חלוקת המידות לפי חלקי הנפש או לפי נושאיהם | שמונה פרקים פרק ד׳ | תמלול וסיכום

הלכות ברכת כהנים – פרק י״ד פון הלכות תפלה

פתיחה און מבנה הלכות תפלה ברמב״ם

Instructor:

האלאו רבותי, מ׳גייט אפלאזן די טיק-טאק, מ׳גייט זיך זעצן לערנען, און לערנען הלכות ברכת כהנים, הלכות תפלה וברכת כהנים פרק י״ד. פיינעלי איז מען אנגעקומען צו ברכת כהנים.

און מ׳האט געגעבן א יישר כח פאר אונזער נדבן, הרב ר׳ יואל ווערצבערגער. די נדבנים זענען אונזער שיעור, אין דעם שיעור און אין אלע אנדערע שיעורים, יעדער איינער זאל אים נאכטאנצן. ס׳איז א סגולה, יעדער איינער וואס מאכט נאך די ר׳ אשר׳ן ווערט אן עשיר, אזויווי עס גייט זיך. און אויך ווער ס׳מאכט נאך די למדנים ווערט א למדן. יעדער איינער זאל נאכמאכן וואס ער וויל.

יא, סאו וואס האבן מיר גערעדט? יא, הלכות ברכת כהנים. סאו מיר לערנען די פערצנטע פרק פון הלכות תפלה, ס׳איז די לעצטע צוויי פרקים פון הלכות תפלה. וואס הייסט תפלה און ברכת כהנים? און מיר האבן געלערנט א שיינע פאר, די ערשטע דארטן ניין אדער צען פרקים איז געווען וועגן תפלה, און נאכדעם איז געווען אפאר וועגן קריאת התורה, און יעצט גייען מיר לערנען וועגן ברכת כהנים.

איך מיין אז ס׳איז דריי פרקים וועגן קריאת התורה, לאמיר זען. פון… פון ח׳, לאמיר זען. ווייט, לאמיר דא דזשאמפן. אה, סארי. איך האב דאס געזען. אה, איך האב עס געזען אין די ליסט, ניין? איך האב עס געזען אין די ליסט. די רמב״ם האט געווען א טשארט, וואס איז דאס? מיר האבן געזען אין די רמב״ם האט געווען א טשארט, וואס איז דאס?

מער ווייניגער, פון י״א, סארי. אה, סאו ס׳איז געווען נאך בית הכנסת. סאו איך האב עס צעמישט. ביז פרק י׳ איז געווען הלכות תפלה. נאכדעם י״א איז בית הכנסת. פון י״ב ביז י״ג, סאו צוויי פרקים נאר, איז הלכות קריאת התורה. י״ד און ט״ו איז הלכות ברכת כהנים.

דער פארבינדונג צווישן די טיילן: דער ציבור

סאו די קאנעקשאן באמת, די קאנעקשאן איז די ציבור. איז דאס אז די ציבור דאוונט צוזאמען אין בית הכנסת. ווייל ווילאנג מ׳דאוונט ביחידות קומט נישט מיט מיט דעם קיין קריאת התורה, קיין הלכות בית הכנסת, קיין ברכת כהנים. די כהנים דארפן בענטשן די עולם דארטן ווי זיי זענען, און די קריאת התורה דארף זיין דארטן ווי די עולם איז. די עולם קומט אין שול צום דאווענען, און דעמאלטס שטעלט מען עס אריין. אדער מ׳קומט אפשר, אפשר קומט מען צו לערנען און מ׳דאוונט דעמאלטס, איך ווייס נישט. אפשר קומט מען פאר ברכת כהנים. אבער ביי אונז וואס מ׳דוכנ׳ט אין יום טוב קומט די עולם וואס מ׳דוכנ׳ט, ניין? ס׳איז מער אזוי, מ׳קומט צו באקומען די ברכה. איך קען נישט זאגן אז מ׳קומט צו הערן א שיעור, אבער יא, מ׳ברענגט די קינדער.

קשיא אויף דעם רמב״ם׳ס שיטה: פארוואס הייבט ער נישט אן מיט דעם יסוד?

סאו יא, עס איז זייער אינטערעסאנט, ווען די מפרשים פרעגן נישט אן, אונז פרעגן אויך, אונז זענען אויך פון די מפרשים, מיר דארפן נישט ווארטן די מפרשים זאלן פרעגן, אז די רמב״ם הייבט נישט אן דא אזוי ווי ער וואלט אנגעהויבן אנהייב מצות עשה לברך את ישראל. שטייט אזוי אין די ספר המצוות, אין די ליסט פון מצוות, א מצוה לברך את ישראל. דא אין די מנין המצוות אין די פראנט פון די הלכה שטייט אויך לברך את ישראל בכל יום. אין אנדערע פלעצער שטייט נישט בכל יום, דא פלעצער שטייט יא, דא פלעצער שטייט נישט. ס׳איז ענליך צו הלכות תפילה, לכאורה וואלט ער געקענט אנהייבן ענליך צו הלכות תפילה, אז ס׳איז דא א מצוה לברך את ישראל, ס׳איז דא א מצוה לברך את ישראל בכל יום, און מ׳האט עס אריינגעלייגט אין דאווענען. אבער ס׳זעט נישט אויס, מ׳זעט נישט פון די אינסייד, ער הייבט גלייך אן, ווען מ׳זאגט די ברכת כהנים, ביי שחרית, ס׳איז א מוסר פאר אזא טאג און אזא טאג. ס׳זעט אויס עפעס אז ער איז נישט מסביר די קאנעקשאן, דאס עמלדיג די קאנעקשאן פון ברכת כהנים מיט תפילה בכלל. וואס גייט דא פאר?

דיסקוסיע וועגן דעם אבארבנאל׳ס תירוץ

Student:

און דו ווייסט נישט, דו ווייסט, רייט? דו ווייסט יא? אדער דאס האסטו מיר שוין געזאגט, ווייל דער עולם איז דארט.

Instructor:

אקעי, דער עולם איז דארט, אבער ס׳איז אינטערעסאנט אז ער הייבט נישט אן מיט די פסוק אזויווי דו זאגסט, ווי ער הייבט אן אסאך מצוות. ער הייבט אן אזויווי דו ווייסט אז דו ביסט שוין געווען אין שול, יא, איך רעד דא צו די דאווענער, דו ביסט שוין געווען אין שול און דו האסט געזען די כהן ליינען, אויך מיין דיך, און ער זאגט דיר אזוי און אזוי און אזוי איז די הלכה, עמוד דיכן משחרות… אזוי זאגט דער אבארבנאל [Abarbanel], א גאנצע שטימט נישט מיט די וועג פון דער רמב״ם, איך האב נישט מסכים. דער אבארבנאל טענה׳ט אזוי האבן זיי אנגענעבן פון די מצוות, עס איז הייער לקרית שקרית, עס איז אנגעהויבן קרייית שמים, בבוקר וברא, פאר ער וועס איז אנגעהויבן…

און דער אבארבנאל האט א תשובה, וועגן די האט געזאגט טשארלס, ער האט א פירושה ביי דער רמב״ם א שטיקל פון זיינע תשובות, און ער זאגט אז אמאל ווען דער רמב״ם איז א זאך וואס יעדע איינער ווייסט, הייבט ער נאר אן מיט די פרוטי הלכות, אבער עס איז מודד, אבער דער משנה קען מען דיר זאגן, ווייל דער משנה זאגט חדושה, אבער דער רמב״ם וועל דיך יא זאגן יעדע מצוות, סאו איך ווייז, אבער דער פאקט איז, ער זעט איך אז ער רתומ׳ט אז דו ווייסט שוין אז דא הפתורה למשה האט קיינמאל נישט זאגט אז עס איז דא הפתורה, ער האט נאר געזאגט פרוט אינדערפון, נאט שויר האט ער עקספלעינע דאס, קען זיין א פשוט געווען מיד, ער האט נישט געהאלט אלס, סאו דער רמב״ם האט דיך אויך געווען א בשר ודם, די רמב״ם טוט זאגן אזוי פשט? מען דארף טראכטן, מען דארף טראכטן. ס׳קען נישט זיין אז דער רמב״ם האט אויך געווען א human being.

Student:

ס׳איז נישט קיין חילוק. אדער ס׳איז יא דא א חילוק, ס׳איז די זעלבע איידיע. ס׳איז נישט קיין חילוק. אקעי, דאס איז שוין טיפע תורות.

Student:

ניין, ער ווייזט פאר די וועלט זיין vulnerability, צו ווייזן אז…

Instructor:

פארוואס ווייזט ער? זאל ער טאקע?

Student:

אקעי, ניין, דאס איז אנדערע גאר. אקעי, לאמיר לערנען אבער, אין די ווייניג. אקעי, יא, לערנען פאר דעם פאר. אדער איך זאל דיר פארלערנען?

איז ברכת כהנים א חיוב יומי?

דער יסוד פון דער שאלה

Instructor:

אקעי, סאו, אין די תורה שטייט אז דער כהן איז מצווה צו בענטשן אידן. און אסאך מאל ווען ס׳שטייט אין די תורה אז ס׳איז דא א מצוה וואס מ׳דארף טון, און ס׳שטייט נישט א זמן ווען מ׳זאל עס טון, טוט מען יעדן טאג. אזוי ווי ציצית, תפילין.

Student:

אקעי.

Instructor:

קריאת שמע שטייט יא קלאר, ווייל ס׳שטייט “בשכבך ובקומך”.

Student:

רייט, דאס איז יא א יומית.

Instructor:

אבער אויך תפילין און נאך די אלע זאכן איז יעדן טאג, ווייל יעדן טאג איז דער מענטש טוט אלעס יעדן טאג, אזויווי ער טוט אן מלבושים, ער גייט ארויס פון שטוב.

Student:

רייט.

Instructor:

אבער נאך אלץ, ס׳קען טאקע זיין, ס׳קען זיין אזויווי מ׳האט געלערנט ביי תפילה, ס׳איז נישט פשט אז ס׳איז דא א חיוב יומי.

Student:

רייט, אה, אה, ס׳קען זיין אז די סיבה פארוואס מ׳דארף עס טון יעדן טאג קען אפילו זיין אז ס׳איז דרבנן.

Instructor:

יא, פשט איז נישט דרבנן.

דער אשכנזישער מנהג אלס ראיה

ס׳איז נישט פשט אז א מענטש וואס האט פארפאסט ברכת כהנים, פשט אז ער איז מבטל געווען א מצוה די זעלבע וועג ווי איינער איז מבטל געווען מצות אין פסח. ס׳איז א מצוה, און די מאקסימום וואס מ׳קען עס טון איז ווען יעדן טאג ווען אידן קומען אין שול. און די אידן קומען זיך טאקע אין שול. ס׳קען זיין אז אמאל איז נישט געווען בתי כנסיות ובתי מדרשות, און ס׳איז געווען נאר א בית המקדש, און נאר אין בית המקדש האט מען געדוכנט, און אין די אנדערע פלעצער איז טאקע געווען א קהילה, און ס׳איז נישט אויסגעקומען.

אדער… די גרויסע, לאמיר זאגן קלאר, די גרויסע ראיה פאר די סברא אויף ברכת כהנים אז ס׳איז נישט ממש א חיוב אזוי ווי א מצות עשה יעדן טאג איז פון אונז אשכנזים, וואס מיר פירן זיך שוין א לאנגע צייט נישט צו דוכנ׳ען נאר יום טוב, נאר במוסף יום טוב.

Student:

אבער זיי זענען דאך שטארק אומעטיג מיט׳ן מבטל זיין די מצוה, וויאזוי ס׳זעט אויס אויבנאויף.

Instructor:

כולם עלמא האבן געהאלטן אז ס׳איז נישט קיין חיוב יומי. ס׳איז א חיוב ווען מ׳קען, און די אשכנזים האבן געזאגט, “אונז קענען נישט, אונז זענען אין גלות, אונז האבן נישט קיין כח פון עבודה.”

Student:

אונז האבן נישט קיין כח צו געבן א ברכה פאר אידן? דו קענסט געבן א ברכה פאר א צווייטן איד.

קען א כהן מקיים זיין ברכת כהנים אויסערהאלב דאווענען?

Instructor:

סאו דאס האט שוין צו טון מיט די אנדערע שאלה, אז אויב א כהן וואונשט אן אידן נישט ווען ס׳איז יום טוב ווען ער זאגט ברכת התורה, ער טרעפט אפאר אידן און ער זאגט זיי “יברכך”, איז ער מקיים מיט דעם א מצות עשה? לכאורה וואלט מען געזאגט אז יא.

Student:

לכאורה.

Instructor:

איך ווייס נישט, ווייל ס׳קען זיין אז ס׳איז נתקן געווארן אין א געוויסע צייט. אז ס׳איז נישט דאך אזוי, דער פסוק שטייט ‘כה תברכו׳, עס קען נישט זיין קיין מעכב לשון הקודש, ס׳איז מעכב אז ס׳זאל זיין אויף א געוויסע ‘אין דעי וועי׳ (in the way), ‘אין דעי סטייל׳ (in the way), ס׳קען נישט זיין אז ס׳איז סתם אזוי זאל זיין געבענטשט, ס׳איז אויך א מצוה צו בענטשן א איד, איך ווייס נישט, איך געדענק אין הלכה מיין איך מען קען מאכן א ברכה ווען מען וויל בענטשן אידן, אבער דאס איז נישט קיין ברכה שאינה צריכה אדער עפעס. וועלכע ברכה? דו מיינסט ‘לברך את עמו ישראל׳, וואס מען מאכט? האבן מיר דאך א ברכה אין דער וועלט אריין, איך ווייס נישט. אבער עס קען זיין אז דאס איז דער סדר, אבער פארקערט, ‘למעשה׳ קען יא זיין אז עס איז ווען מען קען. עס איז נישט עפעס ממש א חוב יעדן טאג.

די ספרדישע שיטה און דער סאטמארער רב

די אנדערע, די וואס האבן עס איינגעפירט שפעטער אין ארץ ישראל, פירט מען זיך אונטער אויף פלעצער אז מען ליינט, אז מען זאגט ברכת כהנים יעדן טאג, זיי קוקן עס יא ממש ווי א מצוה יומית. ס׳איז אינטערסאנט, דער רבי זכרונו לברכה, דער סאטמארער רב, נאך וועם איך הייס יואל, שרייבט אז עס איז געווען די וואס האבן געוואלט מתקן זיין אז מען זאל יא אנהייבן אין גלות זאגן יעדן שבת, יעדן טאג. יעדן טאג אדער יעדן שבת. נאר מהרי״ש אשפארט [Maharish Ashpart], וואס איז געווען גדול בדורו, סאטמארער רב האט אים דערמאנט א פאר מאל, אז דער גרויסער קנאי האט חושד געווען אז די נייע תקנה קומט פון שבתאים, אדער איך געדענק נישט די ‘דיטעילס׳ (details), און עס איז געווארן בטל.

יא, און ער ברענגט עס אויס אז אונז זענען מיר אזוי ווי ‘מייקל׳ (meikel) אין א דאורייתא׳דיגע כלי, איך ווייס נישט, אונז טוען מיר נישט אזוי פיל מאל די מצוה פון ברכת כהנים, ווייל אונז ווילן מיר מאכן א ‘סטעיטמענט׳ (statement) אז אונז גייען מיר נישט נאך קיין רשעים. ס׳איז אינטערסאנט, סאטמאר איז דא איין צייט ווען נאר סאטמאר דוכנ׳ט, און דאס איז שבת חול המועד. סאטמאר רב איז געווען אין ארץ ישראל, און דארט קומט ער, ער האט געזען די דוכנ׳ען, און ער האט געווען ירושלימ׳ער רב, ס׳איז געווען א פאר זאכן וואס ער האט געהאלטן אז ירושלימ׳ער רב ממילא ער פראבירט פירן מיט די מנהגים פון ירושלים, מנהגים פון של״ה [השל״ה הקדוש: Shelah HaKadosh]. ער האט אנגעהויבן דוכנ׳ען. ס׳איז אינטערסאנט ווייל איינמאל איז ער דער גרויסער קנאי, ער איז דער רבי פון די קנאים, מעג מען יא אמאל אמאל דוכנ׳ען. ס׳איז דאך דא א סברה שבת חול המועד, איך געדענק נישט פונקטליך, עפעס מיט די מקוה, עפעס א דאורייתא.

דיסקוסיע וועגן מקוה און שבת

Student:

מקוה? אזוי האב איך געהערט, אז ס׳איז עפעס א… איך געדענק נישט, עפעס א שטיקל תורה. אוקעי, לאז עס גיין. עפעס ווייל יום טוב פאלט אום שבת דוכנ׳ט מען נישט. אזוי איז דער מנהג. מ׳דאווענט נישט?

Instructor:

יא, מ׳זאגט נאר נישט די… מ׳דאווענט נישט! ניין, מ׳דאווענט נישט. די ספרדים דאווענען נישט ברגיל. מ׳דאווענט שבת יום טוב שחרית בשבת. זיכער?

Student:

איך געדענק אז אין סאטמאר דאווענט מען נישט.

Instructor:

דאס איז גמור אין מסכת תענית. ניין, מ׳דאווענט יא. מ׳בעט נישט פאר חולים, אבער מ׳דאווענט. אפשר אין סאטמאר, אפשר נישט איבעראל.

איך וועל דיר זאגן. אויב איך געדענק, איז דא דער מנהג רב אשכנז אז מ׳דאווענט נישט ווען ס׳איז שבת. און דער תירוץ איז, אז מ׳קען נישט גיין אין מקוה פאר׳ן דאווענען, און שבת טאר מען נישט גיין אין מקוה, סאו מ׳דאווענט נישט ווען ס׳פאלט שבת. יא, ס׳קען זיין אין סאטמאר איז אנדערש, יא, אבער אזוי איז דער מנהג על פי רוב. און עפעס וואס האט דאס מיט שבת חול המועד?

Student:

אני נישט זיכער. אה, ער זאגט דא אז היינט גייען די חסידים סייווי נישט אין מקוה פאר שבת, סאו קען מען שוין דאווענען אפילו שבת.

Instructor:

פארוואס יום טוב דאווענט מען יא?

Student:

ווייל ס׳איז מער רואיג, ס׳איז אזא זאך, ס׳איז אזא סגולה. שבת חול המועד איז אויך רואיג, ס׳איז אזא סגולה. ס׳מאכט סענס.

Instructor:

אקעי, אונז לערנען יעצט די חסידים אין צפת. די חסידים דארפן דאווענען נאר שבתות וימים טובים. מיר וועלן דאס אפשר אויך… אבער שוין, דאס איז די הלכה. אקעי, אבער לעניננו, דער עיקר איז, איך מיין דער רמב״ם איז מסכים אז מ׳דארף זיך יא פירן צו דאווענען יעדן טאג, אזוי ווי די הלכה, דער אשכנזי׳שער מנהג.

ווען דוכנ׳ט מען – שחרית, מוסף, מנחה, נעילה

Student:

יא. שחרית, מוסף, און מנחה, און נעילה.

Instructor:

איך קען נישט מסכים זיין. שחרית, מוסף, און נעילה דאווענט מען. אבער… דאס איז ביז וואו מען קען, אויסער ווען ס׳איז דא א טשענס אז מ׳האט זיך שוין אנגעשיכור׳ט. אבער ביי מנחה איז “אין נושאין כפים”, אפילו ביי מנחה כבר עבר היום. מנחה איז געווענליך נאך די סעודה פון שבת צופרי אדער פון יום טוב צופרי.

Student:

בשם משפחתך, ער רעדט פון א גאנצע וואך.

Instructor:

אה, יעדן טאג? אה, נאר ביי שחרית, נישט ביי מנחה? אה, אפילו ביי ימי תענית וואס מ׳טאר נישט טרינקען, “אין נושאין כפים במנחה”, גזירה מנחה של תענית אטו מנחה של כל יום. יא, ביי מנחה דאווענט מען נישט. ביי ימי תענית האלטן מער מענטשן מיט די סדר מנחה אין בית המדרש, און מ׳זאל מיינען אז… יא, אזוי ווי דו זאגסט, האט מען שוין געמאכט א תקנה אז ביי מנחה דאווענט מען נישט אויף די תעניתים. וועלכע תענית דוכט זיך מיר נישט ביי מנחה, דוקא… ווי ביי מנחה נעילה, כגון יום כיפור ותענית ציבור. אבער תענית שאין בו נעילה, כגון תשעה באב שחל להיות בתענית.

נשיאת כפים ביי מנחה און דער סדר פון דוכנ׳ען

נשיאת כפים ביי מנחה – די כלל און די אויסנאמען

די יסוד-כלל: ביי מנחה דוכנ׳ט מען נישט

מגיד שיעור:

שחרית, מוסף, נעילה, דוכנ׳ט מען. אבער ס׳איז וויכטיג ווען מען קען, אויסער ווען ס׳איז דא א טשענס אז מ׳האט שוין געשיכור׳ט. אבל במנחה אין נשיאת כפים, לפי שבמנחה כבר סעדו כל העם [אבער ביי מנחה איז נישט נשיאת כפים, ווייל ביי מנחה האבן שוין געגעסן אלע מענטשן]. מנחה איז געווענליך נאך די סעודה פון שבת צופרי אדער פון יום טוב צופרי. ער רעדט פון א גאנצע וואך, יעדן טאג.

תלמיד:

אה, נאר ביי שחרית, פארוואס נישט ביי מנחה?

מגיד שיעור:

ואפילו ביום התענית שאין בו שתיה אין נושאין כפים במנחה [און אפילו ביום התענית וואו ס׳איז נישט דא קיין טרינקען, דוכנ׳ט מען נישט ביי מנחה], גזירה מנחה של תענית אטו מנחה של כל יום [א גזירה – מנחה פון תענית ווייל מנחה פון יעדן טאג].

יא, ביי מנחה דוכנ׳ט מען נישט. ווייל ביי יום התענית האלטן מער מענטשן מיט די סדר מנחה אין ביהמ״ד [בית המדרש], און זיי זאלן מיינען אז… יא, אז מ׳קען יא דוכנ׳ן ביי מנחה. האט מען שוין געמאכט א תקנה אז ביי מנחה דוכנ׳ט מען נישט, אפילו תענית.

חילוק צווישן תעניות מיט נעילה און אן נעילה

ביי וועלכע תענית יא, און ביי וועלכע תענית דוכנ׳ט מען נישט ביי מנחה דוקא? במה דברים אמורים? בתענית שאין בה נעילה [אין וואס זענען די ווערטער געזאגט? אין א תענית וואס ס׳איז נישט דא קיין נעילה], כגון תשעה באב ושבעה עשר בתמוז [ווי למשל תשעה באב און שבעה עשר בתמוז], הואיל ותפלת מנחה שלהם סמוכה לשקיעת החמה [ווייל די תפילת מנחה פון זיי איז סמוך צו שקיעת החמה]. תשעה באב און שבעה עשר בתמוז דאוונט מען מנחה שפעט.

דער פוינט איז אזוי, נעילה איז א תפילה וואס מ׳לייגט צו צווישן מנחה און די שקיעה. דער פשט, געווענליך דאוונט מען מנחה פאר פלג המנחה [פלג המנחה: א זמן וואס איז איין און א רבע שעה פאר שקיעה], ווייל דער רמב״ם [רבי משה בן מימון, מיימאנידעס] האט געזאגט אז לכתחילה דארף מען דאווענען מנחה פאר פלג המנחה. אבער ס׳קען זיין אז ער מיינט צו זאגן, דער פוינט איז אז ס׳איז די לעצטע תפילה. ס׳איז נישטא קיין תפילה צווישן מנחה און ביינאכט. ממילא קומט אויס הרי זו נראית כנעילה [דאס זעט אויס ווי נעילה]. ס׳זעט נישט אויס ווי א רעגולער מנחה. ממילא ס׳וועט זיך נישט אויפטוישן מיט מנחה של חול יום. ס׳זעט אויס ווי די נעילה פון תענית.

סאו מנחה פון תשעה באב און שבעה עשר בתמוז פלעגט אזוי זיין, און ס׳איז נאך אלץ דא אין די פלעצער וואו מ׳מאכט עס. ס׳איז אינטערעסאנט, ווייל ס׳זעט אויס אז דער רמב״ם האט נישט געטראכט אז אונז פירן זיך אז מ׳לייגט טלית ותפילין [טלית און תפילין] ביי מנחה תשעה באב. ממילא טרייט מען צו דאווענען אביסל פרי, נישט סמוך לשקיעת החמה. ער זאגט דאך אז מ׳דארף עס מאכן סמוך לשקיעת החמה. די ווארט איז אז ס׳איז נישטא קיין תפילה צווישן דעם און די שקיעה.

און אויך זעט מען ביי מנחה תענית, אונזער מנהג איז דאך צו זאגן “ענינו” [ענינו: א ספעציעלע ברכה וואס מ׳זאגט ביי תענית] ביי מנחה. ס׳איז דאך א מנחה פון א תענית, סאו מ׳כאפט. ווען ס׳איז דא מנחה און נעילה, איז דאס נישט קיין מנחה, ווייסט יעדער איינער קלאר אז דאס איז נישט די תפילת התענית.

תלמיד:

איך האב געוואלט זאגן אז ס׳איז דאך אביסל אנדערש, אז ווען ס׳איז דאס סארט וואס ס׳איז דא אסאך תפילות, נעילה, איז מען זיצט מען אין ביהמ״ד אסאך. אבער אן אנדערע תענית קומט מען אין ביהמ״ד צו מנחה און מעריב, ווייל מ׳וויל זיך נישט קומען אין פאסט. ווי האבן מיר זיך אנגעמוטשעט. אפילו אויב מ׳קומט געווענליך מנחה פריער, אזוי ווי דער רמ״א [רבי משה איסרליש] האט געזאגט אז מ׳זאל טון לכתחילה מנחה פריער, אבער אין א תענית קומט מען אין ביהמ״ד סוף טאג צו דאווענען מנחה און מעריב, און נאכדעם קומען אהיים.

מגיד שיעור:

ניין, די חילוק איז, עניוועי פאר די תפילת נעילה, איז וואס? געשעט די מנחה… מנחה איז פריער, ווייל מ׳דארף נאכדעם מאכן נעילה. יא, ס׳איז נישטא ווייניג מענטשן, פארקערט, די פראמע מענטשן.

די פוינט איז אז דער ס׳איז כעין, ער ברענגט די לשונות פון די גאונים [גאונים: די גדולי התורה פון די תקופה נאך די תלמוד], מ׳איז מאריך ביי מנחה בתחנונים [מ׳פארלענגערט ביי מנחה מיט תחנונים]. מנחה פון א תענית מאכט מען אביסל א מצב, ווייל ס׳איז דאך א תענית. ס׳זעט אויס אביסל ווי נעילה, ס׳זאל זיך נישט מישן מיט מנחה פון א גאנץ יאר. ווען ס׳איז יא דא נעילה, דעמאלט איז עס סתם א מנחה, ווייל אין נעילה מאכט מען די נעילה דרשה, און אז נישט מאכט מען ביי מנחה. דאס איז די עיקר די חילוק.

יום כיפור – דוכנ׳ט מען ביי מנחה

יעצט, אבער וויבאלד אז די גאנצע זאך מיט די דוכן ביי מנחה אויף יום כיפור איז נאר אזוי ווי א תקנה, ס׳איז נאר א אותה מנחה של כל השנה [דאס איז נאר ווייל מנחה פון די גאנצע יאר], איז ממילא די הלכה איז אז א כהן איז עולה לדוכן במנחה של יום הכיפורים [א כהן גייט ארויף צום דוכן ביי מנחה פון יום כיפור]. אלע גאונים האבן נישט געוואוסט אז ער איז עובר געווען. ער גייט יא לדוכן. לדוכן מיינט לכאורה… איך מיין אז לדוכן מיינט די… דוכן איז א בימה, די טרעפ פון די בימה. פשוט מ׳איז געגאנגען דוכן.

תלמיד:

אה, וואס דו ווילסט דו איז איינער וואס פליכט…

מגיד שיעור:

ס׳איז א סטעידזש. א דוכן איז א סארט סטעידזש. נו, וואס איז די פשט אין די דוכן? וואס טייטש בדוכנא [אויפ׳ן דוכן]? איך ווייס נישט. מקום מיוחד [א ספעציעלער פלאץ]? איך ווייס נישט. אבער מיר האבן נישט געלערנט אין הלכות… רבינו יונה [רבינו יונה גירונדי] האט א דוכן, אזוי ווי ווען א מענטש האט א סטעידזש. אבער מיר האבן נישט געלערנט אין הלכות בית הכנסת אז ס׳איז דא א דוכן. איך ווייס נישט. דאס דארף שטיין אין די בנין אין פרק א׳. אז מ׳זאל בויען אפשר א דוכן? איך ווייס נישט.

אויב וויבאלד יום כיפור ווייסן דאך אז ער שיכור׳ט זיך נישט, איז א רייזע נושא את כפיו [איז דא א סיבה אז ער זאל דוכנ׳ען], ואם ירצו נושאים פניך שאת [און אויב זיי ווילן דוכנ׳ען זיי דוכנ׳ען], לא אמרינן פסולי הואיל ופיקח הוא היום [מיר זאגן נישט אז ער איז פסול ווייל ער איז פיקח היינט]. וויבאלד אז ווען ס׳וואלט געווען ממש א נארמאלע טאג גייט א כהן שיכור און מ׳איז אים מוריד, נישט מוריד, אפילו סתם, ווייל די ריזען איז אז מ׳איז מוריד פון שיכור, איז מ׳הייבט אן. יום כיפור ווייסן דאך אז ער איז נישט שיכור, איז ממילא זאל שוין ער אויך מוריד זיין, אקווה רייך, מ׳זאל נישט דארפן מאכן אן עקסטערע הלכה. אבער ס׳איז דא א פראבלעם מיט מוריד זיין, ווייל מ׳קען זיך מיינען אז פסול הוא [ער איז פסול], און זאל מען אים פונדערנאך, פונדערנאך אזוי ווי מ׳האט געזען ביי יחיד הקורא בתורה [איינער וואס לייענט אין תורה], א כהן, זייער גוט, די כהנים זענען זיי די כהנים. יא, ס׳איז דא א מעלה פון נישט מוריד זיין, א מעלה זאלסט אים נישט מוריד זיין דאס מאל, ווייל דו ווייסט אז ער איז נישט שיכור.

תלמיד:

איז אויך נישט קיין חשש, זאגסטו נישט, ס׳איז דא א חשש, ס׳איז דא טאקע א חשש מיט זיך מיינען בדוכן ביי מנחה יעדן טאג, אבער אויך איז דא א חשש מיט מיינען אז ער איז נישט קיין כהן, און די כהנים, אזוי ווי מ׳האט געזען, זענען כהנים, זענען נישט א יוד, נישט א חלק, קיין כהן, דארף מען, קען דאך זיין אז ער איז פסול, ער איז א חלל [חלל: איינער וואס איז פסול צו זיין א כהן], אויב ס׳וואלט באמת געווען אז ער איז נישט קיין כהן.

מגיד שיעור:

סא ממילא, דוכן ביי יום כיפור שוין.

דער סדר פון נשיאת כפים בגבולין

טערמינאלאגיע: ברכת כהנים, נשיאת כפים, און דוכן

יעצט וויל די סדר, ווען דוכן מען, און וויאזוי ארבעט עס, וויאזוי נשיאת כפים, כתר. ביי די וועי, דער רמב״ם רופט עס נישט ברכת כהנים, ער רופט עס נשיאת כפים, הייבט אויף די הענט, ווייל דעמאלטס הייבט מען אויף די הענט, אינטערעסאנט. איז כיצד נשיאת כפים בגבולין [וויאזוי איז נשיאת כפים אין די גבולין]? דאס הייסט מיר גייען לערנען אז ס׳איז דא, ס׳איז דא א…

איך פארשטיי אז די אמת׳ע זאך איז ברכת כהנים, די ברכה וואס די כהנים געבן פאר אידן. נשיאת כפים איז וויאזוי מ׳האלט די הענט, און דוכן איז די פלאץ ווי מ׳שטייט. אונז רופן עס דוכן׳ען, דער רמב״ם רופט עס נשיאת כפים. אבער לכאורה די ריכטיגע בעסטע דעפינישאן איז ברכת כהנים, די ברכה וואס די כהנים בענטשן, וואס איז נישט די ברכה, די ברכת המצוה וואס ער זאגט, נאר יברכך וגו׳ [יברכך ה׳ וישמרך – די ברכה פון די כהנים], דאס איז וויאזוי כהנים בענטשן. באט איך ווייס נישט, דאס איז אלעס לשונות וויאזוי מ׳רופט א זאך, ס׳איז נישט קיין נפקא מינה [ס׳איז נישט קיין פראקטישער אונטערשייד].

בגבולין פאר בית המקדש

די ווארט איז אזוי, און מיר גייען באלד לערנען אז ס׳איז דא א סדר ברכת כהנים אין די בית המקדש וויאזוי ס׳גייט. אבער ס׳איז אינטערעסאנט אז לכאורה די עיקר איז אין די בית המקדש, און שפעטער איז געווארן, אדער חוץ פון דעם איז דא אויך בגבולין. אבער דער רמב״ם הייבט אן מיט די סדר ברכת כהנים בגבולין, דאס הייסט וויאזוי מ׳דוכן׳ט בשעת׳ן דאווענען. בכללות אין די גאנצע וועלט. נאכדעם גייט ער זאגן ווי די סדר איז אין די בית המקדש.

דער סדר שטופנווייז

זאגט ער אזוי, וואס די סדר איז אזוי? כאיזהו די נשיאות כפים וקבלתם [וויאזוי איז נשיאת כפים], וויאזוי איז עס? עס גייט אזוי, בעת שהגיע שליח ציבור לעבודה [ווען דער שליח ציבור קומט אן צו עבודה], די שליח ציבור קומט אן צו די ברכה פון עבודה, ווען ער זאגט “רצה”. אינטערעסאנט, לעבודה כשואמר רצה [צו עבודה ווען ער זאגט רצה], דאס מיינט די זעלבע זאך, רייט? ברכת רצה איז די ברכת עבודה. אפשר מיינט ער צו זאגן גלייך אין די אנהייב פון די ברכה, אפשר דאס איז די ווארט, כשואמר רצה, די ערשטע ווארט.

איז דעמאלטס טוט ער אזוי, כל הכהנים העומדים בבית הכנסת נעקרים ממקומם [אלע כהנים וואס שטייען אין בית הכנסת גייען אוועק פון זייער פלאץ], אלע כהנים וואס שטייען אין שול גייען אוועק פון זייער פלאץ, והולכים ועולים לדוכן [און זיי גייען און גייען ארויף צום דוכן]. זיי גייען ארויף צו די, אגב, די דוכן. וואס איז די דוכן? ווייסן מיר נישט. די רמב״ם זאגט אז ס׳איז דא א דוכן. עפעס איז א פלאץ וואו מ׳שטייט דארט און מ׳בענטשט די אידן.

תלמיד:

דו ווילסט טשעקן די ווארט דוכן?

מגיד שיעור:

ניין, איך האב נישט קיין צייט. איך זאג אז יעדער איינער ווייסט וואס ס׳מיינט.

תלמיד:

ניין, יעדער ווייסט וואס ס׳מיינט, אבער זיכער…

מגיד שיעור:

באלד וועט מען זען ווי ס׳שטייט “לנגד ההיכל” [קעגנאיבער דעם היכל], וועט מען גיין זען ווי ס׳איז, יא? ועומדים שם פניהם לנגד ההיכל [און זיי שטייען דארט מיט זייערע פנים קעגנאיבער דעם היכל], מ׳זעט אז די דוכן איז דארט אין די היכל, אין פראנט פון די היכל, ואחוריהם כלפי העם [און זייערע רוקנס קעגן דעם עולם], זיי שטייען קעגנאיבער די היכל. ס׳קען זיין דוכן מיינט פשוט ווי מ׳דוכנט, איך ווייס נישט, ווי מ׳בענטשט. ס׳איז נישט קיין הלכה אז מ׳דארף האבן א סטעזש אדער עפעס אזוינס. דוכן מיינט עפעס א געוויסע מין פוירניטשור, איך ווייס נישט. ס׳איז נישט קיין לשון פון… אלעס קען זיין, אבער ס׳איז נישט מעכב, זיכער נישט מעכב, ווייל אזוי וואלט מעכב געווען אז די רמב״ם וואלט געדארפט האבן א דוכן. ס׳איז דא א מקום לזה [ס׳איז דא א פלאץ פאר דעם]. ס׳איז דא א מקום לזה, יא. ס׳איז דא א מקום לזה, יא. ס׳ווערט גערופן אזוי אפשר ווייל אין בית המקדש איז געווען א דוכן, און מ׳ווייסט שוין אז אין א נארמאלע שול איז דא א דוכן. מ׳דארף טשעקן, איך האב נישט קיין צייט, אונז דארפן זיך ריקן היינט. ס׳איז די סוף פון יום, ס׳גייט נעמען פאר אייביג.

ועומדים שם פניהם לנגד ההיכל, זיי שטייען דארט, יא, ואחוריהם כלפי העם, ואצבעותיהם כפופות לתוך כפיהם [און זייערע פינגערס זענען געבויגן אין זייערע הענט], זייערע פינגערס זענען צוזאמגעלייגט. דאס איז די ווארט. ער מאכט נאך נישט נשיאות כפים, דאס איז וואס ער מיינט צו זאגן, רייט? זיי זענען מעורר די עולם אז מ׳קומט אן. ער זאגט קלאר, ער האט נישט געזאגט ער מאכט נשיאות כפים, ער האט געזאגט ער מאכט נישט נשיאות כפים. נשיאות כפים מאכט מען מיט אפענע פינגערס, און אויך מיט הויכע הענט, אבער ער עפנט אפילו נישט די פינגערס פאר די עולם פאר מ׳קומט אן.

עד שישלים שליח ציבור הודאה [ביז דער שליח ציבור ענדיגט הודאה], ביז ער ענדיגט ברכת הודאה, וואס איז ברכת מודים. און דעמאלטס “מחזירין פניהם כלפי העם” [זיי דרייען זייערע פנים צו דעם עולם], זיי דרייען זיך אויס צו די עולם, און “פושטים את בתיהם” [זיי עפענען זייערע הענט], זיי מאכן אויף זייערע פינגערס, און “מגביהין ידיהם כנגד כתפיהם” [זיי הייבן אויף זייערע הענט קעגנאיבער זייערע אקסלען], זיי הייבן אויף זייערע הענט קעגן איבער זייערע אקסלען אזוי הויך, “ומתחילין לברך” [און זיי הייבן אן צו בענטשן], און זיי הייבן אן צו זאגן “יברכך”.

באמערקונג: פינגער-האלטונג

ביים דאווענען איז אויך געווען הלכות וואס די רמב״ם האט נישט געזאגט וויאזוי מ׳זאל האלטן די פינגערס. אונז באמערקן אזוי שטארק ברכת כהנים ווייל בעצם… אבער ס׳איז נישט מעכב. ס׳איז מסתמא וועגן די אימה ויראה [שרעק און יראה], ס׳איז מער א נושא פון אימה ויראה. אבער דא איז שטארק נישט קלאר וואס איז די ריזען. על כל פנים, מ׳עפנט אויף די פינגערס. אקעי. יעצט, אין די היינטיגע כהנים האבן מנהגים וויאזוי פונקטליך מ׳עפנט די פינגערס.

וואס איז א „דוכן”? – אן אומגעלייזטע פראגע

דיסקוסיע וועגן דעם באגריף „דוכן”

תלמיד:

אפשר קען מען זאגן אז מ׳איז מסתמך טאקע אויף די ווארט “יברכך”. אבער אפשר ווען מ׳וויל מאכן א בית המדרש׳דיגע תקנה, זאל מען יא מאכן א ספעשל סטעידזש אזוי ווי דו ווילסט, אזוי ווי “לווים בדוכנם” [לויים אויף זייער דוכן]. ס׳איז דא א ספעשל פלאץ וואו מ׳האט א כסא של אליהו [שטול פון אליהו הנביא], מ׳האט א שטענדער פאר׳ן רב. ס׳איז דא א שיינע דעס. דאס איז פאר מיוחד פאר די כהנים. ס׳איז זיכער נישט קיין עבירה צו מאכן, אבער אויסלויפן די מצוה וואלט געשטאנען אין די הלכה.

מגיד שיעור:

אבער ס׳ווערט גערופן “לדוכן”, און וואו איז די דוכן? ס׳איז גארנישט אזא מין פשט. דוכן איז א געוויסע פלאץ.

תלמיד:

ניין, ס׳איז געווען נאר אין בית המקדש איז געווען א דוכן.

מגיד שיעור:

אבער דו זאגסט “לווים בדוכנם”. פארדעם זאגט מען, העלא, פארדעם ווייסט מען דיך “לווים בדוכנם”. די דוכן איז די בענקל׳ס פעלד, איז איינע פון די עבודות וואס מ׳האט אראפגענומען די בענקל׳ס פון די ענקל׳ס. אויף דעם זאגט מען “לווים בדוכנם”. וואס איז מיט די כהנים? איך ווייס נישט. אקעי.

תלמיד:

האסטו נישט געטראפן אין די מפרשים דוכן צו זיין עפעס א פלאץ? דוכן?

מגיד שיעור:

איך האב נישט געטראפן אין מפרשים. אקעי.

תלמיד:

ניין, זיי זענען געשטאנען אין מקום מיוחד. איך האב נישט געזען קיין… קיינער זאגט נישט אז ס׳איז דא אזא פלאץ.

מגיד שיעור:

דו ביסט א בעסערע פארשער, אבער…

תלמיד:

ניין, אבער מאך א סוירטש “דוכן” אין בית המקדש. ס׳שטייט נישט.

מגיד שיעור:

ניין, איך וויל נישט, איך האב נישט קיין צייט. אקעי. איך האב נישט געזאגט, איך האב נאר געזאגט אפשר די ערוך [ערוך: א קלאסישער לעקסיקאן] ברענגט די דוכן. יא, די ערוך ברענגט אז זיי זענען דארט געזאגט די זעלבע זאך ווי די… ניין, ניין, ס׳איז נישט טעמא. ס׳נעמט שנעל, דו זאגסט מ׳דארף נאכגיין צו זיין.

אזוי זאגט ער, אזוי האלט ער.

תלמיד:

דו ווענדסט זיך אן מיט די אנדערע חברותא, דו געסט נישט שנעל אונטער. אקעי, דו געסט נישט אונטער. ס׳איז פארט פון די געים.

מגיד שיעור:

דא זאגט ער… איך קען דיך נישט שיסן, איך וויל דיך נישט שיסן. ער זאגט נישט. ער וואלט געדארפט ברענגען. ער זאגט, “דוכן הוא מקום עמידת הכהנים” [דוכן איז דער פלאץ וואו די כהנים שטייען]. אזוי ברענגט ער פון די פירוש המשניות [דער רמב״ם׳ס קאמענטאר אויף די משנה]. זיי ברענגען נישט. זיי ברענגען נאך אלץ פירוש המשניות. אבער אנדערע טייטשן אז די דוכן איז די בימה, אבער ס׳שטימט נישט. סאו ס׳איז נישט קלאר. איי, גוט, דער עולם ווייסט. בקיצור. ר׳ דוד, ווייסטו ר׳ דוד? איז דא ר׳ דוד? דער רמ״א ווייסטו ר׳ דוד? איי פוסק מיט אן עין? האט נישט געוואוסט. אקעי, בקיצור, ס׳איז נישט קלאר. מ׳דארף מאכן בעסערע ריסערטש. ס׳זעט אויס ווען דער בית המקדש איז געווען איז געווען אזא פלאץ, און ס׳זעט נישט אויס אז ס׳זאל זיין אזא פלאץ אין אונזערע בתי מדרשים. אה, ליגט שטארק.

ברכת כהנים: סדר האמירה, הלכות תזמון, והסתכלות

ער זאגט, “דוכן הוא מקום עמידת הכהנים” [דוכן איז דער ארט וואו די כהנים שטייען]. אזוי ברענגט ער פון די פירוש המשניות [Perush HaMishnayos: Rambam’s commentary on the Mishnah]. אה, זיי ברענגען נישט, זיי ברענגען דאך אלעמאל פירוש המשניות. אה, אבער אנדערע טייטשן אז די דוכן איז די בימה [bimah: platform], אבער ס׳שטימט נישט. סאו, נישט קלאר.

גוט, סאו דער עולם ווייסט. בקיצור, דער רד״א [ר׳ דוד אלטשולער], ר׳ דוד, ר׳ דוד, עפעס איינער מיט אן ע׳, האט נישט געוואוסט. אקעי, בקיצור, ס׳איז נישט קלאר, מ׳דארף מאכן בעסערע ריסערטש. ס׳זעט אויס אז אין בית המקדש [Beis HaMikdash: the Holy Temple] איז געווען אזא פלאץ, און ס׳זעט נישט אויס אז ס׳איז געווען אזא פלאץ אין בית המדרש [Beis HaMidrash: study hall/synagogue].

און די בית המקדש, באלד וועט מען זען שפעטער, זאגט ער דאך ערנסט, ביי די בית המקדש איז נישט א נארמאלע, ס׳איז א דוכן. אבער וואס דוכן טייטשט ווייסט קיינער נישט. ס׳איז דבש וחלב [devash v’chalav: honey and milk – an expression meaning unclear/confusing]. אקעי.

סדר אמירת ברכת כהנים – השליח ציבור מקריא מילה במילה

בקיצור, יעצט, וויאזוי גייט עס די יברכך [Yevarechecha: “May He bless you” – first word of the priestly blessing]? זיי זאגן נישט אליינס. דער שליח ציבור [shaliach tzibbur: prayer leader] מקריא אותם מלה במלה [makri osam milah b’milah: reads/prompts them word by word]. ער זאגט זיי ווארט ביי ווארט.

פארוואס דארף ער האבן איינער? שנאמר “אמור להם” [she’ne’emar “emor lahem”: as it says “say to them”]. ס׳איז זייער אינטערעסאנט. פשטות [peshutus: simple meaning] “אמור להם” טייטשט אז משה [Moshe: Moses] זאל זאגן פאר אהרן [Aharon: Aaron] וויאזוי ער זאל בענטשן. לערנען די חכמים [chachamim: sages] פון דעם אז יעדע מאל זאל מען פארזאגן פאר די כהנים [kohanim: priests] יעדע ווארט. זיי זאגן “יברכך”, “יברכך”.

איך האב פארשטאנען אזוי ווי דער שליח ציבור מאכט זיך ווי נישט משה רבינו [Moshe Rabbeinu: Moses our teacher]. יא, אויף מסביר צו זיין [oif mesbir tzu zein: to explain]. פונקט ווי ס׳שטייט “כה תברכו את בני ישראל אמור להם” [Ko sevarchu es bnei Yisrael emor lahem: “Thus shall you bless the children of Israel, say to them”], די כהנים זאלן זאגן פאר זיי, נישט זיי זאלן זאגן פאר די כהנים. “אמור להם” לישראל [l’Yisrael: to Israel], מיין איך אז אזוי טייטשט ער.

“כה תברכו את בני ישראל”, זיי זאלן בענטשן. “אמור להם”, דאס רעדט משה צו אהרן. ער זאגט, “זאג דאס, מיט דעם נוסח [nusach: text/formula]”. “אמור להם” איז אזוי ווי “לאמר” [leimor: saying/to say].

עניוועי, די דרשה [derasha: homiletical interpretation] זאגט אז דאס איז אז מ׳זאל זאגן פאר די כהנים, מ׳זאל זיי זאגן נאכער. באלד וועט מען זען א חב״ד [Chabad] פשט [peshat: explanation] אויף דעם. ס׳איז דאך עפעס א זאך וואס מ׳האט מורא געהאט פון זיך טועה זיין [toeh zein: to make an error]. ס׳איז געווען אן ענין פון זיך טועה זיין.

מ׳האט דאך געוואלט, אזויווי מיר גייען זען באלד אין די נעקסטע פרק, די כהנים זענען נישט די מברכים [mevarchim: those who bless]. ס׳איז נאר דער אייבערשטער [der Oibershter: the Almighty] געבט די ברכה [brachah: blessing]. ער געבט נאר די, ער געבט נאר די ווערטער. ער זאגט, ער ווייטערט פאר די ווערטער. דער כהן [kohen: priest], ער זאגט אים פאר די ווערטער. זיי זאלן נישט מיינען גארנישט, זיי טוען גארנישט.

אקעי, איך ווייס נישט. עס קען דאך זיין עס האט עפעס מיט די שליח ציבור, עפעס א דזשאב דארף דער חזן [chazan: cantor], מען האט דיך אריינגעלייגט אין שמונה עשרה [Shemoneh Esrei: the Amidah prayer], סא וואס גייט זיך אונטער? דער חזן גייט זיין עפעס אן שייכות [shaychus: connection]? עפעס איז אזוי דעקאנעקטעד מיט די שליח ציבור.

עניוועיס… וועגן זיי זאגן עס בשם השם [b’shem Hashem: in God’s name], ווייל דער רמב״ם [Rambam: Maimonides] זאגט דאך שפעטער אז מען עס ארויסזאגט מיט׳ן שם השם [Shem Hashem: God’s name], כאילו זעסט אז יברכך וכו׳ אזוי זאגט דער אייבערשטער, און וועגן דעם זאגן זיי ארויס זיין נאמען, ווייל זיי רעדן משמו [mishmo: in His name].

סדר הפסוקים, אמן, והמעברים

עד שמשלימים פסוק ראשון [ad she’mashleemim pasuk rishon: until they complete the first verse], און מען ענדיגט פאר אמן [amen] נאך די ערשטע פסוק. וחוזר שליח ציבור ומקרא אותם פסוק שני [v’chozer shaliach tzibbur u’makri osam pasuk sheini: and the prayer leader returns and prompts them the second verse], ממילא ממילא א צווייטער פסוק, יעדע ווארט ביי ווארט פאר עונים [onim: they answer], עד שמשלימים פסוק שני וכל העם עונים אמן [ad she’mashleemim pasuk sheini v’chol ha’am onim amen: until they complete the second verse and all the people answer amen], וכן פסוק שלישי זה המהלך דא [v’chein pasuk shlishi zeh ha’mahalach da: and so the third verse, this is the procedure].

קישור “שים שלום” לברכת כהנים

ווען מען ענדיגט די אלע דריי פסוקים, מתחיל שליח ציבור ברכה אחרונה של תפילה, שהיא שים שלום [maskhil shaliach tzibbur brachah acharonah shel tefillah, she’hi Sim Shalom: the prayer leader begins the last blessing of the prayer, which is Sim Shalom]. די לעצטע ברכה איז שים שלום [Sim Shalom: Grant Peace], איך מיין אז מען זאגט אויף א פשט׳ל שים שלום, זעט אויס האט עס קאנעקטעד ברכת כהנים [Birkas Kohanim: the priestly blessing], מען זאגט אז דאס איז וישם לך שלום [v’yasem lecha shalom: “and grant you peace” – the final words of the priestly blessing], עס ענדיגט זיך מיט וישם לך שלום, בעט מען א ברכה אז עס זאל טאקע מקוים ווערן [mekuyam veren: be fulfilled] דער שלום וברכה [shalom u’vrachah: peace and blessing], וואס עס פארשטייט די זעלבע לשונות [leshonos: language/phrases], אור פניך [or panecha: the light of Your face], עס זענען דאך ענליכע לשונות פון די שים שלום מיט, מיט די כי באור פניך נתת לנו [ki b’or panecha nasata lanu: for in the light of Your face You gave us], דאס איז די זעלבע לשונות.

הכהנים לאחר סיום הברכה

והכהנים מחזירים פניהם כלפי הקודש [v’hakohanim machzirim pneihem klappei hakodesh: and the priests turn their faces toward the holy], די כהנים דרייען זיך צוריק אויס די פנים [panim: faces] כלפי הקודש [klappei hakodesh: toward the holy/east] ואחוריהם כלפי העם [v’achoreihem klappei ha’am: and their backs toward the people], ואחר כך כופפים אצבעותיהם [v’achar kach kofefim etzbe’oseihem: and afterwards they bend their fingers], הייסט זיי דרייען זיך אויס נאך מיט די פינגערס אפן, און זיי מאכן זיך צו אין די פראנט. ועומדים שם בדיבורם עד שיגמור הברכה [v’omdim sham b’dibburam ad she’yigmor habrachah: and they stand there in their place until the blessing is completed], וועלכע ברכה? שים שלום, יא, ביז די ענד פון ברכת שמונה עשרה [Birkas Shemoneh Esrei: the blessing of the Amidah], בכל תפילה ובכל מקום [b’chol tefillah u’v’chol makom: in every prayer and in every place], און זיי גייען צוריק איינס.

דמיון לדין פסיעות אחר שמונה עשרה

עס איז זייער ענליכע צו די הלכה [halachah: Jewish law] פון ווען מען גייט צוריקטרעטן נאך שטילע שמונה עשרה. מען דארף זיך איינער פון זיך געזעגענען פונעם מקום התפילה [makom hatefilah: place of prayer]. נישט אנטלויפן, נישט אזוי ווי א תינוק הבורח מבית הספר [tinok haborei’ach mibeis hasefer: a child fleeing from school].

אבער עס קען דאך זיין אזוי ווי איך האב געזאגט אז שים שלום איז בעצם א ברכה אויף די ברכת כהנים, דאס איז קאנעקטעד. אבער זענען ביידע קאנעקטעד, סא דאך וועגן דעם בלייבט מען נאך דארטן ביז די ענד פון די… ביז די גאנצע זאך. יעדע מאל רופן עס אן, נישט אז איינער פלאצט געשטאנען זאל נישט איבערלאזן אין א וויין, און איינער פלאצט געשטאנען אזוי ווי ווען מען גייט אוועק פון א מלך [melech: king], אבער די ענין איז… אוקעי.

כללי סדר ותזמון – “לא להיכנס זה לזה”

נאכדעם ווייטער ענליכע הלכה האט מען געלערנט ביי קריאת התורה [Krias HaTorah: Torah reading], אין הקורא קורא לכהנים עד שיכלה אמן מפי הציבור [hakore korei l’kohanim ad she’yichleh amen mipi hatzibbur: the reader calls the priests until the amen is completed from the mouth of the congregation]. יא, און ביי אונז קומט דאס מיט׳ן זאגן “כהנים” איבער׳ן ציבור. יא, און מען רופט ארויף אז עס זאלן הערן אלע די… יא. מען דארף ווארטן אז די אמן זאל זיך ענדערן פון די ציבור. ווען שרייט מען דאס? דאס איז נאך עבודת הכהנים [avodas hakohanim: the service of the priests], ווען די כהנים קומען, אז זיי זאלן שוין דארט בעטן.

יא, אזוי ווי מען זאגט יאמרו [yomru: they shall say], די קורא [kore: reader], דער בעל תפילה [ba’al tefillah: prayer leader].

ניין, די זעלבע זאך, מען רופט די כהנים, און זיי זאלן שוין וויסן אז זיי קומען אליין, אפילו זיי זענען דארט.

ואין הכהנים רשאין להסב פניהם עד שיכלה אמן מפי המקרא [v’ein hakohanim rashayin l’hasev pneihem ad she’yichleh amen mipi hamakri: and the priests are not permitted to turn their faces until the amen is completed from the mouth of the reader]. ער דארף זאגן יברכך, און זיי דארפן ווארטן ביז עס ענדיגט זיך, נישט ער זאל זאגן יברכך און הייבט שוין אן אמן.

ואין הציבור עונין אמן עד שתכלה ברכה מפי הכהנים [v’ein hatzibbur onin amen ad she’sichleh brachah mipi hakohanim: and the congregation does not answer amen until the blessing is completed from the mouth of the priests]. אלעס געבט מען צייט.

על מי עונים אמן?

ניין, אבער דאס איז אויך זייער וויכטיג, אפשר דאס איז צו ווייזן אז מיר זאגן אמן אויף די כהנים׳ס ברכה, און די שליח ציבור איז נאר דער וואס זאגט פאר פאר די כהנים, און מיר זאגן אמן אויף די בעל תפילה אויך. מיר זענען נישט צוויי מאל א ברכה, מיר זענען איין מאל א ברכה.

אקעי, גוט. אבער זאל זיין דארט א סדר, מען זאל נישט אריינהאקן איינער אין צווייטן. זייער וויכטיג. אפשר גייט מען מאכן א הלכה פאר א חברותא [chavrusa: study partnership], אז מיר זאלן, איך ווייס נישט צו עס גייט ארבעטן.

פארוואס? מיר זאלן אויך נישט ענטפערן צו רעדן ביז דער צווייטער ענדיגט די ברכה. איך ווייס נישט, עס איז נישט איינגעפירט.

ואין הכהנים מתחילין בברכה אחרת עד שיכלה אמן מפי הציבור [v’ein hakohanim maskhilin b’vrachah acheres ad she’yichleh amen mipi hatzibbur: and the priests do not begin with another blessing until the amen is completed from the mouth of the congregation]. יא, אויך, ער זאגט נישט יברכך, דער עולם זאגט אמן, ער ווארט ביז זיי ענדיגן זאגן אמן. ואם יש שם אחד שמאריך באמן, אין צריכין להמתין לו [v’im yesh sham echad she’ma’arich b’amen, ein tzrichin l’hamtin lo: and if there is one who extends the amen, they need not wait for him].

השליח ציבור אינו עונה אמן

ואין שליח ציבור רשאי לענות אמן אחר הכהנים [v’ein shaliach tzibbur rashai la’anos amen achar hakohanim: and the prayer leader is not permitted to answer amen after the priests]. אה, דא איז אן הלכה. דער שליח ציבור זאגט נישט אמן. פארוואס? שמא תטרף דעתו, ולא ידע איזו ברכה מקרין להן, אם פסוק שני או שלישי [shema titaref da’ato, v’lo yeda eizo brachah makrin lahen, im pasuk sheini o shlishi: lest his mind become confused, and he will not know which blessing to prompt them, whether the second or third verse]. אמן אחר כל ברכה וברכה [amen achar kol brachah u’vrachah: amen after each and every blessing]. סא ער גייט זאגן אמן, און די ברכה איז דאך פאר אים, קומט זיך אים צו זאגן אמן. אבער ער גייט זאגן אמן, ער גייט זיך פארגעסן צו ער האלט ביי יברכך אדער ביי יאר [ya’er: “may He shine”], און ממילא זאל ער נישט זאגן אמן.

זייער גוט, ווייל מיר זאגן דאך אז ער שטייט דארט די כהנים נישט צו קענען, איך נעם אן אז דער שליח ציבור איז דאך אן ערב ערב ציבור [areiv areiv tzibbur: guarantor of the congregation]. וואס טוט זיך אז די כהנים טארן נישט זיין אנגעטרונקען, וואס טוט זיך אז דער שליח ציבור יאכל טאקע נישט? אקעי.

תקנת ר׳ יוחנן – ללא נעליים

אה, נאך א הלכה, נאך הלכות. ואין הכהנים רשאין להחזיר פניהם מן הציבור עד שיחזור שליח ציבור לשים שלום [v’ein hakohanim rashayin l’hachzir pneihem min hatzibbur ad she’yachzor shaliach tzibbur l’Sim Shalom: and the priests are not permitted to turn their faces from the congregation until the prayer leader returns to Sim Shalom]. דאס הייסט, זיי דרייען זיך נישט אויס ביז ער הייבט אן שים שלום. אויך לכאורה [l’chora: apparently], כאילו דער ציבור זאל נישט אוועקלויפן, ווייל אלס פארט פון די פארטע… די סך הכל [sach hakol: the sum total] פון די אלע הלכות זענען, מ׳זאל זיין רואיג, מ׳לויפט נישט, מ׳ענדיגט, נעקסטע סטעפ, נעקסטע סטעפ. ואל יסיח דעתו לעקל רגליו ממקומו עד שיגמור שליח ציבור שים שלום [v’al yasich da’ato la’akol raglav mimkomo ad she’yigmor shaliach tzibbur Sim Shalom: and he should not divert his attention to move his feet from his place until the prayer leader completes Sim Shalom], ס׳זאל זיך נישט אפוועק.

ווי האבן עס זיי האבן שוין דאס געלערנט איינמאל, אפילו עקסטער זענען געגאנגען? אפשר דא צוריק זאגט ער מצות עשה [mitzvas asei: positive commandment], יעצט מאכט ער עס פון אז ועלו סתם, איין אומר שום… אומר שום, לוקף קרושטע רעגטס פון סייער, נישט איך זייער פנימ׳ט. ער האט עס אויך גענעמט. ער עפענט נישט, מאכט נישט צו זיינע פינגערס און דרייט זיך אויס. פרעגט זיך וואס מ׳טוט יא, זעמער וואס מ׳טוט נישט.

זייער אינטערסאנט. התקין ר׳ יוחנן שלא יעלו הכהנים לדוכן בסנדליהם [hitkin Rabbi Yochanan shelo ya’alu hakohanim l’duchan b’sandaleihem: Rabbi Yochanan instituted that the priests should not ascend to the platform in their sandals], ער זאל נישט גיין מיט זייערע שיך. אלא עומדים יחפים [ela omdim yechefim: rather they stand barefoot], ער זאלן גיין בארוועס. דעם ריזן פאר דעם איז, ווייל עס איז אויך א כבוד הציבור [kavod hatzibbur: honor of the congregation], קודם כל עס איז אפשר שמוציג די שיך. און אויך עס זאל עס קען זיין אז ער האט זיך צוגעבונדן זיין שיך, און ער האט זיך פארקירצט.

איז נישטא איינער וואס זאגט אז ווייל אין בית המקדש זענען די כהנים געגאנגען יחפים? עס שטייט נישט דא אזוי. דא שטייט אז עס איז אזוי שטייט אין די גמרא [Gemara: Talmud], משום כבוד הציבור [mishum kavod hatzibbur: because of the honor of the congregation]. ווען ר׳ אשר [Rabbeinu Asher: a medieval Talmudic authority] האט געזאגט אן אנדערע פשט אז ער גייט זיך צוגעבונדן, און ביז דערווייל גייט מען מיינען אז ער איז פסול [pasul: disqualified]. עס שטייט נישט, עס זעט נישט אויס, איך ווייס נישט. עניוועיס, אזוי איז דער מנהג [minhag: custom] אז מ׳גייט אן קיין שיך, כ׳מיין אז דאס איז א תקנה [takanah: rabbinic enactment] פון ר׳ יוחנן.

איסור הסתכלות – הכהנים והציבור

זייער גוט, יעצט, ווען די כהנים מברכין את העם [m’varchim es ha’am: bless the people] איז אזוי, לא יביטו בעם [lo yabitu ba’am: they should not look at the people]… זייער אינטערסאנט, ער זאל נישט קוקן אויף דעם עולם. ולא יסיחו דעתם [v’lo yassichu da’atam: and they should not divert their attention], ס׳זאגט ער זאגט פניהם כנגד הציבור [pneihem keneged hatzibbur: their faces toward the congregation], אבער ער זאל נישט קוקן יענער וועג, אבער ער קוקט נישט דירעקטלי. ניין גוט, ער קוקט נישט דירעקטלי. ולא יסיחו דעתם, אלא עיניהם כנגד הארץ כעומד בתפילה [ela eineihem keneged ha’aretz k’omed bitefilah: rather their eyes toward the ground like one standing in prayer]. ער זאל קוקן אויף דער ערד.

טעם הרמב״ם – שלא יסיחו דעתם

ניין, ס׳איז איינס פון דער רמב״ם אז דאס איז כדי שלא יסיחו דעתם [kedei shelo yassichu da’atam: so that they should not divert their attention], אזוי זאגט מען ביי די נעקסטע בפירוש [befeirush: explicitly]. ער זאל נישט קוקן אויף דער עולם, ער הייבט אן צו טראכטן פון דער עולם צופיל. ער בענטשט זיי, אבער ער קוקט נישט. ער איז ווי מתפלל [mispallel: praying], ער קוקט אראפ.

וכל העם אין רשאין להסתכל בפני הכהנים בשעה שמברכין, כדי שלא יסיחו דעתם [v’chol ha’am ein rashayin l’histakel bifnei hakohanim b’sha’ah she’m’varchim, kedei shelo yassichu da’atam: and all the people are not permitted to look at the faces of the priests when they bless, so that they should not divert their attention]. אזוי שטייט, כדי ער זאל נישט מסיח דעת זיין [mesiach da’as zein: divert attention], ער זאל נישט קוקן אויף די כהנים, אה, דער כהן האט אים דא א שיינע פנים. פארשטייט זיך.

אלא כל העם יתכוונו לשמוע הברכה, ומכוונים פניהם כנגד פני הכהנים [ela kol ha’am yiskavnu lishmoa habrachah, u’mechavnim pneihem keneged pnei hakohanim: rather all the people should concentrate to hear the blessing, and direct their faces toward the faces of the priests], פאר איינעם מ׳בעט פון אים, אבער זיי קוקן נישט אין זייער פנים.

דיון – הרמב״ם לעומת טעמים אחרים

אין אנדערע פלעצער שטייט וואס יעדער איינער ווייס אז מ׳טאר נישט קוקן ווייל די שכינה [Shechinah: Divine Presence] שורה אויף די פינגערס, זאל נישט קוקן. אבער דא שטייט ס׳שטימט זייער מיט דעם וואס דו זאגסט, אז דער אויבערשטער בענטשט, ס׳קומט דורך די כהנים, אבער it’s not about the כהן, ס׳איז נישט קיין שום ענין צו קוקן אויף אים. נישט אז דער משה יאנקל כהן געט דיר א ברכה און ער געט דיר איבער גוטע זאכן. דער אייבערשטער געט.

איך הער וואס דו זאגסט, דו ביסט דער בעל מקריא [ba’al makri: the one who prompts]. אבער דער רמב״ם האט נישט געברענגט די זאך אז די שכינה איז דא. דער רמב״ם ברענגט די טעם פשוט אז ס׳איז “לבלתי הסיח דעת” [l’vilti hassiach da’as: so as not to divert attention]. ס׳קען זיין אז ס׳איז קאנעקטעד, ווייל די שכינה ליגט אין די כהנים.

אה, ס׳קען זיין אז די שכינה… דיסטרעקטעד מיין איך, פון די ווערטער און קוקן אויף די כהן. יא. דער מנהג איז אז די כהנים לייגן ארויף זייער טלית [tallis: prayer shawl] אויף די קעפ און אזוי ווייטער. די מענטשן טוען אזוי, אבער דאס איז שוין כדי מ׳זאל נישט קוקן. אבער לויט׳ן רמב״ם איז דאס אן אנדערע זאך. לויט׳ן רמב״ם איז דאס כדי מ׳זאל נישט מלחמה זיין, מ׳זאל נישט ווערן דיסטרעקטעד. אקעי, ס׳קען אויך זיין צו העלפן פאר דעם.

כהן אחד לעומת שניים או יותר

יעצט, לאמיר גיין ווייטער. “אם היה הכהן המברך אחד” [im hayah hakohen hamvarech echad: if there was one priest blessing], אויב ס׳איז נאר דא איין כהן, “מתחיל לברך מעצמו” [maskhil l’vareich mei’atzmo: he begins to bless on his own], ער הייבט אן אליינס.

וואס הייסט “מתחיל לברך”? די ברכה אליינס? אדער ער הייבט אן צו זאגן “יברכך”? “לברך”, ער מאכט א ברכה. ער מאכט די ברכת “לברך את עמו ישראל באהבה” [l’vareich es amo Yisrael b’ahavah: to bless His people Israel with love]. ניין, יא, איך האב נישט געכאפט, ס׳איז פאני.

“שליח צבור מקריא אותו מילה במילה כשנים” [shaliach tzibbur makri oso milah b’milah k’shnayim: the prayer leader prompts him word by word like two]. אה, “ואם היו שנים או יותר” [v’im hayu shnayim o yoser: and if there were two or more], אויב ס׳איז דא מער ווי צוויי כהנים, “אין מתחילין לברך” [ein maskhilin l’vareich: they do not begin to bless], זיי זאגן נישט די ברכה אין איין שטיק, זיי ווארטן ביז דער שליח ציבור שרייט “כהנים”, “והן עונים ואומרים יברכך” [v’hein onim v’omrim Yevarechecha: and they answer and say Yevarechecha].

קושי בלשון הרמב״ם

איך פארשטיי נישט. מ׳האט דאך געזאגט אז זיי ווארטן פאר אים צו מקריא זיין. דער שליח ציבור דארף דאך מקריא זיין פאר זיי די ברכה. וואס הייסט “והן עונים ואומרים יברכך”? זיי זאגן “יברכך”? אפשר זיי זאגן פלעין אז די ערשטע ווארט זאגן זיי יא אליינס?

ווען ס׳איז איין כהן, שרייט נישט דער בעל תפילה אויס “כהנים”, און ער הייבט אן צו זאגן די ברכה. ער הייבט אן אליינס, ווייל ער טראגט אליינס די עול [ol: yoke/burden]. איך וואלט געטראכט, ווען ס׳איז דא א קווייער, דארף עס איינער קאנטראלירן אזוי, און דעמאלט דארף דער שליח ציבור זאגן. יא, אבער איך פארשטיי נישט די לשון “והן עונים ואומרים יברכך”. ס׳זעט אויס פון רמב״ם אז די ערשטע ווארט “יברכך” איז מען נישט מקריא. ער זאל זאגן “יברכך” נאר פון “ה'”, הייבט אן דער שליח ציבור פארצוזאגן. דאס הייסט “והן עונים ואומרים”, זיי זאגן אליינס.

ער זאגט נישט אז זיי זאגן די ברכה “ברוך אתה ה'” [Baruch Atah Hashem: Blessed are You, God]. די כהנים איז… ניין, אבער אויך זעט אויס אזוי, דער בעל תפילה זאגט נאר “כהנים”, און דער כהן זאגט אליין “יברכך”. ער זאגט נישט נאר ווייטער פון “ה'”. דאס זעט אויס פון רמב״ם, ס׳איז נישט קלאר. “ומקריא אותן מלה מלה על הסדר שהודענו” [u’makri osan milah milah al haseder she’hodanu: and he prompts them word by word according to the order that we informed]. אהא. איך ווייס נישט וואס איז די פשט, וואס די סאונד איז. איך ווייס נישט.

סיכום

אקעי, איז עד כאן [ad kan: until here] האבן מיר געלערנט ווי אזוי ס׳ארבעט די ברכת כהנים אין דערהיים, אין בית המדרש. וועגן די ברכה פון “לברך את עמו ישראל באהבה” האט ער נישט געזאגט.

וואס? ער האט נישט געזאגט.

ברכת כהנים: הלכות ומנהגים – חלק ד׳

שאלת הברכה על ברכת כהנים ביי דער רמב״ם

אזוי סאונדט עס. באלד וועט מען זען וואס ס׳שטייט אין די צווייטע שטיקל. ער האט נישט געזאגט גארנישט נאך פון יענע ברכה. זיי ברענגען, ס׳איז דא וואס לערנען אז דאס מיינט די ברכה, אבער ס׳איז נישט קלאר. ס׳קען זיין, ס׳איז דא וואס זאגן אז ס׳איז נישטא קיין… וואס איז דא דארף מען דערמאנען?

דער רמב״ם דערמאנט בכלל נישט די ברכה. ער זאגט דאך “לברך”, מיינט ער וועט זאגן “יברכך”. ס׳איז אפשר נישט, אפשר דער רמב״ם האט געהאלטן אז ס׳איז נישטא קיין ברכה אויף דעם, איך ווייס נישט. ער ברענגט בכלל א ברכה דערויף? ס׳שטייט נישט. ווי ווייט איך ווייס נישט. דער רמב״ם האט געזאגט צו לערנען נאר זיינע ספרים. ווי ווייט איך ווייס איז נישטא בכלל אזא ברכה דערויף.

אקעי.

סדר ברכת כהנים אין בית המקדש

צייטפּונקט און הגבהת ידיים

יעצט איז אזוי, “כיצד ברכת כהנים במקדש?” ווי אזוי גייט ברכת כהנים אין מקדש? אין מקדש גייט אן אנדערע סדר. נישט ביי אונז, אין די גבולין גייט עס א גאנצע סדר, נאך הודאה זאגט מען ברכת כהנים. אין בית המקדש גייט אנדערש.

“כהנים עולים לדוכן אחר שישלימו עבודת תמיד של שחר”. נאך די תמיד של שחר, גלייך קומט דוכן. “ומגביהין ידיהם למעלה על גבי ראשיהם”. דאס הייסט, אין די גבולין הייבט מען נאר אויף כנגד כתפיהם, אבער אין די בית המקדש הייבט מען אויף העכער די קאפ. דאס איז די פשטות ווי אזוי מיר האבן געלערנט.

“חוץ מכהן גדול שאינו מגביה ידיו למעלה מן הציץ”. כהן גדול מאכט יא נאר כנגד כתפיו, ווייל ער וויל נישט אז די הענט זאלן זיין העכער פון די ציץ. ס׳שטייט אזוי אין די שו״ע, יא.

דער מקריא

“ואחד מקריא אותם מלה מלה”. אה, ס׳איז יא דא א מקריא. “אחד”, נישט קיין שליח ציבור, נאר סתם איינער פון די כהנים אדער איינער פון… איך ווייס נישט ווער איז דער “אחד”. “אחד”, איינער. איינער איז דער מן מקריא. יא. ס׳איז אויך נישט קלאר ווער ס׳איז. ס׳איז דער זעלבער וואס מישט די בלוט אין יום כיפור בשעת שלא יקרש.

אקעי.

ענטפערן אמן אין מקדש

אקראי, איז ממילא במילא בדרך כלל איז עס אין די גבולים אזויווי אונז קענען עס, עד שישלימו שלשת הפסוקים, ועונין אמן. ביז די דריי פסוקים ענדיגן זיך. אבער דא איז אנדערש, איין חילוק איז דא. ביי אנדערע גבולים זאגט מען אמן נאך יעדע פסוק, אבער אין די מקדש, איינער עונה אמן אחר כל ברכה וברכה, און אויך נאך די ברכה אחת, מזמור שיר של יום, און ווען ער ענדיגט, זאגט מען אמן, זאגט מען “ברוך ה׳ אלקי ישראל מן העולם ועד העולם”. אינטערעסאנט, ס׳איז א מער לענגערע נוסח.

אקעי, יעצט, און נאך עפעס וואס מ׳טוט אין מקדש, אז מ׳טוט עס ככתבו.

שם המפורש אין מקדש

שיטת הרמב״ם וועגן שם המפורש

די עולים זאגן נישט אין בית המקדש, יא, אדער ס׳גייט ארויף אויפ׳ן בית המקדש, במקדש, יא, אבער די עולים זאגן נישט במקדש, והוא דבר, ס׳איז א ווארט, אן אייגענע ווארט וואס זאגט ארויסגעזאגט י׳ און ה׳ און ו׳ און ה׳, וזה השם המפורש האמור בכל מקום.

דער רמב״ם, דאס איז די שיטה פון רמב״ם, די לוקת שיטת רש״י און אנדערע וואס האבן געהאלטן אז השם המפורש איז שם בן מ״ב, אדער אנדערע שמות. דער רמב״ם זאגט אז ווען ס׳שטייט השם המפורש מיינט עס די נאמען וואס מ׳זאגט פון די פיר אותיות. ער זאגט נישט וויאזוי מ׳זאגט עס, ער זאגט נאר אז ס׳איז א זאך וואס מ׳זאגט ארויס די אותיות, נישט מיט א כינוי.

אין גבולין – בכינוי

ובמדינה אבער, אין די רעסט פון די שטאט, נישט אין די מקדש, אומרים אותו בכינוי, זאגט מען עס מיט א כינוי, והוא א-ד, דאס הייסט ווי אונז זאגן א-ד, יא. שאין מזכירין את השם ככתבו אלא במקדש בלבד. נאר אין מקדש זאגט מען נאר די שם אזויווי ס׳איז געשריבן.

נאָך שמעון הצדיק

ומשמת שמעון הצדיק, שוין א גאנצע לאנגע צייט וואס ס׳איז געווען, יא, שמעון הצדיק איז געווען משיירי כנסת הגדולה, פסקו הכהנים מלברך בשם המפורש אפילו במקדש. פארוואס? כדי שלא ילמדוהו מי שאינו הגון. ס׳איז אינטערעסאנט, ס׳האט א סוד. ער האט מורא פון די… ס׳האט א דיסטראקטיוו פאוער אזויווי מ׳קען חרוב מאכן די וועלט מיט דעם.

דער רמב״ם׳ס שיטה אין מורה נבוכים – רעספּעקט, נישט מאַגיע

ניין, גראדע, ס׳איז נישט קלאר, ווייל דער רמב״ם, וואס הייסט דא? אפשר פשוט׳ע פשט האט מען געזאגט אז ס׳זעט אויס אז מ׳קען מאכן מיט שמות מכשפות׳דיגע זאכן, הרגע בשם, מ׳קען טון זאכן. דאס איז פשוט׳ע פשט.

אבער דער הייליגער רמב״ם אין זיין ספר, די הלכה וואס איך וועל דיר אויסזאגן, דער הייליגער רמב״ם אין זיין ספר מורה נבוכים חלק א׳ פרק ס״א, אויב איך געדענק, איז ער מאריך אז ס׳איז נישט אמת, ס׳איז נישטא אזא זאך א שם וואס מ׳זאגט עס און ס׳געשעט עפעס. נארמאלע מענטשן פארשטייען זאכן. מ׳מוז עס פארשטיין אז ס׳איז מער אן ענין פון רעספעקט. דאס איז די פשטות אין רמב״ם, און דער רמב״ם גייט אויספירן אז ס׳איז אן ענין פון רעספעקט.

ולפיכך היו חכמים הראשונים מלמדין שם זה לתלמידיהן ובניהן ההגונים פעם אחת לשבע שנים, אפילו דער וואס איז ראוי, איך מוז עס נאר אויסלערנען, איינס פון די זאכן וואס דער רמב״ם זאגט, מ׳זאלסטו נישט מיינען אז ס׳איז טאקע געווען א זמירות Forever. מ׳זאלסטו נישט מיינען אז ס׳איז ווייל מען קען עפעס טון, כל זה גדולה לשמוע הנכבד והנורא, ס׳איז א מעלה. א מעלה פון רעספעקט, מ׳רעדט נישט פון אים אסאך, מ׳איז עס מעלים, מ׳איז עס נישט משמיע פאר פשוט׳ע מענטשן.

נישט, אבער דער רמב״ם לערנט נישט לכאורה אז ס׳קען מזיק זיין, ווייל עס זעט נישט אויס אזוי פון זיין לשון דא. וואס איז דער ענין פון רעספעקט אז מ׳רעדט נישט דערפון? ווייס איך נישט קלאר, מ׳דארף פארשטיין דאס. אזוי ווי דער איסור פון ארויסזאגן דעם שם השם לבטלה, ס׳איז דאך א שם המפורש, מ׳זאל בכלל נישט זאגן, ס׳איז א שם המפורש, אז א פשוט׳ער מענטש דאס לערנט גייט ער ארום זאגן לבטלה דעם הייליגן נאמען, זאל ער בכלל נישט וויסן דערפון.

אבער די ווערטער, דער רמב״ם לערנט דיך דעם עיקר נישט דעם ווארט, דער עיקר איז די הבנה, צו פארשטיין וואס ער מיינט. און דאס האט מען אויך נאר אויסגעלערנט, יא, אזוי אלפיים, מ׳לערנט דאס סתם אזוי, מורא׳דיג, מ׳לערנט דאס נאר איין מאל אין זיבן יאר, דאס איז וואס דער רמב״ם מיינט צו פארשטיין.

אוקעי. איך האב צוריקגעקוקט אויף מיינע שיעור וואס איך לערן יעדע וואך. אוקעי. קוק, דאס איז א גדולה לשם הגדול והנורא, מ׳זאגט עס נאר איין מאל אין זיבן יאר, אלע אנדערע יארן זאלן זיי מיינען אז ס׳איז שרעקעדיג.

אוקעי.

בעסיק הלכות פון ברכת כהנים – דרשות פון “כה”

ברכת כהנים, וועלן מיר… נאך א הלכה, א וויכטיגע הלכה. אה, ביז אהער האבן מיר געלערנט די סדר האמירה, סדר ברכת כהנים. יעצט גייען מיר לערנען הלכות, basic הלכות פון די קנויים פון ברכת כהנים.

איז אזוי, איין הלכה איז, אז עס מוז זיין, יא, בלשון הקודש, וואס הייסט אפילו, דאס הייסט אז מען דארף זאגן די שם ככתבו, דאס איז אין די ענין פון בית המקדש, אבער בכל מקום, anywhere, מוז זיין בלשון הקודש, אזוי ווי ס׳שטייט אין דעם פסוק “כה תברכו את בני ישראל”.

“כה”, מיינט דאס אים צו זאגן? “כה”, “ככה”, לאזן דיך. “כשם ששמע משה”, ווייל אזוי מען האט מיר אויסגעהערט. אינטרעסאנט, “כשם ששמע” שטייט דא, די אלע אנדערע לשונות שטייט “מפי השמועה”. “כשם ששמע”, אה, אפשר מיינט ער צו זאגן? ווייל ער נישט, שטייט נישט אין “כה” גארנישט. “כה”, מיינט אזוי ווי משה האט געוויזן, כה לחי, “כה”, אזוי “כה” איז אזא “כה”, ער ווייזט.

“כה תברכו”, און ער מאכט א גאנצע ליסט פון “כה”, יא. “כה תברכו” בעמידה, דאס הייסט בעמידה. ווי אזוי האט מען עס געלערנט? ווייל משה רבינו האט געוויזן און האט ער געזאגט… “כה תברכו” ווען ער איז געשטאנען, אדער ווען ער האט עס געזאגט ערשטע מאל, איך ווייס.

“כה תברכו” בנשיאת כפיים. אה ווייטער, וויאזוי ווייסט מען בכלל אז מ׳הייבט אויף די הענט? שטייט א פסוק “וישא אהרן את ידיו”, אבער וויאזוי ווייסט מען אז דאס איז א הלכה? “כה תברכו”, “כה תברכו בלשון הקודש”, “כה תברכו פנים כנגד פנים”, “כה תברכו בקול רם”. עזרא זאגט אז “קול רם” מיינט נישט געשריגן, עס מיינט נישט “להוציא בלחש”. “כה תברכו בלשון הקודש”.

דיגרעסיע: לשון הקודש ביי ברכת כהנים vs. תפילה

אה, בלשון הקודש. פארוואס? ווייל מ׳איז נישט מזכיר בלשון הקודש, נאר בלשון הקודש. נאך א זאך וואס האט אפשר צו טון מיט כה, אדער נאך א הלכה. “אין הכהנים רשאין בכל מקום”. א מינוט, לגבי לשון הקודש האבן מיר נישט שוין געזען אין תפילה, אז אין תפילה, אויב קען מען דאווענען אין א ריינע לשון אין איין שפראך…

יא, אבער דאס וועט ער נישט צוריקקלערן. ער לערנט די פערז, די רמב״ם איז ממש געווען, ביי קריאת שמע האט די רמב״ם עס בפירוש אז מ׳איז יוצא בכל לשון. שבת תפילה בכל לשון. אבער נאר ברכת כהנים איז דארף זיין בלשון הקודש. ס׳איז דא נאך זאכן וואס דארפן זיין דווקא בלשון הקודש. יא, ווייל דאס זאגט די סוטה. אבער די רמב״ם מאכט נישט קיין… ער ברענגט נאר די זאכן אין זייער פלאץ. יא, “אלו דברים הנאמרים בלשון הקודש”.

איסור צוצולייגן צו ברכת כהנים – “לא תוסיף”

“אין הכהנים רשאין בכל מקום להוסיף ברכה על שלשת הפסוקים”. זאגט די רמב״ם, ווען די כהנים בענטשן אידן, ס׳איז זיי איינגעפאלן אז זיי זאלן צולייגן נאך גוטע ברכות. למשל א פסוק. יא, למשל א פסוק וואס משה רבינו האט געבענטשט די אידן, “ה׳ אלקיכם יוסף עליכם ככם אלף פעמים”. דאך שטימט זייער גוט, “יברכך ה'”, זיי האבן געבענטשט, זיי וואלטן זיך פארמערן, און טאקע ברוך השם, אזוי ענדיגן מיט א הלל והודאה נאך שאלת רחמים. נישט א הלל והודאה, ער זאל צולייגן, “יוסף עליכם”, ער זאל צולייגן, ער זאל צוגעבן ברכות.

“ואם הוסיפו על שלשת הפסוקים”, זאגט ער אז יענע פסוק איז א… ניין, ניין, דאס איז א זכות, דאס איז א זכות. די פערטע איז, “ה׳ אלקיכם יוסף עליכם ככם אלף פעמים”, אז ס׳זאל ווערן מער. ער זאל צולייגן. ער ברענגט א פסוק וואס שטייט א הוספה ברכה. בקיצור, ער זאגט אז מ׳זאל עס נישט צולייגן, “לא בקול רם ולא בלחש, ואין להם להוסיף על הדבר”.

אַנאַליז פון “לא תוסיף”

אינטערעסאנט. דאס איז אזויווי… אזויווי פינף… אזויווי פינף ברכות, פינף תפילות. געווענליך האט די רמב״ם געלערנט אז “לא תוסיף” מיינט אז מ׳זאגט אז די נייע זאך איז א מצוה. דא זעט מען אז דער רמב״ם פסק׳נט יא די “לא תוסיף” פון די חכמים, אז מ׳זאל נישט צולייגן זאכן צו א מצוה. איך ווייס נישט, ער איז עובר אויף א לאו.

פאַרגלייך מיט “נחם”

ער זאגט אזוי ווי, איך געדענק פארצייטנס, ר׳ משה האט א תשובה צו די מענטשן וואס לייגן צו “נחם מקום ינחם אתכם”, ווייל זיי זאגן אז מ׳זאל נישט וויסן פון קיין צער אדער וואטעווער ס׳איז. וואס איז די שאלה? ס׳איז נישט קיין שאלה. דארט גייט מען אקעגן די ברכה שטבעו חכמים. ס׳איז אביסל ענליך.

אקעי, דאס איז נישט קיין שאלה, ווייל דאס איז ממש ברכת כהנים. אבער דאס איז דאך נישט קיין הלכה למשה מסיני. דאס איז נישט פון די גמרא. פון וואו שטייט דאס? ניין, ס׳איז שוין א מנהג. איך ווייס שוין אז ס׳איז א הלכה. אקעי. ס׳איז מענטשן האבן געהאט א פראבלעם. איך ווייס שוין אז ס׳איז נישט נאר אז מענטשן האבן ליב צוצולייגן. נישט איבער קריאת התורה איז אן עשרה געווען. מ׳זעט, יא, אז מ׳זאל לייגן צו. מ׳זעט אז דער רמב״ם האט געהאלטן אז מ׳טאר נישט דאס טון.

איך ווייס נישט. אקעי, דאס איז קלאר. דאס איז צולייגן א שטיקל פון די תורה. ווייל זיין פראבלעם איז “לא תוסיפו”. איך מיין נישט. זיין פראבלעם איז “לא תוסיפו”. ס׳שטייט אזוי ווי דו לייגסט צו א דריטע מין, דו לייגסט צו נאך א פסוק. דער אייבערשטער הייסט מ׳זאל זאגן א פסוק, אבער נאר מ׳הייבט אן זאגן זאכן לשם, אדער ווי א לשון וואס די חכמים האבן אוועקגעשטעלט אז מ׳זאל זאגן אין לשון עברית.

ער מיינט נישט אז ס׳איז בטור. ער זאגט נישט בטור ברכות וואס ער זאגט פאר די אידן. דער רמב״ם גייט דאס ברענגען.

תפילות סביב ברכת כהנים – נייע הלכה

יא, קוק, “וזהו כל ענין לדידן, כשהוא עוקר רגליו לעלות לדוכן, קודם הייבט ער אן”. איך פרעג א קשיא, דאס איז לכאורה ממש “לא תוסיף”. קודם, “יהי רצון” – ער ברענגט נישט פאר די אידן בכלל, ער זאגט א תפילה פאר׳ן אייבערשטן.

אה, דא שטייט די ברכה. אה, פיינלי דא שטייט די ברכה. זאגט דער רמב״ם א נייע הלכה. אקעי, דארפן מיר אנהייבן מאכן א נייע הלכה. ס׳איז א נייע תפילות סביב לברכת כהנים. ברכות, ברכת התורה. דאס איז די ברכת ברכת כהנים. ברכת התפילות. ס׳איז א תפילה און א ברכה.

תפילה ביים אָנהייבן גיין צום דוכן

איז אזוי, ס׳איז דא דריי שטיקלעך, און איך וועל עס זאגן אזוי: “כשהוא עוקר רגליו לעלות”, ווען ער הייבט אן צו גיין, זאגט ער א תפילה, “יהי רצון מלפניך… שתהא ברכה זו שצויתנו לברך את עמך ישראל ברכה שלימה ולא יהיה בה מכשול ועון מעתה ועד עולם”. ס׳איז א תפילה אז ער זאל נישט קיין ליקוי מאכן.

ס׳איז דאך גארנישט. איך זאג עס, זאל אונז געלונגען מיין ברכה. איך זאג עס איז א תפילה, עס איז א תפילה. אזוי ווי דער ווארט “תפילה” זאגט אסאך מאל “ענו אנו ומאז”, דאס סארט תפילה. ס׳איז אן ענין.

הלכות ברכת כהנים: דער סדר, תפילות, און הלכות

דריי שטיקלעך וואס דער כהן זאגט בשעת ברכת כהנים

איז דא דריי שטיקלעך וואס ער גיט אזוי.

ערשטנס: תפילה ווען ער הייבט אן צו גיין – „יהי רצון”

כשעוקר רגליו לעלות [ווען ער הייבט אן צו גיין], זאגט ער א תפילה: יהי רצון מלפניך וכו׳ [מאַי עס זאָל זיין דער ווילן פאַר דיר וכו׳]. דאס איז א ברכה אזוי: שתהיה ברכה זו שאני מברך את עמך ישראל ברכה שלימה, ואל יהי בה מכשול ועון מעתה ועד עולם [אַז די ברכה וואָס איך בענטש דיין פאָלק ישראל זאָל זיין א גאַנצע ברכה, און עס זאָל נישט זיין אין איר קיין שטערונג אָדער זינד פון איצט און ביז אייביק].

דאס הייסט, איך זאל עס נישט קאלע מאכן. ס׳זאל געלונגען. דער אייבערשטער שיקט די ברכה, און איך זאל געלונגען מיין ברכה. ס׳זאל זיין א גוטע תפילה [געבעט]. ס׳זאל זיין א שטיקל תפילה, אזויווי דער בעל תפילה [חזן: קאַנטאָר] זאגט אסאך מאל ענינו אבינו ענינו [ענטפער אונז, אונזער פאָטער, ענטפער אונז], דאס איז א תפילה.

צווייטנס: ברכת המצוה – „אשר קדשנו בקדושתו של אהרן”

ס׳איז אינטערעסאנט אזוי. און נאך א ברכה דאך, קודם דרייט ער זיך דאך לכאורה [אויף דעם ערשטן בליק] אפ קלאפע אום ביים בענטשן, אבער די ברכה איז שוין ווען מ׳איז פונה אויף… ניין, ניין, קודם איז דאך די ברכה, קודם איז דאך דאס וואס ער זאגט, קודם איז דאך אשר קדשנו בקדושתו של אהרן [וואָס האָט אונז געהייליקט מיט דער הייליקייט פון אהרן].

ברוך אתה ה׳ אלוקינו מלך העולם [געבענטשט ביסטו, אייבערשטער, אונזער גאָט, מלך פון דער וועלט], ער בענטשט דעם אייבערשטן, ער דאנקט דעם אייבערשטן אשר קדשנו בקדושתו של אהרן. דאס הייסט, יעדער כהן [פּריסטער, נאָכקומען פון אהרן] האט די קדושה [הייליקייט] פון אהרן צו קענען בענטשן. וצונו לברך את עמו ישראל באהבה [און האָט אונז באַפוילן צו בענטשן זיין פאָלק ישראל מיט ליבשאַפט]. די קדושתו של אהרן איז א קנין [פאַרמעגן] פאר קדושת כהן [די הייליקייט פון א כהן].

יא, אבער וצונו לברך את עמו ישראל באהבה. די באהבה [מיט ליבשאַפט] שטימט מיט די ברכה שלימה [גאַנצע ברכה], ואל יהי בה מכשול [און עס זאָל נישט זיין אין איר קיין שטערונג].

זייטיגע באמערקונג: צדיקים דערמאנט אין ברכות

ס׳איז אינטערעסאנט, ס׳איז נאך די צוויי ברכות וואס מ׳דערמאנט א צדיק [רעכטשאַפענער מענטש] אין די ברכות. דא איז ברית מילה [בונד פון מילה], בבריתו של אברהם אבינו [אין דעם בונד פון אברהם אונזער פאָטער], און דא איז די קדושתו של אהרן. און נאר ביי תורת משה [די תורה פון משה], ביי יעדער ברכת התורה [ברכה איבער דער תורה] זאגט מען נישט משה. מ׳דערמאנט נישט. דא איז דא אהרן, אז דו זאלסט זיין אזויווי אהרן, זאלסט זיין אן אוהב שלום [איינער וואָס האָט ליב שלום], און גיין בענטשן די אידן. עניוועיס, באהבה.

דריטנס: תפילה נאכ׳ן בענטשן – „עשינו מה שגזרת עלינו”

ואחר כך [און נאָכדעם], יא, ס׳קען זיין אז די ביידע זאכן זאגט מען נאך נישט פונה אפ צו די ציבור [אומגעדרייט צום ציבור], ווייל מ׳רעדט דא צו די אייבערשטער. אזויווי דו זאגסט, ווייל ס׳זאל נישט געווען זיין א פשלה [פעלער] פון לא תוסיף [דו זאָלסט נישט צוגעבן], אז דו זאלסט נישט שטיין א ברכה נישט.

און די לעצטע זאך אויך, דער רמב״ם [Rambam: Maimonides] זאגט, נאכדעם מחזיר פניו לציבור [דרייט ער זיך אום צום ציבור], ואחר כך נותן עמידה [און נאָכדעם גיט ער זיך א שטאַנד], די אלע זאכן פארן, און ער איז מחזיר פניו לציבור, און דעמאלטס זאגט ער נאך א שטיקל. עשינו מה שגזרת עלינו [מיר האָבן געטאָן וואָס דו האָסט געזאָגט אויף אונז], מיר האבן געפאלגט. דאס הייסט, עשה אתה מה שהבטחתנו [טו דו וואָס דו האָסט אונז צוגעזאָגט], דו פאלג דיין פארט. מיט אונז דיין הבטחה [צוזאָג], וואס דאס איז אז דער „יברכך” [ער זאָל דיך בענטשן] זאל מקוים ווערן [זאָל דורכגעפירט ווערן].

און ער ענדיגט מיט די פסוק [פּאָסוק: ביבל-פּאַסוק] „השקיפה ממעון קדשך” [קוק אַראָפּ פון דיין הייליקן וווינאָרט], וואס זאגט אויך אזא מין זאך, וואס בעט די אייבערשטער קוק אראפ און בענטש טאקע. אינטערעסאנט. אבער די סיבה [אורזאַך] „עשה עמנו” [טו מיט אונז] איז די „יברכך”.

א קשיא פון מפרשים

ער פרעגט דאך, די מפרשים [קאָמענטאַטאָרן] פרעגן שוין די קשיא [שווערע פראַגע], אז לכאורה בעל תוספות [Tosafot: מיטלאַלטערלעכע תלמוד-קאָמענטאַר], איך ווייס נישט פונקטליך ווער די תירוץ [ענטפער] איז, אז ער דרייט זיך אוועק פון די ציבור, ער רעדט יעצט צו די אייבערשטער. אחור [צוריק], איך ווייס נישט וויאזוי צו זאגן. אקעי, מ׳האט דאך געטראפן צו די מעשה [געשעעניש].

ברכת כהנים אלס ברכת התורה

נאך אן אינטערעסאנטע הלכה [געזעץ], א קליינע הערה. ס׳איז דא וואס קוקן אריין אז ס׳איז די ברכת התורה פון די כהנים. וויאזוי איז דאס ברכת התורה? אידן האבן קריאת שמע [ליינען פון שמע]. אבער וואס איז די ברכת התורה? ער הייבט אן מיט א תפילה אויף ער זאל דאווענען גוט, און נאכדעם זאגט ער „אשר קדשנו במצוותיו וציונו” [וואָס האָט אונז געהייליקט מיט זיינע מצוות און האָט אונז באַפוילן], און נאכדעם האט ער א ברכה.

זאגסטו זייער ענליך צו ברכות קריאת שמע [ברכות פון קריאת שמע] און ברכות התורה. אלע האבן די זאך אז א ברכה לפניה ולאחריה [א ברכה פאַרן און נאָכן], און מ׳זאגט א דבר תורה [א ווערטל תורה]. ביי די רבנן [רבנים] איז דאך דא א גמרא [Gemara: תלמוד], די „יהי רצון” איז דא א „יהי רצון”, שטייט אין די גמרא אז איינער פלעגט עס זאגן. ס׳איז נישט ממש א ברכה, א ברכה איז לכאורה א חיוב [פליכט], די חכמים [חז״ל: די רבנים פון דער גמרא] האבן מתקן געווען [האָבן איינגעשטעלט] א ברכת המצוות [ברכה איבער מצוות].

אקעי. „יברכך” איז דאך אויך א פסוק תורה וואס דו ליינסט פאר, אזויווי די ישראל ליינט פאר שמע ישראל [הער, ישראל], און נאך א פסוק, און מ׳זאגט עס טאקע נאך ברכות התורה. זעסט דאך אז ס׳האט עפעס צו טון. אחור. אקעי.

הלכה פון דרך ימין – זיך דרייען צו רעכטס

יעצט, נאך אן אינטערעסאנטע הלכה, כשמחזירין [ווען מען דרייט זיך אום], יא, כשמחזירין הכהנים פניהם אל הציבור לברכם [ווען די כהנים דרייען זיך אום צום ציבור צו זיי בענטשן], מ׳דרייט זיך אויס צום עולם [צו די וועלט], אדער ווען מ׳דרייט זיך אוועק פון די עולם, ימין [רעכטס] איז חשוב [וויכטיק]. ס׳איז דא א זאך הלכות וואס די פוסקים [הלכה-ענטשיידער] האבן געברענגט אריין, אינטערעסאנט. און נישט אוועקגעבן די לינקע זייט, רייט?

שטודענט: ניין, אבער ימין מיינט פשוט חשוב, דאס איז די טייטש. ימין ה׳ רוממה [די רעכטע האַנט פון גאָט איז אויפגעהויבן]. ימין איז רוב מענטשן זענען רעכטע, איז דאס ווערט א סימבאל. ס׳איז נישט אזא פראבלעם. ימין איז א סימבאל פון שטארקייט, פון גוטסקייט.

אקעי, ס׳זעט דא אויס ווי ס׳איז מער ווען ס׳איז א סימבאלישע זאך. ווען די כהנים טוען עס, איז דאס די סיבה. ובכן כל פונות [און אַזוי אַלע אומדרייונגען] מיינט מען סתם אויך. ווען מ׳באגלייט ארויס די קינד צו די חופה [חתונה-באַלדאַכין], זאל מען מאכן אן ערשטע… מ׳מיינט נישט א גאנצע… ווען מ׳דרייט זיך. ווען מ׳דרייט זיך. ס׳קומט פון די גמרא פון די כבש [ראַמפּע], פון די כהנים. ווען מ׳דרייט זיך, איז דא א מצוה [געבאָט] זיך צו דרייען צו רעכטס.

דיסקוסיע: וואס מיינט „דרך ימין”?

שטודענט: אבער מ׳גייט ארום פון עולה זבח עלה ושלמים [עולה-קרבן, שלמים-קרבן]. יא, פאר דברים שבקדושה [זאַכן אין הייליקייט]. ווען מ׳גייט צו די מזבח [מזבח], נישט ווען מ׳דרייווט. נישט ווען מ׳דרייווט. מ׳האט אים געלאזט, זיי ווייסן נישט די וועג, מאכן זיי רעכטס ביז זיי קומען אן. יא, דאס איז אן אנדערע נושא [טעמע]. יא. יא, ס׳איז גראדע א גרויסע מחלוקת [מיינונגס-פאַרשייד] וואס מיינט בכלל דרך ימין [דער וועג פון רעכטס]. עניוועיס, לאמיר נישט אריינגיין אין דעם.

שטודענט: וואס הייסט? די רעכטע זייט. וואס קען שוין זיין? ער דרייט זיך צו רעכטס, דאס איז דרך ימין.

ער זאל זיך דרייען צו די ימין. צו די ימין. דאס הייסט דרך ימין אדער צו די ימין. ס׳שטייט דאך נישט „על דרך ימין” [אויף דעם וועג פון רעכטס]. עניוועיס, אדער דארף יעדע מאל דארט גיין דרך ימין. קיצור [קורץ געזאָגט], מ׳קען אריינטייטשן פארשידענע וועגן. די עיקר [הויפּטזאַך] איז, מיר ווילן רעדן וועגן די ימין.

ברכת כהנים במקדש לעומת במדינה

יעצט לערנען מיר אן אינטערעסאנטע זאך. האבן זיי געלערנט, ניין, זיי האבן געלערנט אז אין די… אן אינטערעסאנטע זאך. במקדש [אין בית המקדש] מברכין ברכת כהנים בשחרית ובמוסף ובנעילה [מען זאָגט ברכת כהנים ביי שחרית, מוסף, און נעילה]. בשחרית ובמוסף, זיי אלע תפילות [געבעטן] פון די טאג. אבער במנחה [ביי מנחה-געבעט] נישט, ווען מ׳קען ווערן שיכור. אבער במקדש… אלע תפילות פון די טאג איז דאך מנחה און מעריב [מעריב-געבעט] בעסיקלי. שחרית איז אינאיינעם מיט מוסף.

אבער במקדש מברכין ברכת כהנים פעם אחת [איין מאָל], זיי האבן נאר איינמאל. איך, אחר תמיד של שחר [נאָך דעם תמיד-קרבן פון דער פרי] קומט מען און מ׳שטייט אויך. מ׳האט נישט געזאגט „בכל יום” [יעדן טאָג]. זייער גוט. „פעם אחת ביום” [איין מאָל א טאָג]. מברכין ברכת כהנים. אבל במדינה [אָבער אין די מדינה] מברכין אותה בכל תפילה חוץ ממנחה [מען זאָגט עס ביי יעדער תפילה אַחוץ מנחה]. זעסט, דא איז דא איינע פון די זאכן וואס מ׳טוט מער במדינה ווי במקדש. גיי פארשטיי פארוואס. ווייסט פארוואס?

שטודענט: די כהנים… ס׳איז אנדערש.

אה, פריער האב איך געפרעגט, מסתמא [מיסטאָמע] האב איך געדענקט פון דא, האב איך געפרעגט ווער איז דער מקריא [דער וואָס זאָגט פאַר] אין בית המקדש.

ווער איז דער מקריא אין בית המקדש?

זאגט דער רמב״ם, „בכל מקום משתדלין שיהא המקרא אותם ישראל [אין יעדן אָרט פּרובירט מען אַז דער וואָס זאָגט פאַר זאָל זיין אן ישראל], שנאמר ‘ואמור להם׳ [ווי עס שטייט ‘און זאָג צו זיי׳]”. בכלל איז נישט איינער מקריא זיי. און ער זאגט פאר זיי. איינער פון די כהנים, ער זאגט, ער איז נישט קיין אומר בעצמו [זאָגער אַליין], ער איז נישט קיין אומר להם [זאָגער צו זיי]. ס׳איז א גמרא אין די בית המקדש וואס אפשר איז דא איינער וואס איז א ישראל, אדער מ׳איז מטריח [מען שטערט אָן] אז א ישראל זאל זיין דער בעל מקריא [דער וואָס זאָגט פאַר].

סיום

עד כאן איז די עיקר הלכות ברכת כהנים [ביז דאָ איז די הויפּט-הלכות פון ברכת כהנים].