סיכום השיעור 📋
סיכום פון שיעור – הלכות ציצית פרק ג׳
—
הלכה א – וועלכע כסות איז חייב בציצית מן התורה
דער רמב״ם׳ס ווערטער: “כסות שחייבין לעשות בה ציצית מן התורה – כסות שיש לה ארבע כנפות או יתר על ארבע, ויהיה בה שיעור כדי שיתכסה בה ראשו ורובו של קטן המהלך לבדו בשוק, ותהיה הכסות של צמר או של פשתים בלבד.”
פשט: דריי תנאים פאר א חיוב ציצית מדאורייתא: (1) מינימום פיר כנפות, (2) א מינימום שיעור גרויס – גענוג צו באדעקן ראשו ורובו פון א קטן וואס גייט שוין אליין אין גאס, (3) דער מאטעריאל מוז זיין צמר אדער פשתן.
חידושים און הסברות:
1. שיעור הבגד – פראקטישע נפקא מינה פאר טלית קטן: דער שיעור פון “ראשו ורובו של קטן המהלך לבדו בשוק” איז דער עיקר סיבה פארוואס אסאך אידן זענען נישט זיכער צו זייער טלית קטן איז באמת מחויב בציצית מדאורייתא. א נארמאלע טלית קטן וואס מ׳קויפט אין א געשעפט איז מסתמא נישט גרויס גענוג צו באדעקן ראשו ורובו פון אזא קינד. דער רמב״ם אליין לייגט צו אז דער שיעור מיינט אז אפילו א גדול זאל קענען גיין דערמיט בשוק “בדרך ארעי” – וואס מאכט דעם שיעור נאך גרעסער.
2. וועלכע עלטער קינד: “מהלך לבדו בשוק” מיינט נישט א בעיבי אין א קערידזש, נאר א קינד וואס גייט שוין אליינס, אפשר דריי-פיר יאר אלט. דער שיעור ווערט נישט פונקטליך באשטימט; דער חזון איש האט געוואלט געבן א פונקטליכע נומער.
3. מקור פון דעם שיעור: עס ווערט געפרעגט צו דער רמב״ם אליין האט דעם שיעור באשטימט אדער ס׳שטייט אין גמרא. דער רמב״ם האט פארשטאנען דעם לשון “תינוק שיוצא בו לבדו” אז עס רעדט פון א קינד וואס גייט אליינס.
—
הלכה א (המשך) – שאר מינים זענען חייב מדרבנן
דער רמב״ם׳ס ווערטער: “אבל טלית של שאר מינים כגון בגדי משי וצמר גפן וצמר גמלים וצמר ארנבים ונוצה של עזים וכיוצא בהם, אף על פי שחייבים במצות ציצית מדבריהם… ואינה חייבת אלא אם כן היתה מרובעת או יתירה על ארבע כשיעור האמור.”
פשט: בגדים פון אנדערע מינים (נישט צמר/פשתן) זענען חייב בציצית נאר מדרבנן, “כדי שלא יזלזלו במצות ציצית.” אבער די תנאים פון ד׳ כנפות און שיעור בגד געלטן אויך פאר דרבנן.
חידושים און הסברות:
1. טעם פון דער תקנה: דער רמב״ם׳ס סברא איז אז מ׳זאל נישט מזלזל זיין אין ציצית – אז איינער וואס האט נאר א בגד פון קאטן זאל נישט גיין אן ציצית בכלל.
2. דער רמב״ם׳ס מקור – “כל בגדים האמורים בתורה סתם”: דער רמב״ם זאגט אז ווען די תורה שרייבט סתם “בגד” מיינט עס צמר אדער פשתן.
3. השגת הראב״ד: דער ראב״ד חולק׳ט שארף – “כלך ולמה לי חומר… לאו מחוור” – ער האלט אז דער דין איז נישט ריכטיג, און אלע מינים בגדים זענען חייב בציצית מן התורה. דער שולחן ערוך (אדער דער רמ״א) ברענגט אויך אז נישט ווי דער רמב״ם, נאר אלע מינים זענען חייב מדאורייתא. עס ווערט דיסקוטירט צו דער ראב״ד מיינט צו מסביר זיין וואס “משי” מיינט (ווי קרית משה טייטשט), אדער ער חולק׳ט אויפ׳ן דין גופא (ווי דער שיעור פארשטייט).
—
הלכה בנוגע ארבע כנפות – מער ווי פיר
דער רמב״ם׳ס ווערטער: “ומה שאמרנו ארבע כנפות כסותך, תבין ממנו ארבע דוקא ולא בעלת שלש… ואין אתה יכול לומר ארבע ולא בעלת חמש… שיש בכלל חמש ארבע… לפיכך כשאתה עושה ציצית לבעלת חמש או שש, אינך עושה אלא על ארבע כנפים הרחוקות זו מזו.”
פשט: דריי כנפות – פטור. פינף אדער מער – חייב, ווייל אין פינף איז שוין אנטהאלטן פיר. מ׳לייגט ציצית נאר אויף די פיר ווייטסטע עקן.
חידושים און הסברות:
1. די סברא פון דעם רמב״ם: עס וואלט געווען מער מאדנע צו זאגן אז פיר יא אבער מער ווי פיר נישט, ווייל אין חמש איז דאך אנטהאלטן ארבע. דריי אבער איז באמת ווייניגער ווי פיר, דעריבער איז עס פטור.
—
הלכה בנוגע צוזאמגעשטעלטע בגדים
דער רמב״ם׳ס ווערטער: אויב דער עיקר בגד איז פון א חיוב-מין (צמר/פשתן) אבער די כנפות זענען פון אן אנדער מין (למשל לעדער/עור), איז חייב – “הולכין אחר עיקר הכסות.”
פשט: מ׳קוקט אויף דעם רוב / עיקר פון דער בגד, נישט אויף די כנפות אליין.
—
הלכה בנוגע שותפות און בעלות
דער רמב״ם׳ס ווערטער: “כסות של שני שותפין חייבת, שנאמר על כנפי בגדיהם. כסות שאין לה בעלים פטורה מן הציצית, שנאמר ועשו להם. טלית שאולה פטורה מן הציצית שלשים יום… נראה כשלו.”
פשט: שותפים – חייב (בגדיהם). הפקר – פטור (להם). געבארגט – פטור ערשטע 30 טעג; נאך 30 טעג ווערט עס “נראה כשלו” און ווערט חייב.
—
הלכה בנוגע מין החוטים פון ציצית
דער רמב״ם׳ס ווערטער: כסות של צמר – חוטי הלבן פון צמר; כסות של פשתן – חוטי פשתן; שאר מינים – ממינו. “ואם רצה לעשות הלבן של שאר מינין בצמר ובפשתן – עושה, לפי שצמר ופשתן פוטרין בין במינו בין שלא במינו.”
פשט: מ׳מאכט ציצית פון דעם זעלבן מין ווי דער בגד. אבער צמר און פשתן זענען “פוטרין” – זיי טויגן פאר יעדן מין בגד. אנדערע מינים טויגן נאר פאר זייער אייגענעם מין.
חידושים: די סברא איז ווייל צמר ופשתן זענען דער עיקר בגד מדאורייתא, האבן זיי א ספעציעלע כח צו פטר׳ן אלע מינים.
—
הלכה בנוגע שעטנז און ציצית – צמר אויף פשתן
דער רמב״ם׳ס ווערטער: “מהו לעשות חוטי צמר על כסות של פשתן… בדין הוא שיהיה מותר… אבל אם היה הכסות של פשתן אין מטילין בו תכלת… שמא יתכסה בה בלילה” – ווייל ביינאכט איז מען נישט מחויב ציצית, “שנאמר וראיתם אותו”, און דאן וועט ער האבן שעטנז אן א מצוה.
פשט: מדאורייתא וואלט שעטנז געווען מותר פאר ציצית (עשה דוחה לא תעשה). אבער מדרבנן האט מען אסור׳ט צו לייגן תכלת (צמר) אויף א פשתן-בגד, מחשש אז מ׳וועט עס נוצן ביינאכט ווען ס׳איז נישטא קיין חיוב ציצית, און דאן בלייבט נאר שעטנז אן קיין מצוה.
חידושים און הסברות:
1. עשה דוחה לא תעשה – נאר ווען מ׳קען נישט אנדערש: דער רמב״ם׳ס יסוד איז אז “אפשר לקיים בשניהם” – מ׳קען מקיים זיין ציצית אן שעטנז (דורך נוצן חוטים פון דעם זעלבן מין), דעריבער איז נישטא קיין הכרח צו זיין מתיר שעטנז פאר לבן אליין (אן תכלת). ביי תכלת אבער, וואו מ׳מוז האבן צמר, איז עשה דוחה לא תעשה.
2. די גזירה מדרבנן: אפילו ביי תכלת, וואו מדאורייתא וואלט עס געווען מותר, האבן חכמים גוזר געווען נישט צו לייגן תכלת אויף פשתן, ווייל מ׳האט מורא אז מ׳וועט עס טראגן ביינאכט. ביינאכט איז נישטא קיין חיוב ציצית (שנאמר “וראיתם אותו”), און דאן איז דאס שעטנז אן קיין מצוה – “עובר על לא תעשה בעת שאין עשה קיים.”
3. א שאלה אויפ׳ן גאנצן יסוד: ווען די תורה זאגט אז ציצית איז דוחה שעטנז, האט די תורה נישט געטראכט אז דער מענטש קען גיין מיט דעם זעלבן בגד ביינאכט? ענטפער: די תורה רעדט נאר ווען מען איז מקיים די מצוה — בייטאג. אבער די חכמים האבן גוזר געווען מלכתחילה נישט צו מאכן אזא ציצית, ווייל נישט אלעמאל איז דא דער היתר. דאס ווערט פארגליכן צו לולב, שופר, אתרוג — מען קען נישט פלאנען א מצוה אויף א היתר וואס איז נישט תמיד נוגע.
4. ציצית ביינאכט: דער רמב״ם פסק׳נט קלאר אז ציצית איז נישט נוהג ביינאכט, באזירט אויף “וראיתם אותו.”
5. פראקטישע קשיא: אויב ביינאכט קען מען נישט זען, קען מען דאך פילן די ציצית — סאיז דאך אויך א דערמאנונג? ענטפער: דער פסוק זאגט “וראיתם” — ראיה, נישט הרגשה.
—
הלכה בנוגע סומא (בלינדער) און ציצית
דער רמב״ם׳ס ווערטער: א סומא, “אע״פ שאינו רואה, אחרים רואים אותו” — ער איז חייב בציצית.
פשט: אויב ביינאכט איז מען פטור ווייל מען קען נישט זען, וואלט מען געמיינט אז א סומא איז אויך פטור. דער רמב״ם זאגט ניין — אנדערע מענטשן זעען אים, דאס ציילט אויך.
חידושים און הסברות:
1. פאראלעל צו קריאת שמע: ביי קריאת שמע האט מען שוין געלערנט אז א סומא קען זאגן “יוצר המאורות” ווייל ער האט הנאה פון ליכטיגקייט דורך דעם וואס אנדערע זעען אים — דער זעלבער יסוד ווערט דא אנגעווענדט.
2. “וראיתם אותו וזכרתם”: א סומא האט נאך א סיבה — מענטשן ארום אים דערמאנען אים וועגן זיינע ציצית, זיי זאגן אים “דו האסט אזוי פיל חוטים, אזוי פיל קשרים” — דאס דערמאנט אים אן די מצוות. דער “וזכרתם” ווערט מקוים דורך אנדערע.
—
הלכה בנוגע ברכה אויף ציצית
דער רמב״ם׳ס ווערטער: “מותר ללבוש ציצית בלילה, בין בחול בין בשבת”, אבער א ברכה מאכט מען נאר בשעת חיוב. “ונוהגין לברך על הציצית בשחר — משיכיר.” די ברכה איז “אשר קדשנו במצותיו וצונו להתעטף בציצית.” “קודם שיתעטף בה מברך עליה.”
פשט: מען מעג אנטון ציצית ביינאכט (אפילו שבת — ס׳איז א בגד, נישט א משא), אבער די ברכה מאכט מען נאר פון “משיכיר” — ווען מען קען שוין אונטערשיידן. אויב מען טוט זיך מתעטף מערערע מאל אין איין טאג, מאכט מען יעדעס מאל א ברכה פארדעם.
חידושים:
1. ברכה אויפ׳ן מאכן ציצית? הגהות מיימוניות ברענגט א דעה אז מען זאל מאכן א ברכה ווען מען מאכט די ציצית (שזירת החוטים). אבער דער רמב״ם האלט אז סוף המצוה איז די התעטפות — דערפאר מאכט מען נאר “להתעטף בציצית” און נישט אויפ׳ן מאכן.
—
הלכה בנוגע כבוד ציצית — בית הכסא, נפסקו חוטים
דער רמב״ם׳ס ווערטער: “מותר להכניס ציצית לבית הכסא ולבית המרחץ” (אנדערש ווי תפילין/ספר תורה). “נפסקו חוטים או נתקלקלו” — מען מעג זיי אוועקווארפן, ווייל “תשמישי מצוה ולא תשמישי קדושה” — ס׳איז נישטא קיין קדושה אין גוף הציצית.
פשט: ציצית האט א נידריגערן סטאטוס ווי תפילין — תפילין האט קדושה אין גוף (די פרשיות), אבער ציצית איז בלויז א תשמיש מצוה.
—
הלכה בנוגע פארקויפן טלית מצויצת פאר א גוי
דער רמב״ם׳ס ווערטער: “אסור למכור טלית מצויצת לגוי” ביז מען נעמט ארויס די ציצית. “לא מפני שיש בגופו קדושה, אלא שמא יתעטף בו” — דער גוי וועט זיך אנטון מיט ציצית, א איד וועט מיינען ער איז א איד, “ויהרגהו” — און דער גוי וועט אים הרג׳ענען.
חידושים:
1. [דיגרעסיע: קאפלעטש פאר א גוי] עס ווערט א שמועס אויב דאס אפליקירט זיך אויף פארקויפן א “קאפלעטש” (חסיד׳ישע קליידונג) פאר א גוי. מען שפאסט אז פונקט פארקערט — אויב א גוי גייט אריין אין בארא פארק מיט א קאפלעטש, רופט מען גלייך “שלום עליכם.” דער עיקר פוינט איז אז דער איסור איז א פראקטישע זאך — חשש סכנה.
—
הלכה בנוגע ווער איז חייב בציצית — נשים, עבדים, קטנים
דער רמב״ם׳ס ווערטער: “נשים ועבדים פטורים מן הציצית מן התורה” (מצות עשה שהזמן גרמא — ביינאכט פטור). “קטן שיודע להתעטף — חייב בציצית מדברי חכמים כדי לחנכו במצוות.” נשים, עבדים, טומטום ואנדרוגינוס — “אם רצו להתעטף בציצית, מתעטפין בלא ברכה.”
חידושים:
1. טומטום ואנדרוגינוס: ווייל ס׳איז א ספק זכר ספק נקבה, זענען זיי מחויב מספק (ספק דאורייתא לחומרא), אבער א ברכה מאכן זיי נישט (ספק דרבנן לקולא).
2. שיטת רבנו תם (תוספות): רבנו תם האלט אז א פרוי קען יא מאכן א ברכה אויף א מצות עשה שהזמן גרמא וואס זי איז נישט מחויב — למשל שופר, ציצית. אזוי פירן זיך די אשכנזים — זיי לאזן פרויען מאכן ברכות אויף אזעלכע מצוות. דער רמב״ם אבער האלט אז בלא ברכה.
—
הלכה בנוגע חובת גברא — “היאך חיוב מצות ציצית”
דער רמב״ם׳ס ווערטער: “כל אדם שחייב לעשות מצוה זו, אם נתכסה בכסות הראויה לציצית, צריך להטיל בה ציצית ואחר כך יתכסה בה. ואם נתעטף בלא ציצית — ביטל מצות עשה. אבל אין על גוף האדם חיוב לציצית כל זמן שלא יתכסה בה… שאין זו חובת הטלית אלא חובת האיש.”
פשט: די מצוה איז א חובת גברא — אויפ׳ן מענטש, נישט אויפ׳ן בגד. אויב א מענטש טוט נישט אן קיין בגד פון ד׳ כנפות, איז ער נישט עובר. אבער אויב ער טוט עס אן אן ציצית, איז ער מבטל מצות עשה.
חידושים:
1. מען דארף נישט קויפן א טלית: “אף על פי שאין אדם מחויב לקנות לו בגד כדי שיעשה בו ציצית” — ס׳איז נישטא קיין חיוב צו גיין קויפן א ד׳ כנפות בגד.
2. אבער א חסיד זאל עס טון: “ראוי לאדם חסיד שלא יפטור עצמו ממצוה זו, אלא לעולם ישתדל להיות עטוף בכסות המחויב בציצית כדי שיקיים מצוה זו.”
3. ובפרט בשעת התפלה: “גנאי גדול לתלמיד חכם שיתפלל והוא אינו עטוף.” דער רמב״ם זאגט אז אפילו א סתם מענטש זאל נזהר זיין ביים דאווענען, און א תלמיד חכם — כל שכן, ס׳איז א שרעקליכע גנאי.
4. [דיגרעסיע: בחורים און טלית] עס ווערט דיסקוטירט פארוואס בחורים גייען נישט מיט א טלית — דער מנהג איז אז מען לאזט זיי נישט, כדי זיי זאלן זיך שעמען און חתונה האבן. עס ווערט בשפאס געזאגט אז היינט זאל מען שוין אלע לאזן אנטון ציצית, “אלע ווילן חתונה האבן.”
—
הלכה י״ב — חומרת מצוות ציצית
דער רמב״ם׳ס ווערטער: “לעולם יהא אדם זהיר במצות ציצית, שהרי הכתוב שקלה ותלה בה כל המצות כולן, שנאמר וראיתם אותו וזכרתם את כל מצות ה׳ ועשיתם אותם.”
פשט: דער רמב״ם ברענגט אז מ׳דארף תמיד זהיר זיין אין מצוות ציצית, ווייל דער פסוק גלייכט זי אויס און טוט אנהענגען אין איר אלע מצוות.
חידושים און הסברות:
1. “שקלה ותלה בה” — צוויי לשונות: דער רמב״ם נוצט צוויי אויסדרוקן: “שקלה” (אויסגעוואויגן) און “תלה בה” (אנגעהאנגען אין איר). “שקלה” מיינט אז ציצית איז אויסגעגליכן מיט אלע מצוות (כאילו זי וועגט אזויפיל ווי אלע), און “תלה בה” מיינט אז אלע מצוות הענגען אן אין איר — ד.ה. דורך ציצית קומט מען צו אלע אנדערע מצוות. דאס זענען צוויי באזונדערע מעלות.
2. פסוק “וראיתם אותו” — ראיה ברענגט צו זכירה: דער מעקאניזם איז: מ׳זעט די ציצית (“וראיתם אותו”), דאס ברענגט צו זכירה (“וזכרתם”), און דורך דער זכירה קומט מען צו קיום (“ועשיתם את כל מצותי”). דאס איז דער יסוד פארוואס ציצית איז אזוי וויכטיג — זי איז א כלי פון דערמאנונג.
3. גמרא מנחות מ״ג ע״ב — שקולה כנגד כל המצוות: דער מקור איז די גמרא אין מנחות וואס זאגט אז מצוות ציצית איז שקולה כנגד כל המצוות.
4. צוויי מהלכים אין “חשיבות” פון א מצוה: ווען חז״ל ווארענען מ׳זאל זיך היטן מיט א מצוה, קען דאס מיינען צוויי זאכן: (א) די מצוה גופא איז חשוב׳ער ווי אנדערע מצוות, אדער (ב) זי איז נישט חשוב׳ער אין עצם, אבער זי איז אן “עת לשמור” — א שמירה און דערמאנונג פאר אנדערע מצוות. ביי ציצית איז דער מהלך דער צווייטער: מ׳זאגט נישט אז ציצית איז וויכטיגער ווי אנדערע מצוות, נאר אז ציצית פירט צו אנדערע מצוות. דאס איז אן אינטערעסאנטער חילוק.
5. נפקא מינה לגבי טלית קטן: לויט די שיטות וואס האלטן אז א טלית קטן מיט קליינע שיעורים איז שוואך — א בחור וואס האט נישט קיין טלית גדול דארף קויפן א גרויסע טלית קטן כדי יוצא צו זיין מצוות ציצית כהלכתה. אבער א יונגערמאן וואס האט שוין א טלית גדול (און איז שוין יוצא מצוות ציצית דערמיט), קען ער טראגן א קלענערע טלית קטן, ווייל דער עיקר ענין פון טלית קטן איז צו האבן א דערמאנונג פאר מצוות, נישט דווקא אן עיקר חיוב בפני עצמו.
6. זוהר — שמחה מיט ציצית: דער זוהר זאגט מ׳זאל זיך שטארק פרייען מיט דער מצוה פון ציצית. הגם ס׳איז א “קליינע זאך” אין אויספירונג, אבער דורך דעם קומט מען צו אלע מצוות — דעריבער איז דא א באזונדערע מעלה זיך צו פרייען דערמיט.
7. “כל מי שאינו מניח תפילין עובר בשמונה עשה, וכל מי שאין לו ציצית בבגדו עובר בחמשה עשה”: דער רמב״ם ברענגט אז ווער עס לייגט נישט תפילין עובר אויף אכט עשין, און ווער עס האט נישט ציצית עובר אויף פינף עשין. עס ווערט געפרעגט: ווי קען מען עובר זיין אויף א מצות עשה וואס איז נישט חובת הגוף? דער תירוץ איז אז דער רמב״ם רעדט פון א מצב וואו מ׳האט א בגד מיט ד׳ כנפות און מ׳מאכט נישט ציצית — דאן איז מען מבטל עשה. אדער, דער רמב״ם רעדט פון דעם וואס מ׳דארף זיך אריינשטעלן אין א מצב וואו מ׳וועט מקיים זיין ציצית, ווי דער שיטה אז מ׳דארף קויפן א טלית.
8. “ראוי להצטער עליה בעת הדין”: דער רמב״ם זאגט אז ווער עס איז נישט זהיר אין ציצית, איז ראוי להצטער עליה בעת הדין — ס׳איז ראוי אז ער זאל ליידן דערפאר ביים דין. עס ווערט דיסקוטירט אויב דאס מיינט דין בעולם הזה אדער דין לעתיד לבוא, און אויב דאס איז א עונש אויף ביטול עשה אדער אויף דעם וואס מ׳האט נישט אויסגענוצט דעם כלי פון דערמאנונג.
תמלול מלא 📝
הלכות ציצית פרק ג׳ – וועלכע בגד און וועלכע מענטש איז חייב בציצית
הקדמה
פארוואס איז דאס אזא קליינע הלכה? דער צל״ח אויף די רמב״ם לייגט עס אויך אריין צוזאמען מיט הלכות תפילין אדער עפעס. עניוועיס, יעצט גייען מיר לערנען וועלכע מענטש און וועלכע בגד איז חייב בציצית.
אה, רייט. ער רעדט קודם וועלכע בגד, און נאכדעם וועלכע מענטש, יא? פון דעסטוועגן וועלן מיר רעדן וועגן וועלכע מענטש אויך שפעטער. רייט, גוט.
הלכה א – וועלכע כסות איז חייבת בציצית מן התורה
דער רמב״ם׳ס לשון
יא, זאגט דער רמב״ם, “כסות שחייבין לעשות בה ציצית מן התורה”. ציצית מאכט מען דאך אויף א כסות פון ארבע כנפות. וועלכע כסות איז מען חייב? “כסות שיש לה ארבע כנפות או יתר על ארבע”. עס האט עט ליעסט פיר עקן, אדער מער ווי פיר עקן. דאס איז די ערשטע כלל, די ערשטע חיוב, די ערשטע מחייב פון די בגד איז אז עס האט פיר עקן.
שיעור הבגד – ראשו ורובו של קטן
נאך א תנאי, די בגד דארף האבן א געוויסע מינימום סייז. “ויהיה בה שיעור כדי שיתכסה בה ראשו ורובו של קטן המהלך לבדו בשוק”. א קטן, וועלכע סייז קטן? א קטן וואס גייט שוין אליין אין גאס אן איינער זאל אים דארפן העלפן. וואס הייסט דאס? דאס דארף שוין זיין א יונגל פון איך ווייס נישט, אכט? ניין, איך קען נישט יעצט זאגן מיין אייגענע… שטעל דיך פאר אז עס מיינט דריי, פיר. בשוק? ער רעדט נישט פון א שוק אין ניו יארק סיטי, ער רעדט פון א שוק אין מאנרא. אקעי, פון ווען שיקט מען קינדערליך אין די סטאר? קיצור, א סערטען עידזש קינד, די בגד וואס נעמט ארום ראשו ורובו פון אזא סארט קינד, איז די שיעור בגד פאר ציצית.
מין הבגד – צמר ופשתים
און וועלכע מאטריאל זאל עס זיין? זאגט דער רמב״ם, “ותהיה הכסות של צמר או של פשתים בלבד”. דווקא צמר אדער פשתים, איינע פון די צוויי.
די נקודה פון ד׳ כנפות איז פשוט. די נקודה פון צמר ופשתים וועלן מיר באלד לערנען. די נקודה פון ראשו ורובו איז לכאורה די ריזן פארוואס אסאך אידן זענען נישט אזוי זיכער וועגן וועלכע ציצית זיי זענען מחויב. די טלית קטן וואס מיר האבן איז נישט קלאר צו מ׳קען דערמיט צודעקן א יונגל וואס קען גיין אליינס בשוק. דאס זאל זיין זיין בגד, רייט, דאס איז די ווארט. עס מוז זיין אז די עידזש וואס גייט איז נישט א קליינע בעיבי, ס׳פארשטייט זיך אז עני בגד קען אים צודעקן. מ׳רעדט פון אזא טיפ.
דער רמב״ם אליינס האט געמאכט דעם שיעור, אדער ס׳איז נישט קלאר צו ס׳שטייט אין די גמרא דעם שיעור. די יונגע קינדער רעדט מען, דער רמב״ם האט פארשטאנען אז ס׳שטייט אז א תינוק שיוצא בו לבדו. ס׳איז פארשטייט אז מ׳רעדט פון אזא תינוק וואס גייט אליינס, נישט אז מ׳האלט אים אין א קערידזש אדער עפעס. אבער וואס פונקטליך איז דער שיעור?
דער רמב״ם זאגט שוין פארוואס דער שיעור איז. ס׳איז אן אינטערעסאנטער שיעור. דער רמב״ם זאגט אז דאס לייגט צו א תנאי, אז דאס איז אזא וועג אז אפילו דער גדול קען גיין מיט דעם בשוק אמאל בדרך ארעי. לויט דעם, א נארמאלע טלית קטן וואס מ׳קויפט אין די סטאר, איך גלייב נישט אז ס׳איז פארהאן א גרויסער וואס זאל גיין מיט דעם אין שוק אליינס, סאו ס׳איז נישט מחויב בציצית. חוץ אויב איינער מאכט אזא ברייטע, אזא ריזיגע טלית קטן, וואס ווען איינער וועט אים זען מיט די ריזיגע טלית קטן, וועט ער זאגן אז ס׳איז אים דאך דאך נישט קיין שום… איך ווייס נישט קלאר וואס די… פארשטייסט וואס איך פרעג?
אויף דעם איז נוגע די זאך אז ס׳דארף אויך האבן א חשיבות פון א בגד. לויט דעם רמב״ם איז דאס זיכער גוט. אין די גמרא שטייט אבער דאס. אבער וואס איז דער שיעור? דער חזון איש האט געוואלט טראכטן צו געבן א פונקטליכע נומער אויף דעם, אדער עפעס. אינטערעסאנט.
שאר מינים – חיוב מדרבנן
אקעי. זאגט דער רמב״ם, אבל טלית של שאר מינים, נישט פון צמר ופשתים, נאר בגדי משי, זייד, אדער צמר גפן, מיין איך אז ס׳איז קאטן, צמר גמלים, צמר פון גמלים, אדער פון ארנבים, פון רעביטס, אדער שער עזים, וכיוצא בהם, אף על פי שחייבים במצות ציצית מדבריהם, כדי שלא יזלזלו במצות ציצית, כדי אז ס׳זאל זיין א שמירה וואס זאל זיין אזא גדר וואס יאגט פאר אנדערע מינים. אדער מ׳זאל זאגן, וואס, לאזן ציצית אפילו אז ער האט נאר א בגד פון קאטן זאל ער נישט גיין קיין ציצית? די חכמים זאגן אז זיי זאלן אויך גיין ציצית.
דא זאגט ער, אבער זאגט ער, די רביעא, דאס אז ס׳דארף זיין ארבע כנפות, איז ווייטער נוגע אויך אויף די מדרבנן׳ס. ס׳איז נאר חייב אויב ס׳איז מרובעת או יתירה על ארבע, ס׳האט מער ווי פיר כנפות, כשיעור האמור, ווי די פריער דערמאנטע שיעור.
טעם פון דער רמב״ם – כל בגדים האמורים בתורה סתם
זאגט דער רמב״ם, פארוואס טאקע זאג איך אז די עיקר מצוה מדאורייתא איז נאר צמר ופשתים? משום שכל בגדים האמורים בתורה סתם, ווען ס׳שטייט אין די תורה א בגד, ס׳שטייט נישט פון וועלכע מין, מיינט עס צמר או פשתים.
השגת הראב״ד
אויף דעם דרינגט זיך דער ראב״ד. דער ראב״ד זאגט, “די כלך ולמה לי חומר?” כלך איז א… איך ווייס נישט פונקטליך וואס כלך איז, אבער ס׳איז א סארט בגד איז נישט קיין שיינע בגד. כאפסט? “לאו מחוור” מיינט נישט אויסגעוואשן. דאס איז א נישט אויסגעוואשענע, שוואכע פעקל פון די הלכה וואס דער רמב״ם האט געזאגט, ווייל ס׳איז תלוי וויאזוי דו לערנסט די גמרא.
אבער… אה, ניין, ער מיינט אויף… ער מיינט אויף… אויף וואס זאגט דער ראב״ד די הלכה? נישט קלאר די הערה. דער ראב״ד, קרית משה טייטשט אז דער ראב״ד איז מסביר וואס פשט “משי”, משי הייסט קלאר. אבער איך מיין אז ניין, פשוט פשט וואס איך זאג, אז דער ראב״ד דינגט זיך אויף דער רמב״ם, און ער זאגט אז ס׳איז נישט ריכטיג די הלכה. “לאו מחוור”, דער דין איז נישט מחוור. דער דין איז נאר צמר ופשתים, ווייל ער האלט אז אלע בגדים זענען חייב בציצית מן התורה. און אזוי שטייט אויך אין שולחן ערוך, אדער דער רמ״א עט ליעסט ברענגט אז נישט ווי דער רמב״ם, נאר אלע מינים זענען חייב בציצית מן התורה.
הלכה ב – ארבע כנפות דוקא, אבער יתר על ארבע אויך חייב
שוין. דער רמב״ם גייט יעצט א ביסל מרחיב אויף דעם וואס ער האט געזאגט אז ס׳דארף זיין פיר כנפות אדער מער.
דריי כנפות – פטור
זאגט דער רמב״ם, “ומה שאמרנו ארבע כנפות כסותך, תבין ממנו ארבע דוקא, ולא בעלת שלש”, א בגד וואס האט דריי כנפות איז פטור. רייט?
פינף כנפות – חייב
זאגט דער רמב״ם, “ואין אתה יכול לומר ארבע ולא בעלת חמש”, אויב ס׳האט פינף עקן, זאל עס אויך ווערן פטור. “טעמו של דבר, אשכחן דאורייתא איז א ריבוי”, וואס ער זאגט דיר ארבע, “ובעלת חמש יתירה עליו”, אויב ס׳האט פינף איז עס מער פון דעם. “אבל בעלת שלש, למה אני מחייב בעלת חמש ופוטר בעלת שלש? שניהם הרי בעלי ארבע כנפות.” ביידע למעשה זענען דאך בעלי ארבע כנפות, יא. ווייל וואס, דו זאגסט אז חמש איז חייב און דריי נישט?
זאגט ער, “אמנם יש בכלל חמש ארבע, כי אז יש לך חמש כנפות יש לך גם כן ארבע כנפות בתוכו.” ס׳וואלט געווען מער מאדנע צו זאגן אז פיר יא, מער ווי פיר נישט. וואס איז די נפקא מינה? למעשה מאכט מער סענס צו זאגן אז דריי נישט.
וואו לייגט מען ציצית ביי פינף אדער זעקס כנפות
זאגט ער, “לפיכך כשאתה עושה ציצית לבעלת חמש או שש, אינך עושה אלא על ארבע כנפים הרחוקות זו מזו, אם היו חמש או שש.” דו וועסט נעמען די ארבע כנפות כסותך, דו לייגסט עס ביי די עקן, די ווייטסטע עקן. יא.
הלכה ג – כסות של בגד וכנפיים של עור
זאגט ער, וואס טוט זיך מיט א בגד וואס איז צוזאמגעשטעלט? “כסות של בגד, אבער די עקן פון די קלייד זענען פון אור”, און אור איז פטור אפילו מדרבנן, אבער דא אז די כנפיים זענען פון אור איז חייב, ווייל רוב הבגד איז פון בגד געהעריג. און פארקערט, אויב רוב הבגד איז פטור, איז אין הולכין אלא אחר עיקר הכסות, מען קוקט אויף וואס איז דער עיקר פון די בגד.
הלכה ד – כסות של שני שותפין, כסות הפקר, וטלית שאולה
זאגט דער רמב״ם ווייטער, כסות של שני שותפין, א קלייד וואס באלאנגט פאר צוויי שותפים, חייבת, שנאמר “על כנפי בגדיהם”, וואס באלאנגט צו זיי.
אבער א כסות שאין לה בעלים, א כסות וואס האט נישט קיין בעלים, וואס איז הפקר, פטורה מן הציצית, שנאמר “ועשו להם ציצית”, אן עפעס וואס באלאנגט פאר א מענטש.
אבער א בגד וואס איינער בארגט איז פטור, שנאמר “כסותך”, א טלית שאולה פטורה מן הציצית שלשים יום. נאך דרייסיג טעג הייסט עס שוין נישט קיין הלוואה, נאך דרייסיג טעג איז שוין א חלק פון אים. נראה כשלו שטייט, נראה כשלו. נראה כשלו, עס זעהט אויס ווי ס׳איז זיינס.
הלכה ה – מין החוטים של ציצית
אקעי, נאך א הלכה ווייטער, יעצט פון וועלכע סארט מין, מיר האבן גערעדט יעצט אלע הלכות פון מין הבגד, דארפן מיר וויסן פון וועלכע סארט מין מאכט מען די ציצית.
כסות של צמר – חוטי צמר
איז אזוי, אויב ס׳איז של צמר, איז הלבן שלה חוטי צמר, מאכט מען די חוטי הלבן, די תכלת מוז זיכער זיין צמר, ס׳איז נישט קיין ספק ווייל תכלת איז דייקא צמר, אבער די חוטי הלבן מאכט מען אויך חוטי צמר פון די זעלבע וואס די כסות.
כסות של פשתן – חוטי פשתן
כסות של פשתן, מאכט מען אויך די לבן חוטי פשתן, ממינו.
שאר בגדים – ממינו
ושל שאר בגדים, אויך מאכט מען די לבן פון וועלכע מין די בגד איז, פון יענץ מאכט מען. חוטי משי לכסות משי, וואס מיר האבן געזאגט אז ס׳איז דרבנן, וחוטי נוצה לכסות נוצה.
צמר ופשתן פוטרין אלע מינים
ואם רצה לעשות הלבן של שאר מינין בצמר ובפשתן, אויב וויל ער לייגן אויף אן אנדערע סחורה, וויל ער לייגן אז די לבן זאל זיין צמר ופשתן, עושה, לפי שצמר ופשתן פוטרין, צמר ופשתן זענען גענוג שטארק אז זיי פטר׳ן פאר בגדים פון צמר ופשתים, און סיי שלא במינו. אבער שני מינים, למשל חוטים פון משי, האט נאר פטור׳ען אויף בגד פון משי, אבער נישט אויף בגד פון אן אנדערע מין. ווייל עיקר בגד איז צמר ופשתים, איז דאס די סברא.
הלכה ו – שעטנז בציצית
גייען מיר ווייטער. “מהו לעשות חוטי צמר על כסות של פשתן, או חוטי פשתן על כסות של צמר, ואף שיעור לבוש לבדו בלא תכלת?”
בדין הוא שיהיה מותר – עשה דוחה לא תעשה
זאגט דער רמב״ם, “בדין הוא שיהיה מותר”. בעצם וואלט עס געדארפט זיין מותר. פארוואס? ווייל שעטנז איז מותר לענין ציצית. מ׳האט דאך מתיר געווען שעטנז לענין ציצית. שרייט תכלת? ס׳איז דאך אייביג ציצית. ביי צמר יא, און מ׳טוט עס אן אויף פשתן. זעט מען אז שעטנז איז געווארן מותר. איז עס וואלט געדארפט זיין מותר בלא לבן לבדו אויכעט. דאס הייסט, מצוה עשה דוחה לא תעשה, רייט? אבער מ׳קען זאגן, אבער ביי תכלת פעלט עס אויס, אבער ווען ס׳פעלט נישט אויס, פארוואס זאל מען עס מתיר זיין?
אפשר לקיים בשניהם – דעריבער אסור
אקעי, אבער ס׳איז מדרבנן. ניין, אפשר לעשות לבן שלא במינו. על כל פנים, זאגט ער, “על כל פנים, כיון שאין מוצא עשה דוחה לא תעשה, יראה לי שאסור לקיים בשניהם”. למשל דא, וואו דו קענסט מאכן די עק פון א מין וואס דו קענסט מאכן די ציצית, אריין מיט לבן, אזויווי למשל ביי די מעשה פון תכלת, ווען דו ווילסט לייגן תכלת, זייער גוט, עשה דוחה לא תעשה. אבער כהאי גוונא, אפשר לקיים בשניהם, ממילא דא איז נישט דא קיין עשה דוחה לא תעשה.
גזירה מדרבנן – שמא יתכסה בה בלילה
אבער דא איז יעצט, דא האט דער רמב״ם געמאכט א גזירה מדרבנן. “אבל אם היה הכסות של פשתן, אין מטילין בו תכלת”. אגב, אזויווי מיר האבן געזאגט, לכאורה וואלט מען געדארפט מעגן, ס׳איז דאך נישטא קיין איסור שעטנז. דער רמב״ם אליין שרייבט אז שעטנז איז נישט דא, די מצוה פון ציצית איז גענוג פון שעטנז. אבער דאס איז נישט אמת, ס׳איז אן אנדערע וועג, ס׳איז א גזירה מדרבנן. די חכמים האבן יא גוזר געווען מ׳זאל נישט גיין מיט אזא סארט ציצית. פארוואס? “שמא יתכסה בה בלילה”. מ׳האט מורא מ׳גייט נוצן די כסות של פשתן בלילה, און ביינאכט איז דאך איינער נישט מחויב ציצית, דער רמב״ם האט נישט קיין דעות געזאגט, דער רמב״ם האט געזאגט די הלכה. ער גייט באלד זאגן די הלכה. ער נעמט צו “עובר על עשה בעת עשיית המצוה עצמה”, שחובת הציצית אינה נוהגת בלילה שנאמר “וראיתם אותו”. דא זאגט ער עס. דא זאגט ער עס.
הלכה ז – ציצית של פשתן מיט תכלת — גזירה דרבנן
אבער דא איז… יעצט, זאגט דער רמב״ם, דא האבן מיר א חידוש פון די גזירות דרבנן. דעם עסק וואס איז געמאכט פון פשתן און עמיר, צמר, מען האט תכלת. אגב, אזוי ווי מען האט געזאגט, לכאורה וואלט מען געדארפט מעגן, עס וואלט נישט געווען קיין איסור פשתן, ווייל עס איז נישט מעגליך צו טון אנדערש.
זאגט דער רמב״ם: לא ילבש אדם שעטנז ציצית של פשתן, נישט ווייל די מצוה פון ציצית ווערט אוועקגעשטופט וועגן די איסור פון שעטנז, ווייל דא איז דאך נישט אמת, ווייל עס איז אן אנדערע פשט. נאר א גזירה מדבריהם, די חכמים האבן יא גוזר געווען זאל נישט גיין אזא סארט ציצית.
פארוואס? שמא יתכסה בה בלילה. מען האט מורא מען גייט נוצן די טלית של פשתן בלילה, און ביינאכט איז דאך איינער נישט מחויב ציצית. דער רמב״ם האט מיר שוין דא דאס געזאגט. ער גייט באלד זאגן אין השם. ער נעמט אן אז עובר הלא תעשה בשעת שאין המצוה עשה, אז חובת הציצית, איז די חובת הציצית… דא זאגט ער עס. די חובת הציצית איז “וראיתם אותו”, אז בשעת ווען עס איז דא א ראיה, בשעת ווען מען קען זען זאכן, דאס איז בייטאג, דעמאלטס איז מען מחויב בציצית. און ביינאכט איז מען פטור. און ממילא ווען דו גייסט האבן די תכלת ביינאכט, גייסטו האבן נאר די איסור און נישט די מצוה, ער גייט גארנישט דוחה זיין די לא תעשה.
דיסקוסיע: די תורה׳ס היתר און די חכמים׳ס גזירה
Speaker 1: זאגט דער רמב״ם, וועגן די הלכה פון “וראיתם אותו”, עס איז דא נאך א הלכה: סומא. מען וואלט געטראכט אז אויב ביינאכט איז מען פטור ווייל מען קען נישט זען, איז צו טראכטן אז א סומא איז אויך אייביג פטור פון ציצית, ווייל ער קען קיינמאל נישט זען. זאגט ער: אע״פ שאינו רואה, אבער אחרים רואים אותו, אנדערע קענען אים יא זען.
איי, גוט. סא א סומא האט אויך… דאס האבן מיר שוין געלערנט ביי קריאת שמע אויך, עס איז חיוב, ער קען זאגן “יוצר המאורות”, ווייל ער האט הנאה פון די ליכטיגקייט ווייל א צווייטער זעט אים, סא עס העלפט אים טאקע נישט אזוי פיל, אבער עס העלפט אים אויך. סא א סומא ווערט נישט פטור. אבער א בגד וואס מען גייט בכלל נישט… דער רמב״ם זאגט בבגד, ביינאכט איז מען בכלל פטור.
סומא האט נאך א סיבה פארוואס צו גיין ציצית, ווייל גיין ציצית דערמאנט… “וראיתם אותו וזכרתם”, עס דערמאנט אים דורך דעם וואס מענטשן ארום דערמאנען אים. ער ווייסט אז ער האט עס, ומענטשן דערמאנען אים, מענטשן זאגן אים “אה, דו ווייסט, דו האסט אזוי פיל קשרים אדער אזוי פיל חוטים”, עס דערמאנט אים א גאנצע צייט. יא, דאס איז דער פשט.
און ווי געזאגט, ביינאכט וואס מען קען נישט זען, איז מען פטור פון ציצית. סא ביינאכט דארף מען נישט גיין קיין ציצית. יא, דאס איז דאס ווארט. ביינאכט דארף מען נישט גיין קיין ציצית, וממילא טאקע חושש געווען אז אויב ער גייט גיין ביינאכט… אויב ער וועט מיר קענען זאגן א סימן אז ער קען נישט זען, אבער ער קען פילן די ציצית.
Speaker 2: אויך ביינאכט?
Speaker 1: אויך ביינאכט קען ער אויך פילן די ציצית.
Speaker 2: איך וועל דיר פרעגן אן אנדערע שאלה. ווען די תורה זאגט אז ציצית איז דוחה שעטנז, האט די תורה נישט געטראכט אז ער קען גיין מיט די זעלבע בגד ביינאכט?
Speaker 1: די תורה זאגט ווען מ׳איז מקיים די מצוה. סא בקיצור, ס׳איז בכלל נישט נוגע. יענע הלכה אז ס׳איז דוחה שעטנז איז נישט נוגע.
Speaker 2: פארוואס? יעצט איז שוין נישט נוגע? די חכמים האבן געזאגט מ׳זאל עס נישט מאכן, ווייל ס׳איז נישט נוגע.
Speaker 1: נו, סא וואס איז די פוינט פון די הלכה פון די תורה? גארנישט?
Speaker 2: מ׳איז מקיים די מצוה על כל פנים. בייטאג, אויב איינער האט יא געמאכט, איז בייטאג וועט ער מקיים זיין די מצוה.
Speaker 1: אקעי. אינטערעסאנט. פארשטייסט וואס איך זאג? ס׳איז פשוט אז מ׳זאל נישט נוצן די היתר, פארוואס? ווייל נישט אלעמאל איז דא. אזוי האבן אונז ביי לולב, שופר, און אתרוג.
Speaker 2: מ׳קען נישט קומען פארפלאנען א מצוה. ס׳איז נישט קיין פלאן. איך בין מסכים. יא, יש כח בטרם חמורו איז די עיקר מצוה. ס׳איז אמת.
הלכה ח – ווען טוט מען אן ציצית און ווען מאכט מען א ברכה
זאגט יעצט דער רמ״א, ווען טוט מען אן ציצית און ווען מאכט מען א ברכה דערויף? זאגט דער רמ״א אזוי: “מותר אדם ללבוש ציצית בלילה, בין בחול בין בשבת, ואף על פי שלכאורה יש בו איסור שעטנז, מכל מקום כיון שאינו חייב בו, אין בו מצוה”. קען מען עס דעמאלטס אנטון, אבער די ברכה זאל מען מאכן נאר בשעת חיוב. אפילו שבת, איינער וועט טראכטן אז ס׳איז א משא וואס ער טראגט. ניין, ס׳איז דאך אלץ א בגד. ער וואלט נישט געמעגט מאכן די ברכה. די ברכה זאל מען נאר מאכן ווען מ׳איז מחויב. ונוהגין לברך על הציצית בשחר. ווען בייטאג איז יא די מצוה, פון ווען ווערט די מצוה? פון ווען קען מען מאכן א ברכה? משיכיר, מתחלת שבא, מלובש בה. די ציצית האט א תחלה און א לבישה. מ׳קוקט דערויף.
וויאזוי גייט די ברכה? וואס איז די ברכה? ברוך אתה ה׳ אלקינו מלך העולם אשר קדשנו במצותיו וצונו להתעטף בציצית. זאגט דער רמ״א, “קודם שיתעטף בה ביום, סיי ווען מ׳וועט זיך מתעטף זיין דערמיט בייטאג, מברך עליה קודם שיתעטף בה”. אויב איינער וועט זיך מתעטף זיין מערערע מאל אין איין טאג, יעדע מאל וואס ער וועט זיך מתעטף זיין, זאל ער מאכן פארדעם די ברכה. זאגט דער רמ״א, “ויש אומרים שמברך עליה בשעת עשייתה”. ווען מ׳מאכט די ציצית, ווען מ׳איז עושה…
הגהות מיימוניות זאגט אז ס׳איז דא א מצוה דעמאלטס. ווען מ׳מאכט די שזירה פון די חוטים, די אלע זאכן, וואלט מען דאך דעמאלטס אפשר יא געדארפט מאכן א ברכה? אבער זאגט ער, ניין, די סוף המצוה איז די התעטפות, ממילא מאכט מען נאר די ברכה להתעטף, אבער נישט אויפ׳ן מאכן די ציצית.
הלכה ט – כבוד ציצית — בית הכסא, בית המרחץ, נפסקו חוטים
זאגט דער רמב״ם, יעצט גייט מען רעדן וויפיל מ׳דארף מכבד זיין ציצית. זאגט דער רמב״ם, מותר להכניס ציצית לבית הכסא ולבית המרחץ, אנדערש ווי למשל תפילין אדער א ספר תורה וואס מ׳טאר נישט. זאגט דער רמב״ם, נפסקו לו חוטים או נתקלקלו, האט זיך אפגעריסן חוטים אדער ס׳איז נתקלקל געווארן, איז נישט דער דין אזויווי תפילין וואס איז געווארן שבורי או נקרע וואס מ׳דארף מכבד זיין, נאר מ׳זארקן במקום, ווייל דאס איז תשמישי מצוה און נישט תשמישי קדושה, תשמישי מצוה איז נישט אזוי הייליג ווי תשמישי קדושה. און ס׳איז אפילו נישט ווי תשמישי מצוה שאין בגופו קדושה. ס׳איז נישטא קיין קדושה אין די ארטיקלען, אין די שטיקל תפילין איז דא קדושה, אבער אין א שטיקל ציצית איז נישטא קיין קדושה.
הלכה י – פארקויפן טלית מצויצת לגוי
זאגט דער רמב״ם, אסור למכור טלית מצויצת לגוי, אויב איינער פארקויפט פאר א גוי א בגד וואס האט שוין ציצית, טאר ער עס נישט טון ביז ער נעמט ארויס די ציצית, ביז ער צענעמט עס, לא מפני שיש בגופו קדושה, נישט ווייל ס׳האט קדושה, אשתו מאי טעמא? פארוואס טאר מען נישט? איך האב דיר דאך געזאגט אז ס׳האט נישט קיין קדושה, מאי טעמא? אלא שמא יתעטף בו, נאר ס׳איז דא אזא חשש אז דער גוי גייט עס יעצט נוצן פאר א קאמופלאזש זיך צו קענען עקטן ווי א איד, ער גייט זיך אנטון מיט דעם, און א איד וועט מיינען אז א צווייטער איד וואקט לעבן אים, ער וועט אים זען גיין מיט ציצית, ער וועט אים טראסטן און ער וועט מיינען אז דאס איז א איד, און ער וועט גיין מיט אים, ויהרגהו. דאס גייט דער גוי טון.
דיגרעסיע: קאפלעטש פאר א גוי
דא לערנט מען זיך אז מ׳טאר נישט פארקויפן פאר א גוי קיין קאפלעטש, אויב איינער האט א קאפלעטש סטאר אדער א רעקל, טאר ער נישט פארקויפן פאר א גוי ווייל ער קען עס נוצן כדי צו מאכן… איך זאג פונקט פארקערט, ס׳איז א מצוה צו פארקויפן פאר א גוי, ווייל אויב א גוי וואקט אריין אין בארא פארק מיט א קאפלעטש, די ערשטע זאך רופט מען גלייך שלום עליכם. וואס איז די פראבלעם אז א גוי גייט מיט א קאפלעטש? אויב דו גייסט וויסן אז ס׳איז א גוי… איך פארשטיי נישט. עניוועיס, די פוינט איז, אקעי, ס׳איז א פראקטישע זאך.
הלכה יא – ווער איז חייב בציצית — נשים, עבדים, קטנים
ווער איז חייב בציצית? זאגט דער רמב״ם, נשים ועבדים קטנים פטורים מן הציצית מן התורה. אבער קטנים… ער האט אונז נאכנישט געזאגט פארוואס, אבער ס׳איז פשוט שוין לכאורה, ווייל לא תסור לילה, ווייל לא תסור יום איז חייב, און ממילא איז עס א מצות עשה שהזמן גרמא. מדברי חכמים, און עבדים קטנים, ווייל עבדים קטנים זענען פטור. מדברי חכמים, אז ס׳איז א קטן שיודע להתעטף, אזויווי א קטן, א קטן איז אייביג פון ווען ער קען שוין טון געוויסע זאכן, איז ער מחויב אין די יעניגע זאכן. איינמאל ער ווייסט שוין וויאזוי זיך צו מתעטף זיין מיט א בגד, איז ער חייב בציצית כדי לחנכו במצוות.
וואס טוט זיך מיט נשים, עבדים, וטומטום? יא, אם רצו להתעטף בציצית, קענען זיי עס טון אן א ברכה. ס׳איז דא יעצט אזוי די זעלבע זאך, כל המצוות שהנשים פטורות מהם, איז נישט פארוואס אז אויב זיי זענען פטור טארן זיי עס נישט טון, נאר אם רצו לעשותן בלא ברכה, איינמאל זיי מאכן נישט קיין ברכה שטערט זיי נישט.
ס׳איז דא אבער די רמב״ם, טומטום ואנדרוגינוס, וואס איז א ספק זכר ספק נקבה, איז מסופק ווייל ס׳איז א מצוה דאורייתא, זענען זיי מחויב צו טון די מצוה מספק, אבער א ברכה לייגן זיי נישט, ווייל א ברכה איז א דרבנן, ספק דרבנן לקולא. אבער דעם דארף מען געדענקען אז תוספות, רבנו תם, האט געהאלטן אז א פרוי קען יא זאגן א ברכה אפילו אויב זי טוט א מצוה וואס זי איז נישט מחויב, ווי למשל אויב א פרוי וויל אנטון א טלית, מעג זי עס מאכן אויף דעם א ברכה, ווייל תוספות האט געהאט א ראיה אז א פרוי קען יא מאכן א ברכה אפילו אויף אזא מצוה, און אזוי פירן זיך די אשכנזים יא ביי שופר און אזוי ווייטער, אז זיי לאזן די פרויען מאכן ברכות אפילו אויף מצות עשה שהזמן גרמא.
הלכה יב – היאך חיוב מצות ציצית — חובת גברא, נישט חובת טלית
יא, איז רעדי. זאגט די רמב״ם, היאך חיוב מצות ציצית? וויאזוי טוט מען מיט די ציצית? זאגט ער אזוי, כל אדם שחייב לעשות מצוה זו, יעדער איד וואס איז מחויב מיט די מצות ציצית, דאס הייסט יעדער זכר וואס איז א גבר, איז אויב טוט ער זיך אן א כסות הראויה לציצית, א כסות וואס האט פיר כנפות, מוז ער קודם לייגן ציצית און נאר נאכדעם מעג ער זיך מתעטף זיין. ואם נתעטף בלא ציצית, הרי זה מבטל מצות עשה, ער וועט באלטערן א מצות עשה. אבל אין עליו גוף האדם לציצית, כל זמן שלא יתכסה בה, עומד הוא ערום ואינו מונח, אז ער ליגט דארט און איז פטור פון די ציצית. שאין זו חובת הטלית, ס׳איז נישט א חובה אז יעדער ארבע כנפות זאל האבן ציצית, ס׳איז נאר א חובת האיש, א חובה אז א מענטש וואס טוט זיך אן אן ארבע כנפות זאל עס האבן ציצית. א חובת האיש, נישט א חובת הטלית. דאס איז די ענטפער אויף די שאלה “היאך חיוב מצות ציצית?”, די ענטפער איז אז די חיוב איז אויף דעם מענטש. אבער וואס איז די ארבע דכנפות? דאס איז דאך נישט מיין ארבע דכנפות, דאס איז דאך מיין אסאך מער. איז דאך א בגד, איז א חיוב. אויב דער מענט זעט ער גייט די בגד, און אויב ער גייט נישט די בגד איז אויך גוט, איז אן אלע וועגן.
אף על פי שאין אדם מחויב ליטול טלית או לקנות לו בגד כדי שיעשה בו ציצית, מ׳דארף נישט גיין קויפן א בגד פון ד׳ כנפות, ס׳איז נאר מחויב אויב מ׳נוצט עס, אומר הרמב״ם, “אלא ראוי לאדם חסיד שלא לפטור עצמו ממצוה זו”. א חסיד׳ישער איד, אן אדם חסיד, ס׳פאסט נישט פאר אים זיך צו פטר׳ן פון די מצוה. “אלא לעולם ישתדל להיות עטוף בכסות המחויב בציצית כדי שיקיים מצוה זו”. ער זאל זיך יא דווקא אנטון מיט די מיני מלבושים וואס מ׳גייט מיט דעם ציצית, כדי שיקיים מצוה זו. זאגט דער רמב״ם, “ובפרט בשעת התפלה יש בו גנאי גדול יותר”. אז מ׳זאל יא גיין ציצית. “גנאי גדול לתלמיד חכם שיתפלל והוא אינו עטוף”. ס׳איז א גרויסע גנאי אז ער איז נישט עטוף.
אפילו סתם א מענטש איז ספעציעל, זאל ער נזהר זיין בשעת התפלה צו גיין. א תלמיד חכם איז דאך כל שכן שרעקליך. ער קומט אין שול אן א טלית, ער מיינט נישט ווייל ס׳איז א בגד פון חשיבות, ער מיינט נישט ווייל דאס איז א חלק וועגן די מצוה וואס ער טוט מיט דעם. לכאורה ביידע צוזאמען. א חלק פון די חשיבות איז אז דאס איז די בגד וואס מ׳טוט מיט דעם ציצית. פארשטייט זיך פארוואס קומט א מענטש אין שול און ער איז א תלמיד חכם, ער גייט נישט קיין טלית, ער מיינט אז ער איז נאך א בחור. פאקט פון דעם לאזט מען נישט די בחורים גיין מיט א טלית, זיי זאלן זיך שעמען און זיי זאלן חתונה האבן.
דיגרעסיע: בחורים און טלית
סאו וועגן דעם היינט, וואס זאל זיין? קען מען זאגן אז שוין אלע אנטון ציצית, אלע ווילן חתונה האבן. אה, קען נישט וויסן. ס׳איז זייער זיכער.
הלכה יג – חשיבות פון מצות ציצית — שקולה כנגד כל המצות
“לעולם יהא אדם זהיר במצות ציצית”. פירט דער רמב״ם אויס, “שהרי שקלה התורה ונתלתה בה כל המצות כולן, שנאמר ‘וראיתם אותו וזכרתם את כל מצות ה׳ ועשיתם אותם'”. סאו זעט מען אז ציצית איז שקולה כנגד כל המצות, אדער ווייל אלע מצוות זענען תלוי בו. שקולה מיינט, קען מען מיינען אין דעם מענטש, אז ס׳וועגט אויף דעם, ס׳הענגט אויף דעם אלע מצוות, ווייל א מענטש זעט עס, דערמאנט ער זיך אלע מצוות.
סאו פון וואס לערנט מען זיך פון דעם? דער “לעולם יהא אדם זהיר” גייט לכאורה אויך אויף די פריערדיגע הלכה. וואס האט עס צו טון מיט די ציצית? אוודאי, נישט ער איז עובר אויף מצות עשה. ס׳מיינט צו זאגן, זאלסט נזהר זיין צו טראגן סתם א בגד וואס איז מחויב בציצית, אדער לפחות ביים דאווענען גיין מיט א טלית.
צוויי מהלכים אין “חשיבות” פון א מצוה
Speaker 1: אסאך מאל וואס מ׳ווארנט אויף א געוויסע מצוה, מ׳זאגט די מצוה איז זייער חשוב. אסאך מאל זאגט מען ניין, די מצוה איז נישט חשוב׳ער ווי אנדערע מצוות, אבער ס׳איז אן עת לשמור פאר אנדערע מצוות, ס׳דערמאנט דיך אנדערע מצוות. סאו ס׳איז זייער וויכטיג. אבער ס׳איז אינטערעסאנט, ווייל איך זאג דיר נישט אז דאס איז וויכטיגער ווי אנדערע מצוות, איך זאג דיר אז דאס פירט צו אנדערע מצוות.
נפקא מינה לגבי טלית קטן
ס׳קען זיין די וואס האלטן אז א טלית קטן אין שוואכע מעשיות איז א בחור וואס האט נישט קיין טלית, דארף ער ענדערש קויפן א גרויסע טלית קטן כדי ער זאל יוצא זיין מצוות ציצית. א יונגערמאן וואס האט שוין א טלית, קען ער האבן א קליינע טלית קטן, ווייל ער האט דאך שוין א ציצית. פארשטייסט וואס איך זאג?
Speaker 2: יא.
זוהר — שמחה מיט מצוות ציצית
Speaker 1: עניוועי, דאס איז די ענין, מ׳זאל זיך שטארק נזהר זיין אין די מצוה פון ציצית, מ׳זאל זיך זייער פרייען דערמיט. אויך די זוהר האט שוין געזאגט, בשעת די זוהר מיינט מ׳זאל זיך שיינען, און מ׳זאל זיך שטארק פרייען מיט די מצוה פון ציצית. הגם ס׳איז א קליינע זאך, מיט דעם קומט מען צו אלע מצוות, איז א מעלה זיך שטארק פרייען דערמיט.
—
שמועס בסוף השיעור
Speaker 1: וואס מאכסטו, אלעס גוט?
Speaker 2: יא, איך טראכט.
Speaker 1: געענדיגט?
Speaker 2: ניין.
Speaker 1: טראכטן אויף די ווידעא אדער אן די ווידעא?
Speaker 2: אן די ווידעא.