סודות התורה בסור מרע: פארוואס מ’דארף פנימיות צו באקעמפן דעם רע

הקדמה: די נויטווענדיגקייט פון סודות התורה

ס’איז היינט ערב שבת פרשת כי תשא, שבת פרה, תשפ”ו. מיר האבן זיך גענומען א מנהג צו רעדן פרשת כי תשא, שבת פרה, שבת נאך פורים, וועגן די סוד פון די כלים וכלים שונים וואס די רבנים זאגן אז מ’זאל לייגן א פילטער אויף זיי.

אזוי ווי יעדע זאך איז דא פשט, רמז, דרש, סוד, אזוי ווי אונז האלטן, אמת’דיג לאמיתו, נישט זאכן וואס מ’קען געהעריג ארויסרעדן אין אנדערע שיעורים, אבער אמת’דיג לאמיתו איז נישטא קיין וועג צו סאלווען [solve: לייזן] די פראבלעם, די שאלה, די בעיה וואס א מענטש לעבט בעולם הזה, וואס דאס מיינט אלעמאל מיט אלע ספעציפישע דעטאלן, מיט אלע סיטואציעס וואס מאכט זיך בכל דור ודור, בכל שנה ושנה, בכל מענטש און מענטש, יעדע מענטש, משפחה און משפחה, מדינה און מדינה, ועיר ועיר, יעדע זאך האט זיך זיין ספעציעלע ריעליטי [reality: מציאות]. און מ’קען עס, ס’איז נישט מעגליך צו סאלווען די שאלה נאר מיט וואס אונז רופן סודות התורה, מיט וואס אונז רופן פנימיות התורה.

דאס איז דאך די ריזן פארוואס ס’איז דא די אלע זאכן. ס’איז נישט פשט אז ס’איז געווען גוט די פשט, ס’איז געווען גוט פשט, אבער די זוהר האט צוגעלייגט תורות פארוואס ס’האט זיך אויסגעפעלט וואס איז ניי אין די צייט. די ריזן פארוואס ס’איז בכלל דא די אלע תורות איז ווייל ס’איז דא א פראבלעם אין די פשוט’ע פשט.

די אמת’ע פראבלעם וואס סודות התורה קומען סאלווען

מיר האבן גערעדט נעכטן, ס’איז נאך נישט ארויפגעקומען די שיעור, מיר האבן גערעדט נעכטן אין די אנהייב פון די שיעור וועגן א נקודה אין דעם, ברתא דפנים, אז ס’איז דא א פראבלעם, ס’איז דא אן עכטע פראבלעם, און די אלע זאכן וואס מיר לערנען, אז ס’איז געקומען חסידישע ספרים, און ס’איז געקומען קבלה ספרים, זענען געקומען צו סאלווען א פראבלעם וואס אנדערע מענטשן סאלווען נישט. ס’איז פשוט דא.

דער אמת איז אז ס’דארף זיין תכלית השלימות אפשר פון סתם א פראבלעם אז ס’זאל נישט זיין נאר על פי קבלה. אבער די יסודות, די מושגים, די דרכים וואס אונז לערנען, דער אמת איז אז ס’איז נישט קבלה. וואס מיינט קבלה? קבלה הייסט עס נאר ווילאנג מ’פארשטייט עס נישט. דער וואס פארשטייט עס, ווערט עס פשוט, ווערט עס דברים פשוטים.

די נויטווענדיגקייט פון פנימיות צו פארשטיין קדושה

סאו [so: אזוי], דער פוינט איז אז מ’דארף לערנען קבלה פון די אלע זאכן, און צו אנטלויפן, צו זאגן על פי פשט, דאס איז ווי מ’זעט אז ס’איז א זייער אסאך זאך לכאורה, אז אפילו די אידן וואס לערנען שוין יא, וואס זיי פארשטייען יא אביסל בעסער, זיי פארשטייען אז שבת קען מען נישט מסביר זיין בפשטות, נישט מרתם, אז ס’איז “שבת כי קודש היא לכם”. שבת איז קודש, שטייט אין די וואך די סדרה. מ’קען נישט מסביר זיין שבת מיט דעם וואס מ’טאר נישט מאכן קיין בורר. מ’דארף דאך מסביר זיין די קדושה.

ווער האט בכלל א שפראך? ווער האט בכלל א לענגווידזש [language: שפראך]? ווער האט בכלל ווערטער, כלים, כלים מכלים שונים, כלים, מושגים וואס מ’קען פון דעם ארויסברענגען קדושה, וואס דאס טייטשט די ווארט קדושה? נאר איינער וואס האט אביסל א השגה אין דעם, א מקובל, אדער אזא סארט מענטש, ער האט געטהעאריזעד [theorized: געמאכט א תיאוריה], ער האט אביסל א טהעארי [theory: תיאוריה] פון וואס ס’טייטשט קדושה, אדער א חסיד’ישער איד.

פרק א: די דאפעלטע סטאנדארד אין “עשה טוב” און “סור מרע”

די זעלבע וועג ביי “סור מרע”

און די זעלבע וועג וואלט מען געדארפט פארשטיין אין אונז, אפשר זענען מיר מזלזל אין סור מרע. נאך איינער פון די גרויסע סודות פון אדלר יהודה בן אהרן המן בן ברוך מרדכי, ס’איז אויך די סוד פון פרה אדומה וואס קומט אלעמאל נאך פורים.

דהיינו, אונז זענען זייער צוגעוואוינט אזוי, ס’איז דא א עשה טוב. עשה טוב מיינט אז מ’גייט באלד מאכן מצוות אויף פסח, מ’גייט זיך צוגרייטן די סדר. און יעדער איינער וואס פארשטייט אביסל, האט אביסל א לעוועל [level: מדרגה] פון דעת וואס איז גרעסער פון כיתה ג’, ווייסט אז ס’איז נישט גענוג צו טון בפשטות, ס’איז נישט גענוג נישט צו עסן חמץ און צו עסן מצה.

מ’דארף ארויסהאבן וואס איז דער ענין פון די מצה, וואס איז דער ענין פון די נישט עסן חמץ, וואס ברענגט עס ארויס, וויאזוי העלפט עס א מענטש? ס’דארף דאך העלפן א מענטש, די תורה איז דאך געגעבן געווארן צו העלפן א מענטש, און ס’העלפט נישט. ווער ס’פארשטייט נישט, ווער ס’האט נישט קיין מהלך, איז טאקע, נישט נאר א טעאריע [theory: תיאוריה], רייט [right: ריכטיג]? ער האט עפעס א דעת, ער האט אן אפנאמע, ער האט עפעס, ער לעבט אין א געוויסע דעת, אין א געוויסע חיים פון מוח, וואס ער איז מאסיוו [massively: אין א גרויסן אופן] באוואוסטזיניג וואס איז די מציאות, וואס איז די מורה, און וואס איז די ד’ כוסות, איז ארבעטן איז נישט כמעט.

די אלגעמיינע הכרה ביי “עשה טוב”

דאס איז פשוט, יעדער איינער ווייסט די יסוד וואס יעדער, יעדער חסיד’ישער איד אויף די וועלט, אפשר אפילו א פוילישער איד, זענען אלע מודה צו די יסוד.

אבער ביי “סור מרע” – א גאנץ אנדער געשיכטע

אבער ווען ס’קומט צו סור מרע, דהיינו, יעדער איינער ווייסט אז אין די וועלט איז דא פיל נסיונות, “ולא תתורו אחרי לבבכם ואחרי עיניכם אשר אתם זונים אחריהם”. ס’איז אזא ביוטיפול [beautiful: שיין] פסוק, איך האב געטראכט פון דעם לעצטנס.

דער פסוק זאגט, יעדער איינער ווייסט “ולא תתורו” וואס ס’מיינט, יא? ס’איז צום מזרח’דיגע, “אחרי לבבכם” איז מינות, “עיניכם” איז ניאוף, עבודה זרה, וואטעווער [whatever: וואס עס איז] ס’איז, ס’איז די זאך, יא?

פרק ב: אנאליז פון דעם פסוק “ולא תתורו”

דער קאנטעקסט: אינמיטן קריאת שמע

זאגט דיר דער פסוק, דו האסט געמיינט אז דו ליינסט דא קריאת שמע, דו האלטסט שוין ביי די דריטע פרשה, דו ביסט שוין ממש אין דביקות עולם, און ער כאפט זיך מיט די “ולא תתורו”. זאגט אים דער פסוק, פארוואס זאג איך דיר? פארוואס זאג איך דיר “ולא תתורו אחרי לבבכם ואחרי עיניכם”?

“אשר אתם זונים אחריהם” – דער נארמאל פון יעדן מענטש

“אשר אתם זונים אחריהם”. ווייל דו ביסט א זונה אחריהם. ווייל דאס איז דער נארמאל. יעדער צדיק, דער גרעסטער צדיק וואס איז דא קריאת שמע, זאגט ער אויף זיך “אשר אתם זונים אחריהם”. און קעגן דעם קומט דיר דער פסוק צו העלפן. דער פסוק וויל דיר ארויסנעמען. משה רבינו מיט’ן רבונו של עולם מיט זיין תורה וויל עפעס זאגן “ולא תתורו”, מ’זאל ארויסגיין פון דעם “תתורו” אביסל, מ’זאל קענען טרעפן עפעס א בעסערע וועג צו נוצן די “לבבכם” און “עיניכם” אנשטאט פון “זונים אחריהם”.

צוויי פשטים אין דעם פסוק

יא, דו קענסט זאגן על פי פשט די איינע טענה אז ס’מיינט נישט וואס איך זאג, נאר פשוט “ולא תתורו אחרי לבבכם”, די וועלכע סארט לב, די וואס גייט נאכדעם מיט די “זונים”. אקעי [okay: גוט], קען אויך זיין א גוטע פשט, אבער איך מיין אז מיין פשט איז אויך גוט, און ס’איז אויך א לימוד אמת, ווייל די תורה איז דאך נישט געקומען צו נעמען קעיר [care: זארג] פון פראבלעמס וואס עקזיסטירן נישט.

די תורה רעדט צו דיין מציאות

די תורה זאגט, דו, איך ווייס אז דו ביסט א זונה, “אשר אתם זונים אחריהם” – זונה, יא, נישט א זונה, ער איז זונה אחריהם – און פארדעם ברענג איך דאך א גאנצע יציאת מצרים, פארדעם טו איך דאך אן ציצית. פארוואס טוסטו אן ציצית? א ריזיגער צדיק, פארוואס טוסטו אן ציצית? יא, ער איז דאך א צדיק יסוד עולם. ער טוט זיך אן ציצית אינדערפרי, זאגט אים די פסוק: פארוואס טוט מען אן ציצית? “למען תזכרו ועשיתם את כל מצותי”, זאלסטו געדענקען “ולא תתורו אחרי לבבכם ואחרי עיניכם אשר אתם זונים”, ס’הייסט דיין לעבן איז א לב זונה. געדענק מיט די ציצית איז א סגולה, איז א עצה ארויסצוגיין פון דעם.

די נקודה: “סור מרע” דארף פונקט אזויפיל טיפקייט

סאו, איך טייטש, און אונז כאפן נישט, איך טייטש אז אין דעם “ולא תתורו אחרי לבבכם אשר אתם זונים” ליגט פונקט אזויפיל סודות און אפשר מער, אפשר מער חכמה, אפשר מער טיפקייט, אפשר מער עומק, אפשר מער סאטעל אנדערסטענדינגס [subtle understandings: פיינע פארשטאנדן] מ’דארף האבן, ווי עס ליגט אין די ענין פון זיך קאכן און זאגן הלל פסח פארנאכט און מאכן מצה און אלע זאכן.

פרק ג: די חשבון פון רמ”ח מצוות עשה און שס”ה מצוות לא תעשה

די קשיא פון מהרח”ו

ס’מוז דאך זיין אזוי, ווי זאגט דער מהרח”ו, איך האב דאך א רעש אין שערי תשובה, וואס איז אזוי? יעדער איינער ווייסט אז דא אין די תורה איז דא רמ”ח מצוות עשה און שס”ה מצוות לא תעשה. רמ”ח מצוות עשה איז דברי קדושה, יא? יעדער מצות עשה איז א חפצא של קדושה אדער א פעולה של קדושה, “ושכנתי בתוכם”, מיט דעם ברענגט מען אריין די קדושה אויף די וועלט, דאס איז די מצוות עשה, ס’איז געוואלדיג!

די טיפקייט פון מצוות לא תעשה

ס’איז אבער דא דריי הונדערט פינף און זעכציג מצוות לא תעשה. מצוות לא תעשה דער פשט: זיין נישט שלעכט, יא? גיי נישט נאך די “אשר אתם זונים אחריהם”. ס’איז שס”ה מצוות לא תעשה, ס’איז דאך אלס דרכי מלחמה, דרכי עצה וואס די תורה גיבט קעגן די סטרא אחרא, קעגן די קליפה, קעגן דעם וואס וואלט געווען אן דעם. און ס’קומט אין דעם דאך מער הלכות, מער מצוות, אסאך מער ווי וואס ס’איז דא פון די מצוות עשה איז דא מצוות לא תעשה.

די מסקנא: מ’דארף פנימיות אין ביידע

איז דאך דא א טיפע חכמה, און פונקט אזוי ווי אונז זאגן “אי אפשר לקיים מצות עשה כראוי”, מ’קען נישט מאכן שבת אן לערנען כוונות פון שבת, א שאד! די זעלבע זאך קען מען נישט נזהר זיין, ווי ס’שטייט מ’קען נישט נזהר זיין פון א משהו חמץ, יא? מ’קען נישט נזהר זיין פון מצוות לא תעשה, מ’קען נישט טון די “סור מרע” אן מ’פארשטייט די סודות, סיי די סודות פון די רע, סיי די סודות פון וויאזוי מ’איז ניצול פונעם רע, וויאזוי מ’איז מתקן דעם רע. דאס איז קלאר, יעדער איינער ווייסט דאס בעצם.

פרק ד: די פראקטישע מציאות – די דאפעלטע סטאנדארד

די סאפיסטיקירטע חסידישע אידן

און ס’קומט אויס אבער למעשה די וועלט עפעס נישט אזוי, מ’זעט די אלע מיינע גאר סאפיסטיקעיטעד [sophisticated: פיינע, טיפע] מענטשן, גאר סאפיסטיקעיטעד חסידישע אידן, מקובלים, משפיעים וכו’.

ביי “עשה טוב” – זייער סאפיסטיקירט

און ווען ס’קומט צו מסביר זיין וואס איז פורים, פארוואס מ’דארף זיך אנשיכור’ן פורים, פארוואס מ’דארף עסן מצה פסח, איז ער מורא’דיג סאפיסטיקירט, ער האט א בעסערן פשט, און טאקע ס’העלפט, דורכדעם באקומט ער די השגה, ער באקומט די שפע פון עסן מצה פסח.

ביי “סור מרע” – טיפשות’דיג און שטחיות’דיג

ווען ס’קומט צו ניזהר זיין פון “ולא תתורו אחרי לבבכם ואחרי עיניכם”, האט ער גאר א שוואכע הבנה, ער זאגט די גרעסטע לעוועל טיפשות, די גרעסטע לעוועל שטחיות וואס קען זיין, נאר אנטלויפן. אפילו ער זאגט נישט אז די עצה איז נישט צו אנטלויפן ווי ווייט זיך, ער זאגט נאר אז ער האט נישט קיין מורא’דיגע סאפיסטיקירטע הבנה, ער איז זייער טיפשות’דיג, זייער שטחיות’דיג, און אין זיין יסוד זאגט ער אז מיט אזא שטחיות’דיגע הבנה קען מען נישט מצליח זיין, מ’קען נישט אויספירן גארנישט, ס’ארבעט נישט, און ער זעט טאקע אז ס’ארבעט נישט.

פרק ה: די סיבה פאר דער דאפעלטער סטאנדארד – מורא צו טראכטן

פארוואס האט מען אזא נארישע הבנה?

סאו, און פארשטייט זיך די סיבה פאר דעם איז, און דא גיי איך צוריק צו וואס איך האב אנגעהויבן צו רעדן וועגן “עד דלא ידע” וועגן די סוד פון אייפער [eifer: אפר] פורים, די סיבה פארוואס ער האט אזא נארישע הבנה איז ווייל ער האט מורא צו טראכטן דערפון, און ער איז גערעכט, ער האט זיך דאך וואס צו טראכטן, דאס איז דאך א קליפה, דאס איז דאך א שרעק אויף “אשר אדם זונה אחריהם”, איז וויאזוי וועט ער טראכטן דערפון? ער אנטלויפט.

דער זוהר: “למנדע טוב ולמנדע רע”

אויף דעם שטייט דאך אין זוהר, א זייער וויכטיגע זוהר, מיר זאגן עס אלעמאל, אז די חיוב פון א מענטש איז “למנדע טוב ולמנדע רע”, און זיך צו פרישן זיין פון רע און זיך צו מחבר זיין צו טוב. דאס איז א חוב, די חוב הידיעה.

ידיעה מיינט אויך צו וויסן רע

ידיעה איז נישט נאר צו וויסן גוט, נישט נאר צו לערנען גמרא תוספות, צו לערנען דברי קדושה, נאר אויך צו וויסן רע. צו וויסן רע מיינט צו וויסן אלעס וואס שטייט אין די צייטונג, אלעס וואס שטייט אין די “אשר אתם זונים אחריהם”, די גאנצע וועג וויאזוי די רע ארבעט, און פארשטייט זיך נישט אז ער זאל ווערן סטאק [stuck: פארשטעקט] אין די רע, נאר ער זאל ארויסגיין פון די רע, ער זאל מחבר זיין די רע אלע טוב. דאס איז די חיוב, דאס איז די בעיסיק [basic: יסוד’דיגע] וועג וויאזוי די ארבעט, ס’איז נישטא קיין אנדערע וועג וויאזוי ס’קען ארבעטן.

פרק ו: די נויטווענדיגקייט פון אמונה

מ’דארף טון דאס מיט זייער שטארקע אמונה

און פארשטייט זיך אז דאס דארף מען טון מיט א זייערע אמונה, זייער שווער. ווער ס’האט נישט גענוג אמונה, ווער ס’האט נישט… יא, ווען איך זאג אמונה מיין איך די זאך וואס קען האלטן ביי א מענטש בשעת וואס ער איז טאקע אין די רע, בשעת וואס ער איז למנדרי [למנדע רע: צו וויסן רע], דארף איך פשוט אויך צו פארשטיין וואס איז די צד וואס די רע האט, יא?

צו פארשטיין דעם צד פון רע

וואס זאגט ער? וואס זאגט דער המן? האט ער עפעס א סברא? האט ער עפעס א טענה? מיר האבן געזען אין די מדרש אראפגעלייגט, אז המן האט געשריבן… עס שטייט אין די מגילה אזוי אז מ’האט געשריבן אגרות פאר די אלע מדינות און אזוי ווייטער, ספרים. שטייט נישט אבער וואס ער האט געשריבן. די מדרש האט פארציילט וואס ער האט

—

[סוף חלק א]

למידת הרע, אמונה, און די סוד פון פרה אדומה: וויאזוי צו פארשטיין און מעלה זיין די רע

פרק א: די חיוב פון למידת הרע און די געפאר פון שטעקן בלייבן

למידת הרע – וואס מיינט עס פראקטיש

צו וויסן רע מיינט צו וויסן אלעס וואס שטייט אין די צייטונג, אלעס וואס שטייט אין די “אשר אדם עושה אותם וחי בהם” [אשר אדם עושה אותם וחי בהם: “which a person does and lives by them” – Leviticus 18:5], די גאנצע וועג וויאזוי די רע ארבעט.

און ס’שטייט זיך נישט אז מ’זאל ווערן סטאק אין די רע, נאר ס’זאל ארויסגיין פון די רע, און ס’זאל מאכן סור מרע לטוב [סור מרע ועשה טוב: “turn from evil and do good” – Psalms 34:15]. דאס איז די חיוב [חיוב: obligation], דאס איז די בעיסיק וועג וויאזוי די רע ארבעט. ס’איז נישט דא קיין אנדערע וועג וויאזוי ס’קען ארבעטן.

די נויטווענדיגקייט פון אמונה אין למידת הרע

און פארשטייט זיך אז דאס דארף מען טון מיט אסאך אמונה [אמונה: faith, trust], זייער שווער. ווער ס’האט נישט גענוג אמונה, ווער ס’האט נישט… יא, ווען איך זאג אמונה, מיין איך די זאך וואס קען האלטן א מענטש בשעת וואס ער איז סטאק אין די רע, בשעת וואס ער איז… למידת הרע [למידת הרע: learning/studying evil], די פשט איז אויך צו פארשטיין וואס איז די צד הרע [צד הרע: the side of evil] האט, יא? וואס זאגט ער? וואס זאגט דער המן [המן: Haman, the antagonist in the Book of Esther]? האט ער עפעס א סברא [סברא: logical argument]? האט ער עפעס א טענה [טענה: claim, argument]?

דער משל פון המן’ס בריוו

מיר האבן געזען אז די מדרש [מדרש: Midrash, rabbinic homiletical literature] האט אראפגעלייגט אויף המן, ס’איז געשריבן… מיר האבן נישט… המן, ס’שטייט אין די מגילה [מגילה: Megillah, the Book of Esther] אז המן האט געשריבן אגרות [אגרות: letters] פאר די אלע מדינות [מדינות: provinces], און אזוי ווייטער. ס’שטייט נישט אבער וואס ער האט געשריבן, און די מדרש האט פארציילט וואס המן האט געשריבן אין זיין בריוו. די גאנצע דרשה [דרשה: sermon, homiletical interpretation], אנטיסעמיטישע דרשה, וואס המן האט געשריבן, די מדרש ווייסט עס.

וויאזוי האט די מדרש געוואוסט? אפשר האט ער געהאט א מסורה [מסורה: tradition]? איך ווייס נישט. אבער ס’קען אויך זיין אז ער האט זיך אריינגעטראכט, ער האט געוואוסט וואס איז די טענה פון המן. דארף מען זיך לערנען וואס איז המן’ס טענה.

א יוד קען בעסער פארשטיין אנטיסעמיטיזם

און די מדרש… דער מדרש יוד [יוד: Jew], דער מדרש וואס לערנט די זוהר [זוהר: Zohar, the foundational work of Kabbalah], דער יוד וואס לערנט מגילה, קען זיין א בעסערע אנטיסעמיט ווי יעדער גוי, ווייל ער פארשטייט גוט וואס איז אנטיסעמיטיזם.

און יעצט איז א חכמה [חכמה: wisdom] נישט צו זיין קיין אנטיסעמיט, א חכמה צו זיין א יוד וואס רעדט… אנטלויפט און ער וויל נישט הערן וואס מ’זאגט. ס’איז נישט קיין חכמה, מ’איז נישט געקומען אויף די וועלט צו מאכן קונצן. ס’סאלווט נישט די פראבלעם. כדי צו סאלוון די פראבלעם דארף מען טון למידת הרע, און מ’דארף דורכדעם זיך מחזק [מחזק: strengthen] זיין אין סור מרע ועשה טוב.

הרבה עשו ולא עלתה בידם – די געפאר פון שטעקן בלייבן

און ס’איז דאך זייער שווער, ס’איז שווער ווייל הרבה עשו ולא עלתה בידם [הרבה עשו ולא עלתה בידם: “many tried and did not succeed”]. ס’איז דא זייער אסאך מענטשן, דאס איז די פאקט, וויבאלד אזוי איז אסאך מענטשן בלייבן סטאק ביי די רע.

ס’איז דא אפילו, הגם איך האלט נישט אזוי, אבער די מפרשים [מפרשים: commentators] וואס רעדן אלעמאל וועגן די יסוד [יסוד: foundation, also referring to the Kabbalistic sefirah of Yesod] זאגן אלעמאל אז ס’קען זיך אפילו מאכן א צדיק [צדיק: righteous person] וואס איז געגאנגען און אריינגעגאנגען אין די רע לשם שמים [לשם שמים: for the sake of Heaven] און איז געבליבן סטאק דארט, ווייל ס’שטייט אין תולדות [תולדות: Toldot, a Chassidic text] ווער ער ברענגט די יסוד פון בעל שם טוב [בעל שם טוב: the Baal Shem Tov, founder of Chassidism], אבער די אמת איז נישט אזוי.

דער רעדנער’ס שיטה: ווער בלייבט שטעקן און פארוואס

די אמת איז אז ס’איז דא אסאך מער מענטשן וואס זענען פון אנפאנג אן געווען ביי די רע. אבער איז געווען אסאך מענטשן וואס האבן פרובירט צו מעלה [מעלה: elevate] זיין, צו מברר [מברר: clarify, refine] זיין, און זיי זענען געווארן סטאק? איך מיין אז נישט. איך מיין אז קיינער נישט.

דו ווייסט אז ס’איז אלעס תלוי [תלוי: dependent] אין די ערשטע כוונה [כוונה: intention]. אפשר איז דא מענטשן וואס נוצן די תורה [תורה: Torah] אלס אן עקסקיוז צו טון די רע וואס ער האט שוין געוואלט טון פון אנפאנג אן. דאס קען זיין. אבער לעניות דעתי [לעניות דעתי: in my humble opinion] איז נישט ריכטיג, איך זע נישט אז די היסטאריע זאל זיין אז איך ווייס נישט קיין סאך מענטשן וואס זענען געווארן רשעים [רשעים: wicked people] ווייל זיי האבן געטרייט צו זיין די סארט צדיק וואס איז מעלה די רע. איך האב נישט געזען, ס’זעט מיר נישט אויס ריכטיג.

די גאנצע תורה זאגט דיר דאס

ס’זעט מיר נאר אויס אז דאס איז דאך די פוינט, די גאנצע תורה זאגט דיר דאס, אז ס’איז דא רע אויף די וועלט, און די רע האט עפעס א תפקיד [תפקיד: role, function], און מ’דארף אים מברר זיין, מ’דארף אים מעלה זיין, “כל פעל ה’ למענהו וגם רשע ליום רעה” [כל פעל ה’ למענהו וגם רשע ליום רעה: “The Lord has made everything for its purpose, even the wicked for the day of trouble” – Proverbs 16:4].

די הגדרה פון רע און די עצה

און פארשטייט זיך, דאס איז דאך די הגדרה [הגדרה: definition] רע, אז ס’איז דא מענטשן וואס זענען “טורח אחר לבוא עמו” [טורח אחר לבוא עמו: “troubles himself to come with him” – referring to those who get trapped], זיי ווערן סטאק דארט. אבער פארדעם זאג איך, וואס איז די עצה [עצה: advice, solution] אויף דעם? ווייל דאס איז דאך די נושא [נושא: topic, theme] פון פרה אדומה [פרה אדומה: the Red Heifer] וואס אלע ספרים [ספרים: books] רעדן און אונז זאגן אונז דאס אויף אונזער וועג.

פרק ב: די סוד פון פרה אדומה – מטמא טהורים כדי מטהר טמאים

די פראדאקס פון פרה אדומה

אז ער איז מטמא את הטהורים [מטמא את הטהורים: makes the pure impure], יא, כדי צו מטהר [מטהר: purify] זיין די טמאים [טמאים: impure] דארף מען מטמא זיין די טהורים [טהורים: pure]. דער טהור, דער כהן [כהן: priest] וואס איז זורק [זורק: sprinkles] די אפר פרה [אפר פרה: ashes of the Red Heifer], ער דארף אריינקריכן אין די סוד [סוד: secret, mystery] פון די אפר פרה, יא, ער דארף פארשטיין זייער גוט דעם המן, און דורכדעם קען ער עס מעלה זיין.

דער כהן ווערט אליין טמא

און ער אליין טאקע ווערט אביסל טמא [טמא: impure] אין דעם, ער דארף שפעטער אליין נאך א טהרה [טהרה: purification] ארויסצוגיין פון די זאך, און הכי נמי [הכי נמי: likewise], ער דארף תשובה [תשובה: repentance] טון אויף דעם.

די שאלה: וויאזוי קען ער עס טון?

אבער וויאזוי קען ער עס טון? און פארוואס רוב מענטשן קענען עס נישט טון? ווייל דאס איז די זאך וואס הייסט חוקה [חוקה: statute, divine decree], יא? אלע ספרים זאגן, חוקה איז א תורה’דיגע טייטש, און מ’דארף האבן אמונה אז ס’ארבעט אזוי.

חוקה מיינט נישט אז עס איז קיין הסבר

“איינער לכאורה [לכאורה: apparently] שיסלעך הרע אחראב” מיינט נישט אז ס’איז נישט דא קיין הסבר [הסבר: explanation] אויף דעם, אז ס’האט נישט קיין תירוץ [תירוץ: answer]. ס’מיינט נאר אז טאמער דו ביסט אזא מענטש וואס האט נישט קיין אמונה, דו האסט נישט די סגולה [סגולה: special quality, remedy] – און ס’איז דא אפאר מאל, אמונה איז א סגולה, אמונה איז אזא כח נפשי [כח נפשי: spiritual power], א סגולה, א זאך וואס איך קען טון אזא זאך אפילו איך ווייס נישט “עד לא ידע” [עד לא ידע: “until he does not know” – from the Purim obligation], יא?

פרק ג: אמונה – די כח צו לעבן מיט “לא ידע”

דער משל פון חטא העגל: “לא ידענו מה היה לו”

איך האב גערעדט אסאך מאל, וירא כל העם, קבצו על אהרן [וירא כל העם, קבצו על אהרן: “And when all the people saw, they gathered around Aaron” – Exodus 32:1], זיי האבן געזאגט פאר אהרן [אהרן: Aaron] צו מאכן אן עגל [עגל: calf – referring to the Golden Calf]. כי זה משה האיש לא ידענו מה היה לו [כי זה משה האיש לא ידענו מה היה לו: “For this man Moses, we do not know what has become of him” – Exodus 32:1]. דו ווייסט נישט וואס ס’איז אים געשען. דאס האט אנגעהויבן די גאנצע עגל.

די פראבלעם פון “לא ידענו”

דו ווייסט נישט? אקעי. דו דארפסט נישט וויסן. וואלט ער געווען אן אמת’ער מענטש וואס ער קען לעבן מיט א נקודה [נקודה: point] פון חוסר ידיעה [חוסר ידיעה: lack of knowledge], ער קען לעבן מיט לא ידע, ער ווייסט נישט, ער האפט אז ער וועט אויסגעפינען מארגן, האט ער עפעס א געוויסע קאנעקשאן צו די דעת [דעת: knowledge], קאנעקשאן צו די אמת [אמת: truth], וואס ער איז נישט מחשיב [מחשיב: considers significant] זיין רגע [רגע: moment], דאס וואס איך פארשטיי אין די רגע איז נישט מחייב [מחייב: obligates] אלעס.

די געדולד פון אמונה

ער גלייבט אז ס’קען זיין אז ער איז יעצט בתוך ארץ [בתוך ארץ: in the midst of the earth], יעצט אין די למטה [למטה: below] אריין, יעצט אין די הסתר [הסתר: concealment] וואס איז געגאנגען דארט, און ביינאכט וועט די זריחה [זריחה: sunrise] און די רוח הקודש [רוח הקודש: Divine spirit] צוריקקומען.

“אלי אלי למה עזבתני” – צוויי לעוועלס פון אלי

ווייל ער זאגט “אלי אלי למה עזבתני” [אלי אלי למה עזבתני: “My God, my God, why have You forsaken me?” – Psalms 22:2], יא? דאס איז דא צוויי לעוועלס פון אלי. דער אריז”ל [אריז”ל: Rabbi Isaac Luria, the Arizal, 16th century Kabbalist] זאגט אז ס’איז דא זעיר אנפין [זעיר אנפין: “small face” – a Kabbalistic term for a lower level of divine manifestation] און עתיק [עתיק: Atik, the highest Kabbalistic level]. דער זעיר אנפין קען אוועקגיין, דער אריז”ל זאגט פארקערט, אבער איך זאג אזוי. אבער די העכערע לעוועל, וואס הייסט אמונה, וואס הייסט עתיק יומין [עתיק יומין: “Ancient of Days” – the highest divine level], ס’גייט נישט אוועק.

עבודה זרה און אמונה

איי, דא איז דא עבודה זרה [עבודה זרה: idolatry]? נו, פארוואס איז דא עבודה זרה? פארוואס איז דא די אלע פארשטינקענע קליפות [קליפות: husks, forces of evil]? איך דארף האבן א ריזן דערפאר. דאס איז פשוט רוח הקודש, ותלבש אסתר מלכות [ותלבש אסתר מלכות: “And Esther donned royalty” – Esther 5:1]. דאס איז אמונה.

פארוואס צדיקים קענען נישט פארשטיין די רע

און די ריזן פארוואס די אלע צדיקים, די אלע מענטשן וואס מיר רעדן וועגן, זיי קענען נישט פארשטיין ריכטיג די רע, איז ווייל זיי האבן נישט גענוג אמונה צו גלייבן אז בשעת ער פארשטייט די רע, איז דאס וואס ער דארף יעצט טון. נישט ווייל ער פילט, נישט ווייל ער ווייסט יעצט, נאר ווייל ער גלייבט, ווייל ער ווייסט נישט יעצט. אבער ער ווייסט אז דא איז ער, ער האט זיך נישט אליינס מחליט [מחליט: decided] געווען צו טון די עבודה [עבודה: service, work].

פרק ד: די השגחה האט אונז אריינגעשטעלט – מ’דארף נישט מורא האבן

מיר האבן זיך נישט אליין בחר געווען

לאמיר טראכטן, ווי זיי זאגן אונז אלעמאל אמונה. אונז האבן זיך אליינס בחר [בחר: chosen] געווען צו זיין אין דעם דור, אין דעם סיטואציע וואו ס’איז דא די נסיון [נסיון: test, trial] און די קליפה [קליפה: husk, force of evil] און די סארט אינטערנעט און די סארט זאכן און די סארט AI? דאס האבן אונז אליינס געמאכט? דאס האבן אונז געוואלט? יא, יא, אונז קענען נישט, רוב פון אונז זענען נישט אפילו גענוג מושחת [מושחת: corrupt] צו מאכן דאס.

די השגחה האט עס געמאכט

אלא מאי [אלא מאי: rather what]? דאס האבן מיר זיך נישט אליינס געמאכט, דאס האט די השגחה [השגחה: Divine Providence] געמאכט. די שכינה [שכינה: Divine Presence] וויל זייער שטארק אז אין תשפ”ו [תשפ”ו: the Hebrew year 5786, corresponding to 2025-2026] זאלן די מענטשן, אירע מענטשן זאלן זיך דרייען מיט די אלע חזיר’יי [חזיר’יי: pig-like things, referring to impure matters]. דאס וויל זי.

פארוואס וויל די שכינה עס?

פארוואס וויל זי עס? איך קען דיר עס זאגן על פי קבלה [על פי קבלה: according to Kabbalah], עס איז א גוטע עצה מעלה צו זיין. דאס איז א תירוץ על פי קבלה. על פי פשט [על פי פשט: according to the plain meaning] מוז זיין א בעסערע תירוץ. קבלה [קבלה: Kabbalah] איז אויך א שטיקל אמונה. ווי לאנג מיר האבן נישט ארויס וואס עס איז, קען מען נישט זאגן א גאנצע תירוץ על פי פשט, זאגן מיר אז עס איז על פי קבלה. אקעי. אבער על כל פנים [על כל פנים: in any case], דאס וויל זי.

וואס האסטו מורא?

איז וואס האסטו מורא? וואס האסטו מורא פון אריינגיין דערין? וואס האסטו מורא? אה, מען דארף עס טון ריכטיג. טו עס ריכטיג. אבער מען פרעגט אונז נישט צו מיר גייען עס טון. עס געשעט אליינס. דאס איז די גאנצע זאך.

דער משל פון יהודה און תמר: “ויט אליו על הדרך”

דאס וואס עס שטייט אין ספרים אז מען קען נישט גיין אריין אין די רע כדי מעלה צו זיין, ס’איז א שאלה פון עבירה לשמה [עבירה לשמה: a sin for the sake of Heaven], מען טאר יא, מען טאר נישט. דאס איז ווייל מען דארף נישט. עס געשעט אליינס, דאנט ווארי. דו קענסט זייער שטארק וועלן זיין א צדיק יסוד עולם [צדיק יסוד עולם: “righteous one, foundation of the world” – based on Proverbs 10:25] וואס האט נישט צו טון מיט דעם גארנישט, און אפשר איז דא אויך אן עצה פאר אזעלכע מענטשן. זייער גוט. איך קען טראכטן אז ס’איז אזוי.

ווער האט די נסיון?

אבער די מענטשן וואס האבן יא די ניד, מיט אנדערע ווערטער, זיי האבן די נסיון. ווער איז געווען דער מלאך [מלאך: angel], יא? עס שטייט “ויט אליו על הדרך” [ויט אליו על הדרך: “And He inclined him on the way” – referring to Genesis 38:16]. דער אייבערשטער האט געשיקט דעם מלאך הממונה על התאוה [מלאך הממונה על התאוה: the angel appointed over desire], געבן א תאוה [תאוה: desire] פאר א איד ער זאל גיין צו תמר [תמר: Tamar – Genesis 38].

די תאוה קומט פון אויבן

ווער האט געשיקט די תאוה? פון וואו האבן די מענטשן די מענטשן? ס’איז דא מענטשן וואס האבן נישט די תאוה. איז נישט. רוב מענטשן האבן יא די תאוה. פארוואס האט ער די תאוה? ווייל ער דארף אזוי טון.

“איך האב עס נישט אליינס געטון”

און טאקע דעם ווען ער איז מודה [מודה: admits], ווען ער זאגט “איך האב עס נישט אליינס געטון, די תאוה האט מיך געשטופט, דער מלאך הממונה על התאוה האט מיך געשטופט”, און אבער דאס, אויב מען האט אמונה ווייסט מען אז דאס איז נישט פאר זיך אליינס, דאס איז נישט ווייל איך וויל עס טאקע. איך בין נישט אזא גרויסער וועלער, איך בין נישט אזא גרויסער צולייגער. מען האט דיך נישט געפרעגט.

מען האט דיך נישט געפרעגט

אפילו ווען דו ווילסט יא, אקעי, טעארעטיש וויל איך די תאוה, אבער נישט אויף דעם אופן [אופן: manner]. דו האסט נישט געמאכט די גאנצע כלי [כלי: vessel], די גאנצע סיסטעם, די גאנצע מערכה [מערכה: system, arrangement] וואס דו זאלסט קענען טון. דאס האט די השגחה אליינס געטון.

אויב דו האסט אמונה, האסטו נישט וואס מורא צו האבן

אזוי אויב דו האסט א ביסל אמונה, פארשטייסטו, אז אויב אזוי, האסטו נישט וואס מורא צו האבן. פארשטיי עס גוט. מען קען ארויסגיין דערפון. מען קען, דוקא על ידי הדעת [דוקא על ידי הדעת: specifically through knowledge], דוקא דורך גוט פארשטיין וויאזוי עס ארבעט די גאנצע זאך, קען מען טרעפן די ריכטיגע וועג, קען מען… דאס איז דער תיקון [תיקון: rectification, repair].

דאס איז דער תיקון

גייט ברענגען דעם תיקון, און גייט ישראל [ישראל: Israel, the Jewish people] ווערן פארראכטן ריכטיג. דאס איז די הקדמה [הקדמה: introduction], די הקדמה לדברינו [הקדמה לדברינו: introduction to our words], און צו פארשטיין אז דאס איז די סוד פון די חטא העגל [חטא העגל: the sin of the Golden Calf] וואס אונז לערנען דאס באריכות [באריכות: at length] די פרשה [פרשה: Torah portion].

פרק ה: חטא העגל – מען דארף אמונה צו לערנען עס

מען דארף גוט פארשטיין חטא העגל

מען דארף גוט פארשטיין די חטא העגל, עס איז נישט קיין קליינע פרשה, וואס עס איז נתקרב [נתקרב: brought close] געווארן מיט הרוגים [הרוגים: those killed] און חלקים [חלקים: parts] דערפון, נאר ווייל עס ליגט אין דעם סודות [סודות: secrets]. נישט יעדער איינער קען עס משיג [משיג: comprehend] זיין, נישט יעדער איינער האט די גאטס, נישט יעדער איינער האט אמונה.

מען דארף אסאך אמונה

מען דארף האבן זייער אסאך אמונה צו לערנען די פרשה פון די חטא העגל און נישט ווערן אינגאנצן פארלוירן. אבער ווער עס האט אביסל אמונה, קען מען עס לערנען, קען מען לערנען אלע עבודה זרות שבעולם [עבודה זרות שבעולם: all the idolatries in the world], קען מען לערנען מעשה פרה [מעשה פרה: the matter of the Red Heifer], קען מען גיין אין די טומאת מת [טומאת מת: impurity of the dead], און קען מען אנהייבן צו פארשטיין.

פארוואס מיר האבן נישט קיין אפר פרה

און נאר ווער עס פארשטייט עס, און היינט איז נישט דא קיין אפר פרה, יא, איינע פון די זאכן וואס מען זאגט אז נישט דא קיין אפר פרה, סאו זענען מיר אלע טמאי מת [טמאי מת: impure from contact with the dead]. אין א געוויסע זין, יא. און פארוואס האבן מיר נישט קיין אפר פרה? ווייל מיר האבן נישט קיין אמונה, אונז האבן אלע מורא פון די טומאת מת, אונז ווילן נישט גיין, ספעציעל די צדיקים, און ממילא [ממילא: consequently] די סור מרע אונזערע איז מורא’דיג אונטערשטעליג קעגן די עשה טוב [עשה טוב: do good], קעגן אפילו די עשה טוב.

עשה טוב איז תלוי אין סור מרע

עשה טוב איז דאך תלוי אין סור מרע, אבער אז מען איז נישט אמת’דיג מברר, נישט אמת’דיג פארשטאנען די סור מרע, איז זיכער אז די עשה טוב איז אויך גאנץ שוואך.

פרק ו: דער זוהר’ס חידוש אויף עבודה זרה

דער חידוש וואס איז נתחדש געווארן

סאו איך וויל זאגן די חידוש על חידוש [חידוש על חידוש: novel insight upon novel insight] וואס איז נתחדש [נתחדש: was innovated] געווארן אויף די סוגיא [סוגיא: Talmudic topic], אויך האט עס קאנעקטעד מיט די פרשה און מיט די נושא פון כי תשא [כי תשא: “When you take” – the Torah portion containing the story of the Golden Calf].

דער זוהר הקדוש אין כי תשא

די זוהר הקדוש [זוהר הקדוש: the holy Zohar] אין די ערשטע פאר שטיקלעך פון כי תשא באריכות מאריך [באריכות מאריך: elaborates at length], מיר האבן שוין גערעדט וועגן דעם אין אנדערע יארן, ער איז זייער שטארק מאריך אין דעם אז עבודה זרה איז נישט קיין דזשאוק. עבודה זרה, דאס איז די גרעסטע קליפה וואס קען נאר זיין, יא, “תזרם כמו דוה צא תאמר לו” [תזרם כמו דוה צא תאמר לו: “You will cast them away like a menstruous cloth; you will say to it, ‘Get out!'” – Isaiah 30:22].

די שאלה: וויאזוי האלט זיך עבודה זרה?

די עבודה זרה, די טומאת עבודה זרה [טומאת עבודה זרה: the impurity of idolatry], וואס לכאורה וואלט מען געזאגט אז עס איז נישט דא קיין גרעסערע גארנישט ווי דאס, נישט דא קיין גרעסערע זאך וואס איז שקר [שקר: falsehood], וואס איז קליפה, וואס איז נישט ריכטיג ווי דאס. זאגט די זוהר אזוי, עס שטייט דאך א פסוק, “שפת אמת תכון לעד ועד ארגיעה לשון שקר” [שפת אמת תכון לעד ועד ארגיעה לשון שקר: “A truthful lip will be established forever, but a lying tongue is only for a moment” – Proverbs 12:19], אויב וואלט די עבודה זרה נישט געהאט קיין קיום [קיום: existence, sustainability], וואלט עס נישט געגאנגען נאך אן, מיר רעדן פון וויפיל עבודה זרות עס זאל נאר זיין, וואס מיר רופן עבודה זרה, די קריסטנטום מיט איסלאם מיט אלע מיני אנדערע שיטות [שיטות: systems, approaches] פון אפיקורסות [אפיקורסות: heresy], זיי גייען שוין אן זייער לאנגע צייט, זיי האבן ביליאנען חסידים [חסידים: followers].

ס’קען נישט זיין אינגאנצן שקר

ס’קען נישט זיין, ס’קען נישט זיין אז דאס איז אינגאנצן שקר, ווייל די גמרא [גמרא: Talmud] זאגט אז א שקר, אפילו א רגע קען זיך נישט שטיין א לשון שקר [לשון שקר: lying tongue]. אלא מאי?

[די שיעור גייט ווייטער אין חלק 3…]

פילטער ווי א חידוש אין עבודת הבירורים: פון עבודה זרה ביז AI

פרק א: עבודה זרה – נישט אינגאנצן שקר

מגיד השיעור:

ס’וואלט געגאנגען נאך אן, ער רעדט פון… אניש וועלכע עבודה זרה ער האט דאן געזען, וואס אונז רופן מיר דא עבודה זרה, די קריסטיאניטי מיט איסלאם מיט אלע מיני אנדערע שיטות וואס האבן א קיום, ס’גייט שוין אן זייער לאנגע צייט, זיי האבן ביליאנען חסידים. ס’קען נישט זיין אז דאס איז אינגאנצן שקר, ס’וואלט געווען אינגאנצן שקר, עד ארגיע לשון שקר [עד רגע לשון שקר – אפילו א רגע קען זיך נישט שטעלן א לשון שקר], אפילו א רגע קען זיך נישט שטעלן א לשון שקר.

אלא מאי? זאגט דער זוהר, און אזוי טייטשט ער, ס’איז דא א סארט אמת’ער צו קען זיין, אבער ביז דערווייל איז דא א לשון שקר. און דער זוהר איז מסביר, דו מיינסט אז דא א מענטש וואס דינט די זון, דו מיינסט אז ער איז משוגע? ער איז נישט משוגע, די זון איז דא א ריזן כח, א שם, ס’איז דא א שם קדוש וואס פירט די זון, און דער שם קדוש איז אליינס, ווען זיי פארדרייען איז דאס די שם עבודה זרה וואס מ’רופט די זון. ער איז אינגאנצן גערעכט אז ס’איז דא א כח, ער שטייט עס נישט ריכטיג, ער זעט נישט די גאנצע פיקטשער, ער איז אביסל צעמישט, בסדר, אבער צו זאגן אז עבודה זרה איז אינגאנצן שקר, בכלל נישט ריכטיג, אזוי זאגט דער זוהר.

משה רבינו משקה די אידן מיט דעם עגל – א סוד פון בירורים

און די אמת לאמיתה, אויב מ’באטראכט דאס די סוד, משה רבינו האט משקה געווען די אידן מיט די עגל, יא, ער האט געמאכט פון דעם עגל א עפר פרה, יא, ס’איז כמעט נישט די זעלבע איידיע, ער האט פארברענט דעם עגל, וישק את בני ישראל, ער האט משקה געווען די אידן. וואס איז די זאך? ס’איז זייער פאני, יא, זייער פאני, וואס גייט דא פאר?

פרק ב: דער פילטער – א חידוש להוי עלמא

פון אוועקלויפן צו א נייע דרך

זעט אויס אז דאס, אמאל פלעגט מען מיינען, די חכמים פלעגן מיינען, אז די עצה וועט זיין פאר די אינטערנעט, פאר די אלע זאכן, אז מ’גייט אוועקלויפן דערפון אינגאנצן, אזוי האבן זיי געמיינט אז ס’גייט זיין די עצה, כמה וכמה צדיקים האבן אזוי געמיינט. ס’איז געווען אנדערע מענטשן וואס האבן געזאגט אנדערש, און זיי זענען געווען גערעכט.

ס’איז געקומען מיט א נייע סוד, מיט א נייע דרך, יעדע זאך איז דאך עצות מרחוק, קמינא אמן [קא מינא אמן – קומט פון אמן, פון אמונה], וואס ס’קומט מלמעלה עצות וויאזוי צו סאלוון, און יעדע עצה איז דאך א פאראדייען, יעדע עצה איז דאך א סימן, ס’איז דאך עפעס א משל, ס’איז דאך עפעס א מהלך, א נייע מהלך.

דער פילטער – א טעכנאלאגישע חידוש מיט רוחניות’דיגע משמעות

ס’איז געקומען א נייע מהלך און געזאגט אז מ’גייט נישט אנטלויפן, מ’גייט טון א נייע זאך, דאס הייסט מ’גייט מאכן א פילטער, פילטער איז א נאפה, א כברה, יא? מען האט אויסגעפיגערט טעכנאלאגיש, זייער אינטערעסאנט, איך וועל דיך אריינטראכטן אין דעם אביסל, איך מיין מ’דארף זיך מתבונן זיין.

א פילטער איז א… אויך נישט נאר, נישט נאר די אינטערנעט, די וועגן וויאזוי מ’קען אנקומען צו אלע קליפות, נישט נאר דאס איז א חידוש, נישט געווען ביז נישט אזוי לאנג צוריק איז נישט געווען די וועג. אויך די עצה דערפאר איז אויך א חידוש. פונקט אזוי ווי די סוד האינטערנעט, וואס די קדושה וואס מ’טרעפט צווישן אלעס איז די רשת [רשת – נעץ], און אין מזבח גייט א רשת קרקעב וכו’, ס’איז א סוד. פונקט אזוי ווי דאס איז א חידוש, ס’איז א נייע גילוי וואס איז נישט געווען קיינמאל, און ס’איז דא אין דעם א פאטענשל פאר רע, אזוי ווי יעדע חידוש, אזוי ווי יעדע בריאה. אין די בריאה איז גלייך דא, דובק בו יצר הרע, איז גלייך דא א טובה ורעה.

דער פילטער ווי א נייע סארט גדר

פונקט אזוי איז די עצה, וואס מ’האט געדארפט האבן געוויסע אמונה, געוויסע אמונת חכמים, געוויסע פאטענטן אויסצופיגערן די עצה, און מ’דארף זען צו ווי גוט די עצה ארבעט, און ס’איז דא אסאך פרטים וואס מ’ווייסט נאך אלץ נישט מיט וואס פונקטליך אלע פרטים. אבער די בעיסיק איידיע, די עצה וואס הייסט א פילטער, איז אויך א חידוש, א חידוש להוי עלמא.

מענטשן פרעגן אפילו די קשיא, איך וועל דיר זאגן אלעמאל פון די קשיא וואס די אנטי פרעגט קען מען פארשטיין. יא, אונז פרעגן די קשיא, פארוואס דארף מען א פילטער? האסט געהערט אמאל אז אויב מ’האט א קאר דארף מען ארויפלייגן א טעכנאלאגיע אויף די קאר אז ס’זאל נישט לאזן די קאר פארן צו שלעכטע פלעצער? האסט געהערט אמאל אז אויב מ’האט א פען זאל מען ארויפלייגן א טעכנאלאגיע אויף די פען נישט צו לאזן די פען שרייבן קיין שלעכטע זאכן? מ’האט נישט געהערט. ס’איז דא אסאך גדרים, חכמים האבן געמאכט זייער אסאך גדרים און סייגים אויף אסאך זאכן, אבער אזא סארט גדר האב איך נישט געהערט קיינמאל, אז ס’איז א חידוש.

אבער אונז, די רבנים וואס האבן געזאגט בפשיטות אז ס’איז אריין עפעס א דורכגערינענע, אלע מיני צוגעשטעלטע זאכן וואס זענען אינם דור בכלל, ס’איז נישט ריכטיג, ס’האט נישט קיין שייכות. נישטא אזא חיוב צו לייגן א פילטער, זיכער נישט א חיוב וואס איז פלעין א ישום [ישום – אפליקאציע], ס’איז פלעין א פרט וואס קומט ארויס קלאר פון עפעס אן אנדערע חיוב וואס שטייט. נישט אמת. די סארט זאך איז לכאורה א חידוש.

דער פילטער לערנט אונז א נייע דרך אין עבודת השם

אה, אויב ס’איז א חידוש דארף איך זיין זייער העפי. ס’איז א חידוש, ס’איז א גאנצע נייע חידוש. מיט דעם לערנט מען זיך א גאנצע נייע דרך אין בירורים. ס’איז דא עבודת הבירורים, ס’איז דא אסאך דרוכים פון מאכן בירורים, מ’דארף קענען א גאנצע נייע דרך. פון דעם לערנט מען זיך א גאנצע נייע דרך אין עבודת השם, א גאנצע נייע דרך וויאזוי זיך עצה צו געבן מיט דעם עולם הזה, מיט די גאנצע זאך.

ס’איז א נייע חידוש, ס’איז נישט געווען קיינמאל אזא חידוש. אבער מ’קען, לאמיר פארשטיין, דער פילטער, און דעמאלטס דאס, אזוי דארף מען פרעזענטן די גאנצע זאך. דער פילטער וואס מ’קען קויפן, יעדע סארט, די פרטים דארף מען אויספיגערן, אבער ס’איז דא אסאך סארטן אויף יעדע לעוועל פון טעכנאלאגיע, פון די קאנעקשאנס, וכדומה.

“יפול מצדך אלף ורבבה מימינך אליך לא יגש”

דער פילטער איז א נייע סארט חידוש, ס’איז ממש א גילוי וואס איז נישט געווען קיינמאל. ס’איז א גילוי אז מ’קען גיין אין אלע פלעצער, מ’קען זיין אין אזא פלאץ וואס די אינטערנעט, די סייבער ספעיס, אין א געוויסן זין איז מען איבעראל, מ’קען זיין איבעראל אויף איינמאל, און צווישן אלע גוים און אלע גויות און אלע זאכן וואס זענען אויף די וועלט קען מען זיין, און זיי זאלן נישט, “לא יגבהו”. אזוי ווי “יפול מצדך אלף ורבבה מימינך אליך לא יגש”. וויאזוי קען דאס זיין?

אמאל האט מען געוואוסט אז מ’דארף גיין אין דרך אחרת, מ’דארף גיין אין אן אנדערע פלאץ. דאס איז געווען אמאל, דאס איז געווען די איינציגסטע וועג. א מענטש האט געהאט צוויי ברירות: אז דו ביסט דארט, איז בעיסיקלי ביסטו סטאק, דו האסט געזינדיגט, ס’איז געווען בעוונות. “יעבור בן אדם על יחיד”, וואס הייסט? “קהילות זונות”, שטייט אין גמרא, איז מען זיך מתיר, ס’קען נישט זיין קיין טענות.

ס’איז א נייע חידוש, א נייע זאך. אויף די פיזישע אויגן איז נישטא אזא עצה. אויף די אינטערנעט איז דא אזא עצה. דו קענסט גיין איבעראל, און דו האסט א מאשין, א חלק פון דיין מאשין, פון דיין כלי קליטה, וואס ארבעט שוין פאר דיר, און ער מאכט שוין וויאזוי ס’גייט, ער מאכט שוין מתחילה. ווי ער זעט א פיקטשער וואס ער האלט אז ס’איז נישט אויסגעהאלטן, מעקט ער עס שוין גלייך אויס נאך פאר ס’קומט אן צו דיר. ס’איז א מין גילוי, ס’איז א מין הטבה, ס’איז נאך נישט געווען קיינמאל אזא הטבה, ס’איז נאך קיינמאל נישט אזא גוטע זאך, אזא שיינע זאך.

פרק ג: AI ווי דער נעקסטער שריט – אויטאמאטישע בירורים

בעזרת השם, ווען ס’וועט זיין אויף די פענסטערס, מען קען לייגן אויף יעדע פענסטער אזוי. ס’זאל זיין א מורא’דיגע זאך. און נישט נאר דעם, ס’זאל קענען אפילו היינט איז דא נאך בעסער, איך ווייס נישט צו ס’איז שוין דא, אבער אויב ס’איז נאך נישט דא, זאלן זיי עס מאכן.

AI קען איבערטייטשן אלעס אויטאמאטיש

מ’קען מאכן מיט AI א נייע סארט פילטער, וואס יעדע זאך טייטשט ער שוין איבער, טייטשט ער שוין איבער וואס ער דארף זיין בטובה, אן א מענטש זאל טראכטן. יא, ביז יעצט איז געווען א גאנצע פראבלעם, אז דו דארפסט אוועקלויפן, און דו האסט געדארפט, ווי מ’דארף מברר זיין, איז דאך ממש א שווערע זאך. א מענטש דארף גיין און ליינען עפעס א פלאץ, וואס ער דארף האבן די אינפארמאציע, ער דארף עס כדי צו קענען פארשטיין די וועלט, און למעשה דארף ער עס איבערטייטשן און ס’זאל שטימען מיט זיין אמונה, און ס’זאל שטימען מיט זיין דעת וויאזוי מ’קוקט בכללי, און נישט אז ס’זאל זיין טייטש עבודה זרה’ס, ס’נעמט א פראצעס, ס’איז א קצת מן התענוג, ס’איז אסאך ארבעט.

מ’קען שוין מאכן אז ס’זאל ארבעטן אליינס. מ’קען שוין מאכן אז די AI זאל פארשטיין, אז ווען ס’שטייט למשל, יא, לאמיר זאגן א משל גס, יא, א משל, עבודה זרה. וואס הייסט עבודה זרה? עבודה זרה איז דאך פשוט. עבודה זרה איז א דעת חסר, ער מיינט אז דער קליינער פרט האט געמאכט די וועלט, דאס איז די גאנצע איינס אויף ס’איז נישט, אז די וועלט איז אסאך גרעסער, און די געטליכקייט איז אסאך גרעסער.

דער דוגמא פון עובדי השמש – וואס מיר פארפעלן

מצד שני, אמאל דאך פשוט עבודה זרה, איז דאך אמאל דא גוטע דעות וואס די עבודה זרה מאכט. די זוהר ברענגט דא אין די וואך, אז די עובדי עבודה זרה זענען דינען די זון, יעדן אינדערפרי בוקן זיי זיך צו די זון, זיי באקומען די שפע פון די זון. דאס איז אמת, יעדן אינדערפרי קומט א נייע שפע. און מ’זאגט דאך דעם פיוט אינדערפרי “א-ל ברוך גדול דעה, הכין ופעל זהר החמה”, די גאנצע אלף בית הייבט אן אזוי שיין יעדן אינדערפרי ווען ס’קומט ארויס די זון, ס’איז ממש א ריזיגע אור.

און די עובדי עבודה זרה כאפן די אור, און זיי האבן א גאנצע טעכניק וויאזוי זיך מחיה זיין יעדן אינדערפרי וואס קומט ארויס די זון. ס’זאל זיין א מענטש, איך דארף טרעפן צו טאנצן. ס’איז דא רבי’ס וואס זיי טאנצן “א-ל אדון על כל המעשים” שבת, יא? “טובים מאורות שברא אלקינו”. “טובים מאורות”, אפי’ קבלה מיינט עס אנדערע זאכן, אבער פשט מיינט עס אז די זון קומט ארויס אינדערפרי, הייבט מען אן צו טאנצן “טובים מאורות”. יא, מיר טאנצן ביי קידוש לבנה. וואס איז דאס? ס’איז א ריזיגע חיות, ס’איז א ריזיגע שפע, ס’איז א ריזיגע שפע פון אור, פון ממש די אור הגשמי, און אויך ס’קומט מיט אים, מיט דעם קומט א שפע פון שמחה, א שפע פון “אור צדיקים ישמח”, ס’קומט א געוואלדיגע זאך.

איז פארוואס רוב, אסאך פון אונז, שטייען אויף אינדערפרי, ארי, נאך א טאג וואס מ’דארף אויפגיין צו דער ארבעט, נאך א טאג וואס מ’דארף טון. ס’קומט נישט דער ריזן אור פון די זון. פארוואס נישט? ווייל אונז פארשטייען נישט, דו אוועקסט, דו אוועקסט, דו אוועקסט, וויאזוי ס’טוט זיך, דו האסט נישט קיין כלי וויאזוי עס צו כאפן. דער גוי פון די אומות העולם האט עס געכאפט, ער האט געמאכט א פיוט, ער האט געמאכט א סדר, א תפילה, ער בוקט זיך צו די זון, ער האט אויסגעפיגערט א וועג וויאזוי צו כאפן די חיות פון די זון יעדן אינדערפרי.

פון “לא תתורו” צו פילטער – א נייע תועלת

וואס טוען מיר אבער? ס’איז דאך עבודה זרה, ס’איז דאך א שרעקליכע קליפה, מיר קענען דאך נישט בלייבן דארט נעבעך, עובדים לשמש, ס’איז דאך א ריזיגע קרונה עובד, ס’איז דאך שרעקליך. טאמער אבער אזוי, ס’איז דאך אן איסור “ולא תתורו”, ווי דער רמב”ם פסק’נט, מ’טאר נישט קוקן אין די ספרי עבודה זרה, אפילו ס’איז דא אין דעם א תועלת, ווייל מ’גייט פארכאפט ווערן.

דאס איז געווען פאסיג געווען דער סוד וואס הייסט א פילטער. יעצט איז דא א נייע תועלת, א פילטער. מ’קען קוקן איבעראל, און דער פילטער גייט שוין לכתחילה איבערטייטשן, ווי ס’שטייט דער נאמען, דער שם חול, דער שם שקר, שם של עבודה זרה, גייט ער איבערשרייבן “דער אייבערשטער האט געמאכט”. זייער פשוט. מ’דארף פשוט מאכן דער ראבאט, אים אויסלערנען, ווען ס’שטייט “שם של עבודה זרה עשה”, שרייב אריין “ה’ עשה”. א גוטן טאג. דאס איז די מעלה געווען די גאנצע זאך. אמאל האט מען געדארפט גאנצע קבלה, גאנצע כוונות, וכולי וכולי, צו מילל זיין אין עפעס א קליפה. היינט קען מען עס מאכן אליינס מיט א פילטער.

פרק ד: דער פילטער ברוחניות – אין מוח און דעת

די זעלבע זאך, דער אמת איז, דער אמת איז, דער אמת איז, און איך פיר אויס ווייטער, דער אמת איז, דער אמת איז, דער אמת איז, דאס איז ממש בגשמיות. דער אמת איז אז ברוחניות איז דא אזא סארט זאך, און די רוחניות מיין איך צו זאגן, ס’קען זיין אינגאנצן בנפש, אינגאנצן אין די מענטש’ס מוח, אינגאנצן אין די מענטש’ס דעת, אינגאנצן אין די מענטש’ס מיינד.

יעדע זעהן איז דורך א מתווך

אונז דארפן נאר געדענקען אז יעדע מאל וואס אונז זעען עפעס, איז דא די אלע לעיערס וואס איז דא. קאמפיוטערס זענען ווייניגער קאמפליקעטעד פון מענטשן, מענטשן זענען נאך מער קאמפליצירט. ווען איך זע עפעס, איך זע עס נישט דירעקט, איך זע עס דורך עפעס א מין דבר המתלבש, ס’איז עפעס א מתווך, יא? משה האט געמאכט א מסוה. איך רעד דורך עפעס א מאסק, דאס איז די ריעליטי. און דער מאסק איז מפרש, ער איז מתרגם, ער טייטשט איבער די זאכן לויט וואס ס’איז מיר נוגע. מיר האבן גערעדט וועגן דעם כמה פעמים וכמה אופנים.

א שומר הפתח אנשטאט נערוועז ווערן

אויב אזוי, קען מען דארט שטעלן א שומר הפתח, אנשטאט צו נערוועז ווערן.

אסאך מאל, לאמיר זאגן אזוי, אסאך מאל א מענטש, לאמיר זאגן א פשוט’ע דוגמא, א פשוט’ע דוגמא וואס איז איבערטייטשן שוין אויף א שאלות וואס זענען גרעסערע שאלות. א פשוט’ע דוגמא איז אזוי, לאמיר זאגן אז איך וויל דאווענען בכוונה, איך וויל זיך יעצט אריינקלערן, אריינגיין אין א טיפע התבוננות און זען עפעס א…

דער פילטער אין פראקסיס: דער סוד פון עפר פרה אדומה

פרק א: וויאזוי דער פילטער ארבעט – א פראקטישער משל פון חסידישע צדיקים

וועלט קען צוהעלפן פאר די כוונת התפילה [kavanas hatefillah: intention/concentration in prayer], ס’קען דאך נישט זיין אנדערש. אלא מאי [but what?], דו ווייסט נישט וויאזוי. און גלייך וואס ס’איז מפורש דארט, דו האסט נישט קיין פילטער. ס’איז גלייך מפורש אין דיין קאפ אז ס’איז א שטער. שטעל א פילטער. דער פילטער גייט איבערטייטשן אלעס.

אמאל גייט עס אנקומען, למשל [for example], כביכול [so to speak], אויב די חסידישע צדיקים [Chassidic righteous leaders] האבן געזאגט: ער האט געהערט אז א גוי שרייט מ’זאל אויפהייבן די היי, די “hay”, און דאס האט ער געהערט אז מ’דארף אויפהייבן די אות ה’ [the letter hei], מ’דארף אויפהייבן, מעלה זיין די שכינה [elevate the Divine Presence].

דער חילוק: נישט נאכטרעגליכע אינטערפרעטאציע, נאר לכתחילה’דיגע וואורנעמונג

אבער וואס איז געווען? קודם [first] האט ער געהערט דאס, נאכדעם [afterwards] האט ער געטראכט, “וויאזוי גיי איך מאכן פון דעם חסידות [Chassidic teaching]? תלפיות תל שכל פיות פונים אליו [Talpiyos – a mound to which all mouths turn], איך גיי אריינקוועטשן?” ניין, נישט דאס איז געווען.

ער האט געהאט אזא פילטער וואס לויפט אין זיין קאפ, און ער האט געהערט “היי”, גלייך האט ער זיך געקאנעקטעט צום דעם ה’. און אזוי קען מען טון פאר יעדע זאך, אפילו דברים רעים ממש [even truly evil/negative things]. ס’וועט אים סאפארטן, ס’וועט אים סאפארטן לטובה [for good], ס’וועט אים סאפארטן פאר עפעס וואס מ’קען נוצן.

פרק ב: דער תנאי: דער פילטער ארבעט נאר חוץ דער נארמאלער עבודה

און דאס איז, נאר מ’שטעלט קודם חוץ [besides/in addition to] די נארמאלע עבודה [service/spiritual work]:

• די שעות קבועות לתורה [fixed times for Torah study]

• די שעות צו ברעכן די רע [to break the evil]

• הכנעה ועבודה [submission and service]

האבן טאקע אלע לעוועלס [levels], נייע סארט תורה [a new type of Torah], מאכן א פילטער. “מסך מבדיל [a dividing screen/partition]”, מאכט א פילטער. דער פילטער לאזט נאר אדורך די… ער הערט, ס’איז מפורש לכתחילה [from the outset] פאר אונז אויף א וועג וואס אונז קענען עס הערן, אויף א וועג וואס אונז קענען עס נישט שטערן.

פרק ג: דער סוד פון עפר פרה אדומה: א נייער וועג אין אידישקייט

דאס איז אמת’דיג [truly] די סוד [secret] פון די עפר פרה [ashes of the red heifer] וואס איז מתקן [rectifies] די חטא העגל [the sin of the Golden Calf]. ס’איז א נייע וועג וויאזוי מ’קען גיין אין אידישקייט [Judaism/Jewish life].

סיום: דער יסוד איז פשוט, די פראקטישע דעטאלן דארף יעדער אויספיגורן

איך האף אז ס’איז גענוג קלאר. אפשר איז עס אן תורת [perhaps it’s not a formal Torah teaching], און ווייל ס’איז אן תורת איז עס זייער אמת’דיג, אבער מ’דארף זיך יעדער איינער אויספיגורן פונקטליך [each person must figure out the precise details for themselves], אבער ס’איז א דבר פשוט [a simple matter].

מ’קען אריינגיין אין די טיפע פראקטיש [one can go into the practical depth], אבער דאס איז די יסוד [foundation].