די גאנצע מתן תורה איז דא יעדער יאר אינגאנצן – שער החמישים | זוהר ערב שבועות תשפ״ו – תמלול

סיכום השיעור 📋

דער סוד פון “שבע שבתות תמימות” און דער פופציגסטער טאג – ערב שבועות

דער קעפסטאון פון דער סעריע: סייקלס און חידוש

דאס איז דער אויספיר-שטיקל, דער קעפסטאון, פון א קליינע סעריע וואס איז געלערנט געווארן איבער די זיבן וואכן פון ספירת העומר. דער יסוד פון דער גאנצער סעריע איז געווען דער סוד פון “שבע שבתות תמימות” – וואס דאס איז דער סוד פון “כל ימות עולם”, ווי דער רמב״ן האט געזאגט. דאס מיינט דער סוד פון דעם סדר, דעם מעגל, דעם סייקל וואס די וועלט דרייט זיך – סיי אין דער גרעסטער וועלט, די גרעסטע סירקלס פון היסטאריע, וואס די וועלט דרייט זיך און קומט אלעמאל צוריק צום אנהייב. און אויך אין יעדן טאג, אין יעדער וואך, וואס יעדער טאג ווייזט פאר א גאנצע אנדערע וואך, א גאנצע שער, א גאנצע עולם וואס מ׳קען עפענען צו פארשטיין א גאנצע נייע וועג.

—

דער פופציגסטער טאג: מנחה חדשה

פיינעלי קומט מען אן צו “שבע שבתות תמימות תהיינה” – מ׳דארף ווארטן א גאנצע טאג, נישט בין השמשות, גאנצע זיבן וואכן, ביז מ׳קומט אן צו “עד ממחרת השבת השביעית” – דער פופציגסטער טאג. דעמאלט – “והקרבתם מנחה חדשה לה׳” – מ׳ברענגט א נייע מנחה: די שתי הלחם, דער לחם פון דער נייער תבואה. מ׳מאכט עס חמץ, מ׳מאכט תנופה, מ׳ברענגט א נייע קרבן – א חידוש, א דבר חדש.

שוין ביי פסח האט מען געברענגט א קליינעם חידוש – “ובקצרכם את עומר ראשית קצירכם” – דער אנהייב פון דער קציר, א שטיקל עומר שעורים מיט א תנופה לפני ה׳. אבער יעצט ביים פופציגסטן טאג ברענגט מען ממש חדש – ווי די גמרא זאגט: מתיר חדש למזבח – מ׳ברענגט פון דער נייער תבואה וואס איז ניי געוואקסן, מ׳מאכט פון דעם א גאנצע ברויט, און דאס ברענגט מען ביום החמישים.

—

די סתירה: חדש קעגן תורה שלא תשתנה

דער יום החמישים איז אויך יום מתן תורה – דער טאג וואס מ׳איז עולה צו הר סיני און מ׳באקומט די תורה. דא ליגט אבער א שטיקל סתירה צווישן די צוויי ענינים פון דעם יום טוב:

ענין א׳ – ביכורים/מנחה חדשה: דער עיקר פון דעם טאג איז יום הביכורים. ביכורים מיינט ראשית – מ׳ברענגט ביכורי מעשיך, די ערשטע ווייץ, די ערשטע תבואה, א קרבן מנחה פאר׳ן אייבערשטן. דער עיקר נאמען איז “חדש” – מנחה חדשה.

ענין ב׳ – מתן תורה: אין דעם זעלבן טאג פייערט מען זמן מתן תורתנו. אבער תורה איז דער פארקערט פון חדש! ווי דער רמב״ם ברענגט אין יסודי התורה פרק ט׳: חוקת עולם, דבר ברור ומפורש בתורה שהיא מצוה לעד ולעולמי עולמים. תורה טוישט זיך נישט – לא תוסיף עליו ולא תגרע ממנו – מ׳לייגט נישט צו און מ׳נעמט נישט אראפ. ס׳איז נישט א נייע תורה יעדע יאר.

אין דער שפראך פון דער סעריע וועגן סייקלס: תורה איז נישט אין דעם סייקל. ביי מתן תורה איז נישט דא א סייקל ווי ביי די סיזענס. דאס איז די סתירה וואס דארף פארטיפט ווערן.

—

דער יסוד: וואס הייסט “סייקל” און וואס הייסט “פארשטיין”

טבע = סייקל = פארשטענדליך

דער מעגל הטבע פון זיבן מאל זיבן – דאס איז דער סייקל וואס די וועלט דרייט זיך. יעדע יאר קומט א נייער ווינטער, א נייער זומער, א נייער זמן הקציר, נייע תבואה. מ׳קען עס רופן “ניי” – אבער אויך “אלט”, ווייל ס׳איז די זעלבע סייקל, חוזר חלילה. ס׳איז חדשות וואס געשעט פון חזרה – נישט א חידוש לגמרי, נאר א נאכאמאל לויט א סדר.

דאס איז דער טייטש פון “מחדש בטובו בכל יום מעשה בראשית” – יעדן טאג קומט אינדערפרי נאכאמאל דער סייקל, די זון קומט ארויף ווי זי איז ארויפגעקומען ביום הרביעי פון בראשית. ביי תקופות השנה – דאס זעלבע. ס׳איז א חידוש מעשה בראשית – אבער א חידוש אינערהאלב א סייקל.

פארשטיין מיינט: מ׳קען מאכן פון דעם א כלל. ווי דער פסוק: “עוד כל ימי הארץ זרע וקציר וקור וחום וקיץ וחורף ויום ולילה לא ישבותו” – ס׳איז דא א סדר, מ׳קען מאכן א כלל, מ׳קען עס פרידיקטן. די פרטים זענען התחדשות, אבער באופן כללי איז דא דברי חכמה – מ׳קען עס פארשטיין כסדר.

דאס איז טבע – א סייקל. און ממילא איז דא אין דעם א סייענס, א ידיעה – מ׳קען עס וויסן, ווייל ס׳חזר׳ט זיך איבער. אלע סייענסעס זענען געבויט אויף באמערקן די פעטערנס, די סייקלס אין נעטשער, מאכן פון דעם כללים, פרידיקטן, פארשטיין, פרעגן פארוואס, זוכן גורמים.

היסטאריע = איינמאליג = נישט פארשטענדליך

היסטאריע איז עקזעקטלי דער פארקערט – דאס וואס מ׳קען נישט מסביר זיין, נישט פרידיקטן, נישט זאגן ווען ס׳גייט געשען, פארוואס ס׳איז געשען. ס׳איז נישט דא אין דעם קיין הסבר, קיין כלל, קיין קעטעגאריע כלליות.

דאס איז א יסוד׳דיגע ווארט וואס זאגן אלע אחרונים, חוקרים, מפרשים: היסטאריע איז די לימיט פון זאכן וואס מ׳קען זיי נישט פארשטיין. פארוואס? ווייל ס׳איז געשען נאר איין מאל, ולא יעבור, ולא יוסף – ס׳גייט נישט ווייטער.

ס׳איז נישט דא קיין קעטעגאריע וואס הייסט “מתן תורה” אדער “יציאת מצרים” וואס געשעט איינמאל אין אזויפיל יארן. ס׳איז איינמאליג. איינמאליגע זאכן חזר׳ן זיך נישט איבער, מ׳קען זיי נישט פארשטיין, נישט פרידיקטן. קיינער קען דיר נישט זאגן ווען ס׳גייט נאכאמאל געשען – ס׳גייט נישט נאכאמאל געשען. קיינער קען דיר נישט זאגן פארוואס ס׳איז געשען דעמאלט – ווייל אויב מ׳וואלט געקענט וויסן פארוואס, וואלט מען געוואוסט דעם כלל, מ׳וואלט געוואוסט וואסערע סארט זאך ס׳איז און ווען אזעלכע זאכן געשעען.

היסטאריקערס זוכן נישט צו פארשטיין – זיי זוכן סיבות, אבער אלע סיבות וואס זיי טרעפן זענען נאך א שטיקל היסטאריע. “דאס האט גורם געווען צו יענעם, און יענץ האט גורם געווען צו דעם” – אין דעם זין איז דא עפעס וואס מען רופט “היסטארישע הסברים.” אבער די גאנצע זאך – פארוואס עס געשעט בכלל, פארוואס אין דער צייט, פארוואס פאר די מענטשן, פארוואס אין דעם אופן – דאס איז ביי דעפיניציע אן הסבר, ווייל היסטאריע איז נישט קיין זאך וואס איז מסביר.

אויב מ׳זאגט אז עפעס איז היסטאריע, מיינט דאס: ס׳איז געשען איינמאל, ס׳חזר׳ט זיך נישט איבער, ס׳האט נישט קיין טעם, נישט קיין סייענס, נישט קיין הבנה. מ׳קען עס נאר געדענקען – מ׳קען נאר וויסן וואס איז געשען, מ׳קען חוקר זיין צו ס׳איז געשען, זוכן ראיות, עווידענס. אבער וואס ס׳איז – פארשטיין איז מן הנמנע.

—

דער שארפער ניגוד אויפ׳ן פופציגסטן טאג

דער פופציגסטער טאג האלט אלזא אין זיך צוויי פאלן קעגנאיבערדיגע ענינים:

1. מנחה חדשה / ביכורים – דאס געהערט צום סייקל פון טבע, צום מעגל פון זיבן מאל זיבן. יעדע יאר קומט פון פריש נייע תבואה – ס׳איז א חידוש אינערהאלב א סייקל, פארשטענדליך, פרידיקטעבל, א חלק פון דער נאטירלעכער וועלט.

2. מתן תורה – דאס איז אויסערהאלב דעם סייקל, א היסטארישע איינמאליגע געשעעניש, וואס חזר׳ט זיך נישט איבער, וואס איז נישט פארשטענדליך אויף דעם זעלבן אופן, וואס איז חוקת עולם – אייביג, נישט ניי, נישט זיך טוישנדיג.

—

ווי רוב מענטשן פארשטייען מתן תורה – דער היסטארישער בליק

דאס איז ווי רוב מענטשן פארשטייען יציאת מצרים און מתן תורה – אלע היסטארישע זאכן וואס די אידישע אמונה איז געבויט דערויף. לויט דעם, האט מתן תורה נישט קיין טראפ שייכות צוריק צו דער אנהייב-שאלה – די מתיקות פון מנחה חדשה. ווייל “חדשה” מיינט דארט א חידוש אין דעם זין אז יעדע יאר קומט א נייע – מען קען עס פלאנירן, עס איז דא א כלל אין דעם. דאס איז טבע.

ווען מ׳זאגט דא “טבע” מיינט מען נישט כפירה. אסאך מאל ווען מען לערנט ספרים מיינט “טבע” אפיקורסות – אבער דא מיינט מען דעם סדר, די קביעות וואס איז דא אויף דער וועלט, ווייל דאס איז “מחדש בטובו” – דער אייבערשטער מאכט דאס, און אויף דעם דאנקט מען אים, און מיט דעם דינט מען אים. עס איז זייער רעליגיעז, זייער אמוני – בכלל נישט אנטי-אמונה. נאר עס איז איין סארט בליק.

די פראבלעם: מתן תורה און תבואה חדשה ווערן צוויי באזונדערע זאכן

לויט דעם בליק, ווען מען זאגט עפעס וועגן מתן תורה, קלערט מען נאר בבחינת היסטאריע, בבחינת נס – יעדע מאל וואס עס האט געשען איז איינמאליג. מען קען נישט וויסן פארוואס עס איז געשען, נישט דא קיין כלל – מען קען נאר וויסן אויב עס איז געשען. דערפאר דארפן מענטשן שטארק אויסגעפינען אז עס איז געשען – זיי האבן א ראיה, עס זענען געווען זעקס הונדערט טויזנט מענטשן, זיי האבן עדות. אבער וואס עס איז געשען – דאס האט נישט קיין שום מבוא, נישט קיין שום הבנה. ביי דעפיניציע א נס – א זאך וואס מען קען נישט פארשטיין, ווייל מען קען עס נישט פרידיקטן, נישט דא קיין כלל.

און אויב אזוי, זאגן מענטשן, תבואה חדשה איז א נאטורליכע זאך – כאילו עס איז עפעס נישט רעליגיעז. ששת ימי בראשית – זיי גלייבן שוין אין שבת (וואס איז דער טייטש טבע), זיי גלייבן נאר אין יום טוב (וואס איז דער טייטש נס). און ממילא זאגן זיי: תבואה חדשה מיט מתן תורה זענען צוויי אנדערע זאכן. מתן תורה איז אן איינמאליגע זאך וואס בלייבט ביז אייביג – טאקע פארדעם בלייבט עס איינמאל אויף אייביג, ווייל עס איז נאר דא איינס פון זיי. און תבואה חדשה איז א נאטורליכע זאך – עס קומט יעדע יאר פון ניי, וואס דאס האט גארנישט מיט תורה איינגעלייגט.

—

דער חסרון פון דער היסטארישער אמונה – נפשי׳דיג

א וויכטיגע הערה: עס איז דא אסאך אידן וואס מען זאגט זיי, וואס איז דער יסוד פון אמונה? אז עס איז געווען מתן תורה, אזוי ווי עס שטייט אין רמב״ם, אין כוזרי, מיט ראיות, עס איז מסתבר אז עס איז טאקע געווען, גענוג עווידענס. און מען קוקט אויף דעם איד, און מען זעט אז זיין אמונה האט נישט קיין חיות. עס איז עפעס טויט. ווען ער רעדט פון מתן תורה, איז עס א חיוב – ער האט געגלייבט אז עס איז געווען, ממילא דארף מען פאלגן וואס עס שטייט, דער אייבערשטער איז געקומען און פארציילט וואס מען דארף טון. עס איז אלץ פיין און וואויל. ער איז מסביר אז עס איז דא גוטע עווידענס אויף מעמד הר סיני.

אבער – אויף דעם טאנצט מען נישט “עליונים ששו ותחתונים עלזו.” אויף דעם שרייבט מען נישט א כתובה צווישן כנסת ישראל און הקב״ה (וואס ר׳ ישראל נג׳ארה האט געשריבן, וואס מען ליינט פאר אין סאטמאר ערב שבועות). אויף דעם זאגט מען נישט אקדמות מילין מיט א ניגון. דאס איז נישט דער מקור פון חיות.

יסוד האמונה במובן נפשי

יסודי אמונה מיינט יסודות פאר א מענטש׳ס לעבן. אבער דא רעדט מען פון יסוד האמונה במובן נפשי – וואס איז די עכטע זאך וואס מאכט דיך לעבעדיג? וואס מאכט דיך לעבעדיג אין דיין אידישקייט, אין דיין תורה, וואס דו עסט שבת, וואס דו פראוועסט שבועות?

אויב מען וואלט געקענט מאכן א ניתוח, אריינקוקן אין א מענטש׳ס נשמה, וואלט מען נישט געטראפן אז די מערסטע לעבעדיגע זאך איז א שום ידיעה, א שום עווידענס אז עס זענען געווען 600,000 מענטשן ביי מעמד הר סיני. מען זעט עס נישט אויף קיין שטיין – אפילו נישט ביי די מענטשן וואס זאגן די דרשות. אוודאי דארף מען עס זאגן, כדי להושיב לבות עולם, אבער נישט דאס טרעפט מען.

פון דער אנדערער זייט – עס מוז דארט ליגן מעמד הר סיני, עס מוז דארט ליגן מעמד הנבואה. עס איז זיכער א ריכטיגע זאך צו פארשטיין וויאזוי עס איז דא חיות, אור, חתונה, לעבעדיגקייט פון מעמד הר סיני. עס מוז זיין אין דעם א חיות. יעדער איד אידענטיפיצירט זיך מיט דעם – “אונז זענען די וואס האבן דארט מקבל געווען די תורה, וקרבתנו מלכנו לשמך הגדול באמת באהבה” ווי מען זאגט אין אהבה רבה.

—

דער ראדיקאלער חידוש פון פנימיות התורה: מתן תורה איז נישט היסטאריע – עס איז טבע

יעדער וואס לערנט פנימיות התורה ווייסט אז דער היסטארישער בליק איז נישט ריכטיג

יעדער איינער וואס לערנט אביסל פנימיות התורה – ווער עס האט אמאל געעפנט א ספר הזוהר, אדער מפרשים פון די מקובלים, דער אריז״ל, דער רמ״ק, חסידישע ספרים – דארף גלייך זאגן אז די גאנצע אויבנדערמאנטע אויפפאסונג איז נישט ריכטיג, מאכט נישט קיין סענס, איז נישט אמת.

מתן תורה איז נישט געשען איינמאל. עס איז נישט קיין איינמאליגע זאך. און ווען מען זאגט אז עס איז נישט קיין איינמאליגע זאך, מיינט דאס לויט דעם וואס מען האט מסביר געווען: עס איז נישט א זאך וואס מען קען נישט פארשטיין. עס איז נישט א זאך וואס מען דארף נאר פרעגן “האם היה” און מען קען נישט פרעגן “מה היה”. עס איז נישט אזא סארט זאך.

יעדער וואס לערנט קבלה, חסידות, עני סארט ספר פון השכלה פון אידישקייט – אפילו רמב״ם, אפילו אנדערע שיטות – כמעט יעדער איינער זאגט אז מען קען פארשטיין וואס מתן תורה איז. פארשטייט זיך, קיינער זאגט נישט אז עס איז סימפל צו פארשטיין, קיינער זאגט נישט אז עס איז אויף דער מדרגה וואס משה רבינו האט פארשטאנען. אבער ביסוד איז עס נישט די סארט זאך וואס איז איינמאליג.

דער מסקנא

אונזער פנימיות האמונה, פנימיות התורה – וואס מיינט דאס וואס איז מתיישב על הלב, דאס וואס איז ריכטיג, און ממילא דאס איז אויך דער אמת – איז נישט אז מעמד הר סיני איז היסטאריע. עס איז נישט קיין איינמאליגע זאך וואס מען קען נישט פארשטיין, וואס מען קען נאר וויסן אז עס איז געשען און ממילא איז מען מחויב עס צו פאלגן. עס איז נאטור. עס איז א זאך וואס האט א סדר, מען קען עס פארשטיין, עס איז דא אין דעם א געוויסער כלל.

ווער עס לערנט א חסידיש ספר, ווער עס לערנט רמ״ק און אריז״ל, זעט זייער קלאר אז מעמד הר סיני איז א זאך וואס מען ווייסט וויאזוי צו טון. אונז ווייסן וויאזוי עס צו מאכן, אונז ווייסן וויאזוי עס צו טון. פארשטייט זיך, יעדער לפי השגתו – אבער ביסוד איז עס נישט די סארט זאך וואס איז איינמאליג.

אין יעדן חסידישן ספר שטייט דאס

אין יעדן איינציגן חסידישן ספר אויף דער וועלט שטייט אז מתן תורה איז מן הסתם נישט קיין איינמאליגע זאך – עס חזר׳ט זיך איבער יעדע יאר. עס שטייט שוין אין אריז״ל, אין מקובלים ראשונים מוז עס שטיין. ביים רמב״ן שטייט עס אפשר בפירוש, מ׳דארף נאר וויסן וואו צו ליינען. אבער אין חסידיש׳ע ספרים שטייט עס בפירוש.

—

אברהם אבינו און שבועות פאר מתן תורה

געוויסע חסידיש׳ע ספרים פרעגן: וואס איז געווען ו׳ סיון פאר יציאת מצרים און מתן תורה? זיי ענטפערן, געבויט אויף מאמרי חז״ל: עס איז שוין דעמאלטס אויך געווען שבועות. “קיים אברהם אבינו את כל התורה כולה עד שלא ניתנה” – דער צאנזער רב און אנדערע זאגן עס בפירוש: אברהם אבינו האט שבועות אינדערפרי געגעסן טשיזקעיק, ווייל די אידן האבן היינט מקבל געווען די תורה. ווען מ׳פרעגט: וואס הייסט? די אידן זענען דאך דיינע אייניקלעך וואס וועלן ערשט קומען, עס איז נאך נישט געווען די מעשה – איז דער ענטפער: עס איז דא א סדר אויף דער וועלט, און אין דעם סדר איז ו׳ סיון א זמן פון מתן תורה מעצמותו. אזוי ווי עס איז א גוטע צייט אין ניסן ארויסצוגיין פון מצרים, איז א גוטע צייט אין סיון מקבל זיין די תורה – לויט דער סדר פון נעיטשער, לויט דער וועג ווי דער וועטער ארבעט.

—

די קלארקייט פון דער צייט

ווי עס שטייט אין מדרשים: די צייט פון פסח איז די בעסטע וועטער – נישט צו הייס, נישט צו קאלט, א געשמאקע צייט ארויסצוגיין אינדרויסן, מאכן א גרויסע מעמד הר סיני. די קלארקייט פון דעם טאג גיבט ארויס די קלארקייט פון דער וועלט – די עת רצון לדעת כי ה׳ הוא האלקים, די זיבן הימלען וואס עפענען זיך – דאס קומט ארויס פון דער קלארקייט פון דער נאטור אין דער תקופה. דער רמב״ן ברענגט עס ארויס, דער זוהר ברענגט עס ארויס.

—

דער חילוק פון טבע און נס – נישט וואס מ׳טראכט

דער רמב״ן האט שבועות אריינגעשטעלט אין דער מתן תורה. פרעגט מען: איז מתן תורה סתם א נאטורליכע זאך, די זעלבע לעוועל ווי די נארמאלע סייקלס? אוודאי נישט! אבער דאס “אוודאי נישט” האט צוויי זייטן:

ערשטנס: ווען מ׳זאגט עס איז דא א סדר, מיינט מען נאך נישט אז אלעס איז פונקט וואס מ׳זעט אויף דער אויבערפלאך. מענטשן מיינען אז טבע איז די זעלבע זאך ווי שטחיות – אבער טבע איז נישט שטחיות. עס קען זיין א טיפערע סדר וואס מ׳זעט נישט גלייך.

צווייטנס: עס איז דא אן אמת׳דיגער חילוק פון טבע און נס. כאטש – און דאס דארף מען וויסן – אין דער תורה שטייט נישט בפשטות קיינמאל נישט “טבע” און נישט “נס”. אלעס איז דער זעלבער גאט וואס מאכט אלעס. אבער דער עולם רעדט שוין לאנג אין דעם, און עס איז דא אן אמת׳דיגע לעוועל-חילוק.

—

שבת און יום טוב – צוויי קאטעגאריעס פון סייקלס

דער חילוק ווערט באלויכטן דורך שבת און יום טוב:

– שבת איז עפעס וואס מ׳זעט גרינג – יעדער אינגל פארשטייט. מענטשן ארבעטן זעקס טעג, רוען דעם זיבעטן.

– יום טוב איז א ברייטערע סיסטעם. אין דעם פשוט׳ן זין: דער סייקל פון נאטור – עס האט גענומען אפאר יאר ביז אדם הראשון האט געכאפט אז יעדע זומער קומט צוריק די ווארימקייט.

– יום טוב אין דעם היסטארישן זין (יציאת מצרים, מתן תורה): דא איז נאך א טיפערע סדר, א גרעסערע סדר פון “כל ימות עולם.” נישט נאר יעדע יאר קומט צוריק דער הארוועסט – אין דער מענטשהייט גופא איז דא א סדר: ווען מענטשן באקומען א תורה, ווען מ׳גייט אריין אין גלות, ווען מ׳גייט ארויס. די סדר איז נישט פונקטליך ווי א חשבון, אבער עס איז דא א טיפערע סדר.

ממילא: ווען מ׳זאגט אז יום טוב איז א גרעסערע זאך פון שבת, אז עס איז דא א חילוק פון נס און טבע – מיינט מען נישט אז דער נס איז רענדאם אדער איינמאליג. דער נס איז נישט איינמאליג – ער זעט נאר אויס איינמאליג פון אונזער באגרענעצטער פערספעקטיוו.

—

דער מענטש׳ס באגרענעצטע פערספעקטיוו – דער משל פון איין לעבן

א מענטש וואס קוקט נאר אויף זיך אליין – אן עגאיסט, פונקט ווי יענער וואס מיינט אז זיין פשט איז דער איינציגער פשט – זעט יעדע זאך אין זיין לעבן ווי א נס: ער איז געבוירן – א נס, ממש יש מאין. בר מצוה – א נס. חתונה – א נס. קינדער, מידל עידזש, טויט – אלעס ניסים. און פון דער פערספעקטיוו פון דעם יחיד איז עס טאקע אזוי – “נפלאותיך שבכל יום” – מ׳קען נישט פרעדיקטן אויף דעם פרט. “יום המיתה נעלם מן האדם.”

אבער אויב א מענטש איז אביסל א חכם, נישט אזא עגאיסט, קוקט ער ארום אויף אנדערע מענטשן – זעט ער: אה, ווארט! די פרטי פרטיות קען קיינער נישט וויסן, אבער עס איז דא א טבע: על פי רוב ווערן מענטשן געבוירן, וואקסן אויף, ווערן גרעסער, גייען אראפ, שטארבן. דעם סייקל קען מען זען – נישט פון איין פרט, נאר פון א ברייטערן קוק. מ׳מאכט א דזשענעראליזעישאן, מ׳זעט אלע מענטשן. דער אייבערשטער פירט די וועלט מיט חכמה – חכמה טייטשט מיט כללים, בינה טייטשט מיט כללים. דאס מיינט נישט אז דער מענטש האט נישט קיין בחירה – אבער דאס איז דער כלל הדברים.

—

אויף דער וועלט-סקאלע: מעמד הר סיני – איינמאליג נאר פון אונזער קוק

די זעלבע וועג ווי ביים איינצלנעם מענטש, איז אמת אויף דער גאנצער וועלט. ווי מ׳קוקט אויף אונזער קליינע חלק פון היסטאריע – אונזער שמיטה – זעט מען: יא, עס איז געווען איינמאל מעמד הר סיני, איינמאל יציאת מצרים. אבער דאס מיינט נישט אז עס איז נישט קיין סייקל – דאס מיינט נאר אז מיר זענען קליינע מענטשן. מיר געדענקען נאר אפאר טויזנט יאר. אונזער תורה, אין פשט, שטייט אפילו נאר אפאר טויזנט יאר.

—

דער גרעסערער בליק: די וועלט איז סאך גרעסער

היינט ווייסט יעדער – די סייענס האבן אונז פארציילט אז די וועלט איז סאך גרעסער פון אפאר טויזנט יאר. און דאס איז נישט קיין נייע סייענס – ווי ר׳ אריה קאפלאן האט שוין באמערקט: די מקובלים האבן שוין לאנג געטראכט אז די וועלט איז סאך גרעסער פון זיבן טויזנט יאר. דאס איז א יסוד פון קבלה.

גילוי סודות התורה אין אונזער צייט

היינט איז נתגלה געווארן אסאך מער פון „חכמת הבריאה” – אסאך מער „נפלאות הבורא”. מיר ווייסן אז די וועלט איז מיליאנען מאל גרעסער ווי די ראשונים האבן זיך געקענט פארשטעלן. דער רמב״ם אין הלכות יסודי התורה, אדער אפילו אין מתימטישע ספרים, האט גערעדט וועגן דער גרויס פון עולם הכוכבים – אבער דאס איז געווען א „מצומצמדיגע בליק”. עס איז אמת געווען פון זייער נקודת מבט, זייערע חשבונות האבן געשטימט, אבער היינט ווייסן מיר אז עס איז אסאך גרעסער. דאס זעלבע פאר היסטאריע. דאס איז „גילוי סודות התורה” – די וועלט איז גרעסער געווארן פאר מענטשן.

נישט אלע מענטשן דארפן דאס – אסאך קענען ווייטער גלויבן אין פשוט פשט. אבער ווער עס האט די כלים, ווער עס קען פארשטיין אז וואס מען האט אים געזאגט אין פשוט פשט איז נאר לויט די קליינע כלים וואס זיין עלטער-עלטער-זיידע האט געהאט דארט אמאל אין מצרים – דער קען קוקן טיפער.

—

דער זוהר׳ס מוסר: די תורה איז גרעסער פון דיין קאפ

וואס מיר זעען פון דער תורה איז לויט אונזער קליינקעפיגקייט. דער אייבערשטער האט זיך אראפגעלאזט, רעדט א תורה וואס יעדער קען פארשטיין. א נארמאלער מענטש קען נישט פארשטיין מער ווי אפאר טויזנט יאר – און די תורה רעדט פון אפאר טויזנט יאר. דער סייקל פון מעשה בראשית, אבות, יציאת מצרים, משיח – דאס איז נאר איין קליינע זאך וואס דו קענסט זען. דער אייבערשטער איז אסאך גרעסער, און די תורה איז אסאך גרעסער.

עס איז דא א פירוש אויף דער תורה וואס רעדט פון אסאך גרעסערע סייקלס – בדרך רמז, בדרך דרש, בדרך סוד. און נאך גרעסערע פירושים וואס נעמען פון נאך גרעסערע סייקלס – וואו די תורה רעדט בכלל נישט פון עולם העשיה, נאר פון מלאכים, פון אצילות.

דער זוהר שעלט שטארק אויס דעם וואס זאגט “אין בתורה אלא פשט.” ווער ס׳זאגט אז ער ווייסט דעם פשט פון דעם פשט און דאס איז די גאנצע אמת – נישט נאר איז ער כופר אין גדולת התורה (ער מיינט אז די תורה איז אזוי קליין ווי זיין קאפ), ער איז אויך א ריזיגער בעל גאוה.

אבער אויך דער אנדערער עקסטרעם איז פאלש: א איד דארף גלייבן אז זיין פשט וואס ער פארשטייט – דאס איז זיין חלק אין תורה, דאס איז וואס דער אייבערשטער האט אים געגעבן, און ער דארף עס נעמען ערנסט. א מענטש וואס נעמט נישט ערנסט וואס ער פארשטייט איז סתם א לולב. די תורה איז ווי א קאליידאסקאפ – זי ווייזט זיך פאר דעם מענטש לויט זיין הבנה. דער אייבערשטער האט על מנת כן געגעבן די תורה – אז מענטשן זאלן קוקן און זען אז ער האט באשאפן די וועלט אין זעקס טעג, אין זעקס טויזנט יאר, עס שטימט פערפעקט, עס מאכט סענס אין זיין קאפ, און דאס איז אן אמת׳דיגער חלק אין תורה. אבער צו זאגן אז דאס איז די גאנצע תורה – דאס איז אפיקורסות.

—

ספר התמונה, דער רמב״ן, דער רשב״א: שמיטות און מתן תורה

די ראשונים האבן ממש אזוי געזאגט. ספר התמונה, דער רמב״ן, דער רשב״א – זיי האבן אלע געגלויבט אז ווען מען דערציילט אז אין שנת ב׳ אלפים תמ״ח איז געווען מתן תורה, מיינט דאס: ב׳ אלפים תמ״ח פון דער צווייטער שמיטה. עס איז שוין געווען איינמאל א גאנצע וועלט מיט מתן תורה פארדעם, און עס קען נאך זיין נאכדעם. און דא איז דא א געוויסער כלל: נאך צוויי טויזנט יאר פון א וועלט, בערך, קומט א מתן תורה.

זיי האבן אזוי געטראכט, און עס מאכט אסאך סענס. פארשטייט זיך, עס איז „חוץ לידיעה” – מיר האבן נישט עכט געזען די פריערדיגע שמיטות, ווייל מיר זענען נישט דארט געבוירן געווארן. אבער טראכט די אנאלאגיע פון דעם סייקל פון א מענטש – מאכט עס טאטאל סענס אז דא איז א סדר, א זאך וואס מען קען יא פארשטיין. דער פשט איז נאר: עס איז אזא גרויסער סייקל אז מיר זעען נאר איינמאל דערפון, ממילא זעט עס אויס ווי אן איינמאליגע זאך. אבער ווען דו וואלסט געקענט קוקן פון דער פערספעקטיוו פון גאט, פון א מלאך, פון עפעס וואס ווייסט אסאך גרעסער – וואלסטו געזען אז מתן תורה מאכט אויך סענס.

—

די גאונות פון די מקובלים: פון גרויסע סייקלס צו קליינע

די מקובלים, די מתעמקים, האבן זיך געוואגט – אפשר האבן זיי נישט געטארט, א מענטש טאר נישט קוקן צו פיל – אבער זיי האבן געהאט די יכולת און די אמת׳קייט צו קוקן אויף דער וועלט אזוי ווי זי איז. „כאלף שנים בעיניך” – זיי קענען קוקן אויף אלע שמיטות צוזאמען, כמעט פון דער פערספעקטיוו פון שער החמישים, וואס קען זען אלעס אויף איינמאל. און זיי האבן אונז פארציילט: מתן תורה איז נישט קיין איינמאליגע זאך, עס איז א שטענדיגע זאך, א זאך וואס מען קען זיך קאכן דערין און מען קען עס ארויסהאבן.

און נאכדעם, ווען זיי האבן געזען די גרעסערע סייקלס, האבן זיי עס אראפגעלייגט אויך אין די קלענערע. דאס הייסט: יעדע זומער, יעדע תקופת סיון, קומט א נייע אור פון תורה אויף דער וועלט. דאס איז „בזהר אנפין” – דער פרטות׳דיגער וועג ווי דער סייקל ארבעט. פונקט אזוי ווי נאך זעקס און צוואנציג דורות אין דער וועלט איז געווארן א גרויסע מתן תורה אויף הר סיני, אזוי יעדע יאר נאך חודש אייר, נאך זיבן וואכן – וואס שטימט בערך דער חשבון ענליך צו זעקס און צוואנציג דורות – קומט מתן תורה, קומט שבועות.

שבועות איז א נאטורליכע זאך. נישט „נאטורליך” אין דעם זין אז יעדער גוי ווייסט דערפון – נישט יעדער טיפש ווייסט דערפון, ווייל ער פארשטייט נישט די גרעסערע סייקלס פון נאטור, ער קען נאר זען וואס ער זעט. אבער דער וואס קוקט יא גרעסער, זעט עס.

—

דער חילוק פון שבת און יום טוב: שער החמישים

אונז האבן געפרעגט פריער: אויב מתן תורה און אלע זאכן זענען אויך נאטורליכע זאכן וואס חזר׳ן זיך איבער יעדע יאר – וואס איז דער חילוק פון שבת און יום טוב, פון טבע און נס? איין תירוץ איז שוין געזאגט געווארן: נס איז א גרעסערער סייקל. אבער אמת׳דיג, די הבנה ביז יעצט איז נאר די הבנה פון „שבת שבתוך הספירה” – שבע שבתות, יעדע וואך איז דא א בחינת שבת, דאס איז די שבת של ימות טובים, של הספירה.

אבער עס איז דא אויך שער החמישים. שער החמישים איז מסביר געווען ווי די גאנצע זאך איז נאר איין זאך – „כל התורה כולה ענין אחד”. יא, די גאנצע תורה גייט היסטאריע פון בראשית ביז עזרא, זייער גוט – אבער עס איז דא נאר איין ווארט, מען קען עס זאגן אויף איין סעקונדע, מען קען די גאנצע זאך איבערפארשטיין למפרע.

—

תורה איז „למעלה מן הסייקל” – וואס מיינט דאס?

אין דער זעלבער וועג איז דא נאך א הבנה וואס מתן תורה מיינט ווען מען זאגט אז די תורה איז העכער פון טבע, אז די מצוות זענען „למעלה” – „עולם השמיני”. דאס קומט פון שמיטה ויובל, פון מתן תורה וואס איז דער יום החמישים – פונקטליך די זאך וואס קומט נאך דער גאנצער סייקל, וואס איז למעלה פון דער גאנצער סייקל.

קיינער זאגט נישט אז אלעס אין תורה איז אין א סייקל – עס שטייט יא היסטארישע זאכן, ווי דער צענזוס פון נשיאים, וואס איז נאר איינמאל געזאגט געווארן, איינמאל, נישט אין א סייקל – דאס הייסט מען קען עס נישט פארשטיין.

שער החמישים לויט דעם בעל שם טוב: נאך א סייקל

לויט ווי דער בעל שם טוב האט אויסגעלערנט, מיינט „למעלה מן הסייקל” אז עס איז די השגה פון נאך א סייקל – אזוי ווי יובל. עס איז דא א מחלוקת צו שנת היובל עולה מן המנין – וואס האט צו טון מיט דער זעלבער חקירה צו כתר איז פון די ערשטע ספירות. עס איז אלעס די זעלבע אידעע.

אבער לאמיתו של דבר, ווען מען זאגט „למעלה מן הסייקל”, מיינט מען צו זאגן: למעלה מהבנתנו. עס מיינט נישט אז עס איז נישט אמת׳דיג דא א סדר – עס מיינט נאר אז מיר, קליינע מענטשן, פארשטייען עס נישט. אזוי ווי דער רמב״ם זאגט וועגן טעמי המצוות: עס איז דא וואס זאגן אז די מצוות האבן נישט קיין טעם, עס איז דא וואס זאגן אז זיי האבן א טעם אבער „בחכמתו של הקדוש ברוך הוא” – נישט אונזער חכמה. דאס איז אנדערש ווי צו זאגן אז עס האט נישט קיין טעם, אז עס איז סתם רענדאם, אז עס איז ביסודו אן א טעם.

—

שם הוי״ה: נצחיות מיינט נישט „אייביג אלט” – עס מיינט „אלעמאל הווה”

די שאלה אויף שם הוי״ה

עס שטייט אין שלחן ערוך אז דער אייבערשטער איז „היה הווה ויהיה” – דאס איז איינע פון די כוונות פון שם הוי״ה. כל התורה כולה שמותיו של הקדוש ברוך הוא, כל התורה כולה אחד – שטייט אין ספר ברית מנוחה – די גאנצע תורה איז דער פירוש אויף די ד׳ אותיות י-ה-ו-ה. די תורה ברענגט בעסער ארויס דעם שם.

די שאלה: אויב הוי״ה טייטשט „היה הווה ויהיה” – „השם מלך, השם מלך, השם ימלוך” – פארוואס שטייט עס בעיקר הווה? עס שטייט נישט מיט א י׳ (עבר), עס הייבט זיך נישט אן „היה”. עס שטייט נישט נאר „יהיה” (עתיד). עס שטייט בעיקר מיט א ו׳ – און די ו׳ איז זייער וויכטיג, די ו׳ איז דער סדר העולם, דאס איז א זייער גרויסע עמקות – אבער בעיסיקלי שטייט עס הווה, מיט א י׳: דער וואס איז הווה תמיד.

דער תירוץ: א נייע הבנה אין נצחיות

דער עולם – מענטשן, דער שכל פון אדם – האט א ביסל

א ביסל א טעות אין וואס „נצחיות” מיינט. פאר אונז, „אייביג” מיינט: זייער אלט, עס ווערט יעדן טאג עלטער, עס איז אלעמאל געווען און עס גייט אלעמאל זיין. מיליאנען יארן אין דער פארגאנגענהייט, מיליאנען יארן אין דער צוקונפט, און אויך יעצט. דאס איז ווי מיר מיינען „דבר נצחי” – „היה הווה ויהיה” – דריי זאכן.

דער אמת אבער איז – און דאס שטייט אין ספרים, דאס איז נישט קיין חידוש, יעדער וואס האט געלערנט חב״ד למשל רעדט וועגן דעם יסוד אסאך – אז הוי״ה-נצחיות מיינט: עס איז אלעמאל הווה. פארדעם הייסט עס „הווה” און נישט עתיד און נישט עבר. אין אנדערע ווערטער: א זאך וואס ווערט נישט אלט און ווערט נישט ניי. מען קען עס רופן „נישט חידוש”, אדער מען קען עס רופן „חידוש תמיד” – עס איז נאר א שאלה פון לשון, אבער די כוונה איז די זעלבע זאך.

נצחיות = פרעזענס, נישט עטערניטי

א חבר זאגט: מען דארף נישט טרענסלעיטן „נצחיות” אדער „היה הווה ויהיה” אויף eternity – מען דארף עס טרענסלעיטן אויף presence. וואס איז די כוונה?

—

דער חילוק צווישן א דבר שבזמן און א דבר נצחי

א זאך וואס ליגט אין צייט – אין די סייקלס פון עולם העשיה, עולם הטבע, און אפילו העכערע עולמות וואס האבן זייערע אייגענע סייקלס – איז א זאך וואס אירע חלוקים אין צייט זענען מחולק זה מזה. דער מענטש פון נעכטן איז נישט פונקטליך דער זעלבער ווי דער מענטש פון היינט. יא, ער האט א שייכות, ער איז נישט א גאנץ אנדערער – אבער ער איז אויך נישט גאנצן דער זעלבער. ער איז נתחלק אין צייט, פונקט אזוי ווי ער איז נתחלק אין מקום: א ביסל פון מיר איז אויף דער לינקער זייט, א ביסל אויף דער רעכטער זייט, איך האב parts אין place – און גענוי אזוי האב איך parts אין time. יעדע לעבעדיגע זאך וואס האט א סייקל – געבוירן ווערן, לעבן, שטארבן – איז צעטיילט אין היה, הווה, ויהיה.

דאס ברענגט ארויס א טיפע באגרענעצונג: ווען דו טרעפסט א מענטש, טרעפסטו אים נישט אינגאנצן. דו הערסט מיין שיעור היינט – אבער דו הערסט נישט נעכטנ׳ס שיעור, נישט מארגנ׳ס שיעור. דו קענסט נאר א שטיקל צייט פון מיר. ווילסט מיך אינגאנצן קענען? מוזטו זיין געבוירן מיט מיר ביז׳ן שטארבן, יעדע מינוט. ווייל א מענטש׳ס מציאות איז מחולק אין זמן. די הווה פון אדם הנברא איז אלעמאל חסר – עס פעלט דער עבר און דער עתיד. קיינמאל בין איך נישט אינגאנצן פרעזענט מיט דיר אין דעם מאמענט – מצד מיין גוף, מצד בינה וואס ציילט אין צייט.

—

א דבר נצחי איז אלעמאל הווה – אלעמאל אינגאנצן פרעזענט

א דבר נצחי – חכמה באופן כללי, כל שכן דער אייבערשטער אליינס, אבער אפילו די תורה וואס איז „נאר” א פירוש אויף גאט – איז א זאך וואס איז אלעמאל הווה, אלעמאל present. ער איז נישט צעטיילט אויף חלוקים אין צייט. אלע זיינע חלוקים כביכול – די היה, די הווה, די יהיה – זענען איינס. ס׳איז נישטא קיין שום part פון אים וואס גייט ארויס.

וודאי, אין אונזער הבנה – אין בינה – ווערט די תורה צוטיילט אויף צייט, ווערט זי קליין. אבער די תורה באשר היא, די חכמת אלקים באשר היא, אזוי ווי זי איז אינגאנצן – ווען דו טרעפסט היינט א דבר תורה און לערנסט עס לשמה, נישט פראקטיש, נישט נאר וויאזוי מ׳דארף עס פארשטיין, נאר דו כאפסט די חכמה שבו – האסטו די נקודת מתן תורה, דעם שער החמישים שבו.

—

שער החמישים: דער מקום הייחוד פון חכמה ובינה

שער החמישים איז, לויט קבלה, דער פלאץ וואו בינה רופט אן אין חכמה – דער מקום הייחוד של חכמה ובינה. מאל באלאנגט ער פאר בינה, אבער דער פופציגסטער שער איז דער נקודה וואו זיי קאנעקטן זיך. דער אריז״ל רופט עס מיט דעם פסוק: „נתיב לא ידעו עיט ולא שזפתו עין איה, לא הדריכוהו בני שחץ ולא עדה עליו שחר, ואיה החכמה מאין תמצא ואיזה מקום בינה” – קיינער קען עס נישט וויסן. דארט קאנעקטן זיך די ל״ב נתיבות חכמה מיט די מ״ט שערי בינה. דאס איז די נקודה.

—

אין דעם נקודה איז נישטא „אמאל”

אין דעם שער החמישים, ווען מ׳לערנט א דבר תורה בבחינת אלוקות שבו, בבחינת אמת שבו – איז עס נישט אפגעהאקט פון אלע אנדערע חלקי התורה. דער בעל שם טוב זאגט: „הלומד מכווני אותיות אחדות” – ער לערנט עס בבחינת אחדות, דעמאלטס האט ער די גאנצע תורה שוין געלערנט. דער בעל שם טוב ברענגט א לשון פון מקובלים הקדמונים: „תופס בחלקו אחדות – תופס בכולו”. אחדות איז אזא סארט זאך וואס מ׳קען נישט אנכאפן א חלק – ס׳האט נישט קיין חלוקים, נישט אין פלאץ און נישט אין צייט. ווען דו ביסט היינט אין מתן תורה, ביסטו די גאנצע מתן תורה.

—

דער משל פון תפילה: שכינה טיילט זיך נישט

ווען א מענטש דאוונט עומד לפני השכינה, און זיין חבר דאוונט אויך עומד לפני השכינה – האט זיך צוטיילט די שכינה? ניין. איז געווארן מער שכינה? אויך נישט. ביידע דאווענען פאר די גאנצע שכינה, פאר די גאנצע אלוקות. דאס איז „ה׳ אחד” – איינע פון די בעיסיק יסודות האמונה.

—

דער חילוק צווישן גוף און חכמה אין מקום

די סתירה וואס מ׳קען פרעגן – ווי קען עס זיין אינגאנצן איבעראל? – איז נאר א סתירה אויף דברים גשמיים, אויף דברים פון בינה ולמטה, זאכן וואס צוטיילן זיך אין צייט. אבער זאכן וואס זענען נישט צוטיילט אין צייט זענען אלעמאל אינגאנצן איבעראל.

דער משל: מיין האנט איז תופס מקום – זי איז נאר אויף דער רעכטער זייט, נישט אויף דער לינקער. אין א געוויסן זין איז זי קאנעקטעד צום גאנצן גוף, אבער ס׳איז נישט קיין אחדות שלימה. אבער חכמה – דער חלק הכללי שבנפש – ווען זי איז דא, איז זי אינגאנצן איבעראל: אין דער האנט שבחכמה איז דא פונקט אזויפיל חכמה ווי אין די פיס, ווי אין דעם קאפ. ס׳איז די גאנצע חכמה איבעראל גלייך.

—

„כולה תורת ה׳ תמימה” – דער סוד פון אחדות שבתורה

דאס איז דער סוד פון וואס מיר זאגן אז די גאנצע תורה איז שמותיו של הקב״ה. דער רמב״ם זאגט: „ואין בחוקות לא תתן תמנו פחות קדושה מוישמע ישראל, כי כולה תורת ה׳ תמימה וקדושה וטהורה”. דאס מיינט: אויב מ׳לערנט עס אויף דעם אופן – אויב מ׳פארשטייט די אחדות שבתורה, דעם שער החמישים שבתורה – דעמאלטס איז מען נישט איינמאל א חלק בזמן, נאר אלעמאל אינגאנצן.

[זייט-באמערקונג: בעל שם טוב׳ס תורות וועגן לערנען]

דער בעל שם טוב האט געזאגט „לובן חברי עד סוף” – די ריכטיגע וועג פון לערנען תורה. ס׳איז דא אסאך תורות פון בעל שם טוב וואס גייען אויף דער נקודה – נישט נאר וועגן תפילה, נאר אויך וואס איז פשט אין תורה, וואס איז די זעלבע אותיות נאר מלמעלה למטה. דער יסוד איז דער זעלבער.

—

סיכום און ברכה

דאס אלעס איז זייער איידעלע נקודות – אבער דער עיקר איז: ווען מ׳האט די תורה אזוי ווי זי איז דעיו – האט מען זי איינמאל און אלעמאל אויף דער זעלבער צייט. די תורה איז נישט א זאך וואס איז געווען אמאל און מ׳געדענקט עס – זי איז א זאך וואס איז אלעמאל הווה, אלעמאל פרעזענט, אלעמאל אינגאנצן דא. ווען מ׳לערנט א דבר תורה בבחינת חכמה, בבחינת אחדות, בבחינת שער החמישים – איז מען אין מתן תורה ממש, נישט א זכרון פון מתן תורה, נאר מתן תורה גופא.

דאס איז דער תירוץ אויף דער סתירה פון אנהייב: מנחה חדשה און מתן תורה זענען נישט צוויי באזונדערע זאכן – זיי זענען איין זאך. די תבואה חדשה וואס קומט יעדע יאר אין א סייקל, און די תורה וואס איז נצחי – זיי טרעפן זיך אין שער החמישים, וואו דער סייקל פון טבע (בינה, מ״ט שערים) טרעפט זיך מיט דער נקודה וואס איז למעלה מן הסייקל (חכמה, ל״ב נתיבות). דער פופציגסטער טאג איז דער מקום הייחוד – וואו חדש און נצחי, וואו טבע און תורה, וואו סייקל און איינמאליגקייט, ווערן איינס.

מיר זאלן אלע זוכה זיין צו דער תורה, צו פארשטיין, צו האבן א חכמה און א השגה אין דער תורה אויף דעם אופן.

תמלול מלא 📝

ערב שבועות: דער סוד פון “שבע שבתות תמימות” – סייקלס פון טבע קעגן איינמאליגקייט פון היסטאריע

הקדמה: דער קעפסטאון פון די זיבן-וואכן סעריע

רבותי, ס׳איז ערב שבועות. גייען מיר יעצט אויספירן א שטיקל, דער קעפסטאון שטיקל פון די קליינע סעריע וואס אונז האבן געלערנט די לעצטע זיבן וואכן, וואס דאס איז דער סוד פון “שבע שבתות תמימות” [שבע שבתות תמימות: זיבן גאנצע וואכן, די ספירת העומר צווישן פסח און שבועות].

מיר האבן געלערנט אז דאס איז דער סוד פון “כל ימות עולם” [כל ימות עולם: אלע טעג פון דער וועלט], ווי דער רמב״ן [רמב״ן: רבי משה בן נחמן, נחמנידעס, 1194-1270] האט געזאגט. מיר האבן געלערנט אז דאס איז דער סוד פון די סדר, די מעגל, די סירקוט, די סייקל וואס די וועלט דרייט זיך, וואס די מילא דרייט זיך עס סיי בכלל, אין די גרעסטע וועלט, וואס דאס איז די עיקר צו פארשטיין די גאנצע וועלט, די גרעסטע סירקלס פון די וועלט, וואס די וועלט דרייט זיך און זי קומט אלעמאל צוריק צו די אנהייב. און דאס איז די גאנצע סדר פון היסטאריע, פון כל ימות עולם.

און ווי אזוי ס׳איז דא אין יעדע טאג, אדער אין יעדע וואך, אדער אין יעדע טאג וואס ווייזט פאר א גאנצע אנדערע וואך, מער בכללות, א גאנצע שער, א גאנצע עולם וואס מ׳קען עפענען צו פארשטיין א גאנצע נייע וועג צו פארשטיין אלעס.

דער פופציגסטער טאג: מנחה חדשה לה׳

איז פיינעלי קומען מיר אן לקראת היינט ביינאכט, קומט אן “שבע שבתות תמימות תהיינה” [שבע שבתות תמימות תהיינה: זיבן גאנצע וואכן זאלן זיין], יא. ס׳איז אן אינטערעסאנטע פשט אז מ׳דארף ווארטן פאר א גאנצע טאג, נישט ווארטן בין השמשות [בין השמשות: צווישן זון-אונטערגאנג און נאכט], וואס וועט זיין גאנצע זיבן וואכן, נישט פארפאסן, און אנקומען צו “עד ממחרת השבת השביעית” [עד ממחרת השבת השביעית: ביז דעם טאג נאך דער זיבעטער שבת], וואס דאס איז די פופציגסטע טאג, וואס דעמאלט “והקרבתם מנחה חדשה לה׳” [והקרבתם מנחה חדשה לה׳: און איר וועט ברענגען א נייע מנחה-קרבן פאר השם], מ׳ברענגט א נייע מנחה, די מנחה פון שתי הלחם [שתי הלחם: די צוויי ברויטן], די לחם פון די נייע תבואה [תבואה: קארן, געטריידע]. מ׳מאכט עס חמץ [חמץ: געזויערט], מ׳מאכט תנופה [תנופה: שווינגען, א סארט עבודה אין בית המקדש] מיט דעם, מ׳ברענגט א נייע קרבן, א חידוש [חידוש: עפעס נייעס], א נייע חידוש, א דבר חדש [דבר חדש: א נייע זאך].

מ׳האט שוין געברענגט א קליינע חידוש האט מען שוין געברענגט אין פסח, יא, “ובקצרכם את עומר ראשית קצירכם” [ובקצרכם את עומר ראשית קצירכם: און ווען איר וועט שניידן דעם עומר, דעם ערשטן פון אייער שניט], די אנהייב פון די קציר [קציר: שניט, האַרוועסט], אזויווי די אשכולות הקציר [אשכולות הקציר: די בינדלעך פון דער שניט], זכר לעבודת הקציר [זכר לעבודת הקציר: א זכר צו דער ארבעט פון דער שניט], האט מען געברענגט א שטיקל עומר שעורים [עומר שעורים: אן עומר-מאָס פון גערשטן], מ׳האט אויך געמאכט פון דעם א תנופה לפני ה׳ [תנופה לפני ה׳: שווינגען פאר השם].

און יעצט ביי די פופציגסטע טאג ברענגט מען א ממש, ס׳הייסט ממש חדש [חדש: ניי], די גמרא [גמרא: דער תלמוד] רופט זיך עס אז דאס איז מתיר חדש למזבח [מתיר חדש למזבח: דערלויבט נייע תבואה פאר׳ן מזבח], מ׳ברענגט פון די נייע תבואה וואס איז ניי געוואקסן און מ׳מאכט פון דעם א גאנצע ברויט, און דאס ברענגט מען ביום החמישים [ביום החמישים: אויפן פופציגסטן טאג].

די סתירה: חדש קעגן תורה שלא תשתנה

יעדער איינער ווייסט אז דער יום החמישים איז אויך דער יום מתן תורה [יום מתן תורה: דער טאג פון געבן די תורה], דער טאג וואס מ׳איז עולה [עולה: גייט ארויף] צו הר סיני [הר סיני: באַרג סיני] און מ׳באקומט די תורה, וואס אויף דעם איז אויך דא א שייכות צו א זאך פון חידוש.

ס׳איז דא ווי א שטיקל סתירה [סתירה: ווידערשפרוך] צווישן די צוויי ענינים [ענינים: ענינים, טעמעס] לכאורה [לכאורה: אויף דעם ערשטן בליק]. פארשטייט זיך יעדער איינער גייט לייכט דזשאמפן און זאגן די תירוץ [תירוץ: ענטפער], אבער מ׳דארף דא אסאך מעמיק זיין. ס׳איז דא לכאורה א סתירה צווישן די צוויי ענינים פון די יום טוב [יום טוב: פייערטאג].

ענין א׳: יום הביכורים – מנחה חדשה

פשט איז דער ענין, דער יום, דער עיקר איז יום הביכורים [יום הביכורים: דער טאג פון די ערשטע פירות]. יא, ביכורים [ביכורים: ערשטע פירות] איז א טייטש ראשית [ראשית: ערשטע, אנהייב], מ׳הייבט אן צו ברענגען ביכורים פון אלע פירות וכו׳, אבער בעיקר ביכורים מיינט אליין די שתי הלחם, מ׳ברענגט ביכורי מעשיך [ביכורי מעשיך: די ערשטע פון דיינע ארבעטן], און מ׳ברענגט די אנהייב, די ערשטע לחם וואס איז געוואקסן, די ערשטע ווייץ, די ערשטע תבואה וואס מ׳ברענגט פון איר א קרבן מנחה [קרבן מנחה: א מעל-קרבן] פאר׳ן אייבערשטן אין בית המקדש [בית המקדש: דער הייליגער טעמפל]. דאס איז אבער, די ווארט הייסט חדש, דער עיקר נאמען וואס דאס האט איז חדש, מנחה חדשה.

ענין ב׳: זמן מתן תורתנו – חוקת עולם

און אין דעם טאג פייערט מען די תורה, דאס וואס די אידן האבן מקבל געווען [מקבל געווען: אנגענומען], זמן מתן תורתנו [זמן מתן תורתנו: די צייט פון געבן אונזער תורה] ווי ס׳שטייט אין סידור [סידור: געבעט-בוך], דאס וואס די אידן האבן מקבל געווען די תורה אין דעם טאג. און דאס איז די תורה אחת [תורה אחת: איין תורה], חוקה אחת יהיה לכם [חוקה אחת יהיה לכם: איין געזעץ זאל זיין פאר אייך], חוקת עולם [חוקת עולם: אן אייביגע געזעץ], אזויווי דער רמב״ם [רמב״ם: רבי משה בן מימון, מיימאנידעס, 1138-1204] ברענגט אין יסודי התורה פרק ט׳ [יסודי התורה: גרונדלאגן פון דער תורה], חוקת עולם, דבר ברור ומפורש בתורה שהיא מצוה לעד ולעולמי עולמים [דבר ברור ומפורש בתורה שהיא מצוה לעד ולעולמי עולמים: א קלארע און אויסדריקלעכע זאך אין דער תורה אז זי איז א מצוה פאר אייביג און פאר אייביגע צייטן], א זייער אלטע תורה, ס׳איז לעד ולעולמי עולמים. ס׳איז די תורה, דאס איז, אויף דעם טאג האט זיך אנגעהויבן די תורה, פייערט מען דעם טאג, מ׳מאכט א מצב דערפון, מ׳רעדט דערוועגן, אז דאס איז דער פארקערט פון חדש.

יא, בפשטות [בפשטות: אין דער פשוט׳ער מיינונג], דער פשטות׳דיגער טייטש פון מתן תורה איז אז דאס איז די תורה, ס׳טוישט זיך נישט, לא תוסיף עליו ולא תגרע ממנו [לא תוסיף עליו ולא תגרע ממנו: דו זאלסט נישט צולייגן צו אים און נישט אראפנעמען פון אים], מ׳לייגט נישט צו און מ׳נעמט נישט אראפ, דאס איז די תורה, און ס׳איז נישט א נייע תורה יעדע יאר.

די שארפע פארמולירונג פון דער סתירה

אין אנדערע ווערטער, לאמיר זיין קלאר, אין אנדערע ווערטער, ווען מ׳וויל מנסח זיין [מנסח זיין: פארמולירן] די שאלה אין די לענגווידזש פון די שמועסן וואס מיר האבן געהאט וועגן די סייקלס פון די וועלט, תורה איז נישט אין די סייקל.

ביי מתן תורה איז דא א סייקל, יעדע יאר קומט די זעלבע ווינטער און די זעלבע זומער קומט פריש, יא, מ׳קען עס רופן די זעלבע, מ׳קען עס אבער רופן א נייע. מנחה חדשה פשט איז ס׳קומט א נייע ווינט, א נייע זומער, א נייע זמן הקציר, א נייע זמן וואס ס׳קומט א נייע תבואה, פון דאס ניי ברענגט מען עס איבער.

דער יסוד: סייקלס פון טבע קעגן איינמאליגקייט פון היסטאריע

טבע = סייקל = פארשטענדליך

דאס איז אין די סייקל וואס מ׳רופט די טבע [טבע: נאטור], יא, דאס איז מעגל הטבע פון זיבן מאל זיבן, דאס איז דאך די טייטש, יא, זיבן מאל זיבן גייט עס מיט א סייקל, און די סייקל רופט מען זיבן, יא, מ׳קען טראכטן ווינקליך וויאזוי די סייקל פון די תבואה איז זיבן, אבער על כל פנים [על כל פנים: אויף יעדן פאל], סייקל הייסט זיבן, איז די סייקל פון די וועלט, ששת ימים ויום השביעי [ששת ימים ויום השביעי: זעקס טעג און דער זיבעטער טאג], און ס׳קומט יעדע וואך צוריק, יעדע יאר צוריק, די זעלבע, א גאנצע נייע אבער קען מען עס זאגן, ס׳איז א נייע חידוש העולם [חידוש העולם: דערנייערונג פון דער וועלט], אזויווי מחדש בטובו בכל יום מעשה בראשית [מחדש בטובו בכל יום מעשה בראשית: ער דערנייערט אין זיין גוטסקייט יעדן טאג דעם מעשה בראשית].

וואס איז די פשוט׳ע טייטש פון די מאמר [מאמר: אויסזאגונג] וואס מ׳זאגט ביי ברכות יוצר [ברכות יוצר: די ברכות פון “יוצר אור”]? אז יעדן טאג קומט אינדערפרי נאכאמאל די סייקל, די זון איז ארויפגעקומען די ערשטע מאל אין ששת ימי בראשית [ששת ימי בראשית: די זעקס טעג פון שאפונג] ביום הרביעי [ביום הרביעי: אויפן פערטן טאג], און יעדן טאג קומט זי ארויף, די זעלבע זאך איז דא ביי תקופות השנה [תקופות השנה: די סיזאנען פון יאר], וואס דאס איז א חידוש מעשה בראשית. די זעלבע יעדע יאר קומט פון די פריש די תבואה, די ערשטע תבואה קומט פון פריש יעדע יאר, ס׳איז א נייע יעדע יאר.

מ׳קען עס רופן א נייע און אויך די אלטע, ווייל ס׳איז די זעלבע סייקל, ס׳איז חוזר חלילה [חוזר חלילה: קערט זיך איבער אומעטום] א גאנצע צייט, אבער ס׳איז א סייקל וואס ס׳איז דא אין דעם מעשה חדשות [מעשה חדשות: נייע זאכן], ס׳איז דא אין דעם מעשה חדשות אין א חזרה [חזרה: איבערחזרונג], ס׳איז חדשות וואס געשעט פון חזרה פון א סייקל, ס׳ווערט נאכאמאל די זעלבע מעגל, די זעלבע סייקל ווערט נאכאמאל.

היסטאריע = איינמאליג = נישט פארשטענדליך

ווען אונז רעדן אבער אפילו פון יציאת מצרים [יציאת מצרים: דער אויסגאנג פון מצרים], פון מתן תורה, איז פשוט אז די גאנצע ווארט פון רעדן וועגן דעם איז אז ס׳איז נישט אין א סייקל. מ׳קען עס רופן היסטאריע. מ׳קען זאגן היסטאריע איז די סתירה פון אים. היסטאריע איז א פראבלעם צו לערנען. פארוואס? ווייל מ׳קען עס נישט פארשטיין.

וואס מיינט “פארשטיין”?

וואס מיין איך צו זאגן? איך זאג א יסוד׳דיגע ווארט וואס זאגן אלע אחרונים [אחרונים: שפעטערע רבנים און מפרשים], איך ווייס נישט וויפיל אידן רעדן וועגן דעם, אבער די חוקרים [חוקרים: פארשער] אחרונים, מפרשים [מפרשים: קאמענטאטארן], וואס ברענגען ארויס די סוגיא [סוגיא: טעמע] פון היסטאריע, זענען זיי מסביר [מסביר: דערקלערן] אזוי עלמא [עלמא: די וועלט]. היסטאריע איז די לימיט פון זאכן וואס מ׳קען זיי נישט פארשטיין. פארוואס? ווייל ס׳איז געשען נאר איין מאל, ולא יעבור [ולא יעבור: און ס׳גייט נישט ווייטער], ולא יוסף [ולא יוסף: און ס׳לייגט נישט צו], כל הגדה ולא יוסף [כל הגדה ולא יוסף: די גאנצע דערצייל און ס׳לייגט נישט צו]. ס׳גייט נישט ווייטער.

וואס מיין איך צו זאגן? איך מיין צו זאגן אזוי: די טבע, דאס איז וואס מ׳קען פארשטיין. אזוי ווי אונז זאגן, די בעיסיק, די ערשטע טבע, און אפשר די ערשטע סייענס, איז די סייענס פון די סיזענס. מענטשן זעען אז ס׳קומט יעדע יאר צוריק די זון, די לבנה [לבנה: לבנה], די שטערן, ס׳גייט אין א סייקל, און פון דעם וואקסט יעדע יאר צוריק. דאס איז א זאך וואס מ׳קען פארשטיין. מ׳קען זאגן מ׳קען עס פרעדיקטן, מ׳קען פארשטיין אז ס׳קומט יעדע יאר פון פריש.

פארשטייט זיך, מ׳דארף טון עבודת השם [עבודת השם: דינסט פון השם], מ׳דארף טון תשובה [תשובה: אומקער] כדי ס׳זאל געלונגען די גשמים [גשמים: רעגן] פון די יאר. ס׳איז דא אין דעם א דין [דין: משפט], בראש השנה כל באי עולם נידונין [בראש השנה כל באי עולם נידונין: אין ראש השנה ווערן אלע וואס קומען אין דער וועלט געמשפט], אלעס פיין און וואויל. אבער די דין איז א זאך וואס מ׳פארשטייט. ס׳איז נישט קיין דבר שלמעלה מן הזמן [דבר שלמעלה מן הזמן: א זאך וואס איז העכער פון צייט], ס׳איז נישט קיין זאך וואס האט נישט אין אים קיין סייענס. סייענס דאך טייטש מ׳מאכט כללים [כללים: פרינציפן]. און וואס טייטשט פארשטיין? פארשטיין מיינט אזוי ווי אונז האבן גערעדט לעצטע וואך. פארשטיין מיינט אז מ׳קען מאכן פון דעם א כלל.

איך קען זאגן באופן כללי [באופן כללי: אין א גענעראלן אופן] איז דא א חכמה [חכמה: וויסנשאפט], “עוד כל ימי הארץ זרע וקציר וקור וחום וקיץ וחורף ויום ולילה לא ישבותו” [עוד כל ימי הארץ זרע וקציר וקור וחום וקיץ וחורף ויום ולילה לא ישבותו: נאך אלע טעג פון דער ערד, זייען און שניידן און קעלט און היץ און זומער און ווינטער און טאג און נאכט וועלן נישט אויפהערן]. ס׳איז דא די סייקל, ס׳איז דא א סדר, איך קען מאכן א כלל. דאס וואס דו זעסט יעדע מאל, ס׳איז התחדשות [התחדשות: דערנייערונג] טאקע, און די פרטים [פרטים: פרטים, דעטאלן] איז התחדשות, אבער באופן כללי איז דא דברי חכמה [דברי חכמה: ווערטער פון חכמה], מ׳קען עס פארשטיין כסדר [כסדר: לויט דעם סדר].

טבע און סייענס

דאס איז די טייטש פון טבע, וואס אונז רופן טבע, אדער וואס אונז רופן די נעטשרעל וועלט, וואס איז א סייקל. און ממילא [ממילא: דערפון] איז דא אין דעם א סייענס, ס׳איז דא אין דעם א ידיעה [ידיעה: וויסן], מ׳קען עס וויסן, ווייל ס׳חזר׳ט זיך איבער. אזוי ווי אונז זאגן, ווייל ס׳חזר׳ט זיך איבער איז אויך דא א נייע יעדע יאר, ווייל ס׳חזר׳ט זיך איבער. אז עס חזר׳ט זיך איבער, דאס מאכט א נייע, ס׳איז אפשר א נאכאמאל, דו קענסט עס רופן א קאפי, איך ווייס נישט צו ס׳איז א קאפי, נאכאמאל די זעלבע זאך, אבער נאכאמאל, נישט נאכאמאל ווי א חידוש לגמרי [חידוש לגמרי: א גאנצער חידוש], נישט נאכאמאל אומפרידיקטעבל, נאכאמאל פרידיקטעבל לויט א סדר.

דאס איז די נושא [נושא: טעמע] פון נעטשער, פון טבע, וואס די סייקלס, וואס אלע סייענס, די הבנות מרובים [הבנות מרובים: פילע פארשטאנדן], חכמה אין נשיאות [נשיאות: טראגן, פירן], איז געבויט אויף באמערקן די פעטערנס, די סייקלס וואס איז דא אין נעטשער, און עס פארשטיין, מאכן פון דעם כללים, נאכדעם קען מען עס פרידיקטן, נאכדעם קען מען עס פארשטיין, מען קען פרעגן פארוואס ס׳איז, וואס איז די גורם [גורם: אורזאך] דערפון, וכו׳.

היסטאריע איז נישט פארשטענדליך

ווען מ׳זאגט היסטאריע, היסטאריע איז דיטעטשט, היסטאריע איז עקזעקטלי די זאך וואס מ׳קען נישט מסביר זיין, מ׳קען עס נישט זאגן, מ׳קען עס נישט פרידיקטן, מ׳קען נישט זאגן ווען גייט געשען, ווען איז געשען, פארוואס איז געשען, און ס׳איז נישט דא אין דעם קיין הסבר [הסבר: דערקלערונג], ס׳איז נישט דא אין דעם קיין כלל, ס׳איז נישט דא קיין קעטעגארי כלליות [קעטעגארי כלליות: גענעראלע קאטעגאריע] וואס הייסט מתן תורה אדער יציאת מצרים, וואס געשעט איינמאל אין איך ווייס וויפיל יארן, און ממילא, אויב ס׳איז דא א כלל, מ׳ווייסט ווען ס׳געשעט, יעדע מאל וואס ס׳איז דא אזא ווינט, אזא זון, יעדע יאר אין אזא סארט תקופה געשעט עס? ניין. ס׳געשעט איינמאל, און פון יענע איינמאל דארף מען עס געדענקען, ווייל ס׳געשעט נאר איינמאל, אן איינמאליגע זאך.

איינמאליגע זאכן זענען אזעלכע זאכן וואס חזר׳ן זיך נישט איבער, און זענען ממילא אזעלכע סארט זאכן וואס מ׳קען נישט פארשטיין, מ׳קען עס נישט פרידיקטן, קיינער קען דיר נישט זאגן ווען ס׳גייט געשען, ס׳גייט נישט געשען נאכאמאל, קיינער קען דיר נישט זאגן פארוואס איז געשען דעמאלטס. אויב מ׳וואלט געקענט וויסן פארוואס, וואלט מען געוואוסט די כלל, מ׳וואלט געוואוסט וואסערע סארט זאך ס׳איז און ווען ס׳געשעט אזעלכע סארט זאכן.

אויב מ׳זאגט אז ס׳איז היסטאריע, איז די טייטש ס׳איז געשען איינמאל, ס׳חזר׳ט זיך נישט איבער, און ס׳האט נישט קיין טעם [טעם: סיבה], ס׳האט נישט קיין סייענס, ס׳איז נישט דא קיין הבנה [הבנה: פארשטאנד] אין דעם. מ׳קען עס נאר געדענקען, מ׳קען נאר וויסן וואס איז געשען, מ׳קען לערנען היסטאריע, חוקר זיין צו ס׳איז געשען, יא, מ׳קען נאר חוקר זיין אויב ס׳איז געשען.

די גרענעץ פון היסטארישע פארשונג

לאמיר זאגן קלאר, דער וואס פארשטייט מתן תורה בתור [בתור: אלס] היסטאריע, אזוי זאגן זיי זייער קלאר, מ׳קען חוקר זיין צו ס׳איז געשען, מען קען זוכן ראיות [ראיות: באווייזן], עווידענס, וויסן צו ס׳איז געשען, אבער וואס איז געשען, איז פארשטיין איז מן הנמנע [מן הנמנע: אומעגליך], מען קען נישט פארשטיין וואס ס׳איז געשען, ווייל ס׳איז נישט אזא סארט זאך וואס איז פארשטענדליך, אין א געוויסע זין גאנצע היסטערי איז נישט אזא סארט זאך וואס איז פארשטענדליך. קענסט נישט פרעגן פארוואס איז געווען א מלך כך וכך [כך וכך: אזוי און אזוי] וואס האט כובש געווען [כובש געווען: פארכאפט] א מדינה [מדינה: לאנד] כך וכך בשנת [בשנת: אין יאר] כך וכך.

מתן תורה: טבע אדער היסטאריע? — די ראדיקאלע חידוש פון פנימיות התורה

פרק א: די היסטארישע אויפפאסונג פון מתן תורה און איר חסרונות

וואס מיינט “היסטאריע” אין דעם קאנטעקסט?

אויב מען וואלט געקענט וויסן פארוואס עפעס איז געשען, וואלט מען געוואוסט דעם כלל — וואסערע סארט זאך עס איז, און ווען אזעלכע סארט זאכן געשעען.

אבער אויב מען זאגט אז עפעס איז היסטאריע, מיינט דאס:

– עס איז געשען איינמאל

– עס חזר׳ט זיך נישט איבער

– עס האט נישט קיין טעם

– עס האט נישט קיין סייענס

– עס איז נישט דא קיין הבנה אין דעם

מען קען עס נאר געדענקען, מען קען נאר חוקר זיין צי עס איז געשען — אבער וואס עס איז געשען, פארשטיין, איז מן הנמנע.

לאמיר זאגן קלאר: די וואס פארשטייען מתן תורה בתור היסטאריע, אזוי זאגן זיי, דאס איז זייער כלל: מען קען חוקר זיין צו עס איז געשען, מען קען זוכן ראיות, עווידענס, וויסן צו עס איז געשען. אבער וואס איז געשען, איז פארשטיין איז מן הנמנע. מען קען נישט פארשטיין וואס איז געשען, ווייל עס איז נישט אזא סארט זאך וואס איז פארשטענדליך.

היסטאריע בכלל איז נישט פארשטענדליך

און אין א געוויסן זין, גאנץ היסטאריע איז נישט אזא סארט זאך וואס איז פארשטענדליך. דו קענסט נישט פרעגן פארוואס איז געווען א מלך כך וכך, עס האט געהערשט אין מדינה כך וכך בשנת כך וכך. עס איז נישט דא אין דעם קיין הסבר.

ממילא, וואס טוען היסטאריקערס? זיי זוכן נישט צו פארשטיין, זיי קענען זוכן סיבות, אבער אלע סיבות וואס זיי זוכן איז נאך א שטיקל היסטאריע. ער קען טרעפן עווידענס און זוכן ראיות אז עס איז געווען פארדעם. אקעי, דאס האט גורם געווען צו דעם, און יענץ האט גורם געווען צו דאס. אין דעם סענס איז דא עפעס א הסבר וואס מען רופט היסטארישע הסברים.

אבער די גאנצע זאך — פארוואס געשעט בכלל די גאנצה זאך, פארוואס אין די צייט, פארוואס פאר די מענטשן, פארוואס אין די תקופה, אין די אופן — דאס איז ביי דעפיניציע נישט דא קיין הסברים, ווייל היסטאריע, וואס אונז רופן יעצט דאס ווארט היסטאריע, איז נישט קיין זאך וואס איז מסביר.

נס קעגן טבע — א פרעציזע דעפיניציע

אקעי, עס איז כלומר, מען קען זאגן אזוי יעצט, עס איז כלומר נס. בחינת נס, וואס מיר האבן גערופן א מינוט צוריק.

בחינת טבע מיינט:

– וואס מען קען פרידיקטן

– וואס עס איז דא א סייקל

– עס חזר׳ט זיך איבער

– מען קען וויסן ווען עס חזר׳ט זיך איבער

– עס איז דא אין דעם א כלל

בחינת נס איז:

– וואס עס איז נישט דא אין דעם א כלל

לויט ווי מען פארשטייט היסטאריע דא, איז דאס טייטש אז עס איז נישט דא אין דעם קיין כלל, עס איז נישט דא קיין הבנה, דו קענסט נישט זאגן פארוואס, קיינער פארשטייט עס נישט, עס איז נישט דא קיין חכמה דערפון. עס איז נאר דא עדות, עס איז נאר דא, אזוי ווי מען קען זאגן, נאר דא נבואה דערפון, עס איז נאר דא די פרטים, עס איז נאר דא דער פאקט אז עס איז געשען אזוי, עס איז געשען איינמאל, און ממילא ציילט מען פשוט מען געדענקט נאר פון די איינמאל וואס איז געשען יציאת מצרים, פון די איינמאל וואס איז געשען מתן תורה.

ווי רוב מענטשן פארשטייען מתן תורה

דאס איז וויאזוי רוב מענטשן פארשטייען די נושא פון יציאת מצרים, לויט דעם, און די נושא פון מתן תורה, די אלע היסטאריקל זאכן וואס די אידישע אמונה, די אידישע רעליגיע, די אידישע תורה איז געבויט דערויף.

לויט דעם פארשטייען רוב מענטשן אז עס האט נישט קיין טראפ שייכות צוריק צו אונזער אנהייב שאלה, עס האט נישט קיין טראפ שייכות די מתיקות פון מנחה חדשה, וואס חדשה מיינט, עס איז א חידוש, אבער נישט חידוש אין די סענס אזויווי היסטאריע, עס איז א חידוש ווייל יעדע יאר קומט א נייע חידוש, מען קען עס פלאנירן, עס איז דא א כלל אין דעם, ווייל דאס איז די אמונה, עס איז נישט, יא, טבע.

הערה: “טבע” מיינט נישט כפירה

ווען איך זאג דא טבע מיין איך נישט כפירה. יא, אסאך מאל ווען מען לערנט ספרים, טבע מיינען זיי אפיקורסות, איך מיין נישט אפיקורסות. איך מיין די סארט סדר, די סארט קביעות וואס איז דא אויף די וועלט, ווייל דאס איז מחדש בטובו, דער אייבערשטער מאכט דאס, און אויף דעם דאנקט מען דעם אייבערשטן, און מיט דעם דינט מען דעם אייבערשטן, און מיט דעם לויבט מען אים וכו׳ וכו׳ וכו׳.

עס איז זייער רעליגיעז, עס איז זייער אמוני, עס איז בכלל נישט אנטי-אמונה, עס איז בכלל נישט אנטי-אידישקייט, אנטי-אמונה, אנטי-עבודת השם, די סארט בליק, נאר אבער עס איז איין סארט בליק.

די פראבלעם: מתן תורה און תבואה חדשה ווערן צוויי באזונדערע זאכן

און רוב מענטשן ווען מען זאגט זיי א זאך וואס איז מתן תורה וכדומה, קלערן זיי נאר בבחינת היסטאריע, בבחינת נס, בבחינת יעדע מאל וואס עס האט געשען איז איינמאליג, אפילו וואס עס האט געשען צוויי מאל, איז צוויי מאל געשען אן איינמאליגע זאך, מען קען נישט וויסן פארוואס עס איז געשען, עס איז נישט דא אין דעם קיין כלל, מען קען נאר וויסן אויב עס איז געשען.

און וועגן דעם רוב מענטשן וואס האלטן אז זייער אידישקייט איז געבויט אויף מתן תורה, זיי דארפן שטארק אויסגעפונען אז עס איז געשען, זיי האבן א ראיה, עס איז געווען זעקס הונדערט טויזנט מענטשן, זיי האבן עדות, עס איז געשען, אבער וואס עס איז געשען האט נישט אין דעם קיין שום מבוא, און האט נישט אין דעם קיין שום הבנה.

עס איז ביי דעפיניציע א נס, און ביי דעפיניציע נס מיין איך צו זאגן א זאך וואס מען קען נישט פארשטיין, ווייל מען קען עס נישט פרידיקטן, עס איז נישט דא אין דעם קיין כלל.

און אויב אזוי, די נושא פון תבואה חדשה, זאגן מענטשן, דאס איז א נאטורליכע זאך, כאילו פאר סאם ריזען איז ביי זיי אין קאפ אז דאס איז עפעס נישט רעליגיעזע זאך, דאס איז עפעס א נאטורליכע זאך, כאילו דאס מאכט נישט דער אייבערשטער, כאילו דאס איז א סייקל פון נעיטשער.

ששת ימי בראשית, זיי גלייבן שוין אין שבת, יא? שבת איז דער טייטש טבע, זיי גלייבן נאר אין יום טוב וואס איז דער טייטש נס. אקעי, אין א געוויסן זין, מען קען פארשטיין אז יום טוב איז יא א נס, און זיי זאגן אז תבואה חדשה מיט מתן תורה זענען צוויי אנדערע זאכן.

מתן תורה איז אן איינמאליגע זאך, ווייל דאס בלייבט ביז אייביג. טאקע פארדעם בלייבט דאס איינמאל אויף אייביג, ווייל עס איז נאר דא איינס פון זיי. און תבואה חדשה איז א נאטורליכע זאך, עס קומט יעדע יאר פון ניי, עס איז דא נייע מהלכים חדשים, עס איז זייער געשמאק, מענטשן זענען העפי, עס קומט די זומער, עס קומט קציר, וואס דאס האט גארנישט מיט די תורה איינגעלייגט.

פרק ב: דער ראדיקאלער חידוש פון פנימיות התורה

יעדער וואס לערנט פנימיות התורה ווייסט אז דאס איז נישט ריכטיג

אקעי. יעצט, יעדער איינער וואס לערנט אביסל פנימיות התורה, ווער עס האט אמאל געעפנט א ספר הזוהר, אדער מפרשים אחרונים פון די מקובלים, יא, די אריז״ל, די רמ״ק, די חסידישע ספרים, יעדער איינער וואס עפנט איינע פון די ספרים, די גאנצע זאך וואס ער האט יעצט געזאגט, דארף ער גלייך זאגן אז עס איז נישט ריכטיג, עס מאכט נישט קיין סענס, עס איז נישט אמת.

דאס אז מתן תורה איז געשען איינמאל, עס איז נישט קיין איינמאליגע זאך. און ווען מען זאגט אז עס איז נישט קיין איינמאליגע זאך, וואס מיינט דאס צו זאגן לויט וואס מיר האבן מסביר געווען? עס איז נישט א זאך וואס מען קען נישט פארשטיין, עס איז נישט קיין זאך וואס מען דארף נאר פרעגן “האם היה” און מען קען נישט פרעגן “מה היה”. עס איז נישט אזא סארט זאך.

יעדער איינער וואס לערנט קבלה, יעדער איינער וואס לערנט חסידות, יעדער איינער וואס לערנט עני סארט ספר פון השכלה פון אידישקייט, אפילו ער לערנט רמב״ם, אפילו ער לערנט אנדערע שיטות וואס איז דא, איך ווייס, כמעט יעדער איינער, חוץ ממש עפעס ממש ספרים אחרונים וואס טראכטן אזוי ווי איך האב יעצט געזאגט, כמעט קיינער פון זיי זאגט נישט אז מען קען נישט פארשטיין וואס דאס איז א מתן תורה.

עס איז נישטא קיין איין אידישע ספר וואס איך קען, קיין איינס איז נישטא, עס איז דא אבער איינס, אבער די נארמאלע דרך המלך פון די מקובלים, פון די חסידים, פון די רמב״ם, יעדער איינער איז מודה אויף דעם, אז מתן תורה איז יא א זאך וואס מען קען פארשטיין.

פארשטייט זיך, קיינער זאגט נישט אז עס איז סימפל צו פארשטיין, קיינער זאגט נישט אז עס איז אויף די מדרגה וואס משה רבינו האט פארשטאנען, מען וועט רעדן וועגן דעם אין א מינוט, אבער קיינער זאגט נישט אז דאס איז פשוט אן איינמאליגע זאך און מען דארף נאר וויסן אויב עס איז.

הערה: דער חסרון פון דער היסטארישער אמונה — נפשי׳דיג

פארדעם, איך קען דאס זאגן א הערה, א וויכטיגע הערה. עס איז דא אסאך אידן וואס מען רעדט יעצט, מיר רעדן פון בעיסיקס פון אמונה, יא, עס איז דא אסאך אידן וואס מען זאגט זיי, וואס איז די יסוד פון אמונה? אז עס איז געווען מתן תורה, אזוי ווי עס שטייט אין רמב״ם, עס שטייט אין כוזרי וכדומה, און ער האט ראיות, יא, עס איז מסתבר אז עס איז טאקע געווען, ווייל עס איז געווען גענוג עווידענס וכדומה.

און איך קוק אויף דעם איד, און איך זע אז זיין אמונה האט נישט קיין חיות. עס איז עפעס טויט. ער האט נישט קיין חיות. ווען ער רעדט פון מתן תורה, עס איז א חיוב. יא, ער האט געגלייבט אז עס איז געווען, און ממילא דארף מען פאלגן וואס עס שטייט. דער אייבערשטער איז געקומען און פארציילט וואס מען דארף טון, און וויאזוי מען גייט האבן א גוטע לעבן. עס איז אלץ פיין און וואויל. ער איז מסביר אז עס איז דא גוטע עווידענס אויף מעמד הר סיני.

במחילה, ער איז א חשוב׳ער איד. אבער במחילה, איך זע נישט אז אויף דעם טאנצט מען “עליונים ששו ותחתונים עלזו”. איך זע נישט אז אויף דעם שרייבט מען א כתובה צווישן כנסת ישראל און הקדוש ברוך הוא, וואס ר׳ ישראל נג׳ארה צו א צווייטער האט געשריבן, וואס מען ליינט פאר אין סאטמאר ערב שבועות. איך זע נישט וואס עס מיינט. נישט אויף דעם זאגט מען די אקדמות מילין וואס מען זינגט פאר מיט א ניגון פאר מען רעדט פון דעם מתן תורה, אז משמע לן אז עס האבן א ראיה, די גוים, “מרובי השכל וחשובים כבעלי איש ואישה”. ענק האבן נאר דריי מענטשן וואס האבן געזען ענקערע נסים, און אונז האבן מיר זעקס הונדערט טויזנט מענטשן.

במחילה, אפשר בין איך דער מאדנער מענטש. איך זע נישט אז פאר דעם קאכט מען זיך. איך זע נישט אז אין דעם איז דא א חיות.

יסוד האמונה במובן נפשי

דער יסוד האמונה, יסוד האמונה דארף דאך זיין… לאמיר דאך אויפשטעלן א פשוט׳ע זאך. עס איז דא א זאך וואס הייסט עיקרי אמונה אדער יסודי אמונה. יסודי אמונה מיינעך דא יסודות פאר א מענטש׳ס לעבן, יא? דו קענסט פרואוון פאר א גוי, “אשתך כגפן פוריה”, “בניך כשתילי זיתים”, די ענטפערן… אקעי, זייער גוטע ענטפערן, וואטעווער די ארגומענטס וואס די אפאלאדזשעטיקס זאגן.

אבער איך רעד דא פון יסוד האמונה במובן נפשי, יא? דער פרייטאג׳דיגער שיעור, ערב שבת ויום טוב שיעור איז צו רעדן וואס רעדט אמת׳דיג לעבעדיג צו די נפשות ישראל. יסוד האמונה מיינעך, וואס איז די עכטע זאך וואס מאכט דיך לעבעדיג? וואס מאכט דיך לעבעדיג אין דעם ענין פון דיין אידישקייט, אין דעם ענין פון דיין תורה וואס דו טוסט אין דיין לעבן, וואס דו עסט שבת, וואס דו פראוועסט שבועות, און אזוי ווייטער? וואס איז די לעבעדיגע זאך?

איך ווייס, איך גלייב נישט אז מען וועט מאכן אזוי ווי א פרעסטן, א ניתוח, מען וועט אריינגיין קוקן אין א מענטש׳ס נשמה און טרעפן די מערסטע די זאך וואס מאכט אים די מערסטע לעבעדיג, און עס טרעפט מען נישט קיין שום ידיעה, קיין שום עווידענס אז עס זענען געווען 600,000 מענטשן ביי מעמד הר סיני, זעט מען נישט אויף קיין שטיין, אפילו נישט ביי די מענטשן וואס זאגן די דרשות. אוודאי דארף מען זיי זאגן, כדי להושיב לבות עולם, אבער נישט דאס טרעפט מען.

און אוודאי מצד שני, עס מוז דארט ליגן די מעמד הר סיני, עס מוז דארט ליגן די מעמד הנבואה. עס קען זיין א מענטש האט אנדערע מקורות, הודו לה׳ כי טוב כי לעולם חסדו, אבער עס איז זיכער א ריכטיגע זאך צו פארשטיין וויאזוי עס איז דא די חיות, די אור, די חתונה, די לעבעדיגקייט פון מעמד הר סיני. עס מוז זיין אין דעם א חיות, און יעדער יוד אידענטיפיצירט זיך מיט דעם, ער זאגט, “אונז זענען די וואס האבן דארט מקבל געווען די תורה, אונז זענען מקבלי התורה, וקרבתנו מלכנו לשמך הגדול באמת באהבה”, יא? ווי מען זאגט אין אהבה רבה. עס מוז דאך דאס זיין.

דער מסקנא: מתן תורה איז טבע, נישט היסטאריע

אויב עס מוז אזוי זיין, וועט יעדער איינער פארשטיין, מוז זיין אז אונזער פנימיות האמונה, פנימיות התורה — פנימיות התורה מיינט דאס וואס איז מתיישב על הלב, דאס וואס איז ריכטיג, און ממילא דאס איז אויך דער אמת — איז נישט אז מעמד הר סיני איז היסטאריע. עס איז נישט קיין איינמאליגע זאך וואס מען קען נישט פארשטיין, וואס מען קען נאר וויסן אז עס איז געשען און ממילא איז מען מחויב עס צו פאלגן. עס איז נישט דאס.

עס איז נאטור. עס איז א זאך וואס האט א סדר, מען קען עס פארשטיין, עס איז דא אין דעם א געוויסע כלל אפילו. איינער זאגט אז עס איז איינמאליג, מען וועט שוין רעדן וועגן דעם, עס איז אן אנדערע סארט איינמאליג. עס איז דא אין דעם א געוויסע כלל, עס איז דא אין דעם א געוויסע הבנה.

ווער עס לערנט אזוי — זעט קלאר

און ווער עס לערנט אזוי, ווער עס לערנט א חסידיש ספר, ווער עס לערנט רמ״ק און אריז״ל, זעט זייער קלאר, ובפרט ווער עס לערנט די מער שארפע חסידישע ספרים וואס זאגן דאס אין די שארפסטע וועג וואס עס קען נאר זיין, זעט אז מעמד הר סיני איז א זאך וואס מען ווייסט וויאזוי צו טון, אונז ווייסן וויאזוי עס צו מאכן, אונז ווייסן וויאזוי עס צו טון. עס איז נישט קיין זאך וואס אונז ווייסן נישט וויאזוי צו מאכן, עס איז א זאך וואס אונז ווייסן יא. פארשטייט זיך, יעדער לפי השגתו, פארשטייט זיך, מען דארף גלייבן אז עס איז דא מער ווי וואס אונז פארשטייען, אבער ביסוד איז עס נישט די סארט זאך וואס איז איינמאליג.

אין יעדן חסידישן ספר שטייט דאס

און יעדע חסידישע ספר שטייט דאס. רבונו דעלמא כולא, איך האב געוואלט מען זאל כאפן וואס פאר א ראדיקאלע זאך זיי זאגן, וואס פאר א חידוש זיי זאגן.

אין יעדע סינגל חסידישע ספר אויף די וועלט שטייט אז מן הסתם איז דאס נישט קיין איינמאליגע זאך, עס חזר׳ט זיך איבער יעדע יאר.

אמת, עס שטייט אין יעדע חסידישע ספר אויף די וועלט. ווער עס האט געוואוסט, ווער עס האט אמאל געעפנט, אפילו נישט חסידישע ספרים זאגן עס שוין, אבער די חסידישע ספרים האבן עס זייער שטארק ארומגערעדט, בפרט די יסוד. עס שטייט שוין אין אריז״ל, אין מקובלים ראשונים מוז עס שטיין, מען האט אמאל גערעדט מיט מיר אז עס שטייט.

די טיפערע סדר פון מתן תורה: פון טבע און נס צו די גרעסערע סייקלס פון דער וועלט

פרק ג: דער חסידישער יסוד – מעמד הר סיני חזר׳ט זיך איבער יעדע יאר

די ראדיקאלע חידוש אין חסידישע ספרים

אין יעדע חסידישע ספר שטייט, איך דיר רבותי, יעצט הייבן זיי אן צו כאפן וואספאר א ראדיקאלע זאך זיי זאגן, וואספאר א חידוש זיי זאגן. אין יעדע סינגל חסידישע ספר אויף דער וועלט שטייט אז מעמד הר סיני איז נישט קיין איינמאליגע זאך – ס׳חזר׳ט זיך איבער יעדע יאר. אמת? שטייט אין יעדע חסידישע ספר אויף דער וועלט.

ווער ס׳האט געוואוסט אמאל געעפנט, אפילו נישט חסידישע ספרים זאגן עס שוין, אבער די חסידישע ספרים האבן עס זייער שטארק ארומגערעדט – דאס איז א יסוד. שטייט שוין אין אריז״ל [רבי יצחק לוריא], און אין מקובלים ראשונים מוז עס שטיין. איך האב אמאל גערעדט צו מוז שטיין בפירוש, צו פארוואס עס שטייט נישט ממש אויף די לשון, און אזוי דארף מען זיך מוטשענען, אבער ס׳איז זיכער אז ער האט אויך אזוי געגלייבט, וכדומה. און דער רמב״ן [רבי משה בן נחמן] אפשר שטייט עס בפירוש, אויך דארף מען וויסן וואו צו ליינען די דברים. אבער זיכער אין חסידישע ספרים שטייט עס בפירוש – מעמד הר סיני חזר׳ט זיך איבער יעדע יאר.

דער משל פון קוצר – די יערליכע חזרה

פונקט אזוי ווי דאס קוצר [הארוועסט] איז יעדע יאר א נייע, און ס׳איז יעדע יאר די זעלבע, און מיר ווייסן צו זאגן ס׳קען קומען די שבעה מיני פורעניות [זיבן מיני שטראפן], מ׳מוז נאך אלץ האבן די אייבערשטער זאל מאכן א רגע, מ׳מוז נאך אלץ האבן זיך אלעס אויסארבעטן – אבער ס׳איז דא א כלל אין דעם, מ׳קען עס פארשטיין. אויף דעם איז געבויט די חכמה אנושית [מענטשליכע חכמה], די חכמה פון בני אדם, די חכמה פון בורא, יא? די בורא פון בורא עולמות [שעפער פון וועלטן]. דאס איז געבויט אויף דעם וואס ס׳קומט יעדע יאר. פונקט אזוי יעדע יאר קומט שבועות, ס׳קומט יעדע יאר.

אברהם אבינו און שבועות פאר מתן תורה

די שאלה: וואס איז געווען ו׳ סיון פאר יציאת מצרים?

און מ׳וועט קוקן אין געוויסע חסידישע ספרים, וועלן זיי פרעגן אפילו אזויווי א שאלה: און וואס איז געווען ו׳ סיון, וואס איז געווען אין די תקופה פאר ס׳איז געווען די מעשה פון יציאת מצרים און מתן תורה?

זאגן זיי בפירוש, און ס׳איז געבויט אויף מאמרי חז״ל [אויסזאגונגען פון אונזערע חכמים זכרונם לברכה] וואס זאגן אזא זאך: ס׳איז שוין געווען דעמאלטס אויכעט שבועות. “קיים אברהם אבינו את כל התורה כולה עד שלא ניתנה” [אברהם אונזער פאטער האט געהאלטן די גאנצע תורה פאר זי איז געגעבן געווארן], זאגט דער צאנזער רב און אנדערע – איך געדענק דער צאנזער רב זאגט עס בפירוש, און אנדערע.

דער משל פון אברהם׳ס טשיזקעיק

וואס מיינט עס? אז אברהם אבינו שבועות אינדערפרי האט ער געגעסן טשיזקעיק, און מ׳האט אים געפרעגט: פארוואס עסטו טשיזקעיק? ווייל די אידן האבן מקבל געווען היינט די תורה, און איך בין מורא׳דיג צופרידן מיט דעם, און וואטעווער די כוונה איז, און מ׳עסט טשיזקעיק.

וועט מען פרעגן: וואס הייסט די אידן האבן מקבל געווען די תורה? די אידן זענען דיינע אייניקלעך וואס גייען געשען, און ס׳איז נאך נישט געווען די מעשה, ס׳איז נאך נישט אריינגעגאנגען אין מצרים. וואס זאגסטו?

דער ענטפער: ס׳איז דא א סדר אויף דער וועלט

האט ער געענטפערט – דער ענטפער איז אביסל נפש׳דיג געווען פון די גשמיות [געשמאק׳דיג געווען פון דער גשמיות], אבער ער האט געזאגט: וואס הייסט? ס׳איז דא א סדר אויף די וועלט, און אין דעם סדר, אין די זמן הקצר [באשטימטע צייט], איז א זמן פון מתן תורה מעצמותו [פון זיך אליין]. ווייל ס׳איז דא א סדר וואס ער איז, ס׳איז א גוטע צייט צו מאכן די תורה, יא?

אזוי ווי ס׳איז א גוטע צייט אין ניסן ארויסצוגיין פון מצרים, איז א גוטע צייט אין סיון מקבל זיין די תורה – לויט די סדר פון נעיטשער [נאטור], לויט די וועג וויאזוי די וועטער ארבעט. ס׳דארף זיין א גוטע וועטער, אזוי ווי ס׳שטייט אין די מדרשים: די זמן פון פסח, ביים פסח לעתיד, ס׳איז די בעסטע וועטער – ס׳איז נישט צו הייס, נישט צו קאלט, ס׳איז דא א געשמאקע צייט ארויסצוגיין אינדרויסן, מאכן א גרויסע מעמד הר סיני.

די קלארקייט פון דער צייט

און די קלארקייט פון די טאג גיבט ארויס די קלארקייט פון די וועלט – די עת רצון לדעת כי ה׳ הוא האלקים [די צייט פון רצון צו וויסן אז השם איז דער אלקים], די שבעה שמים [זיבן הימלען] וואס עפענען זיך, איז א זאך וואס קומט ארויס פון די קלארקייט פון די נעיטשער וואס איז דא אין די תקופה, אזוי ווי ס׳שטייט אין די מדרשים, און דער רמב״ן ברענגט עס ארויס, און זוהר ברענגט עס ארויס, אנדערע ספרים.

דער חילוק פון טבע און נס – נישט וואס מ׳טראכט

די שאלה: איז מתן תורה סתם א נאטורליכע זאך?

און דער רמב״ן האט געמאכט שבועות אין די מתן תורה. וועלן מיר פרעגן: ס׳איז די זעלבע זאך ווי טבע? ס׳איז די מתן תורה סתם א נאטורליכע זאך, די זעלבע לעוועל ווי סתם די נארמאלע סייקלס פון די יאר, פון די טאג, פון די וואך, פון די חודש?

אוודאי נישט! וואס הייסט אוודאי נישט?!

צוויי זאכן

קודם כל! ווען מיר זאגן אז ס׳איז דא א סדר, א מהלך ווי די זאכן מיינען, מיינט איך נאך ס׳וועט זיין די זעלבע זאך – מיינט איך נאך נישט אז אלעס איז פונקט וואס מ׳זעט, וואס איז נראה לעינים [געזען צו די אויגן] אין די ערשטע מינוט. מענטשן מיינען אז טבע איז די זעלבע זאך ווי שטחיות – טבע איז נישט די זעלבע זאך ווי שטחיות.

דער חילוק פון שבת און יום טוב

ס׳קען אוודאי זיין, ס׳איז דא א חילוק, ס׳איז דא אן אמת׳דיגע חילוק פון שבת און יום טוב, ווייל מ׳זעט נאך א לעוועל חילוק. אבער די ערשטע זאך איז: ס׳איז דא אן אמת׳דיגע חילוק פון טבע און נס.

די קאטעגאריע וואס הייסן טבע און נס – הגם זיי שטייען נישט אין די תורה בפשטות קיינמאל נישט, מ׳דארף דאס וויסן: ס׳שטייט נישט אין די תורה, נישט טבע און נישט נס שטייט נישט – אלעס איז די זעלבע גאט וואס מאכט אלעס. אבער לאמיר זאגן, דער עולם רעדט שוין לאנג אין דעם, און ס׳איז דא אן אמת׳דיגע לעוועל.

שבת און יום טוב – צוויי קאטעגאריעס

און די תורה זעט מען יא אויך אז ס׳איז דא דרכי שלום [וועגן פון שלום], און ס׳איז דא שבת און יום טוב, וואס זענען צוויי אנדערע סארט זאכן – הגם יום טוב הייסט שבת, און שבת הייסט יום טוב אפשר, מועד, מקרא קודש – אבער ס׳איז דאך אלץ צוויי קאטעגאריעס.

און די חילוק איז:

שבת איז עפעס וואס מ׳זעט גרינג – יעדער אינגל פארשטייט אז ס׳איז שבת. יום טוב איז א ברייטערע סיסטעם. מ׳קען אפילו זאגן פשטות, יא: שבת איז דאס וואס מענטשן ארבעטן זעקס טעג, רוען די זיבעטע טאג.

יום טוב איז דאס וואס ס׳איז דא א סייקל פון נאטור. ס׳האט גענומען אפאר יאר ביז אדם הראשון, יא, האט געכאפט אז יעדע זומער קומט צוריק די ווארימקייט, וואקסן זאכן. דאס איז איין זאך.

יום טוב אין דעם היסטארישן זין – א טיפערע סדר

און אויב דו זאגסט יום טוב אין די היסטארישע סענס, ווען מ׳רעדט פון יציאת מצרים – דא איז נאך א טיפערע סדר. ס׳איז דא נאך א גרעסערע סדר, אזוי ווי מיר האבן גערעדט אין די פריערדיגע וואך: ס׳איז דא נאך א גרעסערע סדר פון כל ימות עולם [אלע טעג פון דער וועלט], די וועלט.

נישט נאר יעדע יאר איז דא א סייקל אז ס׳קומט צוריק די הארוועסט, ס׳קומט צוריק וואס ס׳וואקסט נאכאמאל יעדע יאר – נאר אין די מענטשהייט איז דא א סדר. אזוי ווי מיר האבן גערעדט פון ארבע מאות שנה [פיר הונדערט יאר], פון די קץ [ענדע], די אלע זאכן. ס׳איז דא א גרעסערע סדר אין די וועלט. ס׳איז דא א סדר ווען מענטשן באקומען א תורה, ס׳איז דא א סדר ווען מ׳גייט אריין אין גלות, ווען מ׳גייט ארויס פון גלות. ס׳איז טאקע די סדר איז נישט פונקטליך ווי דאס וואס דו בעטסט א חשבון, אזוי ווי מיר האבן גערעדט, אבער ס׳איז דא א גרעסערע סדר, ס׳איז דא א טיפערע סדר.

ממילא: נס איז נישט איינמאליג

ממילא, ווען אונז זאגן אז יום טוב איז א גרעסערע זאך פון שבת, אז ס׳איז דא א חילוק פון א נס און טבע – מיינען אונז נישט צו זאגן אז די נס איז רענדאם, אז די נס איז איינמאליג. די נס איז נישט איינמאליג.

פארוואס זעט עס אויס איינמאליג?

נאר לאמיר זאגן אזוי: פארוואס זעט אונז אויס איינמאליג? מ׳קען אפילו זאגן אזוי, לאמיר זאגן אז אין אונזער מחזור [סייקל], אזוי ווי דער רמב״ן וואלט געזאגט, אין אונזער מחזור פון שמיטה [שמיטה-סייקל], אין אונזערע זיבן טויזנט יאר – איז נאר געווען איינמאל דער מתן תורה וואס אונז רעדן וועגן. אמת. ס׳איז זיכער אמת אין איין זין, יא? ס׳איז דא טאקע יעדע יאר, אבער דאס איז א קליינע פארנעם. די גרויסע פארנעם איז נאר געווען איינמאל.

דאס מיינט נישט אז ס׳איז נישט קיין סייקל – דאס מיינט נאר אז אונז זענען קליינע מענטשן. אונז געדענקען נאר אפאר טויזנט יאר פון די וועלט. אונזער תורה, אין פשט התורה שטייט אפילו נאר אפאר טויזנט יאר פון די וועלט. מיינט נאך נישט.

די גרעסערע וועלט – וואס די סייענס און מקובלים זאגן

די וועלט איז סאך גרעסער

יעדער איינער ווייסט היינט, די סייענס האבן אונז פארציילט אז די וועלט איז סאך גרעסער פון אפאר טויזנט יאר. און די סייענס איז נישט קיין נייע סייענס, אזוי ווי ר׳ אריה קאפלאן האט שוין באמערקט: די מקובלים האבן שוין לאנג געטראכט אז די וועלט איז סאך גרעסער פון זיבן טויזנט יאר.

דער יסוד פון קבלה: די תורה איז גרעסער פון דיין קאפ

דאס איז אין אלע פארשטייט זיך די יסוד פון קבלה: אז וואס אונז זעען פון די תורה, יא – נישט ווייל זיי גלייבן נישט אין קדושת התורה, פארקערט, זיי גלייבן מער אין קדושת התורה, רייט? זיי זאגן: וויאזוי זעסטו די תורה? וואס איז די צירוף אותיות [קאמבינאציע פון אותיות] וואס די תורה שטייט אפילו? וואס איז די וועג וויאזוי דו ביסט מפרש די תורה? לויט די קליינקעפיגקייט וואס דו ביסט אין.

דער אייבערשטער האט זיך אראפגעלאזט

דו ברענגסט די תורה קלושן אן – דער אייבערשטער האט זיך אראפגעלאזט, רעדט א תורה וואס יעדער איינער קען פארשטיין. א מענטש, א נארמאלער מענטש, קען נישט פארשטיין מער ווי אפאר טויזנט יאר, און די תורה רעדט פון אפאר טויזנט יאר. און די אפאר טויזנט יאר וואס אונז קענען הייבט זיך אן די סייקל פון מעשה בראשית, גייט אריבער צו די אבות, צו יציאת מצרים, צו משיח – די גאנצע סייקל. דאס איז נאר איין קליינע זאך וואס דו קענסט זען.

גרעסערע פירושים פון תורה

דער אייבערשטער איז אסאך גרעסער פון דעם, און די תורה איז אסאך גרעסער פון דעם. ס׳איז דא א פירוש אויף די תורה וואס רעדט פון אסאך א גרעסערע סייקלס, וואס שטייט בדרך רמז [אויפן וועג פון רמז], בדרך דרש [אויפן וועג פון דרש], בדרך סוד [אויפן וועג פון סוד].

און ס׳איז דא אפילו נאך גרעסערע פירושים וואס נעמען פון נאך גרעסערע סייקלס, וואס די תורה רעדט בכלל נישט פון עולם העשיה [די וועלט פון מעשה], ס׳רעדט בכלל פון מלאכים, פון אצילות [די העכסטע וועלט].

דער זוהר׳ס שטארקע מוסר

די תורה וואס אונז קענען זען, יא? ווער ס׳זאגט אז וואס איז פשוטו של מקרא [דער פשט פון דער פסוק] מוז זיין אמת און דאס איז די איינציגסטע זאך – מאכט נישט די תורה גרעסער, ער מאכט די תורה קלענער.

יעדער איינער וואס לערנט אביסל קבלה, יעדער איינער וואס לערנט אביסל זוהר, זעט דאס: ווי דער זוהר שעלט אזוי שטארק אויס דער וואס זאגט אז אין בתורה אלא פשט [אין דער תורה איז נישט מער ווי דער פשט], יא?

די ריכטיגע באלאנס

מענטשן זאגן: אוודאי, די פשט איז אויך – דו מוזט גלייבן אז די פשט איז נישט אמת, דו דארפסט וויסן אז ס׳איז דא א פשט פון די פשט. און ווער ס׳זאגט אז ער ווייסט די פשט פון די פשט, און דאס איז די גאנצע אמת – נישט נאר ער איז כופר אין די גדולת התורה [לייקענער אין דער גרויסקייט פון דער תורה], ער מיינט אז די תורה איז אזוי קליין ווי זיין קאפ, ער איז אויך א ריזיגער בעל גאוה [שטאלצער מענטש]. דעם פשט, דאס איז די גאנצע פשט, און ווער ס׳גלייבט אנדערש איז אן אפיקורס. העלא?

אבער מען דארף נעמען ערנסט זיין פשט

אוודאי דארף א איד גלייבן אז זיין פשט וואס ער גלייבט אין די תורה – דאס איז זיין חלק אין די תורה, דאס איז וואס דער אייבערשטער האט אים געגעבן, און ער דארף עס נעמען ערנסט. א מענטש וואס נעמט נישט ערנסט וואס ער פארשטייט איז סתם א לולב [א שלאפער], ער נעמט נישט גארנישט ערנסט. א מענטש דארף נעמען ערנסט וואס ער פארשטייט, און ער דארף גלייבן.

די תורה ווי א קאליידאסקאפ

די תורה איז טאקע אזוי ווי א קאליידאסקאפ – ס׳ווייזט זיך פאר דעם מענטש לויט זיין הבנה. דער אייבערשטער האט על מנת כן [אויף דעם תנאי] געגעבן די תורה, אז דו, מענטשן, זאלן קוקן און זען אז דער אייבערשטער האט באשאפן די וועלט אין זעקס טעג, אין זעקס טויזנט יאר – ס׳שטימט פערפעקט, ס׳מאכט סענס אין זיין קאפ. על מנת כן איז דא אן אמת׳דיגער חלק אין די תורה.

אבער אז א מענטש זאל זאגן אז דאס איז די גאנצע תורה, אז א מענטש זאל זאגן אז די תורה איז נישט גרעסער פון דעם – איז ער סתם אן אפיקורס, סתם א קליינקעפיגער מענטש וואס קען נישט זען אז ס׳איז דא גרעסער פון אים.

דער משל פון איין מענטש׳ס לעבן – ווי מ׳זעט נס און טבע

דער מענטש וואס זעט נאר זיך אליינס

און ממילא, אונזער תורה שטייט נאר – און אויב דו קוקסט, דו האסט א לימיטעד וויזשאן [באגרענעצטע זעה], דו ביסט א מענטש, דו קענסט קוים זען. “אלף שנים בעיניך” [טויזנט יאר אין דיינע אויגן] – א מענטש קען קוים זען אפאר יאר, אפאר טויזנט יאר. און די אפאר טויזנט יאר איז טאקע אן איינמאליגע געשעעניש, די מעמד הר סיני.

פונקט אזוי ווי א מענטש זאל טראכטן, יא, טראכט אזוי: שטעל דיך פאר א מענטש ווייגט נאר איין גאלד [לעבט נאר איין מאל], לאמיר אים נעמען אין א פשוט׳ע סייקל, אזוי וועט אונז רעדן די סייקל פון א מענטש׳ס לעבן? א מענטש ווערט געבוירן, ער ווערט גרויס, ער ווערט אלט, ער ווערט מידל עידזש [מיטל-עלטער], און שפעטער גייט ער אראפ און ער שטארבט.

פון דעם איינצלנעם פערספעקטיוו – אלעס איז א נס

א מענטש וואס זעט נאר זיך אליינס, אן עגאיסט, איינער וואס איז אזוי ווי יענער וואס ער מיינט אז זיין פשט איז דער פשוט׳ער פשט און יעדער איינער דארף דאס גלייבן, עס איז נישטא מער פון דעם – זעט ער, זעט ער וואס? זאגט ער: איך בין געבוירן, ס׳איז געווען א נס. קיינער האט נישט געקענט פרעדיקטן, איך האב נישט געוואוסט פאר איך בין געבוירן, איך בין נישט געווען. ער איז ממש א יש מאין [עפעס פון גארנישט].

און אז ער איז געווארן בר מצוה, איז אויך א נס. ווער האט געזאגט? ער האט שוין דרייצן יאר, ווייטער איז ער געווארן בר מצוה, אה, פיין, איז ער געווארן בר מצוה. און נאכדעם האט ער חתונה געהאט, נאכדעם איז ער געגאנגען מידל עידזש, ער האט קינדער, און אזוי ווייטער די גאנצע סדר החיים [סדר פון לעבן], ביז ער איז געשטארבן. יעדע זאך איז ביי מיר א נס.

נפלאותיך שבכל יום

און אזוי איז טאקע. פון די, מ׳זאל זאגן “נפלאותיך שבכל יום” [דיינע וואונדער וואס זענען יעדן טאג], פון די פערספעקטיוו פון איין יחיד, פון איין פרט – יעדע זאך וואס קומט אים פאר אין זיין לעבן איז א נס, איז א פלא, ער קען זיך נישט פרעדיקטן. מען קען טאקע נישט פרעדיקטן אויף די פרט, רייט? פונקטליך ווען גייסטו חתונה האבן, ווען גייסטו האבן קינדער, ווען גייסטו קראנק ווערן, ווען גייסטו שטארבן – א מענטש ווייסט נישט, רייט? “יום המיתה נעלם מן האדם” [דער טאג פון טויט איז באהאלטן פון דעם מענטש], ס׳איז א נס. מבחינת זיין פרט, אויב ער קוקט אין זיין עולם המצומצם [באגרענעצטע וועלט], איז עס א נס.

אבער פון א ברייטערן קוק – מ׳זעט דעם טבע

אבער אויב איז א מענטש אביסל א חכם, ער איז נישט אזא עגאיסט, ער איז נישט אזוי סטאק [פארקלעמט] אין זיך אליינס, ער קוקט ארום אויף אנדערע מענטשן – זעט ער: אה, ווארט, די פרטי פרטיות, וויפיל, פאקטיש ווען גייסטו שטארבן, ווען גייסטו געבוירן, קען קיינער נישט וויסן. דעם דארף מען אפשר נבואה [פראפעצייאונג] אדער עפעס אן אנדערע זאך צו וויסן. אדער אפשר איז דא אן הנאה, ווייסט נישט.

אבער ס׳איז דא אזא טבע, אז על פי רוב [לויט דער רוב] די מענטשן כסדר [אין סדר] ווערן געבוירן, און כסדר וואקסן אויף, און כסדר ווערן גרעסער, און זיי גייען אראפ, און זיי שטארבן. דעם סייקל, נאכדעם ווערט צוריק, תחיית המתים [אויפשטייאונג פון די טויטע], וואטעווער די סייקל איז – די סייקל קען מען זען.

וויאזוי זעט מען עס?

וויאזוי זעט מען עס? נישט פון איין פרט, נאר פון קוקן אויף א ברייטערע קוק. דו קוקסט ארום, דו מאכסט א דזשענעראליזעישאן, דו זעסט אלע מענטשן, יעדע מענטש געשעט דאס. אה, דו ביסט נישט דער ערשטער וואס איז געבוירן, דו ביסט נישט דער ערשטער וואס איז געשטארבן. ס׳איז דא א כלל.

דער אייבערשטער פירט די וועלט מיט חכמה

דער אייבערשטער פירט די וועלט מיט חכמה. חכמה טייטשט מיט כללים, אזויווי בינה האבן מיר געזען טייטשט מיט כללים. ס׳איז דא א כלל, ס׳איז דא א נאטורליכע זאך, מען קען עקספעקטן אז רוב מענטשן ווערן געבוירן און אויפוואקסן און שטארבן. פארשטייט זיך, דאס מיינט נישט אז דער מענטש האט נישט קיין בחירה, ס׳מיינט נישט אז דער מענטש דארף נישט טון וואס ער האט צו טון, אזויווי אלעס וואס מיר האבן גערעדט – אבער דאס איז נאך אלץ די כלל הדברים [דער כלל פון די זאכן].

אויף דער וועלט-סקאלע: מעמד הר סיני – איינמאליג נאר פון אונזער קוק

די זעלבע וועג אויף דער גאנצער וועלט

און די זעלבע וועג, און די זעלבע וועג ווי ס׳איז אמת אויף דעם מענטש, איז עס אמת אויף די גאנצע וועלט. ווי אונז קוקן אויף אונזער קליינע חלק פון היסטאריע וואס אונז זענען א חלק דערפון, אונזער וועלט, אונזער שמיטה וואו אונז זענען געבוירן געווארן – זעט מען, יא, ס׳איז געווען איינמאל מעמד הר סיני, איינמאל יציאת מצרים.

דער אמת איז, אפילו אין אונזער וועלט קען מען שוין זען מער מאל ווי ס׳פארשטייט, אבער לאמיר רעדן פון די אין סענס וואס ס׳איז נאר דא איינמאל, איז נאר איינמאל. אבער קוקן אביסל גרעסער – אונז קענען נישט קוקן גרעסער, ווייל דאס איז אונזער אמת.

מתן תורה אין די גרעסערע סייקלס פון שמיטות און יובל: פון היסטאריע צו נצחיות

פרק ד: די בליק פון די שמיטות און די גאונות פון די מקובלים

די וועלט-געשיכטע אין גרעסערע סייקלס: די לימיטס פון אונזער בליק

אין דער זעלבער וועג, לאמיך זאגן נאך א משל, אין דער זעלבער וועג ווי ס׳איז אמת אויף דעם מענטש, איז עס אמת אויף די גאנצע וועלט. וואו אונז קוקן אויף אונזער קליינע חלק פון היסטאריע, וואס אונז אין א חלק דערפון אין אונזער וועלט, אונזער שמיטה, וואו אונז זענען געבוירן געווארן, זעהט מען, יא, עס איז געווען איין מאל מעמד הר סיני, איינמאל יציאת מצרים. אמת איז אפילו אין אונזער וועלט קען עס נישט זען מער מאל ווער ס׳פארשטייט, אבער לאמיר רעדן פון די אינסטענס וואס איז נאר דא איינמאל, נאר איינמאל.

אבער קוקן אביסל גרעסער, אונז קענען נישט קוקן גרעסער, ווייל דא זענען עס אמת׳דיג לימיטעד [limited: באגרענעצט]. שטעל דיך פאר אז א מענטש וואלט טאקע נישט געקענט זען נאך מענטש, ווייל ער טאקע נישט געקענט זען, וואלט ער געמוזט זאגן יא, אפשר קען ער גלייבן אז עס האט דא א צווייטער, אבער ער זעט נישט דעם צווייטן. אבער אויף דעם אפשר שטייט מען טאר נישט קוקן מיילא פאר אין מיילא אוכח [מילא פאר און מילא אוכח: מילא אזוי און מילא אזוי], אונז קענען טאקע נישט, אונז קענען ספּעקולירן.

גילוי סודות התורה: די וועלט איז גרעסער געווארן

היינט האבן אונז אויף געוויסע נאטורליכע זאכן, נאמען איז יא סייענס [science: וויסנשאפט], אונז האבן יא, און איז נתגלה געווארן אסאך סודות התורה [סודות התורה: די פארבארגענע געהיימענישן פון דער תורה]. אונז ווייסן צו וויסן מער זאכן ווי די אפאר טויזנט יאר וואס די תורה, לויט וואס אונזער מקבלדיגע כלים [מקבלדיגע כלים: די כלים וואס קענען אויפנעמען] האבן געקענט כאפן, האט אונז געזאגט. אבער און אוודאי דאס הייסט גילוי סודות התורה [גילוי סודות התורה: די אנטפלעקונג פון די פארבארגענע געהיימענישן פון דער תורה], יא, די וועלט איז אסאך גרעסער געווארן פאר מענטשן.

און יעדער איינער וואס לערנט אין דעם רמב״ם הלכות יסודי התורה [רמב״ם הלכות יסודי התורה: די רמב״ם׳ס געזעצן פון די יסודות פון דער תורה], אדער אפילו אין מתמטישע ספרים, ווי גרויס איז דער עולם הכוכבים [עולם הכוכבים: די וועלט פון די שטערן], ווייסט אז דאס איז געווען א גאר א מצומצמדיגע בליק, וואס מענטשן איז אמת אין א געוויסע זינס, און ס׳איז נישט צו שקר, ס׳איז אמת פון נקודת מבט [נקודת מבט: פערספּעקטיוו], פון דער פּערספּעקטיוו ווי אונז זעהן, איז אמת האט געשטימט זייערע חשבונות. אבער היינט איז נתגלה געווארן אסאך מער וואס אונז רופן חכמת הבריאה [חכמת הבריאה: די חכמה פון דער שאפונג], אסאך מער נפלאות הבורא [נפלאות הבורא: די וואונדער פון דעם באשעפער], אונז ווייסן אז די וועלט איז מיליאנען מאל גרעסער וואס זיי האבן זיך געקענט פארשטעלן.

די זעלבע זאך פאר היסטאריע: נישט אלע דארפן דאס וויסן

און די זעלבע זאך פאר היסטאריע. אונז ווי גוט ווייסן אונז אגענדע איז שוין חקירת פרטיות [חקירת פרטיות: אונטערזוכונג פון פרטים], אבער אונז ווייסן אז עס איז אסאך גרעסער פון דעם. און ברוך השם, נישט אלע מענטשן האבן א כלום [כלום: א געפיל] פאר דעם, אלע דארפן זיי ווייטערגלייבן אין פשוט פשט [פשוט פשט: דער איינפאכער פשט]. אבער ווער ס׳האט כלום, ווער ס׳קען פארשטיין אז וואס מען זאגט אים אין פשוט פשט, איז נאר לויט די קליינע כלום וואס ער האט, אז עס האט געזאגט פאר זיין עלטער עלטער עלטער זיידע דארט אמאל אין מצרים, און לויט וואס זייער קליינע קאפ קליינע כלים קענט קולד זיין [could: געקענט], די ראשונים האבן ממש געזאגט אזוי.

ספר התמונה, דער רמב״ן, דער רשב״א: מתן תורה אין די שמיטות

און מיר האבן קלאר געמאכט אז ס׳איז נישט גענוג צו זאגן אז ס׳איז א משל מיט א נמשל [משל מיט א נמשל: א משל מיט זיין אפּליקאציע], אדער אז ס׳איז דאס זעלבע “כמו שהוא למעלה כן הוא למטה” [כמו שהוא למעלה כן הוא למטה: אזוי ווי עס איז אויבן אזוי איז עס אונטן], פונקט אזוי ווי ביי א מענטש איז דא פארשידנארטיגע מדות [מדות: כאראקטער-אייגנשאפטן], איז אויך ביי דער אויבערשטער, אדער די טיפערע זאכן וואס די מקובלים [מקובלים: קבלה-מייסטער] זאגן, אז א מענטש פירט זיך אין די מדות החסד [מדות החסד: די אייגנשאפטן פון חסד] איז ער מעורר [מעורר: ער וועקט אויף] ביי דער אויבערשטער די מדות החסד.

ספר התמונה [ספר התמונה: א קבלה-ספר פון די ראשונים] און דער רמב״ן [רמב״ן: רבי משה בן נחמן, נחמנידעס], דער רשב״א [רשב״א: רבי שלמה בן אדרת], זיי האבן אלע אזוי געגלייבט אז דו ווילסט אונז פארציילן א מעשה וואס איז געווען אין שנת ב׳ אלפים תמ״ח [שנת ב׳ אלפים תמ״ח: יאר 2448] איז געווען מתן תורה [מתן תורה: די געבונג פון דער תורה], דאס איז ב׳ אלפים תמ״ח של השמיטה השניה [של השמיטה השניה: פון דער צווייטער שמיטה], האבן זיי געזאגט. ס׳איז שוין געווען איינמאל א גאנצע וועלט מיט מתן תורה פארדעם, און ס׳קען נאך זיין נאכדעם, און דא איז דא א געוויסער כלל [כלל: פּרינציפּ], נאך צוויי טויזנט יאר פון א וועלט געווענליך בערך קומט א מתן תורה.

די אנאלאגיע פון דעם סייקל פון א מענטש

ווייל זיי האבן אזוי געטראכט, און ס׳מאכט אסאך סענס [sense: זינען], פארשטייט זיך ס׳איז חוץ לידיעה [חוץ לידיעה: אויסער אונזער וויסן], אונז האבן נישט עכט געזען די פריערדיגע שמיטות [שמיטות: די שמיטה-סייקלס] ווייל אונז קענען נישט, אונז זענען נישט דארט געבוירן געווארן. אבער טראכט די אנאלאגיע פון די סייקל פון א מענטש, מאכט עס טאטאל סענס אז דא איז דא א סדר [סדר: סדר], דא איז דא א זאך וואס מ׳קען יא פארשטיין. די פשט איז נאר אזא גרויסע סייקל אז אונז זעען נאר איינמאל דערפון, ממילא [ממילא: דעריבער] זעט אונז עס אויס ווי אן איינמאליגע זאך.

אבער ווען דו וואלסט געקענט קוקן פון די פּערספּעקטיוו פון גאט, דו וואלסט געקענט קוקן פון די פּערספּעקטיוו פון א מלאך [מלאך: אן אנגעל], פון עפעס וואס ווייסט אסאך גרעסער, וואלסטו געזען אז מתן תורה מאכט אויך סענס.

די גאונות פון די מקובלים: מתן תורה איז א דבר ההווה תמיד

און די גאונות [גאונות: גענעאלאגיע], די בליק וואס ווייזט אונז אז מתן תורה איז נישט אן איינמאליגע זאך, ס׳איז א דבר ההווה תמיד [דבר ההווה תמיד: א זאך וואס איז שטענדיג געשעענדיג], ס׳איז א מחדש [מחדש: עס ווערט באנייט], אזוי ווי ס׳איז דא א “מחדש בטובו בכל יום מעשה בראשית” [מחדש בטובו בכל יום מעשה בראשית: ער באנייט אין זיין גוטקייט יעדן טאג די מעשה בראשית], איז דא “בכל יום יהיו בעיניך כחדשים” [בכל יום יהיו בעיניך כחדשים: יעדן טאג זאלן זיי זיין אין דיינע אויגן ווי נייע] זאגט די מדרש [מדרש: אגדישע דרשות פון חז״ל], און די מקובלים און די חסידישע ספרים נעמען די מדרש ליטעראלי [literally: ווערטליך], אונז נישט יעדע מדרש איז ליטעראל, די מדרש איז ליטעראל, די תורה איז ניי יעדע יאר.

ס׳איז נישט סתם ניי יעדע יאר, אזוי ווי די תבואה [תבואה: ערנטע] איז ניי יעדע יאר, ס׳איז דא א געוויסע וועג וויאזוי די תורה ווערט געבוירן, און באופן כללי [באופן כללי: אין אלגעמיינעם] אין די תקופת השנה [תקופת השנה: די צייט פון יאר], באופן פרטי [באופן פרטי: אין פרטים] יעדע טאג, באופן כללי יותר [באופן כללי יותר: אין א מער אלגעמיינעם אופן] אין די לעבן פון יעדע מענטש, באופן כללי יותר אין יעדע דור, באופן מער כללי אין די יעדע סייקל פון דורות [דורות: דורות].

די סטרוקטור פון די סייקלס: פון טאג ביז שמיטה

די יעדע דור האבן א קאנעקשאן איינער מיט די צווייטע, ס׳איז דא ווי גרופּס [groups: גרופּעס] פון דורות, און יעדע איינע פון זיי איז דא א בחינה [בחינה: אן אספּעקט] פון מתן תורה וואס געשעט אין א געוויסע צייט, נאך א געוויסע הכנה [הכנה: פארגרייטונג] פון שבע שבועות [שבע שבועות: זיבן וואכן], נאך א געוויסע מהלך [מהלך: פּראצעס]. ס׳איז נישט די ערשטע זאך די תורה, די תורה קומט אלעמאל שפּעט אין די ריאליטי [reality: ווירקלעכקייט], ווייל ס׳נעמט צייט אנצוקומען דערצו, אבער س’איז דא א סייקל, דאס איז די תורה.

די כח פון די מקובלים: קוקן פון די פּערספּעקטיוו פון שער החמישים

און דאס איז געקומען צו אונז פון די כח [כח: שטארקייט] פון די מקובלים, פון די מתעמקים [מתעמקים: די וואס פארטיפן זיך] וואס האבן זיך געוואגט, אפשר האבן זיי נישט געטארט, א מענטש טאר נישט קוקן צו פיל, אבער זיי האבן געהאט די יכולת [יכולת: פעאיקייט] און געהאט די ווארהייט צו קוקן אויף די וועלט אזוי ווי זי איז, “כאלף שנים בעיניך” [כאלף שנים בעיניך: ווי טויזנט יאר אין דיינע אויגן], זיי קענען קוקן אויף אלע שמיטות צוזאמען, כמעט [כמעט: כמעט] פון די פּערספּעקטיוו פון די שער החמישים [שער החמישים: די פופציקסטע טויער], קען זען אלעס אויף איינמאל.

האבן זיי אונז פארציילט אז וואס? אז מתן תורה איז נישט קיין איינמאליגע זאך, ס׳איז א שטענדיגע זאך, ס׳איז א זאך וואס מ׳קען זיך קאכן דערין און מ׳קען עס ארויסהאבן. אוודאי, אונז האבן נישט… אזוי ווי אונז זאגן, אונז זאגן נאר ביסוד [ביסוד: אין יסוד], ס׳מיינט נישט אז אונז ווייסן יעדע פרט, אבער ממילא קענסטו אויך זאגן אין דיין לעבן, ממילא קענסטו אויך זאגן אין דיין יאר, ממילא קענסטו אויך זאגן אין דיין נקודה [נקודה: פּונקט], אז וואס?

אראפּלייגן די גרעסערע סייקלס אין די קלענערע: שבועות יעדע יאר

אז יעדע זומער, יעדע תקופת סיון [תקופת סיון: די צייט פון חודש סיון] קומט א נייע אור פון תורה אויף דער וועלט. ווייל וואס? דאס איז די בזהר אנפין [בזהר אנפין: אין די שיינקייט פון די פנים], די בפרטיות [בפרטיות: אין פרטים], די וועג ווי די סייקל ארבעט. פונקט אזוי ווי נאך זיבן… איך ווייס נישט וואס, נאך אפאר דורות, נאך זעקס און צוואנציק דורות אין דער וועלט, אין די וועלט, אין די סייקל פון דער וועלט וואס אונז ווייסן, איז געווארן א גרויסע מתן תורה אויף הר סיני [הר סיני: בארג סיני], אזוי יעדע יאר נאך חודש אייר [חודש אייר: דער חודש אייר], נאך זיבן וואכן, וואס ס׳שטימט בערך דער חשבון אזוי ענליך צו זעקס און צוואנציק דורות, קומט מתן תורה, קומט שבועות [שבועות: דער יום טוב פון שבועות].

שבועות איז א נאטורליכע זאך

און שבועות איז א נאטורליכע זאך. נישט נאטורליך וואס נישט יעדער גוי ווייסט דערפון, נישט יעדער טיפּש ווייסט דערפון, ווייל ער פארשטייט נישט די גרעסערע סייקלס פון נאטור [nature: נאטור], ער קען נאר זען וואס ער זעט. אבער דער וואס האלט יא, קוקט ער גרעסער. און נאכדעם, ווען זיי האבן געזען די גרעסערע, האבן זיי עס אראפגעלייגט אויך אין די קלענערע, און געוויזן אז ס׳איז דא א קליינע בחינת מתן תורה [בחינת מתן תורה: אן אספּעקט פון מתן תורה], א התחדשות [התחדשות: באנייאונג] וואס קומט דא. דאס איז דער יסוד [יסוד: יסוד], און איך האף אז ס׳איז ארויסגעקומען קלאר, ווייל איך מיין אז ס׳איז מורא׳דיג די קלארקייט וואס ער זאגט דא.

פרק ה: שער החמישים און די הבנה פון “למעלה מן הסייקל”

גיין נאך ווייטער: די שאלה פון שבת און יום טוב

און יעצט קען איך גיין אפילו ווייטער. איך האף אז מ׳וועט נישט ווערן פארלוירן און צומישט אויב איך גיי נאך ווייטער, אבער איך וויל גיין אפילו ווייטער און זאגן נאך א נקודה, און נאך גיין אפילו ווייטער. איך וויל גיין ווייטער אזוי, און איך וויל אונז זאגן נאך א תירוץ [תירוץ: ענטפער] צו די שאלה וואס אונז האבן געהאט.

אונז האבן געפרעגט פריער, אז אויב אונז זאגן אז מתן תורה און די אלע זאכן זענען אויך נאטורליכע זאכן, זיי חזר׳ן זיך איבער יעדע יאר, אזוי ווי דער אריז״ל הקדוש [אריז״ל הקדוש: דער הייליגער אריז״ל, רבי יצחק לוריא] האט אונז געלערנט, אזוי אויב אזוי, וואס איז דער חילוק [חילוק: אונטערשייד] פון שבת [שבת: שבת] און יום טוב [יום טוב: יום טוב]? וואס איז דער חילוק פון טבע [טבע: נאטור] און נס [נס: נס]?

ערשטנס: נס איז א גרעסערע סייקל

ערשטנס האבן מיר געזאגט אז נס איז א גרעסערע סייקל, דאס איז איין זאך.

אבער אמת׳דיג: שבת של ימות טובים פארזוס שער החמישים

אבער אמת׳דיג, די הבנה [הבנה: פארשטאנד] וואס אונז האבן געזאגט ביז יעצט איז נאר די הבנה פון אזוי ווי די שבת פון תוך הספירה [תוך הספירה: אינעווייניג די ספירה]. שבע שבתות [שבע שבתות: זיבן שבתות], ס׳איז דא זיבן שבתות, און יעדע וואך איז דא א בחינת שבת, דאס איז די שבת של ימות טובים [של ימות טובים: פון די ימים טובים], של הספירה [של הספירה: פון דער ספירה].

אבער, אונז האבן געלערנט לעצטע וואך אז ס׳איז דא אויך א שער החמישים. שער החמישים איז מסביר געווען, און דאס איז דער בליק, וויאזוי די גאנצע זאך איז נאר איין זאך, “כל התורה כולה ענין אחד” [כל התורה כולה ענין אחד: די גאנצע תורה איז איין ענין]. יא, די גאנצע תורה גייט היסטאריע פון בראשית [בראשית: בראשית] ביז עזרא [עזרא: עזרא], זייער גוט, אבער ס׳איז דא נאר איין ווארט, מ׳קען עס זאגן אויף איין סעקונדע, מ׳קען עס איבער פארשטיין די גאנצע זאך למפרע [למפרע: רעטראספּעקטיוו].

די זעלבע וועג: תורה איז העכער פון טבע

און די זעלבע וועג איז דא דא נאך א הבנה וואס צו מסביר זיין וואס אונז מיינען ווען אונז זאגן אז די תורה איז העכער פון טבע, אז די מצוות [מצוות: מצוות] זענען למעלה [למעלה: העכער], ס׳זאגט עולם השמיני [עולם השמיני: די אכטע וועלט], ריכטיק? אזוי ווי יעצט קומט אוודאי פון דא, פון שמיטה ויובל [שמיטה ויובל: שמיטה און יובל], פון מתן תורה, און מתן תורה איז דער יום החמישים [יום החמישים: דער פופציקסטער טאג], ס׳איז פּונקטליך, און דא קען איינער אוודאי זאגן, ס׳איז פּונקטליך די זאך וואס קומט נאך די גאנצע סייקל, וואס איז למעלה פון די גאנצע סייקל.

קיינער זאגט נישט אז אלעס אין תורה איז אין א סייקל

קיינער זאגט נישט אזוי ווי ס׳שטייט יא, תורה איז היסטארישע זאכן, די צענזוס [census: צענזוס] פון נשיאים [נשיאים: פירער] וואס מיר האבן געזאגט, נאר איינמאל האט מען געזאגט, איינמאל איז עס נישט אין א סייקל, ס׳הייסט מ׳קען עס נישט פארשטיין.

סאו [so: אזוי] פארשטייט זיך אז די תורה איז אמת׳דיג, די פשוט׳ע תורה איז דא א קשר [קשר: פארבינדונג], ווי מיר האבן שוין גערעדט.

שער החמישים לויט דעם בעל שם טוב: נאך א סייקל

אז ווען אונז זאגן אז שער החמישים איז למעלה מן הסייקל [למעלה מן הסייקל: העכער פון דעם סייקל], לויט ווי דער בעל שם טוב [בעל שם טוב: דער בעל שם טוב, גרינדער פון חסידות] האט אויסגעלערנט, אז דאס מיינט אז ס׳איז די השגה [השגה: פארשטאנד] פון נאך א סייקל, אזוי ווי יובל [יובל: יובל]. ס׳איז דא א מחלוקת [מחלוקת: מחלוקת] צו שנת היובל עולה מן המנין [שנת היובל עולה מן המנין: די יאר פון יובל גייט אויף פון דעם צאל], וואס האט צו טון מיט די יסוד, וואס האט צו טון מיט די זעלבע חקירה [חקירה: אונטערזוכונג] צו כתר [כתר: כתר] איז פון די ערשטע ספירות [ספירות: ספירות]. ס׳איז אלעס די זעלבע אידעע [idea: אידעע]. אקעי [okay: אקעי].

אבער לאמיתו של דבר: למעלה מהבנתנו

אבער לאמיתו של דבר [לאמיתו של דבר: אין דער אמת], ווען אונז זאגן ס׳איז למעלה מן הסייקל, מיינען אונז צו זאגן אז ס׳איז למעלה מהבנתנו [למעלה מהבנתנו: העכער פון אונזער פארשטאנד]. ס׳מיינט נישט אז ס׳איז נישט אמת׳דיג דא א סדר, ס׳מיינט נאר, אזוי ווי דער רמב״ם [רמב״ם: רבי משה בן מימון, מיימאנידעס] זאגט וועגן טעמי המצוות [טעמי המצוות: די טעמים פון די מצוות], ס׳איז דא וואס זאגן אז די מצוות האבן נישט קיין טעם [טעם: טעם], ס׳איז דא וואס זאגן אז די מצוות האבן א טעם, אבער ס׳איז בחכמתו של הקדוש ברוך הוא [בחכמתו של הקדוש ברוך הוא: אין דער חכמה פון דעם הייליגן באשעפער], נישט אונזער חכמה [חכמה: חכמה], אונז זענען קליינע מענטשן, אונז פארשטייען עס נישט.

ס׳איז אנדערש ווי צו זאגן אז ס׳האט נישט קיין טעם, ס׳איז סתם רענדאם [random: רענדאם], ס׳איז ביסודו [ביסודו: אין זיין יסוד] אן א טעם.

דאס איז פשוט׳ע פשט, אבער אין א טיפערע פשט…

דאס איז פשוט׳ע פשט. אבער אין א טיפערע פשט איז עס קאנעקטעד [connected: פארבונדן] מיט דאס וואס מיר האבן גערעדט פריער, וואס מיר האבן גערעדט לעצטע וואך. ווען אונז זאגן אז די תורה איז שער החמישים, און אונז זאגן אז די תורה איז יא למעלה מן הזמן [למעלה מן הזמן: העכער פון צייט], ס׳איז נישט קיין סייקל, וואס מיינען אונז צו זאגן?

פרק ו: שם הוי״ה און די הבנה פון נצחיות

דארף מען דא געדענקען: היה הווה ויהיה

דארף מען דא געדענקען, לאמיר זאגן אויף די פשוט׳סטע וועג וואס מ׳קען עס זאגן. סודות ורזים ידועים [סודות ורזים ידועים: געהיימענישן און סודות וואס זענען באקאנט], יעדער איינער ווייסט אז ס׳שטייט אין שלחן ערוך [שלחן ערוך: דער שלחן ערוך] אז דער אייבערשטער איז היה הווה ויהיה [היה הווה ויהיה: ער איז געווען, איז, און וועט זיין], אז י-ה-ו-ה [י-ה-ו-ה: דער פיר-אותיות׳דיגער נאמען פון גאט], דער מכוון [מכוון: כוונה], איינע פון די כוונות [כוונות: כוונות] פון שם הוי״ה [שם הוי״ה: דער נאמען הוי״ה] איז אז ער איז הווה [הווה: איז], היה הווה ויהיה, ער איז אלעמאל.

די שאלה: פארוואס שטייט עס בעיקר הווה?

אויב אזוי איז דא א שאלה, אויב אזוי, פארוואס איז די י-ה-ו-ה, די שם הוי״ה, דאס איז די עיקר תורה [עיקר תורה: הויפּט-זאך פון דער תורה]? יא? “כל התורה כולה שמותיו של הקדוש ברוך הוא” [כל התורה כולה שמותיו של הקדוש ברוך הוא: די גאנצע תורה איז די נעמען פון דעם הייליגן באשעפער], “כל התורה כולה אחד” [כל התורה כולה אחד: די גאנצע תורה איז איינס], שטייט אין ספר ברית מנוחה [ספר ברית מנוחה: דער ספר ברית מנוחה], די גאנצע תורה איז די פירוש [פירוש: פירוש] אויף די ד׳ אותיות [ד׳ אותיות: פיר אותיות] י׳ און ה׳ און ו׳ און ה׳. די תורה גיבט עס ארויס, יא, ס׳איז א פירוש, די תורה ברענגט בעסער ארויס די שם [שם: נאמען].

איז, פארוואס אויב די הוי״ה טייטשט היה הווה ויהיה, “השם מלך השם מלך השם ימלוך” [השם מלך השם מלך השם ימלוך: השם האט געקעניגט, קעניגט, און וועט קעניגן], פארוואס שטייט עס בעיקר הווה? ס׳שטייט נישט מיט א י׳, ס׳שטייט נישט מיט א… ס׳הייבט זיך נישט אן היה [היה: געווען], ס׳הייבט זיך אן מיט א י׳ און א ה׳? ס׳שטייט נישט נאר יהיה [יהיה: וועט זיין]? ס׳שטייט בעיקר מיט א ו׳, ס׳איז זייער וויכטיג די ו׳, יא, די ו׳ איז די סדר העולם [סדר העולם: סדר פון דער וועלט], דאס איז זייער אן עמקות [עמקות: טיפקייט]. ס׳שטייט הווה בעיסיקלי [basically: בעיסיקלי], מיט א י׳. דער וואס איז הווה תמיד [הווה תמיד: שטענדיג איז].

דער תירוץ: נצחיות מיינט נישט “אייביג אלט”

דער תירוץ איז, אז דער עולם [עולם: וועלט] האט א ביסל א טעות אין וואס די טייטש נצחיות [נצחיות: אייביקייט], און וואס די טייטש הווה איז. דער עולם, מיין איך מענטשן, די השכלות השכל של אדם [השכלות השכל של אדם: די פארשטאנדן פון דעם שכל פון מענטש] כאפט נישט. פאר אונז, זאגן אז א זאך איז אייביג, מיינען מיר אז ס׳מיינט צו זאגן אז ס׳איז זייער אלט, יא? ס׳ווערט יעדן טאג עלטער, ס׳איז אלעמאל געווען און ס׳גייט אלעמאל זיין. ס׳איז אלעמאל געווען כאילו [כאילו: ווי] מיליאנען יארן, איך ווייס נישט וואס, פאר פריער וואס ס׳איז געווען, און נאך מיליאנען יארן אין די פיוטשער [future: צוקונפט], און אויך יעצט. דאס איז אזוי ווי מיר מיינען איז די טייטש פון א דבר נצחי [דבר נצחי: אן אייביגע זאך], א דבר היה הווה ויהיה. ס׳איז דא דריי זאכן.

דער אמת: נצחיות מיינט אלעמאל הווה

דער אמת אבער איז, און דאס שטייט אין ספרים, דאס איז נישט קיין חידוש [חידוש: חידוש], יעדער וואס האט געלערנט חב״ד [חב״ד: חב״ד] למשל, רעדן וועגן די יסוד אסאך, און ווער ס׳האט אן שכל [שכל: שכל] מסתמא [מסתמא: מסתמא] כאפט אז ס׳איז פשוט. דער אמת איז אז די הוי״ה, הוי״ה נצחיות, א בעסערע וועג פון עס זאגן איז אז ס׳איז אלעמאל הווה, פארדעם הייסט עס הווה און נישט עתיד [עתיד: צוקונפט] און נישט עבר [עבר: פארגאנגענהייט].

אין אנדערע ווערטער: א זאך וואס ווערט נישט אלט און נישט ניי

אין אנדערע ווערטער, איז א זאך וואס ווערט נישט אלט און ווערט נישט ניי. מ׳קען עס רופן נישט חידוש, אדער מ׳קען עס רופן חידוש תמיד [חידוש תמיד: שטענדיגע באנייאונג]. ס׳איז נאר א שאלה פון לשון [לשון: שפּראך], אבער די כוונה [כוונה: כוונה] איז די זעלבע זאך.

נצחיות = presence, נישט eternity

אדער איינער, איך האב א חבר וואס זאגט אז מ׳דארף נישט טרענסלעיטן [translate: איבערזעצן] נצחיות אדער הוי״ה, היה הווה ויהיה, אויף “eternity” [eternity: אייביקייט], מ׳דארף עס טרענסלעיטן אויף “presence” [presence: אנווייזנקייט]. און וואס איז די כוונה פון דעם? די כוונה פון דעם איז פשוט. א זאך וואס ליגט אין צייט, אין אנדערע ווערטער, א זאך וואס איז אין די סייקלס וואס מיר האבן יעצט גערעדט, אין די עולם העשיה [עולם העשיה: די וועלט פון מעשה] און די עולם הטבע [עולם הטבע: די וועלט פון נאטור], אפשר אפילו נאר אין אונזער עולם, וואס האבן א סייקל אין די יצירה [יצירה: יצירה] און אזוי ווייטער, איז א זאך וואס זיינע חלקים [חלקים: טיילן] פון צייט כביכול [כביכול: כביכול] זענען מחולק זה מזה [מחולק זה מזה: אפגעטיילט איינער פון דעם אנדערן].

אחדות התורה: די נצחיות פון תורה און די שער החמישים

פרק ז: די מהות פון א דבר נצחי – אחדות שבתורה און שער החמישים

דער חילוק צווישן א דבר שבזמן און א דבר נצחי

און וואס איז די מכוון פון דעם? די מכוון פון דעם איז פשוט. א זאך וואס ליגט אין צייט – אין אנדערע ווערטער, א זאך וואס איז אין די סייקלס וואס מיר האבן יעצט גערעדט, אין עולם העשיה און עולם הטבע, און אפשר אפילו העכערע עולמות האבן א סייקל אין יצירה און אזוי ווייטער – איז א זאך וואס זיינע חלוקים פון צייט כביכול זענען מחולק זה מזה, ריכטיק?

ער איז אביסל געווען נעכטן, דאס איז דאך כביכול א חלק פון זיין מציאות, ריכטיק? אזוי ווי א מענטש׳ס היסטאריע איז א חלק פון זיין מציאות, נאר ס׳איז על אורך זמן. אזוי ווי א מענטש איז אין מקום מחולק – אביסל פון מיר איז אויף די לינקע זייט, אביסל פון מיר איז אויף די רעכטע זייט, איך בין מחולק, איך האב פארטס, איך בין נישט פשוט, ריכטיק? איך האב פארטס, איך האב פארטס אין פלייס. די זעלבע זאך האב איך פארטס אין טיים.

איך בין געווען נעכטן, און דער וואס איז געווען נעכטן איז נישט פונקטליך די זעלבע ווי וואס איז געווען היינט. ער האט עפעס א שייכות – נישט וואס ער איז געווען ממש אן אנדערע משוגענער, ער האט נישט געהאט קיין קאנעקשאן פון היינט מיט נעכטן – ער האט עפעס א שייכות, ער איז דער זעלבער וואס איז געווען נעכטן און היינט. אבער מצד שני איז ער אנדערש, ער איז נישט געווען גאנצן די זעלבע. ס׳איז דא פארטס, ס׳איז דא חלוקים, ער איז נתחלק אין צייט. נעכטן בין איך געווען אביסל אזוי, היינט בין איך אזוי, מארגן גיי איך זיין נאך אנדערש, וכולי וכולי.

און אזוי איז יעדע דבר טבעי, יעדע לעבעדיגע זאך וואס האט א סייקל, וואס האט א צייט – ער ווערט געבוירן, ער שטארבט, ער האט אינמיטן. דאס איז די בעיסיק צייט: היה, הווה, ויהיה – געבוירן, ער איז, ער שטארבט.

די מהות פון א דבר נצחי: אלעמאל הווה

א דבר נצחי – אזוי ווי חכמה באופן כללי, כל שכן דער אייבערשטער, אבער אפילו חכמה, אפילו די תורה וואס איז נאר א פירוש אויף גאט, אפילו די תורה – איז א זאך וואס איז אלעמאל הווה. דאס איז די הגדרה, א בעסערע הגדרה: ער איז אלעמאל פרעזענט.

אין אנדערע ווערטער, ער איז נישט צעטיילט אויף חלוקים אין צייט. אלע זיינע חלוקים כביכול – ס׳איז נישט קיין חלוקים. די היה איז די זעלבע ווי די הווה, און די יהיה איז די זעלבע ווי די הווה. ער איז אלעמאל אין די הווה. ס׳איז נישטא קיין שום פארט פון אים וואס גייט ארויס.

דער משל פון א מענטש וואס איז מחולק אין צייט

ס׳איז נישט פשט ווען דו טרעפסט מיר היינט – לאמיר זאגן א בעסערע, ריכטיק? אזוי ווי דער בעל שם טוב האט געזאגט “לובן חברי עד סוף” [לשון: “לבן חברי עד סוף” – לערנען מיט א חבר ביז׳ן סוף], אז די ריכטיגע וועג פון לערנען תורה – ס׳איז דא אסאך תורות פון בעל שם טוב וואס גייען אויף די נקודה.

אוקיי, מיר האבן יעצט אנגעקומען צו מיר האבן א שיעור בעל שם טוב וואס לערנט וועגן תפילה, אבער מ׳דארף אויך לערנען די בעל שם טוב וואס איז פשט אין תורה, וואס איז די זעלבע, ווייל ס׳איז די זעלבע אותיות, נאר מלמעלה למטה. אוקיי, נישט אונזער שיעור איז נישט אפיציעל א בעל שם טוב שיעור, נאר איך זאג, ס׳איז מער פשוט, אדער מער אין די אלטע סטייל, אז א דבר הנצחי איז א דבר ההווה תמיד.

דאס הייסט, ווען דו טרעפסט מיך – יא, איינער טרעפט מיך היינט, רעדט ענקערן מיין שיעור היינט, הערן ענק יצחק׳ס שיעור פון ערב שבועות תשפ״ו. ווען דו טרעפסט מיך נישט אינגאנצן – ס׳איז נישט אינגאנצן מיך, ווייל א חלק פון מיך איז וואס איז געווען נעכטן ביי די שיעור, און דו הערסט די שיעור הערסטו נישט אויך נעכטן׳ס שיעור, און דו הערסט די שיעור הערסטו אויך נישט מארגן׳ס שיעור. ס׳איז מחולק.

און דו ווילסט מיך קענען – וויאזוי קען מען א מענטש? איינער וויל קענען זיין חבר? מען קען נישט. מען דארף זיין געבוירן מיט אים ביז׳ן שטארבן, זיין יעדע מינוט מיט אים. אפשר דעמאלטס קענסטו זאגן דו קענסט אים זיין גאנצע לעבן, ווייל א מענטש׳ס גאנצע לעבן איז מחולק אין זמן.

דו קענסט מיך – דו קענסט א ביסל צייט פון מיר, פון די תקופה וואס דו דרייסט זיך מיט מיר, פון די שיעור וואס דו הערסט פון מיר. הערסטו די האלבע שעה פון מיר – וואס איך האב געטראכט פריער, וואס איך האב געזאגט שפעטער, וואס איך גיי זאגן – דאס קענסטו נישט. ס׳איז אלעמאל חסר.

די הווה שבו, די הווה פון אדם הנברא, אדם שיש לו זמן, איז חסר אלעמאל די עבר און די עתיד. ס׳פעלט, ס׳איז נישט אינגאנצן דו. איך בין נישט – א מענטש זאגט מ׳דארף זיין פרעזענט – איך בין קיינמאל נישט אינגאנצן פרעזענט מיט דיר אין די מאמענט, מצד מיין גוף את ליסט [לפחות], מצד וואס איך קען דיר זאגן, מצד בינה וואס ציילט אין צייט. פארוואס? ווייל מיין פרעזענט איז אפגעהאקט פון מיין עבר און מיין עתיד. דו קענסט נישט מיין וואס איך האב געזען נעכטן, דו קענסט נישט וואס איך גיי זיין מארגן, דו קענסט נאר וואס ס׳איז יעצט. ס׳איז זייער פארשל [פארציעל], ס׳איז חלקי.

אלקות, תורה, און חכמה: אלעמאל אינגאנצן פרעזענט

אבער אלקות, אבער די תורה, אבער חכמה וואס איז נישט דער אייבערשטער אליינס, אבער ס׳איז א ניצוץ פון דער אייבערשטער – יא, ס׳האט ענליכקייט פון דער אייבערשטער, ס׳איז אויך נצחי, ס׳איז אויך אלעמאל געווען, ס׳איז קודם לעולם, ס׳גייט אלעמאל זיין.

איז מצד די אמת׳דיגע נקודה, וודאי אין די תורה איז אויך דא בינה, וואס איז אין אונזער הבנה וואס איז טאקע זייער קליין, אז ווען ס׳רעדט צו אונז ווערט עס ממש קליין צוטיילט אויף צייט. אבער די תורה באשר היא, די חכמת אלקים באשר היא, וויאזוי ס׳איז אינגאנצן – ווען דו טרעפסט היינט א דבר תורה און דו לערנסט עס לשמה, נישט דו לערנסט עס פראקטיש און וויאזוי מ׳דארף עס פארשטיין, דו לערנסט עס לשמה, דו לערנסט עס אז דו כאפסט די חכמה שבו – דו האסט די נקודת מתן תורה, די שער החמישים שבו.

שער החמישים: דער מקום הייחוד פון חכמה ובינה

דאס איז די שער החמישים וואס קומט אין קבלה שטייט. שער החמישים איז די פלאץ וואו בינה רופט אן אין חכמה. מאל באלאנגט פאר בינה, און די שער החמישים דאס איז די מקום הייחוד של חכמה ובינה.

און די אריז״ל רופט עס: “נתיב לא ידעו עיט ולא שזפתו עין איה, לא הדריכוהו בני שחץ ולא עדה עליו שחל, ואיה החכמה מאין תמצא ואיזה מקום בינה” [איוב כ״ח] – קיינער קען עס נישט וויסן. דארט קאנעקטן זיך די ל״ב נתיבות [די דרייסיק-צוויי נתיבות פון חכמה] מיט די מ״ט שערי בינה [די נייןאונפערציק שערים פון בינה]. דאס איז די נקודה.

אין שער החמישים איז נישטא “אמאל” – אחדות שבתורה

דארט, אין דעם נקודה, איז נישטא אמאל. איז נישטא ווען דו לערנסט דאס דבר תורה בבחינת אלקות שבו, בבחינת אמת שבו, איז עס נישט אפגעהאקט פון אלע אנדערע חלקי התורה.

“הלומד מכוונת אותיות אחדות” זאגט דער בעל שם טוב – ער לערנט עס בבחינת אחדות, דעמאלטס האט ער די גאנצע תורה שוין געלערנט.

“תופס בחלקו אחדות” זאגט דער בעל שם טוב א לשון וואס ער ברענגט פון די מקובלים הקדמונים, “תופס בכולו”. אחדות איז אזא סארט זאך וואס מ׳קען נישט אנכאפן א חלק – ס׳האט נישט קיין חלוקים, ס׳האט נישט קיין חלוקים נישט אין פלאץ כביכול און אויך נישט אין צייט.

ווען דו ביסט היינט אין מתן תורה, ביסטו די גאנצע מתן תורה.

דער משל פון תפילה: שכינה טיילט זיך נישט

ווען א מענטש דאוונט צו דער אייבערשטער, צום פרעגן, דאוונט עומד לפני השכינה, און דער חבר איז אויך עומד לפני השכינה – איז וואס איז, ס׳האט זיך צוטיילט די שכינה? ניין. איז געווארן מער די שכינה? אויך נישט.

ביידע דאווענען פאר די גאנצע שכינה, פאר די גאנצע אלקות. דאס איז “ה׳ אחד”. דאס איז איינע פון די בעיסיק יסודות האמונה.

פארוואס ס׳איז נישט קיין סתירה: דער חילוק צווישן גשמיות און רוחניות

איי, וועסטו פרעגן, ס׳איז א סתירה. די סתירה איז אויף דברים גשמיים, אויף דברים פון בינה ולמטה איז דא אזא סתירה – זאכן וואס צוטיילן זיך אין צייט. זאכן וואס זענען נישט צוטיילט אין צייט זענען אלעמאל אינגאנצן איבעראל.

דאס הייסט, ווען איך בין – אפילו איך, אדער מיין האנט – האב איך א גוף וואס איז תופס מקום, איז עס נישט אינגאנצן אין אלע פלעצער. דאס הייסט מיין האנט, אין א געוויסע זין מיין האנט איז קאנעקטעד צו די גאנצע גוף, אבער ס׳איז נישט קיין אחדות שלימה. מיין האנט איז נאר אין די רעכטע זייט, און מיין לינקע האנט איז דא.

אבער די חכמה – מ׳קען אפילו זאגן די חלק הכללי שבנפש – ווען איך בין דא, איז אינגאנצן איבעראל. אין די האנט שבחכמה כביכול איז דא פונקט אזויפיל חכמה, איז דא די גאנצע חכמה פונקט אזויפיל ווי ס׳איז דא אין די פיס, פונקט אזויפיל ווי ס׳איז דא אין די קאפ.

“כולה תורת ה׳ תמימה” – די גאנצע תורה איז שמותיו של הקב״ה

דאס איז די סוד וואס מיר זאגן אז די גאנצע תורה איז שמותיו של הקדוש ברוך הוא. און די לשון הרמב״ם זאגט: “ואין בחוקות לא תתן תמנו פחות קדושה מוישמע ישראל, כי כולה תורת ה׳ תמימה וקדושה וטהורה” [הלכות יסודי התורה].

דאס איז טייטש אז אויב מ׳לערנט עס – אבער אויב מ׳לערנט עס אזויווי דו האסט געפרעגט איז נישט אזוי, דאס איז נאר א רמז אויף יסוד, אויף קבלה, אויף פנימיות. אויב מ׳פארשטייט די אחדות שבתורה, די שער החמישים שבתורה – די שער החמישים איז אז דו ביסט נישט איינמאל א חלק בזמן, ס׳איז אלעמאל אינגאנצן.

סיכום: צו האבן די תורה אזוי ווי זי איז דעיו

און אונז האבן קלאר געמאכט אז ס׳איז נישט גענוג צו זאגן אז ס׳איז א משל מיט א נמשל, אדער אז ס׳איז דאס זעלבע “כמו שהוא למעלה כן הוא למטה” – פונקט אזוי ווי ביי א מענטש איז דא פארשידנארטיגע מדות, איז אויך ביי דער אייבערשטער. אדער די טיפערע זאכן וואס די מקובלים זאגן, אז א מענטש פירט זיך אין די מדות החסד איז ער מעורר ביי דער אייבערשטער די מדות החסד.

איך זאל האבן מיין ריכטיגע חידוש אין תורה. אבער איך בין שוין אנגעקומען אז עס איז שער החמישים. דאס איז סוף חנוכה צוריק אריין מעמיק זיין אין יענץ, אבער עס איז פשוט ווי עס האט זיך אריינגעטרעכט ביז יעצט. עס איז א ביסל איידעלע זייטן, ס׳איז זייער איידעלע נקודות, אבער איך מיין איך האב עס ארויסגעברענגט ווי קלאר איך האב געקענט פאר היינט.

ברכה לסיום

און זאלן מיר אלע זוכה זיין צו די תורה, צו פארשטיין, צו האבן א חכמה, א השגה אין די תורה, צו האבן די תורה אזוי ווי ס׳איז דעיו, צו האבן די תורה אזוי ווי ס׳איז איינמאל און אלעמאל אויף די זעלבע צייט.

✨ Transcription automatically generated by YiddishLabs, Editing by Claude Sonnet 4.5, Summary by Claude Opus 4.6

⚠️ Automated Transcript usually contains some errors. To be used for reference only.

סיכום השיעור 📋

דער סוד פון “שבע שבתות תמימות” און דער פופציגסטער טאג – ערב שבועות

דער קעפסטאון פון דער סעריע: סייקלס און חידוש

דער פופציגסטער טאג: מנחה חדשה

די סתירה: חדש קעגן תורה שלא תשתנה

דער יסוד: וואס הייסט “סייקל” און וואס הייסט “פארשטיין”

טבע = סייקל = פארשטענדליך

היסטאריע = איינמאליג = נישט פארשטענדליך

דער שארפער ניגוד אויפ׳ן פופציגסטן טאג

ווי רוב מענטשן פארשטייען מתן תורה – דער היסטארישער בליק

די פראבלעם: מתן תורה און תבואה חדשה ווערן צוויי באזונדערע זאכן

דער חסרון פון דער היסטארישער אמונה – נפשי׳דיג

יסוד האמונה במובן נפשי

דער ראדיקאלער חידוש פון פנימיות התורה: מתן תורה איז נישט היסטאריע – עס איז טבע

יעדער וואס לערנט פנימיות התורה ווייסט אז דער היסטארישער בליק איז נישט ריכטיג

דער מסקנא

אין **יעדן** חסידישן ספר שטייט דאס

אברהם אבינו און שבועות פאר מתן תורה

די קלארקייט פון דער צייט

דער חילוק פון טבע און נס – נישט וואס מ׳טראכט

שבת און יום טוב – צוויי קאטעגאריעס פון סייקלס

דער מענטש׳ס באגרענעצטע פערספעקטיוו – דער משל פון איין לעבן

אויף דער וועלט-סקאלע: מעמד הר סיני – איינמאליג נאר פון אונזער קוק

דער גרעסערער בליק: די וועלט איז סאך גרעסער

גילוי סודות התורה אין אונזער צייט

דער זוהר׳ס מוסר: די תורה איז גרעסער פון דיין קאפ

ספר התמונה, דער רמב״ן, דער רשב״א: שמיטות און מתן תורה

די גאונות פון די מקובלים: פון גרויסע סייקלס צו קליינע

דער חילוק פון שבת און יום טוב: שער החמישים

תורה איז „למעלה מן הסייקל” – וואס מיינט דאס?

שער החמישים לויט דעם בעל שם טוב: נאך א סייקל

שם הוי״ה: נצחיות מיינט נישט „אייביג אלט” – עס מיינט „אלעמאל הווה”

די שאלה אויף שם הוי״ה

דער תירוץ: א נייע הבנה אין נצחיות

נצחיות = פרעזענס, נישט עטערניטי

דער חילוק צווישן א דבר שבזמן און א דבר נצחי

א דבר נצחי איז אלעמאל הווה – אלעמאל אינגאנצן פרעזענט

שער החמישים: דער מקום הייחוד פון חכמה ובינה

אין דעם נקודה איז נישטא „אמאל”

דער משל פון תפילה: שכינה טיילט זיך נישט

דער חילוק צווישן גוף און חכמה אין מקום

„כולה תורת ה׳ תמימה” – דער סוד פון אחדות שבתורה

[זייט-באמערקונג: בעל שם טוב׳ס תורות וועגן לערנען]

סיכום און ברכה

תמלול מלא 📝

ערב שבועות: דער סוד פון “שבע שבתות תמימות” – סייקלס פון טבע קעגן איינמאליגקייט פון היסטאריע

הקדמה: דער קעפסטאון פון די זיבן-וואכן סעריע

דער פופציגסטער טאג: מנחה חדשה לה׳

די סתירה: חדש קעגן תורה שלא תשתנה

ענין א׳: יום הביכורים – מנחה חדשה

ענין ב׳: זמן מתן תורתנו – חוקת עולם

די שארפע פארמולירונג פון דער סתירה

דער יסוד: סייקלס פון טבע קעגן איינמאליגקייט פון היסטאריע

טבע = סייקל = פארשטענדליך

היסטאריע = איינמאליג = נישט פארשטענדליך

וואס מיינט “פארשטיין”?

טבע און סייענס

היסטאריע איז נישט פארשטענדליך

די גרענעץ פון היסטארישע פארשונג

מתן תורה: טבע אדער היסטאריע? — די ראדיקאלע חידוש פון פנימיות התורה

פרק א: די היסטארישע אויפפאסונג פון מתן תורה און איר חסרונות

וואס מיינט “היסטאריע” אין דעם קאנטעקסט?

היסטאריע בכלל איז נישט פארשטענדליך

נס קעגן טבע — א פרעציזע דעפיניציע

ווי רוב מענטשן פארשטייען מתן תורה

הערה: “טבע” מיינט נישט כפירה

די פראבלעם: מתן תורה און תבואה חדשה ווערן צוויי באזונדערע זאכן

פרק ב: דער ראדיקאלער חידוש פון פנימיות התורה

יעדער וואס לערנט פנימיות התורה ווייסט אז דאס איז נישט ריכטיג

הערה: דער חסרון פון דער היסטארישער אמונה — נפשי׳דיג

יסוד האמונה במובן נפשי

דער מסקנא: מתן תורה איז טבע, נישט היסטאריע

ווער עס לערנט אזוי — זעט קלאר

אין יעדן חסידישן ספר שטייט דאס

די טיפערע סדר פון מתן תורה: פון טבע און נס צו די גרעסערע סייקלס פון דער וועלט

פרק ג: דער חסידישער יסוד – מעמד הר סיני חזר׳ט זיך איבער יעדע יאר

די ראדיקאלע חידוש אין חסידישע ספרים

דער משל פון קוצר – די יערליכע חזרה

אברהם אבינו און שבועות פאר מתן תורה

די שאלה: וואס איז געווען ו׳ סיון פאר יציאת מצרים?

אין יעדן חסידישן ספר שטייט דאס