הלכות ברכות פרק ז׳ – תמלול

רמב״ם הלכות ברכות פרק ז׳ – דרך ארץ בסעודה

הקדמה לשיעור

רבותי, מיר לערנען דעם הייליגן רמב״ם, פרק יעדן טאג, הלכות ברכות, פרק ז׳. יא. מיר לערנען הלכות ברכות. דער פרק איז אן אינטערעסאנטער פרק, ווייל ס׳איז נישט ממש אן ענין פון ברכות, נאר ס׳איז slightly connected, ווייל פאריגע פרק האבן מיר געלערנט – מיר האבן געלערנט אזוי, די כלליות הלכות ברכות, נאר מ׳איז געגאנגען מער צו א פרט פון וויאזוי די ברכת הזימון ארבעט, און פון ברכת הזימון איז מען אנגעקומען, אויב מענטשן זיצן צוזאמען, וואס דאס פירט זייער גוט אריין אז מיר זאלן יעצט באטראכטן וועגן א סעודה. לייגט דא דער רמב״ם אריין די הלכות דרך ארץ בסעודה, וואס האט נישט ממש מיט הלכות ברכות. א חלק דערפון איז וויאזוי מ׳מאכט די ברכה אויף וועלכע סארט ברויט, אבער די גרעסערע זאך איז וויאזוי פראוועט מען א שיינע, מענטשליכע, דרך ארץ׳דיגע סעודה.

הלכות ברכת המזון איז זייער אסאך אן ענין פון הכרת הטוב. אויך דער פרק, ספעציעל, איז די ענין פון מכבד זיין די גדול שבכולם, ווי מיר וועלן זען שפעטער אינעווייניג, און די ענין פון הכרת הטוב.

הודעה וועגן דעם שיעור

דער טאג, מיין טייערער ידיד און שותף אין דעם שיעור, הרב רבי יצחק, האט א בית המדרש וואו ער לערנט פאר מערערע שיעורים, וואס אסאך אידן לערנען פון אים. איך האב אויך אסאך מקבל געווען פון אים תורה. איז אלס הכרת הטוב פאסט אז יעדער איינער זאל אריינקומען, ווערן involved, העלפן, ווערן שותפים, און אזוי וועט ער קענען ממשיך זיין מיט די עבודת הקודש.

דער שיעור איז נתנדב דורך אונזער ידיד, שותף וואס העלפט ארויס די עבודת הקודש פון רבי יצחק און פון דעם שיעור, הרב רבי יואל וועזבערגער, און די זכות זאל אים ביישטיין, אמן, עד מאה ועשרים שנה.

דער רמב״ם׳ס לשון: “מנהגות רבים נהגו חכמי ישראל בסעודה”

זאגט דער רמב״ם: “מנהגות רבים נהגו חכמי ישראל בסעודה.”

ס׳איז אינטערעסאנט, עס דארף זיין “מנהגות רבות”, ניין? אויב ס׳איז “מנהגים רבים”, איז “מנהגות רבות”. טאקע, דער רמב״ם געווענליך פארציילט נישט קיין מעשיות. מ׳זאגט אז דער רמב״ם האט נישט געווענליך מעשיות. דער פרק איז געווענליך על פי רוב… הרמב״ם גייט ארויף אויף א געוויסע מצוה, ווען ער הייבט אן א נייע נושא שרייבט ער די לשון הפסוק אדער וואס.

דער פרק איז אביסל אן אינטערעסאנטע פרק, ווייל מ׳רעדט זיך וועגן וויאזוי זיך אויפצופירן ביים עסן.

דיסקוסיע: דער רמב״ם׳ס סדר לעומת דעם שולחן ערוך׳ס סדר

Speaker 1: און אונז האלטן שוין דא נאך א לאנגע וויכוח וואס איך האב געהאט מיט מיין שותף ר׳ יצחק. איך האב מיר גע׳טענה׳ט אז ס׳איז אביסל אן אינטערעסאנטע זאך, ווייל דער סדר השולחן ערוך איז אז דער שולחן ערוך איז אזויווי א “גייד בוק” פאר א מענטש. דער שולחן ערוך איז דא צו העלפן יודן דורכגיין זייער טאג, סאו מ׳הייבט אן מיט ווען א מענטש שטייט אויף אינדערפרי, “שויתי ה׳ לנגדי תמיד”, מ׳הייבט אן מיט כך וכך, און ער גייט מיט דיר די סדר היום. נאכ׳ן דאווענען שטייט מ׳גייט ארבעטן, און נאכדעם שטייט הלכות מנחה, און אזוי ווייטער.

דער רמב״ם אבער האט אן אנדערע “מישן”. ער טוט אויך די זעלבע “בעיסיק” זאך אז ער איז דא צו העלפן יודן לדעת את ה׳, וויסן וויאזוי צו פאלגן דעם אייבערשטנ׳ס תורה, אבער ער זאגט נישט אויף אזא אופן. ער זאגט אז אלעס וואס שטייט אין תורה שבכתב און תורה שבעל פה גיי איך דיר מסדר זיין אויף א שיינעם באקוועמען וועג על פי די מצוות בעיקר. סאו בעצם, וועגן דעם דער רמב״ם׳ס ספר איז נישט אזויווי שולחן ערוך צו באגלייטן א מענטש לפי סדר הזמנים, אזויווי אנגעהויבן פון למשל אין הלכות זמנים גייט ער נישט אנהייבן פון ניסן און גיין ווייטער סיון לויט די סדר השנה, אדער לויט די סדר היום אדער שבת וועט ער נישט אנהייבן מיט אזויווי דער שולחן ערוך הייבט אן מיט הלכות השכמת הבוקר און ער גייט אין די סדר און ער גייט צו די מלאכות, נאר ער גייט מיט די עיקרים, ווייל ער גייט לויט די מצוות.

דא איז אונז יא, אין ספר אהבה האבן מיר אונז יא, ווייל מיר האבן שוין געהאט אז דער רמב״ם האט אונז פונקטליך פארציילט וויאזוי א יוד הייבט אן זיין טאג ביז נאכ׳ן דאווענען. יא, אבער ס׳איז “נאט עקזעקטלי”. ווייל למשל אויף א געוויסע וועג קענסטו טענה׳ן אז קריאת שמע קומט פאר תפילה, אבער דער רמב״ם האט אראפגעלייגט הלכות קריאת שמע און ער זאגט אז גראדע איז דא נאך ברכות קריאת שמע שטייט נאך דעות, אז ס׳איז זייער אינטערעסאנט. סאו געווענליך וואלט דער רמב״ם בכלל נישט געדארפט באגלייטן א מענטש ווען ער גייט, וואס ער טוט וואס.

נאר דער רמב״ם האט געוואלט פארציילן ביי ברכות אז די ברכות טוט מען בשעת ווען מ׳עקספיריענסט עפעס. למשל ווען א מענטש גייט ארויס פון בית הכסא דארף ער מאכן די ברכה, אדער ווען ער איז נתחייב דארף ער מאכן “הנותן לשכוי בינה”. אבער ער איז נתחייב דארף ער מאכן “עושה מעשה בראשית”. ער בארעדט אויך, מ׳גייט אין בית המדרש, און ס׳איז שוין דא א ענין פון… ער האט נישט געזאגט אויך ווען צו דאווענען בשעת ס׳שטייט דא קריאת שמע.

Speaker 2: דו מיינסט איין פרק, דו רעדסט פון איין פרק וואס איז פון הלכות ברכות השחר.

Speaker 1: אקעי, ווייל ס׳איז דאך א ליסט ברכות וואס גייט אויף די צווייטע. און דא גייען מיר עס ווייטער אביסל, ווייל ער האט דזשאסט געענדיגט אזוי ווי… אבער דאס וואס דו האסט געקלערט, אפילו דא, קודם האט ער געזאגט אז ס׳איז דא א זאך פון ברכת המזון, נאכדעם האט ער געלערנט אז ס׳איז דא עיקר און טפל און אזוי ווייטער. יעצט דא איז נישט מיין אזוי די…

Speaker 2: ניין, אבער איך וויל צוקומען צו עפעס אז די פרק איז ממש אינגאנצן זייער אינטערעסאנט אנדערש.

דיסקוסיע: פארוואס באלאנגט דרך ארץ בסעודה דא?

Speaker 1: ווייל איך האב גע׳טענה׳ט צו ר׳ יצחק אז וואס הייסט דרך ארץ בסעודה? אויב וועסטו אריינגיין אין יעדן פרט קטן פון דרך ארץ, ס׳שטאמט דאך פון אן אנדערע פלאץ. געוויסע זאכן איז א ענין פון וואס איז געזונט אזוי, ממילא איז עס א סניף פון “ונשמרתם”. געוויסע זאכן איז ווייל ס׳איז א כיבוד אב, איז עס א סניף פון כיבוד אב. געוויסע איז א כבוד פאר די בעל הבית, אדער ממילא באלאנגט עס אין ספר המדות, “קודם כל תהיה חכם”. אבער למעשה, ווייל ס׳איז א סעודה, האט עס באקומען א הלכות סעודה.

Speaker 2: ר׳ יצחק טענה׳ט ניין, אז די סיבה פארוואס מ׳דארף זיך אנדערש פירן ביי א סעודה איז נישט וועגן… איך וועל טענה׳ן וואס איך טענה׳ן. ביידע זענען אמת. איך טענה׳ן די ערשטע. לאמיר ליינען די ערשטע. איך טענה׳ן נישט גארנישט. אונז לערנען און טענה׳ן און דערציילן א שיטה. אפשר האסטו עס שוין בסוגריים גערעדט גאר. איך ווייס נישט.

דער רמב״ם׳ס לשון: “וכולן דרך ארץ הן”

Speaker 1: יא, אלא מאי, דער רמב״ם זאגט אז די מנהגים וואס שטייט אין די גמרא זענען טאקע נאר מנהגים, ס׳איז נישט קיין הלכה, נישט קיין דאורייתא. נישט קיין רבנות, נאר א מנהג. אבער עס האט יא א חיוב, ווייל עס איז כולן דרך ארץ זיין. און דרך ארץ איז א זאך וואס יעדער דארף זיך פירן. סאו קען זיין אז דאס איז פארוואס עס שטייט דא “וכולן דרך ארץ הן”, לומר לך אז די מנהגים, עס איז נישט סתם א מנהג ווי די אנדערע מנהגים וואס מיר האבן, מנהג בית אבא בידי.

מיר קענען דרך ארץ זיין אביסל, ווי מיר האבן געלערנט, אז די אלע האבן די חכמים איינגעפירט משום דרך ארץ. סאו פארוואס דארפן מיר אונז דאס פאלגן? דאס איז אויך געווען א שאלה. אונז דארפן עס פאלגן ווייל די חכמי ישראל האבן עס איינגעפירט, אדער ווייל עס איז דרך ארץ? אבער דער רמב״ם זאגט ביידע.

קען זיין אזוי, אז עס איז דא אסאך ענינים פון דרך ארץ וואס איז דא אין די גרויסע קולטור, אבער דו מוזט נישט דאס פאלגן. דו האסט געזען אז די חכמי ישראל האבן געקליבן. קודם כל האסטו געזאגט א זאך אויך אז מען זאל נישט נאכגיין מנהגים פון גוים וואס איז נישט אן ענין פון דרך ארץ, סתם אזא מנהג. סאו וואס דארפן מיר אונז טון אלס דרך ארץ? כל שכן אז מיר גייען נישט נאך נארמאלע מנהגים. אונזערע דרך ארץ דארפן מיר אונז גיין נאר וואס די חכמי ישראל האבן געקליבן, האבן גע׳טשאוז׳ט אז דאס איז אדאפטירט דרך ארץ. אבער דרך ארץ איז די ווארט.

דיסקוסיע: ר׳ יואל דוד שווארץ׳ס פשט אין “וכולן דרך ארץ הן”

Speaker 2: ניין, איך וויל אנקומען צו דעם, ווייל דא איז דא נאך א זאך. איך האב געטענה׳ט אזוי, איך מיין אז, איך געדענק אז מיר האבן שוין געלערנט דאס איינמאל ווען מיר זענען געווען צוזאמען, איך ווייס נישט צו מיר האבן דעמאלטס געהאט די מחלוקת אדער נישט, עכ״פ אזוי געדענק איך. און די לשון “כולן דרך ארץ הן” לייגט מיר אויף די אפוקי וואס ר׳ יואל דוד שווארץ זאגט. ר׳ יואל דוד שווארץ זאגט אז דא איז בעצם אן אוסף הלכות. עס איז אים שווער געווען די קשר, וואס קומט דאס? ס׳איז דאך אן אנדערע זאך, איינס איז הלכות דאס, איינס איז הלכות יענץ. אלעמאל קומט זיך אלעס צוזאמען ביי די סעודה. קומט דער רמב״ם און ער זאגט ניין, “כולן דרך ארץ הן”. איי, עס שטייט שפעטער הלכות אז מען איז מבצע אויף שלם למשל, לכאורה וואלט מען געמיינט אז דאס איז הלכות ברכות, די שיעור פון די ברכה.

Speaker 1: טענה׳ט ער, טענה׳ט יצחק?

Speaker 2: ניין.

Speaker 1: ניין, עס זענען אינווייזונגען, און מיר האבן געזאגט קלאר אסאך מאל, מצוה מן המובחר לבצוע על שלם. דאס איז די מצוה מן המובחר פון די ברכה.

Speaker 2: איך האב געהערט וואס דו זאגסט. טענה׳ט ער אז אויף דעם איז געקומען דער רמב״ם און געשריבן “כולן דרך ארץ הן”, און דאס איז אלעס דרך ארץ. דרך אגב, דרך ארץ פאר א ברכה איז אויך א סארט דרך ארץ. סך הכל מיין איך אז דאס איז נישט קיין דין אין די ברכה, עס איז מער א דרך ארץ. פונקט אזוי ווי כיבוד אב ואם איז א חיוב דאורייתא, אבער דאס אז דער טאטע זיצט פון אויבן אן, דער גדול, עס שטייט נישט אין הלכות כיבוד אב ואם כיצד כיבוד אב ואם, ער זיצט אויבן ביי די סעודה. דאס איז א דרך ארץ סטייל, די ריכטיגע, וואס דו זאגסט די קולטור אדער די נימוסים וואס מען פירט זיך, און ווייל דאס איז פאר דרך ארץ, אבער עס איז מדין. קען זיין אז אפילו לגבי דרך ארץ וואס איז דער חיוב צום חבר זיין א גדול וכדומה, און דאס איז נישט ממש יענער חיוב. דאס איז דרך ארץ, פארשטייסטו וואס איך זאג? פאר דעם קען מען לערנען כללים אין דרך ארץ, און א מענטש זאגט, קיינער פון די זאכן איז נישט קיין הלכה. אויב ביי איינעם מיינט אז בצלאמו ודמותו איז א פארשליימען זאל ער נישט קיין הלכה זיין, דרך ארץ.

Speaker 1: אה, דרך ארץ, דאס איז א צווייטע שאלה וואס אונז האבן מיר געקלערט אויף די פרק, צו איז עס א חיוב?

דיסקוסיע: צו איז דרך ארץ בסעודה א חיוב?

Speaker 1: ווייל א מענטש קען לערנען די פרק און טראכטן, פון יעצט ווייס איך אז איך דארף יעדן טאג עסן פרישטאק ביי די טיש שיין אנגעטון און ווי א מענטש, אזויווי מיין אונגארישער באבע האט געזאגט, “עס ווי א מענטש, טו דיך אן ווי א מענטש, גרייט דיך אן,” ווייל מ׳דארף זיך צושטעלן דערצו.

האט דער רבי יצחק געברענגט אן אינטערעסאנטע זאך, אז מיר האבן נעכטן געלערנט אין רמב״ם אז די וועג וויאזוי מ׳וואשט זיך נטילת ידים איז איינער גיסט אים אן. איך ווארט, איך שטעק שוין ארויס מיינע הענט צען מינוט, קיינער גיסט נישט, מיינע גבאים זענען נישט, מיינע חסידים זענען נאך נישט גענוג גרויסע חסידים, איך ווייס נישט. ס׳איז על כל פנים נישט פשט אז ס׳איז א חיוב יעדער איינער זאל זיך אזוי וואשן. דער רמב״ם רעדט זייער אסאך, אין הלכה קען מען זען, אז מ׳רעדט וועגן די מצליח, דער מענטש וואס איז א ראש הבית וואס האט קינדער וואס שטייען דארט און באדינען אים.

איך ווייס נישט צו רוב מענטשן קומען אן אהין, אדער אפילו א מיעוט. איך ווייס נישט, קען זיין ס׳איז נאר א “פערפעקט פיקטשער” פון איינס פון טויזנט מענטשן וואס האט אזא מין, אלעס ארבעט פאר אים, און ער זיצט, און ס׳איז דא בעטן, און אויב האב איך נישט דריי בעטן איינס פארנט פון די אנדערע, די הלכות זענען דאך…

Speaker 2: יא גוט, וויאזוי איז די שענסטע צורה אז א מענטש וואס האט יא אויסגעפיגערט און אלעס ארבעט פאר אים, און ער מאכט א שיינע סעודה, וויאזוי דארף ער עס מאכן די בעסטע וועג.

Speaker 1: יא גוט, סאו ס׳איז נישט קיין סתירה. מ׳דארף טראכטן א הלכה, ווייל איך וויל נאר פאר זיך מברר זיין.

דיסקוסיע: גילט דרך ארץ בסעודה נאר ביי א פארמעלע סעודה?

Speaker 1: איינער קען זאגן אזוי, אויב איינער למשל איז א יונגערמאן וואס ארבעט שווער, אדער איז א גרויסער מתמיד, און ער כאפט א סענדוויטש אין די קאר, וועט איינער זאגן, דאס הייסט נישט געגעסן לויט הלכות דרך ארץ וסעודה. אבער איך וואלט גע׳טענה׳ט אז נישט, איך וואלט גע׳טענה׳ט אז א סעודה איז א אפשאצונג פון א מין בחורים וואס זיצן און עסן א סעודה. אבער אזוי ווי א מענטש איז טרוד, אדער א מענטש האט זיך אזוי משקיע געווען אין לערנען א גאנצע וואך, ער זיצט נישט מיט בחורים און ער כאפט א סענדוויטש, ס׳איז נישט קיין סעודה, איז ער פטור פון די דרך ארץ. אבער ער איז נאך אלץ מחויב אין ענינים פון נקיון, ער איז נאך אלץ מחויב אין מאכן ברכת המזון בכוונה. ער זאל טרעפן זיין בעסטע וועג איז צו טון. ער דארף טראכטן ווען ער גייט עס אויסארבעטן.

Speaker 2: ניין, איך מיין צו זאגן, דא קומט מען שוין יא צוריק, ווייל ס׳איז א דעם דרך ארץ. דו מיינסט אז אין קאר ביסטו מופקע פון דרך ארץ? אין קאר דארף אויך זיין אנקי.

Speaker 1: נאר נישט מיט די אופן, אבער דאס איז נאך א נושא.

Speaker 2: ס׳שטייט נישט דא, לאמיר זיין קלאר, ס׳שטייט נישט דא אז יעדע מאל וואס מ׳עסט דארף מען מאכן די סעודה. ס׳שטייט ווען מ׳מאכט א סעודה, א סעודה וואס קומט מיט די גאנצע רעספעקט,

הלכות דרך ארץ בסעודה — גדול שבכולן נוטל ידו תחילה, סדר ישיבה, ובעל הבית בוצע

הקדמה: דרך ארץ בסעודה — הלכות לגבירים

דרך אגב, דרך ארץ, ס׳קען גראדע זיין אז ס׳איז דא אזא פסוק “ואתם תהיו לי ממלכת כהנים”. ס׳קען זיין אז דרך ארץ, בכלל וואס טייטש דרך ארץ? ס׳איז דא, אזוי ווי מיר האבן דערמאנט אז ס׳איז דא ווען חסידישע אידן פירן זיך מיט זאכן זענען סאמטיים׳ס, און ס׳איז דא אפשר א נקודה, אז ס׳איז דא א גוי וואס איז זייער שיין, וואס ער איז א שלעכטער. אקעי, אבער דער עצם זעט מען חז״ל זענען זייער שטארק מאריך אין דרך ארץ.

די הלכות דרך ארץ, איך מיין ס׳איז א שאלה צו מ׳קען עס זאגן אין בית המדרש, הלכות דרך ארץ וואס איז די הלכות וואס שטייט ווער גייט קודם, צו מ׳לייגט די גאפל אויף די לינקע זייט און די לעפל אויף די רעכטע זייט, איך ווייס נישט וואספארא זאכן. זייער גוט, איך מיין אז די ענין איז זייער אן אינטערעסאנטע זאך, יא. ס׳איז א דערהויבענע זאך, און די פשט אז א איד, אזוי ווי ס׳שטייט א משנה אויף פסח, אפילו עני שבישראל לא יאכל עד שיסב. דאס הייסט, א גאנצע וואך עסט ער טאקע נישט בסעודה. אבער אט שבת, יום טוב, פסח, קומט א איד און ער מאכט א גאנצע סעודה.

אוודאי, דרך ארץ, די הלכות דרך ארץ קומט פאר מענטשן וואס זענען גבירים. די אלע הלכות פון מסכת ברכות זעט מען ס׳איז דא א שמש. ווי זעט מען א שמש? ווי זעט מען א שמש? איך האב א קלינינג לעדי, איז נישט משמש פאר די סעודה. ס׳איז זייער אן אינטערעסאנטע זאך. אבער בעצם, יעדער איד דארף זיין א גביר מיט דאס. איך מיין, דער וועג פארוואס ערליכע אידן, מ׳האט אסאך מאל געהערט אוועקמאכן די עטיקעט, ס׳איז זייער מעגליך אז די דייטשן האבן זייער שטארק מקפיד געווען. דארטן איז געווען די שפיץ פון דעם, די דייטשע קולטור.

אונזערע עלטערן זענען אויפגעוואקסן און האבן אונז אויפגעצויגן מיט א שמוציגע שנאה צו די דייטשע קולטור. ס׳האט גענומען אונז דא א שטיק צייט ביז מיר האבן צוריק אנגעהויבן אפרישיעיטן דרך ארץ בסעודה. און איינער איז שוין נישט געווארן אויפגעברענגט אויף דעם, און סתם איז עס טאקע גרינגער.

איך מיין צו זאגן, ספרדים הלכה, א רייכערע ספרד׳ישער איד האט אויך א געוויסע סטייל וואס איז אנדערש. ס׳האט סתם אויך געווען א גרויסע חילוק צווישן די ארימערע און די רייכערע. איינער וואס איז א בעל הבית, אבער א ספרד׳ישער בעל הבית, זיי גייען זיך בלייבן באקוועם, האט ער אויך געווען די רייכערע סטייל.

הלכה למעשה קומט אויס אזוי, הלכות סעודה איז געשריבן געווארן פאר די גבירים. און אוודאי, די אלע, אויב ס׳קען אפילו זיין אן עני צו מקפיד זיין אויף געוויסע הלכות, דארף עס האבן א טעם. מ׳האט צוויי צעבראכענע שטיקלעך ברויט, איז א שלימה, אויב איינער האט א שיינע כבוד. אבער ס׳איז נישט פון אים רעדט מען. מ׳רעדט פון א גרויסע חלה מיט א דעקל.

מעשה: זאלץ אין פארק

ס׳איז דא א געוואלדיגע מעשה, איך האב געזען איינער איז געגאנגען חול המועד האלטן, א יונגערמאן, און ער האט געהאט דארטן עפעס א ראלל אדער וואס, און ער האט זייער שטארק געוואלט מקפיד זיין אויף די ענין פון זאלץ. מ׳האט באלד געזען אז די פערד גייט שטיין וועגן איינטינקען די ברויט אין זאלץ. איז ער געגאנגען קויפן אין א לאקאלע גוי׳אישע גראסערי א באטלע זאלץ, און ער האט זיך געשלעפט אין די פארק און ער האט געגאסן אביסל אין זאלץ. וואו מ׳קען זאגן, “וואו, דער מענטש וואס ממש שטרענגט זיך אן צו טון א מצוה כתיקונה,” אבער ס׳קען זיין אז ער טוט בכלל נישט די ריכטיגע זאך.

חומרות פאר פסח — פאר ווער זענען זיי געמאכט?

לאמיר זען באלד ווי מיר זענען נאר ווייל מיר זענען. איך האב געזאגט פון דעם אן אינטערעסאנטע מנהג. איך קום מיך אפ מיט אסאך גרושים, איך האב די ארגאניזאציע “אחר מדרך”, איך מיט ר׳ משה אבוטבול וואס עטס ווייסט, און איך פסק׳ן פאר פסח. איך האב געזען אז אסאך פון זיי האבן א גרויסע הארד טיים מיט חומרות פאר פסח, ווייל זיי זענען געוואוינט באקוועם, א מענטש האט א גרויסע קאונטער און ער גייט אים יעצט קאווערן. אסאך פון זיי לעבן זיך אזא עבדות׳דיגע לעבן, זיי לעבן אליין, זיי האבן נישט… ס׳איז אזא “מען קעיוו” ווי מ׳רופט עס.

האב איך געשריבן אז מערסטע חומרות פאר פסח איז געמאכט פאר מענטשן וואס לאזן זיך גארנישט אפ, מ׳זענען בעלי בתים חשובים בישראל. איינער וואס לעבט אפשר אזוי אין אזא באנאשמאשיז׳דיגע סיטואציע, די תורה אדרעסירט נישט דווקא אים מיט יעדע זאך. ווייל די תורה רעדט צו אים אויך, אבער ס׳איז נאכאמאל די הידור און די… ס׳איז דא צוויי פארקערטע סארט הלכות.

צוויי עקסטרעמע: הלכות חסידות און הלכות פועל

ס׳איז דא הלכות חסידות, אזוי ווי מ׳האט געזאגט, ס׳איז דא גאנצע ספרים וואס האבן נאר חומרות און פאר אריסטאקראטן, זאגט מען. און נאכדעם קומט דא הלכות סוכה, איך ווייס, מ׳רעדט פון איינער וואס מאכט א סוכה מיט דריי שפענדלעך. די הלכה האלט זיך ביי עקסטרעם. ס׳איז א luxury, דאס איז א luxury הלכה פאר די… Exactly.

ס׳איז דא הלכות, הלכות תלוי אז מ׳דארף בענטשן. זיי האבן אפילו געלערנט, למשל, אזא פועל מאכט נאר צוויי ברכות ווייל ער האט נישט קיין צייט. איך כאפ ווי עקסטרעם די אנדערע זייט גייט. יענער פועל, דו קענסט זיין זיכער, איז נישט מקפיד אויף די אלע הלכות. ער איז נישט נוגע.

ס׳איז actually אן אינטערעסאנטע פוינט. ס׳מיינט אז למשל, אז א ספר חוקה, א קאנסטיטוציע וואס איז געשריבן געווארן דורך געוויסע מענטשן אין געוויסע צייטן, זיי האבן נישט געקאווערט אזוי סאך ווי די אידישע תורה, ווייל ס׳איז געווען אמוראים און פוסקים וואס זענען געווען עשירים, ס׳איז געווען עניים, ס׳איז געווען אלע סארטן. ממילא קאווערט מען די פועל וואס שטייט בראש האילן און די בעל הבית דא.

נאר לאמיר אריינגיין אין די ענין.

—

הלכה: גדול שבכולן נוטל ידו תחילה

אויב נכנסים לסעודה, יא. זאגט דער רמב״ם, “כשהן נכנסין לסעודה, גדול שבכולן נוטל ידו תחילה”.

דער וואס איז דער עלטסטער פון זיי, אזוי ווי אונז האבן אויך געלערנט ביי ברכת המזון אז מ׳מאכט די גדול שבכולם, ער וואשט זיך די ערשטע.

סא דא, יא, ער וואשט זיך קודם, “ואחר כך נכנסים”.

מחלוקת רמב״ם און רא״ש: ווער וואשט זיך ערשט?

סא דא איז דא א שטיקל מחלוקת, ווייל איך האב געזען דא אין די זייט דער רמב״ם אורח, ווייל איך האב אויך געזען אין אנדערע שטיבער פירט זיך צוויי וועגן וועגן דעם. ווייל די אנדערע ראשונים, דער רא״ש, דער רא״ש האט געזאגט אז ער איז נישט מסכים מיט די הלכה. ער האט נישט ליב אז דא שטייט אז דער גדול וואשט זיך די הענט, און שפעטער גייט מען זען ער איז בוצע פאר יעדעם. אלע ווארטן, אלע גייען יעצט ווארטן ביז ער ענדיגט די… נישט אלע ווארטן אויף אים, ער דארף ווארטן. ער דארף ווארטן פאר יעדעם. ער דארף ווארטן ביז יעדער גרייט פאר זייער ברויט. ער דארף ווארטן ביז יעדער האט זיך געוואשן און זיך אוועקגעזעצט, און נאכדעם טיילט ער די שורה, און נאכדעם מאכט ער די המוציא. ווייל דער גדול גייט זיין דער בוצע.

קומט אויס אז דער גדול, לויט דער רמב״ם, דער רמב״ם גיט אים א כבוד אז ער איז שוין אין די ערשטע רייען. סא טשיינע, ער דארף נעבעך טאר נישט אויסרעדן. און דער רא״ש זאגט, נישט נאר ער טאר נישט אויסרעדן, ער איז דער מערסטער מפסיק צווישן נטילת ידים און די סעודה. מיר האבן דאך געלערנט פריער אז הייחוד פון נטילת ידים איז ווי ווייניגער מפסיק צו זיין.

סא דער רא״ש האט זיך געפירט פארקערט, אז ער וואשט זיך די לעצטע. סא מיין טאטע, למשל, פירט זיך פארקערט, ער וואשט זיך אלעמאל די לעצטע נאך אלע קינדער, וועגן דער רא״ש. און עס איז דא אנדערע וואס פירן זיך פארקערט, אז די טאטע וואשט זיך קודם.

דער רמב״ם׳ס שיטה: נישט מקפיד אויף הפסק

אבער איך מיין אז עס איז גארנישט תלוי, ווייל דער רמב״ם האט נישט אזוי מקפיד געווען אויף די הפסק. דער רמב״ם האט געוואלט אז מ׳זאל נישט מאכן קיין הפסק צווישן אונז, קיין שום זאך. סאו אויב ער רעדט מעניינים, ער זאגט, “קינדער, יונגעלייט, האבן זיך שוין געוואשן, איך גיי שוין מאכן א המוציא”, דאס איז ממש מעניינים, מ׳גרייט אן די המוציא. דער רמב״ם האט מער מקפיד געווען אויף דעם נישט מפסיק זיין, ווייל ער האט געהאלטן אז ס׳איז א טירחא פאר די עמידה.

נאר דער רמב״ם האט אויך מער מדגיש געווען די כבוד, אז מ׳גיט אים דעם כבוד, ער זאל ערשט זיך וואשן, נאר דרך ארץ. אה, אויב ס׳איז נאר דרך ארץ, מעג מען טון וויאזוי איינער איז מער מדגיש דאס. ס׳איז נישט קיין מחלוקת להלכה אפילו, ס׳איז נאר דרך ארץ.

נאך א זאך, דער רמב״ם רעדט דאך פון די גדול שבכולם, ווען ער איז נאר תלמיד, איינער גיסט אים אן. דער וואס גיסט אן איז דאך נאכנישט גרייט, ער גייט נאך נאכדעם זיך וואשן, דארף ער זיין ריין.

—

הלכה: סדר ישיבה — מסבים

“ויושב ומסבים”, נאכדעם זעצט מען זיך אראפ מסבים, אנגעליינט, “והגדול מיסב בראש”, ביי די שפיץ פון די טיש זיצט די גדול, “שאין לו אלא מסב אחד”.

סאו ס׳איז נישט ממש דא א טיש, רייט? ווען מ׳זיצט מסבים איז דא א שולחן, מ׳קען זיצן רעכטס פון די רבי און לינקס פון די רבי. סאו דא איז די הלכה ווען מ׳איז מסבים, וואס אונז טוען קיינמאל נישט, אפשר די ספרדים.

מיין יונגל איז געגאנגען וויזיטן איינעם פסח, און ער זאגט אז זיי זיצן ממש אזוי מסבים אזויווי ס׳שטייט אין די תורה, מ׳עסט אויף די פלאר. יא, ס׳איז א גאנצע משפחה אזוי. ביי זיי איז מקובל אז פסח טוט מען אלעס.

סאו עניוועיס, דא גייט מסבים, אז יעדער זיצט אויף זיין בעט. סאו די גדול איז בראש, פשט איז ווי איז די ראש?

פשט: די שני ליגט ביי די גדול׳ס פיס

די פוינט איז אז די שני, ער ליגט ביי די גדול׳ס פיס. פשט איז אז ווען די גדול קוקט, אזוי שטייט דא אין די זייט, קען ער רעדן מיט אים, ער דארף נישט אויסדרייען זיין קאפ, ווייל ער איז יענע וועג. אבער אויב זאל מען עס דא דרייען, דעמאלטס ווערט עס מער קאמפליקעטעד.

אבער די פשט איז, “למטה” מיינט פון אונטן, ליטערעלי. פשט איז אזוי, מ׳זיצט נישט ממש אויף די פלאר, און זיי זענען זיכער נישט געזיצן אויף הויכע בענקלעך אזויווי אונז. סאו ס׳קען זיין אז די גדול איז געזיצן א טראפ הייער, ער איז געזיצן אויף מער קישענעס צו וואס, און דער מענטש אונטער אים. די פוינט איז אז “למטה” מיינט צו זאגן אונטער זיינע פיס.

נאכדעם, וואס הייסט, מ׳ליגט דאך אויסגעשפרייט אביסל, אזויווי מ׳האט געהאט מסב אצל רגלי חכמים, מ׳האט געקליקט צו זיצן ממש מסב ביי די פיס. ווייל די תלמיד וואס איז געזיצן די נאנטסטע צו די גדול איז געווארן שמוציג פון די רבי׳ס פיס, ווייל ער זיצט ביי זיינע פיס. יא, ער זיצט ביי זיינע פיס, און אונז טוען זיך נישט אזוי.

אלטערנאטיווע סדר: למעלה ממנו

אויב דו דרייסט, דעמאלטס איז די גדול מיסב בראש. דער שיינער גייט העכער אים. למעלה ממנו הייסט העכער פון זיין קאפ, און דער שלישי למטה ממנו. די גמרא זאגט אז דער גדול גייט וועלן רעדן מיט׳ן שיינער, ער דארף זיך אויסשרייען. אבער מיט׳ן שיינער רעדט ער ווייניגער, ער רעדט מער מיט די חשוב׳ע. אה, גערעכט, למעלה ממנו. דער פוינט איז אז דארט איז די מקום מכובד כביכול, ביים ראש פון די גדולה איז מער מכובד.

דיסקוסיע: רבי מיט תלמידים אדער פאמיליע?

ס׳איז דאך א זאך וואס קומט אויס, אז דער זאל זיצן אויף די רעכטע זייט, און דער זאל זיצן אויף די לינקע זייט, און דער זאל זיצן אויף די רעכטע זייט, און דער זאל זיצן אויף די לינקע זייט. מ׳רעדט דאך נישט פון א פאמיליע, לכאורה, מ׳רעדט דאך דא פון א רבי מיט תלמידים.

אבער מ׳רעדט דא פון א פאמיליע, לכאורה איז דאך דא די טאטע און די מאמע, לכאורה אפשר אלס כיבוד אב ואם דארף די קינדער לאזן די מאמע זיצן נעבן די טאטע. אפילו לאמיר זאגן אז די טאטע דארף נישט מכבד זיין.

מ׳רעדט דאך מסתמא פון א רבי מיט אפאר תלמידים. ניין, מ׳דארף וויסן וויאזוי ס׳איז געווען די מנהג ביי זיי די סעודות, צו די מאמעס זענען בכלל געזעצן ביי די סעודה. דאס איז דאך אלעס מנהגי ספרדישע אידן. דאס איז מנהגי חכמינו זכרונם לברכה. אבער וואס זיי האבן זיך געפירט איז מנהגי… איך מיין צו זאגן די וואס פאלגן עקזעקטלי איז בערך מנהגי רוים, איך מיין צו זאגן די מנהגי וואס מ׳פלעגט זיך פירן.

איך ווייס נישט וויאזוי די ווייבער פלעגן זיין, אפשר פלעגן זיי בכלל נישט עסן צוזאמען. איך האב נישט קיין אהנונג. זיי האבן דאך געדארפט הערן קידוש און המוציא און די אלע זאכן. איך ווייס נישט.

לכאורה מ׳רעדט דא פון א רבי מיט תלמידים. ממילא איז דא די הייערארקי, אזויווי די הייערארקי וואס מ׳האט געלערנט וויאזוי דער רבי זאל זיצן אין הלכות תלמוד תורה, איז דא א הייערארקי. אין א שטוב איז נישטא קיין הייערארקי. דער טאטע וויל יעצט מקרב זיין דעם קינד, ער נעמט אים לעבן זיך. ס׳איז נישט נוגע. מ׳רעדט נאר אויף וואס ס׳איז געווען א רעגולער.

די הלכה איז היסטאריש

וואס טוט מען ווייטער? די הלכה איז ממש היסטאריש. חוץ אויב איינער גייט עפעס אין די מזרח דארט וואו מ׳זיצט אזוי, איז למעשה איז עס היסטאריש.

—

הלכה: בעל הבית בוצע

בעל הבית מברך המוציא לחם, נאך די ברכה, און ער מאכט די גאנצע…

וואס הייסט המוציא לחם? ער מאכט די ברכה? אשר… וואס דארף ער שטיין? ער מאכט די ברכה? ניין, ער מיינט צו זאגן אז ער זאל נישט בוצע זיין פאר ער ענדיגט די ברכה. נאכדעם שניידט ער, אז ער זאל נישט קיין בוצע.

מחלוקת: שניידן פאר אדער נאך די ברכה?

אויף דעם זאגט די הגהות מיימוניות אז ער האט מקבל געווען ניין, אז דאס איז א הפסק. נאכדעם דארף מען שניידן. פארקערט, מ׳זאל קודם אויפשניידן און מ׳זאל האלטן די ברויט, אזויווי מיר טוען אין די וואכן. איז דאך דער ענין פון די זלזול השלמים וואס האבן אונז אנגענומען אזוי די הגהות מיימוניות.

דער רמב״ם זאגט דאך משנתן, אז מ׳מאכט די גאנצע ברכה אויף די פת שלימה. נו, איז דאך דער רמב״ם ווייטער געמאכט אויף די הפסק ווי אנדערע. ער האלט נישט אז ס׳איז א פראבלעם די הפסק ביי משנתן, דאס איז דאך די ברכה פון… אקעי, יא.

“ועורך בברכת המזון”, אז אשר יברך מלאזי…

הלכות ברכות פרק ז׳ – סדר הבציעה, ברכת המזון דורכ׳ן אורח, און מצוה מן המובחר

שיטת הרמב״ם אין שניידן די ברויט

Speaker 1: פארקערט, דארף מען קודם אויפשניידן, און מען זאל האלטן די ברויט, אזוי ווי מיר טוען אין די וואכן ווען ס׳איז נישטא די ענין פון זיין שלימות, וואס מיר זאגן נאר אזוי ווי די הגהות מיימוניות. אבער דער רמב״ם זאגט אז מען שניידט אויף… מען מאכט די ברכה און נאכדעם שניידט מען. ס׳זעט אויס אז דער רמב״ם איז ווייניגער מקפיד אויף די הפסק ווי אנדערע. ער האלט נישט אז דאס איז א פראבלעם פון א הפסק, ווייל מ׳שניידט דאך, דאס איז דאך די ברכה פאר׳ן… אקעי, יא.

בעל הבית בוצע, אורח מברך ברכת המזון

Speaker 1: ווער זאל ברכה זיין. ער זאגט נאר אז די סדר ווער מאכט וועלכע ברכות, די בעל הבית… פון זאגן די גודל רעדט מען פון די בעל הבית, די בעל הבית איז דער מוציא, אבער די בעל הבית איז דער וואס שניידט אויף פאר יעדן, ס׳איז זיין ברויט, ער טיילט. אבער ברכת המזון זאל נישט זאגן די בעל הבית, נאר מ׳זאל געבן א געלעגנהייט פאר די אורח “כדי שיברך בעל הבית”. מיר האבן דאך נעכטן געלערנט אין די פריערדיגע הלכות נוסח ברכת המזון אז ס׳איז דא א ברכה פאר די בעל הבית, סא די אורח זאל עס קענען זאגן. ווייל אמאל, מ׳רעדט דאך דא אז דער וואס בענטשט, נאר ער בענטשט, און אלע אנדערע איז עונה, איז הערן אויס און זענען מקיים אלס הערן. סא די אורח זאל זיין דער איינציגסטער וואס זאגט עס, ער זאל קענען בענטשן די בעל הבית.

דיון: דער טעם פון “כדי שיברך בעל הבית”

Speaker 2: איך טראכט, אבער וואס דו האסט יעצט געזאגט אז די אנדערע, די תוספות, די ראש, זיי זאגן אז מ׳דארף שניידן, אבער זיי אויך זאגן אז מ׳זאל האלטן די ברויט שלם. סא מ׳האט זיך נוהג געווען אז אין די וואכן זאל מען שניידן כמעט אינגאנצן, נאר עפעס לאזן. אונז האבן נישט קיין גאנצע ברויט געווענליך א גאנצע וואך, סא ס׳איז נישט נוגע. א ראלל, אקעי, א ראלל דארף מען נישט בצע׳ן.

Speaker 1: יא, דער אמת איז לכאורה טאקע אזא קליינע בולקע׳לע אדער אזא זאך דארף מען נישט אויפרייסן. ס׳הייבט נישט אן די גאנצע שאלה, ווייל מ׳רעדט וועגן א גרויסע ברויט וואס מ׳גייט וועלן פארדעם סלייסן. איך טראכט אז ס׳איז אויך נאר פאר א בעל הבית. ווען איינער עסט אליין, ער קען געבן א רייס און עסן פון יענע שטיקל ווי ער האט אנגעהויבן. מ׳רעדט דא ווען ס׳איז דא א גאנצע ציבור און מ׳דארף שניידן, ס׳נעמט אפאר מינוט ביז מ׳שניידט פאר יעדן.

Speaker 2: איך טראכט יעצט אז די אורח מברך איז א פשוט׳ע זאך. אברהם אבינו האט דאך איינגעלאדנט געסט, האט ער אים געוואלט בענטשן, האט ער געזאגט, “בענטש פאר׳ן אייבערשטן”.

Speaker 1: אבער ס׳זעט אויס אז ס׳קען זיין אז די אורח, ס׳פאסט אז ער זאגט די שכוח פאר די סעודה, באופן כללי. ודאי ער געבט א שכוח פאר׳ן אייבערשטן, און פאר די בעל הבית, ביידע. אבער די ברכת האורח איז אזוי ווי א נימוס׳ל, א רמז׳ל פון די גרויסע ברכת המזון, וואס מ׳בענטשט די גרויסע בעל הבית. סא ס׳מאכט סענס, ס׳איז נישט סתם אן ענין פון “כדי שיברך”, אז ער זאל האבן וואס צו פארגינען זיך.

איך פארשטיי אז ס׳איז דא א אקעי. “ואם היו כולם בעלי בתים”. וואס מיינט “אם היו כולם”? “כולם” מיינט לכאורה אז ס׳איז א פעמיליע. א שותפות אדער א פעמיליע. “גדול שבהם בוצע”. איז דער גדול שבהם בוצע ווי מברך בן חתם. ער בענטשט רוב מאל. אה, גוט. אקעי.

דער בעל הבית איז דער וואס שניידט אויף

Speaker 1: זאג דיר אן ענין, “אחד בוצע ואחד אינו רשאי לבצוע עד שיביאנו מלך ויטול לפני כל אחד ואחד”. דאס איז אן אינטערעסאנטע זאך. איך גיי צוריק צו די ענין אז דער בעל הבית איז דער וואס שניידט אויף די ברויט. ס׳איז אויך נישט דווקא. איך פיל אז אסאך מאל ביי שלש סעודות לייגט מען פאר מענטשן א גרויסע חלה, איך ווייס, דער רב זאל מאכן. איך בין נישט אזוי ליב רבי׳שע זאכן דווקא, אדער נאכנישט, לערן איך מיר אויס. און איך פיל אז ס׳איז נישט קיין ענין אז ס׳איז א כבוד אויפצושניידן די גרויסע חלה, נאר דער בעל הבית מברך המוציא לחם, ווייל ס׳איז זיין חלה, ער טיילט. אויב ער גייט געבן אן אורח צו טיילן, דער אורח גייט נישט וויסן וויפיל צו געבן, און ער גייט אויך מורא האבן פון געבן צופיל אויף די בעל הבית׳ס חשבון. דער בעל הבית שניידט אויף די חלה. ברכת המזון איז שוין נישט דער ענין. איך ווייס נישט צו ס׳איז אן ענין א כבוד אדער פארקערט, קען זיין אז ס׳איז ווייניגער כבוד. דער רבי דארף זיין דער וואס שניידט די חלה פאר׳ן עולם.

דיון: טעמים פון בעל הבית בוצע

Speaker 2: ס׳איז דא צוויי זאכן, ס׳איז דא דער בעל הבית. בעל הבית, ווייל ער געט לחם, ס׳איז זיינס, ער טיילט פאר וויפיל ער וויל געבן.

Speaker 1: ניין, ס׳איז לטובת עין יפה אזוי ווי ס׳ברענגט די קרבן נתנאל. ניין, לטובת עין יפה.

Speaker 2: אה, ווער איז אן אנדערע זאך? כאילו יאר מ׳זאל טיילן שיריים.

Speaker 1: איך זאג נאר, ס׳איז נישטא קיין כבוד פון אויפשניידן די גרויסע חלה. ווען איך בין די צוויי א גרויסע חלה. ווען איך בין די אויפשניידן די אויפשניידן. ניין, די ערשטע שניידן. ווייל היינט וואס דער עולם מאכט המוציא׳ס פאר זיך אליין, איך סתם דערצנישט די גאנצע זאך. מ׳רעדן דא זייער אידעם וואס זאלן א גינעל געווען. וואלד דער רבי האבן, דער רבי שניידט אויף די המוציא, און ער געט פאר יעדן מיט שטיקל חלק. וודאי, דער גינעל איז שרייען. ווען איך, איך טאר שרייען יעדן טאג ביי סאפער, איך געב עס פאר די קינדער.

Speaker 2: ניין, דער רבי האט נישט ליב געהאט צו טיילן צום טעם שרייען, ער האט ליב געהאט צו געבן פארשענס. ער האט געטיילט עסן פאר אידן, דאס איז געווען אן אנדערע מין זאך.

Speaker 1: איי, דאס מיינט ער, דאס איז דער ענין. דער עיקר איז נישט שרייען, נאר טיילן עסן פאר אידן.

“ולא פרוסה גדולה… ולא פרוסה קטנה”

Speaker 1: אזוי ווי דו זאגסט, דער סדר איז אמאל געווען, און היינט אויך איז דא פלעצער וואו מען פירט זיך אזוי, יא, מען ברענגט א גרויסן טאץ, און דער רבי לייגט אויף דעם גרויסן טאץ. און עס שיינט אזוי אזוי, איינער בצעה ולא פרוסה קטנה, ער זאל נישט געבן קיין צו קליינע שטיקל, ווייל עס זעט אויס ווי ער איז קארג. און אויך זאל ער נישט געבן זייער א קארג, עס זאל טאקע נישט זיין קארג.

Speaker 2: אה, נראה מיינסטו צו זאגן, ווייל אפילו ער נעמט נאך א שטיקל, אז מען דארף געבן מיט א ברייטקייט. מען רעדט דאך דא אויך באופן אז דער אורח זאל זיך פילן באקוועם.

Speaker 1: יא, איך פארשטיי, איך זאג נאר נראה, ווייל עס זעט טאקע אויס צר עין. אפילו ער האט א וועג צו געבן נאך אויב מען דארף. מען קען זאגן, ווער ס׳דארף וועט בעטן נאך, אבער עס זעט אויס צר עין. מען רעדט שוין א טאטע פאר זיינע קינדער, מען רעדט ווען עס איז אן אורח וואס קען האבן די געפיל. ניין, דער בוצע, דער בעל הבית וואס איז בוצע.

דיון: “ולא פרוסה יוצאת מן הקערה” – דער קאנטעקסט

Speaker 1: האוועווער, איך זאג, אבער איך זאג דיר, אלע ענינים, דארף מען פארשטיין די קאנטעקסט. די קאנטעקסט איז דאך, ולא פרוסה יוצאת מן הקערה, אז ער זאל נישט אויסזען ווי א פרעסער. אזוי ווי למשל, דאס איז דאך שייך נוגע היינט ווען מען עסט א גרויסע סעודה. זאגט ער בשבת, זאגט דער רמב״ם בשבת, יש לו לאכול פת גדולה. יש לו מיינט מען מעג אדער מען זאל?

Speaker 2: מען זאל, לכאורה דא מיינט עס אדער מעג אדער מען זאל.

Speaker 1: פארוואס? די גמרא זאגט, ווייל א גאנצע וואך עסט ער דאך איידל, סאו ווען ער טוט אזוי שבת ווייסט מען אז ער טוט עס נישט ווייל ער איז א פרעסער, נאר ער טוט עס ווייל ער וויל אז עס זאל זיין א רחבות פון שבת.

מעשיות פון טיילן חלה

Speaker 1: איך פלעג עסן ביי ר׳ אלימלך בידערמאן שבת, פאר ער איז געווארן א גרויסער רב. ער פלעגט טיילן פאר יעדן בחור א האלבע חלה. אזוי, ער איז מקיים די הלכה, והתעטרו גדולים. ער איז געגאנגען, איך האב אים געזען, ער קויפט אזא בעג, ער גייט אין גראסערי ערב שבת, ער קויפט אזא גרויסן בעג, און ער האט געשניטן חלה. עס איז געווען בערך א האלבע חלה פאר יעדער איינער. און מ׳האט געדארפט, יא, בחורים ענדיגן עס, עניוועי, ס׳איז נישט קיין פראבלעם. און אזוי, נאך א חלה, קען ער באצייכענען א פריערדיגע דור. איך ווייס נישט ווי ס׳גייט אריין, אבער אזוי איז געווען דער מנהג.

Speaker 2: יא, דער טאשער רבי ליגט אויך ממש דארט, א פריערדיגע דור. ער האט געלעבט אין די שנות. און דער טאשער רבי, ער האט אויך געמאכט פאר יעדן, האט ער געגעבן זייער עסן.

“ואין בוצעין אלא ממקום שבישולו יפה יפה”

Speaker 1: “ואין בוצעין אלא ממקום שבישולו יפה יפה”, מען זאל שניידן פון דארטן וואו ס׳איז שוין גוט געבאקן, כדי מען זאל זיך נישט מעכב זיין. דאס הייסט, אויב א מענטש וועט מאכן די ברכה און נאכדעם שניידן, אויב וועט ער שניידן פון א פלאץ וואו ס׳איז נישט זיכער אז ס׳איז שוין אזוי גוט, וועט זיין א הפסק.

Speaker 2: ניין, מ׳גייט עס עסן עניוועי. איך מיין אז דאס איז א כבוד פאר די ברכה. די ברכה מאכט מען אויף די בעסטע שטיקל. פשוט אזוי, יא.

Speaker 1: “בוצעין מעב”, דאס מיינט ווי ער הייבט אן, ער גייט דאך ווייטער געבן, ער גייט נישט איבערלאזן א האלב פון די ברכה. אויף דעם, אזוי מיין איך, אזוי נראה לי, אזוי האב איך אלעמאל געמיינט די פשט.

מעשה פון מנשה המלך און רב אשי

Speaker 1: אויף דעם איז דאך די ידיעה׳דיגע גמרא אין סנהדרין אז מנשה המלך האט אויסגעזאגט די הלכה, יא? דו געדענקסט? אחאב, ווער איז דאס געווען? רב אשי האט געזאגט א שיעור, ער האט געהאלטן ביי מסכת סנהדרין און גערעדט וועגן די שלשה מלכים שאין להם חלק לעולם הבא, וואס איינער פון זיי איז מנשה. האט ער געזאגט, “מארגן וועלן מיר רעדן פון אונזערע חברים”. איז אים געקומען בחלום מנשה, האט ער אים געזאגט, “דו, חבר? דו, איך בין דיין חבר? איך בין דיין טאטע׳ס חבר? וואס מיינסטו? ווער מיינסטו איך בין?” האט ער געזאגט, “דו ווייסט אפילו נישט פון וואו מ׳הייבט אן צו מאכן א מוציא, און דו רופסט מיך א חבר?” האט ער געזאגט, “נו, זאג מיר טאקע פון וואו מ׳הייבט אן א מוציא?” האט אים מנשה געזאגט, “מ׳הייבט אן פון די מקום הקרום שבשלה, פון דארטן וואו ס׳איז מער געבאקן.” האט ער געזאגט, “אה, ביסטו יא א תלמיד חכם, פארוואס האסטו געדינט עבודה זרה?” האט ער געזאגט, “דו רעדסט? ווען דו וואלסט געווען ביי מיר, וואלסטו נאכגעלאפן די עבודה זרה׳ס.” ער האט אויפגעהויבן דעם מאנטל צו קענען לויפן.

מארגן אינדערפרי האט ער געזאגט, “מיר גייען היינט אנהייבן צו רעדן וועגן אונזערע רבי׳ס.” אז רב אשי האט גערופן, דא איז דער מקור פון דעם וואס מ׳רופט די הייליגע זיידע קורח. רב אשי האט געזאגט אז מנשה, אונזער רבי, רבנו מנשה, ער איז געווען זיין רבי, ער האט אים אויסגעזאגט א הלכה ווי אזוי מ׳איז בוצע את הפת.

איך טראכט וועלכע באקאנטע שאלה דארף איך אפירנעמען און אים זען זיין גוט׳ס. איך טראכט דערפון ביי מיינע קאנדידאטן.

“מצוה מן המובחר לבצוע” – כבוד פאר די ברכה

Speaker 1: שוין, אזוי דער רבי מיינט… לויט דעם זעט מען אז לכתחילה דאס איז א כבוד פאר די ברכה. אזוי מיינט ער. איך טראכט דאך אסאך, ווייל מענטשן זענען נישט אזוי העפי מיט זייער עסן, לייגט ער אסאך קוואנטיטי אנשטאט קוואליטי. פארקערט, עסט די בעסט און עסט א שיעור. מצוה מן המובחר לבצוע, אז מ׳קוקט אין שולחן ערוך, אנהייבן, די ברכת המוציא זאל זיין אויף א גאנצע כיכר.

דיון: וואס מיינט “מצוה מן המובחר”?

Speaker 2: סאו דא ביסטו גערעכט, אז דא שטייט יא א מצוה, אז ס׳איז אן ענין אז ס׳זאל נישט זיין דרך ארץ. אבער יש להבין, ביז יעצט איז די לשון “מצוה מן המובחר”. וואו שטייט אזוי אין די גמרא? אזוי?

Speaker 1: יא, איך ווייס נישט. ס׳איז א מצוה על פי… יא, יא. די לשון איז “מצוה מן המובחר”.

Speaker 2: ס׳איז אביסל אן עזות, ווייל ס׳איז נישט אז ביי א מצוה פארשטייט מען אז ס׳זאל זיין אן ענין פון “זה אלי ואנוהו”. מאכן א המוציא אויף די בעסטע שטיקל ברויט, דארף מען טראכטן וואס גייט פאר. ס׳איז א כבוד אויף די ברכת המוציא. המוציא איז דאך אפילו ווען ער עסט ברויט דארף ער בלייבן דריי שיעורים אויף די ברויט. וואס איז די פשט? אבער ס׳איז נישט קיין סתירה, ווייל… אה, איך טראכט צו זאגן… איך וויל זאגן אזוי, ס׳איז נישט פשט אז די עסן איז א הכנה תמצא פאר המוציא. אזוי קען אמאל זאגן א גרויסער עובד ה׳, אז פארוואס עסט ער? כדי די עסן ווערט א מצוה פון המוציא. אבער אויב איינער עסט נאר כדי ער זאל קענען זאגן א ברכת המוציא, איז ער אפשר פטור פון א תורה, ווייל ס׳איז נישט בכלל “ואכלת ושבעת”. מ׳דארף עסן זאט, און מ׳דארף דאנקען דעם אייבערשטן, מ׳דארף האבן הכרת הטוב.

Speaker 1: איך הער. נישט קלאר.

Speaker 2: “מצוה מן המובחר” גייט לכאורה ארויף אויף די ברכה. די מצוה איז די ברכה, אוודאי. ס׳איז א כבוד פאר די ברכה. איך מיין אז דאס איז די טייטש. ס׳איז די מערסטע וואס איך הער עס ניגון. א ברכה איז א כבוד. איך מיין אז דאס איז די דרך. איך טראכט אזוי, ס׳איז כבוד פאר די ברכה. אזויווי מ׳דארף האבן כבוד פאר א חשוב׳ע איד וכדומה, דארף מען האבן כבוד פאר א ברכה. א ברכה מאכט מען מיט א שיינע שטיקל חלה. ס׳האט א טעם צו מאכן א ברכה פון די וואך א ברכה.

Speaker 1: יא, אבער א ברכה וואס איך האב נאר געמאכט ווייל דער מענטש איז זייער העפי מיט וואס ער גייט יעצט עסן.

Speaker 2: זייער גוט. ער איז נישט געווען העפי מיט די… ער איז א קארגער, ער האט געוואלט עסן די האלבע. ער האט געוואלט עסן די האלבע. נו פראבלעם, אז ער וויל נישט, דארף ער נישט. מ׳רעדט יעצט גערעדט פון די שטאט… מ׳איז מסכים ביי ביידע. פארדעם זאגט מען “מצוה מן המובחר”. אוודאי זאל מען נישט ארויסווארפן ברויט וועגן דעם, ס׳איז חשוב.

אבער למעשה, ס׳איז דא א שאלה. דו מאכסט א ברכה אלס א שרייען פאר די עסן, אבער יעצט ווערט שוין די ברכה דער קעניג. איז דער מסיק אז אויב מען האט נישט האט מען נישט. בנטילת מצוה מן המובחר אויב מען האט, איז לכתחילה נקיקה שלימה. אקעי, נאך אזא זאך, אויב ס׳איז דא אן אנטערעסאנטע קעיס אז ער האט א שלימה פון ז׳ אורים, און א צעבראכענע, א פרוסה.

דיני בציעת הפת: שלימה מול פרוסה, לחם משנה, וסדר חלוקת הפרוסות

הלכה ב (המשך) — שלימה פון שעורים מול פרוסה פון חיטים

Speaker 1: נו פראבלעם, אז ער וויל נישט דארף ער נישט. מ׳רעדט שוין אז מ׳האט גערעדט. ער איז מסכים אויף ביידע. פאר דעם זאגט מען מצוה מן המובחר. ווייל דו זאלסט נישט ארויסווארפן ברויט וועגן דעם, ס׳איז נישט קיין… ער איז מסכים. ס׳איז טאקע ריכטיג, דו מאכסט א ברכה ווייל ס׳איז א שרייע פאר די עסן, אבער יעצט ווערט שוין די ברכה די קעניג, און דאס איז די קדימה. ער איז מסכים אז אויב מ׳האט נישט האט מען נישט. מ׳רעדט דאך מצוה מן המובחר, אויב מ׳האט.

לצורך מילתא שלימה. אקעי. וואס איז נאך א זאך? אויב ס׳איז דא אן עקסטרעמע קעיס אז ער האט א שלימה פון שעורים און א צעבראכענע, א פרוסה, א שטיקל חלה, א שטיקל ברויט פון חיטים. איז מצד די חיטים איז מער חשוב, מצד שני די שעורים איז בשלימות. וואס טוט ער? מניח פרוסה בתוך שלימה ובוצע משתיהן, כדי שיבצע מחיטים עם שלימה. ער מאכט א שידוך צווישן צוויי אידן, ער לייגט זיי ביידע צוזאמען, ביידע צוויי אידן זאלן מאכן, איינער האט א מעלה און איינער האט א חסרון, מאכט ער זיי א חברותא, מ׳זאל בוצע זיין פון ביידע.

און דא זאגן די מגידים, די משגיחים, אז שלימות איז וויכטיגער ווי גדלות. אז א קליינע גאנצע בולקע איז בעסער ווי א גרויסע האלווע. און דעמאלטס קען מען טון ביידע. אה, יא. לייגט מען ביידע מעלות. יא, ס׳איז דא א מחלוקת אין די כלבו, וואטעווער שטייט אין תורת. ס׳איז אמת אז שלימות איז זייער וויכטיג, אבער ס׳מיינט נישט וועגן דעם זאל מען זיין ביצי. אלץ איז דא א שיעור.

הגהות מיימוניות — דער “שר מקוצי” און פת עכו״ם

Speaker 1: שבת ויום טוב, יא, די הגהות מיימוניות ברענגט נאך אזעלכע אופנים פון בעסערע קוואליטי ברויט מיט שוואכערע. און דארט זאגט ער אז די שר מקוצי, ער רופט אים… ס׳איז באקאנט אז ס׳איז געווען א רבי שמשון מקוצי, גייסטו א ראשון?

Speaker 2: יא, יא.

Speaker 1: און ס׳איז געווען א שר, ס׳איז דא אזא מעשה וואס מ׳רופט אים א שר מקוצי, דער סתם מקוצי האט געזאגט אז מ׳פלעגט עסן פת עכו״ם אין אייראפע. ס׳איז אזוי געווען די סדר, ווייל ס׳איז נאר געווען א פאר בעקעריס וכו׳. זאגט ער אז אויב איינער האט א פת עכו״ם און א פת ישראל, און די פת עכו״ם איז א גאנצע און די פת ישראל איז א האלבע, איז א פרוסה, זאל ער איבערהאלטן די פת עכו״ם. ער זאל נישט מאכן א ברכה אויף די פת עכו״ם צוזאמען מיט די פת ישראל, נאר ער זאל איבערהאלטן די פת עכו״ם, ער זאל נאר מאכן די ברכה אויף די פת ישראל.

דיגרעסיע: דער נאמען “שר מקוצי”

Speaker 1: די וויקיפעדיע זאגט אז דארט איז דא וואס זאגן אז ער איז געווען טאקע א שר, אנדערע זאגן אז ס׳קען נישט זיין ווייל ער איז געווען א ראשון. הורש, ער האט עס איבערגעדרייט אזוי ווי די שי״ן דל״ת מ״ם.

Speaker 2: ניין, ער האט געמיינט א שר. פארוואס דו זאלסט זיין א רב? איך וויל זיין א שר. איך וויל זיין א שר אויף די עולם, איך וויל זיין א שר אויף די זאכן.

הלכה ב (המשך) — לחם משנה בשבת ויום טוב

Speaker 1: אקעי, ווייטער. בשבתות ובימים טובים, זאגט דער רמב״ם, דארף מען נעמען צוויי. חייב לבצוע על שתי כיכרות. דאס איז א דין אין הלכות שבת, ווייל די גמרא זאגט אז ס׳איז א רמז אויף די לחם משנה. אבער דער רמב״ם, איך מיין אז די הלכה איז אין הלכות דרך ארץ בסעודה, ער דערמאנט דארט אלעס וואס איז וויכטיג ביי א סעודה. איך מיין אז ער ברענגט עס נישט אין הלכות שבת עקסטער די הלכה. שטייט עס נישט? לאמיר נאכקוקן אויב ס׳שטייט אין הלכות שבת די הלכה.

דיסקוסיע: יום טוב — פון וואנען?

Speaker 1: די ווארט איז, ס׳איז אינטערעסאנט זיך אפצושטעלן אויף בימים טובים. אונזער פסוק שטייט נישט קלאר אז יום טוב איז אויך געווען לחם משנה. אבער לכאורה, מיר זענען דאך נוהג אין יום טוב לחם משנה. פארוואס נישט?! די ענין פון לחם משנה איז דאך נישט אז מ׳קען נישט קלאגן.

Speaker 2: ער זאגט אז אפשר מיינט ער אין די צווייטע הלכה אז ווען מ׳האט צוויי כיכרות איז מען טאקע חייב, ס׳איז נישט סתם אן ענין. אבער דעמאלטס איז נארטל שטייענדיג, וויאזוי דארף מען האלטן ביידע ווען מ׳מאכט די ברכה? וויבאלד ס׳איז צוויי, אבער צום שניידן שניידט מען נאר איינס. מ׳דארף נעמען ביידע ברויטן.

Speaker 1: איך פארשטיי, איך דארף רעדן. ער קוקט אריין, ער ברענגט נישט אין הלכות שבת נאכאמאל. זיי וואלטן דארט געברענגט אויב ס׳שטייט נאכאמאל אין הלכות שבת די הלכה פון לחם משנה. נראה לי.

רבינו מנוח זאגט טאקע אז נישט איבעראל איז קלאר אז אויך אין יום טוב איז דא. אבער דער רמב״ם פסק׳נט אז אויך אין יום טוב איז דא לחם משנה.

רבינו מנוח׳ס צוויי זאכן בשם אבא מארי

Speaker 1: רבינו מנוח זאגט צוויי אינטערעסאנטע זאכן. ער פארציילט אונז, ס׳איז דא אזא זייער א שיינע מפרש אויף די רמב״ם וואס הייסט רבינו מנוח. אונז ווייסן נישט אזוי סאך וועגן אים. אונז ווייסן אז ער האט געהייסן רבינו מנוח, און אונז ווייסן אז ער האט געלעבט בערך 600 יאר צוריק. און ער ברענגט צוויי זאכן בשם אבא מארי, וואס אויסער רבי יצחק ווייסט נישט קיין אנדערע מענטשן ווער ס׳איז. דער טאטע פון רבינו מנוח, אשרה יולדתו, ער פארציילט אז זיין טאטע האט אויפגעשניטן שבת, האט ער צושניטן לכבוד די סעודה, האט ער אויפגעשניטן לויט די סדר: פרייטאג צונאכטס האט ער געשניטן זיבן סלייסעס, צופרי פינף, און ביי שלש סעודות דריי.

אזוי ווי די סדר פון זיין ה״ב, אנטשולדיגט, זיין ה״ג, וואס אפאר מאל האבן מיר דעם סדר, למשל אז יעדן טאג ליינט מען ביי קריאת התורה פון בה״ב, ווען מאנטאג און דאנערשטאג איז אן עולה דריי מענטשן, יום טוב איז אן עולה פינף מענטשן, און שבת איז אן עולה זיבן מענטשן. און אויך די זעלבע זאך לגבי די מצוה פון קידוש החודש. זיין טאטע האט געהאט אן ענין, שבת האט מען אויפגעשניטן לויט די סדר. אויב איינער ווייסט די טעם און ענין על פי קבלה, אדער אויב איינער וויל מאכן א מחקר אויף די טאטע פון רבינו מנוח.

דיסקוסיע: וואס איז דער טעם פון לחם משנה?

Speaker 1: און נאכדעם ברענגט ער נאך אן הלכה פון זיין טאטע אז… וואס איז די ענין פון לחם משנה? ווארט, איך טענה אז ס׳איז זיכער אוודאי, די reason פון לחם משנה שטייט אין די גמרא, ווייסט יעדער, וועגן די מן. אבער ס׳איז זיכער אז… לאמיר טראכטן אריין, ס׳מאכט דאך נישט קיין סענס. די מן איז פרייטאג געווען צוויי, שבת איז געווען איינס.

Speaker 2: אה, דאס איז וואס איך האב דיר געפרעגט, אז אויב איז עס ממש א… מיר קענען לערנען אז ס׳איז ממש א celebration פאר… אז יעדע שבת, ווען א מענטש… היינט איז דא אן הרחבה, באטראכט, אמאל איז געווען, למשל, יעדן טאג האט א מענטש זיך איינגעהאנדלט א ברויט פאר די טאג. האבן אן עקסטרע ברויט איז א גרויסע luxury. ביי יעדע סעודה זאלסטו האבן אן עקסטרע ברויט. ס׳איז דאך א שאלה, שלש סעודות זאלסטו האבן פאר זונטאג. לחם משנה איז נישט פשט אז ס׳איז געבליבן פאר זונטאג, לחם משנה איז אויסגעגאנגען שבת. אבער ס׳איז נישטא קיין אנדערע וועג וויאזוי צו celebraten. אונז קענען נישט celebraten, ווייל איינער וואלט געקענט זאגן, ווייל מ׳ברענגט אהיים צוויי ברויט אויף פרייטאג… אבער מיר ווילן celebraten, דאס מיינט אז מ׳טוט נאך אן עקסטרע זאך, אויסער די ברויט וואס מ׳עסט, טוט מען נאך עפעס צו celebraten די לחם משנה פון די מן.

Speaker 1: איך וואלט זיכער געטראכט אז די טייטש איז אז ס׳איז נישט נאר פשט אז ס׳איז זכר למן. דער פשט איז, אונז נוצן די זכר למן צו ווייזן אז שבת איז אזוי ווי ס׳איז א שענערע טאג, מ׳האט געהאט מער, מ׳האט צוויי ברויט. אפשר, איך וואלט געטראכט אז מ׳דארף עסן ביידע ברויט ביי די סעודה, ווייל נישט איז זייער פאני. לאמיר טראכטן, אונז ווילן דאך זאגן נישט אז אונז עסן לחם משנה זכר למן. דער אייבערשטער האט געגעבן לחם משנה ערב שבת אין מדבר כדי די אידן זאלן האבן לחם משנה, כדי די אידן זאלן האבן ברחבות, די אידן זאלן האבן פאר שבת. איך וויל נאר ארויסברענגען, שבת קומט מער ברכה אויף, זעט איר פון די מן, שבת קומט מער ברכה אויף ווי א גאנצע וואך. פרייטאג, שבת, איז די זעלבע זאך. מיר ווייזן נאר א שיינערע זאך, מיר מאכן צוויי ברויטס, נישט נאר איינס.

אין אנדערע ווערטער, אמאל, יעדער, א גביר האט געגעסן… דער אריז״ל זאגט אז מען זאל לייגן צוועלף ברויטס ביי די טיר. וואס מיינט צוועלף ברויטס?

Speaker 2: ניין, איך זאג דיר די טעם.

Speaker 1: יא, יא, איך זאג אויף די צוועלף, איך זאג דארטן ווער דאס איז גאלד און טעמאר.

Speaker 2: ניין, די פשוט׳ע פשט איז, ער רעדט דאך נישט פון די רבי׳ס, ער לייגט א ברויט פאר סגולה בעלמא. מען רעדט אז דאס האט גרעסערע…

Speaker 1: זייער גוט. מען לייגט צוועלף, לזכר, קעגן די לחם הפנים. אבער דאס איז אזוי ווי דער רמב״ם האט געמאכט זיבן קעגן די דורות. ס׳איז אן ענין אז מען וויל מאכן א רמז מיט די נאמבער. אבער לכאורה, דאס איז דער פשט. קוקסט, ס׳קומט דאך אויך נאכן שטיין אז מען זאל מאכן די ברכה אויף די בעסטע ברויט, אויף א גוטע ברויט, אויף א כיכר שלימה, יא? זאגט ער, מ׳קען נישט גיין חיים זיין אז מען זאל עקבוד דעם רבי׳ס, צוויי פאר די מצוה. ס׳מאכט מען נאך א חשוב׳ער ברויט.

Speaker 2: אה, זייער גוט. עס קומט אריין אין די שווע. ס׳איז די רעדער אויף די ברויט. ס׳איז א העלצה פון די מצוה ווען המבחה און די בציאה. ס׳איז ער זייער פאנני אז עס גערעדט וועגן באקומען מענטש ביי של השידער, און לייגט ארויף פופציג ברויטס אויפ׳ן טיש.

Speaker 1: איך ווייס וואס צו דארט ווי מ׳לייגט די ברויט. יעדער האט געטארפט צוויי. דו דארף איך דא א ריב פון פיסציג טויזנט לחם. וואס פעלט איך דארף איך מאכן האלטן דעם? דער רב זאגט טאקע איך מיר זענען האלטן ביידע אויף.

Speaker 2: יא. וואס וואס טו ביי אופן ווי… אבער נאר אזוי די מאנט עס פון די לחם משנה?

Speaker 1: איך גע? איך זאג דארי אז ס׳איז פעלט נישט אויס.

Speaker 2: יא, אמת, אמת. דאס איז אך זאך וואס אונז טוען וואס עס פעלט נישט אויס. ביי קידוש לבונה זאגן טיפול עלי מסר פאכן וועלפאי שלום עליכים. דא מענטשן וואס זוכן ביז דער אנדערע עק גלייגט צו טרעווען איינעם וועם זאגן. אבער אויב ווייסט פון דער טעם, איז אז ווייל מ׳האט איר זאגט טיפול עלי מסר פאכן אז מען זאל עס שעלטן זיין. זאגט מען, מען מיינט נישט ענק שלום עליכים ווי דער פאר מענטשן ארום. אבער מענטשן אפערעיטן נישט אזוי. איימאל אין א הלכה, מען כאפט נאר צוויי בילקעס.

Speaker 1: קיין, עס שוועלט טאקע נישט אויס. ווייל דער עני מלכה מישן איז צו ווייזן אז דא א שפע איז דא א שפע. און סכנא אז דער שלש איד איז דער מצוה מן המבחר זיין, אז עס זאל טאקע זיין שיינע בילקעס, נישט איבער זאכן שלש איד איז בילקעס. אבער דאס איז נישט דער פוינט. עס טוען מען דער מצוה אזוי וויסן שטייט. ווייטן.

הלכה ג — חלוקת הפרוסות: נותן לפניהם, נישט אין דער האנט

Speaker 1: אקעי, נאך א נותן. א ביציא, א נותן פריסטער. יעצט, לעבן נאך א זאך. יא, מ׳געבט פרוסות. דער וואס שניידט, דער בעל הבית, איז געשטאנען א גדולה שבכולם, ער איז דער מוציא ברוך. ער געבט פאר יעדן איינעם, ער לייגט אראפ פאר יעדן איינעם א שטיקל, ואינו נותן בידו. ער געבט נישט אין דער האנט. ואם נותן בידו, ער געבט יא אריין אין דער האנט, נאר איינער, ווען געבט מען יא ממש אריין אין זיינע הענט? איז אן אבל. ואם נותן בידו, הרי זה אבל.

ס׳איז דא וואס זאגן אז ס׳איז א רמז פאר דעם וואס ס׳שטייט “פרוסה כציון בידו”, אבער פשוט פשט מיין איך אז ס׳איז נישט שיין, ס׳איז אזוי ווי א עני ואביון, מ׳בעט מיט די הענט. אן אבל איז בסדר, אקעי, מ׳פילט זיך מיט אים מער אזוי ווי ער איז א מסכן, ער איז א נצרך. אבער בעצם איז נישט קיין שיינע זאך, ס׳איז נישט קיין כבוד. ס׳שטייט אז פאר אן אבל, פארקערט, נישט ווייל משנה ברורה זאגט אז אן אבל טוט מען דאס, זאל מען נישט טון פאר א צווייטן, מ׳וועט מיינען אז ער איז אן אבל, נאר פאר אנדערע מענטשן פעלט נישט אויס, ס׳איז נישט קיין כבוד. דער בוצע איז דאך דער גדול שבכולם, ער דארף זיך נישט אזוי אראפבייגן צו אים. ס׳איז נישט נאר וועגן דעם, איך זאג אז ס׳איז נישט שיין צו געבן פאר א מענטש אין די הענט, ס׳מאכט אים פילן אזוי ווי ער איז דער נעמער. אויב ער איז א נצרך, יא. נישט קיין נצרך, אויב ער איז א נצרך, אבער א סתם מענטש, ער עסט ברויט פון די סעודה, מ׳דארף אים נישט פיטערן, מ׳דארף אים נישט געבן אזוי ווי אן ארימאן לייגט מען אים אין די האנט.

איז דאס איז די הלכה. אבער ס׳איז דאך דא די כבוד פון די בעל הבית, אז ער דארף נישט ממש…

Speaker 2: ניין, ער זאגט יא, נותן לפניהם כדרך שמחלקים.

Speaker 1: אקעי, וויאזוי ס׳ארבעט פונקטליך מיט די בעל הבית, ווייס איך נישט. מ׳איז נישט געקומען צו אים צו נעמען, אבער ער דארף אויך נישט ממש…

הלכה ג (המשך) — סדר האכילה: דער בוצע עסט ערשט

Speaker 1: אקעי, והבוצע פושט ידו תחילה ואוכל. דער בוצע וואס האט געמאכט די ברכה, ער הייבט אן און ער עסט די ערשטע.

אקעי, ער עסט די ערשטע, און נאכדעם הייבט ער אן טיילן די עסן פאר די אנדערע.

Speaker 2: ניין, ער געבט, און נאכדעם הייבט ער אן עסן, אדער ער עסט און נאכדעם טיילט ער פאר די אנדערע?

Speaker 1: זאג דיר אן עצה, קוק. ואין המסובין רשאין לטעום עד שיטעום המברך. ס׳שטייט אז ער טיילט קודם אויס פאר יעדן, אבער זיי טארן נישט עסן ביז ער טועם.

Speaker 2: ניין, ס׳זעט אויס אז ער עסט קודם, נאכדעם טיילט ער.

Speaker 1: ליין, ליין די גאנצע הלכה. ואין המסובין רשאין לטעום עד שיאכל הוא מן הפת רובו של מסובין. דו זעסט אז ער האלט נאך אינמיטן זאגן די ברכה, און ער דארף ווארטן אז זיי זאלן זאגן אמן. ס׳מוז זיין אז ער איז טועם גלייך, נאכדעם טיילט ער פאר יעדן. אזוי זעט אויס.

הלכה ג (המשך) — מכבד זיין דעם רבו

Speaker 1: ואמרו, הבוצע יאכל לחלוק כבוד לרבו, אלא אם כן הוא גדול ממנו בחכמה. אויב דער בעל תשובה וויל טון אנדערש און ער וויל געבן כבוד לרבו, ער איז נישט יגול מנו ומחכמה. ווי נכון לפשוט ידו קודם לו, און ער וויל מכבד זיין די מענטש וואס ער דארף מכבד זיין, איז ער רשאי. ס׳איז נישט קיין חסרון. איך זע דא ער ברענגט אז ס׳איז נישט קלאר, ס׳איז דא וואס זאגן אז פשט אין רמב״ם איז… אבער קיצור, ס׳איז נישט אזוי גלאטיג.

הלכות דעות פרק ה – דיני דרך ארץ בסעודה (המשך)

הלכה: דער בוצע מעג מכבד זיין רבו או מי שגדול ממנו בחכמה

אזוי זעט דא אויס.

אקעי. “ואם רצה הבוצע להחליק כבוד לרבו או למי שגדול ממנו בחכמה, ורצה שיושיט ידו קודם לו, הרשות בידו”. אויב דער בוצע וויל טון אנדערש און ער וויל געבן כבוד לרבו או למי שגדול ממנו בחכמה, און ער וויל מכבד זיין דעם מענטש וואס מ׳דארף מכבד זיין, ער זאל עסן קודם, הרשות בידו. דא איז נישט קיין… איך זע דא אז ער ברענגט אז ס׳איז נישט קלאר.

ס׳איז דא וואס זאגן אז דער פשט אין רמב״ם איז אז דער רמב״ם מיינט טאקע יא צו זאגן אז ער טיילט אויס און נאכדעם הייבט ער אן צו עסן, און דער אנדערער טענה׳ט אז ס׳איז א הפסק און מ׳זאל קודם עסן און נאכדעם אויסטיילן. ס׳איז נישט דא אין דעם… איך האב אויך געזען וועגן דעם… יא יא, מ׳טרעפט מיר דעם. איך האב אויך געזען וועגן דעם מנהגים שונים ביי מענטשן, ווען א מענטש שניידט די חלה, צו ער מאכט אליינס א ברכה קודם, דאס הייסט, צו ער עסט זיין שטיקל קודם, אדער ער ווארט קודם אויסצוטיילן פאר יעדן.

איך פיר זיך צו טון אזוי ווי דער פשט פון רמב״ם וואס ער זאגט, כפשוטו פון רמב״ם, און קודם געבט מען אויס פאר יעדן און נאכדעם עסט מען. ס׳האט נישט קיין פשט ווייל מ׳איז גומר, ווייל איך וויל נישט מפסיק זיין. איך בין הונגעריג. דאס איז מיין סברא, דאס איז א נייע סברא.

הלכה: שנים ממתינים זה לזה בקערה

אקעי, זייער גוט. זאגט דער רמב״ם ווייטער, נאך א דין אין סעודה: “שנים ממתינים זה לזה בקערה”. שטייט, אויב מ׳ברענגט עסן, יא, ס׳איז דא עסן, און איינער האט שוין געברענגט זיין טעלער, טאר ער נישט אנהייבן צו עסן איידער מ׳האט געברענגט דעם אנדערן מענטש׳ס פארציע, ווייל יענער וועט שטיין דא זיצן הונגעריג. “אבל שלשה אין ממתינין”. אבער דריי מענטשן ווארטן, און איינער׳ס איז שוין געקומען, דארף ער נישט ווארטן, ווייל ס׳דויערט דאך לענגער. דארפן נישט די צוויי ווארטן פאר די דריטע.

סא, איבער טעלער איז אז מ׳עסט פון איין קערה, אזוי פארשטיי איך. און אויב איינער… ביידע עסן צוזאמען. סא, אויב איינער הערט אויף צו עסן פאר א רגע, ווארט מען אים צו, ווייל איך זאל נישט כאפן די גאנצע, איך זאל נישט… ס׳זאל נישט אויסקומען צו פאסן נישט. מיט דריי, ווי דו זאגסט, דריי איז שוין א גאנצע… דארף נישט יעדער איינער… מ׳רעכנט מיט יעדער איינער. אזוי פארשטיי איך.

הלכה: גמרו מהם שנים – שלישי מפסיק עמהם

“גמרו מהם שנים לאכול” – זאגן וואס דו זאגסט, ס׳איז אויך אן ענין פון דרך ארץ, ס׳מאכט סענס. א מענטש זיצט פאר א סעודה מיט א צווייטן, יא, ווארט ער אז יענער זאל באקומען. אבער דאס איז א גאנצע גרויסע חידוש ביי יעדעם, ער וועט ווארטן פאר יעדן, ער קען נישט ענדיגן.

“גמרו מהם שנים” – צוויי מענטשן האבן געענדיגט שוין עסן, “שלישי מפסיק עמהם” – דער דריטער זאלסטו נישט שרייען אז זיי האבן שוין געענדיגט און ער עסט נאך. יא. “אבל אם גמרו אכילתן מהם שנים, אין מפסיקין להם, אלא אוכלים ואוכלים עד שיגמרו”. ס׳איז גארנישט אזא גרינגע זאך. למשל, יעדע נאכט שבת סעודות טראכט איך ווען אז מען זאל אנהייבן זמירות. ס׳מיינט אזויווי א שטיקל מוטשענען דעם עולם צו ווארטן צו עסן. סאו לכאורה וואלט איך געדארפט קוקן, ס׳שטייט נישט וואס איז דער רוב עולם, אבער על כל פנים רוב עולם דארף כאטש האלטן געענדיגט. סאו, נו, דאס איז שבת סעודות, פארן פארן פארן…

הלכה: אין משיחין בסעודה – כדי שלא יבא לידי סכנה

אקעי. זאגט דער רמב״ם ווייטער, “אין משיחין בסעודה”. מען שמועסט נישט אינמיטן עסן, “כדי שלא יבא לידי סכנה”. דאס הייסט, ס׳איז אן אנדערע דין אין דרך ארץ, אבער דאס איז א דין אין “שלא יבא לידי סכנה”. די גמרא זאגט ווייל די טרינקען קען אריינגיין אין די לונגען. יא, לאמיר זיין, אז מען קען טשאקן, לעטס בי ריעל, די סכנה איז נישט אזא ריזיגע סכנה, ס׳איז אויך טאקע אן ענין פון מענטשליכקייט. וויפיל מאל קען מען טשאקן ווען מען עסט אינמיטן? ס׳קען זיך מאכן.

סאו ס׳איז טאקע אז למשל די הלכה איז טאקע אויך נאר נוגע ווען מ׳זיצט ביי די שיינע טיש. אויב א מענטש סתם טרינקט א גרויסע קאפ וויין און ער שטייט און רעדט מיט א חבר, דארף ער אויך אכטונג געבן, ווייל די “שלא יבא לידי סכנה” איז די זעלבע געגאנגען. אויב איז ער א מחמיר אין הלכות סכנה… ס׳איז נאך דא דרך ארץ וואס איז נוגע אויך פאר א מענטש אליינס, אבער ס׳איז נישט הלכות פיקוח נפש, ס׳איז אפארט פון די נארמאלע סדר פון די סעודה. דער רמב״ם זאגט נישט אז מ׳זאל מקיים זיין די מצוה פון “ונשמרתם”.

דיון: וואס מיינט “אין משיחין בסעודה”?

אויך דאס וואס שטייט “אין משיחין בסעודה” מיינט נישט אז מ׳טאר נישט רעדן א גאנצע סעודה. דאס מיינט בשעת אכילה, בשעת מ׳איז בולע.

ועל זה, ועל זה, ועל זה אומרו חכמים, “ועל זה אמרנו שאין צריכין המזון”. מיר האבן שוין געלערנט די הלכה אז ברכות, איינער איז מברך און יעדער איינער ענטפערט אמן. אבער ווען מענטשן האלטן אינמיטן טרינקען, זאלן זיך די מענטשן געבן א מנוחה. מ׳ברענגט וויין בתוך המזון, מ׳ברענגט וויין בתוך המזון. מען האלט אינמיטן עסן און עס קומט אריין א באטל וויין, איז דאס א סיידער?

אוי, “אויב בשעת הבליעה” מיינט אינמיטן זיין עסן? יא, יא, יא. ס׳איז גוט אז דו האסט א סיידער. האבן מיר געלערנט. אה, יא, יישר כח. פנים, מזון. יא, יא, יישר כח. דעמאלט זאל מען נישט מאכן איינער הויך די ברכה אויף די וויין, ווייל דער מענטש גייט טרייען צו ענטפערן אמן ווייל ער האלט נאך אינמיטן אראפשלונגען עסן, און דאס איז די סכנה. ווי ווילסטו אזא סכנה?

הלכה: אין מסתכלין בפני אוכל

נאך א זאך, די הלכה: “אין מסתכלין בפני אוכל”. מען קוקט נישט אויף דעם מענטש ווען ער האלט אינמיטן עסן, ווייל אפשר עסט ער נישט אזוי. מענטשן זענען אומבאקוועם ווען מען קוקט אויף יענעם ביים עסן, אדער מען קוקט אויף זיין טעלער. מען קוקט נישט אויף יענעם׳ס טעלער. דאס איז פשוט. ס׳איז נישט קיין דרך ארץ.

דיון: די רבי׳ס וואס עסן אויבנאן ביי טישן

פארשטייסט? ווייל די רבי׳ס וואס זיצן אויבנאן און עסן, דארף מען פרעגן צו מען מעג קוקן אויף זייער טעלער. זיי זענען אויסגעוואשן. אקעי, די רבי׳ס זענען אויסגעוואשן פארן גאנצן עולם. ניין, ער קוקט נישט אויף די עולם, די עולם קוקט אויף אים. יא. אבער האבן זיי אפשר קומען אויף אזא זאך? יא. נו, נו. איך ווייס אז ס׳איז זייער אומבאקוועם. די רבי׳ס איז דאס אומבאקוועם. זייער אומבאקוועם פאר רוב מענטשן. ניין, צו זיצן אויבנאן און עסן אזוי.

דער עולם דארף זיך… איך האלט אז דער עולם וואס שטייט ביים טיש דארף אויך גוט פירן זיך דרך ארץ און נישט קוקן אויפ׳ן רבי׳ן ווען ער עסט. ער מעג עסן. ער עסט אויבנאן זיין נארמאלע זאך. לאז יעדער עסן רואיג. אבער זיי קוקן נישט סתם אויף אים.

אבער די רבי׳ס, די פריערדיגע רבי׳ס, עסן איז דאך פאר די טיש, און ביי די טיש עסן איז דאך נאר די זאכן וואס פעלט אויס. דאס איז אויך, אבער נישט קיין חילוק. דו פארשטייסט אז א מענטש איז אומבאקוועם, קוק אים נישט אריין אין פנים. ס׳איז נישט קיין וועג.

ס׳איז א גרויסער שמועס אין חסידישע ספרים, מ׳ווייסט נישט צו מ׳קען זיין שפעטער ווען ער זאגט די תורה. ער זאגט אויס אין די תורה, אקעי? דער מענטש וואס קוקט ביים רבי׳ן ווי ער עסט, ער הערט נישט אויס זיין תורה אזוי ערנסט ווי דאס עסן. די תורה איז שווער צו פארשטיין.

הלכה: שמש עומד לפניהם ומסובין – אינו אוכל עמהם

אזוי ווי די רמב״ם זאגט, “שמש עומד לפניהם ומסובין, אינו אוכל עמהם”. דאס איז, יעדער איינער זאל וויסן זיין פלאץ, די קאטעגאריעס. היינט איז נישטא ברוך השם די תפקיד פון א שמש. אויב איינער איז א גבאי פון א רבי׳ן, איז פשט אז ער איז מכבד א רבי, ער האט נישט די דין פון א שמש. “שמש עומד לפניהם ומסובין” איז כעין עבד אזא. “אינו אוכל עמהם”.

מיינט צו זאגן, ווייל ער איז א וועיטער איז ער נישט משובח צו פארגעסן. ס׳מיינט צו זאגן, זיי זאגן אז ס׳באלאנגט נישט פאר אים, ס׳איז נישט זיין עסן, ער האט נישט קיין רעכט. ס׳איז א הלכה׳דיגע זאך.

משל פון א חשוב׳ע משפיע: וויפיל מעג אן אורח עסן?

א חשוב׳ע משפיע האט געזאגט א גוט ווארט. ער האט געזאגט, אן אורח געווענליך מעג עסן וויפיל ער וויל. יעצט איז דאך א שאלה, וויפיל מעג אן אורח עסן? וויפיל ער וויל. וויפיל ער וויל. זאגט ער, ס׳איז דא א הלכה אין אוכל, ס׳איז דא א הלכה אין אוכל. ער זאגט, איך וועל דיר זאגן וויאזוי מ׳לערנט אפ די הלכה. ס׳איז דא מענטשן, זינגערס, אדער מיוזיק מענטשן וואס מאכן מוזיק די גאנצע חתונה, זיי פארשטייען אז זיי דארפן באקומען די meal. נו, וואס איז שוין דא צו טראכטן? דער מענטש באקומט זעקס טויזנט דאלאר, ער דארף נאך באקומען אויך די הונדערט דאלאר פאר די meal? ניין. פארוואס? דער מענטש וואס ארבעט אין די coat room דארטן אינדרויסן עסט נישט די meal. נו, נו, מ׳איז עס מ׳וועג ווייל ס׳איז א מנהג, און געווענליך א בעל שמחה קערט נישט, און במקום ענינות איז במקום עשירות, אבער ניין, די הלכה פון “איין אוכל” איז זיכער א היסטארישע הלכה. דאס האט זיך געווען אנגענומען דעמאלטס אז דער שמש עסט נישט.

דרך רחמנות: יליטנו לתוך פיו מכל תבשיל ותבשיל

אז דו זעסט נישט, דו זעסט מברר די שמש, בדרך רחמנות, “יליטנו לתוך פיו מכל תבשיל ותבשיל כדי ליישב דעתו”. מ׳לייגט אים אריין אין זיין מויל קליינע שטיקלעך. ס׳מיינט נישט ממש אזוי, מ׳געבט אים אויפ׳ן טעלער, מ׳געבט אים עפעס צו עסן, כדי ליישב דעתו.

ווי מיר האבן געזען, ס׳איז נישט שיין, ס׳איז עקלדיג, אבער מיר זעען די ווערטער זעען מיר אין די אנהייב פון מסכת פסחים, וואו די גמרא זאגט אז דער שמש גייט אראפ טרינקען וויין ווייל ער האלט א שטיקל ברויט אין זיין וואנט, ווייל מ׳גייט עס אים לייגן לתוך פיו. ער האט נישט קיין געהעריגע טעלער מיט א געהעריגע טיש, ער זיצט נישט, ער איז דער וואס עסט יא שטייענדיג. סאו ער גייט זוכן וויין, ער לייגט אראפ זיין ברויט אויף די פאס אויבן, ווייל ער שטייט דארט און ער דארף בודק זיין.

פארבינדונג צו לוי יאיר: מברך על כל כוס וכוס

ווי מיר האבן געזען אין לוי יאיר, “מברך על כל כוס וכוס שנותנים לו”, ווען ער וואלט געווען אן אורח וואס ער ווייסט אז ער וויל נאך טרינקען אזויפיל און אזויפיל, איז די ערשטע ברכת הגפן פוטר׳ט. אבער ביי אים ווענדט זיך אינגאנצן אין די רחמנות, ער זוכט זיך די רחמנות, ווייל ער קען נישט קאונטן אויף די בעל הבית וויפיל ער גייט אים געבן, ווייל יעדע מאל איז עס אזוי ווי א נייע “מברך על כל כוס וכוס שנותנים לו, נותן לו שתיה יתירה שלא ברצונו אלא ברצונו”.

יסוד: דרך רחמנות איז נישט ווייניגער וויכטיג ווי א חיוב גמור

עד כאן האבן מיר געלערנט די סדר אז ס׳איז דא צו געבן, לערנען מער זאכן פון… פון וואס? ווייסטו שוין? פון דרך ארץ, פון נקיות, וואס דאס איז דאך דרך רחמנות. דער רמב״ם מיינט צו זאגן, לכאורה, דער רמב״ם זאגט דאך ווען מענטשן זענען אין עניות, און דאס וואלט געווען אז ס׳וואלט אויסגעקומען געלט. ער זאגט נישט אז ס׳איז א מצוה. ס׳דארף זיין א מצוה לכל הפחות אזוי ווי “לא תחסום שור בדישו”. יענער גייט נישט שטארבן פאר הונגער, ער האט א סעודה אין דערהיים נישט. אבער די פשט גייט טאקע נישט. “לא תחסום שור בדישו” איז פשט אז דער שור ווערט זייער הונגעריג ווען ער טרעט צו די תבואה. לאז אים עסן. דאס מיינט טאקע דרך רחמנות. ס׳איז נישט קיין חיוב גמור, ס׳איז א דרך רחמנות. יא, ווייל ס׳איז אנגענומען, ער האט אפשר, אפילו אין קיטשן קען ער עסן אן דעם.

אבער די ענטפער איז אז דער שמש האט דאך לכאורה עפעס א “payment arrangement” מיט די בעל הבית. ער דארף אים צאלן וועכנטליך. אבער דרך רחמנות איז אז ער זאל עס נישט האבן מיט קיין צער מיט אים. אפילו ער צאלט אים “anyway”, אבער מיט די שור צאלסטו קיינמאל נישט.

אויך, אויך דארף מען געדענקען א וויכטיגע יסוד. ווען ס׳שטייט אין רמב״ם דרך ארץ אדער דרך רחמנות, מיינט עס נישט אז וועגן דעם דארף מען עס נישט טון. מען דארף עס אפשר נאך מער טון ווי מען דארף טון זאכן וואס ס׳שטייט א חיוב גמור. דו דארפסט עס טון אלס בן אדם, אלס אייניקל פון אדם, נישט נאר אלס אייניקל פון אברהם. איי, דאס איז א גרויסע חיוב, די דרך רחמנות. און אויב דו טוסט עס נישט, ביסטו אן אכזרי. אוודאי לפי הענין, אזויווי דו זאגסט, אמאל זעט עס נישט אויס. אבער דאס איז נישט קיין גזירת הכתוב, מוז נישט טון פונקט אויף די אופן.

דיגרעסיע: פארוואס מאכט מען נישט א ברכה אויף צדקה?

איך האב פונקט געזען די שאלה וועגן… ס׳איז דא געוויסע מצוות וואס מען מאכט נישט קיין ברכה. האב איך געזען אז ס׳איז דא, איך געדענק נישט ווער פון די ראשונים, אז די מצוות וואס אויך אומות העולם טוען, מאכט מען נישט אויף דעם קיין ברכה. וועגן דעם זאל מען נישט מאכן אויף מצות צדקה. פרעגט הרב וואזנער אין שבט הלוי, פונקט פארקערט, די מצוות וואס אויך אומות העולם טוען, דארף אונז ווייזן אונזער גרעסערע לעוועל פון קדושה, אז אונז טוען מיר עס נאר פאר די אייבערשטער׳ס כבוד, אונז טוען מיר עס נישט וועגן די מיאוס׳ע בני אדם.

אבער דער שבט הלוי, און לכאורה דאס איז דאך נישט די ענין. די ענין איז “אשר קדשנו במצוותיו”, מיר דאנקען די אייבערשטער אויף די עקסטרע מצוות. די מצוות וואס אלע מענטשן האבן, טוען מיר אונז ווייל אונז זענען מיר אויך אייניקלעך פון אדם, פאר אונז זענען מיר אייניקלעך פון משה רבינו, אברהם יצחק און יעקב. יא. איך מאכט, אויף די עקסטערע פלאס. דער רחמנא ליצלן פשט איז אז ס׳איז נאך גאר בעסיקס, און די חיובים זענען נאך גרעסער, לעולם יהא אדם. יא, איך ווייס נישט ווער זאגט די תורה, אבער דו זעסט אז ער האט געהאלטן טאקע פארקערט, ער האט אפילו נישט געוואוסט וואס מ׳טוט. אקעי.

הלכה: יצא יחידי מן המסובין להשתין מים

מאיר, אפשר איך בין נישט אזא… יא. אקעי, גיימיר זען אזוי. יצא יחידי מן המסובין להשתין מים, ער איז נישט געגאנגען אין השירותים זיינע דארט ביי אים, ער דארף נישט וואשן ביי אים.

הלכות ברכות / הלכות דעות – נטילת ידים, כבוד האוכלין, והנהגת אורחים

נטילת ידים ביי חזרה צום טיש

Speaker 1: יא, איך מאך נישט קיין חשבון, איך האב נאך אן עקסטערע פלאס. דעריבער, איך מיין אז פשט איז אז ס׳איז נאך גאר בעיסיקס און די חיובים זענען נאך גרעסער, לעולם יהא אדם. יא, איך ווייס נישט ווער זאגט די תורה, אבער ער האט דאך געהאלטן טאקע פארקערט, אז פארוואס נישט וואס מען טוט. אקעי, מיר יודע אפשר נישט אזא… יא.

אקעי, גיימיר נעמען אזוי: יוצא לאכול ולא מצא מים – ער איז נישט געגאנגען וואשן זיינע ד׳ אמות, ער דארף נישט וואשן ביידע הענט. פארוואס? ווייל לכאורה האט ער נאר געטאטשט מיט איין האנט עפעס אזוי, סאו ווי איז דא מים שמוציג? אבער מים איז דאך אן אייביגער מקיל, אז מ׳וואשט נישט אזוי שמוציגע זאכן. יא, דברים חברים והפליג – אויב ער איז ארויסגעגאנגען פאר א לאנגע שפאציר און האט זיך געדרייט, דעמאלטס איז עס א שאלה, ווייל ידיו עסקניות הן, ער האט זיכער געטאטשט זאכן.

Speaker 2: ואם הוי מסובין לשתי׳?

Speaker 1: דעמאלטס איז די מסיבה נישט געווען פאר אכילה וואס מ׳דארף זיך וואשן די הענט, ס׳איז נאר לשתי׳, ס׳איז נישט קיין חיוב דאס צו טון אינדערהיים.

איך מיין אז די לשון “דברים חברים והפליג” איז אן אינטערעסאנטע לשון. ער מיינט צו זאגן אז ס׳איז דורך א לאנגע צייט. אבער איך מיין ער מיינט אויך צו זאגן – די רמ״א האט אונז נעכטן געלערנט אז אויב מ׳איז נישט מסיח דעת דארף מען זיך נישט נאכאמאל וואשן. אבער “דברים חברים”, פשט איז אז ער איז זיכער געווארן דיסטרעקטעד, ער איז געגאנגען אויף א שפאציר, ער האט זיך פארגעסן, ער קומט צוריק. סאו “דברים חברים” מיינט אז ער האט זיכער גערעדט, אזוי ווי ביי א חתונה.

פראקטישע נפקא מינה – חתונות

ס׳קומט אויס, ס׳מאכט זיך אזא זאך אסאך מאל, מ׳דארף דאס וויסן די הלכה. מענטשן גייען צו א חתונה, איך ווייס נישט, טאנצן אפשר בשעת די סעודה. מענטשן גייען ארויס און אריין, איך ווייס נישט, רעדן. ניין, איך זאג טאנצן, אויב עפעס איז דאך נאך מער. אויב איז דא אמאל ידיו עסקניות הן, ווען די הענט ווערן פארשוויצט און מלוכלך פון די אנדערע מענטשן. אבער דו האסט געטאטשט טויזנט מענטשן.

אויב איז דא א נישט-נקיות וואס דו זאלסט נישט אנרירן דיין עסן מיט… אויב איז דא א נקיות פון נישט טאטשן נאסע עסן, אזוי ווי מיר האבן נעכטן געלערנט, איז זיכער וועגן דיינע הענט טאטשן. דיינע הענט האבן די מערסטע באקטעריעס, און טאמער דו האסט געטאנצט מיט טויזנט מענטשן, אודאי זענען זיי הייליגע ישראל קדושים און ס׳איז א גרויסע זכות, אבער מ׳מעג זיך מחויב זיין צו וואשן פאר מ׳גייט עסן. איך וואלט געזאגט אז דעמאלטס איז די עיקר מצוה, ווייל דעמאלטס איז ידיו עסקניות הן נאך מער ווי “דברים חברים”.

Speaker 2: איך ווייס נישט, איך טראכט אז די מקומות המכוסים, איך ווייס נישט צו שווייס פון א מענטש׳ס האנט הייסט בכלל אז ס׳איז שמוציג. איך ווייס נישט, וויאזוי קען זיין? איך זאג נישט אז ס׳איז אפשר רפואה. עס קען זיין אז עס פעלט סתם א גוטע זאך, אבער…

נטילת ידים ביי שתיה

Speaker 1: יא, ווען מ׳איז מסב לשתיה, וואס זיצן מענטשן פאר א טרינק-טיש, דער פוינט איז אז דעמאלטס איז נישט קיין פראבלעם פון א טרינק-טיש, טרינק סעודה, יא, טרינק סעודה.

נכנס ויושב במקומו ונוטל ידו – אכמ״ל נכנס, ער גייט אריין, נישט ער וואשט זיך די הענט פאר ער גייט אריין. ער קומט צוריק, ער איז ארויסגעגאנגען, ער קומט, זעצט זיך צוריק אראפ ונוטל ידו, ואחר כך מברך בורא נפשות. פארוואס? ולאו מ׳זאגט דעם טעם, ולאו מ׳זאגט דעם טעם, דארף עס זיין במקומו, שם יטול ידו, משום שם מחילה.

דאס הייסט, מ׳איז דאך נישט מחויב, ווען א מענטש קומט אריין צו א סעודה פון ברויט, ווייסט יעדער ער האט זיך געוואשט, ער איז דאך א איד, א איד וואשט זיך פאר ער עסט ברויט. אבער דא, דער וואס קומט אריין פון דרויסן, ער קומט מיט א שמוציגע הענט, ער דארף וואשן די הענט, ער קומט מיט א…

Speaker 2: אבער מסב לשתיה מיינט מען דאך א טרינק ביי משקה.

Speaker 1: ניין, ניין, ניין, פשוט, אלס נישט מענטשליך, צו זיצן ביי א סעודה מיט מענטשן וואס מ׳האט נישט געוואשן די הענט. אזוי?

Speaker 2: אפילו ער טאטשט נישט עסן, ער טרינקט נאר משקה?

Speaker 1: יא. אינטערעסאנט.

Speaker 2: איך האב נישט געוואוסט אז מ׳דארף אויך נטילת ידים פאר שתיה.

Speaker 1: יעצט ווייסטו. מ׳דארף נישט, מ׳דארף נישט, דו נעמסט א קאפ וואסער און דו טרינקסט. עס זענען דא טאקע וואס זאגן אז מ׳דארף, דער רמב״ם האלט טאקע אז מ׳דארף, אבער איך מיין אז עס איז איינס פון מענטשליכקייט, עס איז דרך ארץ. דו קומסט אריין, פון דא לערנט מען זיך א וויכטיגע זאך, אז די נושא פון נטילת ידים, ס׳איז דא טאקע הלכות נטילת ידים, וואס דאס איז אויך נטילת ידים. מ׳קומט אריין אין אן עסן, אין יעדע זאל שטייט אז דער עולם זאל וואשן די הענט פאר זיי גייען צו רירן מיט דאס עסן. ס׳איז א נארמאלע זאך, דו קומסט ארויס פון אינדרויסן, גיי ווייס וואו דו ביסט געווען, וואש דיך די הענט. און אפילו לשתיה דארף מען אויך האבן נטילת ידים. ס׳איז אינטערעסאנט.

Speaker 2: ווייל מ׳דארף נישט, אויב מ׳האט געדארפט וואלט עס געווען דברים חביבה, אדער אויך לכאורה לאסטן מים.

Speaker 1: ביידע, יא. אבער מ׳רעדט דאך אויך אינעם אופן וואס ס׳שטייען דארט סערוויסן מיט טעפלעך וואסער. ס׳איז דאך א מאדנע זאך ווען ער דארף יעצט שלעפן מיט זיך א… היינטיגע צייטן מ׳האט א סינק, ס׳איז נישט קיין פראבלעם. ניין, נישט אייביג איז דא א סינק אינפראנט פון די מענטשן. ס׳זעט אויס ווי ער דארף דעמאנסטרירן מיט די וואסער אז ער איז נישט שמוציג. אבער מ׳רעדט דאך בעצם אויפן שיטה, וואס שטימט. אמת, דאס רעדט זיך איינער וואס שטייט מיט א גלעזל וואסער. מיר רעדן דא פון כבוד האוכלים, וויאזוי מכבד צו זיין די עסן.

כבוד האוכלין

זאגט דער רמב״ם, “אין מניחין בשר חי על הפת” – לייג נישט קיין רויע פלייש אויף פת. “ואין מעבירין כוס על הפת” – מען פירט נישט אריבער א כוס העכער די פת, דאס איז דער טייטש. “ואין מעבירין צלוחית על הפת” – נוץ נישט די פת אויך צו אנליינען די טעלער אדער עפעס.

וואס איז דאס אלעס? פשוט׳ס איז נישט שיינע זאכן, מען ווערט עקלדיג, דאך גייט מען דאך עסן.

Speaker 2: דאס איז דאך די נקודה, יא. פת איז, אזויווי די גמרא זאגט אז מען דארף מכבד זיין א בוים ווייל א בוים געבט לעבן פאר א מענטש, אזויווי עס שטייט דארטן.

Speaker 1: יא, אבער איך זאג, דאס איז דאך די נקודה. אויף פת לעבן מענטשן, דארף מען עס מכבד זיין. פארוואס איז א האלאקאוסט סורווייווער, ווען ער האט געזען ווי מען ווארפט אוועק עסן, האט ער געהאט דערפון א שאט נפש? ווייל ער האט געדענקט וויאזוי דאס שטיקל ברויט האט געגעבן פאר א מענטש לעבן.

אונז זענען מיר זייער ספויעלד היינט, מען ווארפט זייער אסאך אוועק, ווייל מען פראדוסט… ס׳קען זיין די הלכות האבן זיך טאקע אביסל געטוישט, ווייל וואס קענסטו טון? דו קענסט נישט סטאפן. די קאמפעניס פראדוסט היינט אזויפיל מער עסן וויפיל מענטשן דארפן עקטשועלי האבן, און די חשבון איז מעיקרא אז מען מאכט א חתונה און מען ווייסט אז ס׳גייט אין גארבעדזש דאפלט וויפיל מען עסט. אבער מען קען נישט סטאפן. אבער ס׳איז דאך אזא ענין פון א כבוד פאר די עסן וואס אויף דעם לעבן מענטשן.

ווארפן עסן

“ואין זורקין את הפת” – מען ווארפט נישט ברויט.

Speaker 2: וואס זאגסטו אז רבי׳ס האבן א מנהג צו ווארפן עפל?

Speaker 1: ברויט ווארפט מען נישט. באלד וועלן מיר זען וואס מען מעג ווארפן. “ולא את החתיכות” – מען ווארפט אויך נישט שטיקלעך פון עסן.

Speaker 2: אדער חתיכות מיינט שטיקלעך פון פת?

Speaker 1: מיינסט אז חתיכות מיינט חתיכות בשר געווענליך?

Speaker 2: ניין, אזויווי חתיכה…

Speaker 1: געווענליך חתיכה אין חכמה, ווען עס שטייט די ווארט חתיכה מיינט עס בשר.

Speaker 2: אויב ער איז חבר, יא, אקעי.

Speaker 1: אזוי מיין איך, יא.

אבער ולא אוכלים שאינם קלופין – מען קלופט נישט קיין עסן וואס האבן נישט קיין שאלאכטס, כגון ווייכע פרוכט. תוספות זאגט, מיט איינעם טאר מען אויך נישט ווארפן, נישט היינו הך נישט היינו הך, ווייל עס ווערט נמאס.

בל תשחית

זייער גוט. מיר זאגן אייביג די ווארט בל תשחית. דער רמב״ם ברענגט בל תשחית אויף סתם אויף אוכלים. בל תשחית איז נאר אויף אילנות, בל תשחית איז עצים. ניין, דא זעסטו אז דאס איז אן ענין פון די רבנן. ס׳איז נישט צו מאכן די טיש, ווערט שמוציג, די עסן זאל זיין שמוציג.

Speaker 2: יא, וואס איז שלעכט מיט דעם?

Speaker 1: נאך און נאך, ס׳איז דא א פשט פון נישט משחית זיין גוטע זאכן. ס׳איז דא אזא ענין דארט, אבער דא שטייט עס נישט. אין גמרא שטייט דאך די דרשה, בל תשחית. איך האב אן אנדערע זאך נאכגעקוקט. אבער דא שטייט עס נישט, דא שטייט אז ס׳איז מער אן ענין פון… עס גייט נמאס ווערן.

יא, ווייטער.

וויין ביי חתונות

אבער וואס מעג מען יא טון? ומותר להמשיך יין בצינורות בבתי חתנים – ס׳איז געווען פלעצער וואו ס׳איז געווען א מנהג אז מ׳האט געגאסן וויין. מ׳האט נישט נאר געברענגט וויפיל וויין מ׳דארף אויף צו טרינקען, מ׳האט אויך געשפריצט וויין און…

Speaker 2: יא, ס׳איז אן ענין, און שפעטער האט מען עס געטרונקען.

Speaker 1: מ׳האט געברענגט וואסער מיט א פייפ, שפעטער האט מען עס געטרונקען. מ׳האט עס געטרונקען שפעטער, מ׳האט עס אזוי אריינגעגאסן.

זאגט דער רמב״ם, מ׳טאר נישט מושך זיין בצינורות, ווייל ס׳איז נישט קיין מענטשליכקייט. דו וועסט שוין זען. ווייל ס׳ווערט אביסל נמאס. אבער מ׳טרינקט עס.

Speaker 2: אזוי שטייט דא? אפשר יעדער איינער טרינקט פון די זעלבע צינור?

Speaker 1: ניין, איז אלעמאל, מ׳טרינקט פון די זעלבע באטל אדער פון די זעלבע, איך ווייס וואס. מ׳כאפט עס שפעטער אין א כלי, איך ווייס נישט. ס׳איז אן ענין, ס׳מאכט א שאו פון די עסן, ס׳איז נישט די נארמאלע וועג, אבער ס׳איז נישט אז מ׳גיסט עס אויס אין דער ערד. אבער מ׳מעג יא, ווייל דאס מאכט שמחה, ס׳איז א געוויסע גדר.

מ׳זארגט נישט אויף קליפות ואגוזים, ווייל זיי זענען הארטער, ס׳איז נישט אזוי ווי די ענבים קלופין. אבער נאר די זריקה, אויך נאר משום זריקת שמחה, נישט היינט. מ׳מיינט אז ס׳איז שמוציג, ס׳איז בלאטיג אין דער ערד, און די לויפן מיט די וועסטלעך, ס׳ווערט שמוציג.

נישט וואשן הענט מיט וויין

נאך א זאך וואס מ׳טוט נישט, מ׳וואשט זיך נישט די הענט מיט וויין. ואין נוטלין ידיהם ביין בין חי בין מזוג. פארוואס נישט? ווייטער, ווייל יין איז יין, ס׳איז נישט צו וואשן די הענט. וכל המאבדן אינו אלא עובר בלא תעשה. אויך למשל דרך בוז, ווי דו זעסט, דער רמב״ם זאגט אז ס׳איז יא אין דעם בושה, נישט ווי איך האב געזאגט.

איי, אפשר מיינט ער צו זאגן להפיק ווען ס׳איז א כבוד פאר דעם מענטש. דאס סתם צו צו ראבן געלט, צו באווייזן, איז נישט מענטשלעך, אבער למשל ווען ס׳איז דא כבוד וכדומה, דעמאלטס וועלן מיר יא.

דיסקוסיע: בושה פאר דעם מענטש אדער פאר די עסן?

אקעי. יעצט גייען מיר לערנען הלכות. ס׳איז א בושה פאר דעם מענטש אדער פאר די עסן?

Speaker 2: ס׳איז א בושה פאר דעם מענטש. די עסן פילט נישט.

Speaker 1: איך מיין אז ס׳איז א בושה פאר דעם מענטש, אז ער איז נישט מכבד עפעס וואס ס׳קומט זיך אים כבוד. עסן איז א זאך וואס איז ערנסט, און ס׳איז א מענטש ערנסט. די גאנצע חילוק פון א מענטש און א בהמה, אדער איינער פון די חילוקים איז אז א מענטש עסט מיט א גאפל, אקעי?

Speaker 2: אקעי, איך ווייס מיט א לעפל.

Speaker 1: א מענטש דארף זיין אביסל, דאס הייסט נקיות, דאס הייסט “והתקדשתם והייתם קדושים”. איך מיין אז דאס איז איינע פון די טייטשן, רייט? ס׳זאל זיין א געוויסע נימוס, א געוויסע, מ׳שפילט זיך נישט, מ׳שמוצט זיך נישט, נישט קיין חזיר.

Speaker 2: וואס איז ראנג מיט זיין א חזיר?

Speaker 1: וואס איז ראנג מיט זיין א חזיר? א חזיר האט חקוק זיין טבע, ער דרייט זיך אין די בלאטע. איינער וואס גייט נאקעט איז אזא הארבערע איסור ווי אויב ער זאל אן האבן גראבע דרייסטערסט? אבער דא רעדט מען נישט פון דעם לעוועל. מ׳דארף די אידיע, מ׳דארף זיך, דאס איז א פארט פון מענטשלעכקייט צו טון די אלע זאכן. דאס הייסט דרך ארץ, “דרך ארץ קדמה לתורה” וכו׳. אויך אויף דעם שטייט עס.

הנהגת אורחים – נישט פארשעמען דעם בעל הבית

אקעי. יעצט גייען מיר אריין אין ענינים פון וויאזוי מ׳זאל זיך פירן מיט אורחים. אינטערעסאנטע זאכן, הלכות וועגן וויאזוי מ׳זאל מאכן זיכער אז נישט פארשעמען קיינעם, זיי האבן נישט גענוג, וכו׳.

“אסור לאורחים ליטול כלום משלפניהם” – אורחים זיצן ביי די סעודה ביי די בעל הבית, און ער טראכט, ער וויל נעמען א שטיקל פון די עסן וואס מ׳האט אים געגעבן, און ס׳געבן פאר איינעם, אפשר א זיסע יונגעלע דארט, די זון פון די בעל הבית, ס׳אים געבן. אסור. זאל מען עס נישט טון. “שמא יבוש בעל הסעודה” – ווייל אפשר ס׳גייט פארשעמען די בעל הסעודה. “שלא היה לו מה שיביא לפניו” – ווייל דו ווייסט נישט די סיטואציע פון די בעל הבית. ס׳קען זיין אז ער האט נישט אזא גרויסע שפע, און די עסן וואס ער האט אנגעגרייט פאר דיר איז ווייל ער וויל דיך מכבד זיין, און יעצט אז דו וועסט אוועקגעבן דערפון אביסל, גייט ער נישט האבן גענוג דיך צו געבן ווייטער.

Speaker 2: דאס איז די ווארט?

Speaker 1: יא. ס׳וועט זיין א בושה, ס׳וועט בלייבן ליידיג די טיש. די טיש גייט זיין ליידיג. דאס איז א סיטואציע, וואס דאס איז די סיטואציע. דער פוינט איז, דארף מען נאכדעם… אויב זיי האבן גוט געלערנט די רמב״ם אין הלכות תשובה, האט ער גערעדט וועגן מהנה זיין פון א חסיד שאינו מספיק לבעל הבית.

Speaker 2: יא.

Speaker 1: א קלוגער איד וואלט זיך קיינמאל נישט געטראפן אין אזא סיטואציע.

Speaker 2: איך האב נישט געזאגט אז דאס איז א חסיד שאינו מספיק, ער איז מספיק, אבער נישט גענוג אז די קינדער זאלן אויך עס נעמען.

Speaker 1: ניין, דאס איז די פראבלעם. דו ווייסט וואס הייסט א חסיד שאינו מספיק לבעל הבית? א קלוגער איד וואלט זיך נישט געטראפן אין אזא סיטואציע.

Speaker 2: איך בין נישט מסכים מיט דיר. די לעצטע סיטואציע איז אז די טאטע דארף לעבן אין די פראבלעם.

הלכות דעות / הלכות ברכות – דינים פון סעודה: סענסיטיוויטעט פאר דעם בעל הבית, זאלץ ביים המוציא, און מים אחרונים

דער אורח זאל נישט פארשעמען דעם בעל הבית – המשך: די חבית יין מיט שמן

Speaker 1: די טיש גייט זיין ליידיג. דאס רעדט זיך אין א סיטואציע, דאס איז די טוויסטער. די פוינט איז, נאך מער פון דעם, ווייל אויב מיר זאלן גוט לערנען די רמב״ם אין איך מיין הלכות תשובה, האט ער גערעדט וועגן מהנה זיין פון א חסיד שאינו מספיק לו על לבדו. סאו א קלוגער איד וואלט זיך קיינמאל נישט געטראפן אין אזא סיטואציע.

אמאל אז די לעצטע מיט די סיטואציע אז די טאטע דארף לייגן צוריק די… ס׳איז נישטא גענוג אויך פאר די געסט, אויך פאר די קינדער. אבער מען דארף זיך פארשטעלן א סיטואציע ווי ס׳מאכט זיך א נארמאלע קעיס אין די וועלט וואס איך מיר דרייען זיך. מ׳קען הערן אזעלכע זאכן. א איד מאכט א שבע ברכות ביי דיר אינדערהיים. א גביר, איך רעד נישט פון אן ארימאן, אקעי? ער האט נישט, ער האט נישט צו קויפן. א חסיד שאינו מספיק איז ער האט נישט, ער האט אפילו נישט צו גיין אין געשעפט.

איך מאך א שבע ברכות ביי מיר אינדערהיים, איך קויף מיר איין צוואנציק שטיקלעך שיינע דעזערטס, יעדע איינס קאסט א דאלער פופציק. איך קויף נישט איבריגער, איך האב נישט איבריגער. איך האב גערעכנט ס׳גייט קומען צוואנציק מענטשן, און איך גיי זיי אלע געבן דעזערט. ס׳שטייט איינער, און ער זעט עפעס א יונגל, און ער געט אים. דו כאפסט? יעצט האב איך נישט צו געבן פאר די געסט. נישט ווייל איך קען נישט האבן, איך קען שטארבן פאר הונגער, נישט ווייל איך בין אן ארימאן. ס׳איז אביסל… דאס איז א קעיס וואו איך דארף מקיים זיין די הלכה. קוק פאר צו ער. ס׳שטייט דאך אזוי?

Speaker 2: יא.

Speaker 1: ס׳איז צוגעפרעגט. אפילו ער נעמט זיין, ס׳איז נישטא. ס׳איז נישטא נאך צו ברענגען פאר דיר.

אייז קריעם, אסאך מאל ביי די שמחות פעלט אייז קריעם. פארוואס? ס׳איז נישט אזוי וויכטיג, מ׳קויפט נישט אזויפיל. אקעי, אבער דאס איז א זאך.

דער רמב״ם׳ס דוגמא: “לא ישלח אדם לחבירו חבית יין ושמן צף על פיו”

Speaker 1: אקעי, נאך אן אינטערעסאנטע דוגמא עפעס, זייער מאדנע.

Speaker 2: יא.

Speaker 1: “לא ישלח אדם לחבירו חבית יין ושמן צף על פיו”. מ׳זאל נישט פארקויפן א חבית יין. פארקויפן מעג מען, אבער ער רעדט פון שיקן. “לא ישלח אדם לחבירו חבית יין ושמן צף על פיו”. א מענטש שיקט א מתנה, א גרויסע… איך וועל דיר זאגן וויאזוי ס׳איז היינטיגע צייטן נוהג. איך ווייס נישט צו ס׳איז נוהג, ווייל אפשר מענטשן האבן מער שכל. מ׳קויפט א גרויסן באסקעט, פון אונטן איז סטייראפאום, און פון אויבן שטייט אביסל פרוכט, איך ווייס וואס.

ער זאגט מ׳זאל נישט טון אזא זאך. פארוואס? ווייל יענער גייט איינלאדענען געסט, ער מיינט ער האט א גרויסע באסקעט, ביז דערווייל ער עפנט עס איז עס ליידיג. די דוגמא דא איז שמן צף על פיו. ליגט שיימען אויפן קאפ פון יענעם, שיימען פליסט דאך ארויף, סאו מען קען עס מאכן אזא שטיק, און פון אים וועט ארויף די שיימען, שיימען קען מען געבן פאר טויזנטער עסן.

Speaker 2: יא, איינער איז אן אנדערע זאך, ער וויל מאכן א סעודה פאר שיימען, איך ווייס נישט וואס, ער וויל האבן ביידע, עט ליעסט זאל זיין.

Speaker 1: וואטעווער, ער האט זיך נישט געקענט אויסרעכענען, ער זאגט אז מיין אורח וועט זיך בושה זיין. וכן כל כיוצא בזה, דברים אלו נמסרו לבושה של בעל הסעודה, סוברים.

די רמ״א האט געענטפערט אויף דעם וכן כל כיוצא בזה, ווייל ער האט געפילט אביסל אנקאמפטעבל, וואס איז צוויי אזעלכע יוניק אינטערעסאנטע מיני, מסתמא אין די גמרא איז עפעס א סטארי וואס האט געשעמט.

דיגרעסיע: די ערשטע הלכה און די קינדער

Speaker 1: למשל, די ערשטע הלכה האט מיך געמאכט אנקאמפטעבל, ווייל איך וואלט ווען געשריבן די הלכה וואלט איך געזאגט, א מענטש זאל נישט מאכן קיין סעודה אויב ער האט נישט גענוג פאר די קליינע קינדער וואס גייען נעבעך שטיין דארט, און עס גייט רינען און שפריצן זייער מויל פון תאוה אז די טאטע באקומט די דעזערט. דאס האט באדערט מיך מער ווי די אורח, עס פאסט אים נישט פאר זיין שיינע גאסט.

רוב מענטשן זענען נישט דיך, רוב מענטשן זענען נישט דיך. רוב מענטשן, ווייל ער איז קליין, ער האט נישט קיין בולי, ער קען נישט צוריקוויינען, אקעי, יעצט זאגט די תורה, איך גיי געבן א וואויס פאר די אינגל. איך זאג וועגן דעם ענדיגט די רמ״א צו, אז איר נוצט אזא זאך, ווייל עס קען ברענגען בושה און עלבון. איך בין מיט דיר, איך מיין איך הער וואס דו זאגסט, ס׳איז א גרויסע שיינע זאך וואס דו זאגסט, אבער די ריעליטי איז אז מענטשן קערן מער אויב די טאטע זאל האבן ווי די קינדער.

וואס וויל מען טון? איך בין געווען אויף א חנוכה פארטי, איין קינד האט זיך שוין אפגערינגען, האט מען אויך נישט געגעבן ביי די קידוש דארט די קינדער, איך ווייס נישט וואס. איך ווייס נישט די דיבורים פון בני אדם וואס שיקן אוועק די קינדער ווייל ס׳פאסט נישט. ס׳איז נישט געפאסט, גיי אוועק, איך שיק דיר אוועק, איך דארף דיר נישט. איך בין מיט דיר, ער דארף זיין א גוטער. איך זאג דיר נאר אז די ריעליטי איז אסאך מענטשן, איך ווייס נישט וואס מען טוט, און פונקטליך וואס די פראבלעם דא גייט זיין.

דער כללות׳דיגער פונקט: סענסיטיוויטעט פון ביידע זייטן

Speaker 1: אבער בכלל, וואס ער זאגט דא איז, דער רמב״ם האט אים שוין פארציילט ווי שטארק דער בעל הבית דארף זיין קאנסידערעט פאר די אורחים, ער זאל געבן פאר די שמש, ער זאל געבן, ער זאל באצאלן פאר יעדן באזונדער. יעצט זאגט ער, די אורחים זאלן אויך זיין סענסיטיוו. ער ברענגט דיר צוויי דוגמאות פון די גמרא, און ער זאגט דיר אז ס׳איז נאך אסאך וועגן, און דו נוץ דיין אייגענע קאפ וויאזוי צו זיין באקוועם.

און איך קוק ארום, די דוגמאות העלפן, ווייל ס׳מאכט דיר מוסף לבב זיין, ס׳איז ענליך צו וכן כל כיוצא בזה. ער זאגט די דוגמאות נישט סתם, ווייל דארט שטייט אין די גמרא, אבער ер געבט דיר א דוגמא, יעצט כאפסטו איין, אה, טאקע ס׳איז נישט סתם וואס איך האב געטון דעמאלטס, אזא זאך. ס׳איז נישט שרעקליך, נישט יענער גייט שטארבן פאר הונגער, נישט גארנישט, אבער ס׳איז אביסל בושה, מען טאר נישט פארשעמען א איד. און יעדער איינער, אפילו די גרעסטע, יעדער איינער איז לימיטעד וויפיל ער האט, וויפיל ער קען האבן, ס׳איז נישט קיין שטאפקע.

יעצט גייען מיר לערנען וויאזוי מ׳ענדיגט צו עסן, יא?

זאלץ ביים המוציא – דער רמ״א׳ס מנהג און זיין גדר

דיסקוסיע: האבן מיר שוין געלערנט וועגן מלח?

Speaker 1: יעצט גייען מיר לערנען, גמרנו מלאכול. איז אזוי, האבן מיר נישט שוין געלערנט וועגן מלח? וועגן איינטינקען אין זאלץ ווען מ׳הייבט אן?

Speaker 2: ניין, דו האסט געזאגט אז מ׳גייט לערנען, מ׳האט נישט געלערנט. מ׳האט געזאגט פריער אז מ׳ברענגט נאר, אז מ׳הייבט שוין אן צו עסן פאר מ׳ברענגט די מלח וליפתן, אז ס׳איז ליכא למיחש להפסד. דאס איז וואס ס׳איז געשטאנען וועגן מלח.

Speaker 1: אה, דאס איז אינטערעסאנט. יא, דאס איז וואס איך האב געמיינט. ווייל דארטן איז שוין געשטאנען אז אויב גייט ער איינטינקען זיין ברויט מיט זאלץ אדער אין ליפתן, זאל מען עס ברענגען פארדעם, מ׳זאל נישט ווארטן. ער זאל נישט זאגן א המוציא און נאכדעם זאל ער ווארטן אז מ׳זאל ברענגען די מלח.

דער רמ״א׳ס מנהג: מלח אויפ׳ן טיש כזכר למזבח

Speaker 2: לפי הרמ״א האבן מיר נישט געזאגט אז ס׳איז א מצוה צו אייביג לייגן מלח? וועלכע מצוה איז דאס, קענסטו מיר זאגן?

Speaker 1: זאגט דער רמ״א אז מ׳זאל אייביג לייגן די מלח, מרמז צו זיין אויף דעם אז די קרבנות, באזירט אויף די גמרא וואס זאגט אז אמאליגע צייטן האבן מיר געהאט א מזבח, היינט האבן מיר שולחנו של אדם. וואס טייטש דאס? וואס דער מענטש גיבט צדקה פאר געסט, שולחנו של אדם מכפר. ממילא זאל מען האבן זאלץ דאס צו געדענקען.

דיסקוסיע: ווען איז דער ענין פון זאלץ נוגע?

Speaker 2: ס׳איז אן ענין, ווייל אפילו לויט דער רמ״א איז אויך נאר לכאורה די ענין ווען מ׳זיצט ביי א געהעריגע שבת סעודה, ס׳איז דא געסט, זאל מען לייגן מלח. אבער ס׳מיינט נישט אז א מענטש טרעפט זיך אז ער מוז מיטנעמען א קליין ביסל מלח ווען ער קויפט א סענדוויטש. לכאורה אפילו לויט דער רמ״א נישט. נישט נאר דעם, ס׳שטייט דאך אז שולחנו של אדם מכפר מיינט נישט דאס וואס ער עסט מיט זאלץ, נאר ס׳מיינט שולחנו של אדם מכפר מיינט דאס וואס ער נעמט געסט.

Speaker 1: אוודאי. דו קענסט זאגן אז יעדע שבת סעודה, ווייל די ריכטיגע שבת סעודה איז מיט געסט. לכבוד שבת איז א חילוק. לכבוד שבת, ניין? די סעודה, דאס איז אויך אן ענין צו מאכן א סעודה לכבוד שבת. אבער שולחנו של אדם מכפר קען אויך מיינען די סעודה מיט די קינדער. די קינדער זענען דיינע געסט, יא. איך בין מסכים מיט דיר.

היינט דארף מען נישט לייגן זאלץ – די ברויט איז שוין געזאלצן

Speaker 2: אבער נישט נאר דעם, ס׳שטייט אויך אין די אחרונים אז היינט דארף מען נישט לייגן אין זאלץ, ווייל אין די ברויט געווענליך לייגט מען שוין אריין זאלץ.

Speaker 1: אה, די ברויט איז שוין געזאלצן.

Speaker 2: און ער שטייט אויך, נאר פת כיבר, פת נקי דארף נישט, און דאס דארף נישט איז אויך נישט אין שולחן ערוך.

און איך גלייב נישט אז ס׳איז דא איין ברויט, איך מיין חוץ אויב איינער קויפט “salt free”, איך ווייס נישט, יעדע זאך וואס דו קויפסט האט זאלץ אין דעם. כמעט יעדע סינגל זאך וואס מ׳קויפט אין געשעפט האט שוין זאלץ. איז, איך ווייס נישט, איך פארשטיי נישט. ניין, נישט נאר דעם, ממילא, דארפסט פארשטיין, טובל זיין אין זאלץ מיינט עפעס. איך וויל נישט אריינפארן אין די זאכן, ווייל ס׳איז א פסק הלכה למעשה, ס׳איז דא נפקא מינות.

דער עיקר ענין פון זאלץ: מכבד זיין די פרוסה של המוציא

Speaker 2: אבער איך וועל דיר זאגן, אויב דו קויפסט א “sourdough” חלה למשל, אדער עפעס אזא זאך וואס קומט נישט מיט קיין שום זאלץ, קומט נישט מיט קיין שום טעם, מוזטו זען אז דו לייגסט צו זאלץ, אדער מאסטערד, איך ווייס, לייגסט צו זאלץ, גיבט עס צו א טעם. דאס איז וואס מ׳מיינט צו זאגן, אז ווען מ׳נעמט די פרוסה של המוציא דארף מען מכבד זיין, מ׳דארף עס עסן מיט די בעסטע געבאקסענע, און זאל מען עס עסן מיט די גאנצע טעם. לייגט מען צו מיט זאלץ. אז דו ווילסט פלאנען צו שמירן פוטער אויף די ברויט, זאלסטו שוין שמירן אויך אויף די ערשטע שטיקל וואס דו מאכסט המוציא דערויף. דאס איז די ענין פון זאלץ.

דיגרעסיע: הפסק ביי נטילת ידים און כבוד הפרוסה

Speaker 2: און פונקט פארקערט, זיי זאגן, ס׳איז דא אסאך מאל פלעצער וואס זארגן זיך אז די סינק פון די נטילת ידים איז ווייט, לייגט מען קליינע שטיקלעך ברויט לעבן די סינק, דו קענסט די סיטואציע, אז מ׳זאל מאכן המוציא לעבן די וואשער פון נטילת ידים, און מ׳איז מחמיר אויף די הפסק. מ׳איז מחמיר אויף די הפסק ווען נטילת ידים, באט נאכדעם עסטו נישט בייך המוציא כתקנה, אז ס׳זאל זיין פון די בעסטע פרוסות, און המוציא דארף מען מאכן אויף די שטיקל וואס מ׳האט געלייגט די דזשעם, אויף די נטילת ידים וואס מ׳האט געלייגט די דזשעם. די זעלבע זאך זאלץ. אפילו דאס שטייט נישט אין שולחן ערוך אז מ׳זאל ברענגען זאלץ, דאס מיינט אז מ׳זאל מאכן פארן המוציא, מ׳זאל מאכן א געשמאקע שטיקל. אויב דו גייסט קיינמאל נישט אריינלייגן זאלץ, איך סתם א משל, דאן לייגסטו עס לשם די זכר, ווייל ס׳שטייט נישט אין שולחן ערוך.

דיסקוסיע: טונקען אין זאלץ למעשה

Speaker 2: סאו די זאכן זענען גג על גג. ס׳מאכט זיך אמאל א חסידישע שיעור, טרעפט זיך אן זאלץ, טונקט ער עס איין אין עפעס, ער זאגט, “אה, דאס האט זאלץ,” ער טונקט עס איין אין די דיפ. יא, אבער אויב פלאנסטו נישט צו עסן די דיפ, אויב פלאנסטו נישט צו עסן די גאנצע ברויט מיט די דיפ, קענסטו אויך די שטיקל וואס דו מאכסט המוציא אויף דעם, זאל שוין זיין א געשמאקע שטיקל. ניין, ער האט נישט זאלץ, אבער ער וויל מקיים זיין די מצוה פון זאלץ, זאגט ער. אבער די בולקע אליין האט זאלץ. קענסט איינטונקען די בולקע אין זיך אליין? ניין, גוט.

דער חזון איש׳ס שטעלונג: כוונות דארפן נישט זיין ליטעראל

Speaker 2: און טאקע אין די חזון איש, נישט אין שולחן ערוך, מ׳ברענגט פון אים, איך געדענק, אז ס׳איז דא מענטשן וואס זאגן, אבער די אריז״ל זאגט עפעס א כוונה, ס׳איז דא א כוונה, מלח איז גימטריא לחם, ס׳איז דריי הויות, מ׳ממתיק׳ט די דריי דינים מיט די דריי חסדים. זאגט ער, נו, ווער זאגט אז מ׳קען נישט מכוון זיין די זעלבע כוונה אויף די זאלץ וואס איז אין די ברויט שוין? דאס איז נישט קיין רב. כוונות קען מען אויך מאכן, אבער ס׳ארבעט אזוי. נישט זיין קיין… מ׳דארף נישט נוצן חלק יוצא, מ׳דארף נישט נוצן א צייכן, נישט זיין אזוי ליטעראל.

סדר פון מים אחרונים – ווער וואשט זיך ערשט?

Speaker 1: שוין, יעצט גייען מיר לערנען וויאזוי מ׳ענדיגט די סעודה, אקעי? מ׳גייט אוועקלייגן די ברויט, מ׳גייט אוועקנעמען די טיש. מ׳רייניגט די טיש, מ׳נעמט אוועק די טיש. פארוואס איז עס געווען דעמאלטס? דו זעסט דאך א משנה, יא, און בית שמאי האט געזאגט פארקערט.

דיסקוסיע: פארוואס קערט מען אויס דעם טיש פאר מים אחרונים?

Speaker 2: פארוואס איז מען מכבד פאר׳ן… נאכ׳ן וואשן זיך? יא? פאר׳ן זיך וואשן? פארוואס קערט מען אויס פאר׳ן זיך וואשן? ווייל מ׳וויל נישט אז ס׳זאל בלייבן…

Speaker 1: אה, ווייל מ׳האט מורא אז ס׳איז דא דארט א שטיקל ברויט, און ער גייט זיך וואשן, גייט ער זיך וואשן אויף ברויט. ווערט דארט מזומן פאר די ברויט.

Speaker 2: יא, ווערט דארט א פירור פון מים כזית, מ׳טראגט אים אראפ די מים. מילא דארף מען זיך חושש זיין. אבער ס׳קען זיך מאכן א פשוט׳ע רינג וואס האט כזית, מילא דארף מען אויסקערן די שטוב נאך פאר… ס׳איז נישט קיין…

Speaker 1: אויפ׳ן טיש מאכט זיך זייער אסאך מאל אז ס׳איז דא שטיקלעך חלה. און נאך אלעם, אונז וואס אונז צובערן זיך צו וואשן מים אחרונים אויפ׳ן טיש, אפשר דארף מען אראפנעמען די טיש פאר מ׳בענטשט. די זעלבע ריזן.

דער רמב״ם: דער מזמן וואשט זיך ערשט

Speaker 1: וויאזוי איז די סדר פון מים אחרונים? כל המברך ברכת המזון הוא נוטל ידיו תחילה. דער וואס איז מברך ברכת המזון, ער איז דער וואס… דער עורך בעל הבית איז מברך ברכת המזון, ער וואשט זיך די ערשטע מים אחרונים. פארוואס? כדי שלא ישהה הגדול וימתין לו הקטן. כדי דער גדול זאל נישט דארפן ווארטן פאר דער קטן.

תירוץ איז, כדי שלא ישהה הגדול ויאמר הזמן עד שיטלו אחרים. דאס הייסט, דער גדול איז דער וואס בענטשט ברכת המזון?

Speaker 2: אה, און ער זאגט אז וועגן דעם, לכאורה וואלט מען דאך מחייב זיין די גודל, אבער ס׳פאסט נישט אז די גודל זאל שטיין מיט ידיו מזוהמות.

דיסקוסיע: וואס מיינט “ידיו מזוהמות”?

Speaker 1: מיינט נאס פון די וואסער, אדער ידיו מזוהמות מיינט שמוציג פאר׳ן וואשן?

Speaker 2: נאכאמאל, כל זמן שלא בירך ברכת המזון ידיו מזוהמות.

הלכות ברכות פרק ז׳ – סדר נטילת ידים, מוגמר ובשמים, וכוס של ברכה

סדר נטילת ידים – מים ראשונים ומים אחרונים

כל הגדול מחברו הוא קודם לחברו

Speaker 1: טייטשעט ער, כדי שלא ישב הגדול וידיו מזוהמות עד שיטול האחרון. ס׳איז נישט אז דער גדול איז דער וואס בענטשט ברכת המוציא?

Speaker 2: ניין, ער זאגט אז לכתחילה וואלט מען געדארפט מכבד זיין דער גדול, אבער ס׳פאסט נישט אז דער גדול זאל שטיין וידיו מזוהמות.

Speaker 1: מיינט נאס פון די וואסער, אדער וידיו מזוהמות מיינט שמוציג פאר׳ן וואשן?

Speaker 2: נאכאמאל, כל הגדול מחברו הוא קודם לחברו. אה… האב איך צעמישט דעמאלטס. פארקערט, דער חשוב׳סטער מענטש זאל בענטשן. אדער ער זאגט נישט בפירוש ווער ס׳זאל בענטשן. אה, דאס מיינט ער? א רבי עשיר ותלמידים, זאל דער רבי וואס בענטשט אויך דער ערשטער וואשן מים ראשונים, כדי ער זאל דער ערשטער זיך רייניגן זיינע הענט. ס׳איז נישט קיין דין אין ברכת המוציא, ס׳איז א דין אין געבן די ערשטע געלעגנהייט פון זיך וואשן פאר דער גדול.

Speaker 1: אקעי. לאמיר גיין ווייטער.

ושאר הידים – ושאר התלמידים לסוף

Speaker 2: ושאר הידים, ושאר התלמידים לסוף, זה אחר זה, אחר בעל הבית. ואין מכבדין בזה, שאין מכבדין בידים מזוהמות.

Speaker 1: וואס איז דאס נישט מכבדין? וואס איז די טייטש? ס׳איז נישט מכבדין מיט׳ן וואשן נטילת ידים איינער פאר די צווייטע? איינער פאר די אנדערע?

Speaker 2: נאר ס׳גייט זה אחר זה, שאין מכבדין בידים מזוהמות. ווען א מענטש האט ידים מזוהמות, איז נישט א צייט יענעם צו מכבד זיין. קודם זאלסטו רייניגן דיינע שמוציגע הענט.

ולא בהליכת הדרך, אויף א וועג, ווען מ׳גייט אונטערוועגנס, איז נישט דער רבי זאל גיין קודם, יעדער גייט אונטערוועגנס. ולא בקשירתם, אלא בפתח הרחב והמזוזה. נאר ווען מ׳גייט אריין דורך א פתח הרחב והמזוזה בשעת כניסה, דעמאלטס איז ווען דער רבי דארף אריינגיין קודם.

דיסקוסיע: פארוואס איז נישט מכבדין בידים מזוהמות?

Speaker 1: איך האב געטראכט אז ס׳איז מער עפעס אן ענין, דא איז נישט קיין מקום מכובד. ס׳איז עפעס וואס מ׳טוט עס פאר נעסעסערי. מ׳האט שמוציגע הענט, דארף מען עס אפוואשן. מ׳טוט נישט דא עפעס א… ס׳איז נישט קיין שיינע סיטואציע. אבער כבוד, דו געסט מיר די ערשטע באר אין שיינעם בית המדרש, גיי איך אריין די ערשטע. סתם איך פאר אויפ׳ן וועג, אויפ׳ן טרעפיק לייט, איז נישט קיין שייכות צו כבוד, ס׳איז נישט קיין מצב של כבוד. אזוי פארשטיי איך.

Speaker 2: עפעס בין איך מיסינג דא מיט די ענין פון ידים מזוהמות. איך ווייס אז ס׳איז דא א מחלוקת אין די גמרא, אבער לאמיר עס גיין סקיפן. אקעי.

גמר נטילת ידים – אפווישן די הענט

Speaker 2: ווייטער, גמר נטילת ידים. שוין, מ׳האט געענדיגט, מ׳האט געענדיגט, מ׳האט אפגעווישט די הענט. דא זאגט ער אז מ׳דארף אפווישן די הענט. מ׳האט שוין געלערנט דאס איינמאל. מ׳האט שוין געלערנט דאס! אה, מ׳האט געלערנט דאס! פאר׳ן עסן, at least, האבן מיר עס געלערנט. יא.

און… איך האב נישט אויסגערעדט די ראב״ד. מ׳קען נישט אויסרעדן. לאמיר ענדיגן, ס׳איז שוין זייער שפעט. אקעי. שוין זייער לאנג. ווייסטו וויפיל די ראב״ד רעדט זיך צו צו די פרק? ס׳איז דא אן אריכות.

Speaker 1: אקעי, די ברכת המזון. מ׳האט געוואשן מים אחרונים, זיך גערייניגט, און מ׳האט געבענטשט ברכת המזון. לייען לייען פאר אונז ביטע.

Speaker 2: יא. איך גיי עס פרובירן נאכאמאל אריינצוקוקן אין ספר, ווייל מ׳האט נישט קיין סאך צייט צו אריינגיין.

דער ראב״ד׳ס קשיא אויף סדר מים אחרונים

Speaker 2: אקעי, צו די ראב״ד. איז נאכדעם איז דא א נייע סדר. מ׳פלעגט, וויבאלד ס׳איז א מקוה, מ׳פלעגט ברענגען צוויי זאכן, ס׳הייסט מקוה, וואס מ׳נוצט דאס מער נישט. איך ווייס נישט פונקטליך וואס דאס איז. ס׳איז עפעס א זאך וואס מאכט א גוטע שמעק, עפעס אזא זאך. אזוי זעט אויס.

און וואס איז די סדר? מ׳מאכט א ברכה, מ׳מאכט א בורא מיני בשמים אויף דעם. איז דער גדול וואס בענטשט ברכת המזון, דער זעלבער, אה, דו זעסט אז דער גדול האט געבענטשט, ער האט פריער געשטאנען עורך מברך.

אה, סא דער ראב״ד האט געהאט די קשיא, ער זאגט אז ס׳שטייט דאך אז דער רבי געבט רשות פאר אנדערע צו בענטשן. זאגט ער אן אנדערע טעם פארוואס דער בעל המברך, דער מענטש וואס דער רבי געבט אים רשות צו בענטשן, אויב נישט דער רבי אליין בענטשט, איז דא אן אנדערע סיבה פארוואס ער זאל וואשן קודם מים אחרונים, כדי ער זאל האבן א טשענס אריינצוקוקן אין ברכת המזון. ער גייט דאך זיין דער וואס גייט עס פארליינען הויך, זאל ער שנעל אריינקוקן אין די ספר. דער רבי, ער קען דאך ברכת המזון, ס׳איז נאר אן ענין פון כבוד אז ער זאל זיין קודם. אבער אויב געבט מען א צווייטן, איז דאך א גוטע סדר, ווייל ער וואשט מים אחרונים, און נאכדעם, ווייל די עולם וואשט מים אחרונים, האט ער צייט אריינצוקוקן אין די ברכת המזון.

Speaker 1: אקעי, איז דאס איז די תיקון. אקעי, יעדער איינער, ס׳איז נישט קלאר וויאזוי מ׳טוט זיך מיט די ברכה.

מוגמר ובשמים נאך די סעודה

ומביאים לו מוגמר

Speaker 2: אקעי, יעצט, אקעי, ומביאים לו מוגמר. מ׳ברענגט אים, מ׳האט שוין גערעדט פון דעם. מ׳ברענגט אים מוגמר, און מ׳מאכט א ברכה אויף די מוגמר. ס׳איז א ספעציעלע ברכה וואס מ׳זאגט בורא מיני בשמים, ומברך על היין. אויב ברענגט מען יין ביי ברכת המזון, נישט ביי ברכת המזון, נאכדעם?

Speaker 1: ניין, פארדעם.

Speaker 2: יא יא, אזוי גייט עס. איז ער ברענגט אים, וויאזוי מ׳זאגט, כוס מחזיק רביעית או יתר על רביעית, און ער ברענגט בשמים.

Speaker 1: וואס איז דאס בשמים? בשמים פאר יעדער איינער?

Speaker 2: ברכת המזון. אין זוהר שטייט אזוי, אז מ׳נעמט ברכת המזון מיט הבדלה, מיט בשמים. בשמים איז נישט די זעלבע זאך ווי מוגמר. בשמים איז בשמים.

סדר ברכות – יין ובשמים

Speaker 2: און מ׳האלט די יין בימינו, און די בשמים בשמאלו, און מ׳בענטשט. נאכדעם מאכט מען א ברכה על היין, און נאכדעם על הבשמים. אקעי?

Speaker 1: און אויב מ׳האט בשמים שמן, וואס איז דאס?

Speaker 2: בשמים איז נישט די זעלבע זאך ווי מוגמר, רייט? ס׳איז אן אנדערע זאך. ביידע מאכט מען צו שמעקן. דאס איז נישט טייער. איך האב איינס הייסט מוגמר, און איינס הייסט בשמים. איך ווייס נישט פונקטליך וואס איז די חילוק.

אזוי איז געווען די סדר, ס׳איז א שיינע סדר. מ׳דארף זיך צוריק איינפירן צו ברענגען בשמים נאך יעדע סעודה. ווייסט?

בשמים שמן – טוחה בראש השמש

Speaker 2: און נאכדעם איז אזוי, און אויב מ׳האט בשמים שמן אורו וקיוד, וואס איז דאס? ס׳איז דא פארשידענע סארט בשמים. ס׳איז דא בשמים וואס איז א שמן וואס ס׳שמעקט גוט. זאגט ער, “טוחה בראש השמש”. גיבט מען עס פאר די שמש׳ס אויפ׳ן קאפ, אין זיין האר. דא זעט מען אז די שמש טאר נישט גיין קיין קאפל, ווייל איך ווייס נישט וויאזוי מ׳קען מאכן די ראש השמש.

Speaker 1: יא.

דיסקוסיע: פארוואס האלט מען בשמים אין האנט בעת׳ן בענטשן?

Speaker 1: וואס איז פשט פארוואס דארף מען האלטן די בשמים אין זיין האנט? אויב ער גייט מאכן די ברכה, ער זאל האלטן די גאנצע בשמים א גאנצע ברכת המזון?

Speaker 2: נאך ברכת המזון, אויב ער וועט מאכן א בשמים, זאל ער עס דעמאלטס אויפהייבן. איך ווייס נישט.

Speaker 1: אזוי ווי כלי שרת פאר די בענטשן, זיי זענען אזוי ווי געמאכט זיך צו חבר׳ן צו די בענטשן, אזוי ווי כוס של ברכה.

Speaker 2: איי דאונט נאו. דו ווייסט?

Speaker 1: ניין.

Speaker 2: אונז טוען דאך אזוי ביי הבדלה טאקע, מ׳האלט די בשמים.

Speaker 1: ווער זאגט מ׳זאל האלטן די בשמים?

Speaker 2: ווייל ס׳שטייט אין שולחן ערוך אז מ׳זאל טון. דא שטייט עס.

Speaker 1: יא, ס׳שטייט אין שולחן ערוך אז מ׳זאל האלטן די בשמים ביי די בורא פרי הגפן און נאכדעם.

Speaker 2: יא. פון דעם רעדט מען דאך. מ׳מאכט די בשמים, מ׳מאכט די הבדלה.

Speaker 1: אבער דא רעדט מען אז מ׳דארף עס שוין טון ביים בענטשן, פאר דעם.

Speaker 2: אוודאי, געווענליך, מ׳איז נאך שלש סעודות, מאכט מען הבדלה. די פוסקים דארפן מעריב אינצווישן, איך ווייס נישט פארוואס. ס׳איז אן אנדערע נושא.

Speaker 1: יעצט איז אזוי, מ׳דארף דאווענען מעריב אינצווישן.

Speaker 2: דו האסט דאך אן ענטפער, דו זאגסט נאך פאר ברכת הבדלה על הכוס.

Speaker 1: נו, נו, א גוטע קשיא. איך האב א קשיא פארוואס.

Speaker 2: און נאכדעם, די זוהר זאגט אז מ׳טאר נישט מחלל שבת זיין, און פארדעם זאגט ער קדישא דסדרא, און נאכדעם מעריב.

און יעצט לערנען אונז נישט מוצאי שבת, מ׳וועט זען דארט. איך ווייס נישט.

דער רמב״ם רעדט דא פון ימי חול

Speaker 1: פארוואס זאל מען אים באדערן יעצט מיט האלטן בשמים אין זיין האנט? ער קען עס נעמען נאכן בענטשן. אקעי. שוין. עס זעט אויס אז דער רמב״ם… ניין, דער רמב״ם רעדט נישט דא דווקא פון הבדלה, דארט דארף מען טשעקן. דא רעדט מען דאך פון אינמיטן די וואך, ער האלט בשמים ווייל ער גייט מאכן א ברכה אויף דעם נאכן בענטשן. ווייל דער רמב״ם די סדר פון נאכן עסן איז שמעקן.

Speaker 2: און דער רמב״ם רעדט דא אפן?

Speaker 1: דער רמב״ם דא רעדט פון ימי חול. דער רמב״ם זאגט נישט דא עפעס פאר שבת. עפעס בין איך מסופק דעמאלטס. לאמיר רעדן פון הבדלה, ער זאגט נישט וועלכע האנט זאל האלטן די הבדלה. ער רעדט פון אינמיטן די וואך, ער זאל מאכן א גרויסע סעודה, איז געווען די סדר עס קומט מיט מוגמר, עס קומט מיט בשמים.

תלמיד חכם גייט נישט ארויס מיט געשמעקעדיגע האר

Speaker 2: אקעי, איז יעצט, אויב די בשמים איז א זאך פון פארשטערן… אקעי, לאמיר ענדיגן. אויב די שמן, א תלמיד חכם גייט נישט ארויס אין די גאס מיט געשמעקעדיגע האר. ווייל א תלמיד חכם, ער דארף אפווישן די שמן אין די וואנט, ער דארף זיך אפווישן, מען גייט עס צושמירן און מען גייט ווייטער.

כוס של ברכה – הלכות והידורים

כוס של ברכה איז נישט מעכב

Speaker 2: יעצט אזוי, דארף מען לערנען נאך איין הלכה פון די כוס של ברכה. עס זעט אויס אז אויך דאס איז א דרך ארץ, מען האט געהאט זייער כבוד פאר די כוס של ברכה. זאגט דער רמב״ם, הגם ברכת המזון דארף נישט קיין יין, נישט קיין חיוב צו מאכן יין פאר ברכת המזון. אויב מען האט געמאכט א יין, קען מען נישט… ס׳איז דער גאנצער מנהג דער רמב״ם, מען זעט אויס, איך מיין אויך די ספרדים טוען זיך אזוי ביי אופן כללי, יעדע כוס של ברכה ברענגט מען אויך בשמים. האסט געוואוסט?

Speaker 1: כמעט יעדע כוס ביי א חתונה מאכט מען בשמים.

Speaker 2: לכאורה דער רמב״ם מיינט אזא זאך, אבער עס איז א ענין צו מאכן דעם… פינקט אזוי ווי ס׳מאכט סענס צו בענטשן מיט א כוס, מאכט סענס צו בענטשן מיט די בשמים. עס וואלט יא, עס פירן זיך אזוי. סתם מיינט דא דער רמב״ם, און עס זאגט דער רמב״ם אויב מען מאכט א יין, מיר נישט, אבער אויב דארף מען טון א פאר זאכן מיט די כוס.

הכנת כוס של ברכה

Speaker 2: צריך שידיח כוס של ברכה מבפנים וישטפנו מבחוץ, ער דארף עס אויסוואשן פון אינעווייניג און אויסוואשן פון אינדרויסן.

וממלאהו יין חי, ער זאל עס אנפילן מיט יין רוי וויין, דאס הייסט נישט אויסגעמישט. וכיון שהגיע לברכת הארץ נותן לתוכו מעט מים כדי שתהא ראויה לשתיה. ס׳איז א אינטערעסאנטע סדר.

Speaker 1: וואס טוט מען עס פאר ברכת הארץ?

Speaker 2: איך ווייס נישט. ס׳איז א שיינע סדר. אדער מען איז מוזג די יין אינמיטן בענטשן ביי… ער זאגט אז א חלק פון שבח ארץ ישראל, לכאורה אין ארץ ישראל מאכט עס סענס, ס׳איז א שבח פון ארץ ישראל אז די וויין איז אזוי שטארק אז מ׳טרינקט עס מיט מזיגה.

Speaker 1: אקעי. ווייל דארט טוט מען עס ביי ברכת הארץ.

Speaker 2: ער ברענגט דאס פון… איך ווייס נישט פון וואו ער ברענגט עס. ווייל דאס איז א סוד. דא פירט מען זיך אזוי, מ׳גיסט אריין אביסל וואסער אין די וויין ביי ברכת הארץ. ער זאגט אז רבינו מנוח ווייזט אויף די שפע פון ארץ ישראל. אקעי, ס׳מאכט סענס. האבן מיר געזען אז עיקר ברכה איז ברכת הארץ.

אין משיחין על כוס של ברכה

Speaker 2: “ואין משיחין על כוס של ברכה” – ס׳מיינט מ׳שמועסט נישט אינצווישן ביז ווען דער מברך טרינקט די כוס של ברכה. “אלא הכל שותין משתיה של ברכת המזון ויגעו וישתו” – דו זעסט נישט ווען איז אן הפסק צווישן די בענטשן און די כוס של ברכה. נישט קלאר.

צען זאכן פאר כוס של ברכה

Speaker 2: די גמרא זאגט אז צען זאכן שטייט אויף די צען כללים, אבער די רמב״ם וואס האט זייער ליב צו מאכן נאמבערס ברענגט נישט די צען זאכן.

Speaker 1: יא, ווייל די גמרא זאגט אז מ׳פירט זיך נישט די אלע זאכן.

סיום פרק ז׳ – הלכות דרך ארץ בסעודה

Speaker 2: סאו, עד כאן איז הלכות פרק ז׳ הלכות דרך ארץ בסעודה.

Speaker 1: יא, אבער דארט איז אינקלודעד פארשידענע זאכן וואס האבן צו טון מיט די ברכה.

Speaker 2: מ׳דארף פארשטיין, ס׳קען זיין אז א ברכה סתם אזוי וואלט נישט באקומען אזא כבוד, נאר ווייל ס׳איז א סעודה, ווייל ס׳איז א חלק פון דרך ארץ בסעודה, ווייל ס׳איז ברכת המזון, די כוס, די אלע זאכן. שוין.