייט מ׳שרייבט עס? ס׳איז נישטא קיין קלארע סיבה צו טראכטן אז צייט-סדר מאכט א חילוק.

– ביי תפילין נעמען פוסקים אן אז מ׳דארף שרייבן כסדרן אין צייט, אבער אויך דארט איז עס נישט קלאר אין רמב״ם.

– דער כסף משנה ברענגט גארנישט צו דער פראגע, ער לאזט עס סתם ווי דער רמב״ם׳ס לשון. די שאלה בלייבט אפן.

—

הלכה — ספר תורה שבלה

דער רמב״ם דערמאנט א הלכה וועגן ספר תורה שבלה — אז מ׳טאר נישט מוריד זיין פון קדושה לקדושה (מעלין בקודש ואין מורידין).

פשט: מ׳טאר נישט “אראפרייטעווען” דעם ספר תורה שבלה — אנשטאט גניזה, זאל מען עס ניצן פאר עפעס מיט א נידריגערע קדושה (למשל, מאכן פון דעם א מזוזה). מעלין בקודש ואין מורידין.

חידושים:

– “בלה” מיינט נישט אז ס׳איז צעריסן געווארן, נאר אז ס׳איז אלט געווארן — אויסגעריבן, שוואכער, נישט מער אין גוטן צושטאנד. ווי “בלואות” ביי קליידער — ס׳איז נאך דא, אבער אויסגעניצט. דער פסוק “אחרי בלותי” מיינט אלט געווארן. אזוי אויך ביי ספרי תורה — מיט דער צייט ווערט דער קלף אויסגעריבן, באקומט לעכער.

– ס׳ווערט דיסקוטירט אויב “בלה” מיינט דווקא פסול, אדער אפשר נאר אז ס׳איז אלט און מ׳וויל א נייע. דער רמב״ם רעדט נישט דווקא פון א פסול׳ע ספר תורה, נאר פון א פראקטישע באשלוס אז מ׳וויל עס נישט מער נוצן.

– שאלה וועגן גניזה vs. רעציקלינג: צי זאל מען עס גאנץ אוועקלייגן אין גניזה, אדער צי מעג מען אראפשניידן שטיקלעך קלף און ניצן פאר אנדערע קדושה-צוועקן (ווי מזוזות)? רב שלא האט פארקויפט זוזות פון תפילין — ער האט אויסגעשניטן פרשיות פון אלטע כתבי קודש.

– קשיא: צי איז עס נישט א גרעסערער כבוד פאר דעם ספר תורה אז מען זאל אים באגראבן גאנצערהייט אין גניזה? דער ספר תורה איז דאך חשוב — מען לייגט אים אין ארון קודש, מען טאנצט מיט אים שמחת תורה, אפילו ווען מען ליינט אים שוין נישט. משל: עס איז ענליך צו א תלמיד חכם וואס איז אלט געווארן — מען דארף אים נישט “דאונגרעידן”, ווי ביי כהן גדול שטייט “אל לך כהן גדול שאולה” — ער קען נישט ארויפגיין, אבער מען דאונגרעידט אים נישט.

– תשובה: אין פראקטיק ענדיגט א ספר תורה אין גניזה ווען עס איז ממש צעפאלן — ווען עס האלט זיך שוין נישט אויף די צוויי עצי חיים. אבער ביז דאן לאזט מען עס אין ארון קודש. דער נודע ביהודה האט גערעדט וועגן דער שאלה צו דער רמ״א מיינט אז מען שניידט נישט, אדער אז ווען עס איז שוין געשניטן מעג מען עס ניצן.

—

הלכה — ולא מן הגליון של ספר

דער רמב״ם: אפילו דער גליון (דער ליידיגער ראנד אויבן און אונטן) פון א ספר תורה טאר מען נישט ניצן פאר א מזוזה.

פשט: כאטש עס איז נישט דער כתב אליין, נאר סתם א שטיקל קלף — טאר מען נישט.

חידושים:

– דער טעם: אין מורידין מקדושה חמורה לקדושה קלה — דער קלף פון א ספר תורה האט א העכערע קדושה ווי א מזוזה, און מען טאר נישט דאונגרעידן. ער איז דארט א “זנב” (עק) אבער אין ספר תורה, און דא וואלט ער געווארן א “זנב ולא ראש” אין א מזוזה — בעסער צו זיין א זנב ביי לייבן ווי א קאפ ביי פוקסן.

—

הלכה — פרשת סתומה אין מזוזה

דער רמב״ם: מצוה לכתחילה אז “והיה אם שמוע” זאל זיך אנהייבן אויף דער זעלבער שורה וואו “שמע” ענדיגט זיך — ווי א פרשת סתומה.

פשט: מען לאזט א רווח אויף דער זעלבער ליין (נישט אנהייבן א נייע ליין ווי פתוחה).

חידושים:

– דער טעם: ווייל “והיה אם שמוע” איז א פרשת סתומה אין דער תורה, דארף מען עס אויך אזוי מאכן אין דער מזוזה.

– עס איז נישט מעכב בדיעבד — אויב מען האט עס געמאכט אנדערש, איז די מזוזה כשר.

– ביי תפילין איז מען זיך מחמיר צו טון אזוי, ווייל דארט איז אויך נישט סמוך מיטן אות.

—

הלכה — תגין (קרוינדלעך) אין מזוזה — “וצריך ליזהר בתגין שבה”

דער רמב״ם׳ס שיטה וועגן תגין

דער רמב״ם פארשטייט אז דער דין פון שעטנ״ז ג״ץ (מנחות כ״ט ע״ב — “אמר רבא: שבע אותיות צריכות שלשה שלשה זיינין, ואלו הן שעטנ״ז ג״ץ”) גייט נישט אויף דער גאנצער תורה, נאר ספעציפיש אויף מזוזה. דער רמב״ם רעכנט אויס וועלכע ספעציפישע אותיות אין די צוויי פרשיות פון מזוזה דארפן דריי זיינין.

חידושים:

– ביי תפילין איז דא אן אנדערע מסורה וועלכע אותיות באקומען תגין — נישט די זעלבע ווי מזוזה. דאס ווייזט אז די תגין זענען נישט א דין אין דער אות כשלעצמה, נאר א דין אין דעם ספעציפישן כתב (מזוזה אדער תפילין).

רש״י׳ס שיטה vs. רמב״ם

– רש״י פארשטייט אז תגין זענען נישט גאנצע קרוינען/זיינין העכער דער אות, נאר דער אופן וויאזוי מען מאכט שארף די אות — אז די עקן זאלן זיין שיין און שארף. לויט רש״י וואלט שעטנ״ז ג״ץ געגאלטן איבעראל (אין גאנצער תורה), ווייל עס איז בסך הכל א דין אין וויאזוי מען שרייבט יענע אות.

– רמב״ם פארשטייט אז תגין זענען ממשות׳דיגע זיינין (קליינע שטריכלעך) וואס שטייען אויבן אויף דער אות.

אונזער מנהג — ביידע שיטות צוזאמען

ר׳ יחיאל מאיר איז מסביר אז אונזער מנהג נעמט אן ביידע: מיר מאכן זיינין אזוי ווי דער רמב״ם, און מיר האלטן שעטנ״ז ג״ץ איבעראל אזוי ווי רש״י. דערפאר האבן מיר ביידע מנהגים צוזאמען. (די הגהות מיימוניות אין פרק ב׳ האט א גרויסע הגה וועגן דעם.)

ספעציפישע אותיות אין מזוזה מיט תגין

פרשה ראשונה (שמע) — זיבן אותיות, יעדע מיט דריי זיינין:

– ש׳ און ע׳ פון “שמע”

– נ׳ פון “ונפשך”

– ח׳ [?]

– צוויי דל״ת׳ן פון “מזוזות”

אינטערעסאנטער חידוש: דער רמב״ם מדגיש אין מזוזה דווקא דאס וואס שטייט “מזוזות”, און אין תפילין מדגיש מען “וקשרתם”. דאס ווייזט אז יעדער כתב האט זיין אייגענע מסורה — אין מזוזה בעטאנט מען דעם מזוזה-ענין, אין תפילין דעם תפילין-ענין. אבער אינטערעסאנט: אין מזוזה איז מען יא מדגיש “טוטפות” (וואס געהערט צו תפילין), אבער אין תפילין איז מען נישט מדגיש “מזוזות”.

פרשה שניה (והיה אם שמוע) — זעקס אותיות מיט דריי זיינין יעדע, צווישן זיי ג׳ פון “דגנ״ח” (וואס ביי תפילין האט מען אנשטאט דעם “ואספת”).

אויב מ׳האט נישט געמאכט תגין — נישט פסול

דער רמב״ם: ואם לא הוסיף תגין או שהוסיף תגין שלא כגדרן, לא פסל.

פשט: אויב מען האט נישט צוגעלייגט תגין, אדער מען האט צוגעלייגט תגין נישט לויט דעם ריכטיגן סדר, איז עס נישט פסול.

חידושים:

– ס׳ווערט דיסקוטירט פארוואס דווקא די ג׳ איז דער דאמינאנטער אות פון דגנ״ח, און נישט די ד׳ (דער ערשטער אות). א מעגליכע תירוץ: אפשר זענען נאר געוויסע אותיות פראקטיש מסוגל צו טראגן א תג — למשל, ווי לייגט מען א תג אויף אן אל״ף?

– אונזער מנהג איז נאר צו מאכן שעטנ״ז ג״ץ תגין (באופן כללי), אבער נישט אונבאדינגט די ספעציפישע תגין וואס דער רמב״ם ברענגט. ווייל עס פאסלט נישט סיי ווי, איז עס נישט קריטיש.

– [דיגרעסיע:] אמאל האט יעדער סופר געהאט זיינע אייגענע מנהגים ווי ער מאכט א זיי״ן, א גימ״ל, א.א.וו. — “דייווערסיטי.” היינט גייט אלעס מער סטאנדארד.

—

הלכה ח — סרטוט, הוספת/חיסור אותיות, און שמות/חותמות

דער רמב״ם: מזוזה שלא בסרטוט… או הוסיף אפילו אות אחת מבפנים, או נטל אפילו אות אחת — הרי זה פסולה.

פשט: א מזוזה אן סרטוט, אדער מיט צוגעלייגטע/אוועקגענומענע אותיות, איז פסול.

חידושים:

א) מהות פון סרטוט — א חשובע מחלוקת:

– שיטה א׳: סרטוט מיינט דער אקט פון קראצן ליניעס פארדעם מען שרייבט. דאס איז א דין בעצם — מען מוז פיזיש אריינקראצן ליניעס אין דעם קלף, און ערשט דערנאך שרייבן. אויב מען האט געשריבן גראד אבער אן אריינגעקריצטע ליניעס, איז עס פסול. ראיה: מען קען נישט צולייגן סרטוט נאכדעם — דאס באווייזט אז סרטוט איז א פארבעדינגונג פאר׳ן שרייבן, נישט בלויז א רעזולטאט.

– שיטה ב׳: סרטוט איז א שם נרדף (סינאנים) פאר “שורה” — עס מיינט אז מען זאל שרייבן גראד. דער עיקר איז דער רעזולטאט — ישרות פון די שורות.

– מסקנא: דער ערשטער שיטה ווערט שטארקער אנגענומען. ראיה: אויב סרטוט וואלט בלויז געמיינט “גראד שרייבן,” וואלט מען געקענט צולייגן סרטוט נאכדעם. אבער מען קען נישט. אויך: “מ׳קען נישט שרייבן גראד אן א ליין” — פראקטיש איז עס כמעט אוממעגליך.

ב) הוספת אות אחת מבפנים:

ס׳ווערט געפרעגט: וויאזוי קומט עס אז איינער לייגט צו אן אות? דער ענטפער: “מנהג פשוט” — עס איז פארשפרייט געווען אז מענטשן האבן צוגעלייגט זאכן צו דער מזוזה (שמות, סגולות, א.א.וו.).

ג) שם שד״י מבחוץ:

דער רמב״ם: אויף דער אויסערליכער זייט פון דער מזוזה שרייבט מען דעם שם שד״י.

חידוש: מבפנים — אריינלייגן איז א הפסד (פסול), דערפאר שרייבט מען עס מבחוץ. אבער דער רמב״ם פארגינט נישט דעם מנהג — ער זאגט נישט אז מען זאל עס טון, נאר אז מען טוט עס בחוץ. דער רמב״ם׳ס שטעלונג איז אז אפילו דאס שרייבן מבחוץ איז א פראבלעם, ווייל איינמאל מען הויבט אן שרייבן שמות, וועלן מענטשן מיינען אז מען קען צולייגן נאך שמות. דאס שרייבן ש-ד-י פון דרויסן איז נישט בתורת סגולה, נאר בתורת זיך דערמאנען דעם אייבערשטן. ס׳איז דא א פראקטישע סיבה — די מזוזה איז פארקנייטשט (צוגעדרייט), מען זעט גארנישט, דערפאר שרייבט מען עפעס פון דרויסן צו דערמאנען. דאס איז נישט א חלק פון דער מצוה, ממילא איז עס אויך נישט קיין סגולה.

ד) שמות מלאכים, שמות הקדושים, חותמות — פסול:

דער רמב״ם: אפילו שמות הקדושים, שמות מלאכים, חותמות — פסול.

חידושים:

– “שמות הקדושים” = שמות של הקב״ה (ווי שם אלקים א.א.וו.), נישט נעמען פון הייליגע מענטשן — “דאס איז נישט איינגעפאלן אפילו פאר׳ן רמב״ם צו שרייבן רבי שמעון, רבי משה.”

– חותמות = א סארט דיזיינס/סימבאלן פון קמיעות-וועלט. ספעציפישע ציורים וואס האבן פארשטעלט מלאכים אדער ספיריטועלע כוחות. דער מגן דוד ווערט דערמאנט אלס א ביישפיל פון אזא סארט סימבאל, כאטש עס איז נישט דירעקט שייך.

—

דער רמב״ם׳ס השקפה — מזוזה איז נישט קיין קמיע

דער רמב״ם: שאלו הטיפשים לא ידעו להם שבטלו המצוה, לפי שאנו אומרים שהוספת אות אחת פוסלת, אלו שעושים מצוה גדולה שייחד שמו של הקב״ה ואהבתו ועבודתו כאילו הוא קמיע להנאת עצמן, כמו שעלה בלבם הסכל שזה הדבר מהנה בענייני העולם.

פשט: די נארישע מענטשן ווייסן נישט אז זיי האבן מבטל געווען די מצוה. זיי מאכן פון א מצוה גדולה — יחוד שמו של הקב״ה, אהבתו ועבודתו — א קמיע פאר זייער אייגענע הנאה, ווייל זיי מיינען אז דאס קען העלפן אין עניני העולם.

חידושים:

א) צוויי שיכטן אין דער רמב״ם׳ס טענה:

(1) פראקטיש — מען האט פסול געמאכט די מזוזה דורך צולייגן אותיות. (2) השקפה׳דיג — דער גאנצער צוגאנג איז פארקערט. די אמת׳דיגע מצוה גדולה איז יחוד שמו של הקב״ה ואהבתו ועבודתו — דאס איז וואס שטייט אין שמע און והיה אם שמוע. דער מענטש וואס לייגט צו שמות/סגולות באהאנדלט די מזוזה ווי א קמיע — ער מיינט אז שמות קדושים קענען העלפן פאר “הנאת עצמן” און “הבל העולם.”

ב) ווען מען לייגט צו שמות און מאכט די מזוזה פסול, האט מען ריפלעיסד (פארביטן) די מזוזה מיט הבל העולם — מען האט פארלוירן די מצוה און געקראגן בלויז שמות פון מלאכים.

ג) קשיא פון דער גמרא — אונקלוס הגר און מזוזה אלס שמירה:

גמרא (עבודה זרה יא.): אונקלוס הגר, א פרינץ אין דער רוימישער מלוכה, איז אנטלאפן צו לערנען תורה. ווען מען האט געשיקט סאלדאטן נאך אים, האט ער געזאגט: ביי אייך (רוימער) היטן די סאלדאטן אויף דעם קעניג. ביי אונז, דער קעניג (הקב״ה) היט אויף די סאלדאטן — און דאס איז דער ענין פון מזוזה וואס היט אויף אונזער טיר.

קשיא: דאס איז א גרויסע קשיא אויף דעם רמב״ם — די גמרא זאגט בפירוש אז מזוזה האט אן אספעקט פון שמירה. ווי שטימט דאס מיט דעם רמב״ם׳ס שטארקע שטעלונג אז מזוזה איז נישט קיין קמיע?

ד) תירוץ — דער מעשה מיט אונקלוס:

אונקלוס האט דאס נאר געזאגט פאר די רומיים, ווייל זיי האבן דאס געקענט פארשטיין אויף זייער מדרגה. דער רמב״ם אבער זאגט דעם אמת: די שמירה קומט נישט פון דער פיזישער מזוזה אליין, נאר פון דעם וואס די מזוזה דערמאנט — יחוד שמו ועבודתו — און איינער וואס איז א עובד השם האט א השגחה פרטית. דער רבינו מנוח (אדער רמ״ק) ברענגט דעם פשט אז לויטן רמב״ם, וואס היט די הויז איז דאס אז די מזוזה דערמאנט דעם אייבערשטן, און דורך דעם קומט השגחה פרטית.

ה) פאראלעל צו הלכות עבודה זרה — לוחשי המכה:

דער רמב״ם׳ס שיטה דא איז די זעלבע ווי וואס ער האט שוין געזאגט אין הלכות עבודה זרה וועגן לוחשי המכה. די משנה זאגט אז איינער וואס זאגט א פסוק (“כל המחלה אשר שמתי במצרים”) אויף א מכה — מאכט פון דברי תורה א רפואת הגוף, בעת זיי זענען באמת רפואת הנפש. די תורה איז געמאכט מען זאל וויסן די ריכטיגע דעות, נישט אלס פיזישע רפואה.

ו) דער פאראדאקס פון שמירה — “ס׳ארבעט נאר ווען דו דארפסט עס נישט”:

א העכסט אריגינעלער חידוש: די שמירה פון מזוזה ארבעט נאר ווען מען דארף עס נישט — ד.ה., ווען מען טוט די מצוה לשמה, נישט פאר דער שמירה. ווען מען מאכט די שמירה צום “ענד גאול” (end goal), גייט מען עס נישט האבן. ווען ס׳איז א “סייד עפעקט” (side effect) פון דער אמת׳ער עבודה, גייט מען עס האבן — אזוי ווי שכר עולם הבא ווי דער רמב״ם לערנט אין הלכות תשובה. אוודאי זאגט די תורה צו שכר בעולם הזה, אבער דאס קומט נאר אלס רעזולטאט פון אמת׳ער עבודת השם, נישט אלס דער ציל.

ז) דער חילוק צווישן מזוזה און קמיע:

דער עיקר חילוק: א קמיע דינט דיך, און א מזוזה — דינסטו דעם אייבערשטן. דער רמב״ם זאגט נישט אז ס׳איז אן עבירה צו מאכן א קמיע (ער ברענגט אליין הלכות פון קמיע מומחה אין הלכות שבת). אבער א מזוזה איז נישט קיין קמיע — א מזוזה איז עבודת השם. ווען חז״ל האבן תפילין אנגערופן “קמיע”, האבן זיי געמיינט טעכניש וואסערע סארט זאך עס איז (א זאך וואס מען טראגט), נישט אז עס פונקציאנירט ווי א קמיע.

ח) כוזו במוכסז כוזו — דער מנהג און זיין באדייטונג:

די הגהות מיימוניות ברענגט דעם מנהג אשכנז צו שרייבן “כוזו במוכסז כוזו” פון דרויסן אויף דער מזוזה (די אותיות נאך “ה׳ אלקינו ה'”). אן אינטערעסאנטע באמערקונג: אמאל פלעגט מען שרייבן שמות מלאכים און חותמות, און נאכדעם האט מען עס “מינימייזד” — מ׳האט עס אראפגעברענגט צו נאר דעם רמז. און וואס טרעפט מען אין דעם רמז? נאר נאך א רמז אויף “ה׳ אלקינו ה׳ אחד” — ס׳איז נישטא גארנישט אין דער זייט אויסער דעם! דאס אליין באווייזט דעם פוינט: מענטשן וואס טראכטן אז “שמע ישראל” איז נישט גענוג, זוכן צוצולייגן נאך עפעס — און ענדליך טרעפן זיי… נאך א רמז אויף “ה׳ אלקינו ה׳ אחד”.

ט) דער רמב״ם׳ס השפעה אויף דעם מנהג:

דער מנהג צו שרייבן שמות מלאכים אויף מזוזות איז געווען אן אלטער, באדייטנדער מנהג נאך פאר דעם רמב״ם. דער רמב״ם האט עס “געקענסלט”, און לכבוד דעם רמב״ם האט מען אויפגעהערט, און ס׳איז געבליבן נאר אביסל (כוזו). דאס ווערט פארגליכן צו דעם רמב״ם׳ס שיטה אויף קרבנות — אז דער אייבערשטער האט געגעבן קרבנות ווייל דער עולם האט עס געוואלט, אזוי אויך דא: דער עולם וויל שטארק לייגן שמות, לאזט מען א מינימאלע פארם.

י) דער טיפוס וואס זוכט סגולות — א שארפע קריטיק:

דער מענטש וואס מיינט אז די מזוזה איז א סגולה, איז נישט צופרידן — ס׳איז נישט גענוג א גוטע סגולה. ער גייט צושרייבן נאך שמות און זאכן. ער האט א “קמיע” און ער איז נישט “העפי” דערמיט — אפשר גייט עס נישט ארבעטן? ער דארף צולייגן. דאס באווייזט אז דער גאנצער אפראוטש איז פארקערט.

[דיגרעסיע: סגולות, פרנסה, און דער רמב״ם׳ס השקפה אויף עבודת השם]

מענטשן טראכטן אז א “פרומער” גלייבט אין קמיעות, קברים, סגולות, בעת אן “אויפגעקלערטער” גלייבט נישט. אבער ווען מען פרעגט דעם “פרומען” פארוואס ער גייט צו סגולות — ענטפערט ער: כדי צו האבן גוטע קינדער, כדי צו מאכן געלט. קומט אויס אז אלע זיינע עבודת השם איז ריעלי וויאזוי צו מאכן “ישועות” — וואס איז הבל עולם הזה. דעם רמב״ם שטערט דאס זייער שטארק: דער גאנצער פוינט פון אידישקייט איז מען זאל אביסל ווייניגער קערן וועגן הבל עולם הזה. און דא קומט איינער און זאגט אז אידישקייט איז א סגולה צו ווערן א גרעסערער פרעסער? דאס איז פונקט פארקערט! חוץ פון דעם וואס דער רמב״ם זאגט אז ס׳העלפט נישט (פיזיש), איז אויך דא דער פראבלעם אז דו מיינסט אז ס׳העלפט פאר הבל עולם הזה — כאילו דער אייבערשטער האט געגעבן א קמיע כדי מען זאל מער פרעסן.

[דיגרעסיע: לערנען תורה/רמב״ם “לזכות”]

דער מנהג צו לערנען רמב״ם “לזכות” אדער “לרפואת” עמעצן — דער רמב״ם וואלט עס געשטערט אויב מען לערנט תורה כדי צו האבן מער געלט — “נישט נאר ביסטו א פרעסער, נאר דו נעמסט אריין דעם אייבערשטן אין דיין פרעסן.” אבער — אויב איינער וויל געלט כדי ער זאל קענען טון נאך בעסער עבודת השם, דאס איז שוין אנדערש. דער רמב״ם אליין איז געגאנגען צו קברי צדיקים, סאו מ׳דארף זיין אוועיר פון “שכר מצוה בהאי עלמא ליכא” אבער אויך נישט איבערטרייבן.

—

הלכה — “על הארץ” בשיטה אחרונה

דער רמב״ם: מצוה לכתוב “על הארץ” בשיטה אחרונה — בין בראש השיטה, בין באמצע השיטה.

פשט: די לעצטע צוויי ווערטער פון פרשת “והיה אם שמוע” — “על הארץ” — זאלן זיין אויף דער לעצטער שורה פון דער מזוזה. ס׳מאכט נישט אויס צי זיי שטייען אין אנהייב פון דער שורה אדער אין מיטן.

חידושים:

– דער מנהג הסופרים איז צו שרייבן 22 שיטות (שורות), כנגד 22 אותיות פון דער אלף-בית. דער רמב״ם ברענגט אז יעדע שורה הייבט זיך אן מיט א באשטימטע אות, און ער גיט דעם סדר פון ווערטער וואס הייבן אן יעדע שורה: “שמע”, “השם אלקינו”, “השם אחד”, “דברים על לבבך”, “היום על לבבך”, “מצוה בכל יום”, “אשר אנכי מצוך היום”, “ושננתם לבניך”, “ודברת בם”, “בשבתך בביתך”, “ובלכתך בדרך”, “ובקומך”, “וקשרתם לאות על ידך”, “והיו לטוטפות בין עיניך”, “וכתבתם על מזוזות ביתך ובשעריך”, “והיה אם שמוע תשמעו…” אא״וו.

– דא ליגן “גרויסע סודות” אין דעם סדר.

– נאך “על הארץ” מאכט מען א פרשה סתומה (שטח), וואס איז א באזונדערע שאלה.

—

הלכה — גלילת המזוזה און אריינלייגן אין שפופרת

דער רמב״ם: גולל אותה מסוף השיטה לתחלתה, ואחר שגוללה מכניסה בשפופרת של קנה או של עץ או של כל דבר, ומחברה במזוזת הפתח במסמר, או חופר במזוזת הפתח ומכניס בה המזוזה.

פשט: מ׳רולט צו דעם קלף פון לינקס צו רעכטס (פון סוף שיטה צו אנהייב), לייגט עס אריין אין א האלטער (שפופרת) פון קנה, האלץ, אדער אנדער מאטעריאל, און באפעסטיגט עס מיט א נאגל אויף דער טירפאסט, אדער מ׳גראבט א קליינע פלאץ אין דער טירפאסט און לייגט עס אריין.

חידושים:

– גולל vs. כופל: דער רמב״ם באטאנט אז מ׳רולט (גולל) דעם קלף, נישט צוזאמלייגן (כופל). דאס רולן גייט פון סוף שיטה צו תחלתה — כדי אז די רעכטע זייט (אנהייב) זאל זיין אויבן/אויסנווייניג, נישט געקנייטשט.

– שפופרת: א שפופרת איז ווי א שטרוי אדער קנה — א פשוט׳ע האלטער. ס׳איז נישט קיין פארמאכטע באקס. עס איז זייער גרינג ארויסצונעמען — “איך גיב עס א נאך אויף און איך נעם עס ארויס.”

– חילוק פון תפילין: ביי תפילין לייגט מען דעם קלף אריין אין א מטלית (שמאטעלע) און דאן אין דער בית. ביי מזוזה איז נישטא קיין מטלית — נאר א שפופרת.

– קריטיק אויף היינטיגע פראקטיק: היינט לייגט מען מזוזות אריין אין א פלאסטיק קעיס וואס איז זייער שווער צו עפענען. דאס איז פראבלעמאטיש, ווייל: (א) א מזוזה טאר נישט זיין צוגעדעקט (צו פארמאכט). (ב) ס׳איז דא א דין פון “תפוסת יד” — מ׳דארף קענען עפענען און צוגיין צו דער מזוזה. ביי תפילין איז אנדערש — דארט איז נישטא קיין דין אז מ׳זאל עס עפענען; ס׳שטייט נישט אין דער תורה אז מ׳דארף עס עפענען. אבער ביי מזוזה יא.

– צי מ׳דארף מסמרים אדער גענוג גלו/סטיקער: מ׳זעט נישט פון דער רמב״ם אז ס׳דארף זיין א שטארקע קביעות. דער רמב״ם זאגט מסמר אדער חופר — ביידע זענען פראקטישע וועגן, נישט דווקא א גרויסע קביעות. “איך זע נישט אז ס׳איז אן ענין של קביעות… מ׳זעט נישט פון וואו די אחרונים האבן גענומען די חידושים” וועגן שטארקע באפעסטיגונג.

—

הלכה — פסולע וועגן פון קביעת מזוזה

דער רמב״ם: תלה במקל — פסולה, שאין זו קביעה. עשה חור במזוזת הפתח והכניס בה המזוזה כמין נגר — לא עשו כלום. העמיקה טפח — פסולה.

פשט: (1) אויפהענגען אויף א שטעקן (נישט קאנעקטעד צו דער טיר) איז פסול — ס׳איז נישט קיין קביעה. (2) אריינשטעקן אין א לאך אין דער טירפאסט ווי א בריח (נגר) — אויך פסול. (3) צו טיף אריינגראבן (א טפח) — פסול.

חידושים:

– תלה במקל: “מקל” מיינט א שטעקן וואס איז נישט קאנעקטעד צו דער טיר — ער האט עפעס א שטעקן ביים טיר און לייגט די מזוזה דארויף. דאס איז נישט קביעה.

– כמין נגר: ער האט די מזוזה אריינגעשטעקט גלייך אריין אין דער טירפאסט ווי א בריח (ווי די בריחים פון דער משכן). די מזוזה דארף הענגען/ליגן אויף דער מזוזת הפתח, נישט אריינגעשטעקט אין דער טיר ווי א נאגל.

– העמיקה טפח: דער חילוק צווישן דעם “חופר” פון פריער (וואס איז כשר) און “העמיקה טפח” (וואס איז פסול) איז דער טיפקייט — א קליינע גראבונג איז גוט, אבער א גאנצן טפח טיף איז צו פיל, ווייל מ׳דארף נישט זוכן און אריינלייגן א האנט צו געפינען די מזוזה.

– טעם פון דער הלכה: דער לבוש ברענגט א דרשה: “על מזוזות” — נישט “תוך מזוזות.” ס׳דארף זיין אויף דער טירפאסט, נישט אין דער טירפאסט.

– [דיגרעסיע: דער לבוש׳ס מעטאדע] — דער לבוש האט א שיטה אז מ׳קען אליין טראכטן טעמים פאר הלכות, אפילו אן צוריקצוגיין צו דער גמרא. דער רמב״ם אליין טוט אזוי אין הלכות נדרים — מ׳קוקט אויף די הלכה און מ׳פארשטייט דעם טעם.

—

הלכה — ברכת קביעת מזוזה

דער רמב״ם: מברך “אשר קדשנו במצותיו וצונו לקבוע מזוזה”, שקביעתה היא המצוה.

פשט: די ברכה ווערט געזאגט בשעת מ׳לייגט (קובע) די מזוזה, נישט בשעת מ׳שרייבט זי. דער נוסח איז “לקבוע מזוזה” ווייל די מצוה איז דאס קובע זיין.

חידושים:

– פארוואס “לקבוע” און נישט “לכתוב”? אין דער תורה שטייט “וכתבתם על מזוזות ביתך” — משמע אז שרייבן איז די מצוה. פונדעסטוועגן זאגט דער רמב״ם אז די מצוה איז דאס קובע זיין (באפעסטיגן), נישט דאס שרייבן. “נישט בשעת כתיבתה, שקביעתה היא המצוה.”

– [דיגרעסיע: צי מ׳קען שרייבן אויף דער וואנט?] פארוואס קען מען נישט נעמען א פען און שרייבן גלייך אויף דער וואנט/טיר? דאן וואלט “וכתבתם” און קביעה געווען איינס. אפשר האט מען אמאל טאקע אזוי געטון — אויפגעשריבן גלייך אויף דער טיר. צדוקים אדער קראים האבן אפשר אזוי געטון.

– פראקטישער תירוץ: אין מדבר האבן אידן געוואוינט אין אוהלים פון קלף — דארט איז נישט געווען קיין שטיינערנע טירפאסט צו שרייבן אויף. דאס קען ערקלערן פארוואס דער מנהג איז געווארן צו שרייבן אויף א באזונדער קלף.

– פארוואס הייסט עס “מזוזה”? “נאכדעם פארשטיי איך פארוואס ס׳הייסט מזוזה — ווייל אמאל פלעגט דאס זיין די מזוזה” — אמאל האט מען געשריבן גלייך אויף דער ט

ירפאסט (מזוזה), דעריבער הייסט דער קלף אויך “מזוזה.”

—

הלכה — חתך חוליות וקבען במזוזה (פרק ו הלכה א)

דער רמב״ם: חתך חוליות וקבען במזוזה, וכן חבר הקנים ועשה מהן מזוזה — פסולה, מפני שכל מזוזה שאינה יכולה לעמוד בפני עצמה אינה מזוזה.

פשט: ווען מ׳נעמט קנים (באמבוס-שטעקנס) און מ׳בינדט זיי צוזאמען צו מאכן א מזוזת הפתח (טיר-פאסטן), איז דאס פסול ווייל אזא מזוזה קען נישט שטיין אליין.

חידושים:

– דאס ווארט “מזוזה” האט דא א דאפּלטע באדייטונג: (1) די מזוזת הפתח — דער פיזישער טיר-פאסטן, און (2) די מזוזה — דאס קלף מיט די פרשיות. דער דין איז אז מ׳דארף קודם מאכן א מזוזה (פאסטן), און דערנאך אויף דעם לייגן א מזוזה (קלף). מ׳קען נישט נוצן איין זאך פאר ביידע צוועקן.

– אפילו אויב מ׳האט שוין א מזוזה (קלף) געהאט, דארף מען עס אראפנעמען און צוריק ארויפלייגן — ווייל ס׳איז נישט געווען קיין קביעות מזוזה כדבעי, ווייל דער פאסטן אליין איז נישט כשר.

—

הלכה — בדיקת מזוזות — פעמיים בשבוע / פעמיים ביובל (פרק ה הלכה ט)

דער רמב״ם: מזוזת יחיד נבדקת פעמיים בשבוע (שמיטה), ושל רבים פעמיים ביובל.

פשט: א פּריוואטע מזוזה דארף מען בודק זיין צוויי מאל אין א שמיטה-ציקל (7 יאר), און א ציבור׳ישע מזוזה צוויי מאל אין א יובל (50 יאר).

חידושים:

א) דער שיעור פון “פעמיים בשבוע”

וואס מיינט “צוויי מאל אין זיבן יאר”? איז דאס איינמאל אין דריי-און-א-האלב יאר? אדער אפשר דריי מאל אין א שמיטה? בלייבט אלס א קשיא.

ב) פארוואס איז רבים ווייניגער אפט?

א סברא-קשיא: פארוואס גיט מען די רבים א קולא (נאר צוויי מאל אין 50 יאר) ווען ביי א יחיד איז מען מחמיר (צוויי מאל אין 7 יאר)?

ג) דער ערוך השולחן׳ס שיטה

דער ערוך השולחן (א “שיינער פוסק”) זאגט אז דער שיעור פון בדיקה איז א מידיום — ס׳ווענדט זיך אין די אומשטענדן: אויב ס׳איז א נאסע פלאץ, א הייסע פלאץ, דארף מען עפטער. אויב ס׳איז א גוטע פלאץ, איז איינמאל א יאר גענוג.

ד) דער טעם פון בדיקה — שמא נתעקרה אות אחת או נמחקה

דער רמב״ם׳ס טעם: שמא נתעקרה אות אחת או נמחקה… מחמת שקריבות לכתלים מרקיבות — ס׳קען שימל ווערן ווייל ס׳ליגט נאענט צו די וואנט.

פּראקטישע נפקא מינה: היינטיגע מזוזות וואס מ׳לייגט אריין אין א שטארקע פּלאסטיק קעיס, און מ׳קען אפילו דורכזען אז ס׳איז גאנץ — לכאורה דארף מען נישט בודק זיין, ווייל דער גאנצער טעם איז נאר ווען ס׳קען פארשימלט ווערן.

ה) וואס טשעקט דער סופר בפועל vs. וואס איז דער דין

א שארפע חילוק: דער דין פון בדיקה איז צו טשעקן שמא יתלחלח ויחסר כשרותן — צו ס׳איז פיזיש צוריבן/פארשימלט. אבער בפועל טשעקט דער סופר אויב דער אריגינעלער סופר האט ריכטיג געשריבן — דאס איז נישט דער דין פון בדיקה! סופרים אין לעיקוואוד באשטעטיגן אז יא, ס׳מאכט זיך אז א מזוזה ווערט פיזיש צוריבן, אבער ס׳איז נישט זיכער אז ס׳מאכט זיך גענוג אפט צו מאכן פון דעם א חיוב.

ו) דארף מען בכלל א סופר פאר בדיקה?

א חידוש׳דיגע סברא: לכאורה דארף מען בכלל נישט קיין סופר פאר די בדיקה. דער בעל הבית אליין קען עפענען די מזוזה, קוקן צו אלע אותיות זענען גאנץ, צו ס׳פעלט א ווארט. אויב ס׳איז דא א ספק, פרעגט מען א רב — אבער דאס טוט דער סופר אויך! מענטשן מיינען א ספר תורה אדער מזוזה איז עפעס וואס “קיינער קען נישט וויסן” — אבער יעדער איד קען עס אליין זען.

—

בדיקת תפילין — דער רמב״ם vs. דער ליובאוויטשער רבי

דער רמב״ם ברענגט: הלל הזקן האט גע׳ירש׳נט תפילין פון זיין זיידע און זיי געלייגט אן צו בודק זיין.

פשט: דער רמב״ם פסק׳נט אז תפילין דארף מען נישט בודק זיין (בניגוד צו מזוזות), און ער ברענגט ראיה פון הלל הזקן.

חידושים:

א) פארוואס ברענגט דער רמב״ם די מעשה פון הלל?

דער קאזשניצער (רב) זאגט אז פון רמב״ם איז משמע אז ביי תפילין איז עס א מעלה גאר נישט צו טשעקן. דער רמב״ם וואלט נישט געשריבן א סתם מעשה בעלמא — ער ברענגט עס ווייל ער וויל זאגן אז ס׳איז “highly recommended” כביכול צו פארלאזן זיך אויף די חזקה. אבער אויב ס׳איז דא א ריעותא (ס׳איז געווארן נאס, אד״ג), מודה אויך דער רמב״ם אז מ׳דארף טשעקן.

ב) דער ליובאוויטשער רבי׳ס מנהג צו זאגן מ׳זאל טשעקן תפילין און מזוזות

דער ליובאוויטשער רבי׳ס באקאנטע הנהגה צו זאגן מ׳זאל אפט טשעקן תפילין און מזוזות — פארוואס? ביי תפילין זאגט דער רמב״ם בפירוש אז מ׳דארף נישט, און ביי מזוזות איז דער שיעור נאר צוויי מאל אין זיבן יאר.

עטלעכע תירוצים:

– אפשר האט דער רבי חושש געווען אז אסאך מענטשן האבן פסול׳ע תפילין, אדער זיי לייגן בכלל נישט קיין תפילין, און דאס איז געווען א “שיינע וועג” זיי צו דערמאנען.

– אפשר איז דאס א וועג פון מאכן שליחים — אז מ׳זאל האבן משא ומתן מיט אידן איבעראל, פארקויפן כיסויים פאר מזוזות, פרנסות, אד״ג.

– אפשר איז דאס פארבונדן מיט דעם רמ״א׳ס דין אז ווען א איד האט א צרה, דארף ער נישט זאגן ס׳איז מקרה, נאר ער זאל תשובה טון. דער ליובאוויטשער רבי האט אפשר געמיינט: “טשעק דיין עבודת השם” — אבער וויאזוי זאגט מען דאס פאר א פשוט׳ן איד? דורך א מעשה: טשעק דיינע מזוזות און תפילין. דאס איז א פּראקטישע וועג צו דערמאנען א איד וועגן זיין פארבינדונג מיט׳ן אייבערשטן.

אנדערע גדולי ישראל פירן זיך נישט אזוי היינט צוטאגס, און ס׳איז שווער צו געפינען א קלארע מקור פאר דעם מנהג.

ג) דער מנהג צו טשעקן אין חודש אלול

ס׳איז דא א מנהג צו טשעקן מזוזות און תפילין אין חודש אלול. וואו שטייט דאס? ס׳איז סתם א חומרא — אזוי ווי חודש אלול דערמאנט מען זיך פון אידישקייט.

ד) אויב מ׳האט געלייגט פסול׳ע תפילין כדין — איז מען יוצא

א העכסט וויכטיגע יסוד׳דיגע נקודה: אויב איינער האט געקויפט תפילין כדת וכדין — פון א מוחזק׳ן סופר, מיט אלע הלכות — און ס׳שטעלט זיך ארויס אז זיי זענען פסול, האט ער יוצא געווען זיין חיוב. דער אייבערשטער האט געמאכט די וועלט אזוי אז אין משך היסטאריע זענען געווען צדיקים וואס האבן א גאנץ לעבן געלייגט פסול׳ע תפילין — ווייל זיי האבן זיך געפירט לויט׳ן דין. ס׳איז נישט קיין שום שאלה — א מענטש איז מחויב צו טון זיין פארט, און ער האט עס געטון.

די באקאנטע מעשה פון א ליובאוויטשער חסיד וואס האט זיך געוואויר אז ער האט קיינמאל נישט געלייגט כשר׳ע תפילין — דער רמב״ם וואלט “ליב געהאט” די מעשה, ווייל: אויב דער חסיד האט נישט פארלוירן זיין שמחה און דביקות ווען ער האט דאס דערוואוסט, האט ער בעצם געטון דעם מאקסימום פון אהבת השם ויראתו. דער עיקר פון תפילין איז צו דערמאנען — און אויב ער האט געטון וואס די תורה זאגט, איז ער יוצא.

[דיגרעסיע: ברכה אויף תפילין של ראש]

צי מ׳מאכט א ברכה ווען מ׳ענדיגט מאכן תפילין של ראש (ווייל מ׳גייט עס אריינלייגן אין ריכטיגן ארט)? די מצוה איז די קשירה — דאס לייגן יעדן טאג. ביי מזוזה איז אנדערש — דער וואס לייגט עס האט די פעולת המצוה, אבער דער וואס גייט אריין אין הויז האט נאר דעם קיום המצוה (אן די פעולה).

—

הלכה — שוכר בית — מזוזה

דער רמב״ם: השוכר בית בארץ ישראל חייב במזוזה מיד. בחוץ לארץ — פטור מן המזוזה שלושים יום. הדר בפונדק בארץ ישראל — פטור מן המזוזה.

פשט: איינער וואס דינגט א הויז אין ארץ ישראל איז גלייך חייב אין מזוזה. אין חוץ לארץ איז ער פטור די ערשטע דרייסיג טעג. א פונדק (האטעל/עכסניא) אין ארץ ישראל איז פטור פון מזוזה.

חידושים:

א) חילוק צווישן ארץ ישראל און חוץ לארץ

אין ארץ ישראל איז דאס דער אמת׳דיגער פלאץ וואו א איד באלאנגט — „א איד אמת׳דיג וואוינט אין ארץ ישראל.” ווען מ׳דינגט אויס אין ארץ ישראל, וואוינט מען שוין דארט, און די דירה אליין הייסט שוין א קבועה. אין חוץ לארץ איז אלעס צייטווייליג — „דא אין גלות, טעמפּערערי” — אפילו א קויפער. נאך דרייסיג טעג ערשט באקומט מען א מדרגה פון קביעות.

ב) פונדק — דירת עראי

א פונדק (האטעל) איז פטור אפילו אין ארץ ישראל, ווייל עס איז געמאכט פאר צייטווייליגע דירה. דער שיעור ווען עפעס הערט אויף צו זיין „דירת עראי” און ווערט א „שכירות” ווערט נישט קלאר אויסגעטייטשט. מענטשן וואס פארן אויף זומער-וואקאציע אין ארץ ישראל און דינגען א צימער — לכאורה איז עס נישט מחויב, ווייל עס איז א „דור בפונדק.”

ג) דער רב דומ״ן׳ס פשט

די חכמים ווילן אז מענטשן זאלן בלייבן אין זייערע הייזער, דערפאר האבן זיי מתקן געווען מזוזה — אז ער זאל שוין בלייבן דארט. אבער א פונדק איז נישט נוגע צו דעם, ווייל א פונדק איז געמאכט פאר צייטווייליג און ער גייט דאך אוועק. לויט דעם איז נישט קיין חילוק אפילו אויב ער דינגט א הויז פאר א זומער — כל זמן עס איז נישט א ממש׳דיגע שכירות.

—

הלכה — שוכר חייב במזוזה, נישט משכיר

דער רמב״ם: השוכר — עליו לקבוע מזוזה, ואפילו נתן שכר על קביעתה.

פשט: די מצוה פון מזוזה ליגט אויפן שוכר (דער וואס דינגט), נישט אויפן משכיר (בעל הבית). אפילו ער באצאלט דעם משכיר עס צו טון — דער שוכר דארף צאלן פאר די מזוזה.

חידושים:

– חובת הדר, נישט חובת הבית: מזוזה איז א חובה אויפן דר (דער וואס וואוינט), נישט אויפן בית (דער הויז). דערפאר איז דער שוכר חייב, נישט דער משכיר.

—

הלכה — מזוזות נישט אראפנעמען ביים ארויסגיין

דער רמב״ם: וכשיוצא — לא יטול מזוזותיו. ומותר ליטול מבית של גוי.

פשט: ווען א מענטש גייט ארויס פון זיין דירה, נעמט ער נישט אראפ זיינע מזוזות. אבער אויב א גוי גייט אריינציען, מעג מען אראפנעמען.

חידושים:

א) טעם פון נישט אראפנעמען — מחלוקת ראשונים

דער פשוט׳ער טעם איז: מ׳טוט אפ דעם נעקסטן מענטש וואס גייט אריינציען. אבער דאס שטימט נישט אזוי גוט. תוספות זאגט אז דער טעם איז ווייל מזיקין קומען אין א הויז וואו ס׳איז נישטא קיין מזוזות — „כולו ביתא מזיקא הוי” — קומט אויס אז דו מאכסט א פני היזק פארן נעקסטן. דער רמב״ם האלט לכאורה נישט פון דעם טעם פון היזק. אפשר וועט ער זאגן פשוט: ס׳איז נישט קיין כבוד פאר א מזוזה — „א אידישע הויז קומט א מזוזה.”

ב) ביי א גוי — מותר אראפצונעמען

ווייל ס׳איז דא א חשש אז דער גוי וועט מחלל זיין די מזוזה, איז דא אן ענין עס אוועקצונעמען.

ג) רבי משה פיינשטיין׳ס תקנה

דער מנהג אין אמעריקע איז אז מ׳איז זייער מקפיד נישט אראפצונעמען מזוזות. ר׳ משה פיינשטיין האט געזאגט: ווען מ׳פעינט איבער א הויז, נעמט מען אוודאי אראפ די מזוזות צום פעינטן — נישט חס ושלום אוועקצונעמען, נאר צום פעינטן. אין דעם מאמענט איז שוין אנגענומען אז מ׳איז חייב צוריקצולייגן פאר דעם נעקסטן. דאס איז ר׳ משה׳ס תירוץ ווי אזוי מ׳קען פראקטיש אויסטוישן מזוזות.

ד) נאך פראקטישע נקודות

– ביים פעינטן דרייען זיך אפט גוים (פעינטערס), און אסאך מאל נעמען זיי אראפ די מזוזות און טשעפּען עס. ממילא ווערט עס די הלכה פון „עומד בבית לגוי” — פארקערט, דא טוט מען עס אראפ לכבוד די מזוזה.

– פראקטישע עצה פאר ספעציעלע מזוזות: אויב א מענטש האט טייערע/ספעציעלע מזוזות, לייגט ער שוואכערע, ביליגערע מזוזות אריין, און רעכנט זיך אפ מיטן נייעם דייר.

– לענדלארד׳ס חיוב: ביי סטארטער-הומס וואו יעדע יאר טוישט זיך א כולל יונגערמאן, דארף דער לענדלארד האבן א גאנצע סעט מזוזות. אויב דער לענדלארד לייגט עס, האט ער זיינע קבוע׳דיגע מזוזות — ס׳איז שוין פארט פון די רענט.

—

כללי׳דיגער יסוד: מצוה המוטלת עליו — א מענטש איז מחויב צו טון זיין פארט

חידוש: א מענטש איז מחויב צו טון זיין פארט — זיין חובה המוטלת עליו. דער ביישפיל: איינער וואס האט געקויפט תפילין כדת וכדין, אבער עס האט זיך ארויסגעשטעלט אז ער האט געלייגט פסול׳ע תפילין זיבעציג יאר — ער האט יא מקיים געווען זיין חובה (ער האט געטון וואס ער האט געדארפט). דער צווייטער וואס האט נישט געטון זיין חובה פון קויפן תפילין כדין, אבער האט צופעליג געלייגט כשר׳ע תפילין — ער האט נישט מקיים געווען זיין מצוה. דער ערשטער האט נישט געהאט דעם זכי פון כשר׳ע תפילין אויפן קאפ, אבער ער האט געטון וואס אויף אים ליגט.

תמלול מלא 📝

רמב״ם הלכות מזוזה פרק ה׳ — שתי פרשיות, דף אחד, ויריעה אחת

הקדמה לפרק ה׳

Speaker 1: א גוטן, מיר לערנען רמב״ם הלכות ספר תורה תפילין ומזוזה, פרק ה׳. דער פרק איז דער ערשטער וואס רעדט שוין הלכות מזוזה. ס׳איז דא עפעס וואס איז אין קאמאן די דריי, אלע דריי האבן די זעלבע הלכות וואספארא סארט קלף מ׳שרייבט, און וועלכע קדושה מ׳שרייבט. און מיר האבן דא הלכות פרטיות אויף די דריי, און יעצט גייען מיר לערנען די הלכות פרטיות פון מזוזה.

א גוטן, מיר דארפן לערנען, ער זאגט צוויי זאכן וועגן מזוזה, די פרטים פון שרייבן די מזוזה, וויאזוי מ׳לייגט עס קען מען זאגן, און דערנאך די צווייטע נעקסטע פרק גייט זיין וועגן וועלכע פלעצער זענען מחויב במזוזה, אדער וועלכע הויז איז מחויב במזוזה. מער ווייניגער די צוויי פרקים פון הלכות מזוזה וואס מיר לערנען דא.

הערה וועגן דעם נאמען “מזוזה”

שוין גוט, קודם דארפן מיר לערנען וואס דאס איז א מזוזה. וויאזוי שרייבט מען די מזוזה? וויאזוי שרייבט מען די קלף וואס מ׳לייגט אויף די… ס׳איז אינטערעסאנט אז די מזוזה ווערט גערופן מזוזה. מזוזה מיינט אין לשון הקודש, מזוזה מיינט די שוועל, די ברעט ביי די זייט פון די טיר. און אויף דעם שטעלט מען א קלף, אדער א תפילה האט מען עס גערופן פריער, אדער א שטיקל פון ספר תורה, א שטיקל וואס איז ענליך צו א ספר תורה, וואס איז צוזאמגעדרייט האט דער רמב״ם געזאגט, און מ׳לייגט עס אויף די שוועל, און דאס האט באקומען דעם נאמען די “הא מזוזה”.

די נעקסטע פרק, פרק ו׳, איז אויך אלע הלכות פון “הא מזוזה”, באט יעצט זענען די הלכות פון די שוועל, וועלכע מיני שוועל איז מחויב במזוזה. דארט קומט אויך מער די בית. יא, די בית. אויך די שוועל. ס׳זעט אויס אז די בית איז א האלב פון די מצוה, אזויווי ס׳איז א קאמבינאציע, ס׳איז דא דא א בית מיט א קלף, וואס זיי קומען זיך צוזאם און זיי מאכן א מצוה, ווייל ביידע רופט מען מזוזה דא. מזוזה איז די טייטש די מזוזה. א איד האט נאר א שוועל כדי ער זאל קענען לייגן אויף דעם א מזוזה. סאו די מזוזה איז מער די מזוזה ווי די מזוזה, פארשטייסט? אזויווי א איד איז מחויב צו עסן א שטיקל קעיק, זאגט ער, מאך א ברכה, מאך א מזונות. זייער גוט. מ׳קויפט א נייע הויז כדי מ׳זאל קענען שטעלן א נייע מזוזה. אה, כדי צו שטעלן א נייע מזוזה דארף מען קויפן א הויז? אקעי, מ׳קויפט א הויז.

הלכה א — כותב שתי פרשיות על דף אחד ביריעה אחת

קיצור, די שאלה איז וואס מ׳שרייבט אויף די מזוזה? וועלכע פרשיות איז די ערשטע זאך? זאגט דער רמב״ם, כותב שתי פרשיות, שמע והיה אם שמוע, על דף אחד ביריעה אחת. אונז ווייסן אז חז״ל האבן געזאגט אז תפילין זאל האבן פיר פרשיות און מזוזה נאר צוויי, ווייל אין “קדש” און “והיה כי יביאך” ווערט נישט דערמאנט מזוזה, עס ווערט נאר דערמאנט תפילין. זייער גוט.

עס דארף זיין געשריבן, ער איז נישט וואריד וועגן אונזערע קאנווענשאנס. עס איז דא אזעלכע וואס ביי תפילין זענען זיי נישט וואריד פון אונזערע קאנווענשאנס מיט וועלכע פרשיות צו שרייבן, און אויך דא זאגט ער פשוט די הלכה, ער זאגט וואס מ׳טוט. ער זאגט מ׳דארף עס טון “על דף אחד ביריעה אחת”, אויף די זעלבע פארמעט, “ביריעה אחת”. וואס טייטשט “וזהו זה”? עס זאל נישט זיין צוויי קאלומס, עס זאל זיין געשריבן איינס אויפן אנדערן ווי “יריעה אחת”. ער לערנט אז גאנץ וואס אונז רופן אן עמוד, אין ספר תורה רופט מען עס א דף אלעמאל, דף מיינט א קאלום פון טעקסט. עס זאל זיין אויף איין שטיקל הויט, און עס זאל זיין איין קאלום, איין שורה גלייך אראפ.

רווח מלמעלה ומלמטה כמלוא חצי ציפורן

זאגט דער רמב״ם ווייטער, “ורווח מלמעלה ורווח מלמטה כמלוא חצי צפורן”. מ׳הייבט נישט אן שרייבן גלייך אויבן פון די קלף, און מ׳ענדיגט נישט גלייך אונטן, נאר מ׳לאזט איבער אביסל רווח אויבן און אונטן. די שיעור איז ווי א האלבער פינגער נאגל.

דיסקוסיע: פארוואס איז דא א חילוק צווישן תפילין און מזוזה וועגן רווח?

Speaker 2: איך געדענק נישט, אבער איך געדענק נישט אויב אין הלכות תפילין האבן מיר אויך געהאט אזא זאך “רווח מלמעלה ולמטה” געשטאנען.

Speaker 1: ניין, ניין, תפילין דארף נישט קיין רווח. מסתמא איז דא א חילוק. עס איז דא אזא זאך אז עס דארף זיין ספעיס צווישן אלע אותיות, עס דארף זיין די בעיסיק ספעיס, עס זאל נישט זיין אלע חורים געפערעכט.

Speaker 2: דו מיינסט צו זאגן מוקף גויל?

Speaker 1: יא, אבער די באקס אליין זע איך נישט. לכאורה די סברא איז אז די רווח איז אן ענין פון שיינקייט, אבער עס קען אויך זיין אז עס האלט זיך. שטעל דיך פאר ס׳הייבט זיך אן גלייך די טעקסט, גלייך די ווערטער, עס קען גרינגער איינרייסן, עס איז שוין אפגעריבן די טעקסט.

פארוואס איז אנדערש תפילין פון מזוזה? אה, ווייל מזוזה ליגט אפן. א ספר תורה איז געווענליך גרויסער, א ספר תורה איז יא דא א הלכה פון רווח, מיר האבן עס נאך נישט געלערנט וועגן ספר תורה. אבער יעצט לערנען מיר ביי תפילין, קענסטו פארשטיין אז עס פעלט נישט אויס, ווייל עס ליגט דאך אין א באקס. מיר האבן דאך שוין געלערנט אז מ׳דארף עס נישט טשעקן וועגן דעם, ווייל די באקס היט עס גוט אפ. א מזוזה האט דאך נישט אפילו א דין, ס׳איז נישט קיין מטלית, ס׳האט נישט גארנישט ארום, סאו דארף מען מאכן אז עס זאל זיין שיין ארומגענומען אביסל. אזוי טראכט איך, אבער איך האב נישט אויסגעטראכט די טעם. איך ווייס נישט אויב ס׳איז אמת.

בדיעבד: שתים שלש דפין כשירה

יא. ואם כתבן בשתים שלש דפין, איז יא כשר. דאס הייסט, דפין מיינט נישט יריעות. ער האט געמאכט צוויי קאלומס אויף די זעלבע שטיקל קלף, איז כשירה, צוויי אדער דריי. אבער ס׳איז יא דא הלכות וואס מ׳טאר נישט.

הלכה — לא יעשנה כזנב, כמעין עגול, או כקובע

למשל, לא יעשנה כזנב. ס׳איז דא אנדערע מיני וועגן וויאזוי מענטשן פלעגן שרייבן, און מ׳קען עס אסאך מאל זען אויף אלטע כתובות, אויף דאקומענטן, די ארט פון פאנטס, די דיזיין. ס׳איז דא אזא דיזיין ווי א זנב. א זנב מיינט א טרייענגל. ס׳הייבט זיך אן ברייט און נאכדעם ווערט עס אזוי ווי א שוואנץ. או כמעין עגול, מ׳האט עס געשריבן ווי א באל. מ׳זעט עס אויף אלטע כתובות זעט מען עס אפט, אז די טעקסט פון די פעידזש איז ארגאנייזד כאילו פון אויבן קלענער און נאכדעם ווערט עס גרעסער, וכדומה. או כקובע, וואס איז א קובע פונקטליך? א קובע זאגט ער איז א אוהל. ס׳איז פארקערט, א קובע איז ברייט פון אונטן, אן אפסייד דאון טרייענגל. א זנב איז א טרייענגל פון ברייט פון אויבן. א קובע מיינט א קובע איז א פיראמיד, א טרייענגל די פארקערטע אנדערע וועג, און מ׳הייבט אן פון די שמאלע זייט.

ואם עשה כן מלמעלה פסולה. אויב די תורה וואלט געוואלט מ׳זאל שרייבן באופן וואס איז אן אונטערהאלטונג, יא, ס׳איז נישט קיין פראבלעם. פארגעס, מ׳טוט עס פאר א סיבה, מ׳טוט עס ווייל ס׳איז שיין. ס׳איז נישט פאר א ציבור, ס׳איז נישט קיין וועג. מ׳קען עס נישט ליינען אזוי. ס׳איז נישט געמאכט פאר זאכן וואס מ׳וויל ליינען. ס׳איז שיין פאר א כתובה, אפשר פאר א כתובה איז עס אויך נישט שיין, איך ווייס נישט.

קיצור, ס׳איז נישט קיין וועג. ס׳איז נישט קיין וועג. ס׳איז נישט איינגעפאלן. די ערשטע פראגע וואס איך האב דיר געפרעגט איז ס׳איז קיינעם נישט איינגעפאלן. ס׳האט דאך צוטון מיט די הלכה אז מזוזה איז געווען אן אפענע זאך, ממילא האבן מענטשן אפשר געוואלט מאכן שיינע דיזיינס און זאכן וועגן דעם. אדער פארקערט, ביי תפילין דארף מען קענען ליינען, באלד וועלן מיר זען מ׳דעקט עס צו. עניוועי, מיר האבן שוין געזען מער ווי איין הלכה וואס ס׳זעט אויס אז תפילין בעצם קען מען סאמהאו ליינען, מ׳איז זיך מתווכח וועגן דעם. אבער סאמהאו איז עס געמאכט אז אויב מ׳וויל קען מען עס עפענען און ליינען, סא דארף מען עס קענען ליינען. ס׳איז שווער צו ליינען ווען ס׳איז כעיגול וכו׳.

הלכה — כתבו שלא כסדרן פסולה

יא. כתבו שלא כסדרן, כגון שהקדים פרשה לפרשה, ער האט אנגעהויבן שרייבן “והיה אם שמוע” פאר “שמע”.

דיסקוסיע: וואס מיינט “שלא כסדרן” — אויפן קלף אדער אין צייט?

Speaker 2: לכאורה מיינט דאס שלא לסדר נישט אז ער האט געשריבן קודם פון אים, ס׳מיינט אז ער האט…דאס פרעג איך דיך, ס׳מיינט אז ער האט געשריבן די נעקסטע טאג אויף “שמע”?ער איז געגאנגען פארקערט?

Speaker 1: ס׳מיינט אז ער האט געשריבן “והיה אם שמוע”, און די נעקסטע טאג האט ער געשריבן “שמע”.ער איז געגאנגען פארקערט.נישט די טעג, די סדר מיט צייט.

Speaker 2: ווער זאגט אז סדר מיינט צייט?איך מיין אז שלא לסדר מיינט פשוט…הקדים מיינט פשוט…ער האט געשריבן אויבן…

Speaker 1: ניין, ער שרייבט פון אויבן.די הלכה איז אז מ׳דארף שרייבן קודם “שמע” אויף די פעיפער.איך ווייס נישט, איך ווייס נישט פארוואס מ׳זאל אנהייבן, מ׳דארף שרייבן אויף די צייט.וואס איז די חילוק וועלכע צייט מ׳שרייבט עס?ס׳איז אזוי ווי לערנען תורה?ס׳איז נישטא קיין עכטע ריזן צו טראכטן אז ס׳איז א חילוק וועלכע צייט מ׳שרייבט עס.מיר האבן געלערנט ביי תפילין אויך, איז דא וואס די פוסקים נעמען אן אז מ׳דארף עס שרייבן אין צייט, אבער ס׳איז נישט קלאר, ס׳שטייט נישט קלאר די הלכה אין רמב״ם.

איך מיין אז דא, איך זע נישט אז איינער זאגט, איך מיין אז מסתמא מיינט עס אז מ׳שרייבט עס אפסייד-דאון.ס׳קען נישט זיין.פארוואס זאל מען לערנען אז ס׳מיינט אין צייט?יא, שלא לסדר, ס׳מיינט פשוט אז מ׳זאל שרייבן גראד.וואס זאל איך דיר זאגן?איך ווייס נישט.אפשר יא אין צייט?איי דאונט נאו.טשעק וואס זאגט די כסף משנה.מענטשן זאגן אלע מיני זאכן.שוין, לאמיר גיין ווייטער.

Speaker 2: וואס זאגט די כסף משנה?מ׳טאר נישט קוקן אין א בוך האבן מיר גערעדט.איך מיין, זאג גיין אן עניוועי.

Speaker 1: אקעי, זאג ווייטער דערווייל.ס׳שטייט נישט!ער ברענגט גארנישט צו די כסף משנה, ס׳שטייט נישט!איך האב דיר שוין געזאגט, ס׳שטייט נישט!ס׳שטייט שלא לסדר!אבער וואס איז טייטש שלא לסדר, דאס ווייסן מיר נישט.די זעלבע לשון וואס ס׳שטייט סתם ביי ר׳ שמואל אלתר, אדער וואטעווער.

הלכה — שתי עורות פסולה

אקעי.דא זאגט ער שתי עורות, אפילו בשתי טבלאות, און אפילו ער האט זיי צוזאמגענייט און זיי זענען יעצט מחובר.אה, צוויי דפים, לכתחילה דארף עס זיין אויף איין דף און אויף איין עור, איין יריעה.אבער פאר קאלומס איז בסדר.בדיעבד.אבער צוויי הויט, אפילו מ׳האט זיי צוזאמגעבינדן און יעצט זענען זיי אזויווי זיי ליינען זיך צוזאמען, אבער ס׳איז א פסול, ס׳קען נישט זיין שתי עורות.

הלכה — מעלין בקודש ואין מורידין: ספר תורה שבלה

שוין, זאגט ער א נייע הלכה פון כבוד, זאל איך מיין אז ס׳האט צו טון מיט כבוד פון ספר תורה צו האבן א נייע? בעצם א המשך, איך קען זיין אז זיי האבן געלערנט די הלכות שוין ביי הלכות בית הכנסת. יא, מען טאר נישט מוריד זיין פון קדושה לקדושה. מען טאר נישט זיין יורד פון קדושה קלה. א מענטש טאר נישט פאלן פון זיין מדריגה. זייער גוט. מוצאי שבת בכלל, ס׳טאר נישט ווערן פון שבת מוצאי שבת. פארדעם מאכט מען א ברכה “אתה חוננתנו”, בלייב נישט אזוי געמאכט, וואס קען מען טון. מוצאי שבת דארף מען זיך מחזק זיין אז ס׳גייט קומען א נייע שבת. אבער א ספר תורה שבלה איז נישט קיין זמן. דא זעט מען אז דער זמן איז נישט קיין חידוש הקדושה, ווייל ער ווערט נישט מוצאי שבת קיינמאל נישט.

ניין, איך זאג, ווען ספר תורה שבלה וואלט געווארן צוריק אויפגעפרישט א וואך דערנאך, האט מען געמערקט אז ספר תורה שבלה גייט יעצט א וועג, ס׳איז מער אזוי ווי א תלמיד חכם שנפטר, ס׳איז נישט אזוי ווי מוצאי שבת.

דיסקוסיע: וואס מיינט “בלה”?

אקעי, בקיצור, דער חידוש איז לכאורה א ספר תורה שבלה, דאס הייסט ס׳האט זיך צעריסן א תורה, אפשר זאל מען נעמען דעם שטיקל… נישט צעריסן, “בלה” מיינט אז ס׳איז אלט געווארן. אה, ס׳איז אלט געווארן. זייער גוט, ס׳איז נישט… ס׳קען זיין לעכער, ס׳קען זיין פארשידענע וועגן לכאורה. יעדעס וועט זיין מיט אלע אנדערע… ס׳איז געווארן פסול. ס׳איז געווארן אלט, ס׳איז געווארן צו בלה, ס׳איז שוין מער נישט גוט. וואס מיינט איר נישט גוט? איך וועל אייך מסביר זיין.

ניין, ווייל איך האב געטראכט, ווען אונזער שול האט אן אלטע תורה, און די עדים הייבן אן צו זאגן אז ס׳איז אפשר פסול… איך ווייס נישט אויב ס׳איז פסול. ס׳קען זיין אז ס׳איז א שיינע זאך צו מאכן א נייע. מ׳זעט דא א סדר אז יעדע שטיק צייט שרייבט מען א נייע. ער רעדט נישט דא פון פסול ספר תורה. ער וויל דא זאגן וועגן די הערה. ווען א מענטש האט מחליט געווען אז די ספר תורה איז שוין צו אלט, און זיי ווילן עס… וועגן פראקטישע ריזאנס. ווייל ס׳שטייט נישט אויב ס׳איז צעריסן א שטיקל. ער רעדט נישט דא די הלכה פון… ס׳קען זיין פשוט אז ס׳מיינט… געווענליך “בלה” מיינט… די ספר תורה גייט שטיין שפעטער.

איך זאג, אבער איך זאג “בלה”, זיי האבן אפשר דארטן געזען מער. אבער “בלה” לכאורה איז די טייטש אזויווי די בלואות וואס מ׳האט געלערנט אין הלכות נשים. מ׳געבט פאר א פרוי… מ׳גייט לערנען… יא, מ׳געבט פאר א פרוי קליידער, און די שטיקלעך קליידער וואס האט צוויי… ס׳איז שוין אויסגע… “בלואות” מיינט, קענסט אנטון. ס׳שטייט “מכסה בבלואים ומתעטף בחמה”. יא? ס׳איז א יוזד.

“מרוב טובה” זאגט יתרו פאר משה. אלץ די זעלבע זאכן, זיי ווערן אלט און אנגעמוטשעט, ס׳ווערט אויסגעריבן, יא? סאו די תפילין און ספר תורה ווערט אויסגעריבן, מ׳ניצט עס, ס׳ווערט אביסל אויסגעריבן, ס׳ווערט אביסל שוואכער. זאגט מען, רבונו של עולם, מ׳וויל עס נישט נוצן פאר דברים שבקדושה. וועט א מענטש איינפאלן, אנשטאט מ׳זאל עס לייגן אין די בעק פון די גניזה, זאל מען מאכן די פונד פון די ליסט, אראפרייטעווען די פונד מעקסימום. איז דאס א קלוגע איד, און פארוואס איז ארגער געשען, און פון דעם איז געווארן א הלכה.

הלכות מזוזה: דיני בלה, גניזה, פרשת סתומה, ותגין

הלכה: דין בלה — אויסגעריבענע קלף

Speaker 1: גרייט, האב איך געזאגט בלו זאל לאבן די אפשר דער טיילט און מען זעהן מער, אבער בלו לכאורה איז דעטייטש אזוי ווי די בלוי איז ווען מען געלערנט אין נחת נשים און מען גייט פאר א פרוי קליידער און די… די שטיקליך קליינער וואס האט ס׳אווייערסט. עס איז שוין אויסגע… בלוי בלוי איז מיינט קענסט אן טון, עס שטייט מסקתר בבלוי סיום ומותי חמה, יא? ביי א פרוי, מען געט איר אין די ווינטער נייע קליידער און זיי טוט אן די… אויסגעריסט! בלוי בלוי נישט טייטש משחות, עס זענען נישט ריכטיג דער טייטש. איך טייטש אויסגעריבן. אויסגעריבן. אחרי בלוי הוסר ועדנא. אלט געווארן. אייבער גוט. אלט. אויסגעריבן. רייט. ס׳איז א יאר׳ס דער וויל טעבוי, זאגט ישרוי פון משה, עס איז אלץ די ז זאכן, עס ווערן אלט און אפגעמוטשעט. אויסגעריבן. סאו די טיידער און אסאך דער טויער ווערט אויסגעריבן, עס ווערט אפיסל אויסגעריבן, עס ווערט אפיסל אויסגעריבן, עס ווערט אפיסל אויסגעריבן.

דיסקוסיע: גניזה vs. רעציקלינג פון אלטע ספרי תורה

Speaker 1: וויל מען אבער נישט וואס נישט נישט פאר דברים משה בקדושה, עט א מענטש איינפאלן אנשטאט מיר זאל עס לייגן אין די בעק פון די גנוזה. אין די גנוזה. זאל מען זאל מען מאכן דערפון at least אראפשניידן און ראטעווען דערפון די מעקסימאל, וואס ער עס איז א קלוגער איד, און סתם עס איז ארגעץ געשען, און איבער דעם איז געווארן א הלכה. עס איז געווען איינער רב שלא ביזנעסמאן, און ער ער האט פארקווענט מען זוזות אין תפילין פון דעם. זיי געווען, ער קעטן שטען אז די הרדים אין קדושי חמירים אין קדושי כלה. דא מיינסט פשוט אויסשניידן די פרשה מיט כלי, אפשניידן די פרשה.

Speaker 2: אבער איך פרעגט דיר טאקע א גוטער כאשר, עס איז א גרעסערע כבוד פאר די ספרי תורה, מען די לייגט אים אין גענוזן גאנצערהייט, מען באגראבט אים, איך האב א חשוב׳ע דאך.

Speaker 1: טליסט אבער גראטעוועט, דו וויסן אז מען גיין דארטעווען. דאנקסט אויס די זעלבע שאלה פון א מענטש וואס ער שטארקט, און מען זאל נעמען זיין אן אייבער און מיר אריינגען אן אנדערע מענטשן. נעמען אראפ די וואס סיסע כנוכושי, די שטיקלעכן וואס מען זאגט פון פאר׳נט, אז א מיר איז א רעצייקלינג ביזנעס פון א אלטע ספר תורה. אויף דעם טאקע רעדט די הלכה פון די רעצייקלינג.

Speaker 2: ניין, נעמען מיר זאגט, דער גענוזער איז מער כבוד, ס׳קען זיין א יא, עס איז א אלטע ספר תורה, זאגט מיר שכח תלמידי, שבע רליכות, מען לייקט אים אין די בעק, מען טאנצט פאר דעם ספר תורה, אבער מען ליינט אים נישט.

Speaker 1: ניין, ס׳מיינט אויך למשל אז א רב וואס איז געווארן זייער על, זאל מען אים נישט מאכן יעצט ער שוין נישט מקוועל. וואס עס קען אים נישט? זאל מען אים נישט מאכן יעצט צו זעהן אז ער ווערט דער ראש הקהל. דער גארט דאונגריידן! עפעסט ענדערשט ס׳איז א תורה שבנים, און מען לייגט אים אריין.

און מען זעט קלאר, ביי כהן גדול שטייט “אייל לך יא כהן גדול שאולה”, אריין, ער קען נישט ארויפגיין.

Speaker 2: ניין, איך זאג דיר, ס׳איז דא אפשר א מעמד פאר די ספר תורה שבלה. מען נעמט עס אפילו ווען מען וויל טשעקן וויאזוי מען האט אמאל געשריבן אדער וואס. און די זעלבע זאך, א תלמיד חכם נאך׳ן האלטן, האט עס עפעס א גניזה. איך מיין, לכאורה גייט עס אין גניזה שפעטער, מען לייגט עס אין גניזה. אבער קען זיין, דו האסט אמאל געזען אז מען נעמט אן אלטע ספר תורה און מען לייגט עס אין גניזה?

Speaker 1: ניין, מען לאזט עס אין ארון קודש, מען טאנצט מיט דעם שמחת תורה.

Speaker 2: אבער רוב זענען געגאנגען אין גניזה, ווייל נישט וואלט מען געהאט מיליאנען ספרי תורות פון במשך די דורות, אדער הונדערטער טויזנטער. די שולן האבן אסאך, די נאציס האבן עס פארברענט, איך ווייס נישט, וואס אלעמאל איז דא אזעלכע תירוצים, נו?

Speaker 1: אפשר, איך מיין אז ס׳ענדט אפ אין גניזה ווען ס׳איז שוין ממש צעפאלן. טראכט, ווען ס׳האלט זיך שוין נישט אויף די צוויי העלצער. דאס איז נישט די באקוועמסטע וועג פון עס האלטן פערמאנענטלי, שטייענדיג אין אן ארון קודש אויף צוויי העלצער. ווען ס׳ווערט זייער אלט, ווערט עס צוריבן, ס׳באקומט לעכער. אויב מען ניצט עס נישט, באקומט עס נישט לעכער. אבער מען לייגט עס אריין אפ אין א געוויסע וועג, און מען לייגט עס אריין אפ אין א מינוט.

Speaker 2: אקעי, איך מיין, דער עצם התורה קען זיך האלטן זייער לאנג אויב מען האלט עס גוט. אבער אויב מען ניצט עס, ווערט עס אויסגענוצט, ווייל ס׳ווערט אויסגעריבן, און דערנאך ווערט עס בלה.

Speaker 1: אקעי, ניין, די חוקי הטבע איז אז ערגעץ וואו… איך מיין, ס׳איז נישט דא קיין פארמעט פון טויזנטער יארן צוריק. ס׳איז דא אין א מוזיאום, האלט עס גוט.

Speaker 2: ניין, ס׳איז גראדע יא דא. וואס האט מען עס געהאלטן אין א מוזיאום מיט א פריזער, איך ווייס ווי זיי האלטן עס. איך ווייס טאקע נישט וואס דו רעדסט.

Speaker 1: אקעי, בקיצור, מיר מאכן פשוט א מוזיאום.

הלכה: ולא מן הגליון של ספר — דער גליון פון א ספר תורה

Speaker 1: די זעלבע זאך, ולא… נאך א זאך, ולא מן הגליון של ספר, אפילו דער גליון פון די ספר איז טהור. אויבן און אונטן וואס מ׳האט פריער געזאגט, די רחב מלמעלה ומלמטה. אה, אין כל שהוא עולה למזוזה.

Speaker 2: יא גוט, הגם ס׳איז נישט די כתב, ס׳איז סתם א שטיקל וואס איז געווען פאר א ספר תורה. אזוי ווי די שמות פון די ספר תורה איז חשוב׳ער ווי די מזוזה.

Speaker 1: ער איז נישט די שמות, ער איז די קלף פון א ספר תורה. הגם ער איז נישט די… יעצט גייט ער ווערן אפגרעידעד אז אויף אים עקטשולי גייט שטיין די פרשה, אבער דארטן איז ער אזא זנב ולא ראש. ענדערש דא האסטו א זנב ולא ראש ולא ראש לשועלים, בשעה אין מלין מקדושה חמורה לקדושה קלה.

Speaker 2: זייער גוט. ניין, איך מיין דאך אויך אז מ׳שניידט נישט קיין תורות, אבער דאס איז איינער צו שניידן די אלטע תורה, עס נעמען שטיקלעך. מ׳שניידט נישט. ער זעט דא אויס אז עס איז זייער סימבאליש אז אפילו ווען ס׳איז בלה און אפילו ווען ס׳איז גליון איז דאך א ספר תורה און קדושה.

Speaker 1: אינטערעסאנט ער ברענגט אונזשן אז דער נודע ביהודה האט גערעדט וועגן די שאלה, צו דער רמ״א מיינט אז מ׳שניידט נישט, דארף איז עס שוין געווען געשניטן נאך אלץ. מ׳וואלט עס נישט נישט. אבער ביזסטו מיר ביידע. עס איז זייער גוט.

הלכה: פרשת סתומה אין מזוזה

Speaker 1: יעצט אן קיין האט מען געלערנט וועגן די כתיבה, יא דער קלף, ווי מען מאכט עס איז דער מזוזה. עס איז גוט. יעצט נאך א הלכה וועגן ווי מען שרייבט עס איז די פרשת סתומה. ענליכע איז געשטאנען אין בית תנעל, אבער דאס איז אנדערש און נישט מעכב. דער רמ״א, במצוה לאז עס איז א רווח שבאן פרשת שמרא, און דער רווח פון פרשת סתומה.

Speaker 2: יא האבן זיי געלערנט, פרשת סתומה מיינט אז עס איז דא א ליידיגע ליין, אזוי טוהן אינז, אז איך וואלד אים זעהן צו דער רמ״א. מען האלט אויך אזוי. און אז סתומה הייבט מען אויף די נעקסטע, אויף די זעלבע ליין. סא דערלך. מצוה איז אז עס זאל זיך אנהייבן די פרשת והוים שמואל אויכעט אויף די זעלבע ליין ווי ענדיגט זיך. ווי שריכל פון שמרא.

Speaker 1: יא, אזוי טוהט מען אינעם די מזוזה?

Speaker 2: אבער… אבער וועט עס יא געטון אין פתוחה? בשורה? ווי שאינת שמיכל על מן התורה?

Speaker 1: נע, גוט. עס זאל זיך נישט איינס נאכ׳ן צווייטן אין די תורה. נארווייל ווי הוים שמואל איז א פרשת סתומה דארטן ווי זי איז, זאגט מען אז ווען מען לייגט זיך ווי מין מיינט אז מען זאל זיי אויך טון אזוי. סאו לכתחילה, אבער ס׳איז נישט קיין מעכב בדיעבד. אזוי איז די זאך. און מ׳איז זיך מחמיר צו טון אזוי ביי תפילין.

דיסקוסיע: פרשת סתומה ביי תפילין

Speaker 2: ביי תפילין שטייט לכאורה אין רמב״ם אז מ׳דארף עס אויך טון, ווייל דארט איז אויך נישט סמוך מיטן אות. ס׳איז די זעלבע פרשיות, יא? אבער ס׳איז נישט קלאר. כדי שיקל ויחנה מיט אסמ״ך. קיינע פרשיות איז נישט… ווייל דארט שטייט יוסף מעקב ועוד? ס׳סאונדט אזוי דארט. איך מיין אז אפשר שטייט מפורש, איך געדענק נישט. איך געדענק אז מ׳האט זיך געמוטשעט דארט פארוואס שטייט אזוי.

הלכה: תגין אין מזוזה — “וצריך ליזהר בתגין שבה”

דער רמב״ם׳ס שיטה וועגן תגין

Speaker 1: אקעי. זאגט דער רמב״ם ווייטער, “וצריך לזהר בתגין שבה”. מ׳דארף מאכן די תגין, די קרוינדלעך וואס מ׳זעט אויבן אויף די אותיות פון די תפילין. “ואלו הן התגין שעושין במזוזה”. גייט דער רמב״ם אויסרעכענען וועלכע אותיות אין די מזוזה… זייער אינטערעסאנט, דא האב איך דיסקאווערט וואס איך האב געזוכט דעמאלטס און איך האב פארגעסן. איך האב דיסקאווערט וואס איז די היסטאריע פון די תגין.

ביי אונזער מנהג איז צו מאכן יעדע מאל וואס ס׳שטייט די אותיות שעטנ״ז ג״ץ אין די תורה, מאכן אונז דריי תגין. אזוי איז אונזער מנהג. איך מיין אז תוספות אדער אנדערע האבן געלערנט אזוי. דער רמב״ם האט אבער פארשטאנען, אז דאס וואס שטייט אין די גמרא אין מנחות, “שעטנ״ז ג״ץ צריכין שלשה תיוגין”, און אזוי שטייט “אמר רבא” אין מנחות כ״ט ע״ב, “שבע אותיות צריכות שלשה שלשה זינין, ואלו הן שעטנ״ז ג״ץ”, האט דער רמב״ם פארשטאנען אז רבא מיינט צו זאגן אז ווען מ׳שרייבט א מזוזה, און ער גייט יעצט אויסרעכענען א שי״ן און א עי״ן און א תי״ו און אזוי ווייטער פון די מזוזה, אויף יענע אותיות דארף מען דריי תגין. נישט אין די גאנצע תורה כולה, און נישט אין א תפילין. תפילין האט אנדערע אותיות וואס דארפן תגין. און אין א מזוזה דארף שעטנ״ז ג״ץ, אבער די רעשט פון די תורה האט דער רמב״ם נישט געהערט בכלל פון די זאך אז ס׳דארף תגין.

יעצט האסטו געכאפט וואס די סטארי איז. זאגט דער רמב״ם, און ער גייט דיר אויסרעכענען אין די צוויי פרשיות אלע אותיות וואס האבן תגין.

רש״י׳ס שיטה vs. רמב״ם

Speaker 2: ניין, אבער פאריגע וואך האבן מיר צוגעלייגט נאך א לעוועל פון אינטערעסאנטקייט, אז לשיטת רש״י איז די תגין נישט קיין גאנצע קרוינען העכער די אות אזויווי דער רמב״ם זאגט, אזויווי זינין, נאר ס׳איז די אופן וויאזוי מ׳מאכט שארף די אות. אן עקסטערע דין אז די אותיות זאלן זיין אזא שיינע אות, אז זיי זאלן זיין שארף, די קרוין פון די שי״ן, די עק פון די שי״ן זאל זיין שיין, אזא סארט זאך. וואלט מען געגאנגען מיט רש״י אז שעטנ״ז גע״ץ מיינט איבעראל, ווייל בסך הכל די הקפדה דארף זיין וויאזוי מ׳שרייבט יענע אות, נישט קיין תגין העכער דעם.

אונזער מנהג — ביידע שיטות צוזאמען

Speaker 1: וואס אונז האבן, אונז האבן ביידע מנהגים צוזאמען. אונז נעמען אן די זיינין אזויווי דער רמב״ם, און אונז נעמען אן די שעטנ״ז גע״ץ שיטת רש״י. אקעי, אזוי האט ר׳ יחיאל מאיר מסביר געווען.

Speaker 2: יא. מ׳דארף זען צו דו ביסט מסכים, אבער יא. אזוי איז זיכער די… יא. די הגהות מיימוניות זאגט מען דאך אלעמאל קוקן אין פרק ב׳, דארט איז דא א גרויסע הגה.

Speaker 1: אקעי. בקיצור, דאס איז די מעשה.

ספעציפישע אותיות אין מזוזה מיט תגין

Speaker 1: אקעי, זאגט דער רמב״ם, ביי וועלכע אותיות? זאגט דער רמב״ם אזוי, אין פרשה ראשונה איז דא זיבן אותיות וואס יעדע איינס האט זיבן זיינין, און דאס איז ש׳ און ע׳ פון “שמע”. פארוואס איז ער מסביר אזוי צו זאגן די ע׳? איך ווייס נישט. ו׳ און נ׳ פון “ונפשך”.

Speaker 2: יא, אבער די ש׳ פון “שמע” און די ע׳ דארפן האבן דריי זיינין.

Speaker 1: ש׳ און ע׳, נ׳ פון “ונפשך”, ח׳ און די צוויי דל״ת׳ן פון “מזוזות”.

Speaker 2: זייער גוט. ביי מזוזות, דא דרך אגב זעסטו אז ס׳מאכט סענס אביסל. די דל״ת׳ן ביי מזוזות, די שמיעה און די נפש, אזויווי צוויי זאכן וואס מ׳דערמאנט דעם מענטש אדער וואס? און פארוואס רעכנט ער אויס מזוזות?

Speaker 1: ווייל דאס איז מזוזות, און מ׳מאכט דאך… מזוזה און תפילין זענען דאך נאנטע ברידער. רייט. און ביי מזוזה, צו געדענקען, ביי מזוזה איז געשטאנען אז מ׳מאכט די תגין אויף די זעלבע פרשה. איך וויל נאר קוקן צו די זעלבע. וועלכע פרשה איז די פרשה של מזוזה, של תפילין?

דער חילוק צווישן מזוזה און תפילין אין תגין

Speaker 2: יא, דער רמב״ם זאגט, דארט איז אנדערש, דארט שרייבט מען ביי “קוממיות” און ביי “וקשרתם”. פארוואס? ווייל דארט… ס׳האט אן אנדערע מסורה ביי מזוזה און אן אנדערע ביי תפילין.

Speaker 1: יא, ס׳איז נישט… די זיינין איז נישט קיין דין אין די תורה, ס׳איז א דין אין די מזוזה, ווייל אין די תפילין איז מען מדגיש דאס וואס ס׳שטייט “וקשרתם”, און דא איז מען מדגיש דאס וואס ס׳שטייט “מזוזות”. זעסט אז די זיינין…

Speaker 2: און אין תפילין איז מען נישט מדגיש די מזוזות?

Speaker 1: ניין.

Speaker 2: אבער אין מזוזות איז מען יא מדגיש די טוטפות?

Speaker 1: יא. אינטרעסאנט.

Speaker 2: אקעי. אבער זעסט אז די מזוזה איז נייסער. נייסער, א חבר. על כל פנים, זעסטו אז ס׳האט עפעס צו טון.

Speaker 1: אינטערעסאנט. דער “ונפשך” איז “שמע” איין מאל, און “תתנח” איז די צווייטע פרשה, דארט איז דא זעקס אותיות, יעדע איינס איז אויף דריי זיילן. די ג׳ פון די “גנח” איז אינטערעסאנט, דארט האט מען געמאכט “ואספת” אויף די תפילין, און דא איז דא די “גנח”.

מזוזה: תגין, סרטוט, והשקפת הרמב״ם על סגולות

הלכה ז (המשך) — תגין אויף מזוזות און טוטפות

Speaker 1: ניין. אבער אין מזוזות איז מען יא מדגיש די טוטפות.

Speaker 2: יא, אינטערעסאנט.

Speaker 1: אקעי. די מזוזות איז מעשר. מעשר. על כל פנים, מען זעט קלאר אז ס׳האט עפעס צו טון. אינטערעסאנט.

און דא נפשך, שמע איינס אין טוטפות, און דאך אין די צווייטע פרשה איז דא זעקס אותיות, יעדע איינס אויף דריי זיינין, די ג׳ פון דגנחא. ס׳איז אינטערעסאנט, אין די… דארט האט מען געמאכט ואספת, אויף די ואספת, און דא איז דא די גנחא. ס׳איז אינטערעסאנט. ס׳איז דא פשטות אין דעם, מ׳קען היינט נישט פארשטיין די סודות.

Speaker 2: ניין, דו הייבסט אן צו כאפן, עפעס א מהלך איז דא פון די צוויי זיינין פון מזוזות, די צוויי תי״ו׳ס פון די טוטפות, און די צדי״ק פון “על הארץ”. דארט איז נישט געווען די “על הארץ” אויך נישט. אקעי, אינטערעסאנט.

Speaker 1: ס׳איז אינטערעסאנט אויך וועלכע אות פון א ווארט. די ג׳ איז די מערסטע דאמינענט אות פון דגנחא. איך ווייס נישט. די גנחא, ס׳איז די מערסטע מרומז אויף די ג׳, אבער איך ווייס נישט פארוואס מ׳קען נישט טראכטן אויף די ד׳, די ערשטע אות פון דגנחא. איך ווייס נישט פארוואס. אפשר פשוט ווייל דאס איז די מזוזה, און דאס איז די ווארט. ס׳קען זיין אז ס׳איז פשוט, ס׳קען זיין פשוט אז די אותיות קען מען אריינפיטן א תג. איך ווייס נישט. אפשר איז דא א פראקטישע זאך אין דעם, אז דו פיטסט אריין א תג אין אן אל״ף, גיי ווייס ווי אזוי דו גייסט מאכן די תג, למשל. איך ווייס נישט. צדי״ק איז “על הארץ”.

עניוועיס, “ואם לא הוסיף תגין או שהוסיף תגין שלא כגדרן, לא פסל”. ס׳איז נישט פסול. אונזער מנהג איז נישט צו מאכן די תגין. אונז מאכן נאר אויף ספר תורה דאך.

Speaker 2: ניין, אונז מאכן שעתנ״ז ג״ץ, דאס איז באופן כללי. אבער די רמב״ם׳ס זאכן, איך ווייס נישט צו מ׳מאכט עס על פי הרמב״ם. איז דא א מארקעט פאר דעם?

Speaker 1: דו קענסט מאכן וואס דו ווילסט, ס׳פאסלט דאך נישט סיי ווי. אקעי, איך האב א ביזנעס איידיע, לאמיר רעדן נאכן שיעור.

Speaker 2: ניין, ס׳איז דא, ס׳איז דא, איך געדענק אז ס׳קען זיין א חלק טוט מען. יא, ס׳איז דא זיכער זאכן וואס מ׳דארף קוקן וואס מ׳טוט למעשה. פארוואס זאל מען נישט רופן א סופר? דו וועסט רופן א סופר צו זאגן די שיעור.

Speaker 1: און דא אויך נאך, דרך אגב, דו זעסט אז די רמב״ם וועט שוין זען אין ספר תורה, ס׳איז דא נאך זאכן וואס פלעגט אמאל מאכן. היינט רוב תורות איז היינט גייט אלעס סטאנדארד. אבער אמאל, יעדער סופר האט זיך געהאט זיינע מנהגים ווי ער מאכט א זיי״ן, ווי ער מאכט א גימ״ל, וכדומה. דייווערסיטי. אבער היינט זענען מיר איין קאמיוניטי מיט אחדות. היינט האבן מיר מער אחדות.

Speaker 2: אחדות שיעור לחם. גוט.

הלכה ח — סרטוט, הוספת און חיסור אותיות

Speaker 1: אקעי, מנהג פשוט, זאג דיר אן. אה, נאכאמאל, וועם קאלסטו “שלא בסרטוט”? שלא בסרטוט… אה, סרטוט האט ער אונז שוין פארציילט אין הלכות תפילין, אז אלעס, סיי ספר תורה, סיי תפילין, אז אלעס דארף סרטוט. אות שלא דקדק בה… אויך האבן מיר שוין געלערנט אין הלכות תפילין אז עס דארף זיין… ריכטיג. או הוסיף אפילו אות אחת מבפנים, או נטל אפילו אות אחת, הרי זה פסולה.

דיסקוסיע: וואס איז סרטוט?

Speaker 2: וויאזוי פשט אז ער האט צוגעלייגט א אות? איך קען נישט זאגן אז אלעס סרטוט איז פאר די טובה פון די ליינער, וואלט מען זיך געקענט צולייגן סרטוט נאכדעם. סאו זעט אויס אז סרטוט איז אז דער סופר זאל עס שרייבן. סרטוט מיינט אז די ש… יא, גוט, אז מ׳זאל קענען ליינען גראד. אבער אויב ס׳איז געשריבן אן א רולער, אבער ס׳איז קרום, ס׳איז נישט גראד, איז עס נישט די ווארט “שלא בשורה”?

Speaker 1: אוודאי, כדי אז מ׳זאל שרייבן גראד. מ׳דארף מאכן די קראץ פארדעם.

Speaker 2: ניין, מ׳קען נישט צולייגן נאכדעם. דאס פרעג איך. מ׳קען נישט צולייגן. סרטוט מיינט “שלא בשורה”, אז ס׳איז איין ישרות.

Speaker 1: יא, אוודאי! אוודאי! אוודאי! אוודאי! די ריעל פוינט פון די סרטוט איז מ׳זאל שרייבן דערויף. אויב האסטו געשריבן קרום, וואס העלפט דיר די ליינס? ס׳העלפט דיר גארנישט.

די פוינט איז אז מיר האבן געלערנט, תפילין דארף נישט סרטוט, אבער יא, ספר תורה דארף יא סרטוט. אויב ער האט געשריבן גראד, אבער ער האט נישט געמאכט פארדעם די איינגעקריצטע ליין. דאס הייסט סרטוט. איך ווייס נישט וואס סרטוט מיינט מאכן א ליין. סרטוט מיינט שרייבן גראד.

Speaker 2: וואס זאגט דער רמב״ם?

Speaker 1: איך זאג דיר, איך בין א רב. איך האב דיר געזאגט “שלא בסרטוט”. איך זאג פאר דיר וואס איך ווייס זאגן. דאס איז די טייטש, איך פארשטיי נישט די שאלה. סרטוט מיינט נישט די ליין אליין. די פוינט פון די סרטוט איז אז איך זאל שרייבן גראד.

מיר האבן געלערנט פריער, פריער, פריער, איז געווען די אופן אז מ׳קראצט פארדעם. אויב ער האט נישט געקראצט, אפילו דער מענטש האט זיך אויסגעלערנט צו שרייבן גראד.

Speaker 2: סרטוט און שורה איז נישט די זעלבע זאך.

Speaker 1: יא, דאס איז די זעלבע זאך. דאס איז די זעלבע זאך. מ׳לערנט קלאר אין די… סרטוט איז די עקט פון קראצן.

Speaker 2: איך בין נישט מסכים. אויב איינער קראצט און ער שרייבט נישט גראד, איז ער נישט יוצא.

Speaker 1: איך בין נישט מסכים. דאס קען זיין, ווייל די גאנצע תכלית פון סרטוט איז אז מ׳זאל שרייבן אויף דעם. סאו דאס וואס דו זאגסט אז סרטוט איז א שם נרדף לשורה, איז נישט ריכטיג. מ׳שרייבט אויף די ליינס. דאס איז די טייטש. אז דו שרייבסט ליינס און דו שרייבסט נישט אויף די ליינס, איז דאס די פוינט. איך בין מסכים אויף לחומרא, אבער איך בין נישט מסכים אז אויב איינער האט געשריבן גראד און ס׳איז נישט דא קיין ליין, ער האט נישט געמאכט די… מ׳קען נישט שרייבן גראד אן א ליין. איז דאס כשר בדיעבד? איך וואלט נישט מסכים געווען.

Speaker 2: קען נישט. ס׳זעט נישט אויס אזוי אינדערהיים. דער היידער רבי כיוועגער האט שוין געזאגט אזוי ווי מיר, אז מ׳קען נישט צולייגן מיינד מיט די כסיפה. אה, מ׳סט מיט די טראפן. ווייל עס איז געווען שיף. איך פרעג, ווען עס גראד איז איז גראד איז גראד.

Speaker 1: ניין, עס שוואל נישט אז עס געווען שיף. ס׳עמען קרייג איז נישט איינגעפארן אז עס וואלט זיין גראד. ס׳פשוט, אז דער איז מיינד עס. איך וויי נישט פארוואס דא זוכסט פרוילנצט. אקעי. ווי האלטן אונז?

Speaker 2: יא. עס איז פסול.

Speaker 1: אה, אויך הוסר וואלעמען פרעמד, דאס האבן מיר געליינד. אבער מען מאכט א חסר׳ע מאל, איז עס ווי הוסר ווי פרעמד. אדער סתם, א לייג. פארוואס ווייל איינער צולייגן?

Speaker 2: ניין, עס ווייס איך נישט, עס ווערט פרעג. אקעי, עס שוין זעהן פארוואס מען לייגט צו. אה, עס קוק, זאג דערהיים. מען לייגט צו. עס איז א מנהג פשוט עס איז דא א מנהג וואס איז פארשפרייט. אקעי.

שם שד״י מבחוץ

Speaker 1: יא. ער זאגט נישט, בחול ישראל, ס׳איז נישט מחייב. ער זאגט נאר אז עס איז דא פארשפרייט. שקזן עלעמזיזם מבחוץ, כנגד ארבע, אכשמיים. פרשעי פרשעי. אקעי. אקעי. בע די שטיקל וואס מען האט געמאכט סתומה, לייגט מען שרייבט מען שדאי, שם שדאי דער אייד. עראינו איימאל איז א הפסד, צעשייט נישט, לפי שריבט מען חוץ. אריינמאל אינדארסט עס נישט. ער זאגט נישט, ער פארגינט נישט. ער זאגט נישט אז מ׳קען עס טון, אדער מ׳זאל עס טון, ווייל ענערוועמען חוץ. אריינמאל איז א הפסד, די מייר פיר שריבט מען חוץ.

אבעל אלי יישר קאסמן באבער פון אים, איינמאל מ׳האט אנגעהויבן שרייבן דאס, וואלט מענטשט און געמיינט אז מען קען דא צולייגן מיין שמות. חוץ פון דערסט, האסט דא צוויי קראפס. אויב מען שרייבט עס אויף געט, איך בין נישט זיכער, רבי, יא, אבער איך וויל זיין פארשטיין קלאר. פון איינער, דערסט איז דער רבי, מ׳זאגט הוסף אסאך, אז עס מיינט אז עס ולייגט צו די פרשה. ער שרייבט די גנח אן מיט צוויי כאפס, איך ווייס וואס. אבער עס שרייבט אויף דער זייט.

Speaker 2: יא, דער רבי מיינט נישט אז עס שרייבט אריין אין דער פרשה. קיינער מיינט נישט אז דער שימות מלכים זענען פארט פון דער מזילה. אפשר צווישן די שורות, אזוי ווי ער האט געטון בחוץ, טוט ער. אקעי, נאר דאס איז נישט נויסן. דער רבי, זאג נישט אז ס׳פאסלט. קוק, קענסטו זעק? גיי, דער זאג, איך זאג, איך זאג צו ערגער.

שמות הקדושים, שמות מלאכים, חותמות — פסול

Speaker 1: יא. אףילא היינוסע קדושים. אבער דער רבי איז גוטייש מלכים. שימות קדושים, מיינט הייליגע מענטשן.

Speaker 2: אן, און שמות הקדושים מיינט אז מען שרייבט דארט שמות של הקדוש ברוך הוא, שמות.

Speaker 1: ניין, ניין, דאס האב איך נישט אויסגערעכנט, נאך שמות מלאכים.

Speaker 2: יא, יא. שמות שטייט דאך שוין, יישר כח, שטייט דאך שוין, יא, אלוקים. שמות הקדושים, נעמען פון הייליגע מענטשן. פליז, שרייבט עס נישט פאר די שרייבער שטארק. אזוי ווי מלאכים, פארוואס נישט? רבי שמעון, רבי משה?

Speaker 1: יא, יא, אבער רבי שמעון איז הקדוש. דאס איז נישט איינגעפאלן אפילו פאר די רמב״ם צו שרייבן רבי שמעון, רבי משה שלא כתיב בתורה. פאר דעם שטייט “מצוות צדיקים”.

אוי פסול, אויך חותמות. איינער האט אריינגעלייגט א… חותמות איז געווען אזא מין… א זיגל מיינט נישט א זיגל, עס מיינט… שיינקייט אדער א דיזיין אדער אזאנס? עס איז געווען אזעלכע… עס הייסט דאך קמיע, און די קמיע איז ביזנעס. איז דא זאכן וואס הייסן די חותמות. עס איז אזוי ווי זיגלעך, אבער עס איז אזעלכע דיזיינס וואס דאס הייסט אז דאס איז ווי ער זעט אויס יעדער מלאך, אזעלכע פיקטשערלעך, אזעלכע זאכן. די ספרדים האבן געהאט די סארט… די מגן דוד למשל, איז א סיגנעטשער וואס האט אבער די גאנצע… יא, יא, אמת, אבער עס האט נישט מיט יעצט. חותמות איז א ווארט פאר א געוויסע סארט זאכן וואס מען מאכט אין קמיעות. פארוואס עס הייסט א חותם ווייס איך נישט. איך זאג דיר, איינער גייט איינפאלן אז ער גייט דארט אריינלייגן, שרייבן עפעס וועגן עניטינג וואס ער סופארט. סאטמאר, די מדינה.

דער רמב״ם׳ס השקפה — מזוזה איז נישט קיין קמיע

Speaker 1: ער זאגט דא, ער זאגט אז עס איז פסול. אבער ער זאגט, ער איז אן אלטער מענטש, און ער איז בכלל נישט אריינגעקומען אין די נושא. ער זאגט יא, ס׳איז פסול. אין די נעקסטע ליין זאגט ער: “שאלו הטיפשים לא ידעו להם שבטלו המצוה, לפי שאנו אומרים שהוספת אות אחת פוסלת, אלו שעושים מצוה גדולה שייחד שמו של הקדוש ברוך הוא ואהבתו ועבודתו כאילו הוא קמיע להנאת עצמן.”

די טיפשים מאכן עס א סיין ווי די מזוזה איז א קמיע להנאת עצמן. און באמת איז עס אן ענין, די אמת׳דיגע מצוה גדולה איז יחוד שמו של הקב״ה ואהבתו ועבודתו, ווי עס שטייט אין “שמע” און “והיה אם שמוע”. און וועגן דעם הענגט עס. נאר דער מענטש לייגט דארטן אויך נאך סגולות, ווייל ער מיינט אז די גאנצע זאך איז א סגולה, סאו לאמיר שוין לייגן נאך סגולות. וואס איז די סגולה פאר? פאר הנאת עצמן. כמו שעלה בלבם הסכל, שזה הדבר מהנה בענייני העולם.

אזוי, ווייל די מענטשן האבן געטראכט אויף די קמיע אליין אז דאס קען העלפן להנאת עצמן, יעצט רייסט דער רמב״ם אראפ די עצם המנהג אז עני סגולה אדער עני שמות קען העלפן, שמות קודש קען העלפן אויף הבל העולם, קען העלפן פאר א מענטש הנאת עצמן, הבל העולם. כמו שעלה בלבם הסכל, אזוי ווי זיי האבן געטראכט אויף זייער נארישע הארץ אז שרייבן שמות קדושים אדער שמות מלאכים וכדומה קען מאכן א מענטש׳ס לעבן באקוועמער, אז ער וועט הנאה האבן פון זיין הבל העולם בעסער, אז ער וועט האבן מער געלט אדער מער כבוד אדער א זאך פון הבל העולם.

יעצט מיינט ער נאך אז די מזוזה איז אויך אזוי. אבער ס׳איז אינטערעסאנט, ס׳איז דאך נאך א טראפ מער. בעיסיקלי, ער האט ריפלעיסד די מזוזה מיט די הבל העולם, ווייל די מזוזה איז דאך יעצט געווארן פסול. וואס האסטו יא דא? די שמות פון מלאכים.

Speaker 2: נישט ביידע. ער מאכט דאך… אקעי, דאס איז דער רמב״ם. איך פארשטיי אז ער האט עס ריפלעיסד. דער רמב״ם זאגט אז ס׳איז פסול, איך ווייס. וואלט איך געוואוסט אז ס׳איז עכט פסול? איך האב מורא אז דער רמב״ם ווייסט בעסער.

קשיא פון דער גמרא — אונקלוס הגר און מזוזה אלס שמירה

Speaker 1: יעצט קומט אריין א גרויסע קשיא. ס׳איז געווען א איד וואס האט געהייסן רבי אונקלוס. ער איז געווען א פרינץ אין דער רוימישער מלוכה, און ער איז אנטלאפן צו די חכמים און ער האט אנגעהויבן לערנען תורה. און מ׳האט געשיקט נאך אים, האט ער געזאגט פאר די סאלדאטן פארשידענע שיינע זאכן וואס ער האט געטראפן אין אידישקייט, שיינע טאלקינג פוינטס, פארשידענע מצוות וואס דאס ווייזט די שיינקייט פון די תורה און מצוות. אזוי פארציילט די גמרא. און ער האט געזאגט אזא זאך: ביי ענק מלכים, ענקערע קעניגן, ווער היט אויף וועם? די סאלדאטן היטן אויף די קעניג. ביי אונז, דער קעניג היט אויף די סאלדאטן, וועגן דעם האבן מיר אונזער מזוזה וואס היט אויף אונזער טיר.

יא. וואס זאגט דער רמב״ם דערויף? לאמיר פארשטיין, לאמיר קודם… לאמיר קודם זאגן די שאלה. לאמיר קודם זיך דערמאנען די השקפה׳דיגע פראבלעם צו טראכטן די מציאות העלפט פאר הבא לעולם, און נאכדעם קומט צו נאך א לערער לכבוד די אליער.

דער רמב״ם׳ס שיטה אויף מזוזה אלס קמיע — און די השקפה׳דיגע יסודות

דער מעשה מיט אונקלוס הגר און די רומישע סאלדאטן

אזוי פארציילט די גמרא, און ער האט געזאגט אזא זאך: ביי ענק מלכים, ביי ענק קעניגן, ווער היט אויף וועם? די סאלדאטן היטן אויף די קעניג. ביי אונז, דער קעניג היט אויף די סאלדאטן, וועגן דעם האבן מיר א מזוזה וואס היט אויף אונזער טיר.

וויאזוי דער רמב״ם פארשטייט דעם מעשה

יא, וויאזוי וואלט דער רמב״ם אונז פארשטייטשט דעם? לאמיר פארשטיין, לאמיר קודם זיך דערמאנען. דער פראבלעם איז די השקפה׳דיגע פראבלעם צו טראכטן אז די מזוזה העלפט פאר הבלי עולם, און נאכדעם קומט צו נאך א לערער, לכבוד דעם שרייבט מען נאך צו שמות און זאכן. דאס איז די אפאזיט.

אונקלוס זאגט דאך פארקערט. אונקלוס, קודם כל איז דא א פסוק אין די מזוזה, ער קוועטשט אריין אין די מזוזה א פסוק וואס איך האב אפילו קיינמאל נישט געזען. דאס איז דאך שווערע השגות, און דאס איז די ריכטיגע השקפה. לאמיר נישט גיין אזוי שטארק.

אבער וואס אונקלוס זאגט, ער זאגט אז די שכר וואס מ׳זאל נישט טראכטן צו… ווייט, ווייט, ווייט, לאמיר טראכטן א סעקונדע.

פאראלעל צו הלכות עבודה זרה — לוחשי המכה

וואס דער רמב״ם זאגט אין הלכות תפילין איז לכאורה די זעלבע זאך וואס ער האט געזאגט שוין אין הלכות עבודה זרה וועגן לוחשי המכה, ווייל דאס איז א משנה, ס׳איז נישט קיין חידוש פון רמב״ם. די משנה זאגט, איינער זאגט א לוחש על המכה, ער זאגט “כל המחלה אשר שמתי במצרים”, ער זאגט א פסוק, איז ער אין הלכות תפילין. פארוואס? האט דער רמב״ם מסביר געווען, שאותן דברי תורה רפואת הגוף, ואלו רפואת הנפש. די תורה איז געמאכט דו זאלסט וויסן די ריכטיגע דעות, נישט כדי… א הייליגע פסוק אין די תורה, אוודאי.

איינער האט געפרעגט פאר׳ן רמב״ם, די תורה זאגט נישט צו שכר בעולם הזה? די תורה היט נישט? אוודאי. אבער וויאזוי היט עס? דורכדעם וואס דו טוסט די מצוה פון מזוזה, און אין די מזוזה שטייט וואס סוף טוב די גנחל. אויב דו דינסט דעם אייבערשטן…

דער רבינו מנוח׳ס ביאור

דארט זאגט דער רבינו מנוח אדער רמ״ק, ר״מ ק׳, איך געדענק נישט ווער ער ברענגט. ער זאגט, אז לויט׳ן רמב״ם, וואס היט די הויז איז דאס אז די מזוזה דערמאנט דעם אייבערשטן, דערמאנט יחוד שמו ועבודתו, און איינער וואס איז א עובד השם האט א השגחה פרטית וכו׳ וכו׳, דאס היט. אבער אויב דו מיינסט אז ס׳איז די שארטקאט, אז די תפילין אליין וואס היט, דאס איז די פראבלעם.

סאו אונקלוס איז אין חילוקים. אונקלוס האט געזאגט נאר פאר די רומיים, ווייל די רומיים האבן געקענט פארשטיין, אבער דער רמב״ם האט געזאגט דעם אמת.

דער פראבלעם פון הבל עולם — ווען די שמירה ארבעט און ווען נישט

ס׳איז אויך נישט נאר די שארטקאט, און אויך די פיר סגולות. ער זאגט אז ס׳שטערט אים דא די הבל עולם. אין אנדערע ווערטער, אוודאי אויב איינער דינט דעם אייבערשטן וואס איז נישט הבל עולם, גייט אים אויך נישט אנגיין די עולם אזוי. אבער אויב איינער מיינט אז א מזוזה איז עפעס א סגולה כדי צו האבן א גוטע פרנסה, און ער כאפט נישט בכלל די גאנצע נושא פון “ידע את ה׳ ועבדהו”, ער כאפט נישט די גאנצע זאך, גייט ער אויך נישט האבן די שמירה.

דער פאראדאקס: די שמירה ארבעט נאר ווען דו דארפסט עס נישט

ווייל די שמירה ארבעט נאר ווען דו דארפסט עס נישט. ווייל דאס איז נישט די “ענד גאול”. דו טארסט נישט מאכן די “ענד גאול”. ווען ס׳איז די “ענד גאול”, גייסטו עס נישט האבן. ווען ס׳איז א גוטע “סייד עפעקט” פון די “גאול”, אזויווי אלע זאכן, גייסטו עס האבן. אזויווי שכר עולם הבא, אזויווי שכר וואס אונז האבן געלערנט, אזויווי שכר וואס דער רמב״ם האט געלערנט אין הלכות תשובה.

דער רמב״ם׳ס שיטה אויף קמיעות און שמות מלאכים

און אויך איז אמת אז דער רמב״ם האלט אז א קמיע ארבעט בכלל נישט. דאס איז זיכער אז ער האלט אז שרייבן שמות מלאכים טוט נישט גארנישט אויף. נאר ס׳איז אינטערעסאנט, ווייל דארטן האט דער רמב״ם די נעקסטע זאך געזאגט אז מען מעג יא געוויסע זאכן.

שרייבן ש-ד-י פון אויסנווייניג

און דא אויך, ש-ד-י האט ער יא, מען מעג שרייבן ש-ד-י. אפילו א גאנצע רמב״ם, מ׳דארף עס נישט. יא, ווי שמים מבחוץ. וואס איז דאס? סתם צו דערמאנען דעם אייבערשטן. ער זאגט, לכאורה טראכט אריין, מ׳שרייבט ש-ד-י פון אינדרויסן, פשוט צו דערמאנען דעם אייבערשטן.

ס׳איז דאך א פראבלעם, די מזוזה, טראכט אריין, די שמות הקדושים זענען אינעווייניג ערגעץ. הער אויס, באטראכטן נישט מענטשן אז ס׳איז א סגולה? ניין, מ׳שרייבט עס נישט בתורת סגולה, מ׳שרייבט עס בתורת זיך צו דערמאנען דעם אייבערשטן. ס׳איז דא א פראבלעם אז די מזוזה איז פארקנייטשט, זעט מען גארנישט, שרייבט מען עפעס אינדרויסן זיך צו דערמאנען דעם אייבערשטן.

אזוי גייט ער זאגן. מ׳האט געזאגט אז ס׳איז קלאר אז דאס איז נישט א חלק פון די מצוה. ממילא איז עס אויך נישט קיין סגולה, און דער אייבערשטער וועט נישט געבן קיין הפסד וועגן דעם. אה, קען אויך זיין. אבער דער וואס שרייבט אינעווייניג, ער מיינט אז דאס וואס ס׳שטייט א נאמען אויף מיין הויז, דאס גייט זיין א שמירה. דאס איז וואס דער רמב״ם זאגט אז איינער איז קורא פסוקים איינצושלאפן וכדומה, אויב ער מיינט עס כדי אז דאס גייט אים אפהיטן און דאס איז די מטרה, איז דאס די זעלבע זאך.

דער טיפוס וואס זוכט סגולות

ס׳איז זייער אינטערעסאנט, ווייל דו זעסט דא נאך א זייער אינטערעסאנטע זאך. דער טיפוס וואס מיינט אז ס׳איז א סגולה, ער איז אבער נישט צופרידן, ס׳איז נאך נישט גענוג א גוטע סגולה. ער גייט נאך צושרייבן שמות און זאכן. דער האט א מוטרוחם, ער גייט נישט צושרייבן נאך שיינע “קוואוטס”. דאס איז נישט דא, ווייל ס׳איז זייער שיין, שמעו שמים ושמעו, ער דערמאנט דעם אייבערשטן. דער טפש דארף צולייגן, ער זאגט צו, אפישעלי, ער האט דאך דא א קמיע, ער איז נישט העפי מיט די קמיע. אפשר גייט נישט די קמיע ארבעטן? ס׳ארבעט נישט.

מנהג ישראל — כוזו במוכסז כוזו

מנהג ישראל, אבער אזוי ווי ס׳ווערט דא געברענגט אין הגהות מיימוניות, אז ס׳איז יא צוצולייגן נאך עפעס אויף די מזוזה, און אונז לייגן צו אויף אינדרויסן, קעגן אונז שטייט “ה׳ אלקינו”, שרייבן אונז צו די ווערטער, די אותיות נאך “ה׳ אלקינו”, יא? כוזו, וואס מ׳לייגט דא, כוזו, און אזוי ווייטער. לכאורה דא איז א סגולה.

פשוט פשט, ס׳שטייט דא אין הגהות מיימוניות, ס׳שטייט אויך אין אנדערע פלעצער, יא, מנהגי, יא, השם מתחלף. ער ברענגט פשוט אז מנהגי חותמים שמות, ער ברענגט אהער די מנהג אשכנז. ער זאגט אז ס׳איז געווען, ס׳זעט אויס אז אמאל פלעגט יא זיין די מנהג צו שרייבן די חותמות ושמות מלאכים, און נאכדעם האט מען עס מינימייזד און געזאגט מ׳זאל קענען אריינלייגן די שם, די רמז. ס׳איז געווען די אותיות, אז דער רבינו מנוח זאגט אז מ׳לייגט די אותיות וואס שטייט נאך “ה׳ אלקינו ה׳ אחד”, דאס קומט אויס כוזו במוכסז, כוזו. סאו, מענטשן אליינס, ס׳סאונדט עפעס אזוי ווי מיסטעריעז ווערטער.

די באדייטונג פון כוזו — נאך א רמז אויף “ה׳ אלקינו ה׳ אחד”

אדער אפשר איז נאך עפעס א רמז אז די איינציגסטע זאך וואס אונז ווילן פאוקעסן איז “ה׳ אלקינו ה׳ אחד”. טראכט, טראכט וואס געשעט דא. מענטשן וואס טראכטן אז “שמע ישראל ה׳ אלקינו ה׳ אחד” און “ואהבת” איז נישט גענוג גוט, זיי ווילן צושרייבן נאך עפעס. און איינער, אה, ענדליך האט ער געטראפן אז מ׳שרייבט א קריאציע, און ער גייט עס יעצט שרייען צו די ספר. און וואס גייט ער טרעפן? אז ס׳איז נאך א רמז אויף “ה׳ אלקינו ה׳ אחד”. ס׳איז נישטא גארנישט אין די זייט אויסער דעם. זעסטו די פוינט פון שרייבן? יא, דאס איז א טייטש.

דער רמב״ם׳ס השפעה אויף דעם מנהג

ס׳זעט אויס אבער אז די פאקט איז אז די מנהג צו שרייבן שמות און מלאכים און אזוי ווייטער איז אן אלטער מנהג נאך פאר די רמב״ם, ס׳איז געווען גאר א משמעות׳דיגער מנהג. די רמב״ם לכאורה האט עס געקענסלט. לכבוד די רמב״ם האט מען עס אויפגעהערט צו טון, און ס׳איז געבליבן נאר אביסל.

ס׳קען זיין די רמב״ם האט טאקע פארשטאנען אז דער וואס שרייבט די שמות, דו זאגסט נאר צו דערמאנען, און די זעלבע זאך מוז מען לערנען אויף די חובות נישט. אבער דער אמת איז, אז אויף די תפילין דארף מען שרייבן די שמות, נישט אזא מאדנע קאוד וואס מ׳דארף דעציפערן. געווענליך די קאודס, די שמות שטייט נישט שוין, ניין, איך זאג אז ס׳איז א פאקט אז מ׳האט עס אריינגעלייגט פאר די מענטשן וואס האבן עס געזוכט צו ווערן.

דער פאקט איז, אז די אלע קאודס קומען יא פון די איידיעס פון סגולות און קמיעות און אזוי ווייטער. עס קען זיין אז מ׳האט געוואלט, אז דו ביסט גערעכט, אפשר וועגן דעם מאכט מען א מינימייזער, נישט אזוי ווי ס׳איז געווען… קמיעות, איך ווייס נישט. אזוי ווי קרבנות. אויב איינער האט עס שוין נישט, איז עס זיכער א מזוזה כשרה. אזוי ווי דער רמב״ם׳ס קרבנות, אביסל. יא, ווייל דער עולם וויל עס, און דער רמב״ם זאגט אסאך מאל די געדאנק. דער עולם וויל זייער שטארק לייגן שמות, אקעי, דא איז שוין נישט שמות, פון דרויסן לאז איך דיר.

דער עיקר חילוק: מזוזה קעגן קמיע

ניין, צו פארשטיין, דער רמב״ם שטערט די עיקר די איידיע פון לייגן א שם דיך אפצוהיטן, נישט אלע נישט די שמות. דער רמב״ם שטערט אז דו מיינסט אז א מזוזה איז א קמיע. ער איז קעגן די איידיע. א מזוזה איז נישט קיין קמיע. א קמיע? דער רמב״ם זאגט נישט אז ס׳איז אן עבירה צו מאכן א קמיע. ס׳איז דא אזא זאך א קמיע מומחה וואס דער רמב״ם ברענגט די הלכות נכסים שבת. א מזוזה איז נישט קיין קמיע, א מזוזה איז עבודת השם.

וואס איז די חילוק?

א קמיע דינט דיך, און א מזוזה דינסטו די אייבערשטער. דאס איז די עיקר חילוק.

מ׳האט דאך געשמועסט אז ס׳איז דא א זיין אויף די טוטפות וואס שטייט אין מזוזה. וואס דו מיינסט צו זאגן אז דאס איז די קמיע, האסטו די טוטפות, דאס איז די שלוח פון די קמיע. ניין, די דארפסט נישט קיין קמיע, דו דארפסט דיך געדענקען, דו דארפסט נישט האבן לויט אים אזוי בכלל. ס׳הייסט ביידע, די מזוזה און די תפילין, זענען כלים וואס נוצן די זעלבע פרשה, איינמאל איז עס באופן קמיע, איינמאל איז עס מער באופן גלוי.

איך זאג, תפילין ווערן אויך אנגערופן קמיע. יא יא יא, באט נאר אין דיס וועי, נישט אין די פיזיקל וועי. ווען זיי האבן געזאגט אז תפילין איז טייטש קמיע, האבן זיי געזאגט אז תפילין איז א שמירה אזוי ווי א קמיע. ווען דער רמב״ם זאגט דא קמיע, מיינט ער נישט יענץ, ער מיינט אז מ׳האט געזאגט דעמאלטס טעקניקל וואסערע סארט זאך איז עס.

דער פראבלעם מיט סגולות — הבל עולם הזה

אבער איך מיין אז ס׳איז דא נאך א זאך, אז ס׳איז דא א פראבלעם מיט מענטשן וואס מאכן סגולות. ס׳איז זייער אינטערעסאנט, אמאל טראכט מען אז עפעס א שטיקל אויפגעקלערטער, ער גלייבט נישט אין קמיעות און אין קברים און אזעלכע זאכן, אבער א פרומער, ער גלייבט אין דעם. נאכדעם פרעגט מען אים, פארוואס גייסטו צו אלע סגולות? אה, כדי איך זאל האבן גוטע קינדער, כדי איך זאל מאכן געלט, קומט אויס אז ער ליגט אינגאנצן אין הבל עולם הזה. אלע זיינע עבודת השם איז ריעלי וויאזוי צו מאכן ישועות. ישועות איז הבל עולם הזה.

פרנסה איז געלט. פרנסה, זאגט דער הייליגער מעליצער, אדער איך ווייס נישט ווער, איז געלט.

דער רמב״ם׳ס השקפה אויף אידישקייט

סאו דעם רמב״ם שטערט דאס זייער שטארק. דער רמב״ם קוקט עס אן אז דער גאנצער פוינט פון אידישקייט איז מען זאל אביסל ווייניגער קערן וועגן הבל עולם הזה, אביסל ווייניגער. און דא קומסטו גייסטו מיר זאגן אז אידישקייט איז א סגולה צו ווערן א גרעסערער פרעסער? איך מאך עס דאך פונקט פארקערט. סאו חוץ פון דעם וואס ער זאגט אז ס׳העלפט נישט, אויך גייט אריין אין דעם אז דו מיינסט אז ס׳העלפט פאר הבל עולם הזה. כאילו פארדעם האט דער אייבערשטער געגעבן א קמיע כדי מען זאל מער פרעסן. דאס קען נישט זיין.

סיכום: דער רמב״ם׳ס שיטה און מנהג ישראל

שוין, עד כאן די רמב״ם׳ס שיטה. ס׳קען זיין פשוט, ס׳קען גראדע זיין אז מיר פסק׳ענען נישט ווי דער רמב״ם, און מיר זאלן שרייבן יא, ווייל מיר האלטן יא אז ס׳איז א סגולה, איך ווייס נישט. מ׳וועט נישט אלעס פארענטפערן.

אויב איינער זוכט א גוטע סגולה פאר פרנסה, רבותי, די בעסטע סגולה פאר פרנסה איז לערנען יעדן טאג א פרק רמב״ם. מיר האבן דאך פאר א רפואה, פאר סיי וואס. אבער די תורה איז נישט געגעבן פאר א סגולה. מנהג ישראל איז אז מ׳מעג. דער רמב״ם וואלט… אונזער שיעור קען זיכער העלפן אויך פאר פרנסה, פאר סגולות, פאר רפואות, אזוי שטארק ווי פארן צו עני קבר פון עני צדיק.

דיסקוסיע: לערנען רמב״ם “לזכות” — צי שטערט עס דעם רמב״ם?

זאגט דער נעקסטער רמב״ם… איי איי איי איי… דו ווייסט מאיר, אז דער רמב״ם וואלט נישט געלאזט מ׳זאל לערנען רמב״ם לזכות? ניין, וואס שטערט אים? אגעין, אויב דער רמב״ם איז אויפגעגאנגען צו קברי צדיקים, און מ׳האט עס נישט פונקט נאכגעזאגט וואס דער רמב״ם האט למעשה געטאן. איך זאג, לערנען די שיעור איז מוקדש לכבוד, לזכות, לרפואת… איך מיין אז ס׳איז א פראבלעם, יא. מ׳דארף אביסל געדענקען ווייל דער רמב״ם איז געווען א שארפער יוד, ער איז נישט געווען… מ׳דארף געדענקען זיין שיטה.

אבער היינט זענען דאך שוין קולאני חכמים. אלע פון אונז לערנען תניא און ספר הקדוש. מ׳דארף געדענקען פון די שטרענגע. אלעס איז… מיר ווייסן, מיר זענען אוועיר פון דעם שכר מצוה בהאי עלמא ליכא, אז דא איז נישט אוועיר. רוב עולם איז נישט אוועיר נאך.

דער רמב״ם׳ס שטרענגקייט

ער איז נישט… דו דרייסט זיך בסדר, א גרויסער צדיק, מענטשן האבן נאר איינגעזען אז זיי ווערן רייך ווייל זיי זענען אירע אידן, זיי טוען אידישע זאכן, זיי זענען מחויב צו הלכה. אבער ס׳וואלט יא געשטערט, איך מיין אז ס׳וואלט אים געשטערט. מען דארף עס טון ווייל ס׳איז א “וירא אלוקים הוא”. מ׳דארף געדענקען אביסל די… ס׳וואלט געשטערט פאר די רמב״ם בשעת אה, דו לערנסט תורה כדי צו האבן מער געלט?

קיצור, דו ביסט נאך א גרעסערע… נישט נאר דו ביסט א פרעסער, נאר דו נעמסט אריין די אייבערשטער אין דיין פרעסן. העלאו, דו ווילסט פרעסן? פרעס אליין. וואס דארפסטו די אייבערשטער שולדיג זיין?

דער ריכטיגער אפראוטש

און די רמב״ם וואלט געזעצן מיט דעם איד אפאר מינוט, און ער איז מסביר געווען אז ער וויל די געלט כדי ער זאל קענען טון נאך בעסער עבודת השם. אה, אקעי, אקעי, נאו פראבלעם. נאר אמת, אבער דעמאלטס דארפסטו טון.

הלכות מזוזה: קביעת המזוזה ופרטיה

דיגרעסיה: לערנען תורה כדי צו באקומען געלט

Speaker 1: אבער ס׳וואלט יא געשטערט. איך מיין אז ס׳וואלט געשטערט. איך קען זיין אז מ׳דארף עס טון ווייל ס׳איז א “והיה אם שמוע”. מ׳דארף געדענקען אביסל די… ס׳וואלט געשטערט פאר די רבי׳ן, אה, אז דו לערנסט תורה כדי צו האבן מער געלט. בקיצור, דו ביסט נאך א גרעסערע… נישט נאר דו ביסט א פרעסער, נאר דו נעמסט אריין די אייבערשטער אין דיין פרעסן. העלא, דו ווילסט פרעסן? פרעס אליין. וואס דארפסטו די אייבערשטער שולדיג?

דער רבי וואלט געזעסן מיט דעם איד אפאר מינוט און אים מסביר געווען אז ער וויל די געלט כדי ער זאל קענען טון נאך בעסער עבודת השם. אה, אקעי, אקעי, no problem. אמת. אבער דעמאלט דארפסטו נישט טון עבודת השם כדי צו באקומען געלט. מ׳קריגט עס סייווי. דו דארפסט נישט די רבי׳ן זאל דיר זאגן די תורה. דו ווילסט עבודת השם? דו קענסט שוין האבן געלט אויך.

אקעי, שוין. יעצט גייען מיר לערנען אויך צוריק. אינטערעסאנט וויאזוי זיי האבן עס גערופן. אה, מ׳לערנט דאך ווייטער בעזרת השם.

הלכה: “על הארץ” בשיטה אחרונה

Speaker 1: אקעי. מצוה לכתוב “על הארץ” בשיטה אחרונה. די לעצטע שורה פון די סוף פון די מזוזה זאל זיין “על הארץ”. נישט ביים אנהייב פון די שורה, נישט ביים סוף פון די שורה. בין בראש השיטה, בין באמצע השיטה. איך פארשטיי נישט פונקטליך וואס דאס איז. וויאזוי דענק איך אז ס׳קען זיין? יא, אז ס׳מוז זיין ביי די ענד, פארשטיי איך קלאר. אפשר אז ס׳קען לאכן נאך א קליינע ליין נאכדעם? משמע אז ניין, דאס איז דאך די ענד. איך כאפ נישט פונקט.

Speaker 2: דו מיינסט אז די צוויי ווערטער “על הארץ” זאלן זיין אויף א ליין פאר זיך און מיט דעם ענדיגן?

Speaker 1: אזוי סאונדט עס. אזוי גייט מען טון, right?

דיסקוסיע: וויאזוי זעט אויס א מזוזה

Speaker 2: האסט א picture פון א מזוזה אפשר וויאזוי ס׳זעט אויס?

Speaker 1: היינט מיין איך פירן זיי זיך אז זיי מאכן עס צו און זיי לייגן עס ארויף. ס׳איז א problem.

Speaker 2: וואס הייסט זיי מאכן עס צו?

Speaker 1: ניין, זיי טוען אזוי. אז אפשר וויאזוי מ׳לאזט הענגען א מזוזה.

Speaker 2: ניין, נישט דאס.

Speaker 1: יא יא, אבער קוק סתם א מזוזה וויאזוי ס׳זעט אויס א היינטיגע מזוזה. ס׳זעט אויס אזוי, “על הארץ”, און נאך דעם מאכט מען דא א פרשה סתומה, שתילי, whatever. דאס איז א different שאלה. אונז מאכן נישט… מיר וועלן זען. אה, ס׳איז דא די דיאמנט פון זיינעם?

Speaker 2: ליינען.

Speaker 1: ער מאכט נישט דאס. אונז מאכן אויף אלעס. דא, דא, דא, דא, דא, דא. איין נחם פשוט דארט שטעלן איז גוט. אקעי.

קום, איך ווייס, דאס איז יעצט נישט די picture וואס איז די problem יעצט. לאמיר זאגן די רמב״ם… אבער זאגט די רמב״ם, “אבל נהגו כל הסופרים”, די מנהג איז, די עצם עיקר הדין איז נישט צו זיין “על הארץ” בראש שיטה. הגם איך פארשטיי נישט וויאזוי ס׳קען זיין באמצע שיטה.

Speaker 2: אה, ס׳קען זיין מער ווערטער אויף יענע שורה.

Speaker 1: ס׳קען זיך שרייבן מער ווערטער, אבער דער מנהג איז צו שרייבן 22 שיטות, ס׳איז משמע דאך אז א שיטה איז טאקע א ליין.

Speaker 2: יא, “ואות בראש שיטה אחרונה”, דאס איז די לעצטע ליין.

דער רמב״ם׳ס סדר פון די שיטות

Speaker 1: ס׳איז דא א רמב״ם, “ואות של ראש כל שיטה ושיטה על הסדר”, מיט וועלכע אותיות ס׳דארף זיך אנהייבן יעדער ליין לויטן רמב״ם, ביז ער גייט שרייבן שפעטער אין הלכות ספר תורה, גייט ער זאגן ענליכע הלכות דארט, ווי ס׳איז דא הלכה “שמע השם אלקינו השם אחד”, דאס איז מנהג הסופרים, “שמע השם אלקינו השם אחד”, “דברים על לבבך”, “היום על לבבך”, “מצוה בכל יום”, “אשר אנכי מצוך היום”, “ושננתם לבניך”, “ודברת בם”, “בשבתך בביתך”, “ובלכתך בדרך”, “ובקומך”, “וקשרתם לאות על ידך”, “והיו לטוטפות בין עיניך”, “וכתבתם על מזוזות ביתך ובשעריך”, “והיה אם שמוע תשמעו אל מצותי אשר אנכי מצוה אתכם היום לאהבה את השם אלקיכם ולעבדו בכל לבבכם ובכל נפשכם”, ס׳איז דא סתם זכור גרויסע סודות אין דעם, דא מוז עס אלעס זיין, אלע מזוזות שרייבט מען אזוי עניוועיס, אבער ס׳איז דא די “טוטפות בין עיניך”, 22 שורות קעגן די 22 אותיות פון די תורה.

הלכה: גלילת המזוזה והכנסתה בשפופרת

Speaker 1: ביז אהער האבן מיר געלערנט וויאזוי מ׳שרייבט די מזוזה, יעצט וועלן מיר לערנען וויאזוי מ׳לייגט די מזוזה, וויאזוי מ׳לייגט דעם שטיק קלף. “כופל אותה”, “גולל אותה”, די וועג וויאזוי מ׳מאכט עס צו איז דורך… נישט כופל זיין דורך צוזאמלייגן, נאר גולל זיין, און מ׳טוט עס מסוף השיטה לתחלתה. ס׳טייטש אזוי, אז ס׳האט אויסגעקומען געשריבן, יא, פסוק, גולל, לכתוב, עיקר, מראש השיטה לסופה. ס׳זאל נישט זיין געקנייטש די לינקע זייט, נאר פארקערט, ס׳זאל זיין געקנייטש די רעכטע זייט.

“ואחר שגוללה, מכניסה בשפופרת של קנה או של עץ או של כל דבר”, דאס וואלט געווען די עקוויוועלענט ביי תפילין איז געשטאנען אין אזא שמאטעלע וואס ס׳איז אריינגעלייגט געווען, א מטלית.

Speaker 2: ניין, תפילין איז נישט קיין עקוויוועלענט, ניין, דעם קלף לייגט מען אריין אין א מטלית און דאס לייגט מען אריין אין די תפילין, יעצט רעדט מען פון די שפופרת של קנה ושל עץ, אויך דאס איז נישט קיין חיוב, דאמאלטס איז עס געווען הלכה למשה מסיני, דאס איז מיין איך נאר א פראקטישע זאך.

Speaker 1: ניין, איך זאג די חלק פון די מטלית רעד איך נאך.

Speaker 2: ער זאגט דא נישט קיין מטלית.

Speaker 1: ניין, ס׳איז נישטא קיין מטלית, מען לייגט די מזוזה אריין אין א באקס און דאס לייגט מען אויף די וואנט.

Speaker 2: יא, “או של עץ או של כל דבר”, ס׳איז היינט געווארן א גאנצן צוגעמאכט.

דיסקוסיע: וויאזוי מ׳באפעסטיגט די מזוזה

Speaker 1: “ומחברה במזוזת הפתח במסמר”, אדער “חופר במזוזת הפתח ומכניס בה המזוזה”, ס׳איז צוגעמאכט אין דעם סענס אז ס׳ליגט אין א באקס, אבער מ׳מוז עס לייגן מיט א סיעל. ס׳איז נישט קיין sealed box, ס׳איז סתם א שפופרת.

Speaker 2: וואס איז א שפופרת?

Speaker 1: א האלטער, אזא… א שפופרת איז אזא שטרוי, איך ווייס נישט, א קנה.

Speaker 2: יא, א קנה, ס׳איז א זאך וואס וואקסט.

Speaker 1: ווי גרינג איז עס ארויסצונעמען און ליינען?

Speaker 2: דער זאגט אונז.

Speaker 1: Very easy. איך גיב עס א נאך אויף, און איך נעם עס ארויס. Obviously לייגט מען עס באופן אז ס׳זאל זיין שטארק, ס׳זאל נישט ארויספאלן, אבער ס׳איז נישט stuck, ס׳איז נישט צוזאמגעפרעסט פון אלע זייטן. היינט איז דא אנדערע material. מ׳קען עס ארויסציען אויב דו ווילסט, דאס אראפנעמען פון די וואנט.

קריטיק אויף היינטיגע פראקטיק

Speaker 1: היינט לייגט מען עס אריין אין א גרויסע פלעסטיק וואס מ׳קען נישט נארמאל עפענען. דאס איז די עיקר זאך וואס שטערט צו עפענען. די היינטיגע מזוזות, ווען דו גייסט צו מזוזות לייגט מען עס אריין אין אזא פלעסטיק. לכאורה האלט מען אז ס׳זאל זיך האלטן בעסער, אבער מצד שני קען מען עס נישט עפענען בכלל. און דו האסט פריער געלערנט אז א מזוזה טאר נישט זיין צוגעדעקט.

Speaker 2: טוט מען נישט מיט תפילין אז די תפילין זאלן זיין זייער שטארק הארט, ס׳זאל נישט זיין קיין וועג עס צו עפענען.

Speaker 1: אבער תפילין איז נישט געמאכט צו עפענען. ס׳איז נישט דא אין די תורה אז מ׳זאל עס עפענען. “ארבעה בגדים נתונים על ראשו של אהרן”. דא ביי מזוזה איז דא א דין אז מ׳דארף עס קענען עפענען. ס׳איז דא א דין פון “תפוסת יד”. מ׳דארף עס קענען עפענען. היינט פירט מען זיך עס צו לייגן אין אזא פלעסטיק וואס איז זייער שווער צו עפענען.

Speaker 2: אקעי, מ׳קען עס עפענען.

שאלה: צי מ׳דארף שטארקע קביעות

Speaker 1: א אנדערע שאלה איז דא צו מ׳דארף לייגן עפעס שטערקער ווי א שטארקע גלו. לכאורה איז גענוג עני גלו אדער סטיקער. ס׳זעט נישט אז מ׳דארף עס… דו זעסט דא א מסמר אדער מ׳גראבט. די גראבן מוז אויך נישט זיין אזוי שטארק. ער מאכט א קליינע פלאץ אין די טיר און מ׳קען עס אריינלייגן. ס׳איז ווי א פראקטישע זאך. איך זע נישט אז ס׳איז אן ענין של קביעות. ס׳דארף זיכער זיין א געוויסע שטארקייט, אבער מ׳זעט נישט פון וואו די אחרונים האבן גענומען די חידושים. מ׳זעט נישט. די רמב״ם איז קלאר אז מ׳קען עס לייגן אין א לאך. ער חופר, ער מאכט א לעכל, און ער לייגט עס אריין. ס׳איז אזא קליינע… ער גראבט אביסל אריין אין די האלץ.

Speaker 2: יא, סאו מ׳זעט נישט אז ס׳איז אן אישו פון פסחא דלא חזי למסמרים.

Speaker 1: יא גוט.

הלכה: ברכת קביעת מזוזה

Speaker 1: ווייטער זאגט די רמב״ם, “וכל שאינו קבוע במזוזה פטור”. יעצט גייט ער רעדן וועגן די ברכת המצוות פון די ערשטע מאל ווען מ׳לייגט א מזוזה. “וכל שאינו קבוע במזוזה פטור”. די ברכה איז “ברוך אתה ה׳ אלקינו מלך העולם אשר קדשנו במצותיו וצונו לקבוע מזוזה”.

Speaker 2: יא, גוט.

Speaker 1: זאגט דער רמב״ם, פארוואס זאגט מען די ברכה בשעת… אויך די נוסח הברכה, די מצוה איז די קביעה, נישט די עצם שרייבן, און זיי זאגן דאך “לקבוע”, אזויווי דו זאגסט.

Speaker 2: יא, דו זאגסט נישט בשעת כתיבתה, שקביעתה היא המצוה.

Speaker 1: די מצוה איז דאס קובע זיין די מזוזה אויף די טיר, נישט די עצם שרייבן.

דיסקוסיע: “וכתבתם” vs. “לקבוע”

Speaker 2: הגם אין די תורה, לשון התורה שטייט “וכתבתם”. שטייט נישט “וקבעתם”.

Speaker 1: דו מיינסט די תורה “וכתבתם” און “וקבעתם”. אבער ס׳איז געווען אמאל א געוויסע צייט וואס מ׳האט עס אויפגעשריבן אויף די וואנט, אויף די טיר, פאר ס׳איז געווען קלף. מ׳האט נישט געהאט קיין קלף.

Speaker 2: ווייסטו וואס איך זאל דיר זאגן? כתיבה, כתיבה לכאורה מוז זיין אויף א… שטייט דאך “וכתבתם”, נישט קיין לכאורה. און פארוואס האבן די חכמים געזאגט אז מ׳שרייבט אויף א קלף? ס׳איז נישט געווען קיין וועג פון שרייבן אויף די וואנט? ס׳הייסט נישט כתיבה? אזויווי א ספר, אזויווי איך ווייס נישט וואס. איך ווייס נישט.

Speaker 1: יא, אין הלכות שבת, יא. איך זאג דיר, אויב דו טראכטסט אז פריערדיגע אידן האבן געהאט הייזער פאזעסיוו אין ארץ ישראל, אין מדבר האבן זיי שוין אויפגעשריבן אויף די… אויב מ׳וואוינט אין אן אוהל של קלף. אזויווי אן אוהל. איך ווייס נישט.

Speaker 2: סאו פארשטייסטו שוין פארוואס זיי האבן גע׳אסר׳ט צו מאכן קיין קביעה? ווייל וואו זאלסטו עס טון? זיי זענען דאך געווען אין אן אוהל. ס׳שטייט נישט “וכתבתם באוהל”.

Speaker 1: אה, נאכדעם פארשטיי איך פארוואס ס׳הייסט מזוזה, ווייל אמאל פלעגט דאס זיין די מזוזה. איך ווייס נישט. איך ווייס נישט. ס׳איז דא ענינים, ס׳איז דא… איך מיין אז ס׳איז געווען צדוקים אדער קראים וואס מ׳האט אויפגעשריבן סטרעיט, אבער… אויף די…

Speaker 2: ניין, די “וכתבתם” איז די אישו. דו זעסט, דא איז דאך אראן די קביעותא דמצוה.

Speaker 1: יא, די “וכתבתם” זאלסט שרייבן און האבן וואס צו לייגן. ס׳איז דאך פשוט, אונז לעבן אין א מציאות אז ס׳איז דא א סיסטעם, ס׳איז דא סופרים, ס׳איז דא…

Speaker 2: יא, איך פרעג דיך, פארוואס קענסטו נישט נעמען א פען און גיין שרייבן אויף די וואנט? מ׳שרייבט און מ׳מאכט די… מ׳מאכט די קובע זיין די מזוזה. דו דארפסט שרייבן און קובע זיין. פארשטייסט וואס איך זאג?

Speaker 1: יא, איך ווייס נישט. ס׳קען זיין אז אמאל איז געווען עפעס א זאך.

הלכה: פסולע וועגן פון קביעת מזוזה

Speaker 1: שיין. זאגט ער יעצט, וויאזוי הענגט מען עס אויף? “תלה במקל”, אינטערעסאנט. “תליה במקל פסולה, שאין זו קביעה.” לכאורה מיינט מקל אז ס׳איז נישט קאנעקטעד צו די טיר. ער האט עפעס א שטעקן וואס ליגט ביים טיר, און ער לייגט עס אויפ׳ן שטעקן. אזוי מיין איך איז די טייטש.

Speaker 2: נישט אז ס׳איז דא א מקל אויף די טיר.

Speaker 1: אויף די דלת, וואס איז די חילוק? שטייט עס דאך אזוי. עס דארף זיין בולט אין די דלת, אין די מזוזה. ניחא חור הדלת, לא עשו כלום. ווייטער, ער האט סתם געלייגט, דאס איז די ווארט, יא? ער האט סתם פלעין געלייגט, האט ער נישט געטון, ווייל דאס איז פשוט, ווייל מען דארף עס דאך לייגן.

הלכה: אריינלייגן כמין נגר

Speaker 1: נאכאמאל, ער האט געמאכט א חור במזוזת הפתח, און ער האט אריינגעלייגט די מזוזה כמין נגר, ווי א בריח הקרושה מיט א טבעת. ער האט געמאכט א לעכל אין מזוזת הפתח און אריינגעלייגט די מזוזה כמין נגר, ווי א בריח הקרושה מיט א טבעת. דאס הייסט, ער האט עס געלייגט סטרעיט אריין געסטרעקט. בריח איז אזויווי א נאגל, אזויווי א בריח איז געווען אין די משכן, יא, אזויווי די בריחים אינסייד, און ער האט געלייגט די מזוזה פארדעם, ער האט דארטן אריינגעלייגט די מזוזה. עס איז נישט געלייגט אויף דעם, נאר ער האט עס גלייך אריינגעלייגט אין א וועג. די מזוזה דארף הענגען אזויווי מען איז לייגט אין א חופה מזוזת הפתח, אבער דו קענסט נישט אריינשטעקן אינגאנצן אין די טיר אזויווי א בריח.

הלכה: העמיקה טפח

Speaker 1: העמיקה טפח, אויב ער האט געגראבן אין די ווענט און ער האט געמאכט זייער טיף די דאס, איז אויך פסולה. וואס איז דאס אנדערש פון די חפר פריער?

Speaker 2: ניין, חפר קענסטו נישט מאכן קיין גאנצן טפח.

Speaker 1: דא זאגט ער, אויב ער האט געמאכט א גאנצן טפח אריין, איז עס שוין זיין פסול, ווייל עס דארף זיין ביי די טיר, נישט אז מען זאל זוכן און מען זאל דארפן אריינלייגן א האנט און גראבן פאר א מזוזה. דאס מיינט עס, נישט זיין צו טיף און ווייט.

Speaker 2: וואס? איך הער.

Speaker 1: יא, א טפח.

Speaker 2: ניין, ער זאגט אז עס האט צו טון מיט טעם פון די מנחות, ברענגט ער.

Speaker 1: וואס טייטש? איך האב וואס? העמיקה טפח? ווי קומט דא אריין היינט?

Speaker 2: ניין, טעם פון די מנחות איז אפשר די נעקסטע שטיקל.

Speaker 1: אה, די נעקסטע שטיקל איז די טעם פון די מנחות.

דער לבוש׳ס טעם: “על מזוזות” נישט “תוך מזוזות”

Speaker 1: ער זאגט אריין אז די חובת הדר איז ביי מזוזה, אז עס דארף זיין על מזוזות, נישט תוך מזוזות. ער האט געמאכט זיינע אייגענע דרשות, די לבוש.

Speaker 2: אזוי? על מזוזות.

Speaker 1: די לבוש האט געהאט א שיטה פון כללא, אזוי ווי דער רמב״ם ברענגט שוין אפילו אין הלכות נדרים, מ׳דארף נישט צוריקגיין צו די גמרא צו זאגן די טעם. מ׳קען קוקן אויף די הלכה און טראכטן אליין זיין טעם. מ׳טוט עס א גאנצע צייט. ער זאגט זיינע אייגענע טעמים, על אף אז איך בין נישט סומך אז אסאך מענטשן לערנען די רמב״ם און איך ווייס נישט פונקטליך וואס די גמרא זאגט די טעם, מ׳קען אליין זאגן ווייל דער רמב״ם האט נישט געברענגט די טעם. מ׳קען פארשטיין פון די דעה וואס ס׳זעט אויס אז ס׳מאכט סענס.

Speaker 2: עניוועיס, ס׳האט זיך מיר געדאכט אז ער האט א שטארקע דעת תורה.

Speaker 1: יא, יא, אזוי ווי מיר.

אקעי, ס׳איז נישט נאר… יא, ווייל גוט. די לעצטע שטיקל ווייל ס׳איז שטארק אין די טעם.

בדיקת מזוזות ותפילין — דינים, שיעורים, וקושיות

הלכה א: חתך חוליות וקבען במזוזה

Speaker 1: מ׳קען קוקן אויף די הלכה און טראכטן אליין די טעם. מ׳טוט עס א גאנצע צייט, ער זאגט זיינע אייגענע טעמים. על אחת כמה וכמה ווען מ׳לערנט דעם רמב״ם און איך ווייס נישט פון וואו די גמרא זאגט די טעם, קען מען אליין זאגן, ווייל דער רמב״ם האט נישט געברענגט די טעם. מ׳קען פארשטיין פון די דעה וואס ער זאגט אויס, ס׳מאכט סענס.

עניוועיס, דאס טייטש מיר אז ער האט א שטארקע דעת תורה.

Speaker 2: יא, יא, אזויווי מיר.

Speaker 1: אקעי, איז דא א משנה, יא, אזוי גייט עס. די נעקסטע שטיקל איז תשעה פרקים נ״א. חתך חוליות וקבען במזוזה. ער האט גענומען א באנטש קנים, און ער וויל מאכן פון דעם א געזימס. מ׳בינדט זיי צוזאם, מ׳שטעלט עס אויף, און דאס ווערט א מזוזה. אויף דעם קען מען לייגן א דלת. וכן חבר הקנים ועשה מהן מזוזה פסולה, מפני שכל מזוזה שאינה יכולה לעמוד בפני עצמה אינה מזוזה.

פארוואס? ווייל ס׳איז שוין געווען דארט א מזוזה, און ס׳איז פסול געווארן א טיר. דאס הייסט די מזוזה האט געדינט פאר צוויי צילן: צו זיין א מזוזה, צו זיין א שטיקל קלף וואס האט די מצוות מזוזה, און צו זיין די מזוזה, די שוועל. סאו מ׳דארף קודם מאכן א מזוזה, און אויף די מזוזה לייגן א מזוזה. מ׳קען נישט מאכן א מזוזה און עס נוצן פאר א מזוזה.

קושיא: צו דארף מען אראפלייגן און צוריק ארויפלייגן?

Speaker 1: אקעי. אבער לכאורה, אפילו אויב דו האסט עס געדינגען, דארפסטו עס אראפלייגן און צוריק ארויפלייגן. ס׳איז נישט פשוט.

Speaker 2: יא, ס׳איז פשוט, ס׳איז נישט געווען קיין קביעות מזוזה.

Speaker 1: ס׳איז זייער אינטערעסאנט, ס׳האט א דין קביעות מזוזה. I don’t know where this came from.

יעצט קען מען לערנען אז מ׳דארף עס טשעקן.

Speaker 2: יא?

Speaker 1: יא.

דיגרעסיע: מזוזת יחיד און ברכה אויף תפילין של ראש

Speaker 1: מזוזת יחיד, דאס איז א זאך למשל, ס׳איז נישט דא אזא זאך למשל, אבער וועט מען מאכן א ברכה ווען מ׳ענדיגט מאכן די תפילין של ראש, ווייל מ׳גייט עס אריינלייגן אין די ריכטיגע ארט? ווייל די מצוה איז די קשירה, די מצוה איז דאס לייגן יעדן טאג אויפן קאפ. אבער דא איז נישט דא עפעס א יעדן-טאג׳יגע, אבער ס׳דארף דאך אבער זיין א געוויסע צייט. אדער די מצוה איז דאס לייגן, דער וואס לייגט עס. דער וואס לייגט עס, ווען ער גייט אריין אין הויז, ער האט נישט די מצוה, ווייל… ער האט די קיום המצוה, אבער ער טוט נישט די פעולת המצוה.

הלכה ט: בדיקת מזוזות — פעמיים בשבוע

Speaker 1: זאגט דער רמב״ם, סתם א דין בודק זיין די מזוזה. און אין תפילין האט דער רמב״ם געזאגט אז ר׳ אליעזר בן הורקנוס, דער בעל המשניות, האט גע׳ירש׳נט אלטע מזוזות פון זיין… הלל, אנטשולדיג, הלל הזקן האט גע׳ירש׳נט די זיידע פון רבי יהודה הנשיא, האט גע׳ירש׳נט תפילין פון זיין זיידע, און דער רמב״ם זאגט מ׳דארף נישט בודק זיין, אבער מזוזות דארף מען יא בודק זיין.

איז דאס איז לויט רבי יצחק, ווייל ס׳ליגט אין עפעס אזא שוואכע פלאץ וואו מ׳קען עס עפענען. דער רמב״ם זאגט אבער נישט אזוי. דער רמב״ם זאגט פארוואס? מזוזה איז א יחיד, דו בודקסט פעמיים בשבוע. דער רמב״ם זאגט פעמיים ביובל. אינטערעסאנט.

קושיא: צוויי מאל א שמיטה אדער צוויי מאל א יובל?

Speaker 1: צוויי מאל א שמיטה אדער צוויי מאל א יובל? ווענדט זיך. א יחיד א יעדע שמיטה, און א רבים א יעדע יובל. אקעי.

פעמיים בשבוע איז אויך אן אינטערעסאנטע שיעור. פארוואס גייסטו אוועקגעבן פאר די רבים ווען די געמיינסטע גייסטו עס לאזן? ס׳איז זייער אינטערעסאנט. וואס איז די שיעור פון פעמיים בשבוע? אנשטאט זאגן איינמאל אין דריי יאר, זאגט ער צוויי מאל אין זיבן יאר. ס׳איז אויך שווער אויסצופירן. ס׳מיינט נישט איינמאל אין דריי יאר. וואס מיינט עס? איינמאל אין דריי און א האלב יאר?

Speaker 2: יא, אבער דאן וואס מיינט צוויי מאל א שמיטה? אפשר אין יעדע שמיטה דריי מאל?

דער ערוך השולחן׳ס שיטה

Speaker 1: ער ברענגט פון די ערוך השולחן, וואס איך האלט זייער שטארק פון אים, ער איז א שיינער פוסק, אז דאס איז א זאך, דאס איז א מידיום, אז א מענטש דארף אמאל אמאל חושש זיין אויב ס׳איז א נאסע פלאץ, אדער ס׳איז געלעגן אין א הייסע פלאץ אפט. Whatever, אויב א מענטש האט ענדליך מקום צו טראכטן, דארף מען בודק זיין איינמאל א יאר.

דער טעם פון בדיקה — שמא נתעקרה אות אחת או נמחקה

Speaker 1: אבער אויך פארקערט, לאמיר זען. קוק, דו קוקסט אריין פארוואס דארף מען עס בודק זיין? שמא נתעקרה אות אחת או נמחקה. ס׳קען זיך אביסל צוריסן אדער אויסגעמעקט. פארוואס? מחמת שקריבות לכתלים מרקיבות, מאכט זיך שימל.

סאו, לכאורה, די היינטיגע מזוזות למשל וואס מ׳קויפט, מ׳לייגט עס גוט אריין אין א שטארקע פלעסטיק, און מ׳קען אפילו זען אסאך וואס איז קלאר, מ׳קען עס דורך זען אז ס׳איז גאנץ. סא דארף מען נישט בודק זיין. דאס איז נאר אויף אן אופן וואס ס׳מאכט זיך און ווערט פארשימלט. איך גלייב נישט.

וואס טשעקט דער סופר בפועל?

Speaker 1: פון די אנדערע זייט, איך וויל דיר זאגן אזוי. אפילו רוב, איך האב א פאקט. לאמיר טראכטן א פאקט. דו גייסט צום סופר. מענטשן זענען נישט מקיים די הלכות. מ׳האט זיי געזאגט מ׳זאל טשעקן די מזוזות. ווי אפט טרעפט מען א פסול? וואס טשעקט דער סופר? ניין, וואס טשעקט ער בכלל? ער טשעקט געווענליך אויב די פסולים וואס דער אריגינעלער סופר האט געמאכט איז נישט די הלכה. דאס איז נישט די הלכה. די הלכה איז צו טשעקן שמא יתלחלח ויחסר כשרותן. דאס איז נישט די נושא.

איך פרעג די סופר, ס׳מאכט זיך בכלל אין גאנץ לעיקוואוד אז ס׳האט זיך צוריבן די מזוזה? ער זאגט יא, ס׳מאכט זיך. איך ווייס נישט אויב ס׳מאכט זיך אזוי פיל אז מ׳זאל מאכן פון דעם א חיוב.

צו דארף מען בכלל א סופר פאר בדיקה?

Speaker 1: איך פרעג אויב ס׳איז גוט פאר מיר. ס׳קען שוין מיינען אז מ׳דארף בכלל נישט א סופר וואס זאל בודק זיין, נאר פאר די זעלבע געלט קען דער בעל הבית עפענען און זען. ס׳איז געווען עפעס שימל.

Speaker 2: א סופר דארף מען זען נישט, קוק, דער רב זאגט אז מ׳דארף א סופר. דער סופר טשעקט עס פערפעקט.

Speaker 1: אקעי, אקעי.

Speaker 2: דער חכם זאגט אז מ׳דארף בכלל נישט קיין סופר, ער האט נישט קיין ספקות. אפילו די טשעקן וואס דער סופר טשעקט, קענסטו דאך אויך אליין טשעקן. קוק אויף דעם, ס׳פעלט אלע ווערטער, קוק אויף די אלע אותיות זענען גאנץ. ס׳פעלט א שאלה, פרעגט דער רב, וואס דער סופר טוט די זעלבע זאך, ער פרעגט אויך דער רב.

Speaker 1: אוי, איך וויל נישט טארן דאס זאגן, ווייל איך וויל נישט זיין ברוגז. ניין, דאס איז נישט קיין… מענטשן מיינען אז א ספר תורה אדער א מזוזה איז עפעס זאכן וואס קיינער קען נישט וויסן וואס ס׳איז. יעדער איד קען עס אליין, ער קען זען צו די אותיות מאכן סענס, צו ס׳פעלט א אות, צו ס׳איז… אבער דאס איז נישט די עיקר, די חיוב איז נישט צו זאגן אז מ׳האט פארפאסט א אות, די חיוב איז צו טשעקן צו ס׳איז געווארן נרקב. קענסטו געבן א טשעק, נעמען עס אראפ, קוקן אויב ס׳איז גוט, לייגן עס צוריק. לכאורה אויבן אויף.

דיסקוסיע: חובת בדיקה אויף וואס?

Speaker 2: איך גלייב אז ס׳איז דא פוסקים וואס וועלן זאגן אז איינמאל מ׳האט געמאכט א גזירה איז עס שוין געווארן א… וואס, אז מ׳זאל טשעקן אז מ׳האט פארפאסט א… איך האב פארפאסט א אות ווען איך האב עס געשריבן.

Speaker 1: ניין, א חובת בדיקה דארף מען.

Speaker 2: חובת בדיקה אויף דעם.

Speaker 1: איך בין מסכים, איך בין מסכים.

Speaker 2: ס׳מאכט נישט קיין סענס אז מ׳זאל האבן א חיוב צו טשעקן אז יענער האט פארפאסט א אות ווען ער האט עס געשריבן.

דער ליובאוויטשער רבי׳ס מנהג צו טשעקן תפילין און מזוזות

Speaker 2: דער ליובאוויטשער רבי האט דאך אלעמאל געזאגט צו טשעקן די תפילין און מזוזות.

Speaker 1: יא, איך ווייס נישט פארוואס.

Speaker 2: אפשר איז דאס נישט די זעלבע מצוה ווי גניבה?

Speaker 1: איך בין נישט מסכים מיט דיר.

Speaker 2: ניין, אבער ס׳איז דאך א הלכה, די תורה זאגט אז ס׳איז דא אזא זאך. ווי קומט דאס אריין אין שכל?

Speaker 1: מ׳דארף אייביג טשעקן די ציצית אז די ציצית האבן נישט עפעס אראפגעריסן.

Speaker 2: ציצית דארף מען טאקע טשעקן, ווייל ס׳ווערט אסאך אראפגעריסן.

Speaker 1: און דאס איז נישט גילוי.

Speaker 2: וואלט מען געזען אין הלכות ציצית.

Speaker 1: ניין, איך ווייס נישט. מן הסתם האט ער געהאט א תירוץ אויף מיין קשיא, איך בין נישט געווען אזא יודע וואס האט אים געזאגט זאכן. מן הסתם האט ער מיר געפרעגט.

Speaker 2: ניין, אבער איך זאג דיר א זאך, אז ווען ער וואלט עס געטון נאר אויף מזוזות וואלסטו געווען גערעכט, אבער ער האט עס געזאגט אויף תפילין אויך.

Speaker 1: תפילין איז אסאך א גרעסערע קשיא, יא. חב״ד, וואס ס׳איז געשען, שיקט מיר אז מ׳זאל טשעקן די תפילין און מזוזות.

Speaker 2: טאקע פארשטיי איך נישט, איך ווייס נישט פארוואס.

אפשערע תירוצים

Speaker 1: איך מיין אז דער ליובאוויטשער רבי האט אפשר מער גערעדט וועגן מזוזות, אז מ׳דארף עס ליגן צו ווי אויך. אפשר האט ער געמיינט צו זאגן אז אויב ער וויל מאכן זיך א מהודר אין מזוזות, איז ער נישט געווען א… אויב איינער פון אונזערע מקשיבי השיעור איז א חב״ד׳סקער, קען ער אריינשיקן די אינסייד אינפארמאציע. ער זאל אריינשיקן די ענין פארוואס דער רבי האט געזאגט די ענינים.

Speaker 2: אבער דאס איז די ארבעה ועשרים שנים, נעמט דער ליובאוויטשער רבי.

Speaker 1: אבער דאס איז אייך.

Speaker 2: צוויי מאל אין זיבן מיינט קלאר, נישט אז… טאקע זייער אן אינטערעסאנטע שיעור, אבער וואס זאגט מיר איינמאל וואס האט דאס צו טון מיט שמיטה אדער מיט יובל? אקעי, דאס איז א וועג פון זאגן א שיעור, איך ווייס נישט צו דאס איז שווער, אבער צוויי מאל אין זיבן יאר סאונדט דאס… אבער וואס האט דאס געברענגט דעם רבי׳ן א גאנצע טאג? איך מיין, איך האב מורא אז דער רבי האט געמיינט אז…

זוכן די מקורות

Speaker 1: דא שטייט בדיקת תפילין, אה, דאס איז בדיקת תפילין, דאס איז די שמועס, דאס איז די אויבערשטע שמועס. יא, אבער איך זע נישט קיין ספעציעלע מקור, מען דארף זוכן אין די… און דאס איז אלעס די זעלבע זאך, ער ברענגט אז דער רבי האט געזאגט מען זאל טשעקן יעדע יאר, ס׳איז אויך דא א צווייטע פוסק, ווען יעדע אלול זאל מען טשעקן די מזוזות און די תפילין. ס׳זעט דאך אויך נישט קלאר אויס פארוואס… פארוואס… וואו שטייט די זאך אז מען זאל עס טון חודש אלול? אלס א חומרא אזוי? אקעי, דאס איז סתם, אזוי ווי חודש אלול דערמאנט מען זיך פון אידישקייט. אבער… יא, ס׳איז אזא חומרא, באט איך זע נישט פארוואס…

איך האב מורא אז דער ליובאוויטשער רבי האט פשוט חושש געווען אז אסאך מענטשן האבן פסול׳ע תפילין, אדער זיי לייגן בכלל נישט קיין תפילין, און דאס איז געווען אזא שיינע וועג וויאזוי… יא, ס׳איז מער אזא שיינע וועג וואס ס׳וועט זיי דערמאנען.

איך זע פארשידענע דא, און איך זע נישט קיינער וואס ברענגט די מקורות. ס׳איז אויך א וועג פון מאכן אזעלכע שליחים, מ׳זאל האבן משא ומתן מיט אידן איבעראל, זאלן פארקויפן כיסויים פאר מזוזות. אדער דארף איך האבן א ביזנעס.

Speaker 2: יא, גוט. און פרנסות.

Speaker 1: אה, אבער מענטשן וואס ווייסן טאקע נישט וואס מיינט א מזוזה, קען אוודאי זיין. אבער… טאקע, אבער ס׳איז נישט קלאר, אפשר איז דאס פשוט געווען אזא וועג פון באהאלטן זיינע מופתים, איך ווייס נישט. איך ווייס נישט וואס דער רבי האט דארפן זאגן, איך האב נישט קיין אהנונג. ער פלעגט אסאך מאל זאגן מ׳זאל טשעקן די מזוזות און די תפילין.

דער רמ״א׳ס דין ווען א איד האט א צרה

Speaker 1: וואס זאגט דער רמ״א ווען א איד האט א צרה? ער ברענגט נישט דא קיין מקור. קען מען זאגן, ווען א מענטש האט א צרה, דארף ער זאגן אז ס׳איז נישט קיין מקרה, און ער זאל תשובה טון.

Speaker 2: יא, עקזעקטלי, דער רמ״א וואלט נישט ליב געהאט דאס אזוי שטארק, ווייל דער עיקר פון די מזוזה איז דאך צו דערמאנען, ס׳זאל דיר דערמאנען יחוד השם. אה, אבער וויאזוי קענסטו דאס זאגן פאר א איד? טשעק דיין עבודת השם.

Speaker 1: דער ליובאוויטשער רבי האט דאס טאקע געמיינט, זאלסט מער קערן וועגן די מזוזות און תפילין, זאלסט טון א מעשה. וואס זאל ער מיט דיר טון? ער דארף דיר דערמאנען זאלסט טשעקן די מזוזות און תפילין? ניין, זאלסט… דו האסט א צרה? אפשר טשעקסטו דיין עבודת השם, וויאזוי זאגסטו דאס פאר א איד? שטעל דיר פאר למשל וואס א פרוי שרייבט דא צום ליובאוויטשער רבי, זאגט ער, דו טשעקסט אז דו גלייבסט אין דעם אייבערשטן? ניין, דאס איז א וועג, אזוי האט די תורה געגעבן די עצה וויאזוי צו שרייבן די תפילין. אקעי, ודאי אין צריך תלמוד, אז דו זעסט אז נישט אלע אנדערע גדולי ישראל פירן זיך נישט אזוי מער היינט צוטאגס, סאו איך ווייס נישט.

בדיקת תפילין — דער רמב״ם און הלל הזקן

Speaker 1: עניוועי, צוריק צו די נושא, הכל חייבין. אקעי, עד כאן האבן מיר געלערנט וועגן די, אקעי, נאך איין הלכה.

דער קאזשניצער רבי זאגט אביסל מער, אז פון די רמב״ם איז משמע ביי תפילין עט ליעסט אז ס׳איז א מעלה גאר נישט צו טשעקן. אזא איידעלע לשון איז דא, פארוואס ברענגט דער רמב״ם אז הלל הזקן האט זיך מסתפק געווען אז ס׳איז זיין זיידע׳ס תפילין? ס׳איז נישט אזוי, ס׳איז גאר א מעלה. דער רמב״ם וואלט דאך ווי, ניין, דער רמב״ם וואלט נישט געשריבן אזא מעשה סתם אזוי. ס׳איז נישט אזוי אז ס׳איז נישט קיין סתם שטח׳דיגע מעשה בעלמא. ס׳איז זיכער, דאס בין איך מסכים, ס׳איז זיכער אז מ׳קען נוצן די זיידע׳ס תפילין, אבער דער הייליגער תנא הלל הזקן האט עס געלייגט, ער האט געלייגט יעדן טאג זיין זיידע׳ס תפילין, ער האט נישט איינגעפאלן צו טשעקן. ניין, דער רמב״ם ברענגט עס פאר א סיבה, אז ער וויל זאגן אז ס׳איז highly recommended כביכול, ער זאגט נישט די ווארט, אבער ס׳איז דא די אנדערע זייט אויך, אויב ס׳איז דא א ריעותא פון אינעווייניג אין די זיידע׳ס תפילין, דארף מען עס טשעקן, אויב ס׳איז געווארן נאס, איך ווייס וואס.

די מעשה פון א ליובאוויטשער חסיד וואס האט געטראפן פסול׳ע תפילין

Speaker 1: ס׳איז דאך באוודאי מודה, און ס׳איז דא די מעשה פון די ליובאוויטשער חסיד וואס איז געוואויר געווארן אז ער האט קיינמאל נישט געלייגט קיין כשר׳ע תפילין. ס׳איז דא אזעלכע מעשיות אלעמאל, אבער יעדע מעשה, און דער רמב״ם וואלט גראדע ליב געהאט די מעשה, פארוואס? ווייל אויב דער ליובאוויטשער חסיד איז געווען אזא מדריגה אז ער האט נישט פארלוירן זיין שמחה און זיין דביקות אויך ווען ער איז געוואויר געווארן אז ער האט געטון די מצוה פאר יארן, האט ער דאך בעצם געטון די מאקסימום פון אהבת השם ויראתו.

Speaker 2: ניין, ס׳האט אויך צוטון מיט די תשובה, די תשובה בין אדם לחבירו, איך געדענק אז ער זאגט אז ער האט נישט געמאכט קיין ברוגז אויף די אנדערע, ער האט געטראפן אז זיינע תפילין זענען געווען פסול.

יסוד: אונז זענען מקיים די תורה, נישט מאשינען

Speaker 1: ס׳איז פשוט, ווייל די תורה, אונז זענען מקיים די תורה, אונז זענען נישט קיין מאשין, די תפילין איז צו דערמאנען. די תורה זאגט אז דו האסט א חזקה, דו האסט געקויפט פון א ירא שמים׳דיגער סופר, מוחזק, וואטעווער, די אלע זאכן. אבער אויב דו האסט געטון וואס די תורה זאגט, ס׳איז מן הדין צו זיין אז אין די משך היסטאריע דארפסטו זיך פארשטעלן אז ס׳איז געווען אין די משך היסטאריע צוואנציק מיליאן צדיקים, איך ווייס וואס, און צוואנציק פון זיי האבן גאנץ לעבן געלייגט פסול׳ע תפילין ווייל זיי האבן זיך געפירט די הלכה. געוואוסט אין די אויבער חכמות.

אזוי גייט, אז דער אייבערשטער האט געמאכט די וועלט אזוי, וואס ווייסן מיר פארוואס? ס׳איז זייער פאני דאס, מ׳מיינט אז ס׳איז א תגליות וואס ס׳איז א… האסט געטון כדין, און האסטו יוצא געווען, ס׳איז נישט קיין שום שאלה, און וואס איז דער… א מענטש איז מחויב צו טון זיין פארט… און אנדערע ווערטער, אויב איינער האט געקויפט תפילין כדת וכדין, און ער האט געטון זיין מצווה, און ער האט געלייגט פאר זיבעציק יאר פסול׳ע תפילין.

הלכות מזוזה: שוכר בית, חובת הדר, ודיני אראפנעמען מזוזות

הלכה: שוכר בית בארץ ישראל ובחוץ לארץ

אזוי גייט עס, דער אייבערשטער האט געמאכט די וועלט אזוי, וואס ווייסן מיר פארוואס? ס׳איז זייער פאני, דו ווייסט, מ׳מיינט אז ס׳איז א גילוי, האסט געטון כדת וכדין, האסטו יוצא געווען, ס׳איז נישט קיין שום שאלה.

א מענטש איז מחויב צו טון זיין פארט. אין אנדערע ווערטער, אויב איינער האט געקויפט תפילין כדת וכדין און ער האט געטון זיין מצוה, און ער האט געלייגט פאר זיבעציג יאר פסול׳ע תפילין, און דער צווייטער האט נישט געטון די מצוה המוטלת צו קויפן מיט די געלט, איך ווייס וואס, ער האט נישט געטון די חוב המוטל עליו פון קויפן תפילין, און ער האט געלייגט אלע יארן כשר׳ע תפילין, האט יענער נאך אלץ געטון זיין מצוה, און יענער האט נישט געטון זיין מצוה. דער איז זוכה געווען יעדן טאג צו האבן די געוואלדיגע זאך פון כשר׳ע תפילין אויף זיין קאפ, און ער נישט.

ער האט יא, ווייל מצד די אמת׳ע… וואס האט ער געטון? ער האט געטון לשם יחודו. אבער דאס איז נישט קיין תירוץ, ער האט געוואלט דערפאן נישט, ער האט געלייגט לשם יחודו. אבער איך קען נישט זאגן למדנות, ער האט מקיים געווען גאנצע הלכות תפילין יעדן טאג. ניין, איך זאג אין די פאל פון דער אויבער, וואס ער האט דארט געטון, וואס ער האט געקענט טון? זאג מיר איינס, אז די תפילין האט אויפגעטון, דו מערקסט אז די תפילין דארף אויפטון. האסטו נישט געמאכט פאר אויבער לשם יחודו? ניין, דאס איז שוין צו חסידיש. אבער נישט, איך מיין צו זאגן, ס׳איז נאר א זכר, ס׳זאל זיין לכל הפחות עפעס אן אנדערע זאך אפשר. איך ווייס נישט, ס׳איז דאך דא א הלכה אז מ׳זאל לייגן תפילין. אבער ווער איז חייב? מ׳זאגט די רמב״ם. ווער איז חייב? מ׳זאגט די רמב״ם. מ׳דארף טראכטן אויב ס׳וואלט געווען א רבי וואס אנשטאט זאגן מ׳זאל טשעקן די תפילין, יעדע מאל איינער וואס פרעגט א שאלה זאל ער זאגן ער זאל שיקן אן אקאונטענט צו טשעקן זיינע אלע אקאונטס, צו ער ווערט חלילה נישט בא׳גנב׳עט, רייט? צו ער איז נישט געווען אונעסט מיט די ווייב, און צו ער האט… א חוב המוטל עליו. אקעי, א חוב המוטל עליו, זאגט די רמב״ם, יעדער גייט אריין ביים לערנען, ווער איז חייב? מ׳זאגט די רמב״ם, יעדער האט פולע נשים ועבדים וואס ס׳איז נישט מיין געראם אדער וואס ס׳איז נישט ליב. מיין קרן. מקרן, ווייל א מזוזה קען… ער לייגט זיך נישט א חינוך ביי די קינד… אבער וואס איז די חינוך, אפילו א בעיבי? נייער, א קינד באמערקט שוין, אדער א קינד וואס… עס זאגט נישט… אקעי אפשר סתם, מגילה חינוך, וואפן קלאר, און איך נישט געפער יעדע מאל דא א פרטור דעם גלייך. איז א חסלא שוועות וחסלאהרץ, ווייל אדער בפינדיג בעץ ישראל. ס׳טוט זיך אויב איינער דינגט א הויז אין חסלאהרץ. אדער איינער וואוינט בפינדיג און וואוינט אין אן האטעל בעץ ישראל, הסחיד פון תחירות. פטר מנם עזיזה שלושם יום. די ערשטע דרייסיג טעג פון דינגען אין דער פרטור. פארוואס זאגט ער דרייסיג טעג פון דינגען? וויילט עס זענען אבא, אבא, אכוחר בית, אבא, אכוחר בית, ארץ ישראל, חייב מזיזים ווייד, איינער וואס דינגט אויס אין ארץ ישראל איז דער משם חייב מזיזים, וואס איז דער חילוק? מאנסט שוין קיין א פינדיג, ארץ ישראל איז א איד, ווי וואוינט א איד, א איד אמת׳דיג וואוינט יעדער איד אין ארץ ישראל, ווען די דינגסט אויס אין ארץ ישראל, דו וואוינסט שוין דארט, איי, מארגן איז ער ארויסגייט, און חוץ לארץ איז אלעמאל, אלעס איז צייטווייליג. אפילו א חוחד, נאך דרייזיגע טעג, אקע, האט שוין א קבועות. אבער פאר דרייזיגע טעג, ער האט נאך נישט קבועה, אפשר צו מארגן טוישן זיין מיין.

די מזוזה זאגט “ארץ” – אלעס איז ארץ

אז זענען מיר ממש יעצט געלערנט, אז די מזוזים מוז זיך ענדיגן מיט די ווערטער אלע ארץ, אבער א ספעשיעל ליין, אלעס איז אלע ארץ. דארטן איז ווי א איד באלאנגט, זענען מיר דא צייטווייליג, דא אין גלות, טעמס, ריבווער, אדער הויל. עס זאל זאגט דער עמבה, אז ווען א מענטש איז נאך בא אופן אריי אין א הויז, איז נאך נישט פאר חובה, ווען עס איז נאר ווערן שוין מער קבועות׳דיג. אין ארץ ישראל, די זכירה אליין הייסט שוין א קבועה.

דירת עראי – פונדק אין ארץ ישראל

אבער אין ארץ ישראל איז נאך אלס דא א תנאים, ווען א אין א דור בפינדיג, א פינדיג איז אזא חייטרי, א פינדיג אין אויף די דרכים, יא? האטעל אין שויט אויף ברעזל. יא, אזוי סאלענטערס. איך מיין א פינדיג טייטש א האטעל, אדער א עכסניה אזא. אזוי איז די הלכה, פארוואס איך דענק אז דא מענטשן וואס זענען חושבות אין ארץ ישראל, זיי גייען אריין און זיי וואלט דינגען א צימער, אדער דארט א זאכן און ער ברענגט מיט זיינע מזיזות. לכאורה דא זעט מען קלאר אז עס איז נישט מחווא, ווייל א דור בפינדיג. אזוי סאלענטערס. איך ווייס שוין פארוואס מענטשן זענען נישט מאכט בייסן. האסט געהערט פון דעם? איך געזעט מענטשן זענען עפעס וואריעט. זיי טראכטן אז דאס איז א סוחר בייס. יא, אבער לכאורה איז עס נישט קיין שכירות הבית, ס׳איז א דירת עראי, א פונדק.

דער רב דומ״ן׳ס פשט: חכמים ווילן אז מענטשן זאלן בלייבן אין זייערע הייזער

די גאונים און ראשונים וואס דו זאגסט, ער דינגט א צימער, אפשר טאקע טוט ער נישט ווען ער פארט אויף גרענד זומער צען טעג, גייט ער ארום אן א מזוזה. איך ווייס נישט. אפשר דעמאלטס הייסט ער שוין א שוכר? איך ווייס נישט. ער זאגט דאך נישט די שיעור ווען ווערט עס אויס דירת עראי און א פונדק. ער טייטשט, דער רב דומ״ן, אז די פשט איז די חכמים ווילן אז מענטשן זאלן בלייבן אין זייערע הייזער, דערפאר האבן זיי געלייגט אז מען זאל לייגן א מזוזה, אז ער זאל שוין בלייבן דארט. אבער א פונדק איז דאך נישט נוגע, א פונדק איז דאך געמאכט פאר צייטווייליג און ער גייט דאך אוועקגיין. לויט דעם איז נישט קיין חילוק אפילו אויב ער דינגט א הויז פאר די זומער. אקעי, אפשר אט סאם לעוועל ווערט עס שוין ממש א שכירות.

הלכה: שוכר חייב במזוזה – חובת הדר, נישט חובת הבית

אקעי, נאך איין הלכה וועגן א שוכר, א וויכטיגע הלכה. איינער וואס פארדינגט א הויז אין ארץ ישראל, א שוכר להו״ב מזוזה לקבוע, אז די מצוה איז אויף די שוכר, אויף דער וואס דינגט. אפילו נתן שכר על קביעתה, פארוואס? אפילו ער באצאלט אז דער משכיר זאל עס טון, אפילו… דאס מיינט צו זאגן אז דער שוכר דארף צאלן. הייסט עס צו זאגן אז דער משכיר דארף מחייב זיין יענעם צו צאלן דערפאר? ניין. די געלט דארף אויך דער שוכר צאלן. די מזוזה איז חובת הדר, נישט חובת הבית. די מזוזה איז איינס פון די פריערדיגע הלכות וואס מיר האבן געלערנט, אז ס׳האט צו טון מיט די בית, וועגן דעם זאגט מען שוכר נישט. זאגט מען ניין, ס׳האט צו טון… ס׳זאגט נישט עפעס עקסטרע, די מזוזה זאגט נישט אז ס׳איז חובת הבית, אבער יא, אקעי.

הלכה: נישט אראפנעמען מזוזות ביים ארויסגיין

וכשיוצא, נאך אן אינטערעסאנטע הלכה, ווען א מענטש גייט ארויס פון זיין שכירות, נעמט ער נישט זיינע מזוזות. מ׳ליידיגט נישט אויס א הויז פון מזוזות. דאס גייט אן, די הויז איז געווען דארט מזוזות, דו גייסט עס נישט יעצט אראפנעמען און ארויסוואקן.

מחלוקת ראשונים: וואס איז דער טעם?

וואס איז די ריזן וואס ס׳שטייט? דו טוסט אפ דעם נעקסטן מענטש וואס גייט אריינגיין. אבער דאס שטימט נישט אזוי גוט. די תוספות זאגט אז די ריזן איז אז מזיקין קומען אין הויז וואו ס׳איז נישטא קיין מזוזות, כולו ביתא מיזקא הוי. קומט אויס אז דו מאכסט א פני היזק, דו טוסט א היזק פארן נעקסטן. דער רמב״ם האלט לכאורה נישט פון די היזק. אפשר וועט ער זאגן פשוט, ס׳איז נישט קיין כבוד פאר א מזוזה. א אידישע הויז קומט א מזוזה. אזוי וואלט איך געטראכט, וואס איז פתאום די איידיע.

ביי א גוי – מותר אראפצונעמען

ומותר ליטול מבית של גוי, מילא איז דא, לויט ווי איך האב עס געלערנט, מילא איז דא א חשש אז מ׳וועט מחלל זיין די מזוזה, איז דא אן ענין אז מ׳זאל עס אוועקנעמען כשיוצא, ווען מ׳גייט ארויס.

רבי משה פיינשטיין׳ס תקנה: פעינטן און צוריקלייגן

די מנהג אין אמעריקע איז אז מ׳איז זייער מקפיד אויף דעם. רבי משה פיינשטיין האט געזאגט אז מען נעמט געווענליך ווען מ׳בייט איבער א צבע, פעינט מען איבער די הויז, ממילא איז דאך נישט דריינגענד. ניין, בשעת׳ן פעינטן נעמט מען עניוועיס אראפ די מזוזות צו פעינטן. אז מ׳נעמט אראפ די מזוזות, נישט חס ושלום אוועקצונעמען, מ׳נעמט עס אראפ צו פעינטן, איז שוין אנגענומען די הלכה שחייב צוריקצולייגן פאר יענעם. דאס איז געווען רבי משה פיינשטיין׳ס תירוץ.

איר וואלט געדארפט זאגן אז צו די פעינטן איז צוגעקומען נאך עפעס, אז ביים פעינטן דרייען זיך גוים, און אסאך מאל נעמען זיי אראפ די מזוזות און זיי טשעפען עס, און מ׳וויל עס צוריקלייגן. ממילא ווערט עס די הלכה פון עומד בבית לגוי, אז פארקערט, דא טוסטו עס לכבוד די מזוזה.

פראקטישע עצות: ביליגערע מזוזות און לענדלארד׳ס חיוב

ס׳איז דא אנדערע מענטשן וואס האבן אן היתר, אז אויב א מענטש האט ספעציעלע מזוזות, לייגט ער שוואכערע, ביליגערע מזוזות, און ער רעכנט זיך אפ מיט די מענטש וואס מוופט אריין.

א תקנה, מ׳קען זיך אפ רעכענען. דער אמת איז אז מ׳קען זיך אפ רעכענען פשוט מיט די יודעת וואס מ׳טוט אריין. אסאך מאל איז עס א פראבלעם, ביז יענער טרעפט א מעתיק, גיי ווייס. ס׳איז דאך נישט דא די חיוב וואס רבי משה פיינשטיין זאגט, ווען ער האט געמאכט די תקנה, ער האט געזאגט אז מ׳רעדט פון א בעל הבית וואס איז פינאנציעל אינוועסטעד. אבער א יוסף איז אן ענין פון כבוד התורה, אדער די מזוזה, איז זייער מסתבר אז א לאנג-טורם אוינער וואס נעמט אריין יעדע שטיק צייט אנדערע מענטשן, דארף האבן א סעט מזוזות און ער זאל לייגן ווען איינער גייט ארויס, פשוט גרינגער מאכן פאר די עולם, ווייל דאס איז דאך די פראבלעם.

אדער מ׳זאגט אז די לענדלארדס וואס יעדע יאר טוישט זיך דארטן א כולל יונגערמאן, וואס די סטארטער האומס וואס מ׳האלט אין איין טוישן, יעדער לענדלארד דארף האבן א גאנצע סעט מזוזות. אויב די לענדלארד לייגט עס, האט ער דאן זיינע קבועות׳דיגע מזוזות. ס׳איז שוין פארט פון די רענט, וואטעווער. אזוי טוט מען טאקע, אין געוויסע מקומות. אז ס׳איז דא א חיוב אז די שכנים זאלן מאכן. אויב שוין דא איז א אידישער בעל הבית וואס האט עס שוין געלייגט, איז עס שוין געלייגט, און ס׳בלייבט דארטן שוין.

✨ Transcription automatically generated by YiddishLabs, Editing by Claude Sonnet 4.5, Summary by Claude Opus 4.6

⚠️ Automated Transcript usually contains some errors. To be used for reference only.