הלכות תפלה וברכת כהנים פרק יב – תמלול

רמב״ם הלכות קריאת התורה – תקנת משה רבינו

הקדמה: די מעלה פון לערנען רמב״ם

יא, אונז לערנען רמב״ם, הלכות קריאת התורה גייען מיר יעצט לערנען, ספר אהבה. הלכות תפילה האבן מיר געהאלטן, א חלק פון הלכות תפילה איז די… קודם רעדט דער רמב״ם בכלל וועגן תפילה, דערנאך רעדט ער וועגן די סדר בית המדרש, דאווענען, דערנאך קומט קריאת התורה. פאר קריאת התורה קומט אן אפיל.

סאו איז אזוי, ברוך השם אונזער שיעור האט שוין געענדיגט גאנץ ספר מדע און א חלק פון אהבה. טויזנטער אידן הערן אונז אויס אונזער שיעור. איך הער צוריק מורא׳דיג אסאך גריסן, און מענטשן זאגן מיר, “וואו, איך האב קיינמאל נישט געלערנט רמב״ם, איך האב זיך געפלאגט לערנען גמרא.” און גמרא איז נישט גרינג, און די גמרא אליינס זאגט אזוי, “מחשכי משה רבינו זה תלמוד בבלי.” ס׳איז זייער א שווערע לימוד, מ׳קען טאפן אין די דארק פאר יארן לאנג. דער רמב״ם האט געמאכט פאר אונז א שווערע שווערע עבודה פון ארויסנעמען אלע וויכטיגע הלכות פון די גמרא און מאכן דערפון אסאך מער א מסודר׳דיגע ספר, וואס איז פשוט גרינגער צו לערנען פאר אידן.

סאו וויל איך זאגן פאר נאך אידן וואס פלאגן זיך, וואס טרייען, מאכן אביסל השתדלות צו הערן די דף היומי, אז אפשר פאר א שטיק צייט, טריי לערנען יעדן טאג א פרק רמב״ם. הייב אן פון אנפאנג מדע אדער פון אנפאנג אהבה, און לערן עס. אונז טרייען דא צו ארויסהעלפן אביסל, אז ס׳זאל האבן א געשמאק אויך אזויווי א לימוד הגמרא, פון א שטיקל טעם התורה און אביסל סברא׳דיגע זאכן. אפשר דאס איז א מהלך. אבער סתם אזוי, לערנען רמב״ם איז דעפינעטלי א געוואלדיגע וועג צו ווערן א תלמיד חכם און וויסן כל התורה כולה.

וועגן דעם שיעור און שטיצע

און אונזער שיעור איז א חלק פון א גרעסערע פראדזשעקט. ס׳איז דא א חשוב׳ע תומך תורה אין בארא פארק, הרב ר׳ יואל ווייסבערגער, וואס ער שטיצט פארשידענע שיעורים, גמרא און עיקרי הדת, שיעורים אין השקפה. און ער איז געווען זייער אימפרעסט אז וויפיל אידן קענען הנאה האבן פון א פרק רמב״ם א טאג. ס׳קען זיין פונקט אזויפיל מענטשן וויפיל לערנען דף היומי וועלן אנהייבן לערנען יעדן טאג א פרק רמב״ם. און דאס איז פארוואס ער שטיצט, און ער גלייבט זייער שטארק אין אונזער שיעור. און ברוך השם, ס׳ארבעט טאקע. מער און מער מענטשן וואס הערן אמאל די שיעור הייבן אן און ווערן ממש צוגעבינדן דערצו. ס׳איז א זייער געשמאקע שיעור, אבער מער פון דעם, פשוט צוגעבינדן צו די סדר פון לערנען אין רמב״ם. וואס איז מסודר און ווי מ׳קען טרעפן שנעלע נחת, ווי נישט שנעלע, אבער עניוועי, ס׳איז נאך א וועג פון לערנען, אבער דעפיניטלי א ביסל א גרינגערע און מער מסודר׳דיגע וועג פון לערנען. יישר כח.

און יא, און ער צאלט פאר אונזער שיעור און פאר נאך אפאר זאכן, און דערפאר אז יעדער איינער זאל זיך אויסלערנען, זיך לערנען פון דעם צו שטיצן די שיעורים. איך האב געלייגט א לינק אויף די וואטסעפפ, וואס איך שיק ארויס יעדן טאג, מ׳קען גלייך געבן א דריק, און ס׳וועט אן קומען, די געלט קומט גלייך אן אין די אינטערנעט, און די זעלבע וועג וואס ס׳קומט אן איבעראל. אזוי ווי ס׳קומט אן די שיעור, קען די געלט צוריקקומען די זעלבע וועג, מ׳דארף עס נאר שמירן היינט. און שוין, יא, שערן די שיעור מיט חברים, ס׳איז א גרויסע זיכוי הרבים.

די מעלה פון רמב״ם – ער פארציילט א סטארי

שוין, זאגט די הייליגע רמב״ם. איך וויל טאקע זאגן, ס׳איז נאך א וויכטיגע זאך, מיר גייען לערנען וועגן קריאת התורה, איך טראכט נאך א גרויסע מעלה פון די רמב״ם וואס דאס האט אויך מיין אינטערעס, דאס איז, ווען מ׳לערנט גמרא, אויך ווען מ׳לערנט דף היומי גייט מיר דאך גאנץ שווער, אבער מ׳ווערט זייער צעמישט. ווען מ׳האט געלערנט רמב״ם, די רמב״ם פארציילט א סטארי. וואס איז די מעשה וואס די ספר משנה תורה פארציילט? ער פארציילט א מעשה וואס איז, ווי זעט אויס א איד? ווי זעט אויס א אידישע לעבן? ווי זעט אויס א אידישע שכל? די ספר המדע. ווי זעט אויס א אידישע טאג-טעגליכע לעבן? די ספר אהבה. ביז על ספר קרבנות, עבודה. די גאנצע מעשה פון וואס איז די תורה, באקומט אזא ברייטע בליק דערויף ווען מ׳לערנט רמב״ם. אסאך מאל ווען מ׳לערנט אזוי הלכות, אפילו איין קליינע זאך, נאך א נקודה, נאך א נקודה, די רמב״ם פארלייגט עס זייער מסודר, ער געבט דיר א פול סטארי, א פול בנין די גאנצע זאך, און דאס טוישט די מענטש׳ס בליק. אסאך מענטשן זענען, ווייס איך, שטיצן זיך, מ׳ווערט סטאק אויף אלע מיני פרטים, ס׳שטימט נישט דאס, ס׳שטימט נישט יענץ, אבער ווען מ׳האט די גאנצע מעשה, האט מען זייער אן אנדערע בליק אויף די תורה, אויף אידישקייט, ס׳געבט אזא געוויסע קלארקייט, און דאס איז די סארט קלארקייט.

הלכה א: תקנת משה רבינו – קריאת התורה דריי מאל א וואך

שוין, יעצט גייען מיר טאקע לערנען. גייט אונז די רמב״ם דא פארציילן וועגן די מצוה אדער די תקנה פון קריאת התורה, מ׳זאל ליינען די תורה א פאר מאל א וואך, שבת, מאנטאג און דאנערשטאג. זאגט די רמב״ם:

משה רבינו תיקן, משה רבינו איז מתקן געווען, יא, שיהיו קורין בתורה ברבים בשבת, ליינען די תורה ברבים שבת, און אויסער שבת זאל מען ליינען שני וחמישי, מאנטאג און דאנערשטאג ביי שחרית. פארוואס? כדי שלא ישהו שלשת ימים בלא שמיעת תורה, אידן זאלן זיך נישט אויפהאלטן דריי טעג אן הערן תורה.

די גמרא טייטשט מיט דעם די פסוק “וילכו שלשת ימים במדבר ולא מצאו מים”, אין מים אלא תורה, אז אידן מוזן האבן אט ליעסט איינמאל אין דריי טעג תורה. דאס איז חוץ די מצוה פון קריאת שמע וואס איז יעדן טאג, און די מצוה פון תלמוד תורה וואס איז יעדן טאג. איך האב פארשטאנען די ענין אז יעדן טאג דארף מען לערנען תורה, אבער ס׳קען נישט דורכגיין דריי טעג אן תורה בציבור.

קריאת התורה איז א דריטע קאטעגאריע – “שמיעת תורה” בציבור

מ׳דארף טראכטן וועגן דעם א סעקונדע, ס׳איז דא זייער אסאך צו טראכטן וועגן דעם, און דער רמב״ם האט נאר ממש געזאגט איין ליין, ער מאכט עס זייער בקיצור. דא האבן מיר געלערנט אז ס׳איז דא א מצוה פון תפילה, יא? א מצוה מדאורייתא, מדרבנן איז דא א סדר. ס׳איז דא א מצוה מדאורייתא פון קריאת שמע, אזויווי מיר האבן גערעדט, וואס איז בעצם אויך א סארט תלמוד תורה, ס׳איז זייער אינטערעסאנט.

מיר האבן אויך געזען אז אין תפילה איז דא חלקים, סדר היום, וואס דער רמב״ם זאגט נישט די טעם, אבער ס׳איז אנגעברענגט פון רש״י און אנדערע די טעם, כדי מ׳זאל לערנען אביסל יעדן טאג. מ׳זאגט “איזהו מקומן”, ס׳האט אפאר פסוקים, הלכות. יא, דאס וואס מ׳זאגט למשל ביי אונז אויך, אין סוף תפילה זאגט מען “אמר רבי אלעזר אמר רבי חנינא”, ווער ס׳זאגט צוויי הלכות, “תנא דבי אליהו כל השונה הלכות בכל יום”, דאס גייט ארויף אויף דעם, דאס איז אויך די הלכה, און מיט דעם איז מען יוצא זאגן א הלכה, יא? ס׳איז אלץ הלכות, און אויף דעם זאגט מען קדיש דרבנן נאכדעם, פארדעם האט מען געלערנט אביסל. פארדעם האט מען געלערנט די פיטום הקטורת צוויי מאל, פאר לערנען די קרבנות.

און יעצט זעט מען, אבער דא איז דא נאך א זאך. דא האט מען געזען אז ס׳איז דא א נושא פון תפילה בציבור. מיר האבן געלערנט אין די פריערדיגע פרק א מצוה צו מאכן א בית הכנסת, און אין די בית הכנסת וואס טוט מען? מ׳דאווענט, און מ׳לערנט אויך, מ׳ליינט קריאת התורה. ס׳איז דאך דא א בימה ספעציעל פאר קריאת התורה.

חידוש: קריאת התורה איז עלטער פון תפילה בציבור

און ס׳זעט אויס, ס׳איז זייער אינטערעסאנט, ווייל תפילה בציבור, איך ווייס נישט אויב ס׳איז מדאורייתא, די גאנצע תפילה איז דאך מדרבנן. אפשר תפילה בציבור איז אויך געווען פון די אנשי כנסת הגדולה, זיי האבן געמאכט חזרת הש״ץ, איך ווייס נישט ווען ס׳איז געווארן תפילה בציבור. אבער נאך פארדעם איז דא א נושא פון תורה בציבור, דאס איז קריאת התורה. ס׳איז נישט די זעלבע קריאת התורה ביחיד, א מענטש ליינט פאר זיך, ער ליינט קריאת שמע, אדער אפילו דאס וואס ער זאגט ביים דאווענען, איז לכאורה מער א נושא פון די יחיד. אבער יעצט איז דא א נושא פון קריאת התורה בציבור, מען ליינט פאר פאר די גאנצע עולם קריאת התורה.

און מ׳קען זען די משנה אין מגילה, די גאנצע סוגיא פון בית הכנסת וואס שטייט אין מגילה אין די פערטע פרק, יא, רעדט זיך ארום איבער קריאת התורה, נישט תפילה. מסכת ברכות איז די מסכת פון תפילה, און מסכת מגילה איז די מסכת פון קריאת המגילה, פון קריאת התורה. סאו זעהט דאך אויס אז די עיקר בית הכנסת איז אפשר אפילו פאר קריאת התורה. און מ׳זעט דא אז ס׳איז עלטער, משה רבינו האט שוין מתקן געווען קריאת התורה בציבור. קריאת התורה מיינט ער דא, דער רמב״ם זאגט נישט אז די תקנה איז בציבור, אבער ס׳איז פשוט אז מ׳רעדט פון בציבור. יא, סאו דאס איז אן אינטערעסאנטע, זייער א בעיסיק תקנה, אז מ׳מאכט קריאת התורה.

סטאטוס פון די תקנה – מצוה דרבנן אפילו פון משה רבינו

סאו קודם כל דארף מען זאגן אז די קעטעגאריע פון דעם איז נאך אלץ א מצוה דרבנן, א מצוה מדברי סופרים, ווייל ס׳שטייט נישט אז משה רבינו האט עס געשריבן אין די תורה. אזוי ווי נאך זאכן וואס אפילו משה רבינו האט עס נישט געשריבן אין די תורה, נאר ס׳איז מרומז אין די תורה און חז״ל האבן עס אזויווי דיסקאווערד און געהאט אזוי בקבלה, ווערט עס נישט קיין דאורייתא. אין די משנה שטייט למשל אויך די מצוה פון לערנען קודם החג שלשים יום, שטייט אויך משה רבינו תיקן להם לישראל. איך מיין אז ס׳איז דא נאך פלעצער. געווענליך בלייבט עס נאך אלץ א הגדרה פון א מצוה דרבנן. וואס איך מיין צו זאגן, מצוה דרבנן איז נישט א היסטארישע זאך, ס׳איז נישט וועלכע דור ס׳איז געמאכט געווארן. אזוי ווי דו וועסט זען ס׳שטייט בית דינו של שם ועבר, דאס איז נאך פאר משה רבינו, אבער ס׳מאכט עס נאך אלץ נישט פאר קיין דאורייתא. אין אנדערע ווערטער, נישט נאר ווייל ס׳איז געשריבן, ווייל דער אייבערשטער האט עס נישט געהייסן. אויב ס׳איז נישט איינס פון די מצוות וואס דער אייבערשטער האט געהייסן בהר סיני, איז דאס וואס דער רמב״ם האט געזאגט.

וויאזוי האט קריאת התורה פונקציאנירט אין מדבר?

אבער א צווייטע זאך וואס איך האב דא געקלערט גלייך איז אזוי: דער רמב״ם האט אנגעהויבן די הקדמה צו משנה תורה אז משה רבינו האט געלערנט מיט גאנץ כלל ישראל, און דער רמב״ם לערנט דארטן אויס וויאזוי ס׳איז געווען. און וויאזוי זיי האבן איבערגעגאנגען גאנץ תורה שבעל פה, איז דארט אסאך יארן, נישט א לאנגע שיעור. סאו וואס האט אויסגעפעלט? אפשר פארוואס זאל מען טראכטן אז ס׳זאלן גיין דריי יום בלי שמיעת תורה?

אפשרות א: משה רבינו׳ס ליינען איז געווען די קריאת התורה

סאו קודם כל האב איך געטראכט קען זיין אז משה רבינו אליין, משה רבינו׳ס ליינען איז געווען תורה ברבים. ס׳שטייט אזוי, ווייל דער רמב״ם אליין שרייבט אז אידן האבן אראפגעשריבן מגילות מגילות. משה רבינו האט פארגעליינט זיין לערנען תורה מיט אידן, אפשר איז געווען דעי קריאת התורה, אפשר איז דאס טאקע גופא משה רבינו האט פארגעלערנט זיין תורה, דאס הייסט די תורה שבכתב, און ער האט צוגעלייגט צו דעם זיינע הערות פון תורה שבעל פה, אפשר איז דאס טאקע געווען די דריי מאל א וואך.

דיסקוסיע: תורה מגילה מגילה ניתנה

דו פרעגסט זייער א גוטע שאלה, ווייל בכלל איז דאך דא א מחלוקת צו תורה מגילה מגילה ניתנה. דו ברענגסט אז דער רמב״ם גייט דארט מיט די שיטה מגילה מגילה ניתנה. לויט די שיטה אז תורה חתומה ניתנה, איז דאך נישט געווען מעגליך צו טון קריאת התורה אין מדבר, ס׳איז נאך נישט געווען קיין תורה. דאס וואס ס׳שטייט אז משה האט געלערנט, איך וואלט געטראכט, אויך אזוי ווי דו האסט געזאגט פון רמב״ם אין די הקדמה, אז דאס איז געווען מער תורה שבעל פה. ס׳קען זיין ער האט געזאגט אויך די תמצית, איך ווייס נישט וויאזוי דאס האט געארבעט, ווייל די לשון הגמרא איז “כדי סדר משנה”, דאס הייסט ער האט געלערנט די הלכות. ס׳קען זיין אזוי ווי רמב״ם, כדי ער האט אויסגעלערנט די הלכות, אפשר איז געווען אויך תלמוד, גמרא׳ס, אבער איך ווייס נישט ווען ער האט געלערנט די חומש.

דאס איז די דרשה. ס׳קען זיין אן אנדערע מחשבה ברייט, אז ס׳קען זיין אז טאקע נישט די גאנצע פאלק איז געווען ביי משה רבינו׳ס שיעור. אפילו דער רמב״ם זאגט דאך אנדערש, אז נאר די חכמים, ווייל משה רבינו האט פארגעלערנט א שיעור עיון, אזוי ווי א ראש ישיבה, דו קענסט דיר נישט פארשטעלן אנדערש, ער האט פארגעלערנט ווי ר׳ חיים בריסקער.

אפשרות ב: א נייע תקנה פאר אינמיטן וועג

און ס׳איז געווען א תקנה אז אידן זאלן זיך צאמקומען איבעראל אין מדבר און ליינען כאטשיג אביסל פון אינעווייניג פון א קלף. תורה ברבים מיינט לכאורה אז ס׳איז שוין געווען געשריבן, און מ׳רעדט פון די גליונות וואס מענטשן האבן אראפגעשריבן.

מ׳קען טראכטן נאך א זאך, אויף וואס איך האב געטראכטן אין די איד, אז ס׳איז דא אזוי ווי צוויי ענינים פון לימוד התורה. ס׳איז דא אסאך ענינים, יעדער איינער ווייסט דער שולחן ערוך הרב האט געזאגט אז ס׳איז דא אן ענין פון לימוד התורה און אן ענין פון ידיעת התורה, אבער דא זעט מען אז ס׳איז דא א דריטע ענין, ס׳איז אזוי ווי אן אלותא פון תורה, “שלא יילכו שלשת ימים בלא תורה”.

סא לכאורה די פשט איז אזוי, אין מדבר, ווען זיי זענען געווען ביי הר סיני, איך ווייס, ווען זיי האבן געזעצט במנוחה, האבן זיי געלערנט יעדן טאג, משה רבינו האט געזאגט א שיעור. ס׳איז נישט געווען וואס צו טון דארט, ס׳איז געווען א כולל, מ׳האט דארט געדארפט לערנען, ס׳איז נישט געווען קיין ארבעט. אבער אמאל איז מען געגאנגען אויפ׳ן וועג, יא, “וילכו דרך שלשת ימים”, זיי זענען געגאנגען אינמיטן וועג, און אינמיטן וועג איז מען פטור, מ׳איז געווען עוסק בדרך, ס׳איז נישט געווען קיין צייט פאר זאגן אזא שיעור. און דעמאלטס, ביי דעם מסע ווען זיי זענען געפארן אין מדבר, האט משה רבינו געכאפט, זייער גוט, דו האסט נישט קיין צייט צו לערנען בעיון מיט יעדן איינעם, בעיון לערנט יעדער איינער אין זיין בית המדרש. מ׳טאר נישט גיין דריי טעג אן שמיעת התורה, דאס הייסט אן הערן די תורה. האט מען געמאכט א נייע תקנה, אז אפילו אינמיטן די וועג און מ׳האט זיך אפגעשטעלט, איך ווייס וואס מ׳האט געטון, מ׳האט זיך ארויסגענומען א תורה,

קריאת התורה – תקנת משה ועזרא, ימי הקריאה, ודיני הקריאה

תקנת קריאת התורה: שלשת פשטים במקור

אבער דא זעט מען עס איז דא א דריטע, ואין דאס איז די הלכה פון תורה, שלא ילך שלשת ימים בלא תורה. ס׳איז לכאורה די פשט אזוי: אין מדבר, ווען זיי זענען געווען ביי הר סיני, איך ווייס, ווען זיי האבן געזעצט אין מנוחה, האבן זיי געלערנט יעדן טאג, ווען משה רבינו האט געזאגט א שיעור. ס׳איז נישט געווען וואס צו טון, ס׳איז נישט געווען קיין כולל, מ׳האט אינמיטן געדארפט לערנען, ס׳איז נישט געווען קיין ארבעט.

אבער אמאל איז מען געגאנגען אויפן וועג, יא? וילכו דרך שלשת ימים במדבר, זיי זענען געגאנגען מיטן וועג, מיטן וועג איז מען פטור, ס׳איז דאך געווען עוסק בדרך, ס׳איז נישט געווען קיין צייט פאר זאגן א שיעור. און דעמאלטס, ביי די מסע ווען מ׳איז געפארן אין מדבר, האט משה רבינו געכאפט, זייער גוט, יעצט איז נישט קיין צייט צו לערנען בעיון, יעדער איינער בעיון לערנט זיך יעדער איינער אין זיין בית המדרש. אבער מ׳טאר נישט גיין דריי טעג אן שמיעת התורה, דאס הייסט אן הערן די תורה. ס׳האבן זיי געמאכט א נייע תקנה, אז אפילו אינמיטן די וועג, ווען מ׳האט זיך אפגעשטעלט, איך ווייס נישט וואס זיי האבן געטון, מ׳האט זיך ארויסגענומען א תורה, אדער איך דארף וויסן וואס ס׳איז געווען דעמאלטס, און מ׳האט געליינט. ואין די ליינען איז מער אזוי, אז א איד זאל… ס׳איז נישט אפילו א מינימום, א מינימום קענסטו דאך פרק אחד שחרית, פרק אחד ערבית. ס׳איז מער אזוי ווי א הלכה, מ׳זאל נישט גיין דריי טעג אן הערן תורה.

פשט השני: לאחרית ימיו של משה רבינו

אקעי, דאס איז די צווייטע פשט. די דריטע פשט וואס איך טראכט, איך מיין, איז אז דאס איז טאקע געווען לאחרית ימיו של משה רבינו. נאר וואס דען? ווען משה רבינו האט געשריבן דרייצן ספרי תורות, האט ער געזאגט אזוי: ווי לאנג איך בין געווען מיט ענק, האב איך געלערנט מיט ענק אייביג תורה שבעל פה. ואין דעמאלטס האט ער דאך אויך געזאגט “זכרו תורת משה עבדי”, און משה רבינו ענדיגט אליינס, ענק זאלן אייביג לערנען די תורה. סאו דעמאלטס, ס׳קען זיין, מ׳דארף עס זען צו ס׳שטימט אין די פסוקים אין ספר משנה תורה, דער רמב״ם האלט גראדע אזוי, אז מ׳זאל לערנען מיין ספר, מיין ספר משנה תורה. אבער דעמאלטס איז נישט די תקנה, דעמאלטס איז מער די מצוה פון די תורה.

אבער דער רמב״ם געט נישט די סיבה ווען די תקנה קען זיין ווען ס׳איז נישט געווען א ספר תורה. ווי לאנג ס׳איז געווען מגילות, מגילות איז טאקע אפשר נאכנישט געווען קיין חיוב לערנען תורה. סאו ווי לאנג משה רבינו איז געווען געזונט און שטארק, האט ער געלערנט תורה מיט אידן, אזוי ווי דער רמב״ם זאגט דארטן אין אנפאנג, “ונקהלו אליו עם רב מזקנים”, און ווען ער איז געווארן אלט און ער איז שוין עוסק געווען אין שרייבן א תורה, האט ער געזאגט, פון יעצט וועט זיין די מצוה.

קושיא: דער מקור ביי מרה

יא, די איינציגסטע פראבלעם מיט דעם איז, לכאורה דאס איז אמת, אבער דאס איז נישט די שעת. און דער וואס הייסט נישט געווארן מיט דער וואס וואס איז דער לייכע אנהייבעס נאך ביי קריאת ים סוף, יא? מיין, ביי מרא. ביי מרא, האט מען טאקע געלערנט תורה, דער איז נאך געווען דערמאנט. ס׳איז זייער אינטערסאנט, ווייל דע וואס עס שטייט אז דעות בי מרא ניטן אין געוויסע מצוות איז נישט וועגן, איז לארף דארפן, ווייל דער הייבערשטער האט געוואלט אז מען זאל אנהייבן טון יענע מצוות דעמאלט. אבער וואס האבן מיר געגעבן מגילות און מגילות, עס איז שטימט זייער עפעס שמואלות וואס האט שוין געלערנט. אקעי, אויף פסח האבן עס געלערנט. יא, אמת. דער קרית התורה פון מעדם איז מער.

תקנת עזרא הסופר: תוספות על תקנת משה

יא, אקעי, ווי אזוי, איז נאכדעם… אדזר אסופר טיגון, אדז אסופר טיגון, אדז אסופר האט מתקן געווען שיהו יקורן קיין במינחא בכל שבת, אויך שבת במינחה זאל מען אויך ליינען אין די תורה. פארוואס? בשמיאו שוקרנות, ווייל דאס איז א צייט ווען די עשר קרנות זעסן.

טעם פון “יושבי קרנות”

סאיר, איך האב דארגע מיינט. אונז האבן געלערנט אויך די רמבים אין הלכות יום טוב אדער אין הלכות שבת, אז יום טוב נאכמיטאג דארפן אוועקשטעלן שומרים, ווייל איז א צייט ווען די עולם האט אסאך צייט און מען פארדרענגט צייט. איך האב געמיינט אז די חכמים איינגעפירט אז נעמט די עולם צוזאמען אין שול. יא, צום פרי זיצט מען דיך אין שול. א חלק טאג לערנט מען, יא? דאס איז נאך די קליאת התורה. און שבת נאכמיטאג, איז א לאנגע נאכמיטאג. די קינדער ווען הייבן אן ווערן משוגע. ווייסט אז די מאמע זאגן עס? דאס איז א לאנגע נאכמיטאג. מען מער נעמט דעם בחור לערנען. אזוי ברענגען זיי א לוח.

איך האב געמיינט אז אנדערש, און איך האב געטראכט אלעמאל אז יושב קרנות דער טייטש, אז אינדערפרי זיצן זיי נאך אין די קרנות. נאכמיטאג וויאזלאנג קען מען קולצן. עס קומט נאך שוין אין שולע. מען מאכט א שולע. עס קומט נאר צום מנחה. אבער איך זעה אז די רמב״ם האט געברענגט די הלכה אז מען זאל שטעלן שומרים. יוושב קרנות יו אקע לאמיר גיין ווייט.

דער מקור אין גמרא מגילה

דאס קומט פון די גמרא. די גמרא זאגט לך תחילה אז עזרא האט געמאכט קריאת תורה. עזרא זעט מען טאקע אין ספר עזרא אין חמי אז עזרא האט געליינט די תורה. אבער רבים, מען זעט אז ער האט זיכער שוין געטון. ער האט שוין געזען אז ער איז דער ערשטער, אבער מען זעט אז ער האט עס געטון. און דערפאר פרעגט אויף דעם די גמרא, ס׳איז דאך דא א מסורה אז משה האט עס שוין געטון. ענטפערט די גמרא, ס׳איז דא א חילוק, אז משה האט געמאכט שבת און שני וחמישי. עזרא האט צוגעלייגט נאך אפאר הלכות.

איינס פון די תקנות איז, ער האט צוגעלייגט אין די קריאת התורה, די גמרא זאגט, ער האט צוגעלייגט אין די קריאת התורה פון משה, האט ער צוגעלייגט נאך פרטים. וואס זענען זיי? קודם כל, מנחה בשבת. צווייטנס, וגם הוא תיקן אז די מצוה וואס משה רבינו האט שוין מתקן געווען צו ליינען אין די תורה ברבים, זאל זיין אין א מסודר׳דיגע אופן, זאל זיין בשני ובחמישי, דאס הייסט אז צוויי מאל אין א וואך זאל זיין “שלא ישהו שלשה ימים בלא תורה”. אינטערעסאנט, די חלק אז שבת איז שבעה האט ער נישט מתקן געווען.

און נאך עפעס וואס ער האט מתקן געווען איז “שלא יקראו פחות מעשרה פסוקים”. אז די זאך וואס משה רבינו האט איינגעפירט זאל זיין אן ערנסטע ליינען פון אמווייניגסטנס צען פסוקים. דאס הייסט, פארדעם, ביי משה רבינו, אמאל האט מען געליינט נאר איין פסוק, ס׳איז געווען גענוג. אבער עזרא האט געזאגט אז ס׳דארף זיין צען פסוקים אמווייניגסטנס. פון דריי קרואים קומט אויס אז יעדער איינער ליינט דריי אדער פיר. דאס איז די תקנה וואס עזרא האט צוגעלייגט. אקעי. דאס איז די מינימום, יא? אבער אונזערע פרשיות זענען כמעט אלע אסאך לענגער, אבער ביי מנחה מאכט מען טאקע קורצער, אזעלכע סארט קריאות, אדער שני וחמישי.

הלכה ב: ואלו הימים שקורין בהן בתורה בצבור

זאגט די רמ״א, “ואלו הימים שקורין בהן בתורה בצבור”. ער האט אויסגערעכנט אין כלליות, יעצט גייט ער מער בפרטיות. שבתות, ומועדים – די דריי ימים טובים, ובראשי חדשים. די “אלו הימים” איז לכאורה נישט תקנות, נישט פון משה און נישט פון עזרא. ס׳איז דא יא א גמרא וואס זאגט אז משה האט מתקן געווען, ס׳איז נישט קלאר. די רמ״א ברענגט עס נישט. די רמ״א זאגט נאר דריי טעג אן תורה, און יעצט ברענגט ער עס כולל זיין א הלכה. ער מאכט א ליסט, א ליסט פון אלע טעג וואס מען ליינט אין די תורה בצבור.

יא, וואס זענען די טעג? שבתות, ומועדים, ובראשי חדשים, ובתעניות – דאס הייסט תשעה באב, יום כיפור, און אזוי ווייטער, ובחנוכה ובפורים, ובשני ובחמישי בכל שבוע ושבוע – יעדע מאנטאג און דאנערשטאג בכל שבוע. ס׳איז בערך זעקס אדער זיבן אנדערע זמנים, ווענדט זיך וויאזוי מען צעטיילט עס דא. יא.

דער אימפאקט פון “שלשה ימים בלא תורה”

יא, ואין מפטירים בנביא. די תקנה האט אויך געהאט א מעידזשער מעידזשער אימפעקט אויף די אידן, אזויווי מיר לערנען אין מסכת מגילה, דאס זענען געווען די טעג וואס אויטאמאטיש זענען די דערפערישע אידן געקומען צום בית המדרש צו הערן קריאת התורה. דאס האט געשעיפט שטארק די… די שלשה ימים בלא תורה איז געווען א מעידזשער ביג דיעל, אז אין אלע שטעטלעך קומט מען איינמאל אין דריי טעג הערן לערנען תורה אין די גרויסע שטאט. עס איז געווען א גאנצע פראדזשעקט.

הפטרה בנביא

וְאֵין מַפְטִירִין בַּנָּבִיא. דער רמב״ם האט נאכנישט געזאגט אז עס איז אויך דא א זאך וואס הייסט הפטרה. הפטרה מיינט ענדיגן. ניין, הפטרה מיינט די ווארט… קען זיין, אבער די טייטש איז אז מען לערנט א שטיקל נביא. מען לערנט א שטיקל תורה און מען ענדיגט צו מיט נביא.

בכלל, זיי האבן זייער אן אינטערעסאנטע לשון, ער זאגט נישט “קיין תקנה להפטיר בנביא”. ער גייט אזוי זאגן אז די אלע טעג ליינט מען תורה, אבער נביא ליינט מען נישט די אלע טעג, נאר דריי פון זיי. ווען? בשבתות ובימים טובים ובתשעה באב.

דער צד השוה: טעג וואס מ׳ארבעט נישט

וואס איז די צד השוה פון די זאכן אנדערש פון די זאכן וואס מען ליינט נישט בנביא? די תירוץ איז אז דאס זענען טעג וואס מען ארבעט נישט. די תקנה האט אסאך צו טון מיט די ארבעט, אזויווי עס איז געווען אין די שטעט. אן ארבעטס-טאג האט מען נישט קיין צייט צו ליינען, מען קען נישט אויפהאלטן דעם עולם. ראש חודש… יא, ראש חודש ליינט מען טאקע, אבער מען ארבעט נישט. זייער גוט, מען ליינט נישט לענגער. סאו, מען גייט אין די ארבעט. חנוכה, פורים, שבת, יום טוב, און תשעה באב ארבעט מען נישט, סאו מען קען מאכן הפטרה.

אקעי, ווייטער. נאך פרטים אין הלכות קריאת התורה. ביי מנחה ליינט מען יא ביי א תענית. מיר דארפן זען צו דער רמב״ם גייט עס ברענגען פארוואס. ביי מנחה לכאורה די תירוץ איז ווייל דער עולם איז שוין צוריק פון די ארבעט, עס איז שוין דא מער צייט. אבער מיר דארפן זען צו… יא, זייער גוט. אקעי, מיר וועלן זען, איך מיין שפעטער דערמאנט ער מער.

הלכה ג: מינימום פון צען מענטשן און צען פסוקים

זאגט דער רמב״ם אזוי. יעצט גייט ער לערנען פארשידענע הלכות פון קריאת התורה, די סדר וויאזוי עס זעט אויס ארום די בימה, וואס גייט פאר. אֵין קוֹרְאִין בַּתּוֹרָה בְּצִבּוּר בְּפָחוּת מֵעֲשָׂרָה אֲנָשִׁים גְּדוֹלִים בְּנֵי חוֹרִין. קריאת התורה איז אן ענין פון ציבור, אזויווי קדיש און קדושה, זאכן וואס מען קען נאר זאגן בציבור. אויך קריאת התורה איז נאר אן אפציע בציבור. נאר א ציבור קען האבן די זאך.

זייער גוט. אבער ס׳איז אינטערעסאנט אז פריער ווען מ׳האט געלערנט הלכות תפלה בציבור האט דער רמב״ם גערעדט פון קריאת התורה? ס׳איז געשטאנען איין… ער האט דערמאנט “כל דבר שבקדושה”, ניין? יא. “כל דבר שבקדושה” האט ער געזאגט תפלת הציבור, און איין קורא בתורה. ס׳איז געווען איינע פון די זאכן וואס ער האט דערמאנט דארט אז מ׳דארף צען פאר א דבר שבקדושה, און מ׳דארף האבן צען.

און מ׳דארף האבן צען מבוגרים שטייט דארט נאך. יא. נאך א הלכה. אקעי. אויך איז עס אינטערעסאנט, ס׳דארף זיין חשוב אלס די מענטשן, ס׳דארף זיין גענוג מענטשן, צען מענטשן איז עס א חשוב׳ע ציבור, און אויך דארף זיין גענוג א חשוב׳ע אמאונט פון פסוקים. זייער גוט. “אין קורין בפחות מעשרה פסוקים”. מ׳מאכט א מנין פון מענטשן מיט א מנין פון פסוקים.

“וידבר” עולה מן המנין

יא, דאס האט מען שוין געלערנט. “וידבר ה׳ אל משה לאמר”, דאס וואלט מען געקענט טראכטן אז ס׳איז נאר א הקדמה, אבער ס׳איז נישט, ס׳איז א חלק פון די מנין. אה, ס׳איז א חידוש. ס׳איז א פסוק וואס זאגט נישט גארנישט. איך מיין, ס׳זאגט אז “וידבר ה׳ אל משה”, אבער די גאנצע תורה איז דאך אזוי. אבער דאך זאגט ער אז ביי א מנין דארף ער אויך, דער צענטער קען דאך זיין עפעס א יונגל מיט א חומש. אה, ניין, דאס האבן מיר נישט געלערנט. אבער דאך זאלן די פסוקים האבן אן ענין. אקעי.

מינימום פון דריי קרואים און דריי פסוקים

זאגט דער רמב״ם ווייטער, “ולא יהיו הקורין פחות משלשה אנשים”. לכל הפחות דריי מענטשן זאלן ליינען. דאס איז וואס מיר רופן היינט עולים לתורה, וואס דער רמב״ם רופט דא די “קורין לתורה”. ס׳איז טייטש, היינט איז נאר דער מנהג אז מ׳קומט ארויף און מ׳ליינט מיט מיט׳ן בעל קורא און מ׳זאגט… אין א מינוט וועלן מיר זען. אבער יעצט זאגט דער רמב״ם ווען מ׳ליינט אריין.

זאגט דער רמב״ם אז יעדע מאל ווען מ׳מאכט א קריאת התורה זאל נישט זיין ווייניגער ווי דריי קורים, ס׳איז טייטש דריי מענטשן וואס מ׳ליינט מיט זיי דריי פסוקים. וואס זאגסטו, ר׳ יצחק? ניין, ניין, אונז גייען זען דאס אין א מינוט.

איך האב נאר געזאגט אז ס׳איז דא צוויי הלכות פון צען, און יעצט גייט זיין הלכות פון דריי. אהא, א סעט פון דריי. “ולא יהיו הקורין פחות משלשה אנשים”. דריי עולים. נאך א הלכה. “ואין משיירין בפרשה פחות משלשה פסוקים”. ס׳איז טייטש, מ׳מאכט זיכער אז פון יעדע פרשה ליינט מען דריי פסוקים. ס׳איז טייטש אז מ׳האט געענדיגט א פרשה און מ׳הייבט אן די נעקסטע פרשה פאר די נעקסטע עולה, קען מען נישט זאגן פון די נעקסטע פרשה נאר איין אדער צוויי פסוקים. פון א פרשה דארף מען זאגן אט ליעסט דריי פסוקים. יא, דאס איז וואס ס׳איז טייטש.

הגם אז לאמיר זאגן, איך פארשטיי, ווייניגער ווי דריי פסוקים. אבער חוץ פון דעם דארף זיין די דריי פסוקים טאר נישט זיין ווייניגער ווי דריי פסוקים פון די אנהייב פון א פרשה. אפילו אויב ער האט געזאגט אדער ער ליינט מער פסוקים, אדער אפילו לאמיר זאגן

הלכות קריאת התורה: הלכה ד — לא יניח בפרשה פחות משלשה פסוקים

הלכה ד: שלושת הכללים של דריי פסוקים

Speaker 1:

הגם לאמיר זאגן אויף פארשטיין אין אנדערע ווערטער, יעדע עולה… אה, איז דאס נישט דאס די הלכה? יא, מיר גייען זען שפעטער. ס׳איז דא א הלכה… ס׳איז דא אן עליה אדער א קריאה ווייניגער ווי דריי פסוקים. אבער חוץ פון דעם, דארף זיין די דריי פסוקים דארף נישט זיין ווייניגער ווי דריי פסוקים פון די אנהייב פון א פרשה. אויסער אפילו אויב ער האט געזאגט אדער ער האט געליינט מער פסוקים, אדער אפילו לאמיר זאגן ער האט געענדיגט צוויי פסוקים פון א פריערדיגע פרשה…

Speaker 2:

זייער גוט. אויב די פריערדיגע פרשה איז געווען צו קורץ, האט נישט געהאט קיין אייגענע דריי פסוקים, קענסטו נישט מאכן צוויי פון דארטן און צולייגן נאך איין פסוק פון די נייע פרשה און עולה זיין.

Speaker 1:

זייער גוט. מ׳דארף אריינגיין די דריי פסוקים אין די פרשה. די זעלבע זאך ביי די ענד. מ׳מוז אריינטרעפן פרשה, מ׳קען נישט סטאפן און איבערלאזן… און ליינען די פרשה ביז כמעט די ענד. איינמאל מ׳האלט שוין ביי די פרשה ביי אן אונטער דריי פסוקים, איז שוין מוזן דאס אריינאינקלודן אין די קריאת התורה און ליינען די פרשה. און מ׳ניח אין הפרשה פחות משלשה פסוקים. זייער גוט.

די לעצטע הלכה, די פערטע הלכה וואס מיר נעמען, איז “ולא יקרא הקורא פחות משלשה פסוקים”, און יעדער איינער זאל ליינען לכל הפחות דריי פסוקים. זייער גוט.

נפקא מינה: די הלכות זענען נוגע פאר תוספות

די הלכות זענען נוגע פאר ווער ס׳מאכט תוספות אין ביהמ״ד, צו וויסן ווי מ׳קען סטאפן. איך האב אסאך חידושים אויף די הלכה, אבער איך גיי עס סקיפן פאר יעצט. מ׳דארף דאך צוריקגיין אביסל.

חידוש: בזמן הזה איז דער חשש כמעט נישט שייך

דער טעם פון דער הלכה — חשש טעות

ווייסט וואס ס׳מיינט א פרשה? איך האלט אז היינטיגע צייטן וואס ס׳איז דא, די גאנצע ריזן פאר די הלכה איז אז מ׳זאל נישט זאגן אז מענטשן… ניין, אז מענטשן זאלן אריינקומען אין ביהמ״ד און ארויסגיין און זיי וועלן מיינען אז מ׳האט געסקיפט די ערשטע צוויי פסוקים אדער אזא זאך. אזוי שטייט אין די גמרא, אז זיי וועלן מיינען אז מ׳האט געסקיפט.

סאו, מיר זעט אויס אז דאס איז נאר נוגע פאר מענטשן וואס זיי ווייסן בכלל וואס די פרשיות זענען. היינט, אז די איינציגסטע וואס ווייסט בכלל אז ס׳איז דא א פרשה איז דער בעל קורא, זעט מיר אויס זייער זייער רחוק אז מ׳זאל בכלל זיין דא א חשש. ממילא זעט מיר אויס אז בזמן הזה, אדער קען מען טון וואס מ׳וויל, אדער… איך האב גוטע שלום בית וועגן די שווערע הלכה. איך האב reasons פארוואס צו זוכן א קולא, ס׳איז אן אנדערע נושא.

די משנה ברורה׳ס חומרא — און א קושיא דערויף

אבער די משנה ברורה למשל זאגט, אן אינטערעסאנטע זאך, די משנה ברורה זאגט א חומרא׳לע based אויף דעם. איך וויל זאגן אכט קולות based אויף די זעלבע ספרים. די משנה ברורה טענה׳ט אז היינט וואס ס׳איז געדרוקט אין אלע חומשים שני ושלישי, זאל מען אויך נישט מפסיק זיין דריי פסוקים פאר יענץ, ווייל מענטשן וועלן די זעלבע טענה… הגם שני ושלישי האט סתם עפעס א גבאי געמאכט וואס ס׳איז נישטא קיין שום הלכה׳דיגע מקור דערפאר. אזוי טענה׳ט ער.

איך טענה פונקט פארקערט. אויב אזוי, קיינער ווייסט… עניוועי, איז אויך דא איינער וואס קוקט אין א חומש היינט? די גאנצע קריאת התורה זאגט נישט אז מ׳קוקט אין א חומש. ממילא, איך זע נישט וויאזוי ס׳איז נוגע.

ווו דער חשש איז יא שייך — ווען דער בעל קורא איז מקפיד

איך האב געזאגט אזוי, אז די פלעצער וואו די בעל קורא איז מורא׳דיג מקפיד, געווענליך איז יא דא אפאר מענטשן וואס האלטן מיט און זיי קענען די ליינען, און ס׳איז שוין אפשר נוגע דאס אז מ׳האט באמערקט אז מ׳האט איבערגעלאזט, מ׳האט נישט מכבד געווען די פרשה, אדער… ס׳איז נישט מכבד געווען, ס׳איז דאך לערנען מיט זיי. יענער גייט מיינען אז די תורה… יא, ער גייט מיינען אז די תורה איז גארנישט.

דער טיפערער טעם — כבוד התורה

און מיר האבן פריער געזאגט אז משה רבינו האט פשוט, דאס איז געווען, משה רבינו גייט איבער די תורה, און ער גייט איבער מיט דעם כאילו… נישט ער גייט איבער, אבער מיר טראכטן זיך פון דעם אז דאס איז א חלק פון מורא׳דיג זיין די תורה פאר אידן. מיר ווילן נישט אז ס׳זאל געשען מיסטעיקס. ער גייט מיינען אז מ׳האט געמאכט א מיסטעיק. ער גייט מיינען אז מ׳האט געמאכט א מיסטעיק, נישט אז ער האט געמאכט א מיסטעיק.

יענער גייט זען אז דו האסט איבערגעלאזט צוויי פסוקים, ער גייט זאגן, “וואו, ער האט געסקיפט די ערשטע צוויי פסוקים,” ווייל יענער קען דאך די פרשיות. דו ביסט אן אסימפט אז דער שומע ווייסט ווי א שטיקל הייבט זיך אן און ווי ס׳ענדיגט זיך. איך קען נישט קיין איין איד וואס ווייסט ווי א שטיקל הייבט זיך אן און ווי ס׳ענדיגט זיך.

שאלה: וואס מיינט “פרשה” דא?

Speaker 2:

דו מיינסט אין די ענין פון פרשיות?

Speaker 1:

יא, דער עולם נעמט אן אז די פרשיות מיינען די פרשיות פתוחות וסתומות אין די ספר תורה. איך בין נישט זיכער וועגן דעם אויך נישט. ס׳קען זיין אז ס׳מיינט אן ענין. אין די גמרא שטייט יא אז ביי אן ענין קען מען טוישן. שפעטער וועלן מיר רעדן וועגן מדלג זיין, וועלן מיר רעדן וועגן דעם.

על כל פנים, לענינינו, איך זע נישט ווער קען דאס, איך זע נישט ווי ס׳איז נוגע. און אויב די משנה ברורה קען מאכן א חומרא based אויף דעם וואס דער עולם טראכט אנדערש, קען איך אויך מאכן א קולא based אויף די זעלבע זאך.

דיגרעסיע: קריאת התורה איז געווען מער אן ענין פון לימוד התורה

איך מיין אז אין דזשענעראל, הלכות קריאת התורה, וויאזוי ס׳איז געווען ארידזשינעלי, איז געווען אסאך מער אן ענין פון לימוד התורה ווי אונזערס. מ׳דארף עס פארשטיין מיט דעם אין באטראכט. ס׳איז געווען א מתורגמן, און ס׳איז געווען… אבער אלטע מנהגים, ביז אונז וועלן נישט… איך וויל נאר מאכן א הפסק אז איך האב געזאגט אז איך וועל גיין צוריק צו מיין חידוש.

Speaker 2:

אקעי, סאו ר׳ יואליש איז נישט מסכים מיט מיין חידוש, אבער שוין.

Speaker 1:

איך זאג אז מ׳דארף נישט חושש זיין צו דעם. איך זאג, איך האב נישט געזאגט גוט, איך זאג די חשש איז אז מענטשן גייען מיינען אז מ׳האט געליינט ווייניגער ווי דריי פסוקים. די הלכה איז א שטארקע הלכה, מ׳טאר נישט ליינען ווייניגער ווי דריי פסוקים. אויב דו הייבסט אן א נייע פרשה נאר צוויי פסוקים אריין, אדער פארקערט, האבן מענטשן מורא אז מ׳ליינט נאר צוויי פסוקים. און דאס איז א סתם אז יעדער איינער קען וועלכע פרשה, וועלכע פסוקים זענען.

איך טראכט אז מ׳מוז… יעצט טראכט איך אז ס׳איז שווער צו פארשטיין די חשש. איינער האט מורא פתאום מן התורה, וואס איז די הלכה? ס׳קען זיין אז ס׳איז א פשוט׳ע זאך אז דער עולם זאל קענען מיטהאלטן. ס׳איז שווער, דער עולם וויל נישט… לויט דעם איז ר׳ יואליש אפשר גערעכט אז ס׳לוינט זיך צו גיין מיט די שני ושלישי וואס שטייט אין סידור, ווייל… אז דער עולם זאל קענען מיטהאלטן.

איך האב אסאך מאל געהערט אז דער מונקאטשער רב האט געזאגט אז מ׳זאל נישט פאלגן די שני וואס שטייט אין סידור, ווייל אסאך מאל איז עס נישט אויסגעהאלטן און ס׳איז נישט קיין קשר צו די ענין. סאו ס׳איז דא א שקלא וטריא פאר ביידע וועגן.

פראקטישער עצה

אבער די אמת איז לכאורה, אויב ער וויל זיך פירן אזוי ווי מיר און מאכן אנדערע עליות, דארף מען פארשרייבן פאר שבת וואס מ׳גייט טון, און דער עולם זאל קענען וויסן, אזוי קען מען יוצא זיין אלע דעות. שוין, דאס איז גענוג תורה פאר יעצט.

הלכה בנוגע צו חלוקת עשרה פסוקים בין שלשה קוראים

לאמיר לערנען נאך איין… ס׳איז דא זייער א שיינע הלכה, דאס איז די הלכה וואס דו האסט געזאגט פריער. יעצט האבן מיר געלערנט אז מ׳דארף האבן צען פסוקים און דריי מענטשן, יא? אויך דארף מען וויסן די מינימום פון קריאת התורה.

דיגרעסיע: דער ערך פון צען פסוקים — “לא תעבור שלושת ימים בלא תורה”

איך מיין אז די מינימום הלכה אז מ׳דארף האבן דריי פסוקים, איז אזוי ווי ס׳איז דא א מצוה פון “לא תביא תועבה אל ביתך”, דארף מען נישט טון די וועג. ס׳איז דא א מצוה אז מ׳זאל נישט דורכגיין דריי טעג בלא תורה. און ס׳וואלט ווען געקענט געשען אז מ׳זאל נאר דאס שטעלן, און אז יעדער מענטש זאל אויספיגערן פונקטליך וויאזוי צו מאכן אז ס׳זאל נישט דורכגיין דריי טעג בלא תורה.

אבער חז״ל למעשה האבן געטון הלכה אנדערש, און זיי האבן געגעבן א הלכה, זיי האבן אויפגעמאכט די סדר וויאזוי מ׳טוט עס, מ׳נוצט זיך דאס. האבן זיי געמאכט א סדר וויאזוי די קריאת התורה איז, און אין די סדר האבן זיי געמאכט אלעס וואס זיי האבן געקענט דעמאלטס טראכטן אז ס׳גייט זיך טועה זיין, ס׳זאל נישט זיין קיין שלוש פסוקים, ס׳זאל נישט זיין דאס, ס׳זאל נישט זיין יענץ.

ס׳איז דא א יראה אן, און ס׳איז דא אפשר א סיבה אז מ׳מוז מקצר זיין, גייט דאס אפשר זיין א גרויסע הלכה. זייער גוט, זייער גוט.

ראיה: “ויחל משה” — ווען מ׳ווייסט, ווייסט מען

מ׳זעט בפירוש, איך האב געזאגט אז ס׳איז נישט קיין חידוש וואס איך זאג, ס׳איז דא קריאות, געוויסע תוספות פרעגט אין מסכת מגילה “ויחל משה” הייבט אן “ויחל”, און ס׳איז צוויי פסוקים אריין אין א פרשה. ניין, קודם מוז מען מדלג זיין. אויך איז דאס נישט לויט די הלכה, ס׳איז דא א יוד וואס ווייסט אז דא הייבט זיך אן חזרת הש״ץ, נישט קיין פראבלעם. ער זאל טון נאך קריאת התורה, ראש חודש, טו קריאת התורה וואס מ׳מוטשעט זיך, און איינער פון די תירוצים איז אז ווען מ׳ווייסט, ווייסט מען, ס׳איז נישט קיין שאלה.

אויך איז דאס זייער גוט, ווייל דאס איז דער זעלבער עזרא הסופר פון די אנשי כנסת הגדולה וואס האט געמאכט די סדר. ס׳איז ממש די זעלבע זאך: משה האט געמאכט א תקנה באופן כללי, און עזרא האט געמאכט הלכות פרטיות.

דיגרעסיע: תפילה בבית המדרש — אפשר קורצערע קריאת התורה?

איך מיין איך וויל אריינווארפן מיין הערה וואס איך האב געהערט צו זאגן. איך מיין אז אין הלכות תפילה איז דא דריי מיני וועגן וויאזוי מענטשן דאווענען. ס׳איז דא די וואס דאווענען ביחידות, און זיי האבן בכלל נישט, זיי האבן נישט קדושה, נישט קדיש, און אויך נישט קריאת התורה, זיי האבן נישט די זאכן. נאכדעם איז דא די ענין פון תפילה בבית הכנסת, וואס זיי האבן אין די אלע סדרים וואס דער רמב״ם רעכנט אויס פון דעם. דאס הייסט אז די עיקר תכלית פון די פלאץ איז צו דאווענען, און די תפילה הייבט אן דארט, און די תפילה הייבט אן, און די אלע הלכות פון קריאת התורה איז נוגע פאר די זאך.

נאר ס׳איז דא א דריטע זאך פון גיין דאווענען היכא דהוו גרסי, די הלכה אז מ׳איז געגאנגען דאווענען אין בית המדרש וואו מ׳לערנט. אין די בית המדרש וואו מ׳לערנט שטייט יא אז מ׳זאל מאכן א מנין, דאווענען מיט א מנין, אבער ס׳איז אויך זייער מעגליך אז דארטן איז נישט געווען די פלאץ וואו דער רמב״ם האט געזאגט זיינע סדרים. ס׳קען זיין אז מ׳איז מקצר געווען ווייל מ׳האט געהאלטן אינמיטן לערנען. מ׳זעט די ענין פון מקצר זיין ווען מ׳האלט אינמיטן לערנען. און ס׳קען זיין אז קריאת התורה האט אויך געווען ווייניגער.

היינט איז נישטא אזא זאך, יעדער איד הערט קריאת התורה, אבער ס׳קען זיין אז ווען מ׳דאוונט אין יענע בית המדרש, אין די ישיבה, היכא דהוו גרסי, ס׳קען זיין אז דארטן איז בכלל נישט געווען די ענין פון ליינען קריאת התורה, ווייל מ׳לערנט א גאנצן טאג תורה. אקעי, מעיבי, מ׳דארף פרעגן די וואס דאווענען אין יענע בית המדרש וואס זיי טוען.

Speaker 2:

אויך, דו זאגסט אז די אויג כאפט נישט. דער רמב״ם האט געזאגט אז ס׳איז דא פלעצער וואו מ׳מאכט קורצערע תפילת שמונה עשרה, יא? מיר האבן געלערנט. דער רמב״ם האט געמאכט זיין אייגענע תקנה אין זיין אייגענע פלאץ. אבער אונז האבן געהאט ערגעץ וואו, נישט ממש אין רמב״ם, אבער אונז האבן געהאט ערגעץ א מקור אז ווען מ׳דאוונט אין בית המדרש איז די דאווענען קורצער, אדער אז מ׳מאכט נישט די גאנצע סדרים?

Speaker 1:

ניין, ס׳איז נישט געזאגט. דער רמב״ם האט געזאגט אז ווען ער האט געדאוונט ביחידות… אז אין בית המדרש זאל מען דאווענען מיט א מנין.

Speaker 2:

יא, דער רמב״ם האט נישט געזאגט אזוי.

Speaker 1:

אקעי.

דער ערך פון צען פסוקים — חז״ל׳ס הערכה פאר א פסוק תורה

איך בין זייער אימפרעסד פון דעם אז מ׳טאר נישט גיין דריי טעג אן תורה. און וואס הייסט תורה? צען פסוקים! אונז האבן עס נישט גענוג ערנסט. מ׳ליינט שני וחמישי, קיינער כאפט נישט, אבער דעם מוז מען מקיים זיין די הייליגע ענין פון לערנען די הייליגע תורה און פון זיין קאנעקטעד צו די תורה.

מענטשן מיינען אז זיין קאנעקטעד צו די תורה דארף מען לערנען א ליסט א גאנצע בלאט גמרא. אבער א גאנצע בלאט גמרא נעמט בערך דריי שעה צו לערנען. ס׳איז נישט ריאליסטיש. בקיצור, מ׳גייט צו ישיבה און מ׳כאפט עס, נישט עולם הזה און נישט עולם הבא.

אבער די הייליגע חכמים האבן געזאגט, לערנען תורה, נאו פראבלעם, צען פסוקים! און נישט אפילו יעדער מענטש זאל לערנען צען פסוקים. יא, יעדער קורא דריי פסוקים. דאס הייסט גוט לערנען תורה! ווייסט, אפילו דער פסוק “ודבר שלום על ישראל” רעכנט זיך אויך. דאס איז זייער א… זיי האבן געהאט אסאך א גרעסערע הערכה פאר א פסוק תורה ווי אונז האבן, אזוי מיינעך.

דברי הרמב״ם: שלושה שקראו עשרה פסוקים

זייער גוט. סאו דאס איז זייער א ווייטער. יעצט, ווער… אה, יעצט איז דא אן אינטערעסאנטע חקירה אין די רמב״ם און אין די גמרא, זייער א…

Speaker 2:

דאס איז א זכות פון ווערן עלה לתורה.

Speaker 1:

ניין, ווער האט די זכות פון ווערן עלה לתורה. וויאזוי זאל זיך צוטיילן די צען פסוקים? ס׳איז דא צען פסוקים מיט דריי מענטשן. סאו דריי צוטיילט זיך נישט… צען צוטיילט זיך נישט אויף דריי איקוואלי. ס׳מוז זיין איינער דארף ליינען פיר. ס׳קומט אויס דריי, דריי, און פיר איז צען. סאו וויאזוי זאל מען עס מאכן? ווער זאל מאכן די פיר פסוקים?

ראיה: צען פסוקים איז א פעסטע הלכה, נישט בלויז א ריכטליניע

און דא זעט מען קלאר אז ס׳איז נישט קיין חילוק וואס די ענין איז. ער זאגט נישט, זאלסט צוטיילן לויט ווי ס׳איז דיר גרינגער. צען פסוקים! ס׳איז דא אן ענין אז מ׳זאל זאגן צען פסוקים. אונז, דרך אגב, אונז טוען נישט אזוי. אונז אפילו ביי שבת מנחה אדער שני וחמישי, מ׳קוקט אין סידור…

Speaker 2:

ס׳איז נישט קיין ענין.

Speaker 1:

און די צווייטע, אויך צו מאכן עפעס א שיינע סיום, מ׳מאכט נישט צען פסוקים. דער ווילנער גאון האט געזאגט אז מ׳זאל נישט טון אזוי, מ׳זאל פשוט טון די ערשטע צען פסוקים פון יעדע פרשה און נישט זיין… חוץ אויב ס׳איז ממש לויט די כללים וואס דארט שטייט. אבער דא זעט מען יא אז ס׳גייט אזוי.

“הרי זה משובח” — יעדע אופן האט א מעלה

איז יעצט דא א שאלה, ווער ליינט די… יא? דאס איז דא אן ענין. שלושה שקראו עשרה פסוקים, שנים קורין שלושה שלושה, צוויי ליינען דריי פסוקים איטש, ואחד ארבעה. ווייל מ׳דארף האבן די הלכה פון מ׳דארף ליינען צען פסוקים.

יעצט זאגט ער, ווער טוט די דריי און ווער טוט די פיר? ווער איז דער וואס באקומט די פיר פסוקים? איז די תירוץ איז אזוי: בין שקרא ארבעה ראשון, בין אחרון, בין אמצעי, הרי זה משובח. סיי וויאזוי דו טוסט עס איז גוט. נישט נאר ער איז גוט, ער איז משובח. דאס הייסט, די בעסטע וועג איז צו טון, וויאזוי מ׳זאל מען דאס טון איז דא א מעלה אין דעם.

די גמרא מסביר הסברים. די לעצטע איז ווייל “אחרון אחרון חביב”. די ערשטע איז ווייל די ערשטע איז די ערשטע. די מיטעלסטע ווייל ס׳איז די מיטעלסטע. בקיצור, דאס איז זייער א שיינע זאך.

Speaker 2:

יעדע פון מיינע צען קינדער איז א בן יחיד.

Speaker 1:

ניין, דאס איז א נושא פאר זיך. וואס איז שיינער? וואס פאסט? אלעס פאסט. יעדער איז דאך א ריזן פאל.

שוין, יעצט גייען מיר לערנען וועגן די ברכות.

ברכות קריאת התורה – סדר הברכות והלכות הקריאה

דער עיקר חידוש פון ברכות קריאת התורה

די גמרא רעדט וועגן שבעה. ס׳איז דא אריכות דערין. נישט נאר ער רעדט גוט, ער איז משובח. דאס הייסט, די בעסטע וועג איז צו טון, ווי אזוי מען זאל עס טון, איז דא א מעלה אין דעם. די גמרא איז מסביר, איז מבאר, די לעצטע איז ווייל אחרון אחרון חביב, די ערשטע איז ווייל די ערשטע איז די ערשטע, און די מיטעלסטע איז ווייל ס׳איז די מיטעלסטע. בקיצור, ס׳איז דא זייער אסאך שיינע זאכן. יעדע פון מיינע צען קינדער איז א בן יחיד׳ל. ניין, דאס איז אן ענין פון ריבוי, וואס איז שענער, וואס פאסט. אלעס פאסט. יעדעס איז דא א ריזן פעלד.

יעצט גייען מיר לערנען וועגן די ברכות וואס מען מאכט אויף די קריאת התורה. מיר האבן געלערנט אז דער עיקר חידוש איז, אזוי ווי מיר האבן מדייק געווען אין פרק ח׳, דאס וואס מען טאר נישט ליינען קריאת התורה נאר בציבור. קריאת התורה קענסטו ליינען וויפיל דו ווילסט, ס׳איז נישט קיין שום עבירה צו נעמען א תורה און ליינען. די חידוש איז די ברכות. די עקסטערע ברכות התורה. די ברכות. ווייל דו האסט דאך שוין געזאגט ברכות התורה צופרי. יא. די ברכה וואס מען וויל זאגן עקסטערע ברכות התורה אויף די קריאה בציבור, אויף די מצוה, איז דאך א פראבלעם. רייט. איז דא א הלכה׳דיגע סדר ווי אזוי צו זאגן די ברכות.

סדר הברכות – הלכה ה׳

וואס איז די סדר? די סדר איז אזוי: כל אחד ואחד מן הקורין פותח ספר תורה ומביט במקום שהוא קורא בו. ער קוקט אריין. פארוואס דארף ער קוקן? ווייל אויב נישט גייט ער נישט וויסן וואס ער ליינט. איך מיין, ס׳איז א פשוט׳ע זאך, אמת? מ׳קען טרעפן די פלאץ, ווער גייט אנהייבן צו ליינען. יא. און נאכדעם מאכט ער א ברכה. ווען מען טוט א ברכה, אזוי ווי מ׳קוקט אויף די עסן, מ׳מוז משלב זיין די ברכה מיט די ענין וואס קומט.

דיסקוסיע: עפענען און פארמאכן דעם ספר תורה

ניין, דאס איז נישט קיין סתם אן ענין פון תיכף. ער גייט דאך ליינען, ער וויל דאך וויסן וואו ער גייט אנהייבן צו ליינען. און וואס איז געשען? ער וויל מונע זיין די הפסק? יא, ס׳איז נישט קיין הפסק. ס׳איז יא, יא, ס׳איז דאך… ווען ער זאגט “ברכו את ה׳ המבורך”, און די עולם ענטפערט “ברוך ה׳ המבורך לעולם ועד”. איז לאמיר זאגן, קודם עפנט מען די תורה, איך וויל מדייק זיין די פארשן די זייגער. מען עפנט די תורה, מען קוקט אריין וואו מען גייט ליינען, און ער זאגט “ברכו”, און די עולם ענטפערט “ברכו”.

דא זעט מען אז נישט, ס׳איז דא א מחלוקת תנאים וועגן דעם אין די משנה. ס׳איז דא וואס רבי מאיר האט געזאגט אז מען דארף פארמאכן די תורה און עפענען נאך די ברכה, ווייל אויב נישט וועלן מענטשן מיינען אז די ברכות שטייען אין די תורה. רבי יהודה האט געזאגט ניין, מען קען עפענען די תורה און זאגן די ברכות בשעת וואס מ׳איז אין די תורה. און איך האב אין די בעל הטורים, זיי האבן באמערקט, און ס׳איז נישט געברענגט אין די פוסקים, אזוי אז דא וואס פירן זיך, די תוספות זאגט אז מען זאל זיך פירן אזוי ווי די שיטה פון רבי מאיר, איז זייער אינטערעסאנט, הגם אז נישט אזוי איז די הלכה, פארוואס איז געטוישט געווארן אז מען זאל יא פארמאכן די תורה פאר דעם וואס מען זאגט די ברכה.

און דעמאלטס קומט אויס א זייער אפענע זאך, אז די “מביט ורואה” האט נישט קיין שום זין, ווייל מען זעט נישט גארנישט, מען מאכט עס צו, און מען דארף זוכן נאכאמאל די עליה נאכדעם וואס מען עפנט צוריק די תורה.

מנהג ליטווישע און חסידים

סאו הלכה למעשה, אין מאנכע בתי מדרשים האב איך באמערקט, איך ווייס נישט פון וואו עס קומט, אז ס׳איז דא א מחלוקת צווישן חסידים און ליטאים וואס איז דער מנהג. די ליטווישע טוען, אזוי שטייט אין משנה ברורה אז מען זאל טון, אז ער מאכט… ער לאזט די תורה אפן, אבער ער קוקט אוועק, ווייל אזוי ווייסט מען אז ער ליינט נישט די ברכות פון די תורה. ער קוקט אוועק, און ער לאזט די תורה אפן, אזוי קען מען גלייך טרעפן די פלאץ. די חסידים פירן זיך יא אסאך צו פארמאכן די תורה, און איך בין דערקעגן, ווייל ס׳שטערט מיר, ס׳איז א טירחא דציבורא על הקורא, יעדע מאל דארף מען זוכן נאכאמאל. סאו אויב איינער פון מיינע שואלים הערן דא, זאלן זיי וויסן אז לויט׳ן משנה ברורה איז א וואוילע מנהג די ליטווישע מנהג. דער רמב״ם פסק׳נט אויך אזוי, אז מען לאזט די תורה אפן. אבער אויב מען טוט אנדערש, איך בין נישט איינזעענדיג צו מיר נאכדעם, נאר איך וויל וויסן.

Speaker 2: דער רמב״ם האט נישט די פראבלעם פון זאגן די ברכה אינעווייניג? ער זאגט נישט די זאך אז מען זאל נישט מיינען אז ס׳שטייט אינעווייניג?

Speaker 1: ניין, דער רמב״ם איז מודה פארוואס ער האט נישט קיין פראבלעם. ער איז מודה, ס׳איז מסתמא לכאורה אז ס׳איז נישט קיין עיקר הדין, נאר א הידור, א חשש. מען קען זאגן ס׳איז א שיינע זאך. אבער אין טאטשייני פארלירט מען עפעס, ווייל מען פארלירט די “מביט ורואה”.

Speaker 2: ניין, די ענטפער איז אזוי, ווייל די חסידים האבן אויסגעפיגור׳ט אז מען קען מאכן א נוסח. ווייל דער קורא בתורה זאגט “אמן” און ער קוקט אזוי אריין. די ליטווישע האבן נישט די “אמן”, סאו זיי ווייסן נישט וויאזוי ס׳צו טון, סאו עס גייט זיין awkward ביז מען טרעפט עס.

Speaker 1: חסידים טוען אלעס בעסער, יא. די “אמן” קאווערט פאר די גאנצע פראבלעם.

אבער חוץ פון דעם פארמאכן די תורה איז נישט קיין שום ענין. וואכקיין כורא עדשו יישר׳ם ליקראויס.

יא, גוט. און ער ענדיגט די ברכה, ער זאגט “ברכו את ה׳”, דער עולם ענטפערט “ברוך ה׳ המבורך”, מאכט ער נאך א ברכה.

דער ענין פון “ברכו את ה׳ המבורך”

Speaker 2: פארוואס זאגט מען די “ברכו את ה׳ המבורך לעולם ועד” וואס איז הקדמה צו… ס׳איז עפעס א געוויסע תפילה וואס איז הקדמה צו דאווענען שחרית, ס׳איז הקדמה צו ברכת קריאת שמע פון צופרי, ס׳איז הקדמה צו ברכת קריאת שמע פון מנחה, און ס׳איז הקדמה צו ברכת התורה פון די בעל קורא. פארוואס פונקט די דריי? ס׳איז הקדמה פאר פונקט די דריי זאכן. הקדמה צו בענטשן האט מען געמאכט אן אנדערע “ברכו את ה׳ המבורך” נו… “ברוך ה׳ אלוקינו”. ס׳איז ענליך, אבער דאס איז עפעס אן ענין ס׳איז דא א קשר צווישן ברכת התורה און ברכת קריאת שמע.

Speaker 1: איך טראכט אז אפשר דער פשט איז… די קריאה איז אן איינלאדענונג פאר׳ן עולם. ס׳איז אזוי ווי חזרת הש״ץ. אסאך מענטשן פלעגן נישט קומען פאר שמונה עשרה, זיי פלעגן נאר קומען פאר קריאת התורה. מאכט מען אן עקסטערע ברכה, אזוי ווי דא הייבט מען אן די דאווענען, דער עולם זאל כאפן אז מ׳קומט. ס׳איז אזוי ווי ער לאדענט אזוי ווי איין דעם עולם, “ברכו את ה׳ המבורך” – לאמיר אלע דאנקען, און נאכדעם זאגט ער ברכת התורה. ער איז נישט מוציא זיי אלע מיט די ברכת התורה, ווייל יעדער האט דאך שוין געזאגט ברכת התורה.

Speaker 2: זייערן, זייערן. ס׳איז אזוי ווי אן הקדמה צו זיין ברכה, “לאמיר אלע דאנקען דעם אייבערשטן, הערטס אויס, און איר גייט זאגן אמן.”

Speaker 1: יא, זיי זאגן דאך, זיי זאגן יא “ברוך ה׳ המבורך לעולם ועד”. איך מיין דאס איז די בעיסיק. זיי זאגן נישט גארנישט ווייטער. אבער “ברכו” איז אזוי ווי א קריאה לתפילה, אזוי ווי מיר האבן געזען ביי… דאס איז א קריאה לתורה. אונז גייען מיר יעצט זאגן דעם אייבערשטן “הא-ל הקדוש ברוך הוא”.

Speaker 2: ווייסטו אז דער רבי האט געזאגט אז די תורה זענען תפילות?

Speaker 1: קריאת התורה איז ביידעס. ניין, אבער ס׳איז דאך דא ברכת קריאת שמע און ברכת התורה. ברכת קריאת שמע און תורה איז נענטער ווי קריאת שמע מיט תפילה.

Speaker 2: יא, אבער דאס זענען א חלק אין תורה. קריאת שמע איז א חלק פון די תורה. די צווייטע ברכה פון ברכת קריאת שמע איז ממש א ברכת התורה. ס׳איז אן ענין פון תורה.

Speaker 1: ס׳קען אויך זיין אז ס׳איז אזוי ווי א קריאה. ס׳איז ביידע די זעלבע, ווייל ביידע הייבט מען אן א זאך. דא הייבסטו אן די סדר הקריאה, די סדר התפילה.

די ברכה אחרונה

יא, און ער וועט אויך דער פערטער, “והחוזר ומברך אשר בחר בנו מעמו ונתן לנו את תורתו, ואחר כך לא יאמר אשר נתן לנו תורת אמת, אלא יאמר אשר נתן לנו את התורה”, און דעמאלטס גולל את הספר. דא מאכט ער שוין יא צו די ספר. זייער גוט. און ער מברך “ברוך אתה ה׳ אלקינו מלך העולם אשר נתן לנו תורת אמת וחיי עולם נטע בתוכנו”. “נטע”, די תורה האט ער איינגעפלאנצט זאל זיין אונזער חיי עולם. “ברוך אתה ה׳ נותן התורה”. אקעי.

יא, אויף די וועג צוריק מאכט ער יא גולל, און די חילוק איז דאס לכאורה, ווייל ער האט שוין געענדיגט. ער דארף שוין נישט יעצט וויסן וואו ער האלט, ווייל דער נעקסטער מענטש רופט מען אויף. דאס איז לכאורה די רמב״ם. הגם אז מצד שני איז נישט קיין שום חילוק לגבי די חשש אז “שלא יאמרו בקיאות כתובה בתורה”, דארף נישט קיין חשש זיין. אבער זעט אויס אז ס׳איז בעסער אזוי אויך. אזוי זעט אויס דער רמב״ם האט גע׳פסק׳נט אזוי צו טון. דאס טוט יעדער איינער, דער עולם ווייסט פון די הלכה.

אגב, ס׳איז דא פוסקים וואס זאגן אז מ׳דארף נישט דאס אויך נישט, סאו אויב איינער טוט עס נישט, אויף אים זאל מען נישט פרעגן. ס׳מאכט אסאך סענס, ווייל ווען דער קורא איז דער וואס איז עולה, ער האט שוין עכט נישט געדארפט זיין קריאה, ער מאכט יעצט יעדער׳ס ספר תורה, און ער האט געזאגט אז דערפאר קומט דער נעקסטע מענטש. ס׳איז דא אזא גירסא, יא. ער האט עווידענטלי א ספר תורה פאר זיין קריאה. אבער ווען ס׳איז דאך איין בעל תפילה, איין בעל קורא, ס׳איז טאקע די גדולה אז ער ליינט שוין טאקע פאר די וועלט, פאר די גאנצע עולם. ס׳איז אן ענין ווי נישט די סייד וואס דו זאגסט יעצט.

דער ענין פון “אמן”

און נאכדעם זאגט ער די ברכה, “מחזירים מקום מחשבה ראשונה”.

לאמיר זען, דער רמב״ם גייט ברענגען די זאך אז היינט ליינט איינער פאר יעדער ווי ס׳איז היינט. זאגט דער רמב״ם, “אחד קורא לכל הציבור בתורה”. אה, דו האסט גערעדט וועגן דעם אמן, ס׳איז זייער וויכטיג. יא, ווייל דער אמן, ס׳איז דא א מעמד, א סערעמאניע פון ער רופט אויס די עולים, “ברכו”, לאמיר אלע זאגן צוזאמען, און נאכדעם זאגט ער די ברכה, און דער עולם ענטפערט אמן, ווייל מ׳האט זיך אויפגערייזט ווען מ׳זאגט “ברכו”. ס׳איז א קווייער. און וועגן דעם זאגט מען, ווייל דער עולם זאגט יעצט א גוטע לאנגע שיינע אמן, זאל דער קורא נישט אנהייבן ליינען פאר דער עולם האט געענדיגט דעם אמן. מ׳זאל קענען הערן פשוט.

Speaker 2: אה, יא, ס׳איז א פשוט׳ע זאך. ס׳איז געווען א שטארקע אמן, יא.

Speaker 1: ס׳איז געווען אן הקדמה פאר דעם, דער “ברכו” איז אן הקדמה פאר דעם אמן, פאר דעם אז דער עולם זאל מיטהאלטן די ברכה.

קרא וטעה – הלכה ו׳

“קרא וטעה”, זאגט דער רמב״ם, דער קורא האט אנגעהויבן ליינען די תורה און ער איז זיך טועה געווען, אפילו בדקדוק אות אחת, אפילו ער האט זיך טועה געווען אין די זאך וואס ער זאגט איין אות שלא בדקדוק. ער האט געזאגט “טהרו” און נישט “טהרה”, “טהרו” מיט א קמץ דמיו או טהרו, טהרה טהרו.

Speaker 2: נו, דו מיינסט אז מ׳זאל אריינשרייען? וועגן דער רמב״ם זאגט אז מ׳זאל אריינשרייען?

Speaker 1: ער זאגט נישט אז מ׳זאל אריינשרייען, ער זאגט “מחזירין אותו”. איך וויל זאגן די אמת, אז “מחזירין אותו” איז עכט נישט קיין בדקדוק, איך בין נישט זיכער. ס׳קען זיין אז דער רמב״ם מיינט, די ליטווישע האבן ליב צו זיין די יפה נפש׳ניקעס… איך בין נישט משתעשע, העלאו, ס׳איז דא א טעות, “מחזירין אותו”. מ׳דערמאנט אים, מ׳גייט צוריק. דער גבאי שטייט און ער זאגט אים. קודם כל, מ׳דארף באשטעלן אין יעדע שול א גבאי וואס זיין דזשאב איז אז ער מאכט “מחזירין אותו”. דאס שרייען איז סתם נישט שיין.

וואס מיינט “בדקדוק אות אחת”?

צווייטנס, און דאס וועל איך ווייטער מברר זיין, ס׳איז נישט קיין ראיה פון מיר. צווייטנס, דער רמב״ם זאגט “בדקדוק אות אחת”, איך ווייס שוין וואס ער מיינט, “בדקדוק של אות אחת”. קען זיין ער מיינט דקדוק אז ער זאגט אן אות ראנג. איך זע, ער ברענגט די לשון הירושלמי איז אזוי, אז איינער האט געזאגט אז “טוב בין טהור לטהור” – נישט דקדוק של אות, ניין. אז איך האב געקוקט די דוגמא וואס דער ירושלמי זאגט, ר׳ חנינא האט געזאגט בשם ר׳ זכאי, איך ווייס נישט, אז מ׳דארף זאגן “טוב בין טהור לטהור” מחזירין אותו. האט ר׳ ביבי געפרעגט פון ר׳ זירא, “יא, אזוי טוט מען?” ר׳ ביבי איז געווען א חסיד שבחסידים, געדענקסט? האט ער געזאגט, “הלא איינער מאכט א טעות אין א אות, וואס איז די טעות? אז ער זאגט אוודאי, אפילו ‘טוב בין אין לוויים׳.” ער זאגט נישט “טוב בין טהור לטהור” לויט די אלע פון איינעם וואס האט געלערנט פריער, ביי תפילה איז דא די דקדוק.

מ׳זעט נישט אז דער רמב״ם ביי קריאת שמע האט געזאגט קלאר אז דקדוק מיינט זאגן רפה און דגוש, די אלע זאכן. אבער דא קען זיין ער מיינט, ער זאגט דווקא אות אחת, מיינט ער צו זאגן, ער זאגט אן אות ראנג. ער זאגט “והר” אנשטאט אן א׳ מיט א ו׳, אזעלכע זאכן וואס קען זיין ס׳מאכט נישט קיין גרויסע חילוק. אבער אזוי זאגט דער רמב״ם.

איך וואלט געזאגט אז בכלל, איינמאל מ׳האט א בעל קורא, די הלכה שטייט, מ׳האט פאסט דא א בעל קורא קבוע. מ׳האט דאך אויפגערופן אנדערע דריי מענטשן. זאגט מען, מ׳רופט אויף א מענטש, און מ׳זעט אז ער איז א טועה און נישט גוט, מאכט מען אים אנהייבן. און אויב ער איז יאכל נישט טאקע, וועט מען אים מעביר זיין און מ׳רופט ארויף א צווייטן וואס איז יאכל. דאס האט צו טון מיט דעם אז מ׳רופט ארויף עניוועי, ס׳איז נישט געווען יענער קען גיין. מ׳האט נישט געשטעלט דא א בעל קורא, און דער בעל קורא האט זיך טועה געווען מיט אן אות. דאס איז אן אנדערע ענין. מ׳האט דאך געוואוסט פון פריער, מ׳האט ארויפגערופן איינער וואס קען נישט קיין תורה, ווארשיינליך ער זאגט נישט אזוי גוט בדקדוקן און אזוי ווייטער, איז מחזירין אותו. ווייל די קריאת התורה דארף זיין דורך איינעם וואס קען לערנען תורה, אדער וואס קען ליינען תורה. אקעי, אבער דאס מיינט נישט אז מחזירין אותו מיינט נישט אז מ׳זאגט אים ער זאל איבערזאגן דאס ווארט ריכטיג.

דער ספר המנהיג און די פוסקים

דער שולחן ערוך ברענגט אז דער ספר המנהיג האט געזאגט אז מ׳איז נישט מקפיד אויף דעם. ס׳איז דא א גאנצע חקירה, די פוסקים מאכן אלע מיני חילוקים צי ס׳מאכט א חילוק, צי ס׳מאכט נישט א חילוק. על כל פנים, מיר זעט אויס אויב מ׳גייט פשוט׳ן פשט, אז ס׳איז א גרויסע פשוט׳ע זאך אויב איינער זאגט אן אות ראנג. איך מיין אז אפילו אין רוב שולן איז מען מחזיר זיין אויב איינער זאגט אן א׳ אן א ו׳ מיט א ו׳, אויב מ׳כאפט. אבער נקודות, דקדוק, דאס שטייט נישט לכאורה קלאר אז ס׳איז א פראבלעם. כך נראה לי, און שוין.

ולא יקראו שנים בתורה אלא אחד בלבד

יעצט איז דא נאך א הלכה, “ולא יקראו שנים בתורה אלא אחד בלבד”, צוויי מענטשן זאלן נישט ליינען צוזאמען, נאר איינער אליין זאל ליינען. דאס איז די הלכה פון “תרתי קלי לא משתמעי”, ס׳איז נישט געשמאק צו הערן צוויי מענטשן.

און דעם כסף משנה ברענגט דאס צו פון זוהר הקדוש, אז היינט ווען ס׳איז דא דער בעל קורא און איינער וואס איז דארט ארויפגערופן ביי די ברכות, איז דא מענטשן וואס דער מברך זאגט מיט

הלכות קריאת התורה – חלק ה

הלכה: “ולא יקראו שנים בתורה כאחד”

כך נראה לי, און שוין.

יעצט איז דא נאך א הלכה, “ולא יקראו שנים בתורה כאחד”, אז צוויי מענטשן זאלן נישט ליינען צוזאמען, נאר איינער אליין זאל ליינען. דאס איז די הלכה פון “תרי קלי לא משתמעי”, ס׳איז נישט געשמאק צו הערן צוויי מענטשן. זייער גוט.

דער כסף משנה און דער זוהר הקדוש וועגן מיטזאגן

און דעם כסף משנה ברענגט דא צו פון זוהר הקדוש, אז היינט ווען ס׳איז דא דער בעל קורא און איינער וואס איז געווארן גערופן ביי די ברכה, איז דא מענטשן וואס דער מברך זאגט מיט. ברענגט דער כסף משנה פון זוהר הקדוש אז מ׳זאל נישט מיטזאגן, מ׳זאל מיטהאלטן אבער נישט ארויסזאגן בקול. זייער גוט. דאס איז א מחלוקת הפוסקים, און וואס עס גייט, וואס שטייט אין שולחן ערוך, מ׳וועט זען. ס׳איז דא מענטשן וואס פירן זיך אזוי, ס׳איז דא וואס פירן זיך אזוי, ס׳איז דא וואס זאגן שטילערהייט. און אגען, דער תירוץ איז אוודאי קלאר וועגן די בלבול פון דעם עולם, אדער זיכער פון די בעל קורא סאמטיים, איז זיכער דער עולם בעסער צו שווייגן אזויווי דער זוהר האט געזאגט. אבער שוין, מ׳קען טון וואס מ׳וויל.

דבר חוזר – ווען מ׳קען מיטזאגן

עניוועיס, אויב ס׳איז א געשמאקע שטיקל וואס יעדער איינער קען, קען מען מיטזאגן, ווייל ס׳איז דא א דבר חוזר וואס איז דאמאלטס שטערקער. אויב יענער מאכט שיין אן אונטער, איז דאך זייער שיין. סתם אזוי גוט. דאס גייט אויף די הלכה פון… סתם אזוי זאל ער זיין שטיל א גאנצן טאג. ניין, איך זאג, ס׳איז דאך דא א הלכה אז ביי מגילה האבן מיר געלערנט אז מ׳קען… יא, אבער ס׳איז דא א דבר חוזר, יא, אויב דעתא, ס׳קען זיין די קווייער קען שוין יעדער איינער, סאו מ׳קען עס זאגן צוזאמען. און איך מיין סתם אזוי איז גוט אמאל א בעל קורא וואס דער עולם איז א בארינג שטילע צייט, ער זאל אריינווארפן אפאר טעותים אז דער עולם זאל זיך אויפוועקן. וויקאשליס נאמען, עמי, אזויווי יענער האט דער עולם וויקאשליס נאמען, האט ער מיט עפעס אן אינטערעסאנטע לימוד.

הלכה: “קרא ונתעייף”

אלרייט. “קרא ונתעייף”. אקעי, איך וועל זאגן פאראויס. “קרא ונתעייף”. לאמיר זאגן אז ער איז… נו, “קרא ונתעייף” מיינט ערגעץ, נישט ער האט געמאכט א טעות, ער איז א גאנצע צומישטער, ער ווייסט נישט וויאזוי ס׳גייט ווייטער די נקודות פון די נעקסטע ווארט. דעמאלטס “יעמוד אחר תחתיו”, זאל מען נעמען א צווייטן. “ויעסוק ממקום שהתחיל הראשון”. יענער מאכט נישט קיין פרישע ברכת התורה. אה, מ׳וועט זען. יא. “ויעסוק ממקום שהתחיל הראשון שנתעייף, ומברך בסוף”. זייער גוט. איך מיין אויך ביים דאווענען איז די זעלבע הלכה, איינער איז געווען בעל תפילה און ער איז נתעייף. ענדליך. ס׳קען זיין ס׳איז אויך איינער פון די כללי ציבור, נישט יעדער איינער באמערקט די מיסטעיק וואס איז דא געשען, און דער גבאי קומט ארויף און זאגט אים ער זאל דאווענען ווייטער. אבער וואס שטייט דא איז אויך זייער גוט. “ויעסוק ממקום הראשון שנתעייף”, ווייל אויב גייט מען יעצט נאכאמאל מאכן ברכת התורה, גייט דאס זיין א ברכה לבטלה. און מ׳זאל נאך האבן א ברכה.

עניוועיס, נישט נוגע, היינט איז דא א בעל קורא, סא אויב דער בעל קורא קען נישט, ווייס איך נישט. וואס איז דער בעל קורא? איך מיין… אקעי.

הלכה: “אין הקורא רשאי לקרות עד שיאמר לו גדול שבציבור”

“אין הקורא רשאי לקרות” – דא איז דא אן אינטערעסאנטע הלכה, און לכאורה זעט אויס אז דאס איז א סיידער אטעקע, ס׳איז נישט פשט אז ס׳איז נישט ריעל, רייט? “אין הקורא רשאי לקרות עד שיאמר לו גדול שבציבור”. סא מ׳דארף אים זאגן “ליין”. ניין, דער גדול שבציבור דארף אים זאגן, כדי מ׳דארף באקומען רשות, אזויווי א דיין קען נישט פסק׳ענען ביז ער באקומט רשות פון דער רבי, אזא מין זאך. דער גדול דארף אים זאגן “ליין”.

דיסקוסיע: ווער איז דער גדול שבציבור און ווער איז דער גבאי?

אבער וואס גייט דא פאר? מ׳האט אים אויפגערופן פאר אן עליה. ניין, דאס מיינט אז דער גבאי פון דער גדול שבציבור… סא דער גדול שבציבור איז דער גבאי? ניין, דער גדול שבציבור גיבט אים רשות, און דער גבאי איז דער וואס רופט אים אויף.

אקעי, קודם כל, דער תפילת חזן הכנסת איז אפילו דא חזנים, הייסט עס, מ׳האט אים מנאוודיע, ראש הכנסת, “אין הקורא מעצמו”. איך ווייס נישט וואס די זאכן, וואס די דזשאבס זענען, נישט וואס אונז רופן חזן, איך מיין אז חזן מיינט דער גבאי, און ראש מיינט דער ראש, איך ווייס נישט וואס דאס מיינט. די גמרא איז מסתמא מסביר, און ער ליינט נישט אליין “עד שיאמר לו ציבור או גדול שבציבור”. מיר זעט אויס אז היינט אפשר דער גבאי טוט דאס מיט די ימים, אבער ס׳איז א סיידער, ס׳איז א כבוד, ס׳איז נישט פשט אז מ׳ווייסט נישט ווער ס׳גייט ליינען, מ׳ווייסט שוין פון פריער, ער איז זיין דזשאב, לאמיר זאגן. אבער מ׳גיבט אים א כבוד, מ׳זאגט אים…

ווען דער גדול שבציבור זאגט, רעפרעזענט ער דער ציבור, אדער אויב דער ציבור אליין זאגט, דעמאלט דארף איינער זאגן בשם דער ציבור. סא דער גבאי וואס שיקט צו, אויב איז טאקע שוין אן עסטעבלישט קהילה מיט חשבונות, דער גבאי האט חשבונות, ער שיקט צו דער וואס איז זיין פריינט, דאן קען טאקע זיין אז ס׳טויג נישט. דאס איז א שליח ציבור, איינער זאל צושיקן דעם וועמען דער עולם וויל הערן.

יא, זייער גוט. אבער די ווארט איז, ער ברענגט אז מ׳כאפט עס נישט אליין, אזוי שטייט אין תוספות, מ׳כאפט נישט אליין די תורה, מ׳ווארט אז איינער זאל געבן. ס׳איז אן ענין פון כבוד, ס׳איז נישט וועגן די חשבונות פון ווער ס׳איז א שליח ציבור, גבאי נעבן דער וואס ליינט. זייער גוט, אזוי פארשטייט מען דא אויך, אז דער סדר איז אויך אן ענין פון כבוד, נישט קיין ענין פון…

הלכה: “וצריך אחד לעמוד עמו בשעת הקריאה”

און נאך א וויכטיגע הלכה איז, “וצריך אחד לעמוד עמו בשעת הקריאה, כדי שלא יכשל החזן עומד עם הקורא”. מ׳דארף שטיין איינער ווען ער ליינט, דאס הייסט, ווען דער חזן שטייט, לכאורה אלעמאל שטייט דער חזן, דער גבאי, נעבן אים. אויב דער גבאי שטייט אליין, שטייט אז מ׳דארף רופן א צווייטן זאל שטיין נעבן אים. איז ליינען, וואס איז דאס פאר אן ענין? איך מיין אזוי ווי מ׳ווערט נישט שטאטיק, אדער… ניין, אזוי ווי מלמד דאס סיני, איז אויך דא א נושא פון כבוד. ס׳איז פאסט נישט אז ס׳שטייט צוויי מענטשן דארט, יא. קען זיין נאך א דזשאביען, אבער ס׳איז בעיקרדיג. ס׳שטייט אז ס׳איז ענליך צו, יא, על ידי סרסור, ווי ס׳שטייט אין די מדרש. אזוי ווי די ערשטע געבן די תורה דורך א שליח, דורך איינער אינצווישן, אזוי אויך ביי קריאת התורה שטייט נאך איינער, איז אזוי ווי ער גיבט די תורה כביכול פאר די קורא. איך ווייס.

הלכות דילוג – אויסלאזן שטיקלעך ביים ליינען

יא. יעצט גייען מיר לערנען אן ענין פון הלכות פון דילוג. צו מ׳מעג נישט ליינען אויף איין על הסדר, מ׳מוז ליינען פסוק נאך פסוק, אדער מ׳קען אויסלאזן שטיקלעך. “עומד על הקורא יש לו לדלג, מ׳מעג אויסלאזן שטיקלעך ממקום למקום בענין אחד”. כגון, זיי זאגן אז ענין אחד מיינט אז ס׳רעדט פון די זעלבע נושא.

דוגמא פון דילוג: אחרי מות און אמור

סא, יעצט די פרשה פון אחרי מות, מארגן ביים ליינען, צו א מענטש מעג… ס׳איז אסאך אביסל ווייט צו אונז, ווייל טראכט ווען מענטשן הערן לשון הקודש, זיי פארשטייען לשון הקודש, און איינער טראכט, “אה, איך גיי דיר פארליינען א פאר זייער אינטערעסאנטע פסוקים”. סא, ער לאזט אויס, ער גייט צו א פאר שיינע פסוקים אין אחרי מות. נישט שיינע פסוקים, א פאר פסוקים וואס איז עוסק אין די זעלבע נושא. ער לייענט דא אחרי מות, און ער גייט צו אחרי מות. נישט ער סקיפט, ער לייענט גאנץ פרשת אחרי מות.

דער כהן גדול פלעגט טון אזוי אין בית המקדש. ער פלעגט טון אויך אזוי ביי תעניות, די איינציגסטע מאל מיין איך וואס אונז סקיפן ביי די קריאת התורה. ביי הפטורה טוט מען עס אסאך מאל. אבער די גמרא גיבט א דוגמא, די דוגמא איז אין מסכת יומא. דער כהן גדול פלעגט ליינען די סדר העבודה וואס שטייט אין אחרי מות, אונזער וואכעדיגע סדרה, און נאכדעם איז ער געגאנגען צו די הלכה פון יום כיפור וואס שטייט אין פרשת אמור, וואס איז צוויי פרשיות פארדעם.

ס׳שטייט די מוסף דארט, יא. ס׳שטייט נישט ממש די קרבן מוסף, ס׳שטייט אז מ׳מאכט א מוסף. אין עני קעיס, ווייל אין פרשת פנחס שטייט עכטע מוסף, אבער יענץ לייענט ער בעל פה, שטייט אין די משנה, ווייל יענץ איז שוין זייער ווייט. ביז פנחס דארף מען מישן אסאך. אבער דא, וואס איז ממש צוויי דריי פעידזשעס צו מישן. געט ער א מיש און ער ליינט עס. דאס קען ער, פארוואס? ביידע רעדן זיך פון די הלכות, ביידע רעדן פון הלכות יום כיפור. איך מיין אז מ׳מעג אויסלאזן אין א פרשה אויב מ׳האט נישט געטראפן. דאס קען זיין, איך ווייס נישט. אבער די הלכה איז אז מ׳מעג נאר דזשאמפן אויב ס׳איז איין נושא.

איסור צו ליינען בעל פה

זאגט דער רמב״ם, אבער דא איז דא א פראבלעם, אז ווען מ׳דזשאמפט, איינער איז א גוטער בעל קורא, האט ער ווייל ער מישט האט ער שוין געליינט ווייטער. זאגט ער, “יבושה לא יקרא על פה”. מ׳טאר נישט ליינען על פה, “שלא יאמר שאינו מן הכתב אפילו תיבה אחת”. די מצוה פון קריאת התורה איז אז מ׳זאל ליינען פון די כתב, אפילו איין ווארט טאר מען נישט אויסעווייניג. איך זאג אז ער קאנעקט עס מיט די מדלג זיין, ווייל ווען ער איז מדלג איז דא מער א סיבה אז ער זאל ליינען בעל פה. רייט, אדער ער זאל נישט צוזאמנעמען, ווייל דא גייט ער אויף שוין סדר, ער זאל נישט צוזאמנעמען פסוקים וואס ער געדענקט וועגן די נושא.

לכאורה די הלכה אז מ׳טאר נישט ליינען שלא מן הכתב, וואס אונז לערנען דא, איז זיכער א הלכה פון קריאת התורה. נישט אז מ׳טאר נישט זאגן א פסוק אין א דרשה בעל פה. ס׳איז יעצט קריאת התורה, דער עולם וועט מיינען אז ס׳שטייט אנדערש, מ׳קען מאכן א טעות. מסתמא דאס איז די ריזען, ליינט נישט בעל פה.

צייט-באגרעניצונג פון דילוג

“ולא יהיה הדילוג אלא כדי שישלים המתורגמן תרגום הפסוק”. אונז גייען מיר שוין לערנען אז א חלק פון קריאת התורה איז געווען אז דער בעל קורא ליינט, און אז דער מתורגמן ליינט איבער די טייטש אין די תרגום אונקלוס תרגום אדער אן אנדערע טייטש, ער ליינט עס איבער. זאגט דער רמב״ם, אז ווען מ׳ליינט דורך א דילוג, אז מ׳שפרינגט פון די פרשה אחרי מות צו שפרינגען אחרי בעשור, קען מען נישט זייער לאנג. די צוויי פרשיות זענען קאנעקטעד, זענען אביסל שפעטער. ס׳זאל דויערן א מינוט דאס מישן. אבער אויב דארף מען יעצט מישן אין די תורה א פאר מינוט, לענגער ווי ס׳דויערט אז דער מתורגמן זאל איבערטייטשן די לעצטע פסוק פון וואס מ׳האט געזאגט, זאל מען נישט מאכן א דילוג. מסתמא איז די סיבה נישט אויפצוהאלטן די מענטשן. מ׳געט נישט כאפן בכלל אז מ׳האט געמישט. מ׳געט א מיש בשעת וואס דער זאגט זיין ארטש.

הלכות פירוש – ווי אזוי דער עולם דארף זיך פירן בשעת קריאת התורה

אקעי, יעצט גייען מיר לערנען הלכות וואס מ׳דארף טון, וויאזוי מ׳דארף זיך פירן בשעת מ׳ליינט. ביז יעצט האבן מיר געלערנט הלכות פון די ליינער. יעצט גייען מיר טון וואס דער עולם דארף טון, וויאזוי הערט מען אויס די קריאת התורה.

איסור צו רעדן בשעת קריאת התורה

די הלכה איז אזוי. דער מענטש פון וועם אונזער חשוב׳ער איד האט געפרעגט, אונז האבן מיר געלערנט אז גלייך פאר׳ן דאווענען, דארף מען טון? לערנען דבר הלכה. סאו ער האט נאך אן אפענע שולחן ערוך. סאו יעצט וועט דער בעל קורא גיין ליינען די תורה, זאגט ער, “אה, לאמיר גיין לערנען די הלכה מיט וואס איך האב דזשאסט געלערנט גלייך פאר׳ן דאווענען.” אקעי. זאגט דער רמ״א, מען טאר עס נישט טון. “כיון שהתחיל הקורא לקרות בתורה, אסור לספר אפילו בדבר הלכה.” פון דעמאלטס אן איז נישט קיין צייט צו רעדן, אפילו נישט קיין דבר הלכה. עס איז סתם געשטימט פארוואס זאל א מענטש נישט זאגן א דבר הלכה.

“אלא הכל שותקים”, דער גאנצער עולם דארף זיין שטיל, “ושומעין ומשימין לבם למה שקורא”. אלע דארפן זיין שטילערהייט און צוהערן, און צולייגן קאפ. ער זאגט עס אפילו נאך שטערקער ווי ביי פירוש המילות: “משימין לבם למה שקורא, שנאמר ‘ואזני כל העם אל ספר התורה׳“. ווי דארטן שטייט אין נחמיה, ער האט פארגעליינט פון די תורה, און דער עולם האט געהערט.

איסור צו ארויסגיין בשעת קריאת התורה

ער זאגט דער רמ״א ווייטער, “ואסור לצאת מן הציבור בשעה שהקורא קורא”. ווען דער קורא האלט אינמיטן ליינען, טאר מען נישט ארויסגיין פון די ציבור. דאס איז א בזיון. א בזיון פאר די תורה. ער ליינט, סאו “עוזב ה׳ ויוכל”. ער לאזט אפ דעם אייבערשטן. ער מיינט, דא שטייט “אסור לצאת”, וואס גייט ער גיין? ער מיינט ארויסגיין פון שול, יא. בשעה שהקורא קורא. אבער אינמיטן, “לצאת בין איש לאיש”, צווישן צוויי קוראים, מעג מען ארויסגיין, ווייל דעמאלטס איז ער נישט… ער גייט ארויס.

אנווענדונג אויף שיעורים

איך מיין אז די הלכה איז ביי קריאת התורה איז עס א ודאי׳ע הלכה. אבער איך טראכט אז אויך דארף מען זיך אזוי פירן ווען איינער זאגט א שיעור, אפילו איינער לערנט פאר תורה שבעל פה. ס׳איז לאו דווקא א שיינע זאך אז איינער לערנט פאר, ס׳איז נישט אויך פאר די ציבור, אויך פאר די תורה. פשוט, מ׳לערנט דא פאר תורה, דארפסטו בלייבן ביז די ענד, אדער מאך א הפסק בין גברא לגברא. אבער ארויסגיין אינמיטן איינער זאגט תורה איז…

ס׳קען זיין אז דער גייער לעבן אינאיינעם, די אלע וואס הערן אויס אונזער שיעור, דו הערסט אויס אויף YouTube, טשעק פאר דו גייסט ארויס וועלכע מינוט דו האסט נאך, און מאך דיר א סקעדזשול ווען דו גייסט צוריקקומען. מ׳קען נישט סטאפן אינמיטן א שיעור. אקעי, אבער דאס איז אנדערש, ווייל ס׳איז נישט קיין מעמד, ס׳איז מער אזויווי מ׳ליינט, ס׳איז ווי א קריאה. אקעי, יא, דארף מען זיך אט ליעסט מסתכל זיין צו די מגידי שיעורים. אקעי, נאו פראבלעם. אבער איך האב נישט קיין מיינד די אנשויאונג, אמת. אבער דאס איז סיפורי דברים.

דער חילוק צווישן מי שעוסק בתורה תמיד

דא קומט דער רמב״ם און זאגט אז דאס איז די דריטע געליינטע, די דריטע געדאווענטע. זאגט דער רמב״ם, די זאך אז מ׳מוז ליינען, און מ׳טאר נישט ארויסגיין מיט׳ן ליינען, און מ׳טאר נישט לערנען קיין דברי הלכה מיט׳ן ליינען, איז אויב דו ביסט נישט געגאנגען. דו ביסט א איד פון בית הכנסת, דו גייסט אין בית הכנסת.

קריאת התורה פאר תורתו אומנותו, מתורגמן, און הלכות קריאה

תורתו אומנותו און קריאת התורה

אבער איינער וואס זיצט און לערנט און ער כאפט א דאווענען אין בית המדרש, אזויווי מיר האבן פריער געלערנט, אז ער פלעגט קומען אין בית המדרש, א טרוד בתורתו, תורתו אומנותו, א גאנצן טאג לערנט ער. פאר אים איז קריאת התורה נישט אזוי וויכטיג, ווייל די גאנצע ענין פון קריאת התורה איז אז ס׳זאל נישט דורכגיין דריי טעג אן לערנען, און אים גייט נישט דורך קיין דריי שעה אן לערנען, תורה איז זיין אומנות.

מיר טארן אים נישט ליידיג מאכן פון זיין תלמוד תורה כדי ער זאל קורא בתורה זיין. פארקערט, ער זאל יא לערנען, עוסק זיין אין זיין תלמוד תורה.

יא, אזוי זאגט דער הייליגער רמב״ם, וואס ער ברענגט אויף די גמרא וואס ס׳שטייט אז רב ששת האט זיך אוועקגעדרייט און געלערנט זיינע משניות, וואטעווער הלכה וואס ער פלעגט עוסק זיין. משמעות איז אז מ׳מעג, און דו שטייט אז מ׳מעג אינמיטן קריאת התורה, ווער ס׳איז טרוד בתורתו אומנותו, מעג.

און די היינטיגע פוסקים שטייט אז מ׳קען נישט זאגן אזא זאך, ווייל דער עולם נעמט זיך פון דעם אן ענווה. איך געדענק נישט ווער ס׳ברענגט עס דא, אבער איך געדענק אזא זאך. אבער מעיקר הדין, על כל פנים, די וואס זענען טרוד בתורתו אומנותו, לערנען זיי זיך נישט. זיי וועלן אוועקגיין אינמיטן ליינען און דארטן לערנען זיי. אזוי גייט עס. על כל פנים, ווי ס׳שטייט אז מ׳לערנט נאר פון די קלקול, נישט פון די תקנה. אבער יא, דער רמב״ם ברענגט דאס מעיקר הדין, און ס׳שטייט אויך אין שלחן ערוך אז ס׳איז א היתר אז מ׳מעג.

רב ששת׳ס “אנן בדידן ואינהו בדידהו”

אויף די זעלבע טרוד, לכאורה, דו זאגסט א שיינע טייטש אז ס׳איז די תקנה פון דעם, אבער ס׳גייט אויך לכאורה מיט די זעלבע הלכה אז ס׳איז דאך פטור פון תפילה אפילו דער מענטש וואס איז טרוד, איז זיכער אז ער איז פטור פון די שטיקל תקנת תפילה וואס הייסט קריאת התורה.

דער חידוש דא איז אז ער שטייט אינמיטן בית המדרש. רב ששת איז געשטאנען געהעריג אינמיטן בית המדרש, און ער זאגט “אנו בדידן והם בדידם”. דאס איז זייער שיין מיט דיין טייטש. ער האט געזאגט, זיי זאלן לערנען זייער תורה, איך זאל לערנען מיין תורה, יעדער אונזער ביידע.

יעצט כאפ איך נישט, ער גייט קעגן זיי? ער זאגט איך טו די זעלבע זאך ווי זיי. זיי טוען זייער סדר, איך האב אן אנדערע מעטאד שלא ילך שלשת ימים בלא תורה, זארג דיך נישט.

בית המדרש vs. בית הכנסת

אבער עס זעט אויס אז דער רמב״ם זאגט אונז, עס איז נישט זייער קלאר, אז אין א בית הכנסת ליינט מען, און אין א בית המדרש וואו מען לערנט דארף מען נישט ליינען. עס קען זיין אז יא, איך האב עס צוגעלייגט דערצו. פארוואס זאל מען נישט ליינען אין בית המדרש? איז דא אפאר רובי מענטשן וואס זענען נישט תורתם אומנותם, אדער וואס? דעמאלטס איז אז געווענליך איז אין בית המדרש נישטא קיין מנין.

דער רמב״ם האט געזאגט אן אינטערעסאנטע זאך, ער מאכט א מנין. אבער מען דארף פארשטיין, ווייל אין די בית המדרש זיצן דאך פלעין מענטשן, תורתם אומנותם, אזוי פארוואס מאכן זיי א מנין? פארוואס דאווענען זיי בכלל? מען דארף דאך סתם אזוי פארשטיין יענע הלכה. אקעי.

דעמאלטס, עס זעט אויס אז ער גיבט אן אנדייטונג, די ענטפער איז אז ער רעדט זיך ווען ער קען פארן לערנען, נאכן לערנען, ווען ער האלט נישט אינמיטן לערנען, דעמאלטס דאוונט ער. יא? אזוי האבן מיר געלערנט די הלכה פון תורתם אומנותם, איז נאר אז אויב ער איז אינמיטן לערנען דארף ער נישט מפסיק זיין. אבער איינמאל ער האט שוין גענדיגט, ער איז נישט אין צייט פון לערנען, דארף ער אוודאי יא דאווענען. אקעי. ער דארף מאכן קריאת התורה אויך.

היינטיגע צייטן, אפילו די תורתם אומנותם מענטשן קענען דאך נישט א פסוק חומש, אזוי אז זיי דארפן גאנץ גוט האבן אביסל קריאת התורה.

משה רבינו׳ס תקנה און דער מתורגמן

איך מיין אז די עיקר וואס משה האט מתקן געווען די תורה, לויט׳ן רמב״ם איז פשט אז ווי לאנג משה רבינו האט געלעבט איז ער געווען אזויווי אונזער בית המדרש, ער האט געלערנט די סוגיא. ער האט געלערנט קריאת התורה. איינמאל ער איז אוועק, איז ער נשתכח געווארן, האט ער געזאגט אז זיי זאלן זיך כאטש קובע זיין א בית הכנסת יודן, און זיי זאלן דארט לערנען אביסל פון וואס ער האט זיי געלערנט. אדער די נשיאים, ווי מיר האבן געזאגט. אקעי.

דער רמב״ם וועגן מתורגמן

יעצט גייען מיר לערנען אז ער פלעגט זיין א מתורגמן. דער רמב״ם שטייט נאך וועגן א מתורגמן? איך ווייס נישט. דער רמב״ם דערציילט הלכה למעשה, אבער ער זאגט נישט וואס ער טוט בזמנו, הלכה למעשה. אקעי.

זאגט דער רמב״ם, ממשה רבינו עד עזרא לא מצינו שיהיה מתורגמן, אלא משה רבינו היה מתרגם לעם מה שהיה קורא בתורה, כדי שיבינו ענין הדברים.

פארוואס נישט א מתורגמן פאר תפילה?

אינטערעסאנט, פארוואס זיי האבן יעצט צוגעלייגט תפילה, אבער וואס גייט אן פונקט אז עס איז שווער פאר די עולם? פארוואס האט מען נישט צוגעלייגט א מתרגם ווען מען לערנט אויס דאווענען? קען דאווענען איז א גרינגערע לשון ווי תפילה?

איך מיין אז דאווענען דארף מען נישט פארשטיין, דאווענען איז פארדרייענישן. דער אייבערשטער האט הנאה פון מאכן די דאווענענישן, און קומען זאל ער לערנען א גוטע לשון. אבער א מענטש איז נישט קיין לימוד. תלמוד תורה דארט, וואס איז די פוינט פון תלמוד תורה אויב ער פארשטייט נישט?

אבער זיי האבן יא געמיינט אז די תפילות איז געשריבן געווארן אויף א וועג אז זיי עקספעקטן אז מענטשן זאלן קענען. אויך מ׳חזר׳ט עס אזויפיל מאל, מען קען דאך לערנען איין אדער צוויי מאל אין לעבן, מ׳לערנט טייטש פון תפילת שמונה עשרה, מען וועט וויסן די טייטש. תורה איז דאך יעדע וואך א צווייטע פרשה. איך מיין אזוי, האו עווער די סדר איז, ס׳איז שווער, איך קען נישט עריינזען קיין טעם. אזוי איז געווען די סדר, אזוי איז געווען די מנהג.

רב האי גאון און דער חיוב פון מתורגמן

ער ברענגט דא א תשובת רב האי גאון, ער זאגט אז דאס איז ממש א חיוב, אזוי פלעגט מען זיך טון פון די צייט פון די נביאים. דער רמב״ם ברענגט נישט דא ווען האט מען עס געסטאפט. און ס׳איז זייער אינטערעסאנט, דער רמב״ם זאגט נישט, לאמיר זען. ס׳שטייט נישט דא בכלל אז מ׳האט עס געסטאפט.

ממילא, מוז איך אייך פארציילן אז מ׳האט עס געסטאפט בזמן הראשונים האט מען עס געסטאפט. ס׳איז דא א גרויסע מחלוקת וועגן דעם, בזמן הגאונים, בזמן הראשונים, וועגן דעם וואס ס׳איז געווען פלעצער וואס ס׳האט אויפגעהערט די מתרגם.

די קראים און דער תרגום

ס׳קען זיין אז ס׳האט זיך אנגעהויבן פון די קראים, ווייל די קראים האבן גע׳טענה׳ט אז ס׳איז תורה שבעל פה. זיי האבן געהאלטן אז דער תרגום איז תורה שבעל פה, דער תרגום לייגט צו, ער איז מסביר, מסביר זאכן, ער גייט מיט די חז״ל אלעמאל, ער גייט מיט די רמב״ם פון אונקלוס. יא, עקזעקטלי, איז געווען אזעלכע וואס האבן זיך געהאלטן פון אים, און די גאונים זענען געווען זייער שארף קעגן דעם וואס מ׳האט נישט מתרגם געווען.

אבער למעשה, אין אשכנז נאך די סא״ד, איך מיין אין חוץ לארץ, אפשר אין תימן, פלעגט מען נאך מתרגם זיין, אבער באופן כללי, רוב פלעצער האבן אויפגעהערט צו מתרגם זיין.

איך מיין אז די ריזען איז ווייל מ׳האט אויפגעהערט צו קענען ארמית. אזוי שטייט אין די שולחן ערוך, אז אויב מ׳קען נישט קיין ארמית, וואס איז די פוינט פון מתרגם זיין? אבער דאס איז אוודאי א איסור ריכטיג, ס׳האט נישט קיין זין צו מתרגם זיין נאך א זאך וואס מ׳קען נישט.

דיסקוסיע: תרגום אויף אנדערע שפראכן

אבער פארוואס איז נישט געווען ערגעץ ווי איינער וואס האט געמאכט די מתרגם זאל עקטשועלי פארלערנען א שטיקל רש״י, אדער עפעס אזא מין זאך?

נישט רש״י, מ׳דארף איבערטייטשן אויף אידיש.

איך ווייס נישט. איז געווען ערגעץ וואו מ׳האט געטייטשט נישט לשון ארמיש, וואו דער מתורגמן האט פשוט געטון די דזשאב פון איבערליינען ענגליש אזוי ווי אידיש?

ארמיש איז לכתחילה, דאס איז געווען די מתורגמן פון ארמיש. שפעטער איז עס געווארן א נוסח אין אן אנדערע שפראך. איך ווייס נישט. איך ווייס אז רב סעדיה גאון האט געמאכט א טייטש אויף אראביש. איך ווייס אבער נישט אויב מ׳האט עס פארגעלערנט בשעת קריאת התורה. מ׳דארף קוקן אין די תימנים. אזוי ווייט איך געדענק, איז געווען יא פלעצער וואס האבן געטון ביידע. דאס הייסט, יעדע פלאץ וואס האט געטון תרגום האט געזאגט אויף ארמיש, ווייל ס׳איז שוין געווען מקובל זייער שטארק, און מ׳האט אויך געטייטשט אויף אראביש, אויב איך געדענק, געוויסע פלעצער, יא.

דיסקוסיע: איבערטייטשן אויף ענגליש אין היינטיגע צייטן

אזוי אז איך בין זיכער אז אין א שול ליינסטו פאר די פרשה אין ענגליש?

איך טו עס ווייל איך האב נישט קיין שול. איך האב א שול וואס באלאנגט פאר׳ן עולם, און זיי טוען די מנהג ישראל. אבער אויב וואלט איך געהאט, ישר כח׳לי, וואלט מען אוודאי איבערגעטייטשט אויף ענגליש יעדע פסוק אדער די פסוקים וואס איז נוגע צו די הלכה. ס׳האט נישט קיין טעם, מ׳ליינט קריאת התורה און קיינער פארשטייט נישט וואס גייט פאר.

איך בין מקבל פון מיינע אבות הקדושים אז מ׳איז מתרגם דורך לייגן א דגוש אויף געוויסע פסוקים און ליינען מיט אן אש קודש, דאס איז די תרגום. אזוי פארשטייט דער עולם מיט ברען. אזוי האב איך געהערט מיינע צדיקים, ליינען מיט אזא אש קודש די געוויסע פסוקים וואס דער עולם דארף הערן, און דאס מיינט מען מיוצא זיין תרגום.

וועט דער עולם פארשטיין? פארשטייט מען נאך ווייניגער דעמאלטס.

מיין פעטער, דער טאהשער רבי, איז א בעל קורא און ליינט זייער שיין, און ס׳איז א גאנצע לימוד. נאר ער קאכט זיך ביי די פסוקים וואו מ׳דארף זיך קאכן, און ווער ס׳וויל מיטהאלטן, ער קען מיטהאלטן פון זיך קאכן.

איך בין שוין געווען אין שולן וואו מ׳האט אביסל מתרגם געווען. ס׳איז שוין געווען אזא זאך, אבער דאס וואלט געווען… איך בין זיכער אז רבי ישמעאל האט נישט געהאט עפעס א פארעם פון מתורגמן וואס איז זיין מתורגמן?

ניין, איך האב נישט געזען.

דרשות און קריאת התורה

דער אמת איז אז רוב רבנים און רבני שולן, מ׳מיינט דאס איז נישט דער מנהג פון תרגום, דאס איז דער מנהג פון דרשות, וואס איז אויך דער אלטער מנהג. אין רוב שולן, נישט היינט מיט׳ן פארן, ליינט מען נאך׳ן ליינען. אבער אין יעדע קלאסישע שול, אן אשכנזי׳שע שול, איז געווען א דרשה. אדער ס׳איז געווען פלעצער וואס ס׳איז געווען פאר קריאת התורה, און ס׳איז געווען פלעצער וואס ס׳איז געווען נאך קריאת התורה. אבער ס׳איז פארט פון די נושא פון קריאת התורה.

הלכות מתורגמן — סדר הקריאה

הקורא קורא פסוק אחד לבד, ער ליינט איין פסוק און ער שווייגט עד שיתרגם אותו המתורגמן, וחוזר וקורא פסוק שני. נישט אז ער זאגט אפ אלע דריי און יעצט זאל דער מתורגמן זאגן, נאר פסוק בפסוק.

ואין הקורא רשאי לקרות למתורגמן יותר מפסוק אחד. דער קורא טאר אויך נישט שווער מאכן פאר׳ן מתורגמן און אים געבן צוויי פסוקים איבערצוזאגן. אבער ער האט אים געדארפט צומישן פשטות, ער האט אים געדארפט צו העלפן פאר׳ן מתורגמן.

הלכות קול — קורא און מתורגמן

נאך הלכות וועגן קורא און מתורגמן. אין הקורא רשאי להגביה קולו יותר מן המתורגמן. דער קורא טאר נישט ליינען העכער ווי דער מתורגמן. און אויך פארקערט, ולא יגביה המתורגמן קולו יותר מן הקורא, כדי מען זאל וויסן אז זיי זענען אין sync. ס׳איז מסתמא גוט פאר די אויער, אדער ס׳איז גוט פאר די ציבור, ס׳איז נישט שייך צו געבן כבוד אז די תורה איז מער אדער די תרגום איז מער, ביידע זענען חשוב.

ואין המתורגמן רשאי לתרגם עד שיכלה הפסוק מפי הקורא. דער מתורגמן מעג נאר אנהייבן, אזוי ווי ס׳איז דא א הלכה לגבי אמן, יא, מען טאר נישט אנהייבן די נעקסטע ברכה פאר יעדער האט געענטפערט אמן. ס׳איז אן ענין פון כבוד הציבור.

ואין הקורא רשאי לקרות פסוק אחד עד שיכלה התרגום מפי המתורגמן. אויך דער קורא טאר נישט אנהייבן ליינען שנעל די נעקסטע פסוק, ער דארף ווארטן ביז… דאס איז אויך כבוד, אויך פשוט מען זאל קענען אויסהערן.

אויפפירונג פון דער מתורגמן

זאגט דער רמב״ם ווייטער, ואין המתורגמן נשען, דער מתורגמן קען נישט שטיין דארטן אזוי ווי רענדאם, ער דארף זיין מיט רעספעקט. ער קען נישט דארטן שטיין אנגעליינט אויף אן עמוד אדער אויף א קורה, אלא עומד באימה וביראה. ער זאל זיין מיט אן אימה ויראה.

דברים שבעל פה — מתורגמן על פה

נאך א וויכטיגע הלכה, ולא יתרגם מתוך הכתב אלא על פה. ער זאל נישט האבן א ספר און פון דארט תרגום׳ען, נאר ער זאל עס זאגן על פה.

ווייטער, אויף דעם זאגט יעדער איינער געדענקט די הלכה, דברים שבכתב אי אתה רשאי לאמרם על פה, דברים שבעל פה אי אתה רשאי לאמרם בכתב. דאס איז געזאגט געווארן אויף די סיטואציע, קריאת התורה, ווען מען ליינט, וואס מען ליינט טאר מען נישט ליינען אויסנווייניג. וואס מ׳זאגט, וואס איז א מסורה, די תורה, די תרגום, איז תורה שבעל פה, ער זאל עס זאגן בעל פה, ער זאל זיך נישט טועה זיין אז דאס איז פשט אין די תורה.

דאס איז לכאורה די ענין, מ׳זאל נישט מיינען אז אפשר קען מען טוישן אביסל די תרגום לפי ענין. וויבאלד דאס איז א נוסח מקובל פון די תרגום וואס מ׳זאגט, און דעריבער איז דאס געשריבן אין די סידור און די חומש. אבער דער עיקר אז ס׳זאל זיין אזא הכרח זאל זיין צו וויסן. דאס איז נישט קיין… נישט קיין… דאך איז דא אן איסור צו שרייבן תורה שבעל פה, דאס איז דער אמת. און לכאורה בכלל דער איסור איז נאר איינס פון “עת לעשות לה׳” אז מ׳מעג עס שרייבן. יא. אקעי.

ואין הקורא רשאי לסייע לתורגמן

ואין הקורא רשאי לסייע לתורגמן. אבער די הלכה, די הלכה פון “לא תרגום הכתב”, דער רמב״ם ברענגט נישט למשל אז ס׳איז דא אן איסור צו שרייבן תורה שבעל פה.

הלכות תרגום והפטרה

איסור שרייבן תורה שבעל פה און די הלכה פון תרגום שבכתב

Speaker 1:

אבער די עיקר איז, ס׳איז א חזרה אזויווי, דאס איז נישט קיין… נישט קיין…

ס׳איז דאך א איסור צו שרייבן תורה שבעל פה, דאס איז די אמת. לכאורה בכלל די איסור, ס׳איז נאר ארץ ישראל לשם, אזוי מעג מען שרייבן. יא?

Speaker 2:

יא.

Speaker 1:

אקעי.

ואין הקורא רשאי לסייע לתרגומו.

אבער די הלכה, דאס איז אויך די הלכה פון די תרגום שבכתב, דער רמב״ם ברענגט נישט למשל אז ס׳איז א איסור צו שרייבן תורה שבעל פה, ווייל מ׳האלט שוין לאנג נאך מתמטיקה זענען, אבער די הלכה גייט נאך אלץ אן, ווייל ס׳איז אוועקגעשטעלט לויט די סדר ווי משה רבינו, משה עזרא, וויאזוי זיי האבן עס אוועקגעשטעלט מיט די דעמאלטסדיגע הלכות.

Speaker 2:

לכאורה.

Speaker 1:

איינס גוט.

הלכות תרגום בציבור

דער קורא טאר נישט העלפן דעם מתרגם

Speaker 1:

ואין הקורא רשאי לסייע לתרגומו,

אה, ער טאר אים נישט העלפן.

Speaker 2:

אונטערזאגן פאר די תרגום, יא.

Speaker 1:

שלא יאמרו תרגום כתוב בתורה.

איינס גוט.

קטן און גדול ביים תרגום

Speaker 1:

והקטן מתרגם על ידי הגדול, דאס הייסט די… א… א…

Speaker 2:

א קטן. אה, סתם, נישט א קטן, א קלענערע.

Speaker 1:

א קלענערע מענטש מעג נעמען א מתרגם וואס איז עלטער פון אים, אבער ואין כבוד לגדול שיתרגם על ידי הקטן.

Speaker 2:

ווייל די כבוד איז פאר די רב אז די שמש זאל איבערטייטשן זיין תורה.

Speaker 1:

אקעי, די רב זאל נישט איבערטייטשן די שמש. די מתרגם איז דאך די שמש, איז די גבאי פון די קורא, סאו דארף ער זיין לאוער פון די…

ולא יהא מתרגם בשנים כאחד, ס׳זאל נישט זיין צוויי, מ׳זאל זיך נישט אינטערהאקן, אלא אחד קורא ואחד מתרגם.

איינס גוט.

פסוקים וואס מען איז נישט מתרגם אין ציבור

דער ענין פון וועלכע פסוקים מ׳איז מתרגם

Speaker 1:

יעצט איז דא א אינטערעסאנטע זאך. יעצט האבן מיר געלערנט…

איינס, וואס איז דא די ענין פון וועלכע פסוקים מ׳איז מתרגם, און וועלכע נישט?

ס׳איז דא אן ענין פון מתרגם זיין, אפילו פאר פשוטי עם, וואס פארשטייען נישט קיין לשון הקודש, און זיי ווייסן נישט וואס ס׳שטייט. און נישט אלעס, ווייסט וואס, דו האלטסט אז דו פארשטייסט נישט קיין לשון הקודש, דארפסטו נישט אלעס וויסן, בסדר?

Speaker 2:

ביי גוט.

Speaker 1:

סאו איז דא געוויסע פסוקים וואס מ׳איז נישט מתרגם.

Speaker 2:

ממ.

מעשה ראובן

Speaker 1:

זאגט ער אזוי, מעשה ראובן, לא כל האמורות מתרגמין בציבור, נישט אלע פסוקים זאגט מען די מתרגם אין איבער. ס׳איז דא געוויסע וועלכע נישט. מעשה ראובן, די מעשה ווי ראובן האט… “ויחל ראובן”, אונז זאגן עס נישט, “וישכב את בלהה פילגש אביו”, אזוי שטייט אין די תורה, אונז זאגן עס נישט איבער הויך, ווייל מ׳דארף אויסלערנען דעם עולם אז נישט יעדע זאך וואס מ׳ווייסט דארף מען זאגן. ניין, זיי גייען נישט וויסן בכלל דערפון, ווייל לאז, מ׳דארף האבן שכל נישט נאר אויף רופן.

ברכת כהנים

Speaker 1:

די צווייטע זאך וואס מ׳זאגט נישט מיט תרגום אין ציבור איז ברכת כהנים, ווייל די ווערטער שטייט דארט “ישא ה׳ פניו אליך”. אונז ווייסן, ווען מ׳זאגט עס אין לשון הקודש, אז ס׳איז א טיפע ענינים. אבער ווען מ׳גייט עס זאגן, ווען יעדער גייט עס זאגן, דער אייבערשטער זאל דיר מאכן פראטעקציע, אדער אפילו די לשון וואס קען מיינען אז די ענין פון משא פנים, דער אייבערשטער זאל נישט זיין א שופט אמת.

דיסקוסיע: וויאזוי האבן די מלאכים עס פארשטאנען?

Speaker 1:

זייער אינטערעסאנט. פארוואס איז דאס פונקט ברכת כהנים וואס מ׳זאגט יעדן טאג, וואס מ׳האט דאך א מצוה צו זאגן, אבער אפילו איינמאל זאל מען עס נישט מיט תרגום זאגן, אז די פשוט׳ע אידן זאלן נישט פארשטיין וואס ער מיינט, וואס דא גייט פאר?

Speaker 2:

עס איז זייער אינטערעסאנט, ווייל די מלאכים האבן יא געפרעגט די קשיא. זעט אויס אז איינער איז יא געווען מתרגם געווען.

Speaker 1:

ניין, די גמרא, די אלע זאכן, די תלמידי חכמים, שטייט מפורש אין די ספרים אויף די הלכות, המלמד מלמד כדרכו, אפילו אין חדר לערנט מען די אלע פסוקים. ס׳איז נישט פשוט אז מ׳וויל נישט דער עולם זאל וויסן, אבער אין ציבור איז נישט קיין…

Speaker 2:

ניין, ס׳איז זייער אינטערעסאנט. די זאכן וואס אונז ווילן נישט די מלאכים זאלן הערן, זאגט מען אונז אין תרגום, יא? סאו, ברכת כהנים איז טעכניקלי נאכנישט געווארן מתורגם. וויאזוי האבן עס די מלאכים אויסגעפיגערט אז זיי האבן געפרעגט “האיך אתה נושא פנים לישראל”, יא?

Speaker 1:

נו, נו. פארקערט, זיי קענען נאר לשון הקודש. לשון הקודש קענען זיי יא, תרגום קענען זיי נישט. די פראבלעם איז נאר אויב איינער גייט עס מתרגם זיין.

Speaker 2:

ניין, זיי פארשטייען לשון הקודש. זיי פארשטייען לשון הקודש. זיי גייען מיר זאגן, זיי ווייסן נישט וואס ס׳מיינט. זיי ווייסן אז “ישא ה׳ פניו” מיינט דער אייבערשטער זאל העלפן די אידן. דאס איז נישט קיין פראבלעם. אבער פונקט די לשון “נושא”, דאס איז א לשון וואס איז שווער מתרגם צו זיין.

Speaker 1:

און מעשה העגל… עניוועי, ס׳איז א מדרש, מ׳האט עס נישט געזאגט.

מעשה העגל

Speaker 1:

שוין, א ווערטל. און מעשה העגל, “ויאמר משה אל אהרן” עד “וירא משה את העם”. א שטיקל פון מעשה העגל, די פיק פון די מעשה, דארט ווי ס׳איז געשטאנען… ער שרייט אויף אהרן… די פלאץ ווי ס׳שטייט אז אהרן האט געמאכט דעם עגל… די פלאץ, די פלאץ וואס איז נישט דא א פשוט׳ע הסבר פארוואס. ס׳שטייט מעשה העגל השנית, דאס איז נישט די מעשה ווען ס׳איז געווען די עגל, נאר די ווערטער ווי אהרן פארציילט פאר משה וואס ער האט געטון. און דארט זעט מען, אויך זעט מען אז אהרן האט זיך געטון. ער זאגט “ויפש את אהרן את בגדיו”, און אויך זעט דארט אויס אז אלעזר איז ארויסגעקומען אליין, ס׳שטייט “וירד אלעזר”, איז פשט אז ער האט אפגעטיילט די פרקים, ממילא טיילט מען נישט.

און אויך פוסק ער אן עגלה ערופה, וואס דאס איז אויך, אז ס׳שטייט אז די עגלה ערופה האט מען געבראכן די ערף, מ׳וויל נישט פארציילן פאר די עולם אז אהרן האט געמאכט די עגל. דאס איז די ערשטע חלק וואס ער ברענגט.

און ס׳איז דא זייער אסאך אין די תורת הקודש וואס ער ברענגט יעדע וואך מנהגים פון יקריאת התורה, ברענגט ער זייער אסאך זאכן וואס ס׳איז געווען פלעצער וואס מ׳זאגט שטיל ווייל ס׳איז א קללה, אדער ס׳איז נישט קלאר פארוואס פונקט די זאך טאר מען נישט רעדן. ס׳איז אינטערעסאנט וויאזוי די רמב״ם ברענגט נישט די אלע הלכות.

מעשה אמנון בן דוד

Speaker 1:

און אויף כל פנים, מעשה אמנון, וואס לאזט מען אויס פון מעשה אמנון? דא רעדט ער שוין פון מפטיר. אין מקום שנוהגין אמנון בן דוד. וואס הייסט ווייטער? אמנון האט געזינדיגט מיט תמר, נו פראבלעם, ער איז געווען אן אמנון, אבער ער איז געווען א זון פון דוד. מ׳וויל נישט מ׳זאל כאפן אז ס׳איז געווען א זון פון דוד וואס האט דאס געטון. גיי פארשטיי, די עולם גייט נישט כאפן?

לא נקרא… אה, נישט נאר, לא נקרא אלא מתורגם, מ׳זאגט עס בכלל נישט. א גוטן! די עולם זאל נישט וויסן, זאל נישט גריסן משום גנותו של דוד. אז ס׳איז נישט קיין שיינע זאך צו רעדן אויף דוד אז זיין זון האט געמאכט דעם מעשה.

דיסקוסיע: ליינט מען עס בכלל?

Speaker 2:

און מ׳ליינט דאך, מ׳ליינט דאך ממילא, מ׳ליינט דאך ממילא, מ׳ליינט דאך בכלל נישט די פרשה.

Speaker 1:

אה, אה, נישט אז מ׳זאל נישט נוצן די מתרגם, נאר ווען מ׳ליינט תורה שבכתב, מ׳ליינט די הפטורה, די הפטורה ליינט מען די פסוקים פון אמנון בן דוד. אזוי קוקט אויס. אזוי זעט אויס פון די רמב״ם. איך געדענק נישט אז אונז האבן אמאל א הפטורה דערפון. ס׳זעט נישט אויס, אבער אויב מ׳ליינט, איז דא הלכות דערפאר.

הלכות הפטרה

דער רמב״ם ברענגט נישט דעם מקור פון הפטרה

Speaker 1:

אקעי, יעצט גייען מיר לערנען אביסל מער הלכות הפטורה. אדער מיר גייען לערנען מער וועגן הפטורה, דיני הפטורה. מיר האבן נישט געלערנט נאך גארנישט וועגן הפטורה. מיר האבן נאר געזאגט אז מ׳איז מקריא דארטן און דארטן, און מ׳איז מעביר די כהן, אבער מיר האבן נאך נישט געלערנט א הלכה׳דיגע זאך, אז ס׳איז דא א תקנה פון הפטרה בכלל. דער רמב״ם ברענגט נישט בכלל פון וואו ס׳קומט א תקנה פון הפטרה, פארוואס, ס׳איז דא פארשידענע תירוצים וועגן דעם וואס דער עולם ווייסט. דער רמב״ם ברענגט נישט גארנישט, אבער ער איז סתם פשוט אז ער ווייסט אז מ׳איז מפטירין בנביא, און ער זאגט נאר די הלכות דערפון. I don’t understand, ס׳איז אינטערעסאנט, ס׳פאסט נישט פאר׳ן רמב״ם. לגבי די עצם זאך זאגט ער אונז קלאר אז ס׳איז תקנת משה רבינו, אבער די קריאת התורה, אבער אויף די הפטרה זאגט ער גארנישט. תכלית דערפון, און וואס איז טאקע? פארוואס זאגט ער עס נישט? וואס איז די ענין? I don’t know, איך ווייס נישט, איך ווייס נישט, אזוי זאגט עס די גמרא. לאמיר גיין ווייטער, מ׳גייט נישט אריינגיין אין דעם.

אקעי, דער רמב״ם וואלט נישט אריינגעגאנגען, איך גיי אויך נישט אריינגיין.

דער מפטיר דארף ליינען אביסל אין תורה פארדעם

Speaker 1:

אבער יעצט גייען מיר אין הלכות. דער וואס איז מפטיר איז אזוי, ער דארף ליינען אביסל אין די תורה פארדעם, ער מוז נישט ליינען א סך, ער ליינט דריי פסוקים, און אפילו ער קען איבערליינען וואס מ׳האט געליינט פריער. דאס איז וואס ווערט גערופן מפטיר. ליה, וואס הייסט מפטיר?

דיסקוסיע: וואס מיינט “מפטיר”?

Speaker 2:

סא דער מפטיר בנביא, סא די ארבעה וואס מ׳האט, מ׳זענען אלע די ערשטע אדער די צווייטע, דער רמב״ם האט פריער געזאגט, עני פון זיי קען טון פיר פסוקים. סא דא מיינט דאס אז דער מפטיר, דער וואס דארף עס זאגן…

Speaker 1:

ניין, דארט שטייט נישט מפטיר בנביא. קודם כל, מיר רעדן פון שבת, באלד וועלן מיר זען אז שבת איז דא מער. שבת און יום טוב איז קיינמאל נישט מפטיר ווען, אויב איך געדענק, ווען ס׳איז נאך די דריי פסוקים. עניוועי, אפילו שלשה פסוקים מיינט אז ס׳איז גענוג, ער קען אויך זאגן די פיר פסוקים, ער קען טון וואס ער וויל. להפטיר בנביא עד שיגלול ספר תורה. ער זאל נאר אנהייבן ליינען… ס׳איז נאך, מפטיר מיינט די ענדיגן, די עקט פון צו ענדיגן מיט די נביא, דאס איז וואס ווערט גערופן מפטיר, יא? ער קען זיין, אבער יעצט רעדט ער, דאס איז וואס ער רעדט דא. אבער די טייטש איז אבער דער וואס ליינט. און די חידוש איז, אז וויבאלד ער ליינט נביא, האט מען נישט געוואלט אז ס׳זאל זיין איינער ליינט די תורה, איינער ליינט נביא, כאילו מ׳וועט מיינען אז די תורה איז איקוועל צו די נביא. ממילא דארף ער אויך ליינען א שטיקל תורה, כדי ער זאל ווייזן אז די תורה איז נאך אלץ חשוב׳ער פון די נביא. ס׳איז זייער וויכטיג, די אלע זאכן זענען צו ווייזן אלע מיני זאכן.

אבער די עצם ווארט מפטיר זאגט עס שוין, אז די מפטיר איז די צו ענדיגן די ליינען. ווייל די ווארט מפטיר מיינט מ׳ענדיגט צו. מ׳ענדיגט צו נאך די פסח ויקומים. ווייל דאס מיינט א סך כלל, מ׳זאגט דאס נאכדעם. אבער ער דארף אויך ליינען די תורה. די ווארט מפטיר זאגט אז די תקנה פון ליינען דברי נביאים איז צו צו ענדיגן די תורה מיט נביאים. ניין, נישט סתם. דאס איז נישט די תקנה. ווערט דאך געזאגט אזא זאך. די תקנה איז, אז נאכדעם וואס מ׳ליינט די תורה ליינט מען דאס. אבער דאס וואלט מען דאך אלץ געקענט מיינען אז דאס איז גלייך. ער דארף ליינען א שטיקל תורה כדי מ׳זאל נישט מיינען אז ס׳איז אן עקסטערע זאך בפני עצמו. ס׳זאל פארדעם צומאכן די ספר תורה.

און דאס וואס אונז רופן די לעצטע עליה מפטיר, מפטיר מיינט צו זאגן דער וואס זאגט די הפטורה. ס׳מיינט נישט צו זאגן אז ער דארף האבן די לעצטע עליה. ניין, דער לעצטער זאגט די הפטורה, אזוי ווי אונז טוען. ס׳איז פארקערט, דער וואס זאגט די הפטורה דארף אויך האבן געליינט אפאר פסוקים. דאס איז די נקודה. אבער מ׳האט נישט געוואלט מיינען אז ס׳איז סתם.

ווי לאנג דארף זיין די הפטורה

Speaker 1:

זאגט די גמרא ווייטער, ווי לאנג דארף זיין די הפטורה? ווי ביי די קריאת התורה האבן מיר געלערנט אז ס׳דארף זיין צען פסוקים. אבער אין א נבי דארף עס זיין לענגער, איך ווייס נישט פארוואס. ס׳דארף זיין איין און צוואנציג פסוקים. ס׳איז דא פסחים חיים פארוואס, איך ווייס אבער נישט פארוואס אזויפיל. אבער ס׳איז דא מינימום צו מינימום זיין. ואם שלם הענין בפחות מעלי אין צריך. אמאל איז דא א נושא וואס איז א גאנצע סובדזשעקט און דער נביא, און ס׳איז קלענער, קען מען, דארף מען נישט מאכן 21 פסוקים אין די הפטורה. ס׳איז דא ביי אונז אויך פסוקים, אין אונזערע הפטורות מיין איך איז דא קלענער.

Speaker 2:

21 קומט אויס אז ס׳איז דא שלושה פאר אלע שבעה קרואים.

Speaker 1:

אה, זייער גוט אז דו שטייסט דא. ס׳איז דריי קעגן די זיבן קרואים, ס׳איז כנגדם. ס׳איז דא אזא מין ענין.

מיט תרגום — צען פסוקים גענוג

Speaker 1:

זאגט די גמרא ווייטער, וויפיל פסוקים איז די בעיסיק מינימום? ס׳איז דא אן אריכות. זאגט די גמרא, אז ס׳איז דא א לאנגע תרגום, אטליעסט א לאנגע תרגום. ואם קרא עשרה פסוקים ותרגמן המתרגם. אויב ער האט געליינט צען פסוקים און ער האט עס איבערגעטייטשט, דאס הייסט, נישט אז ס׳איז נישט אלעמאל פלעגט זיין א תרגום פאר נביא, אבער אמאל אויב מ׳מאכט א תרגום איז דיי. דאס הייסט, ווייל ס׳איז שוין גרעסער, ס׳איז שוין געווארן לענגער. מיט א תרגום איז גענוג נאך מיט צען פסוקים און א טייטש.

צוויי מתרגמים ביי נביא

Speaker 1:

ובנביא, דאס הייסט אין קריאת התורה טאר מען נישט האבן קיין צוויי מתרגמים, פארוואס? מ׳וועט זיך ווערן צעמישט. אבער אין נביא איז נישט אזוי וויכטיג. איז אפילו אחד קורא ושנים מתרגמין, קען מען האבן צוויי מתרגמים, ווייל מ׳איז נישט חושש אז דער נביא וועט גארנישט זיין, נישט אזוי שרעקליך.

מדלג אין נביא

Speaker 1:

און אין נביא אויך האט אבער עד קריאת התורה, רב תומר אומר מדלג זיין אין איין ענין, אזוי ווי די מוסף יום כיפור אין צוויי פרשיות. אבער בנביא מדלג מענין לענין אחר, קען מען יא טאנצן פון איין ענין צום צווייטן, אבער וואס נישט, אין מדלגין מנביא לנביא, פון איין נביא צום צווייטן נישט. אבער ווי יא, עליבא דנביא. אפשר ווייל ס׳איז מער אזוי ווי א גאנצע, ס׳איז מער ווייט, איך ווייס, ס׳איז שוין ווירדער. אבער אין דעם וואס ס׳איז שוין שניים עשר ביחד, הייסט עס יא ווי איין פעקעדזש, הייסט עס כאילו אזוי איין ספר. על הנביאים, יא.

הלכות קריאת התורה והפטרה – דילוג בנביא, ברכות ההפטרה, מנין הקוראים, וסדר העליות

דילוג בנביא (המשך)

און ביי נביא אויך האט ער, אה, והוא הדין בקריאת התורה, טאר מען מדלג זיין אין איין ענין, אזוי ווי די מוסף פון יום כיפור אין צוויי פרשיות. אבער בנביא, מדלג מענין לענין אחר, קען מען יא טאנצן פון איין ענין צום צווייטן. אבער וואס נישט?! פון איין נביא צו א צווייטן נישט.

אבער ווי יא?! אלא בנביא… ס׳איז שוין נישט קיין כבוד פאר די נביא צו… אפשר ווייל ס׳איז מער אזויווי א גאנצע… איך ווייס נישט, ס׳איז שוין מער ווערדער. אבער אין וויבאלד ס׳איז שנים עשר בבת אחת, הייסט עס יא ווי איין פעקעדזש, הייסט עס ווי איין ספר. אה, אפשר הייסט עס ווי איין ספר, כל הנביאים, יא.

אבער וואס נישט, דארט, זייער גוט, באקווארדס זאל מען נישט טון. פארוואס? איך ווייס נישט, ס׳איז נישט קיין וועג. מ׳טוט נישט אזוי. דרך אגב, שבת תשובה ליינט מען אפאר שטיקלעך פון תרי עשר וכדומה.

וכל המדלג, אבער וויכטיג איז די זאך, די וואס טאנצן ארום, לא ישהה בדילוגו כדי שישתלם התרגום תחתיו, דאס איז א ברכה לבטלה, דאס איז א הפסק.

קריאת פסוקים בנביא פאר׳ן מתרגם

נאך א זאך וואס איז אנדערש קריאת התורה פון די נביא. ביי די קריאת התורה האבן מיר געלערנט אז מ׳טאר נאר ליינען איין פסוק אויפאמאל און מ׳לאזט פאר די מתרגם. אבער ביי די נביא איז ווייניגער וויכטיג, סאו מ׳קען ליינען דריי פסוקים.

הקורא בנביא יש לו לקרות למתרגם שלשה פסוקים. והמתרגם מתרגם שלשתן. און איך זעה איך אזוי, פארוואס? ווייל דאס איז אויך אפשר נישט אזוי וויכטיג ער זאל זיך צומישן. יא, דאס איז לכאורה די ווארט.

ואם היו שלשה פסוקים שלש פרשיות, דעמאלט קורא למתרגם אחד אחד. פארוואס? ווייל דעמאלט קען ער יא ווערן צומישט, ווייל ס׳איז דריי אנדערע ענינים, ווערט ער גאנץ צומישט. אויב ס׳איז איין מאל דריי פסוקים וואס איז א המשך, אקעי, די מתרגם וועט געדענקען און ער וועט זאגן די גאנצע זאך. אבער אויב ס׳איז דריי פרשיות, ס׳מאכט זיך טאקע אפאר… די גמרא ברענגט א דוגמא פון א געוויסע זאך אין נביא, יא, אין נביא ישעיה, וואס איז דריי פסוקים אבער יעדע איינס איז א גאנצע פרשה, דארף מען ליינען עקסטער ווייל ער קען ווערן צומישט, ווייל ס׳איז אנדערע נושאים, אנדערע פרשה. זייער גוט.

ברכות ההפטרה

פונקט אזויווי מיר האבן געלערנט אז אין קריאת התורה איז דא ברכות, אזוי אויך מפטיר האט אויך ברכות. און די רמב״ם ברענגט נישט דא די ברכות. אפשר ערגעץ אנדערש ברענגט ער די לשונות פון די ברכות אין די נוסח התפילה. אינטערעסאנט אז דא ברענגט ער נישט די נוסח הברכה. יא, אבער… ס׳שטייט נישט אין סידור, ניין? ער וועט עס שפעטער גיין ברענגען אין פרק י״ב. וועט באלד לערנען, אין די סוף וועט ער האבן.

ווען מ׳איז מפטיר בנביא, מברך לפניו ברכה אחת. אזוי ווי ברכת התורה איז דא א ספעציעלע ברכה. דאס הייסט, ברכת התורה רעדט מען פון משה רבינו, אשר נתן לנו תורתו. אבער ווען מ׳זאגט ברכת נביאים, דארף מען זאגן א ספעציעלע ברכה, אשר בחר בנביאים טובים.

שטייט דא, אשר בחר בנביאים. עניוועי, ווייל ס׳זעט אויס אזוי ווי דאס איז דער ענין פון, דאס איז די ברכת התורה פון נביאים. טאקע, ווען מ׳ליינט נישט אין בית המדרש, נאר סתם איינער לערנט, איז עוסק אין נביאים וכתובים אנשטאטס אין תורה, אפשר דארף דאס זיין זיין ברכת התורה. אקעי, למעשה איז דאס נישט אזוי.

מ׳מאכט נאך דעם ארבע ברכות. וועלכע ארבע? זאגט די גמרא אזוי: ברכה ראשונה איז די ענדע פון “האל הנאמן בכל דבריו”. די צווייטע איז “בונה ירושלים”. די דריטע איז “מגן דוד”. די פערטע, די פערטע איז “ומעין קדושת היום, כדרך שאומרים בתפילה”.

דער לאגישן סדר פון די ברכות

ס׳איז זייער אינטערעסאנט. “בונה ירושלים” און “מגן דוד” זענען ברכות וואס מ׳זאגט אין אונזער שמונה עשרה. “האל הנאמן” איז עפעס יוניק. און נאכדעם דא, “ומעין קדושת היום”, איז אויף קדושת היום.

מ׳רעדט דאך דירעקט פון דעם, ס׳איז ווי א המשך. “אשר בחר בנביאים טובים”, אז די דיבורים וואס ער האט געזאגט פאר די נביאים זענען נאמן. נאכדעם בעט מען אז ער זאל טאקע אויספירן וואס ער האט צוגעזאגט פאר די נביאים, צו בויען ירושלים און צו געבן פאר דוד המלך. און נאכדעם רעדט מען פון קדושת היום, אזוי ווי אין תפילה.

ס׳איז דא א זאך אין ראש חודש און שבת, אז אין די הפטרה איז מען מזכיר ראש חודש אין די ברכות איר, כדי שיהא מזכיר בתפילה. הגם אז ראש חודש האט נישט קיין אייגענע הפטרה, אבער ווען ס׳איז שבת, מאכט מען יא ראש חודש אין די הפטרה.

דא איז מיין שטיקל רעיון, פארוואס מאכט מען די אלע ברכות?

דער ראב״ד׳ס נוסח

אה, דער ראב״ד ברענגט אז מיר האבן אן אנדערע ברכה. מיר זאגן נישט “בונה ירושלים”, מיר זאגן “משמח ציון בבניה” טאקע ביי די הפטרה, די צווייטע ברכה. נישט “מגן דוד”, נאר “משמח ציון בבניה”.

ס׳איז דא אנדערע נוסחאות. לכאורה איז דאס אלץ נישט מעכב די נוסח, אבער דא זעט מען אויך אז דאס איז עפעס א ספעציעלע סעט, ס׳איז כמעט אזויווי א תפילה. מ׳מאכט דאך א ברכה על א… יא, די גמרא זאגט נישט די גאנצע נוסח, דא שפעטער גייט ער זאגן, אבער ס׳זעט אויס אז ס׳איז ממש אזוי ווי א… די ברכה אמצעית פון די תפילה פון שבת, פון שמונה עשרה.

אקעי, און דאס איז די נוסח. עד כאן הלכות הפטרה, הלכות נביא.

מנין הקוראים – וויפיל עולים

יעצט גייען מיר לערנען וויפיל עולים דארפן זיין. דו ווייסט דאס האבן מיר נאך נישט געלערנט גארנישט וועגן די עולים, חוץ פון דעם איז דא א מינימום. יא, עס שטייט אז עס זאל זיין דריי, און אז יעדער איינער זאל ליינען דריי. א מינימום דריי, זייער גוט. אבער יעצט גייען מיר לערנען אז עס איז דא אסאך מער פרטים אין דעם.

“כמה הן הקוראין? וויפיל מענטשן ליינען אין די תורה? בשבת בשחרית קורין שבעה.” שבת בשחרית איז שבעה, זיבן ברכות. מ׳דאווענט דאך אויך דא זיבן ברכות. זיבן עולים. “וביום הכיפורים ששה, ובימים טובים חמשה. אין פוחתין ממנין זה,” מ׳מאכט קיינמאל נישט ווייניגער ווי עט ליעסט די שבעה, ששה, אדער חמשה, “אבל מוסיפין עליהן.”

“בראשי חדשים ובחולו של מועד קורין ארבעה.” דו זעסט אז אויף ראשי חדשים און חול המועד קען מען נישט מוסיף זיין. ניין, ניין, דער רמב״ם זאגט בפירוש. קוק ווייטער, קוק ווייטער. “וביום הפורים ובמנחה, וביום חנוכה ופורים בשחרית, ובתענית בשחרית ובמנחה, קורין שלושה. ואין על אלו מוסיפין כלל.”

און אויף די, אויך נישט, “אין פוחתין ממנין זה.” אויף די, אויף די ראשי חדשים און שבת און יום כיפור, די אלע, “אין פוחתין ממנין זה ואין מוסיפין עליהן.” זייער גוט. אבער שבת, יום כיפור און יום טוב קען מען צולייגן.

דער מנהג פון הוספות

זייער גוט. און אין שולחן ערוך שטייט אז מ׳פירט זיך נישט, ווי עס שטייט אין רמ״א, אז מ׳פירט זיך נישט צו מוסיף זיין. שבת יא, אבער נישט יום טוב? נאר איין יום טוב וואס מ׳פירט זיך, יא, וואס איז קאלד שמחת תורה. מ׳מאכט נישט סתם הוספות, מ׳מאכט הונדערט טויזנט עליות. אקעי.

אינטערעסאנט. וואס איז די שכל? דו זעסט דא א שכל אין דעם? וואס האט צו טון אויב מ׳ארבעט, וואס האט צו טון מיט יום טוב דארף מען דאך גיין עסן, און אזוי ווייטער. סאו, עס איז דא ריזאנס פארוואס מ׳האט די חילוקים. אקעי.

מי הקוראים – ווער קען עולה זיין

יעצט גייען מיר לערנען, ווער קען קורא זיין בציבור? ווער איז די עולים? מיר האבן געזאגט אזוי, “מי הם העולים? מי הם הקוראים?” רייט? ביז יעצט האבן מיר געלערנט וויפיל קוראים זענען דא. יעצט גייען מיר לערנען ווער גייט זיין דער קורא. יא?

אשה לא תקרא בציבור

איז אזוי, “אשה לא תקרא בציבור מפני כבוד הציבור”. א פרוי זאל נישט זיין דער וואס ליינט בציבור. ס׳פאסט נישט פאר׳ן עולם אז זי זאל ליינען בציבור, ווייל דער עולם האט עס נישט ליב. דער עולם האלט אז זיי זענען בעסער פון פרויען, און אז א פרוי גייט ליינען פאר דיר, כאילו דו קענסט נישט ליינען נאר די פרוי, קען דער עולם פילן שלעכט.

ביי שליח ציבור האט ער אויסגערעכנט אז נאר א זכר קען זיין א שליח ציבור? ניין. ער האט יא געזאגט אז זיי דארפן זיין זכרים ביי מנין, ביי ברכת… יא. “אסור לגדולים מברכים”. ס׳איז נישט געשטאנען גארנישט וועגן זכרים. ניין. ווייל קריאת התורה שטייט בפירוש אין די גמרא. לכאורה איז פשוט אז אויב ביי קריאת התורה איז די זעלבע זאך, ס׳איז אלץ די זעלבע סעט הלכות. לכאורה איז עס די זעלבע זאך. די גמרא שטייט בפירוש אז מעיקר הדין אשה עולה למנין שבעה, זי קען יא ליינען, אבער אמרו חכמים אז ס׳פאסט נישט ווייל דער ציבור האט עס נישט ליב.

ס׳איז דאך א בושה פאר׳ן ציבור. אמת. פון די גאנצע צען מענטשן, נאר די פרוי קען ליינען. בכלל דיך וואס דו האסט א בקורא איז א בושה פאר׳ן ציבור. היינטיגע צייטן. אפשר דער ציבור איז שוין אזוי פארשעמט. מ׳דארף בכלל ציילן זייער כבוד וויפיל מ׳קען.

קטן היודע לקרות

זאגט ער ווייטער, “קטן היודע לקרות ויודע למי מברכין”, ער ווייסט וויאזוי צו זאגן די ברכה, אה, “ויודע למי מברכין”, אבער ער ווייסט אויך, ער קען שוין האבן כוונה, ער ווייסט צו וועם ער מאכט די ברכה, “עולה למנין הקוראים”. קען ער זיין איינער פון די ליינערס. איז דער רמב״ם׳ס שיטה איז אז א קטן איז געהעריג, א קטן שיודע איז געהעריג, קען מען אים עולה זיין פאר יעדע עליה, און ער איז עולה למנין. ס׳איז דא אנדערע שיטות וואס לערנען אנדערש, אבער דאס איז די פסק פון די רמב״ם.

דער מנהג איז נישט אזוי צו טון. דער מנהג איז נאר צו טון… אויף דעם איז דאך א בראווען כבוד הציבור. אשה יא, און קטן איז נישט קיין כבוד הציבור. ס׳איז נישט כבוד פאר׳ן עולם אז א קטן ליינט. פארקערט, ס׳איז קיוט, אה, א קטן ליינט היינט.

המפטיר עולה מן המנין

“לפיכך המפטיר עולה מן המנין שבעה קרואים בתורה”. אה, גוט. דאס הייסט אויב מ׳האט נאר געליינט זעקס, קען דער מפטיר זיין דער זיבעטער. אונז פילן זיך געווענליך אז דער מפטיר איז דער אכטער, אבער אויב מ׳וויל מאכן נאר זעקס עליות און דער אכטער, און מפטיר זיין די זיבעטע איז אויך בסדר.

און מערסטנס שליסט זיך עס ביי קדיש, ביים משלים, דער וואס אונז רופן אחרון, די עליה פון אחרון, איז דער משלים, דער וואס ענדיגט די… דעמאלטס איז איינער מפטיר און איינער עולה. ווייל דעמאלטס איז פשט אז דער עולה ליינט נאר נביא. ער ליינט נישט נאר נביא, ער ליינט אויך מפטיר, און ציען אויך אזוי. און מאכן א קדיש כדי צו ווייזן אז יעצט האט מען געענדיגט די קריאת התורה און יעצט הייבט זיך אן מפטיר. און דעמאלטס קען מען נישט רעכענען, ווייל ער איז דאך נישט פארט, ער איז דאך קלאר פארט פון די מפטיר, נאר ער ליינט די משלים פון די תורה כדי צו נישט מזלזל זיין אין די תורה.

זייער גוט.

אויב נאר איינער קען ליינען

“ואם לא היה יודע לקרות אלא אחד”, נאר איינער קען ליינען. זייער גוט, יעצט קומען מיר אן צו די סיטואציע וואס אונז לעבן מיר היינט אין איר. “אם אין שם אלא אחד שיודע לקרות, הוא עולה ויורד לכל קריאה וקריאה”. אויב איז נאר דא איינער וואס ליינט, איז ער ליינט די גאנצע צייט. אזוי זאגט דער רמב״ם. “עולה וקורא”, ער שטעלט זיך אויף און ליינט, “ויורד ויושב”, ער זעצט זיך צוריק אראפ, “וכן קורא שני ושלישי”.

דער רמב״ם זאגט אונז נישט אז ער מאכט יעדע מאל א ברכה. לכאורה נישט, לכאורה מאכט ער נאר א ברכה פאר די ערשטע און נאך די לעצטע.

פארוואס נישט? ער מאכט די אלע ברכות. דער רמב״ם זאגט נישט “עולה ומברך וקורא”. ער האט שוין געמאכט די ברכה פאר די ערשטע, און ער וועט זאגן די לעצטע ברכה אחרונה נאך די לעצטע. אבער ער דארף ארויפגיין און אראפגיין, און דאס נעמט שוין אוועק עקסטערע צייט. “וקורא שני ושלישי עד שיגמור מנין הקוראים של אותו היום”.

זייער גוט. אזוי דארף מען טון אויב איז נאר דא איינער וואס קען ליינען. וויאזוי איז געווארן די זאך אז איינער קען מאכן די ברכה און א צווייטער קען ליינען, דאס ווייסן מיר נאך אלץ נישט.

אקעי. יא, ס׳שטייט נישט.

סדר הקוראים – כהן, לוי, ישראל

גרייט. דער רמב״ם זאגט, “בכל קריאה מאלו”, ביי די אלע קריאות וואס מ׳האט געלערנט, איז אזוי, איז וואס איז די סדר? אה, ווער איז דער עולה? מ׳גייט ווייטער, ווער איז דער קורא? ס׳איז דא דריי אדער פארשידענע עולים, צוויי, דריי, אדער פיר, אדער פינף, אדער זעקס, אדער זיבן. איז ממילא איז, ווער גייט קודם? קענסטו מיר אריינלייגן אין די סדר הקוראים? אקעי.

“בכל קריאה מאלו, כהן קורא ראשון, ואחריו לוי, ואחריו ישראל”. זאגט דער רמב״ם אז דאס איז א מנהג פשוט וואס אונז ווייסן מיר, אסאך מאל איז א תלמיד חכם מער חשוב ווי א כהן. אזוי ווי שטייט, דער רמב״ם ברענגט עס אין הלכות תלמוד תורה, אז א ממזר תלמיד חכם איז קודם לכהן גדול עם הארץ. א ממזר איז אזוי די הלכה דא אויך, יא? איז לכאורה וואלט מען ווען געדארפט דא אויך מאכן אזוי. אבער זאגט דער רמב״ם, ניין, דער מנהג פשוט איז יא אויסגעשפרייט געווען אז אפילו א כהן עם הארץ איז יא קודם לעלות לפני תלמיד חכם.

קריאת התורה: סדר העליות, משלים, מפטיר, והלכות ספר תורה

סדר הקריאה: כהן, לוי, ישראל

Speaker 1:

קענסטו מאכן אין קאפ סדר הקריאה? אקעי, לאמיר זאגן די מי קורא. איז אזוי, כהן קורא ראשון, ואחריו לוי, ואחריו ישראל. זאגט דער רמב״ם אזוי, דער מנהג הפשוט. אונז ווייסן דאך אז אסאך מאל איז א תלמיד חכם מער חשוב ווי א כהן. אזויווי עס שטייט, דער רמב״ם ברענגט עס אין הלכות תלמוד תורה, אז א ממזר תלמיד חכם איז קודם לכהן גדול עם הארץ. אמת, אזוי זאגט די הלכה דא אויכעט, יא. איז לכאורה וואלט מען ווען געדארפט דא אויכעט מאכן אזוי. אבער זאגט דער רמב״ם, ניין, דער מנהג פשוט איז יא אויסגעשפרייט געווארן שאפילו כהן עם הארץ איז יא קודם לעלות לתורה לפני חכם גדול מישראל. אזוי איז געווארן דער מנהג.

דער רמב״ם זאגט אונז נישט, אבער דער רמב״ם ברענגט עס אזוי אז אזוי טוט מען. דער רמב״ם איז קעגן דעם מנהג, און ער פירט אויס, ער זאגט, “אבל האמת שכל מי שגדול מחבירו בחכמה קודם לעלות לתורה”. דער רמב״ם זאגט אזוי, דער מנהג איז אז מ׳איז מקדים כהן לוי ישראל, אבער ער זאגט ארויס, ווארט, אין ישראל, ס׳איז דאך מבואר צווישן די זיבן עליות… ער זאגט נישט אקעגן דעם מנהג.

סאו, פארציילט ער דאך מיר אן אין כהן, אויב ווילן עס האבן די חכמים… אבער כל הגדול מחבירו גייט אמת׳דיג אפילו אויף די כהנים, און אוודאי, דער מנהג פשוט איז נישט אזוי. דער רמב״ם ווייסט אויך אז דער מנהג פשוט איז נישט אזוי. און דער רמב״ם זאגט אז אויף דעם מנהג פשוט איז גוט געווארן, און דער רמב״ם מיינט אז דער רמב״ם זאל זיין חשוב, דער וואס קען די בעסטע לערנען זאל באקומען די מערסטע כבוד. מען טוט נישט דעם, יעדער איינער איז וואויל און מען גיבט יעדן איינעם כבוד, עניוועי, דאס איז א גרויסע פראבלעם. מען דארף זיין זייער שטארק אליטיסטיש. און אזוי איז אויך די ווייליגע רב, דארף אן ספעשיל פלייעס אונז האבן פון די תלמידי חכמים. ווייליגע מנהג פשוט, דארף מנהג פשוט, דארף מנהג פשוט, וואס מען טון?

משלים, גולל, מפטיר — די חשיבות פון דער לעצטער עליה

Speaker 1:

אזוי, איז ער פריער געלערנט אז דער אחרן, ביים זאגן די לעצטע וואס זאגט די ברכה, ער מאכט צו דאס ספר תורה, ער איז נוטל שכר כנגד הכל. וואס דאס מיינט, וואס דען, יענער וועט באקומען שכר פאר יעדער? וואס דאס איז די מין? ווייס איך נישט. אבער חז״ל, ער איז זייער חשוב.

וואס די חשיבות איז, איז אן אינטערעסאנטע זאך, איך ווייס נישט פארוואס. ממילא, לפי זה עולה משלים אפילו גדול שבעדה. ס׳מיינט אז משלים, ס׳איז נישט מוכרח אז מ׳גייט נאר די חשיבות רייע. אבער משלים קען זיין אפילו די גדול שבעדה, נישט מפטיר. מפטיר איז די שוואכסטע עליה על פי הלכה.

Speaker 2:

אבער דער מפטיר איז דער משלים?

Speaker 1:

ער איז משלים און נאכדעם איז דא מפטיר? אה, ווייל ער זאגט איבער. מפטיר איז דער וואס זאגט איבער. משלים איז דער אחרון. יא. סאו, מעיקר הדין משלים איז גולל. גולל הייסט משלים איז נוטל שכר כולם. סאו ממילא, איז וואס? ס׳איז נישט די גולל אליין, דער וואס איז עולה און איינער איז גולל ביי אים. אזוי ווי למשל מ׳רופט צו א בחור צו טון גלילה. אבער די חשיבות דערפון איז אויף די לעצטע קורא.

דיסקוסיע: וואס מיינט “גולל נוטל שכר כולם”?

Speaker 1:

סאו, גולל מיינט בפשטות, און ס׳זעט אויס פון רמב״ם, אז פשוט די לעצטע וואס איז גולל, ס׳איז נישט געקומען, מ׳האט נישט גערעדט וועגן הגבהה בכלל דא. וואס אונז מאכן הגבהה, איך ווייס נישט, ס׳שטייט נישט אין רמב״ם. ביז יעצט האב איך געלערנט אז דער לעצטע וואס ליינט, ער מאכט יעצט צו די תורה, ער איז גולל. דאס איז די, ממילא ער מאכט די לעצטע. אבער אונז וואס אונז מאכן די לעצטע, און נאכדעם אן עקסטערע מענטש רופט מען אויף אויף הגבהה, קען זיין אז אדרבה, די לעצטע טאר נישט עולה זיין א גדול, נאר דער וואס איז גולל. מ׳דארף וויסן וואס די טייטש “גולל נוטל שכר כולם”, מיינט דאס ליטעראלי די גולל, אדער אפשר מיינט דאס די לעצטע? לויט די רמב״ם האב איך פארשטאנען אז ס׳מיינט די לעצטע.

“אין מפטירין בנביא עד שיגול ספר תורה”. סאו די לעצטע איז גולל ספר תורה, און פארדעם הייבט מען אן די נביא.

Speaker 2:

ניין, דאס זאג איך, אבער די וואס אונז מאכן עקסטערע גלילה און עקסטערע די משלים, סאו די משלים איז דער וואס איז גולל געווען די ספר תורה.

Speaker 1:

די אשכנזים האבן פארשטאנען אז דאס וואס שטייט “גולל נוטל שכר כולם” מיינט די גלילה, נישט די לעצטע עליה. ס׳איז אינטערעסאנט, בפשטות איז דאס אפשר נישט אזוי.

אפשר קען מען פארשטיין אז זיי קומען אזוי ווי פון “גדול המעשה יותר מן העושה”, וואס טייטש? דו האסט זיך אפגעגעבן מיט די כבוד התורה, איז דאס אזוי חשוב ווי די ליינער. ס׳איז עפעס אזא מין זאך, ס׳איז נישט קלאר. ס׳איז פשטות האט דאס צוטון מיט די אחרון איז מער חביב, עפעס אזא זאך, פשוט מ׳ענדיגט. ס׳זעט אזוי אויס, איך ווייס נישט וויאזוי מ׳פארשטייט דאס, ס׳איז סתם עפעס א סגולה. וואס איז די ענין? איך האב נישט פארשטאנען די גרויסע ענין פון גורל. במחילה, איך פארשטיי נישט וואס די ענין איז. איך פארשטיי עס אפילו נישט, אבער איינער קען מיר זאגן, זאל ער מיר אנקאלן, שיקן א מעסעדזש, מיר מסביר זיין די טייטש. ס׳איז נאך אסאך זאכן. ביזדערווייל פארשטיי איך נישט קיין טייטש. יא, ס׳איז שוין אסאך אידן וואס איך ווייס לעבן מיט א גורל, און איך פארשטיי נישט די ענין.

אין שם כהן, אין שם לוי

Speaker 1:

אקעי. יעצט דארף מען וויסן אזוי, וואס טוט זיך ווען ס׳איז נישט דא קיין כהן? איז אזוי די הלכה איז, מ׳איז עולה כהן, לוי, און נאכדעם ישראל. זאגט די רמ״א, “אין שם כהן, עולה ישראל”. דעמאלטס גייט מען נישט… ווען ס׳איז נישט דא קיין כהן, איז נישט פשט אז יעצט זוכט מען, אקעי, ס׳איז נישט דא קיין כהן, כאטשיג א לוי. ניין, ווען ס׳איז נישט דא קיין כהן, איז די סדר צעבראכן געווארן. ס׳איז שוין מער נישט דא קיין הייערארקי. עולה ישראל, און ער יורש׳נט דעם לוי בכלל. יא, אז ס׳זאל נישט גיין די לוי נאכדעם.

די זעלבע זאך, “אין שם לוי, כהן שקרא ראשון קורא פעם שניה במקום לוי”. אויב ס׳איז נישט דא קיין לוי, איז די כהן עולה צוויי מאל, כדי ס׳זאל נישט אויסקוקן, מענטשן זאלן נישט אנהייבן טראכטן אויף א ישראל אז ער איז א לוי אדער עפעס. דאס איז די ריזן? אקעי, וואס מיין איך? “אבל לא יקרא אחריו כהן אחר”. אה, דאס איז די ווארט. “דאז אומרים הראשון פסול, לפיכך קרא כהן אחר”. מענטשן גייען זען אז ס׳איז עולה געווען איין כהן, נאכדעם א צווייטער כהן, וועלן זיי טראכטן, אה, מ׳איז געוואויר געווארן אז ער איז נישט א גוטער כהן אדער עפעס. זייער גוט. “וכן לוי אחר לוי לא יקראו שניהם”. ישראל אחר ישראל איז נישט קיין פראבלעם, ווייל אלעס איז די זעלבע. אבער ביי כהן און לוי קען מען מיינען אז מ׳האט געטראפן אז ס׳איז א פראבלעם, ער איז נישט קיין כהן, ממילא טוט מען נישט דאס.

סדר התפילה מיט קריאת התורה

Speaker 1:

עד כאן האבן מיר געלערנט הלכות קריאת התורה. יעצט גייען מיר לערנען, אזויווי זיי האבן געלערנט, קריאת התורה און תפילה. איז אזוי, “כל יום שיש בו תפילת מוסף”, יעדן טאג וואס ס׳האט אויך א מוסף, דאס הייסט אסאך צייטן פון קריאת התורה וואס ס׳האט א מוסף, ווי ראש חודש וכדומה, איז “אחר שגמר שליח צבור תפילת שחרית אומר קדיש”, ער זאגט א קדיש, וואס איז די ריכטיגע קדיש תתקבל, נאך שמונה עשרה קומט דאך א קדיש, “ומוציא ספר תורה”, ער נעמט ארויס א ספר תורה, “וקורא לאחד אחד מהצבור”, ער רופט אויף די כורם, און ער איז מקיים מיט א תורה. וכשגומר ומחזיר ספר תורה, אומר קדיש ומתפללין תפילת מוסף. זייער גוט.

קדיש ביי מפטיר

Speaker 1:

וואס איז די טעג וואס ס׳איז דא מפטיר אין מוסף? איז יא, די אנדערע ווערטער ראש חודש איז נישט דא קיין מפטיר, דאס איז די סייד. וואס איז יום טוב וכדומה וואס ס׳איז דא מפטיר אויכעט, נוהגין לומר קדיש קודם שיעלה המפטיר. פארוואס האבן מיר געלערנט? דאס איז כדי להפסיק צווישן די קריאת התורה און די הפטרה. ויש מקומות שנוהגין לומר אחר המפטיר. ס׳איז דא וואס זאגן אויכעט נאך די מפטיר, אדער נאר נאך די מפטיר די קדיש? לכתחילה נאר. ס׳איז דא נוהגין, נוהגין לומר, אבער יש, ס׳איז דא וואס פירן זיך אנדערש. וואס איז די פוינט פון יענע קדיש? ווייס איך נישט. איך מיין אז ס׳איז דא וואס זאגן ביידע קדישים היינט. איך ווייס נישט. סתם נאך קריאת התורה זאל זיין א קדיש כאילו, נישט כדי להפסיק צווישן דאס און דאס. אקעי.

ווען מ׳טראגט צוויי תורות איז דא א גאנצע מחלוקת וואס מ׳טוט מיט דעם קדיש, זאל מען קוקן אין די סידור און טון וואס ס׳שטייט דארט. אקעי.

מנחה של שבת ויום כיפור

Speaker 1:

יעצט, וואס איז מנחה? איז יא, מנחה של שבת ויום כיפור וואס מ׳ליינט דעמאלטס אויכעט, איז נאך דעם וואס דער שליח ציבור זאגט תהלה לדוד וסדר היום, וואס אונז רופן איינשרייבן די ציון, אומר קדיש, ומוציא ספר תורה וקורא בו, ומחזירו, ואומר קדיש, ומתפללין מנחה. יא. וכן בתענית, תענית איז נישט דא קיין סדר היום, אבער מ׳זאגט, קורין במנחה, ואחר כך אומר קדיש, ומתפללין תפילת מנחה. יא. אבל ביום טוב אין נוהגין כן, יום טוב איז נישט די מנהג צו ליינען ביי מנחה.

איך ווייס די יושבי קרנות יום טוב, ווייסטו שוין דארט וואס… אזוי האבן מיר דארט געלערנט אז יום טוב ביינאכט איז א קליינע עולם אין בית המדרש, האבן מיר געלערנט. יא. די תקנה איז נאר געווען שבת.

Speaker 2:

ווייסטו פארוואס האבן מיר די זעלבע יושבי קרנות? דו האסט געזאגט אז ס׳איז נישט געשטעלט יום טוב, זעהט מען אז יום טוב איז נישט דא.

Speaker 1:

ווייל יום טוב איז מען נישט אזוי שטארק בארד, ווייל יום טוב קען מען כאטש קאכן. אה, אקעי.

ביום שאין בו מוסף

Speaker 1:

וביום שאין בו מוסף, א טאג אזויווי מאנטאג און דאנערשטאג וואס ס׳איז נישט דא קיין מוסף, איז נאך שחרית זאגט מען קדיש, מ׳נעמט ארויס די תורה, מ׳ליינט עס, מ׳לייגט עס צוריק, מ׳זאגט קדיש, נאכדעם זאגט מען תהלה לדוד און סדר היום אזויווי יעדן טאג, און מ׳זאגט קדיש, ואז הם נפטרין. אונז טוען מיר אביסל אנדערש, אונז לאזן די תורה אינדרויסן ביז נאך קדיש וסדר היום. פאר סאם ריזען, אבער אזוי איז די מנהג, און דער רמב״ם פארקערט. יא, איך זאג, איך מיין אז די “ואם נפטרים” איז זייער א וויכטיגע זאך ביים סוף פונעם דאווענען, א חלק פון די סוף דאווענען איז אוועקגיין. ווי דער רמב״ם האט אויך אויסגערעכנט ווען ער ענדיגט דאווענען. ווייל לפיכך, ווען דער מענטש וואס קומט אין בית המדרש, אזוי ווי מען ווייסט אז פון אכטע ביז עלף דרייסיג איז מען אין בית המדרש, מען דרייט זיך און מען פרייט זיך, קום, דאווען, גיי אהיים. “ואם נפטרים”.

אקעי, נאו פראבלעם. ס׳איז אריינגעדרוקט אין די סידורים. “ואם נפטרים”. ס׳שטייט נישט אין דעם סידור. ס׳דייט נישט, דאס איז נישט תורה. דער חיד״א האט געדאוונט מיט׳ן סידור אויך, ער האט געלערנט.

הלכות ספר תורה

Speaker 1:

אקעי, יעצט מיר גייען מיר לערנען צוויי הלכות נאך. עד כאן איז בעצם כל הלכות קריאת התורה. יעצט גייען מיר לערנען הלכות ספר התורה, קען מען זאגן. הלכות וויאזוי כבוד ספר התורה, וואס איז שייך צו די ליינען. פון וועלכע ספר ליינט מען קריאת התורה?

אין קורין בחומשין

Speaker 1:

און די אזוי, דער רמב״ם, “אין קורין בחומשין”. וואס הייסט דאס? ס׳איז דא א ספר וואס די גאנצע חומשי תורה איז געשריבן אין איין ספר, איז אויך דא וואס מען פלעגט שרייבן די חומשי תורה אין פינף פיפטלעך. מען ליינט נישט פון אזא חומשל בבתי כנסיות משום כבוד הציבור. נאר וואס דען? מען נעמט א חומש וואס ס׳שטייט דערין אלעס.

ס׳איז פשוט נישט קיין… ס׳איז דא א חילוק צווישן געדרוקט אדער געשריבן, אבער די עיקר חילוק איז צווישן צו ס׳איז אלעס אין איין ספר אדער צו ס׳איז צעטיילט אין פינף. דער רמב״ם זאגט אז ס׳איז נאר כבוד הציבור. פון דא איז משמע אז אויב ס׳איז געווען א יחיד למשל, וואלט ער געקענט ליינען אין קריאת התורה. ער האט סתם א מנין, נישט קיין ציבור מיט די גאנצע כבוד. ס׳איז נישט קיין ענין, ס׳איז נישט פשט אז ס׳איז א פסול אין ספר תורה החומשל. לויט די רמב״ם וואס שטייט דא, און די גמרא דארף מען מדייק זיין, אז ס׳איז א כשר׳ע ספר תורה, ס׳פעלט כבוד.

וואס דאס מיינט צו זאגן, אז אויב איינער זאל מיטשלעפן א קליינע ספר תורה אין א סעיף ווייל ער דארף דאווענען אויף א פליגער, ווייל וואס איז נישט קיין כבוד הציבור אין א חומש, איז אסאך א גרעסערע כבוד הציבור לאזן די ספר תורה אינדערהיים, און יעדער איינער זאל זיך שטילערהייט ארויסנעמען א חומש און ליינען א שטיקלע אויפ׳ן פליגער. ניין, נאר דו פארשטייסט אז ס׳איז דא אן ענין פון כבוד הציבור. אפשר איז דא אנדערע וואס לערנען אז ס׳איז יא מער מעכב ווי דעם. דער רמב״ם לערנט אזוי. אקעי.

אין גוללין ספר תורה בציבור

Speaker 1:

איין גולל אין ספר תורה בציבור, און מען מוציא נישט קיין ספר תורה בציבור. פארוואס? דאס שטייט דאך “יגביהנו ויגללנו לעיני כל העם עד שיגמור”. מען דארף ליינען נאך א שטיקל, זאל מען שטיין און גולל זיין, און ווייזן אז מען ליינט די תורה.

Speaker 2:

ניין, ער דארף שטיין ווייל ווען די ספר תורה שטייט.

Speaker 1:

ניין, די רבנים האבן געזאגט אז מען זאל זיך אויפשטעלן פאר א ספר תורה. ער האט נאכנישט געזאגט, ער גייט זאגן אין א מינוט, אבער נישט ממש אז מען זאל שטיין, איך ווייס נישט. אבער די פשט איז נאך אלץ אז מען שטייט.

הלכות קריאת התורה: אין גוללין ספר תורה בציבור, דיני גלילה, ולוויית ספר תורה

הלכה: אין גוללין ספר תורה בציבור

Speaker 1: אקעי? אפשר איז דא אנדערע וואס לערנען אז ס׳איז יא מער מקיל ווי דעם. דער רמב״ם זאגט אזוי. אקעי.

נאך א זאך, ואין גוללין ספר תורה בציבור. מ׳איז נישט משנה קיין ספר תורה בציבור. פארוואס? כדי שלא יצטרכו לעיין ולהמתין עד שיגלול. מ׳דארף ליינען נאך א שטיקל, דארף מען שטיין און גולל זיין, און וויל מען ליינען די תורה.

און מ׳דארף נישט שטיין, ווייל ווען די ספר תורה שטייט… ניין, דער רמ״א האט נאך נישט געזאגט מ׳זאל זיך אויפשטעלן פאר א ספר תורה. ער האט נאך נישט געזאגט, און ער גייט זאגן אין א מינוט, אבער נישט ממש אז מ׳זאל שטיין. איך ווייס נישט. אבער די פשט איז, ניין, מ׳זאל נישט שטיין.

דער רמ״א האט שוין געזאגט, מ׳זאל נישט ארויסגיין. ער האט געזאגט אז בשעת די ספר תורה זאל מען נישט ארויסגיין, אדער פון גב לגב מעגן מען יא. איך ווייס נישט צו ער מיינט ליטעראלי שטיין, אדער ער מיינט אז מ׳זאל טאקע דארט… יא. נישט אנדערש זיין.

לפיכך — מוציאין שתי תורות

זאגט ער ווייטער, לפיכך, אויב דארף מען לקרוא שני ענינים, למשל אז מ׳דארף ליינען א ספר תורה פון ראש חודש אדער… צוויי ענינים היינט, נעמט מען ארויס צוויי תורות. זייער גוט. ס׳זאל האלטן שוין פון גארנישט האבן, וועגן כבוד הציבור דארף מען האבן אפילו צו ליינען א ספר תורה, האלט מען שוין ביי צוויי תורות. אבער אזוי איז, יא.

שיטת הבן איש חי

דער בן איש חי טענה׳ט אז די הלכה איז נישט אין היינטיגע צייטן וואס ס׳נעמט ממש אפאר מינוט. ער מיינט אז אמאל פלעגט מען האלטן די תורה אין אן אנדערע שטוב, וואס מ׳האט געמוזט גיין זען שפעטער, ס׳איז געווען א לאנגע צייט ביז צו ברענגען. אבער היינט איז נישט אזא פראבלעם.

קשיא פון ירושלים — מנהג צוויי תורות אפילו ווען ס׳איז נאנט

ס׳איז געווארן א מנהג ארויסצונעמען אפילו ווען די שני ענינים איז גאנץ נאנט אין די תורה. אמת. וואס קומט אויס אז די צוויי ספרי תורה איז מער טרחא דציבורא, אבער דאך טוט מען עס. דאס איז א קשיא פון די ירושלמים. ס׳איז דא מענטשן וואס פירן זיך טאקע נישט אזוי. אין ירושלים, ווען ס׳מאכט זיך אזוי, למשל ווען ס׳מאכט זיך א שבת… שבת שקלים קען זיך מאכן אז ס׳איז ממש דארט, אדער אזעלכע צייטן, איז טאקע דא פלעצער וואס אין ירושלים אידן וואס פירן זיך ארויסצונעמען נאר איין תורה.

אויף יום טוב געשעט דאס אסאך מאל ווען די קריאה איז זייער נאנט. ס׳קען זיין, איך ווייס נישט. איך ווייס נישט. אלעמאל נישט פנחס, אבער אפשר איז דא פנחס, איך געדענק נישט. ס׳מאכט זיך, ס׳קען זיך מאכן אזעלכע זאכן.

הלכה: אין איש אחד עולה לשני ענינים בשתי תורות

נאך א זאך, אין איש אחד עולה לשני ענינים בשתי תורות. איין מענטש ליינט איין תורה, זאל מען נישט ארויסנעמען אינמיטן אה. ווען מען נעמט ארויס צוויי תורות מוז עס זיין צוויי זאכן, אזויווי דער מפטיר מיט דעם. נישט פשט אז מ׳זאל ליינען א נייע תורה, כ׳האב צוויי מענטשן מיט א תורה, זיי ווילן ביידע מ׳זאל ליינען אונזערס, כ׳ווייס אז מ׳ליינט איין תורה צוויי מאל, און צוויי תורות. פארוואס? שלא יאמרו יום רע ורע שפגום הוא. איך וועל דיר צולייגן נאך א שיינע ווארט, אזויווי ביי די כהן מיט די לוי.

זייער גוט. מ׳זאל נישט זאגן אויף א מענטש אז ער איז א פגום, אדער אויף א ספר אז ער איז פגום. חוץ אויב ער איז טאקע פגום, איז אן אנדערע שאלה.

אקעי. ניין, איך מיין צו זאגן, מיר האבן נישט געלערנט, אבער ס׳איז דא א הלכה וואס מ׳טרעפט א פסול אין א ספר תורה וואס מ׳זאל טון. דא רעדט זיך נישט פון דעם, דא רעדט זיך אז ס׳איז א כשר׳ע תורה, איז ממילא זאל מען נישט פארשעמען די תורה.

הלכה: כל הגולל ספר תורה גוללו מבחוץ, וכשמהדקו מהדקו מבפנים

יעצט איז דא נאך א הלכה פון וויאזוי מ׳הענדלט די תורה. כל הגולל ספר תורה גוללו מבחוץ, איך ווייס נישט וואס די טייטש פון דעם, וכשמהדקו מהדקו מבפנים. איך האב נישט קיין אנונג וואס די טייטש פון דעם. ערשטע זאך פארשטיי איך, מהדקו מבפנים ווייס איך נישט וואס די טייטש. דו ווייסט וואס די טייטש?

פירוש: גוללו מבחוץ

ס׳איז פשוט, כל הגולל ספר תורה גוללו מבחוץ קען מיינען אז די אותיות זאלן נישט זיין exposed צו די עולם, נאר פארקערט, זיי זאלן זיין אריינגעדריט אינעווייניג.

פירוש: מהדקו מבפנים — שיטת הרמ״א

און וואס איז די טייטש מהדקו מבפנים? ברענגט ער דארט די רמ״א טייטשט אז מ׳זאל לייגן די קשר… ווען מ׳מאכט צו א קשר, מ׳מאכט נישט קיין קשר, די תורה איז געווענליך אויף אזא וועלקראו, איך ווייס נישט, אדער האט עס אזא הוק. די הוק זאל זיין אויף די אפענע זייט, נישט אין די בעק.

אקעי, ס׳איז א פראקטישע זאך לכאורה.

פירוש אחר — שייכות צו יריעות

יא, איך מיין, עפעס איז דא מפרשים וואס זאגן אז ס׳האט צו טון מיט דעם אז די ספר תורה איז צוזאמגענייט פון יריעות, און אונז ווילן אז ווען מ׳מאכט צו די ספר תורה זאל עס זיין נאנט צו די ענד פון די יריעה, אזוי אויב איינער, אויב ס׳מאכט זיך מ׳סטרעטשט עס, זאל זיך דאס נישט צורייסן. איז די שטאטש גוללו מבחוץ מיינט נאנט צו די ענד פון די יריעה. און מהדקו מבפנים מיינט אז ס׳האט אויך עפעס צו טון מיט דעם, אז מ׳זאל עס יא שטעלן אויף דארטן וואו ס׳איז גענייט, ווייל שלום יזעק.

הלכה: אין אדם רשאי לצאת עד שיצא ספר תורה — לוויית הספר תורה

נאכדעם איז אזוי, אין מקום שמוציאין ספר תורה אחר שקראו בו, מ׳נעמט ארויס די ספר תורה, מ׳לייגט עס אין אן אנדערע פלאץ, איז דא א דין אז מ׳זאל עס ארויסנעמען פון די ארון הקודש און לייגן אין אן אנדערע פלאץ. דער רב האט פריער געזאגט ביי די בית הכנסת, אז מען לייגט די תורה אין א ארון אין די היכל. ווייל זעט וואס דא רעדט מען, אין די גמרא׳ס צייט איז נישט געווען אפשר די היכל, אדער אמאל האט מען נישט געהאט די ספר תורה אין די שול, נישט געווען צו סעיף. אדער מען האט געדארפט אין א שטיבל, נישט אין די מעין בית הכנסת, האט מען געברענגט ארויס די ספר תורה. אדער אמאל די שול איז נישט געווען סעיף, האט מען איבערגעלייגט די תורה ערגעץ אנדערש.

איז ווען מען ענדיגט דאווענען און מען טראגט ארויס די ספר תורה, קענען נישט די מענטשן זיך שטעלן ווייטער דאווענען און איגנארירן די ספר תורה וואס גייט ארויס. ניין, “אין אדם רשאי לצאת עד שיצא ספר תורה”, ער זאל נישט ארויסגיין די עולם פאר די תורה. אבער שוין געווען דאווענען, און מ׳איז אויבן נאך. איז דאס איז א מעמד הלווית הספר תורה, מען מאכט פאר די תורה א לוויה.

פאַרגלייך צו געזעגענען זיך

אבער שוין איז צו אייער ענליך צו די, אזויווי מ׳געזעגנט זיך פון די דאווענען. דאס איז… מ׳איז עס בלייבט נאך אביסל און מ׳טרעט אויס, איז עפעס איינער פון זיך געזעגנען. אבער דאס איז מער א נוס פונקן כבוד, אבער מ׳לאזט נישט די תורה גיין אליינס, מ׳ברענגט עס ביז מיט פאר אזא סארט זאך. אזוי שטייט טאקע אין די שולחן ערוך אז די האנט וואס מ׳לייגט עס אין די ערן איז נאך אלץ מ׳לווה׳סט, מ׳גייט עס נאך מ׳גייט עס מיט. אקעי…