סיכום השיעור 📋
סיכום פון שיעור – הלכות חמץ ומצה, פרקים א’–ג’
—
כללי’דיגע הקדמה: סטרוקטור פון הלכות חמץ ומצה
דער רמב”ם’ס הלכות חמץ ומצה איז אויפגעבויט אזוי:
– פרקים א’–ה’ – איסור חמץ (לאוין, השבתת חמץ, בדיקה)
– פרק ו’ – מצות אכילת מצה
– פרק ז’ – סיפור יציאת מצרים
– פרק ח’ – ליל הסדר
דער רמב”ם ארגאניזירט די מצוות בערך לויט ערב פסח, שבעת ימים, וכו’, אבער נישט עקזאקט.
—
פרק א’ – כללי’דיגע הגדרות פון איסורי חמץ (חזרה)
הלכה א’ – איסור אכילת חמץ
דער רמב”ם פסק’נט אז ווער עס עסט א כזית חמץ בפסח באקומט כרת (במזיד) און חטאת (בשוגג).
פּשט: ס’איז נישטא קיין מיתה בידי אדם (נישט אזוי ווי שבת וואו ס’איז דא סקילה אויך), נאר כרת בידי שמים, און מלקות אויף דעם לאו.
—
הלכה – איסור הנאה פון חמץ
חמץ בפסח איז אסור אויך בהנאה, מדרשת “לא יאכל” – בהיתר אכילה.
פּשט: דער פסוק “לא יאכל” ווערט געדרשנ’ט אז עס מיינט נישט נאר אכילה, נאר אויך הנאה.
חידושים:
– שאלה: צו באקומט מען כרת אויף הנאה פון חמץ אויך, אדער נאר אויף אכילה? דער לשון “הנאה בכלל אכילה” קען מיינען אז ס’איז ממש די זעלבע זאך (און דעמאלטס איז כרת אויך אויף הנאה), אדער אז מ’האט עס נאר צוגעלייגט (און דעמאלטס איז אפשר נאר א לאו אן כרת).
– אין די אחרונים (ביי דעם “בעק”) איז דא א דעה אז הנאה האט אפילו נישט מלקות – ס’איז נאר אן איסור אן עונש. דער שיעור לאזט דאס אן א קלארע רעזאלוציע.
—
הלכה – איסור תערובת חמץ
לויט דעם רמב”ם איז דא אן עקסטערע לאו אויף עסן תערובת חמץ. אבער דער איסור איז נאר ווען מ’עסט א כזית פון דעם חמץ אין דער תערובת.
פּשט: דער רמב”ם האלט אז תערובת חמץ איז שוין נישט “חמץ אליין” – ס’איז א באזונדער לאו.
חידושים:
– אלע אנדערע ראשונים (ראב”ד, רמב”ן) חולקים: זיי האלטן אז אויב מ’עסט א כזית חמץ אין א תערובת, איז דאס ממש אכילת חמץ, נישט א באזונדער איסור פון תערובת. לויט זיי וואלט “תערובת חמץ” געדארפט מיינען עפעס אנדערש (ווייניגער פון א כזית, אדער א טעם), און למעשה פסק’נען זיי אז דער איסור תערובת איז בכלל נישט מדאורייתא, נאר אפשר מדרבנן (מחלוקת תנאים).
—
הלכה – בל יראה ובל ימצא
ס’איז דא א באזונדער איסור צו האבן חמץ בפסח – “לא יראה” און “לא ימצא” – צוויי לאוין. פרטים דערפון קומען אין פרק ד’.
חידושים:
– “לא יראה” אלס הרחקה פון דאורייתא: עס ווערט דיסקוטירט צו “לא יראה” איז א סייג וואס די תורה אליין האט געמאכט כדי מ’זאל נישט קומען צו אכילת חמץ. די מפרשי הפשט לערנען זיכער אז “לא יראה” איז א הרחקה פון אכילה. דער סברא: דו דארפסט נישט דעם חמץ – ס’איז נישט ווי אנדערע איסורים וואו דער חפצא איז ביי דיר פאר אן ערלויבטן צוועק. דעריבער האט די תורה אליין געמאכט א הרחקה.
– “לא יראה ולא ימצא” מיינט נישט “אוינען” חמץ: ווי אין זבחים שטייט – “לא יראה ולא ימצא” מיינט זאלסט עס נישט צעדרייען מיט חמץ, עס זאל נישט נוגע זיין. דער חידוש: “האב נישט חמץ” מיינט “אוין נישט חמץ” – מאך אז עס זאל נישט נוגע זיין.
—
הלכה – חמץ שעבר עליו הפסח
די רבנן האבן אסור געמאכט הנאה פון חמץ שעבר עליו הפסח – חמץ וואס איז געבליבן איבער פסח בעבירה – אסור בהנאה לעולם.
פּשט: ס’איז א קנס.
חידושים:
– פארגלייך צו מלאכת שבת: ס’איז ענלעך צו דעם דין אז מ’טאר נישט הנאה האבן פון מלאכה וואס מ’האט געטון בשבת.
– דער טעם איז “כדי שלא יעבור עליו בבל יראה” – אז מ’זאל נישט קומען צו האלטן חמץ איבער פסח. ס’איז ווי א “טיקעט” – דער צוועק איז אז מ’זאל נישט עובר זיין.
—
הלכה – איסור אכילת חמץ ערב פסח (משש שעות ולמעלה)
מדאורייתא (מפי השמועה) איז אסור צו עסן חמץ פון חצות היום פון ערב פסח, פון דעם פסוק “לא תאכל עליו חמץ.” דער איסור איז נאר אכילה (נישט הנאה), נישט תערובת, נישט בל יראה ובל ימצא.
חידושים:
– פשט אין פסוק: “לא תאכל עליו חמץ” – דער פשוט’ער פשט פון “עליו” מיינט נישט “בשעת שחיטתו” (ווי די דרשה זאגט). פשט מיינט: ווען מ’עסט דעם קרבן פסח, זאל מען עס נישט עסן מיט חמץ (אזוי ווי “על מצות ומרורים יאכלוהו” – “על” מיינט צוזאמען מיט, ווי א סענדוויטש). דער רב שרירא גאון האט אזוי געלערנט. דאס איז נאר פשט, נישט הלכה.
– מדרבנן האט מען צוגעלייגט: אכילה איז אסור פון סוף שעה רביעית (צוויי שעות פריער ווי חצות), וועגן חשש פון “יום המעונן” (מ’זאל נישט טועה זיין אין דער צייט). דער רמב”ם וויל אבער נישט זאגן אז מ’האט סתם צוגעלייגט צוויי שעות – ער זאגט מ’האט צוגעלייגט איין שעה, און די אנדערע שעה איז “עפעס אנדערש” – א באזונדער מין איסור (נישט ממש אסור בהנאה, נאר אסור בתרומה, וכדומה). ס’איז א חילוק צווישן די צוויי צוגעלייגטע שעות.
—
פרק ב’ – מצות תשביתו / השבתת חמץ
הלכה ב-ג – “מהי השבתה זו האמורה בתורה?”
דער רמב”ם פרעגט: “מהי השבתה זו האמורה בתורה?” — און ענטפערט אז מ’קען מקיים זיין מיט ביטול בלב – “שיגמור בליבו שהחמץ כעפר.”
פּשט: דער רמב”ם לערנט אז “תשביתו שאור מבתיכם” מיינט ביטול בלב – מ’זאל מבטל זיין דעם חמץ אין הארצן. די גמרא (פסחים ד:) זאגט “מדאורייתא ביטול בעלמא סגי.”
חידושים:
1. “תשביתו” איז א כלליות’דיגע לשון, נישט א ספעציפישע מעשה
דער ווארט “תשביתו” קען טייטשן פארשידענע זאכן – “ווארפן” (ווי “לקרב תשליכנו”), אדער בלויז “נישט האבן” (ווי “השבתת המלכות”). עס איז נישט ווי “תבערון” אדער “תאבדון” וואס זאגן קלאר א מעשה. דער תרגום טייטשט “תשביתו” – “תבטלון”, וואס ווייזט אז עס איז א מינימאלע לשון.
2. פארגלייך צו שבת – “השבתה” מיינט נישט טון
אזוי ווי שבת – “שביתה” מיינט נישט ארבעטן, נישט אז מ’דארף עפעס טון – אזוי מיינט “תשביתו” ביי חמץ: נישט האבן חמץ. עס איז א נעגאטיווע זאך, נישט א פאזיטיווע. דער רמב”ם אבער מאכט עס פאר א שטיקל פאזיטיווע זאך – אז מ’דארף אקטיוו מבטל זיין בלב.
3. “תשביתו” אלס “ליתן עשה על הדבר”
אסאך מאל לערנט מען אז א מצות עשה איז בלויז דער נוסח פון דער תורה – מ’זאגט די זעלבע זאך אין א פאזיטיווע וועג וואס “לא יראה” זאגט אין א נעגאטיווע וועג. דער אבן כספי רעדט וועגן דעם – אז די תורה רעדט מאנכמאל נעגאטיווע זאכן אין א פאזיטיווע פארמולירונג, און דאס מאכט א חילוק להלכה (עשה + לא תעשה).
4. דער גרויסער חידוש פון רמב”ם – ביטול בלב איז א דין בפני עצמו
דער רמב”ם לערנט אז “תשביתו” מיינט אז מ’קען מקיים זיין דורך ביטול בלב – “שיגמור בליבו שהחמץ כעפר”. דאס איז א ריזיגע חידוש: וואו אין דער גאנצער תורה איז דא אזא קאנצעפט אז מ’זאגט “איך וויל נישט האבן עפעס” און דאס טוישט די מציאות?
5. דער רמב”ם’ס סברא – “תשביתו” איז נישט קיין מעשה, נאר א “שביתה”
“תשביתו” איז ווי “שביתה ממלאכה, שביתה מאכילה” – שביתה איז נישט קיין מעשה. וואס קען זיין נישט קיין מעשה? דאס אז דו ביסט עס מבטל. אזוי ווי דו ארבעטסט נישט, דו עסט נישט – אזוי “האסט” דו נישט חמץ דורך ביטול בלב.
6. מחלוקת רמב”ם און תוספות – וואס איז ביטול?
– תוספות: ביטול חמץ איז ווי הפקר – מ’גיט אויף דעם בעלות. תשביתו מיינט כפשוטו – אז ס’זאל נישט זיין קיין חמץ. ביטול (= הפקר) איז איינע פון די וועגן ווי אזוי מ’קען מקיים זיין תשביתו, אבער אויך פארברענען אדער מפקיר זיין.
– רמב”ם: ביטול איז נישט הפקר און נישט אויפגעבן בעלות. עס האט גארנישט מיט בעלות צו טון. עס האט מיט חשיבות צו טון – מ’מאכט דעם חמץ נישט-נוגע, נישט-חשוב, “כעפר”. דער מענטש פילט אז דער חמץ איז נישט ווערט ביי אים.
7. דער פירוש פון “נישט נוגע” – הסח הדעת
דער מינימום “נישט נוגעות” איז: “איך בין מסיח דעת, לא איכפת לי.” נישט נאר איך גיי עס נישט עסן – עס עקזיסטירט מער נישט מבחינתי. אזוי ווי שטויב אין הויז – “שמא ימצא טיפות דם והיא בהיכל מלך” – אין מלך’ס הויז איז דא מאדזשקעס? עס איז נישט נוגע, עס עקזיסטירט נישט פאר דיר.
8. “תשביתו” און סאור
“תשביתו” מיינט לכל הדעות די השבתה פון חמץ וואס איז ראוי לאכילה – נישט חמץ וואס איז א “דעפעקט חמץ” (ווי סאור וואס מ’קען נישט עסן). סאור’ס ווערט איז נישט אלס עסנווארג, נאר אלס א מיטל צו מאכן אן אנדערע טייג גיין. אויב “תשביתו” איז ווי “שבתון” (= ביטול), קען מען גוט פארשטיין ווי דאס ארבעט – מ’איז מבטל א האלב. אבער אויב “תשביתו” וואלט געמיינט “תבערו” (= פיזיש פארברענען), וואלט עס אנדערש געווען.
9. די גמרא רעדט נישט פון א מצוה פון תשביתו
די גמרא אליין זאגט נישט אז ס’איז דא א מצוה פון תשביתו – זי רעדט נאר אין קאנטעקסט פון בדיקת חמץ (אז בדיקה איז מדרבנן, ווייל מדאורייתא גענוגט ביטול). דער רמב”ם האט אבער דערפון ארויסגעלערנט א שיטה וועגן תשביתו.
[דיגרעסיע: פארגלייך צו ביטול עבודה זרה]
ביי עבודה זרה של גוים קען א גוי מבטל זיין – ער זאגט “איך גלייב מער נישט אין דעם גאט” און עס איז אויס עבודה זרה. אבער עבודה זרה של ישראל קען מען נישט מבטל זיין. דער חילוק: ביי עבודה זרה מיינט ביטול אז דער חפצא ווערט “אויסגעטשקעט” – עס איז מער נישט קיין גאט. ביי חמץ אבער קען מען נישט זאגן “עס איז אויס חמץ” – מען קען נאר זאגן עס איז אויס עסן, עס איז הפקר/עפר.
[דיגרעסיע: אנדערע ביטולים בלב]
מיאון – ביי קידושין דרבנן העלפט מיאון (א מחשבה/הצהרה). אבער ביי אנדערע זאכן (ווי חובות ממון) דארף מען א מעשה (ספר כריתות). דער כלל פון ביטול בלב: עס ארבעט נאר וואו דער ענין איז “נישט האבן שייכות מיט עפעס” – לא חשיבא – מען האלט עס פאר גארנישט.
[דיגרעסיע: מחשבות זרות]
דער בוטשאטשער רב ווערט דערמאנט אז מען קען מבטל זיין מחשבות זרות ווי “כעפרא דארעא” (ווי שטויב פון דער ערד). ביטול פון א מענטש (בעלי חיים) איז ממש ווי חמץ – “תשביתו”, מען זוכט מחשבות.
[דיגרעסיע: בדיקת חמץ – דאורייתא אדער דרבנן?]
עס ווערט דערמאנט א שיטה (פון ספרי) אז דער רמב”ם לערנט “אבד תאבדון” אז אין ארץ ישראל איז דא א חיוב מן התורה לאבד, און דערפון לערנט מען אז בדיקה איז א דאורייתא. דער חבר איז נישט מסכים – ער לערנט אז ווען דער רמב”ם מאכט אלעס פאזיטיוו, איז עס א סוגיא-סטייל, נישט אז עס איז טאקע א מצוה מדאורייתא צו בודק זיין. ביי חמץ איז נישט דא “מצוה לרדוף אחריה” ווי ביי עבודה זרה – חמץ איז אן איסור, נישט א מצוה צו נאכיאגן. עס ווערט פארגליכן צו דעם חילוק צווישן ארץ ישראל (נישט נאכלויפן) און חוץ לארץ (יא נאכלויפן) ביי עבודה זרה, און דער ראגאטשאווער ווערט דערמאנט אז ער ברענגט א פשטל וועגן “לא יחץ לרוץ”.
—
בדיקת חמץ – מדרבנן
בדיקת חמץ איז מדרבנן לויט אלעמען.
פּשט: חז”ל האבן צוריקגעגאנגען צו דער “עכטער תורה” און געמאכט א תקנה מדרבנן אז מ’דארף יא זוכן און פארברענען. אבער דער פסוק “תשביתו” אליין מיינט נאר דעם מינימום – ביטול בלב.
—
הלכות וועגן ווער בודק, ווען, און וואו (סוף פרק ב’)
ווער קען ממונה ווערן צו בודק זיין?
– נשים, עבדים זענען נאמנים אויף בדיקה.
– אפילו א גוי – עס ווערט דיסקוטירט אויב ער קען זאגן אז ער האט בודק געווען (חזקת בדוק).
על מי חל חיוב בדיקה בהשכרה?
דער חיוב איז אויף ווער עס האט עס געהאט ליל י”ד – ווער עס איז דארט אויף דער נאכט פון י”ד ניסן.
אויב איינער גייט אוועק פאר פסח אדער מאכט אן אוצר
– אויב ער גייט אוועק על דעת לחזור – דארף ער אלעמאל בודק זיין (פאר’ן אוועקגיין).
– אויב נישט על דעת לחזור – אויב ער גייט אוועק פאר די דרייסיג טעג פאר פסח, דארף ער נישט בודק זיין.
וואס איז דער יסוד פון “דרייסיג טעג”?
חידושים:
– די דרייסיג טעג פאר פסח איז ווען מ’הייבט אן מיט הכנה צום יום טוב – מ’הייבט אן לערנען הלכות פסח, וכו’. בעצם, די תקנת חכמים פון בדיקת חמץ ווערט כאילו חל פון פורים אן (דרייסיג טעג פאר פסח).
– די גמרא פרעגט: “הני שלשים יום מאי טעמא?” און ענטפערט: “שראה משה עומד בפסח ראשון ומזהיר את ישראל על פסח שני” – משה האט געשטאנען אויף פסח ראשון און מזהיר געווען אויף פסח שני, וואס איז דרייסיג טעג שפּעטער.
– דער חידוש: די גאנצע חיוב בדיקה איז א חידוש דרבנן – מ’זאל נישט סומך זיין אויף ביטול אליין, נאר מ’זאל טאקע גיין בודק זיין. די שאלה איז: ווען ווערט דער חיוב חל? מ’טוט עס ליל י”ד, אבער דער חלות החיוב הייבט זיך אן פריער. דערפאר, אויב איינער גייט אוועק נאך די דרייסיג טעג, העלפט נישט – ער האט שוין א חיוב, און ער מוז בודק זיין פאר’ן אוועקגיין. תוספות זאגט אז דער חיוב ווערט חל דרייסיג טעג פאר פסח.
—
פרק ג’ – בדיקת חמץ: מקומות, ספיקות, שיעורים
כללי’דיגער יסוד פון בדיקת חמץ
מדרבנן דארף מען ממש משבית זיין – וואס מיינט זוכן און אוועקנעמען. דאס איז נישט נאר ביטול בלב (דאורייתא-מינימום), נאר א פיזישע השבתה.
חידושים:
– דער ענין פון בדיקה איז נישט נאר “אויב איך טרעף חמץ זאל איך עס מבער זיין” – נאר מען דארף אקטיוו זוכן. פארוואס? ווייל מען טוט זיך נישט האבן קיין חמץ פסח, דארף מען מאכן זיכער אז מען האט נישט.
– מקומות שמכניסין בהם חמץ – פלעצער וואו מען ברענגט געווענליך אריין חמץ – דארף מען גיין זוכן. פלעצער וואו עס איז נישט געווענליך, גייט מען נישט אריין.
– דער רמב”ם’ס שיטה – “לא יבוא לאכלו”: דער רמב”ם זאגט נישט אז מען דארף ארויסנעמען חמץ “שמא יבוא לאכלו” (אפשר וועט ער עס עסן). ער האלט אז בדיקה איז איינע פון די השבתות – א מעשה פון השבתה גופא. דאס שטימט מיט זיין שיטה אז בל יראה איז א גדר פון אכילה – “לא יבוא לאכלו.” די גאנצע ענין פון נישט האבן חמץ איז פארבונדן מיט דעם איסור אכילה.
גרופעס הלכות אין פרק ג’
1. מקומות שמכניסין בהם חמץ – דארפן בדיקה (דער בסיס).
2. ספק חמץ – למשל “הניח עשר ומצא תשע” – מען ווייסט כמעט זיכער אז דא איז חמץ, דארף מען גיין זוכן. חידוש: די אלע ספיקות קען מען פארשטיין אלס א גדר פון “מקומות שמכניסין בהם חמץ” – א ספק חמץ מאכט דעם פלאץ צו א פלאץ וואס דארף בדיקה.
3. קלארע פאלן – וואו עס איז זיכער דא חמץ (לעצטע גרופע הלכות אין פרק ג’).
—
שמי קורה – הויך און נידריג
הלכה: “שמי קורה” – דעם סיילינג (קורה = הימל פון הויז) דארף מען בודק זיין, ווייל חמץ פאלט אראפ פון דארט. אבער טיף אין דער ערד דארף מען נישט, ווייל עס קומט נישט ארויף.
[דיגרעסיע – רמז על פי קבלה:] אויב איינער האט א יצר הרע אין א הויכע פלאץ, דארף ער עס זוכן – ווייל עס פאלט אראפ. אין א נידריגע פלאץ דארף מען נישט זוכן – ווייל עס קומט נישט ארויף.
—
כיפה של עור / שאור שטח פניו בטיט
דער דין
הלכה: א כלי (כיפה) פול מיט שאור וואס מען האט איבערגעדרייט און צוגעדעקט מיט טיט – “כולו טח בארץ” – דארף מען נישט בודק זיין.
שיטת הגאונים – “כעפרא בעלמא”
חידושים:
– דער רמב”ם ברענגט די לשון פון שיטת הגאונים: “והרי הוא כגון אבן, שהוא בטל, ונפקא ליה מתורת אוכל כעפרא בעלמא” – עס איז ווי א שטיין, עס איז בטל, עס גייט ארויס פון תורת אוכל ווי בלויזער שטויב. דאס איז א יחידאה שיטה – אז דער חפצא איז מער נישט קיין אוכל.
– פארוואס דאס שטימט מיט דעם רמב”ם’ס יסוד: אויב אלעס איז פארבונדן מיט הרחקות פון עסן – דער מעין איסור איז אכילה, און אלע אנדערע איסורים (בל יראה, בל ימצא) זענען צוגעקומען – קען מען פארשטיין פארוואס “טח פניו בטיט” העלפט: איינמאל עס איז צוגעדעקט מיט טיט, איז גארנישט פון דעם שאור עקספאוזד, עס איז נישט שייך צו עסן, ממילא איז עס ווי עס איז אונטער’ן באדן אדער ווי עפר.
– דאס שטימט נאר אויב “תשביתו” מיינט נישט בפועל ממש: אויב “תשביתו” וואלט געמיינט א פיזישע מעשה פון השבתה, וואלט נישט קלאר געווען פארוואס טח פניו בטיט איז מתיר. אבער ווייל “תשביתו” מיינט להשבית חמץ מתורת אוכל – א “דעפעקט חמץ” – איז עס פארשטאנדיג אז איינמאל עס איז נישט מער אין תורת אוכל, איז די השבתה שוין געשען.
—
סדקי הריחיים – ביטול במציאות
הלכה: חמץ אין סדקי הריחיים (שפאלטן פון מיל-שטיינער) דארף מען נישט בודק זיין.
חידושים:
– דאס איז א ביטול במציאות – עס איז געווארן א טייל פון דעם כלי (א “טאפ”). דאס איז נישט דער זעלבער ביטול ווי ביטול חמץ בלב – דאס איז אז דער חפצא גופא איז בטל.
– אבער אפשר איז אויך ביטול חמץ בלב אזוי – אז עס ווערט “זאמד”, פונקט ווי יענץ ווערט א טאפ. אלע ביטול ארבעט אפשר אזוי – דער חפצא ווערט עפעס אנדערש.
—
כזית במקום אחד – אפילו אין סדק העריבה
רמב”ם’ס שיטה: א כזית חמץ וואס איז אין איין פלאץ, אפילו ווען עס איז פארשטעקט אין א שפּאלט פון א טאפּ (סדק העריבה), איז מען חייב לבער.
פּשט: א כזית איז דער שיעור וואס מ’דארף מבער זיין. אפילו ווען עס איז שווער צוצוקומען, בלייבט דער חיוב.
חידושים:
– לויט ר’ שמעון, וואס איז דער חילוק צו עס איז “סטאק” (פארשטעקט) אדער נישט? ביי ר’ שמעון איז דאך דער חמץ נאך ניצלעך (מ’קען דערפון מאכן אן אנדערע טייג), סאו וואס העלפט עס אז ס’איז שווער צוצוקומען? דער תירוץ: דער חילוק פון “סטאק” איז נאר רעלעוואנט ביי פחות מכזית, נישט ביי א כזית.
—
פחות מכזית – עשוי לחזק vs. לא עשוי לחזק
רמב”ם’ס שיטה: פחות מכזית חמץ וואס איז עשוי לחזק (צו פארשטארקן דעם כלי) – איז פּטור און מ’דארף נישט מבער זיין. אבער פחות מכזית וואס איז נישט עשוי לחזק – דארף מען יא מבער זיין.
חידושים:
– קשיא: אויב דער שיעור פון ביעור איז א כזית, פארוואס דארף מען מבער זיין פחות מכזית בכלל? תירוץ: ווייל ס’איז נישט בטל – ס’ליגט פריי און מ’קען עס צוזאמנעמען מיט אנדערע שטיקלעך צו א כזית.
– חילוק עשוי לחזק: ווען ס’איז עשוי לחזק, איז עס בטל צום כלי – דעריבער פּטור. ווען ס’איז נישט עשוי לחזק, בלייבט עס א באזונדערע מציאות חמץ וואס קען צוזאמגענומען ווערן.
– שני חצאי זיתים מיט חוט: אויב צוויי האלבע כזיתים זענען פארבונדן מיט א חוט (שטריקל), איז מען חייב לבער – ווייל דורך דעם חוט ווערן זיי מצטרף צו א כזית.
—
חצי זית בבית וחצי זית בעליה – דין צירוף
רמב”ם’ס לשון: חצי זית אין איין פלאץ אין הויז און חצי זית אין אן אנדער פלאץ – אויב זיי זענען נישט דבוקים בכותל/בקורות, דארף מען זיי מבער זיין, ווייל “שמא יקבץ אותם” (אפשר וועט מען זיי צוזאמנעמען). אבער אויב זיי זענען דבוקים בכותל אדער בקורות – דארף מען נישט, הואיל ודבוקין.
פּשט: דער חיוב בדיקה מדרבנן אויף קליינע שטיקלעך חמץ איז באזירט אויף דער חשש אז מ’וועט זיי צוזאמנעמען צו א כזית.
חידושים – א לאנגע מחלוקת צווישן די חברותא’ס:
1. צד א’: דער גאנצער דין דא איז מדרבנן. מדאורייתא איז מען שוין יוצא מיט ביטול. די רבנן האבן מתקן געווען בדיקה, און דער חיוב בדיקה מדרבנן איז בעיקר אויף א כזית אדער אויף וואס קען ווערן א כזית. דעריבער: ווען שטיקלעך ליגן פריי אין הויז, איז דא א חשש אז מ’וועט זיי מקבץ זיין – דארף מען מבער זיין. ווען זיי זענען דבוק בכותל – גייט מען זיי קיינמאל נישט מקבץ זיין – דארף מען נישט.
2. צד ב’: אויב דער גאנצער טעם איז “שמא יקבץ” (צירוף צו כזית), דעמאלטס ווען ס’איז נאר איין חצי זית אין דער גאנצער הויז, זאל מען דאך אויך נישט דארפן מבער זיין – ס’איז דאך נישטא וואס צו מצרף זיין! ער האט געהאלטן אז א חצי זית אליין איז שוין א פראבלעם פון חצי שיעור אסור מן התורה.
3. תשובה פון צד א’: דער רמב”ם זאגט נישט אז חצי שיעור איז דער טעם. ער זאגט קלאר “שמא יקבץ אותם” – דער טעם איז דער צירוף צו כזית, נישט חצי שיעור בפני עצמו. ממילא, איין חצי זית אליין אין דער גאנצער הויז – דארף מען טאקע נישט מבער זיין מדרבנן.
4. קשיא אויף דעם: אויב “דבוק בכותל” איז נאר א סימן אז מ’גייט עס נישט מקבץ זיין, פארוואס דארף דער רמב”ם צולייגן דעם פרט פון “דבוק”? ס’וואלט גענוג געווען צו זאגן “ווייל ס’איז ווייט איינער פון דעם צווייטן”! דער רמב”ם לייגט אבער צו אז “דבוק בכותל” איז אן אייגענע סיבה – ווייל עס איז ממש פארשטעקט/בטל צום כותל, נישט נאר ווייל ס’איז ווייט.
5. נפקא מינה: וואס טוט זיך ווען א חצי זית איז נישט דבוק בכותל אבער ס’איז אויך נישטא קיין אנדערע שטיקלעך צו מצרף? לויט איין צד – דארף מען יא מבער זיין (ווייל “נישט דבוק” אליין איז שוין א חיוב). לויט דעם אנדערן צד – דארף מען נישט (ווייל אן צירוף צו כזית איז נישטא קיין חיוב מדרבנן).
6. אומגעלייזטע שאלה: אין פריערדיגע הלכות שטייט קלאר “כזית” אלס דער שיעור פון ביעור. ווי שטימט דאס מיט דעם אז דא משמע אז אפילו פחות מכזית (וואס איז נישט דבוק) דארף מען מבער זיין? דאס איז געבליבן אן א קלארע רעזאלוציע.
—
בדיקת חורין וסדקין
דער רמב”ם’ס שפּראך: מ’דארף בודק זיין חורין וסדקין.
פּשט: מ’דארף בודק זיין אפילו אין קליינע לעכער און שפּאלטן.
חידושים:
– עס איז א דיון וואס “חורין וסדקין” מיינט בנוגע דעם שיעור חמץ וואס מ’זוכט. איינער האט געמיינט אז “חורין וסדקין” ווייזט אז מ’דארף זוכן אפילו א קליינע ברעקל חמץ (פחות מכזית). דער אנדערער האט אבער אויפגעוויזן אז “סדקין” קענען זיין גרויסע שפּאלטן וואס קענען האלטן אפילו גרויסע שטיקער חמץ – אזוי אז דער אויסדרוק “חורין וסדקין” רעדט נישט נאטווענדיג פון קליינע שיעורים חמץ, נאר פון די ערטער וואו מ’דארף זוכן.
– דער מגן אברהם זאגט א דיוק אז מ’דארף זוכן אפילו פחות מכזית, אבער עס בלייבט נישט זיכער אז דאס איז משמע פון דעם רמב”ם אליין, ווייל אין אנדערע פלעצער איז משמע אנדערש.
תמלול מלא 📝
הלכות חמץ ומצה – פרק ג’: סטרוקטור פון די איסורים און מצות תשביתו
הקדמה: כללי’דיגע סטרוקטור פון הלכות חמץ ומצה
ס’איז אזוי, מיר לערנען אז הלכות חמץ ומצה, אונז האלטן ביי פרק ג’. אונז זעען באופן כללי, ס’איז דא יא, חמץ און מצה, און ס’איז דא אזויווי אונז האבן געלערנט די מצוות, רייט? ס’איז דא די איסורים פון נישט עסן חמץ, פארשידענע אופנים, און נאכדעם איז דא די מצוה פון עסן מצה, און די מצוה… אין אנדערע ווערטער, דער רמב”ם האט עס ארגאניזירט די מצוות לויט ערב פסח, שבעת ימים, און ערב פסח. יא, אבער די הלכות ארבעט נישט ממש אזוי. ס’גייט יא בערך אזוי. דאס הייסט, אבער די ערשטע קאטעגאריע, די ערשטע זעקס מצוות, זענען אלע אין די ערשטע פינף פרקים, לאמיר זאגן. דאס הייסט, אלע מיני ענינים פון איסור חמץ, און נאכדעם פרק ו’ הייבט אן די מצוה פון עסן מצה, און פרק ז’ איז סיפור יציאת מצרים, און די חמשה סוגי… די ליל הסדר איז פרק ח’.
סאו, קומט אויס אזוי ווייזט ער אז די ערשטע… ס’איז נישט ריעלי טרו, דאס הייסט, נישט זיכער. די ערשטע פיר פרקים איז זיכער וועגן די לאו’ס פון נישט עסן חמץ און השבתת חמץ. איך מיין אז די פינפטע פרק איז אויך דא אביסל, סאו איך בין נישט זיכער. די ערשטע פינף פרקים. איך האב געהאט א נאוטס ערגעץ וואס איך האב געטראפן פון לעצטע יאר וואס אונז האבן געמאכט אויף… לאמיך זען אויב איך טרעף עס. איז דאס מיין איך. ס’שטייט דא אז א’ צו ה’ איז איסור חמץ. יא, די ערשטע פינף פרקים, רוב הלכות זענען וועגן איסור חמץ. אינטערעסאנט.
יא. סאו, וויאזוי טיילט זיך די ענין פון חמץ? סאו דאס איז וואס אונז דארפן פארשטיין. סאו די ערשטע פרק איז געווען, אה, מ’קען זאגן, לכאורה דארף עס זיין מער באופן כללי, רייט? אזוי גייט מען דאך אן באופן כללי.
חזרה: פרק א’ – די כללי’דיגע הגדרות פון איסורי חמץ
די ערשטע פרק האבן מיר געלערנט, האב איך געזאגט, אין אנדערע ווערטער, דער רמב”ם גייט אלעמאל און הייבט אן מיט די הגדרה אזויווי פון די מצוה, רייט? דאס איז בעצם וואס דאס איז. ער הייבט אן מיט די הגדרה פון די מצוה. די מצוה, אה, די איסור, וואס איז די גדר פון די איסור אכילת חמץ? יא, וואסערע עונשים זענען דא? ווען באקומט מען די עונשים? אזעלכע סארט זאכן.
איסור אכילת חמץ
סאו האבן מיר געזאגט אז ס’איז דא, אה, דריי אנדערע מצוות בעצם, לכאורה. ס’איז דא די איסור אכילת חמץ פון פסח אליינס, די איסור אכילת חמץ. ס’איז דא אויך נאך א איסור פון תערובת חמץ, אן עקסטערע לאו לויט דעם רמב”ם, וואס ער באקומט שוין כרת. אויף די ערשטע באקומט מען יא כרת, יא, לויט די שיטת הרמב”ם. די אנדערע ראשונים, דער ראב”ד און דער רמב”ן, די אלע זענען מחולק, אבער די שיטת הרמב”ם איז אז ס’איז דא איין איסור צו עסן כל אוכל כזית חמץ אין פסח, באקומט ער כרת, און חטאת, אזוי ווי א… יא? יא, יא. כרת און חטאת.
ס’איז נישט דא קיין עונש, נישט אזוי ווי שבת. שבת איז דא למשל כרת, חטאת, און סקילה. דא איז נישט דא קיין סקילה, ס’איז נישט דא קיין עונש בידי אדם. ס’איז אינטערעסאנט. מ’דארף וויסן וועלכע חטאים האבן אויך די עונש. איך מיין, כרת מיינט מ’באקומט מלקות לכאורה, אבער… מלקות באקומט מען יא אויף די לאו, אבער נישט קיין מיתה בידי אדם, נאר כרת בידי שמים אויב ס’איז במזיד, און בשוגג באקומט ער א קרבן חטאת. דאס איז אכילת חמץ.
איסור הנאה – קשיא: צו באקומט מען כרת אויף הנאה?
און דאס איז א זאך, און ער טוט אויך שרייבן הנאה, ער זאגט נישט וואס געשעט אויב הנאה איז אויך כרת. איך האב נישט פארשטאנען קיינמאל נישט דאס. דא איז דא א איסור אכילה והנאה, אויך הנאה. הנאה איז אסור פון חמץ, ס’איז דא א דרשה, “לא יאכל”, בהיתר אכילה. אבער צו מ’באקומט כרת אויף הנאה פון חמץ פסח אויכעט? הנאה בכלל אכילה מיינט דאס די זעלבע זאך, אדער אז מ’האט אויך גע’אסר’ט הנאה? די לשון “בכלל אכילה” מיינט לכאורה אז ס’איז די זעלבע זאך, ס’איז איין זאך. איך ווייס נישט, איך ווייס נישט.
סאו, הלכה א’, הלכה ב’, ס’איז נישט קלאר. ס’איז דא… איך זע אין די בעק אז ס’איז דא וואס זאגן אז ניין, אפילו מלקות שטייט נישט, ס’איז נאר א איסור. וואס הייסט הנאה איז נאר א איסור? אזוי ברענגט ער, ווייל מ’האט געדארפט זאגן לכאורה אז ס’איז דא אן עונש. איך ווייס נישט, איך ווייס נישט וואס איז די פשט. על כל פנים, הנאה טאר מען אויך נישט, אבער ער זאגט נישט וואס געשעט.
אויף דעם איז מיר מבאר, I don’t know, I don’t know. על כל פנים, דאס איז איין איסור, א איסור צו עסן חמץ, אקעי?
איסור תערובת חמץ – מחלוקת רמב”ם וראשונים
נאך א איסור איז דא, איסור number one, דאס איז די most basic זאך, מ’טאר נישט עסן חמץ פסח. נאך א איסור איז דא, צו האבן חמץ פסח, רייט? ס’שטייט “לא יראה” און “לא ימצא”. ס’איז דא חילוקים, מיר גייען זען פרטים פון דעם אין פרק ד’ בעזרת ה’. פרק ד’ רעדט זיך פון פרטים פון “לא יראה” און “לא ימצא”, אבער פרק א’ איז נאר די הגדרה כללית, מ’טאר נישט האבן חמץ פסח, “לא יראה” און “לא ימצא”, צוויי לאוין. און פארשטייט זיך, אויב ס’איז עובר, אז ער זאל באקומען מלקות דארף ער טון א מעשה, און ממילא איז דאס… אקעי.
נאכדעם, די רבנן האבן געמאכט אז חמץ שעבר עליו הפסח, וואס ס’איז געווען אויף בל יראה, איז עס אסור בהנאה לעולם. דאס איז שוין א זאך אזויווי דבר כללי מיט די רבנן.
דיון: חמץ שעבר עליו הפסח – איז דאס א קנס?
Chavrusa A: אזוי ווי מ’טאר נישט הנאה האבן פון מלאכת שבת, איז דאס א מין קנס אזא זאך?
Chavrusa B: ס’איז א קנס, און אונז לערנען אז די ריזען פון די קנס איז כדי שלא יעבור עליו בבל יראה. מ’זאל נישט אנקומען צו טון בל יראה. ס’איז אזויווי אסאך קנסות. ס’איז נישט פשט א קנס… וואס מיינט א קנס? א קנס איז אזויווי איך געב דיר א טיקעט. דו פארסט אריבער א רעד לייט, באקומסטו א טיקעט. וואס איז די פוינט פון די טיקעט? אז דו זאלסט נישט אריבערפארן די רעד לייט. דו ביסט אריבערגעפארן, און דו האסט עס אריבערגעברענגט מיט עפעס א טריק, איז אפילו נישט צו זאגן אז דו זאלסט עס נישט עסן נאכדעם.
Chavrusa A: אבער דאס איז שוין דאורייתא. די הרחקה פון דאורייתא זאגט נישט… דו זאגסט א גוטע סברא. איך זע אז די מפרשים האבן געזען די פשט. ווען די פשט איז א פסוק, יא, די פשט איז א כתוב, קען מען דאס זאגן אזוי. ס’קען זיין אז ס’איז נישט קיין סתירה. די הלכה וועט מאכן שוין פון אים אן עקסטערע מצוה. אבער אזויווי ס’איז דא די איסור פון די גילוי, איז דא א הרחקה פון דאורייתא.
Chavrusa B: ניין, די תורה האט אויך געמאכט א הרחקה פון די איסור, יא. ס’איז משמע אזוי, יא. און די מפרשי הפשט וואס מיר האבן געזען נעכטן אדער איינעכטן לערנען זיכער אז די יראה איז א הרחקה פון אכילה. און ס’איז נישט אזוי שווער צו פארשטיין. איך מיין, דו פרעגסט פארוואס איז עס אנדערש פון אלע אנדערע איסורים? די תירוץ איז ווייל ס’איז… איך האב אמאל געשריבן א גאנצע שטיקל תורה וועגן דעם, איך זע עס נישט דא אין מיין ספר. אבער אז דו זאלסט נישט האלטן דאס אויער, ווייל דו דארפסט נישט די חמץ. ס’איז זיכער אז אויב לערנט מען דא פשוט’ע מקרא פשט, איז עס זיכער אזוי. יא.
על כל פנים, אקעי, שוין. נאכדעם האבן מיר געלערנט אז לויט די רמב”ם איז דא נאך אן איסור פון עסן תערובת חמץ, ס’איז אן עקסטערע איסור. און למעשה די איסור איז אויך נאר ווען מ’עסט א כזית פון די חמץ אין די תערובת. ס’איז זייער א שווערע אינטערעסאנטע זאך. און אלע אנדערע מפרשים זאגן ניין, אויב דו עסט א כזית האסטו געגעסן חמץ. נישט חמץ אליין, אבער די רמב”ם זאגט אז די תערובת איז שוין נישט חמץ אליין. און אלע אנדערע פארשטייען אז ניין, דאס איז דאך ממש חמץ, נאר תערובות וואלט געדארפט זיין אן אנדערע זאך. און וואס איז דעמאלטס? דעמאלטס איז א מחלוקת תנאים, און מען האט פסח’עט גע’פסק’נט בכלל נישט אז ס’איז אסור, ס’איז נאר אסור אפשר מדרבנן צו עפעס אזוי.
אקעי, דאס איז לגבי תערובות חמץ. האבן מיר גערעדט וועגן חצי שיעור, אסור, אויך האט פרטים אזויווי די עונש, רייט? די דזשענעראל זאכן, אלעמאל די דזשענעראל זאכן אינקלודן די סארט זאכן. און זייער גוט.
איסור אכילת חמץ ערב פסח – מחצות היום ולמעלה
נאכדעם האבן מיר געלערנט אז דאס איז דא, בקיצור, צוויי איסורים מדאורייתא, אדער דריי קענסטו זאגן: איסור אכילת חמץ, איסור הנאה, איסור תערובות חמץ. דאס זענען אלע זאכן דאורייתא לויט די רמב”ם. נאכדעם איז דא א פערטע איסור וואס איז מדאורייתא אויך נישט צו עסן חמץ מחצות היום ולמעלה. דאס איז נאר אכילה, נישט הנאה לכאורה, און ס’שטייט נישט אז ס’איז דא תערובות חמץ, און אלע אנדערע חומרות וואס מיר האבן געלערנט, לא עבר על בל יראה ובל ימצא, אלע חומרות וואס מיר האבן געלערנט וועגן חמץ בפסח איז נישטא אויף די איסור פון ערב פסח משש שעות ולמעלה.
אבער מדאורייתא איז דא אן איסור דאורייתא מפי השמועה אז “לא תאכל עליו חמץ” מיינט נישט עסן חמץ בשעת… מ’זאל נישט שעכטן די פסח בשעת חמץ קיימת. און אויף די דאורייתא איז אויך דא גזירות מדרבנן אין צייט, רייט? אז מ’איז גע’גזל’ט אכילה משש שעות. איינס איז מ’לייגט צו א שעה, און נאכדעם האט מען נאך מורא פון יום המעונן. רייט, איז בעיסיקלי לייגט מען צו צוויי שעות, האוועווער עגזעקטלי ס’ווארקט. ממילא איז דא חילוקים אז דאס איז ממש צוגעלייגט, טאר מען נישט הנאה האבן אויך נישט. ס’שטייט דא איינס איז ממש צוגעלייגט, און איינס איז עפעס אזא אינטערעסאנט וויאזוי די רמב”ם פרעגט עס. דאס איז אלץ מפרשי הגמרא אין זייט פ”ד. יא, אבער ס’זאל נישט אויסקוקן ווי מ’האט צוגעלייגט צוויי שעות. די רמב”ם וויל נישט זאגן מ’האט צוגעלייגט צוויי שעות. ער זאגט מ’האט צוגעלייגט איין שעה, אבער איין שעה איז ממש… די איין שעה איז עפעס אן ענין, ס’איז נישט ממש איסור, ס’איז אן אנדערע מין איסור. ס’איז א חילוק, ס’איז א חילוק בהנאה, מ’האט עס אסור בתרומה, רייט? ס’איז דאך א חילוק.
דיון: פשט אין פסוק “לא תאכל עליו חמץ”
בקיצור, דאס איז די נקודה פון די ערשטע פרק, די כללים, די איסורים פון די דריי איסורים, קענסט זאגן: נישט עסן חמץ, בל יראה, מיט תערובות חמץ, און נישט עסן חמץ ערב פסח אויך. טראכט, ביי די וועי, פשוט’ע פשט פון די פסוק “לא תאכל עליו חמץ” מיינט בכלל נישט דאס. פשוט’ע פשט מיינט, “עליו” מיינט נישט בשעת שחיטתו. “עליו” מיינט לכאורה, אזויווי יעדער קרבן, “על חלות לחם מצות יקריב קרבנו” שטייט ביי תודה. על מצות ומרורים יאכלוהו. “על” מיינט, ווען מ’עסט די פלייש, עסט מען עס אויף א ברויט. אפשר ליטעראלי האט מען געגעסן די פלייש אויף א ברויט, אזויווי א סענדוויטש, אזויווי הלל. האט דער רב שרירא גאון געקלערט מיט די סוגיא. אונז מיינען אז די קרבן פסח, ווען מ’עסט עס ביים סדר, זאל מען עס נישט עסן מיט חמץ. פארשטייסט וואס איך זאג?
מיינט נישט אז בשעת שחיטה. דאס איז אלץ על פי דרש. על פי פשט מיינט עס נישט דאס. זיי זאלן זאגן על פי השמועה, אבער על פי פשט… איך זאג נאר, אונז מיינען אלעמאל אז דאס סאונדט ריזאנעבל, אז ס’איז דאך דא חמץ. זאג איך, ס’איז נישט פשט אין פסוק, ס’איז נאר א דרש. אקעי? ס’מאכט עני נפקא מינה להלכה? It doesn’t help you.
Chavrusa A: אונז לערנען יעצט מקרא, אונז זענען נישט אין הלכה.
Chavrusa B: יא, אבער אונז דארפן וויסן פשט אין פסוק אויך. ס’איז איינע פון די זאכן וואס איז גוט צו וויסן. אמת. און אויך, אז אסאך מאל, נאכדעם וואס מ’טרעפט די פשט, קען מען אויספיגורן אז אפשר די הלכה שטימט יא מיט דעם. ס’געבט קלארקייט אין הלכה אסאך מאל. אקעי.
מצות תשביתו – די פינפטע מצוה
אקעי, יעצט, א פינפטע מצוה איז דא. מיר האבן געלערנט שוין פיר מצוות, אדער וואטעווער לויט די חשבון. און יעצט איז דא א פינפטע מצוה. דאס איז די מצוה פון השבתת חמץ. ס’איז דא א מצוה “תשביתו שאור מבתיכם”. די כללות קודם כל פון די מצוה פון תשביתו. זאגט דער רמב”ם, “תשביתו” איז די טייטש ביטול בלב. דאס איז לויט… יא, די אלע אסאך ראשונים וואס זענען חולק אויף דעם, כדי איר זאלט זיך נישט כאפן ביים קאפ, לאמיר זאגן וואס שטייט אין רמב”ם. השבתה איז טייטש ביטול בלב, און דאס מיינט תשביתו. ס’איז זייער פאני בעצם, ווייל די ראשונים קריגן זיך וואס דארף ביטול ארבעטן, צו ס’איז מיט דעם הפקר, צו ס’איז מיט דעם…
מחלוקת רמב”ם ותוספות: וואס מיינט תשביתו?
ס’איז אמת, אויף דעם זאגט דער רמב”ם אז תשביתו איז טייטש ביטול, און ס’איז נישט אזוי פשוט. ס’איז זייער נישט פשוט, איך וועל דיר געדענקען. אלע אנדערע אידן זאגן, איך וועל דיר געדענקען, אז מדאורייתא דארף מען יא, ס’איז נישט אזוי פאני. ס’איז פאני אז תשביתו זאל דען טייטש ביטול.
Chavrusa A: אז ביטול איז נאר איין פארם פון תשביתו? אדער פארברענען, אדער…
Chavrusa B: ניין, איך מיין, תשביתו איז טייטש מ’זאל נישט האבן, אזויווי א מצות עשה פון בל יראה. דער רמב”ם מאכט עס אן עקסטערע זאך. איך וועל דיר געדענקען נישט קלאר יעצט די מחלוקת. לאמיר זען וואס ער זאגט.
די גמרא זאגט מדאורייתא ביטול בעלמא סגי, אבער בדיקת חמץ איז מדרבנן. די גמרא זאגט נישט אז די גמרא האט א מצוה פון תשביתו קיינמאל נישט. די גמרא זאגט דאס נאר אויף די ענין פון בדיקת חמץ. ס’איז נישט אזוי קלאר. דער רמב”ם האט פארשטאנען אזוי פון די גמרא, און ווייטער. אה, נישט דברים פשוטים.
תוספות, למשל, לויט תוספות האלט טאקע אויך אז תשביתו איז איינע פון הפקר, אז ביטול איז איינע פון הפקר. אבער למעשה לויט תוספות איז נישט פשט אז תשביתו מיינט אז מבטל זיין. תשביתו מיינט אז ס’איז נישטא קיין חמץ, כפשוטו. נישטא קיין חמץ. איינע פון די וועגן איז אדער דורך פארברענען אדער דורך מבטל זיין. ניין, אדער דורך מפקיר זיין, וואס דעמאלטס האסטו נישט. מפקיר זיין. אבער ס’איז נישט אז דער רמב”ם לערנט א גאנצע אנדערע זאך.
דער יסוד-שאלה: וואס מיינט “תשביתו שאור” מן התורה?
Speaker 1: דאס איז דער טייטש, תשביתו טייטשט מבטל זיין.
Speaker 2: ניין, נישט מבטל זיין.
Speaker 1: קומען די חכמים און געטוישט, ס’איז נישט געטוישט. זיי האבן געזאגט אז מ’זאל זיך נישט פארלאזן, מ’זאל… ס’איז פאני אביסל אזוי ווי דער רמב”ם זאגט עס, ווייל כאילו, ווען בעצם, וואס איז די פארעם? כאילו, איך הייב נישט אן צו געבן אן עצה, יא? כאילו, ווען משה רבינו האט געוואלט נישט געבן די דברי ספרים, לאמיר זאגן, וואס טוט מען ערב פסח? גארנישט, רייט? ניין, מ’איז מבטל. מ’זאגט “כל חמירא”. מ’דארף עס זאגן, צו ס’איז בלב גענוג ווייס איך נישט. און די אנדערע זייט, איך מיין אז אונז לערנען טראכטן געווענליך, אזוי ווי דו זאגסט נאר נאכדעם, אז פשוט’ע פשט איז דיר געזאגט ניין, די תורה זאגט ווארף ארויס די חמץ. שוין, אויב איינער וויל נישט… אבער, מ’דארף זען.
“תשביתו” — א כלליות’דיגע לשון, נישט א ספעציפישע מעשה
Speaker 1: סיי די מפרשי הרמב”ם, אויך די מפרשי המקרא, זאגן אז די ווארט “תשביתו” קען שטיין טייטשן “ווארפן”, אזוי ווי ס’שטייט אויף אנדערע פלעצער, “לקרב תשליכנו”, אדער מער דעטאלן וואס מ’זאל דארפן טון. “תשביתו” איז זייער א כלליות’דיגע, אזוי ווי “השבתת המלכות”. דו זאלסט נישט האבן חמץ. נישט האבן. ס’זאגט נישט אז דו דארפסט עפעס טון אן אקציע. נישט האבן. נישט האבן מיינט די מינימום. וואס איז די מינימום נישט האבן? דער מינימום נישט האבן, מוז ער מבטל זיין. ער זאל אוועקנעמען דעם בעלות. אויב די פשוט’ע פשט וואלט געווען אז די מינימום איז סיי וועלכע מין וועג פון ארויסנעמען פון רשות, אזוי וואלט מען אפשר געקענט זאגן. די מאוסט מינימום איז ביטול בלב.
Speaker 2: אבער מ’קען דאך זאגן אפילו ווייניגער, צדיק. מ’קען דאך זאגן אז מינימום מיינט “תשביתו” פון כח החמץ אדער פון מאכן חמץ.
Speaker 1: ניין, זאלסט נישט האבן. זאלסט פשוט נישט האבן, כפשוטו. זאלסט נישט האבן חמץ פסח. דו וואטעווער, איט דאזנט מעטער. ס’איז נישט קיין עשה, ס’איז א נעגעטיוו זאך, נישט קיין פאזיטיוו זאך. דער רמב”ם מאכט עס יא פאר א שטיקל פאזיטיוו זאך. אמת, ס’איז נישט דא וואס צו טון, ס’איז נאר אזוי ווי א ביטול בלב, אבער ער מאכט עס פאר אזא עקסטרע זאך.
פארגלייך צו שבת — “השבתה” מיינט נישט טון, נישט אן אקטיווע מעשה
Speaker 1: א תשביתו איז נישט נאך אזוי ווי שבת, רייט? שבת איז דא עשה ולא תעשה. זאלסט נישט טון מלאכה, און זאלסט שובת זיין. וואס טוט מען כדי שובת צו זיין? מ’איז מבטל די מלאכה בלב? ניין, מ’טוט גארנישט, מ’טוט נישט מלאכה. איך וואלט געזאגט אז מ’קען זאגן פסח, ס’איז דא א לא תעשה, “לא יראה לך חמץ”, און אן עשה, “תשביתו חמץ”. ביידע מיינען די סעים עקזעקט זאך, ס’איז נאר פרעימד… “תשביתו” איז נישט חמץ. די תורה זאגט נישט “תשביתו”. ס’קען זיין אז דאס איז וואס דער רמב”ם זאגט.
איך וועל דיר זאגן די מאוסט סימפל. נאכדעם ווען די חז”ל האבן צוגעלייגט אז מ’זאל יא מאכן אן עקסטערע השבתה. איך זאג דיר אז וואס דער רמב”ם זאגט איז נישט די מאוסט סימפל. די מאוסט סימפל איז גארנישט. אז די תורה שטייט גארנישט. דו זאלסט נישט האבן חמץ. איטס יור אישו, ס’איז נישט מיין אישו.
דיסקוסיע: וואס איז דער מינימום פון “תשביתו”?
Speaker 1: אזוי אז וועגן דעם זאגט דער רמב”ם, וועסטו וויסן די מאוסט בעיסיק השבתה, די גרינגסטע, די מינימום, די מינימום השבתה וואס דו ביסט מבטל בלב.
Speaker 2: לא, לא נכון, אבער דאס איז א גרויסער חידוש, צדיק, נאכאמאל. ווייל די אנדערע אפשן איז אז דו דארפסט עס עקטשועלי ארויסנעמען.
Speaker 1: זאג איך, דאס איז די מינימום, ווייל דאס איז קיין הפקר, לאו יראה. ווייל לויט דיר, “תשביתו” איז דאך גארנישט. רייט? מינימום קענסטו טייטשן אויף צוויי וועגן. מינימום וואס דו מיינסט איז… ניין, איך זאג אז ס’קען זיין אז דער רמב”ם האלט אזוי ווי דו, אז “תשביתו” מיינט גארנישט. און דער רמב”ם וויל דיר נאר זאגן, וואס איז די מינימום גארנישט? וואס איז די מינימום גארנישט? די מעקסימום גארנישט איז דאס וואס חז”ל האבן צוגעלייגט, אז דו זאלסט פארברענען. די מינימום גארנישט… ס’קען זיין, ס’קען נישט זיין אז דאס איז וואס דער רמב”ם מיינט. “מהי השבתה זו האמורה בתורה?” וואס איז די השבתה וואס שטייט? אזא שוואכע אויסדרוק שטייט נישט אין תורה. ס’מיינט די מינימום. וואס איז די מינימום וויאזוי דו זאלסט מקיים זיין “לא יראה”?
Speaker 2: איך פארשטיי, אבער יו אר יוזינג די ווארט “מינימום” דיפערענט ווי מיר. ביי מיר, די ווארט “מינימום” באדייט וויפיל חידושים שטייט אין דעם פסוק. לויט וואס איך טענה, די פשוט’ע פשט, און איך בין זיכער אז ס’איז דא אנדערע ראשונים וואס לערנען אזוי, ס’שטייט נישט גארנישט. ס’איז “ליתן עשה על הדבר”, כאילו.
“תשביתו” — א פאזיטיווע נוסח פון א נעגאטיווע זאך
Speaker 2: מיט אנדערע ווערטער, אסאך מאל לערנען מיר, מצות עשה קען זיין פשוט די נוסח פון די תורה. מען קען זאגן די זעלבע זאך אין א פאזיטיווע וועג און אין א נעגאטיווע וועג. דא שטייט עס אין א פאזיטיווע וועג, כאילו. ס’איז א נוסח. איך האב געזען אז דער אבן כספי רעדט אפילו וועגן דעם, ס’שטימט מיט די אריסטו, אבער מען קען אזוי רעדן. די תורה, סאמטיים, רעדט נעגאטיווע זאכן אין א פאזיטיווע וועג. דאס איז א סוגיא אין די תורה, כאילו. ס’מאכט א חילוק להלכה, אז א מצות עשה, און אזוי ווייטער. געב מיר איין סעקונדע.
דער גרויסער חידוש פון רמב”ם — ביטול בלב איז א דין בפני עצמו
Speaker 2: אבער דער רמב”ם לייגט צו א גרויסע חידוש, אז וואס? אז “תשביתו” מיינט נישט נאר דאס, אז “תשביתו” מיינט אז מען קען, כאילו, מען איז יוצא מיט א ביטול בלב. וואו אין די תורה איז דא אזא זאך אז איך זאל זאגן “איך וויל נישט האבן עפעס”? ס’מיינט צו זאגן, מאך זיך ווי דו האסט נישט. ס’איז א ריזיגע חידוש, ניין?
Speaker 1: ס’איז נישט מאך זיך, אויב ארבעט עס ווי… אה, רגע, ס’איז א חידוש. דו פארשטייסט? ס’איז נישט קלאר וואו ס’שטייט דאס בכלל.
Speaker 2: יא, דער רמב”ם האט געלערנט דאס אין די ווארט “תשביתו”. אז “תשביתו” איז נישט קיין מעשה, “תשביתו” איז א שביתה ממלאכה, שביתה מאכילה. שביתה איז נישט קיין מעשה. סאו וואס קען זיין נישט קיין מעשה? דאס אז דו ביסט עס מבטל. אזוי ווי דו ארבעטסט נישט, דו עסט נישט, דו האסט נישט, דו האסט נישט דורך בלב. איך מאך זיך אז איך האב עס נישט.
Speaker 1: איך פארשטיי, אבער ס’איז נאך אלץ, כאילו, איך הער, ס’מוז זיין א סברא פאר דעם, ווייל לכאורה איז עס פאני.
“לא תותירו” און די קאנצעפט פון הפקר
Speaker 1: “לא תותירו” איז כאילו דא א קלארע זאך פון הפקר. די תורה זאגט נאר דו זאלסט נישט האבן. אז “לא תותירו” איז פשט, איז נישט אזא גרויסע חידוש, ווייל די תורה זאגט דו זאלסט נישט האבן. אויב דו ביסט נישט מיין, ס’באלאנגט דיר נישט. סאו ס’איז א דזשענעראל זאך אז הפקר ארבעט, דו פארשטייסט? אבער דער רמב”ם זאגט דאך א נייע סארט זאך, אז ס’איז דאך א “ליוסם בליבו שיעפר”, איך ווייס נישט, די גאנצע תורה איז א דבר פלא לכאורה. אין אנדערע ווערטער, וואו קומט בכלל די סארט איידיע? פארשטייסט מיין שאלה? איך וויל דאס פרעגן. דו פארשטייסט וואס איך מיין?
דיגרעסיע: בדיקת חמץ — דאורייתא אדער דרבנן?
Speaker 2: ווען ער זאגט “תשביתו”, איך וויל דאס פרעגן. איך זע דא, איך לערן יעצט אין ספרי, איך זע ער צייכנט צו די הלכה אין רמב”ם וואס מיר האבן געלערנט, “אבד תאבדון”, ער מיינט אז אין ארץ ישראל, “מצוה לאבדן ביד עד שיאבד אותן מן העולם”, צייכנט ער צו. אבער ווען דער רמב”ם לערנט “אבד תאבדון”, ער מיינט אז דארט ביסטו מחוייב צו זיין מבעיר, נישט אז דו דארפסט גיין עקשולי זוכן. און ער שטעלט צו אז דער רמב”ם לערנט אז בדיקה פון חמץ איז א דאורייתא, מן התורה לאבדן. אויב אזוי, אז מיר לערנען אז א טבילה דארף זיין אן א חציצה, דארף מען טון די פעולה אנצוקומען אהין.
Speaker 1: סאו, איך בין נישט מסכים מיט דעם, ווייל איך לערן אלעמאל אז ווען דער רמב”ם מאכט דיר אלע זאכן פאזיטיוו, איז ער אויך אן ענין פון סוגיא, און ער האלט נישט עכט אז ס’איז א מצוה צו בודק זיין. איך בין נישט זיכער אז ס’איז קארעקט. ס’איז כדי ס’זאל נישט זיין. ס’פארשטייט זיך, מען דארף טון פראקטיש די אקציע, אבער איך בין נישט קאנווינסד אז דאס איז טאקע די פשט ביי די וואס מיר זענען מסביר.
Speaker 2: ניין, אבער דא שטייט יא “מצוה לרדוף אחריה”, מען דארף עס זוכן. חמץ איז נישט קיין מצוה לרדוף אחריה, דאס איז אן איסור.
Speaker 1: ניין, ניין, איך מיין אז ס’איז ווייניגער. איך מיין, מיט די רבנים דארף מען יא לרדוף אחריהם.
Speaker 2: ס’איז אינטערעסאנט, אזוי ווי מיר האבן געלערנט אז אן ארץ ישראל און חוץ לארץ, אזוי האבן מיר געלערנט.
Speaker 1: יא, דאס איז א זאך. אין ארץ ישראל דארף מען נישט נאכלויפן, אין חוץ לארץ דארף מען יא נאכלויפן, וואטעווער די דעטאלן פון יענץ איז. קומט אויס אז חמץ איז אזוי ווי די איסור אין ארץ ישראל, און די רבנים, דאס הייסט, “לא יחץ לרוץ”, איז דאך דא א פשטל וועגן דעם. דער ראגאטשאווער ברענגט.
Speaker 2: איך הער. איך ווייס נישט, איך ווייס נישט. על כל פנים, דו פארשטייסט די נקודה, ס’איז אן אינטערעסאנטע זאך.
צוריק צו די לשון “השבתה” — וואס מיינט עס?
Speaker 2: וואס קען עס האבן צו טון מיט די לשון “השבתה”? ווייל למשל דער תרגום טייטשט “השבתה” – “תבטלון”. אז “השבתה” איז זייער א מינימאל ווארט, ווייל “השבתה” מיינט נישט עסן, נישט ארבעטן. אבער “השבתה” מיינט נישט האבן, ס’מיינט נישט מאבד זיין, ס’מיינט נישט אזוי ווי “תבערון”, “תאבדון”. ס’איז נאך א לשון פון נישט האבן.
ממילא האבן חז”ל געזוכט וויאזוי קען מען נישט האבן און מ’זאל נישט דארפן טון מעידזשער ארבעט? נאר מ’זאל מבטל זיין אין זיין הארץ, הפקר, אדער וואטעווער וויאזוי ס’ארבעט. אן דאס צו מאכן. אדער אפגעבן די אייגנטום דערויף. אנשטאט דו זאלסט זיין ביזי מיט די חמץ, קענסטו טון עפעס א זאך מיט דיר, א קלייניגקייט, א ווארט וואס דו רעדסט ארויס וואס האט געטוישט די מציאות.
און נאר האבן חז”ל צוריקגעגאנגען צוריק צו די עכטע תורה, און יא געזאגט אז מ’דארף טאקע, זיי האבן געמאכט א מדרבנן אז מ’דארף יא זוכן. אבער אפצוטייטשן די ווארט “תשביתו” האבן זיי געטון נאר די מינימום, אז דו זאלסט נישט האבן. אזויווי די שביתה פון מלאכה, די שביתה פון א קהילה, אזויווי דו זאגסט “שביתת עשור”.
Speaker 1: אבער נישט האבן קען מיינען אז מ’דארף יא מבער זיין, דאס איז וואס איך זאג דיר. דא שטייט נאך א חידוש אז מ’דארף עס אפילו נישט…
Speaker 2: ניין, אבער אויב אזוי שטייט נישט אין די תורה א פאזיטיווע לשון פון גיי מאבד זיין, אזויווי ס’זאל קענען שטיין “תבערון”.
Speaker 1: אבער ס’איז אזוי ווי איינער זאל זאגן אז שבת טו מען צו מלאכה, דארף עס נאך נישט זיין מחשב זיין. וואס איז דאס פאר א מין זאך?
Speaker 2: ניין, ניין, ניין. ווען דו ביסט מבטל לשבת, דו האסט אויפגעגעבן בעלות דערויף.
Speaker 1: ניין, איך האב נישט אויפגעגעבן בעלות, וואס האלטסטו אן?
Speaker 2: דאס איז נישט אזא זאך. דאס איז תוספות’ס פשט. דאס איז… רייט, אקעי.
מחלוקת: צי ביטול איז הפקר (תוספות) אדער עפעס אנדערש (רמב”ם)
Speaker 1: וואס הייסט לויט’ן רמב”ם “יחשב בליבו”? וואס מיינט “מסתלק” לויט’ן רמב”ם? וואס האט דער רמב”ם געטראכט? וויאזוי ארבעט עס? ס’איז אזא מין ארעמע זאך? דו מאכסט זיך ווי דו האסט עס נישט?
Speaker 2: ניין, דו האסט עס נישט.
Speaker 1: דו האסט עס נישט?
Speaker 2: ניין. וואס איז פשט לויט’ן רמב”ם? לויט’ן רמב”ם איז עס נישט גענצליך הפקר, אבער ס’איז אויך עפעס. עפעס אזא מין זאך אז דער מענטש פילט זיך נישט ווערט ביי אים די חמץ, אדער עפעס. ס’דארף דאך דארט זיין עפעס. ס’האט נישט מיט בעלות. ס’האט זיכער גארנישט מיט בעלות. ס’האט, קענסט זאגן, מיט חשיבות.
Speaker 1: וואס טייטש לויט’ן רמב”ם? וויאזוי עלעווייט עס?
Speaker 2: חשיבות. איך האב דיר געזאגט נעכטן, אזוי ווי… אזוי ווי מ’לערנט… ס’מאכט סענס, מ’קען עס מאכן סענס. איך זאג נאר אז ס’איז א חידוש, ס’איז נישט דער מינימום.
Speaker 1: איר קומט און איר זאגט אז ס’איז א חידוש.
Speaker 2: ס’מאכט סענס, מ’קען עס מאכן מאכן סענס.
דער פירוש פון “נישט נוגע” — הסח הדעת
Speaker 2: אז מ’זאגט למשל, אזוי ווי זיי האבן געזאגט נעכטן, אז ס’שטייט אין די תורה “האב נישט חמץ”. וואס מיינט “האב נישט חמץ”? “האב נישט חמץ” מיינט “אוין” נישט חמץ. אקעי, דאס איז א חידוש, ווייל וואס איז די פראבלעם פון “אוינען”? אזוי ווי אין זבחים שטייט “לא יראה ולא ימצא”, זאלסט עס נישט צעדרייען מיט חמץ.
יעצט, ווען איך האב, אזוי ווי דו זאגסט, ער פרעגט דיך, “דו האסט א שטיקל שטויב?” “איך האב.” יא, ס’איז נישט נוגע. די שאלה איז צו ס’איז נוגע. זאל מאכן אז די חמץ זאל זיין נישט נוגע. וויאזוי מאכט מען דאס? קען אפילו זיין אז דאס צו מאכן איז מיט די רבנים דארף מען יא ביטול חמץ. אז די רבנים, בדיקת חמץ מיט די רבנים, איז יא נאך אזוי ווי נאך שטערקער געמאכט אז ס’איז נישט נוגע.
אבער בעצם, כאילו דער מינימום נישט נוגעות איז, איך מסיח דעת. לא איכפת לי. איך גיי עס נישט… נישט נאר איך גיי עס נישט עסן, ס’עקזיסטירט מער נישט מבחינתי. דאס הייסט, וויאזוי קענסטו זאגן אז ס’עקזיסטירט נישט מבחינתי? יא, דו קענסט זאגן, פארוואס נישט? אזוי ווי דו האסט שטויב אין דיין הויז. “שמא ימצא טיפות דם והיא בהיכל מלך”. אין דעם מלך’ס הויז איז דא מאדזשקעס? דו ווייסט? ניין, ס’איז נישט דא. ס’איז נישט נוגע.
Speaker 1: עניוועיס, אקעי.
דיגרעסיע: פארגלייך צו עבודה זרה ביטול
Speaker 1: אויב אזוי, העלפט עס, דו קענסט נישט מבטל זיין סתם מיט’ן הארץ.
Speaker 2: וואס?
Speaker 1: עבודה זרה קען מען נישט מבטל זיין סתם אין הארץ. איך ווייס נישט וועלכע נאך זאכן. אבער עבודה זרה איז… אן יום מבטל זיין אין הארץ. עבודה זרה של גוים, אויב דער גוי זאגט ס’איז מער נישט קיין עבודה זרה, ער געבט עס א וויש מיט זיין… whatever, יא, אבער…
פארגלייך צו ביטול עבודה זרה
Speaker 1: וואס הייסט, וויאזוי קענסטו זאגן אז עס עקזיסטירט נישט בבחינתו? יא, דו קענסט זאגן, פארוואס נישט? אזויווי א שטויב אין דיין הויז. “שממית בידים תתפש והיא בהיכל מלך”. אין דעם מלך’ס הויז איז דא מוראשקעס, דו ווייסט? ניין, עס איז נישט דא. עס איז נישט נוגע.
עניוועיס, אקעי.
אויב עבודה זרה העלפט עס, מען קען נישט מבטל זיין סתם אין די הארץ.
Speaker 2: וואס?
Speaker 1: אבער עבודה זרה קען מען נישט מבטל זיין סתם אין די הארץ.
Speaker 2: אויב די עבודה זרה קען מען יא מבטל זיין אין די הארץ, אויב די עבודה זרה של גוים, אויב דער גוי זאגט אז עס איז מער נישט קיין עבודה זרה און ער געט עס א וויש מיט זיין וואטעווער.
Speaker 1: אבער די גוים?
Speaker 2: יא, אבער א עבודה זרה של ישראל, מען דארף פארשטיין אז דער ענין פון ביטול עבודה זרה מיינט יא, איך מיין צו זאגן, עס איז אסור בהנאה און אזוי ווייטער, אבער אויב דער גוי הערט אויף צו דינען, איז עס נישט מער אז עס ווערט אויסגעטשקעט. איך מיין, דער גוי זאגט, “איך גלייב מער נישט אין דעם גאט”, איז עס מער נישט קיין גאט. אויס גאט, שטייצעך, מיר פייערן אים.
מען קען נישט זאגן אז עס איז אויס חמץ. מען קען נאר זאגן אז עס איז אויס עפעס, אויס עסן בכלל, עס איז אפאר.
Speaker 1: רייט. אבער דו קענסט זאגן אז עס איז ענליך. ביטול חמץ, ביטול בלב. וועלכע נאך זאכן קען מען מבטל זיין אין די הארץ?
Speaker 2: מיאון.
Speaker 1: ווער?
Speaker 2: מיאון. אויף א קידושין דרבנן העלפט מיאון. אבער אויף אנדערע זאכן קען מען נישט זאגן, “ניין, איך וויל נישט זיין חייב אין די געלט.” מען דארף מאכן א ספר כריתות. רייט.
Speaker 1: אקעי. אויף קידושי דרבנן, לקידושין, אקעי.
Speaker 2: אקעי, על כל פנים, ניין, עס איז נישט נוגע. על כל פנים, ניין, מען דארף טרעפן נאך א זאך וואס דער ענין איז נישט האבן עפעס, נישט האבן שייכות מיט עפעס, און דאס מיינט סך הכל אז דו האלטסט נישט גארנישט. עפעס אזוי. לא חשיבא.
מחשבות זרות דארף מען אזוי דילן.
Speaker 1: יא. אקעי.
Speaker 2: אבער מיט רבנים דארף מען זיי פארברענען.
פארוואס? מען דארף זאגן “אש תוקד עד אבדון”, “יחיד תלמידי”. יא.
מיט די רייזע קען מען טון אזויווי דער בוטשאטשער רב האט געזאגט, און זאגן אז אלע מחשבות זרות איז מבטל.
כעפרא דארעא.
על כל פנים, אויך איז ביטול פון א מענטש איז דאך נאר אפאר בעלי חיים, דאס איז ממש אזויווי מיט חמץ. עס איז תשביתו, מען זוכט מחשבות. “מנפשי אכפרה על כל תהא”.
איבערגאנג צו פרק ג’ — די דאורייתא און דרבנן פון מצות תשביתו
Speaker 1: אקעי. לאמיר אנהייבן פרק ג’. ניין, איך מיין אז מען דארף ענדיגן די פרק ווייל עס איז גוט. מדרגות. לאמיר לערנען אזוי ווי אונז לערנען, אז דאס איז די דאורייתא און די דרבנן פון מצות תשביתו. פונקט אזוי ווי למשל מדרבנן טאר מען נישט עסן חמץ אפילו פחות מכשיעור, אז דאס איז מדרבנן. איי, מדרבנן טאר מען נישט עסן אפילו חמץ ערב פסח? זאלסטו וויסן, מדרבנן דארף מען ממש משבית זיין. וואס מיינט ממש משבית זיין? איז זוכן און אוועקנעמען. יא? און ממילא איז דא פרטים פון דעם. עס איז דא פרטים אז די חכמים מאכן זאכן, מאכן זיי שוין מיט זייער גאנצע סקעדזשול, פארשטייסט? די דאורייתא גייט, ניין, ס’איז אויך דא א סקעדזשול. בקיצור, זיי מאכן זייער גאנצע סקעדזשול. מען דארף מאכן די ליל י”ג, ליל י”ד, יא? און מען דארף, עס זענען דא הלכות ווי דארף מען בודק זיין. וואס איז די פשט פון די הלכות ווי דארף מען בודק זיין לויט די הלכות?
אנדערע ווערטער, די רבנן זאגן אז דו דארפסט זוכן אויף די חמץ, און צוויי זאכן: זוכן צו האבן און זיי זאלן מבער זיין. זאלסטו זוכן, וואס הייסט זוכן? זוכן פלעצער, מאך זיכער אז דו פלעצער וואס זענען אביסל מוכנים אפילו אז מען ברענגט אריין חמץ, זאלסטו עס גיין זוכן און מבער זיין. זייער גוט. און נאכדעם וואס…
איך מיין אז דא איז די שאלה ווען הייבט זיך אן די חיוב, די זאך פון דרייסיג טעג. אבער נאך פארדעם איז דא די אלע ספיקות און… רייט? די ספיקות און וואטעווער, איך ווייס נישט פונקטליך. לעטס סקיפ דעם פאר נאו, יישר כח. און אויב איז דא חמץ ערב פסח, איך ווייס, איין טאג אינמיטן וועלן זיי זיין זייער בארד, וועסטו לערנען דאס. יא. דו וועסט לערנען די סוגיא, ווייל ס’איז שווערע גמרות. די רמב”ם טרייט זיין בעסט, אבער די גמרא איז שווער. יא.
אויף כל פנים, איז דא דא א באנטש פון קעיסעס פון ספיקות. ס’איז אויך דא די דין פון וויאזוי חמץ ווערט בטל בצדקה הרייזע, אדער ווען מ’האט עס געמאכט פאר א בעקעל אין קעבינעט די וואך. יעצט איז דא א דין פון… איין מינוט, ס’איז דא דא… לאמיר נאר טרייען צו פארשטיין. די רבנן זאגן דו דארפסט זוכן פלעצער… לאמיר זאגן די ערשטע נקודה. דו דארפסט זוכן. די צווייטע נקודה גייט מען בעזרת השם לערנען אין פרק ג’ מער. דו דארפסט זוכן פלעצער וואס קען זיין חמץ. דאס הייסט, זאג נישט… דאס איז נאך א זאך, רייט? דאס איז נישט לאגאוו דאפיקא ביטול בלב. דאס איז דאפיקא… דו דארפסט זוכן. אזויווי אונז האבן געלערנט ביי עבודה זרה, אז איך וועל טרעפן חמץ, זאל איך עס מבער זיין. ניין, די פשט איז דו דארפסט זוכן. פארוואס דארפסטו זוכן? ווייל דו טוסט זיך נישט האבן קיין חמץ פסח, איז מאך זיכער אז דו האסט נישט. און אנדערע ווערטער געווענליך, רייט? די שאלה איז אפשר וואס די געווענליך איז. דאך האבן מיר געזאגט געווענליך, דאס הייסט אז דא פלעצער וואו מ’איז מכניס חמץ, פלעצער וואו ס’איז נישט געווענליך גייען מיר נישט אריין. אבער פלעצער וואס געווענליך איז דא חמץ, וואס דו ביסט מחויב צו מאכן זיכער אז ס’איז נישטא, מ’קען פרעגן ביי אלע מצוות התלויות אם מ’איז מחויב מדאורייתא צו זוכן, פארשטייסט? איך ווייס.
דער רמב”ם’ס שיטה — השבתה און “לא יבוא לאכלו”
Speaker 1: דער רמב”ם זאגט נישט אז מ’דארף עס ארויסנעמען ווייל אפשר “שמא יבוא לאכלו”. ער האלט נישט אזוי, אדער ס’איז נישט וויכטיג פאר אים ווייל ער זאגט נישט קיין טעמים. ניין, ער האלט אז ס’איז איינע פון די השבתות, מ’זאל יא טון. איך האב צוגעלייגט אז די השבתות, די בעיסיק סארט פון השבתה איז די מינימום ביטול, אבער השבתה קען אויך מיינען אן עקט וואס מ’דארף טון מיט בדיקה, מיט ביעור.
Speaker 2: עקזעקטלי, ס’קען זיין אז די גאנצע השבתה, אז מ’זאגט די גאנצע “בל יראה” איז “לא יבוא לאכלו”. די גמרא זאגט דאס אביסל איינמאל, אבער ער ברענגט נישט דאס. ס’זעט אויס אז ס’איז מער, עקזעקטלי, אז דאס איז די השבתה מדרבנן, אבער מדרבנן דארף מען יא מאכן השבתה באופן זה, באופן ממש פיזיש ביזיין. אזוי איז אביסל משמע. און יא, ס’קען טאקע זיין וועגן דעם, ווייל דער רמב”ם פארשטייט אז די גאנצע ענין פון נישט האבן איז אלס א גדר פון אכילה, “לא יבוא לאכלו”. עקזעקטלי, אין גאנצן פלעין אזוי. ס’איז נישט פשוט אזוי, פארשטייסט וואס איך זאג? יא, געוואלדיג.
אזוי מיינעך. רייט, און ממילא, אבער ממילא פלעצער, איז דא הלכות זיכער. דאס הייסט די פלעצער, און ממילא פון סאמטינג איז דא חששות, ווי דארף מען עס לייגן די חמץ. עה, סארי, וואס איז… באלד וועלן מיר רעדן ווי מ’דארף עס לייגן. איז דא, וואס איז אויב מ’זעט שפעטער אז ס’איז דא צו ווייניג חמץ אדער צו מער חמץ, פשט אז ס’איז געווארן צוריק. ס’איז זייער אינטערעסאנט ביי די וועי, נישט נאר א מקום שהכניסו בו, ס’איז געווארן צוריק א פלאץ וואס דו ווייסט זיכער כמעט אז דא איז חמץ. אויב ס’איז למשל “הניח עשר ומצא תשע”, ווייסטו דאך אז דא איז דא חמץ, דארפסטו עס גיין זוכן, רייט? א תינוק דארף מען נישט, אבער מ’ווייסט אז ס’איז ממש פרוטות, פרוטות, פרוטות. און וואס איז אויב דו ווייסט אז ס’איז נישט, דו ווייסט נישט? אנדערע ווערטער, דאס זענען שאלות אויף מקומות וואס מ’ווייסט זיכער אז ס’איז דא חמץ, רייט? ס’איז אביסל אנדערש, ווייל פריער, דו פארשטייסט וואס איך זאג, פון הלכות ספיקות און אויך די רעשט פון די הלכות פון די סוכה עבודה זרה זאכן, האבן מיר גערעדט פון די שאלה פון בדיקה. רייט? דא איז… א פלאץ וואס איז חייב בדיקה, למשל, מ’איז נישט חושש אז אפשר גורר חילוק, אז אלע פלעצער זענען מקומות שמכניסין בהם חמץ לויט די רמב”ם’ס פשט. אבער נאכדעם איז דא א שאלה, וואס אויב איך ווייס זיכער אז ס’איז דא חמץ? וויאזוי ווייס איך זיכער? ווייל כמעט זיכער, מספק. איך האב א ספק, אפשר איז דא חמץ. פארשטייסט? וועגן דעם מאכט סענס אביסל וואס מיר האבן געלערנט לויט די רמב”ם’ס פשט, אז די אלע ספיקות רעדן אויף בדיקת חמץ. ווייל דאס איז דאך די טייטש בדיקת חמץ. בדיקת חמץ’ס טייטש, א פלאץ וואס איז אפשר דא חמץ, דארף מען עס גיין זוכן, רייט? אלעמאל איז אפשר. סאו אין אנדערע ווערטער, וועסטו זען, די אלע ספיקות קענסטו זאגן מאכט עס בגדר מקומות שמכניסין בהם חמץ, פארשטייסט?
און ממילא, מקומות שמכניסין בהם חמץ דארפן בודק זיין, שטימט? ממילא איז דא קבוע, אויב ס’איז דא ממש א רוב, דארף מען נישט, אפשר איז דא פלעצער וואס ס’איז דא א גאנצע… ס’איז דא צוויי הלכות וואס מ’דארף… ס’איז דא אפאר הלכות וואס מ’דארף יא, אפאר זאכן וואס מ’דארף נישט. ס’איז דא אופן וואס מ’דארף נישט, וואס איז נישט קיין קבוע, אדער ס’איז תלוי, ס’איז דא גאר אן אופן וואס מ’נוצט תלוי’ס אויף דעם אמאל נישט, איך ווייס נישט קלאר. אבער על כל פנים, מקומות וואס איז ספק חמץ, א נארמאלע ספק, דארפן בודק זיין. זייער גוט, איך פארשטיי.
הלכות קלארע — שמי קורה, סדקי הריחיים
Speaker 1: אקעי, נאכדעם האבן מיר געלערנט נאך קלארערע הלכות, אפילו נישט קיין ספק, רייט? די לעצטע גרופע הלכות אין פרק ג’ איז געווען די מקומות וואס איז נישט אפילו א ספק, ס’איז קלאר אז ס’איז דא דארט חמץ. למשל, אין די הימל דארף מען זוכן. “שמי קורה”, נישט אין די הימל, וואס שטייט שמים. האסטו געוואוסט אז די קורה איז א שטיקל הימל? די הימל פון דיין הויז איז די קורה. און בקיצור, דארף מען בודק זיין ווייל ס’פאלט אראפ. אבער טיף אין די ערד דארף מען נישט, ווייל ס’קומט נישט ארויף.
פון דעם קען מען לערנען א רמז על פי קבלה, פארשטייסט? אויב איינער האט א יצר הרע אין א גאר הויכע פלאץ, דאן דארף ער עס זוכן, ווייל ס’מאכט דיך נאר אן פאלט אראפ. אין א נידריגע פלאץ דארף מען נישט זוכן, ווייל ס’קומט נישט ארויף. אקעי, נאכדעם איז דא, שוין דארף מען נישט זוכן. נאכדעם איז דא אן ענין פון די סדקי הריחיים, וואס איז יא אפשר אן ענין פון ביטול, רייט? זייער אינטערעסאנט. די סדקי הריחיים איז ביטול אזויווי מיר האבן געלערנט, ביטול אזויווי ביטול חמץ? ניין, ס’איז אן אנדערע מין ביטול, אז ס’איז בטל במציאות, ס’איז געווארן א טאפ. נו, זייער גוט, אפשר אזוי איז אויך די ביטול, אלע ביטול ארבעט אזוי. אז ס’ווערט זאמד, אזויווי יענץ ווערט א טאפ, ווערט עס זאמד. אינטערעסאנט. אקעי, על כל פנים, וואס איז די כלל? קענסטו מיר זאגן די כלל פון דעם? ווייל איך ווייס עס נישט.
Speaker 2: ניין. וואס איז די כלל הדברים? ווען עס זענען דא זאכן וואס זענען… ווען זענען דא זאכן וואס זענען… ווען דארף מען, אין אנדערע ווערטער, לאמיר מקדים זיין די שאלה פאר א סעקונדע. וואס איז א כיפה של עור, ביי די וועי? וואס איז די טייטש? א בענקל וואס מ’האט געמאכט פון… איך ווייס נישט וואס כיפה הייסט. יא, א בענקל? ניין, כיפה, מ’זאגט ער מיינט א כלי. אה, כיפה. ס’הייסט א זאך פול מיט סאור, מ’האט עס איבערגעדרייט, מ’האט געענדיגט מיט די סאור, מ’האט עס איבערגעדרייט, נישט נאר סאור אליין, דאס איז א טאפ סאור וואס מ’האט איבערגעדרייט, מ’מאכט אויג טאך פניו, מ’האט עס צוגעדעקט מיט טיט, אז די סאור איז כולו טח בארץ. אקעי, סאו דאס איז איין זאך. ס’הייסט אז ס’איז דא אן אופן, לאמיר פארשטיין איין זאך. לויט די אופן וויאזוי זיי האבן געלערנט אז אלעס איז א הרחקה פון עסן, קען מען אביסל פארשטיין דיר. איינמאל מ’האט טח פניו בטיט, איז עס שוין אזויווי אונטער’ן בארד, איז עס שוין אזויווי עפר. אויב איז דאס נישט אזוי, וואס גייט מיך אן? ס’איז צוגעדעקט מיט טיט, איך האב דאך א שטיק סאור אין מיין הויז. אבער אויב איז אלעס פארבינדן צו טון מיט עסן, קען מען עס גרינגער פארשטיין. נאכאמאל, יחידאה היא שיטה, דאס איז פון דעם רעדט ער דא. איך זאג, באט אויב די ווארט איז אז אלעס איז הרחקות פון עסן, די מעין איסור איז עסן, און אלע אנדערע זאכן איז צוגעקומען, קען מען פארשטיין. איינמאל טח פניו בטיט, גארנישט פון די סאור איז עקספאוזד, ס’איז נישט שייך צו עסן, ממילא איז עס אזויווי ס’איז אין א באר, אדער ס’איז אזויווי… ער ברענגט די לשון אין שיטת הגאונים, “והרי הוא כגון אבן, שהוא בטל, ונפקא ליה מתורת אוכל כעפרא בעלמא.” יחידאה היא שיטה, ער ווייזט אז א מענטש קען… אז די דולג איז נישט קיין עסן, דאס איז א שטיין געמאכט פון סאור, אבער דא גייסטו.
און ס’שטימט אויך נאר מיט דעם אז “תשביתו” מיינט נישט בפועל ממש. ווייל אויב “תשביתו” וואלט געמיינט בפועל ממש, איז נישט קלאר אז מ’וואלט געקענט זיין דאס מתיר זיין. ניין, “תשביתו” מיינט אוכל, מיינט נישט… “תשביתו” מיינט… איך קען פארשטיין ווי דאס ארבעט. אבער אויב וואלט מען געזאגט אזוי, וואלט עס געמיינט עקטשועלי אזויווי תערובת. אבער ס’זעט אויס אז נישט, ווייל אן אנדערע וועג, ס’זעט אויס אז… נאכאמאל, לכל הדעות איז ביטול מיינט, איז השבתה מיינט להשבית חמץ, וואס איז אן עסן נישט חמץ, וואס איז א דעפעקט חמץ. סאו פאר, רייט?
הלכה: כזית במקום אחד – חיוב ביעור אפילו בסדק העריבה
Speaker 1: די סאור דארף נישט זיין א טעם וואס מען זאל קענען עסן, די סאור איז אז מען זאל קענען מאכן דערפון אן אנדערע טייג. אויב די ווארט איז “תשביתו” אזויווי “שבתון”, און ממילא בטל א האלב, קען מען זייער גוט פארשטיין וויאזוי דאס ארבעט. אבער אויב וואלט מען געזאגט “תשביתו” מיינט עקטשועלי אזויווי “תבערו”, אבער ס’זעט אויס אז נישט, ווייל אן אנדערע… ס’זעט אויס אז… נאכאמאל, לכל הדעות איז “תשביתו” מיינט די השבתת חמץ, וואס איז אן עסן, נישט חמץ וואס איז א דעפעקט חמץ.
סאו, אלרייט. לאמיך זען, אקעי. אינטערעסאנט גיין? יא. לאמיך זען א רגע, איך גיי… איך גיי נעמען מיין טאכטער… נעמען די… אקעי, ניין, די פרויען זאך וועל איך ניצן. ווילסטו עס טרייען? ווילסטו עס טרייען און זיי פרעגן אויב דו קענסט די פרויען דעם?
Speaker 2: אה, איך גיי נישט אהינגיין.
Speaker 1: אקעי, איך וועל דיך נעמען שפעטער צו פרויען. העלא, מענדל צדיק. אקעי, ווייטער. זייער גוט. ס’איז גוט צו די ענין.
סאו, די נעקסטע זאך איז געווען, נאך די ענין פון כיפת סאור און מזון המצורע ווען ס’ווערט בטל צו די טאפ, איז די שאלה פון ווען איז די חיוב בדיקה? אה, מ’האט דא די זאך פון חסרון בדיקה, חסרון עינוי בדיקה. איין מינוט, סאו, דאס הייסט דאך נישט די כלל. סאו, די כלל איז אזוי, די כלל איז אזוי: א כזית במקום אחד, אפילו ווען ס’איז סטאק אין סדק העריבה, איז חייב לבער. פארוואס? ווייל לכאורה ר’ שמעון קען מען עס אפילו ניצן, ס’איז ניצלעך אפילו, ס’איז די פראבלעם אז ס’איז סטאק. ס’איז זיין סטאק, וואס איז א חילוק? אויב ס’איז נישט קיין כזית, איז לחזק, ס’איז אנדערש, לחזק, און דעמאלטס וועט אריינגיין אין זייער מחלוקת. ס’איז אסאך לשונות אין די גמרא, איך זע אז ס’איז א גאנצע סוגיא.
הלכה: פחות מכזית – עשוי לחזק vs. לא עשוי לחזק
ס’איז דא דריי אנדערע סארט עיקר נקודות. ס’איז דא איין נקודה וואס איז אויב ס’איז לחזק אדער לסטום, און נישט… ס’איז אריינגעשטעקט דארט, ס’איז דא א חשש אז ס’וועט מחליק זיין די טאפ, די טעלער, די עריבה. אין דעם מצב, אפילו אין דעם מצב, אויב ס’איז א כזית, איז נישט בטל, ווייל מען וועט עס צוריקנעמען און מען וועט מאכן דערפון א ברויט.
Speaker 2: יא, אנדערש ווי כיפת סאור, ווייל דארט זעט מען נישט קיין עצה פון טאט איי געס.
Speaker 1: יא, מען קען אויך מאכן טאט.
Speaker 2: יא, דא רעדט מען אן תערובות.
Speaker 1: אבער אויב ס’איז פחות מכזית און ס’איז עשוי לחזק איז פטור, ולא תעמנו. אבער פחות מכזית, ווען ס’איז נישט לחזק, באופן כללי פחות מכזית, וואס איז מוצא נישט לחזק פחות מכזית, דעמאלטס אויב ס’איז דא א חוט וואס קען נעקטן זיך, איז ער חייב. פארוואס? אגעין, ווייל ס’איז א כזית.
דיסקוסיע: וואס איז דער שיעור כזית?
Speaker 2: וואס איז דער שיעור כזית? נאר א כזית דארף מען מבער זיין, דאס איז די נקודה? ווייניגער ווי דעם איז חוץ די שיעור? אבער דא זעט מען אז פחות מכזית דארף מען אויך מבער זיין. פארוואס דא פחות מכזית דארף מען נישט מבער זיין? ווייל ס’איז בטל.
Speaker 1: ניין, ס’איז דאך עשוי לחזק.
Speaker 2: יא, מ’רעדט דאך נאר באופן וואס ס’איז עשוי לחזק. נו, און דעמאלטס איז די שאלה צו ס’זאל ווערן אסור אלס א כזית. ס’איז נישט עשוי לחזק, חייב לבער אפילו פחות מכזית.
Speaker 1: יא.
Speaker 2: נו, וואס דארף מען די גאנצע הלכה פון שני חצאי זיתים בשני מקומות? מ’האט דאך יעצט געלערנט אז לא עשוי לחזק דארף מען מבער זיין אפילו במקום אחד.
Speaker 1: ניין, אויב ס’איז שני חצאי זיתים רעדט מען באופן ווען ס’איז יא לחזק, שבראו הראוי לו, ליתא מעיקרא. אה, דאס איז וואס ער רעדט דא.
Speaker 2: יא.
Speaker 1: ס’איז דאס, און אזא פאל ווען ס’איז ווייניגער ווי א כזית איז אקעי. די שאלה איז וואס הייסט ווייניגער ווי א כזית. אויף דעם זאגט מען, ווייל מ’קען דאך זאגן אז דער טאפ איז אים מחזק, ס’ווערט איין, יא, למשל ביי חלה זאגט מען אז די טאפ איז זיי אלע מצטרף. וואלט איך געקענט זאגן אז אין די גאנצע טאפ איז דא א כזית, און מ’איז מחויב צו נעמען א שטיקל וואס זאל זיין מצטרף. אהער, אהער. ס’איז בקיצור, מ’דארף האבן אלע זאכן, מ’דארף האבן סיי פחות מכזית, און פחות מכזית מיינט אפילו נישט וואס מ’קען עס קאנעקטן צוריק מיט איין שטיקל, און סיי, לאמיר זען וואס גייט שטומען מיט די נעקסטע הלכה.
הלכה: חצי זית בבית וחצי זית בעליה – דין צירוף ודבוק בכותל
די נעקסטע הלכה שטייט, בבית, בבית דארף מען אפילו אן א… אז ס’ליגט שטיקלעך קליינע שטיקלעך חמץ וואס צוזאמען איז עס א כזית, בבית אבער דארף מען אפילו אן א חוט דארף מען מבער זיין אפילו פחות מכזית, אבער בבית ובעליה וכדומה דארף מען נישט, הואיל והן דבוקין בכסלים אינן חייב. סאו דא זעט מען יא אז ס’איז דא אן אופן וואס ס’איז געווארן מבטל בבית דא, מבטל בבית דא, מבטל בבית דא, פארשטיי איך אז מ’דארף. אה, סאו ס’איז בעצם לא יראה דארף מען אפילו פחות מכזית, דאס איז חצי שיעור אסור מן התורה. און די פראבלעם איז נאר אז ווען מ’איז זיי מצטרף ווערט עס א כזית. אויב ס’איז דבוק בכותל, עפעס פאר סאם ריזען איז עס אביסל גרינגער. געווענליך, אויב דו זעסט א חצי זית אין דיין הויז, דארפסטו עס מבער זיין. לעבן א חצי זית דארפסטו עס מבער זיין. פארוואס? ווייל ס’איז חצי שיעור. יא?
Speaker 2: יא.
Speaker 1: אזוי קומט אויס. א חצי זית דארפסטו מבער זיין. פארוואס דארפסטו עס מבער זיין? ווייל ס’איז חצי שיעור אסור מן התורה. טו נישט. אבער אויב ס’איז דבוק בכותל, דעמאלטס דארף מען נישט, ווייל אזוי ווייט קענסטו נישט סומך זיין אויף די ביטול.
דיסקוסיע: לשון הרמב”ם “שמא יקבץ אותם”
אבער די רמב”ם זאגט דאך, די רמב”ם זאגט דאך אין לשון “שמא יקבץ אותם”. זעט אויס אז חצי שיעור איז נאכנישט געווען קיין פראבלעם. די פראבלעם איז אז ווען זיי קומען זיך צוזאם. דאס איז ווען ס’איז דבוק בבית. ער זאגט, דאס איז איינער צריך. פארוואס איז איינער צריך? ניין, נאכאמאל, מען רעדט דא פון מדרבנן. אלעס איז אפילו שמינו לאחר, שמא יקבץ אותם. וואס פעלט דא אויס די ווערטער “שמא יקבץ אותם”? פארוואס זאגט ער נישט ווייל ס’איז א חצי שיעור? ער זאגט קלאר אין די נעקסטע שטיקל פארוואס. קום אהער, אבער אז ס’איז ווייט, איז דא א אופן וואס ער גייט עס נישט מקבץ זיין, רייט? דעמאלטס וואס? דעמאלטס מעג מען יא. אויב מ’האט עס מבטל געווען מעג מען. אבער מ’מעג נישט אן א ביטול. אה, סאו די אלע זאכן זענען לכאורה הלכות פון די רבנן. ס’האט צוטון מיט די חיוב דרבנן פון בדיקה. טאקע מיט די דאורייתא האסטו שוין יוצא געווען מיט ביטול. סאו יעצט איז דא די פראבלעם פון די חשש דרבנן, און אויף דעם איז דער חילוק, צו דו קענסט עס צוזאמעננעמען צו נישט.
זעט אויס אז די איסור דרבנן איז יא, די רבנן האבן נישט געזאגט אויך אז ס’דארף האבן א חצי שיעור. נאר די איסור דרבנן איז בעיקר אויף א כזית, אדער אויף וואס קען ווערן א כזית. סאו אויף דעם זאגן זיי אז א ביטול איז נישט גענוג, נאר מ’דארף אויך האבן בדיקה. ס’איז נישט ריכטיג. לויט די רמב”ם זאגט דא קלאר, מיין איך שטייט נישט דא קלאר, אבער ס’איז מדויק דא, אז אויב ס’איז דא א כזית נישט דבוק בכותל, א חצי זית וואס איז סתם אויפ’ן טיש, דארפסטו עס מבער זיין מדרבנן. אפילו ס’איז נאר א חצי זית. ער זאגט נישט. ער זאגט נאר ווי אזוי א חצי זית אויף איין פלאץ, און מיט אנדערע פלעצער איז מער. נאכאמאל, ער זאגט פארוואס די חצי זית דבוק דארף מען נישט מבער זיין, אילו ואילו החצי זיתים דבוקים בכותל או בקורות…
Speaker 2: ניין, אבער… ניין, ניין, ער זאגט נישט דא מער ווי איין חצי זית. ווען ס’איז נאר דא איין חצי זית אין די גאנצע הויז, קען מען מדרבנן אויך נישט מאכן בדיקה אויף דעם.
Speaker 1: צדיק, ער זאגט קלאר נישט, ער זאגט נישט קלאר, אבער פארוואס זאגט ער אז מען דארף? אז ס’איז דא אנדערע חציים וואס דארט האט מען געזאגט אז מען זענען מצרף, און די גאנצע הויז האסטו יא כזית, וואלט געווען דער חיוב דרבנן פון בדיקה. דאס איז איינס. ממילא ווען ס’איז ווייט איינער פון די צווייטן, גייט מען זיי נישט מצרף זיין. און ממילא איז נישט גלייך מיט אים, מען דארף צולייגן נאך א זאך.
Speaker 2: רייט, לויט דיר וואלט מען געקענט סטאפן דא. מען קען זאגן, אויב ס’איז ווייט, דארף מען נישט בודק זיין.
Speaker 1: ער זאגט נישט דאס, ער זאגט, וויבאלד ס’איז סטאק… ניין, נישט ס’איז ווייט, ער זאגט “משום מצרף”, מען דארף נישט מיינען א פראקטישע עסן. ער זאגט, וויבאלד מען איז מצרף, קוקט מען עס אן ווי אין דיין גאנצע הויז איז דא א כזית. נאכאמאל, “מה שאין כן דבוקים בכותל או בקורות”, ענדיגט די רעסט פון די הלכה. לייען די גאנצע זאך.
וואס איז אינטערעסאנט, ווייל ער לייגט צו די “דבוקים”, וואס טוט זיך ווען ס’איז חצי זית בבית וחצי זית בעליה און ס’איז נישט דבוקים? ס’ליגט סתם. דארט זאגט ער אז מען דארף יא. פון דעם רעד איך שוין פאר צען מינוט מיט דיר, צדיק. אבער וואס טוט זיך ווען עס איז נאר איין חצי זית און ס’איז נישט דבוק? דארף מען דאך אויך נישט!
Speaker 2: דארף מען יא! זעט מען אז מען דארף יא.
Speaker 1: איך מיין אז נישט. ער זאגט נאר אז חצי זיתים וואלט געווען א פראבלעם אז דו זאלסט עס אנקוקן ווי איין גאנצע – זאגט ער אז ס’איז דאך נישט, ווייל עס איז דבוק בכותל, ממילא גייט עס קיינמאל נישט ווערן איין גאנצע. זעט אויס אויב איז דא אין גאנצן הויז אלעס אינאיינעם נאר דא איין חצי זית, דארף מען טאקע נישט!
Speaker 2: פארוואס איז נישט מצרף? ווייל ס’איז ווייט איינער פון די צווייטן! דאס איז דאך די ריזן! “חציו בבית וחציו בעליה”, מען איז אלעמאל מצרף זאכן פון די כותל. ס’איז די גאנצע זאך אז א כותל דארף מען אפילו ווען ס’איז אין די כותל, מען נעמט עס צאם. מה שאין כן ווען ס’איז ווייט, נעמט מען עס נישט צאם. מען האט שוין סאלווד די פראבלעם פון צאמנעמען, און נאכאלץ בלייבט נאך אלץ עפעס איבער פארוואס מען דארף צולייגן אז מען דארף נישט נאר וועגן ס’איז דבוק.
Speaker 1: וואס טוט זיך ווען מען האט נאר איין חצי זית אין הויז? זיכער אז מען דארף נישט בודק זיין מדרבנן. דא שטייט נישט, צדיק. איך ווייס אז דו ביסט נישט נאר א למדן, אבער דא שטייט נישט אזוי, און די הלכה איז נישט אזוי וואס דא שטייט. זעסט כאילו די ווערטער איז “משיבב עמו ומקבץ אותם”, דאס איז די סיבה צו איסור, ניין?
Speaker 2: ניין, דאס איז די סיבה צו איסור ווען ס’איז דבוק בכותל, “הואיל ודבוקין בכותל”, און ס’איז נישט מקבץ, ממילא מעג מען. ממילא אויב ס’פעלט איינע פון די זאכן, ס’איז נישט דבוק בכותל, איז אפילו אן מקבץ זאל מען נישט, אזוי קומט דאך דא אויס. איך פארשטיי נישט וואס דו זאגסט בכלל.
Speaker 1: סאו וואס מאכט דבוק בכותל? אז ס’מאכט עס שווערער צו מבער זיין, אדער ס’מאכט עס בטל צו די כותל, ממילא וואלט געווען א היתר? די זאך איז אז ס’איז אפשר יא איינע פון די צוויי זאכן. מיר איז נישט אפשר אזוי קלאר. איך מיין אז משיבב עמו ומקבץ אותם איז נישט אפשר א פראקטישע פראבלעם, ממילא גייט עס ווערן א כזית. וואס איז די חילוק? איך כאפ נישט וואס די נפקא מינה אין דעם איז. די פאקט איז אז די רמב”ם דארף צולייגן דאך א זאך, אז דאס וואס ווען ס’איז נישט דא די פראבלעם פון קיבוץ, און ס’איז א חצי זית, איז די ריזען פארוואס מ’הייסט דיך נישט מבער זיין איז ווייל ס’איז סטאק. אזוי זאגט ער. לויט דיר קומט עס נישט דא אריין, ס’פעלט נישט אויס. ממילא איז עס סטאק, ממילא איז עס נישט סטאק, ס’איז דאך פחות מכזית, נאר א גוטן פורים.
Speaker 2: ניין, פחות מכזית נאר ווען ס’איז סטאק איז דא א היתר, אויב נישט דארף מען מבער זיין. אזוי שטייט דא.
Speaker 1: און ס’איז א פראבלעם, ווייל אין רוב פריערדיגע הלכות שטייט יא “כזית בקורה”. וואס איז די פחות מכזית? איך ווייס נישט. מ’קען טרעפן אנדערע פלעצער וואס ס’שטייט יא אז נאר א כזית דארף מען מבער זיין, איך ווייס נישט. אויב האלט מיר אז מ’דארף מבער זיין, משיבב עמו ומקבץ אותם, ממילא גייט עס זיין דבוק לכותל אדער ממילא גייט עס ווערן א כזית? ממילא גייט עס ווערן א כזית, רייט? איך ווייס נישט, איך שטיי נישט אין ערגעץ, איך ווייס נישט וואס דו ווילסט זאגן.
Speaker 2: וואס איז די פראבלעם מיט משיבב עמו ומקבץ אותם? נו, און וואס גייט דעמאלטס געשען? ממילא גייט עס ווערן א כזית, רייט?
Speaker 1: יא, און ממילא זאגט די חכם אז מ’דארף עס מבער זיין. וואס איז געווען מיט א האלבע כזית? דאס איז א האלבע כזית, דאס איז פטור פון… אויף א האלבע כזית, ווען ס’איז דבוק בכותל, האלט ער אז מ’דארף נישט. און ווען ס’איז נישט דבוק בכותל? איז משמע אז מ’דארף יא. פון אים רעדן מיר דאך. ער טייטשט בדיקה. אזוי איז משמע, איך קען דיר נישט העלפן. איך בעט דיר, ער האט שוין, די חרן השדכן זאגט שוין גלייך אז מ’דארף אפילו פאר קליינע. חרן השדכן מיינט א קליין ברעקל חמץ. דאס ווייסט ער. אבער ער איז דאך נישט, ער פירט אריין א גרויסע חמץ. א גרויסע חמץ?
Speaker 2: יא, ס’רעדט זיך נישט פון א פיצי גלאז, ס’איז א גרויסע גלאז. אויך א כזית איז גאנץ קליין, דו ביסט קאנפיוזד.
Speaker 1: גערעכט, אקעי. א כזית איז אזוי גרויס ווי אן איילביר. ווי א האלבע מצה. אקעי. בקיצור, איך ווייס נישט, איך בין נישט דעם.
דיון בלשון הרמב”ם: “חורין וסדקין”
Speaker 1: איז משמע אז מ’דארף יא, פון אים רעדט מען דאך. ס’טייטשט בדיקה.
Speaker 2: ניין.
Speaker 1: אזוי איז משמע, איך קען דאך נישט העלפן. איך בעט אים, ער זאגט דאך “חורין וסדקין”, ער זאגט שוין גלייך אז מ’דארף אפילו פאר א קליינע. “חורין וסדקין” מיינט א קליינע ברעקל חמץ. דאס ווייס איך. “חורין וסדקין” פירט אריין גרויסע חמץ.
Speaker 2: סדקים? יא, ס’רעדט דאך נישט פון א פיצי לאך, ס’איז א גרויסע לאך. אפילו א כזית איז גאנץ קליין, דו ביסט קאנפיוזד.
Speaker 1: גערעכט, אקעי. א כזית איז אזוי גרויס ווי אן איילבירט. ווי א האלבער מצה. אקעי.
Speaker 1: קיצור, איך ווייס נישט, איך בין נישט זיכער. דער מגן אברהם זאגט דעם דיוק, אבער אזוי איז משמע דא, און אין אנדערע פלעצער איז משמע אנדערש. סאו איך ווייס נישט.
סיכום ההלכות שנלמדו
Speaker 1: אקעי, יעצט אזוי, לאמיר גיין ווייטער. לאמיר ענדיגן עט ליעסט, און זאגן אזוי. אקעי, דאס אלעס.
נאכדעם איז געווען די שאלה, צוויי שאלות.
שאלה א’: ווער דארף ממנה זיין א בודק?
איין שאלה איז, ווער דארף… ניין, איין שאלה איז, ווער דארף ממנה זיין א בודק זיין? אקעי, ס’איז אן הלכה’דיגע שאלה אין בית, איך ווייס נישט פונקטליך. איין שאלה איז, אז חזקת בדיקה, חזקת בדוק. און נאך א שאלה, און אפילו אן עבד אדער א גוי קען זאגן. ער זאגט יא, נשים און עבדים.
שאלה ב’: על מי חייב לבדוק בהשכרה?
נאכדעם איז דא א שאלה, על מי חייב לבדוק בהשכרה? די תירוץ איז, whoever האט עס געווען ליל י”ד.
שאלה ג’: מי שהולך לדרך או עושה אוצר
און נאכדעם איז די תירוץ, נאך א שאלה וואס טוט זיך אויב איינער גייט אוועק פאר פסח אדער ער מאכט אן אוצר, איז אזוי:
– אויב ס’איז על דעת לחזור דארף ער בודק זיין אלעמאל
– אויב ס’איז נישט על דעת לחזור, אויב ס’איז פאר די דרייסיג טעג דארף ער נישט
עד כאן הלכות.
ביאור ענין שלשים יום
Speaker 2: וואס איז פשט פון די דרייסיג טעג?
Speaker 1: ס’איז אזוי ווי די מנהג, כדי דרייסיג טעג זעט אויס הייבט זיך אן א הכנה צו די יום טוב. מ’הייבט אן צו לערנען, אוודאי.
Speaker 2: יא. כאילו די תקנת חכמים פון בודק זיין איז חל פורים בעצם.
Speaker 1: אה, אויף דעם זאגט די גמרא, “הני שלשים יום מאי טעמא?” זאגט די גמרא, “שראה משה עומד בפסח ראשון ומזהיר את ישראל על פסח שני”.
Speaker 2: רייט, אבער ס’איז כאילו, דא רעדט מען דאך פון די רבנן, ס’איז דא אויף די רבנן.
חידוש: מתי חל החיוב בדיקה?
Speaker 1: די שאלה איז אזוי ווי, די נקודה איז אזוי, די גאנצע עסק, די גאנצע חיוב בדיקה איז דאך אזוי ווי א חידוש פון די רבנן, זיי זאגן דו זאלסט נישט סומך זיין אויף די ביטול, דו זאלסט גיין און בודק זיין. יעצט, ווען זאגן זיי אז מען זאל עס טון? ליל י”ד. אבער ווען איז חל, ווען כאילו בעצם ווערט די חיוב? אויב איינער האט די חיוב, העלפט נישט אז ער גייט אוועק, רייט? ער גייט אוועק קודם מחצות, יא? איז ווערט די שאלה, ווען ווערט די חיוב? די תוספות ווערט דרייסיג טעג פארדעם, עפעס אזוי.
מעבר לפרק ג’
Speaker 1: אקעי, יעצט גיימיר לערנען נאך ענינים פון ביעור חמץ וסדר, אקעי? פרק ג’, שוין.
Speaker 2: דאס איז אלץ געווען א חזרה אויף פרק א’ וב’?
Speaker 1: ניין, דאס קען נישט זיין אין פרק ג’. וואו, ס’איז געווען א לאנגע צייט די חיוב. איך געדענק נישט מ’האט געלערנט וויניגער גוט פרק ב’. די תורה רעדט אלעמאל, נאר קיינער לערנט נישט גוט אזא זאך.
אממ, לאמיך מאכן א סטאפ און איך גיי מאכן נאך א רעקארדינג.