סיכום השיעור 📋
סיכום פון שיעור — הלכות חמץ ומצה, פרק ג’ (און איבערגאנג צו פרק ד’)
—
כללי’ע מבנה פון די פרקים
אין פרק ג’ איז געלערנט געווארן אז ס’איז דא א מצוה פון תשביתו, און חכמים האבן געזאגט אז מ’דארף מקיים זיין דורך ביטול, און אויך דורך בדיקה און ביעור. פרק ב’ האט באהאנדלט דעם סדר הבדיקה. יעצט גייט מען לערנען הלכות ביעור — וואס מ’טוט נאך דער בדיקה.
—
הלכה א’ — וואס מ’טוט נאכ’ן בדיקה: אוועקלייגן דעם חמץ ביז צייט פון ביעור
דער רמב”ם’ס ווערטער
נאכ’ן בדיקה דארף מען דעם חמץ נישט גלייך פארברענען. מ’קען עס לאזן ביז מארגן, ביז סוף שעה חמישית.
פשט
מ’לייגט דעם חמץ אוועק נאכ’ן בדיקה, און מ’איז מבער ערשט ביום י”ד. ס’איז א פראקטישע זהירות אז מ’זאל נישט צופיל איבערלאזן, אבער ס’איז נישט א פארמעלער חיוב צו פארברענען ביינאכט.
חידושים און הסברות
1. פארוואס דארף מען נישט פארברענען ביינאכט? ביינאכט איז דער חמץ נאך מותר — מ’מעג נאך עסן חמץ א גאנצע טאג. די חכמים האבן נאר געזאגט מ’זאל בודק זיין ביינאכט ווייל עס איז א בעסערע צייט פאר בדיקה (ליכט פון נר איז בעסער ביינאכט), אבער זיי האבן נישט מחייב געווען צו מבער זיין דעמאלטס. דער חיוב ביעור קומט ערשט ביי שעה שישית מדאורייתא.
2. דער ראב”ד חולק — ער לערנט אז ס’איז דא אן ענין צו פארברענען אין דער צייט (ביינאכט). דער טעם פון דעם ראב”ד איז נישט קלאר אויסגעלערנט געווארן.
3. די “זהירות” איז פראקטיש, נישט א חיוב — ווייל די חכמים האבן מקיל געווען (מ’דארף נישט גלייך פארברענען), דארף מען נזהר זיין אז עס זאל נישט פארלוירן גיין. אבער אויב עפעס פאסירט, האט מען נאך אלץ בודק געווען — ס’איז אן התחלה, נישט גארנישט.
—
ערב פסח שחל בשבת — ביעור ערב שבת
דער רמב”ם’ס ווערטער
ווען ערב פסח איז שבת, מאכט מען דעם ביעור ערב שבת. וואס מ’וויל נאך עסן שבת, לאזט מען איבער. אויב עס בלייבט איבער, איז מ’מבטל עס, און מ’קויפט אויף כלה ביז מוצאי יום טוב ראשון.
פשט
ווייל מ’קען נישט מבער זיין בשבת, מאכט מען דעם ביעור פריער — ערב שבת. וואס מ’וויל נאך עסן שבת, לאזט מען איבער, און דעם רעשט איז מ’מבטל.
חידושים און הסברות
1. פארוואס קען מען נישט מבער זיין שבת? עטלעכע חששות ווערן אנגערופן:
– מוקצה — איינמאל ס’ווערט זמן איסור, ווערט דער חמץ מוקצה.
– הוצאה — מ’טאר נישט טראגן.
– טחינה (דומה לטוחן) — דער ערוך השולחן ברענגט דעם, דער רבנו מנוח זאגט אויך.
2. עיקר תירוץ — מ’דארף גאר נישט: דער יסוד’דיגער הסבר איז פשוט: פארוואס דארף מען מבער זיין? נאר מדרבנן — ווייל מדאורייתא איז ביטול גענוג. אויב מ’איז מבטל בשבת, איז מדאורייתא קיין פראבלעם נישטא. און די רבנן, וואס האבן מחייב געווען ביעור, פאדערן נישט אז מ’זאל עס טון בשבת — זיי זאגן מ’זאל מבער זיין מוצאי יום טוב, און ס’איז גענוג.
3. תרומה בשבת — ווען ס’איז נאך פאר זמן איסור, טאר מען נישט מטמא זיין תרומה (ווייל ס’איז נאך ערלויבט). מ’דארף עס נישט צומישן, אבער מ’דארף עס אויסעסן.
—
בדיקה נאך דער צייט — אפילו יום טוב און נאך יום טוב
דער רמב”ם’ס ווערטער
אויב מ’האט פארגעסן בודק צו זיין, דארף מען נאך אלץ בודק זיין — אפילו אין יום טוב, און אפילו נאך יום טוב, כדי מבער צו זיין דעם חמץ, ווייל חכמים האבן געמאכט אן עונש/קנס (חמץ שעבר עליו הפסח).
פשט
דער חיוב בדיקה פאלט נישט אוועק אויב מ’האט פארפאסט דעם צייט. מ’דארף נאך אלץ בודק זיין — אפילו בתוך יום טוב, און אפילו נאך פסח — כדי מבער צו זיין דעם חמץ, ווייל חמץ שעבר עליו הפסח איז אסור בהנאה.
חידושים און הסברות
קיין ספעציפישע חידושים זענען נישט אויסגעברייט געווארן אויף דעם פונקט, אויסער וואס ס’איז פארבונדן מיט דער ברכה (זע ווייטער).
—
ברכה אויף בדיקת חמץ
דער רמב”ם’ס ווערטער
מ’מאכט א ברכה אויף דער בדיקה.
פשט
פאר דער בדיקה מאכט מען א ברכה.
חידושים און הסברות
1. אויף וואס איז די ברכה? לכאורה אויף דער דאורייתא פון תשביתו/ביעור, וואס די חכמים זאגן מ’זאל מקיים זיין דורך בדיקה. ס’איז נישט גאנץ קלאר, אבער אזוי לערנט מען.
2. ברכה נאר ביי ערשטע בדיקה — די ברכה איז נאר געמאכט געווארן ביי דער הויפט בדיקה (ליל י”ד). אויף דער בדיקה וואס מ’טוט שפעטער (נאך יום טוב, פאר דעם קנס פון חמץ שעבר עליו הפסח) מאכט מען נישט קיין ברכה — ווייל אויף אן עונש/קנס קען מען נישט מאכן א ברכה. דאס איז אן אינטערעסאנטער חידוש.
—
ביטול נאכ’ן בדיקה
דער רמב”ם’ס ווערטער
נאכ’ן בדיקה דארף מען מבטל זיין — “כל חמירא דאיכא ברשותי” — אויף דעם חמץ וואס מ’האט נישט געזען.
פשט
נאכ’ן בדיקה זאגט מען ביטול אויף דעם חמץ וואס מ’האט נישט געטראפן.
חידושים און הסברות
1. פארוואס דארף מען ביטול אויב מ’האט שוין בודק געווען? דער גאנצער ענין פון בדיקה איז דאך געקומען ווייל מ’זאל זיך נישט סומך זיין אויף ביטול. פונדעסטוועגן זאגן חכמים אז מ’דארף נאך אלץ מבטל זיין — דאס איז א נאך א חומרא פון חכמים, אויף דעם חמץ וואס מ’האט נישט געטראפן.
2. מדאורייתא — וואס מ’זעט נישט עקזיסטירט נישט קלאר: דער יסוד איז אז מדאורייתא, חמץ וואס מ’ווייסט נישט פון עם, איז נישט א קלארע מציאות. מדרבנן אבער דארף מען יא מבער זיין וואס מ’זוכט, און מבטל זיין וואס מ’האט נישט געטראפן.
3. ביטול ארבעט נאר פאר זמן איסור: נאך שש שעות קען מען שוין נישט מבטל זיין, ממילא דארף מען גלייך מבטל זיין (נאכ’ן בדיקה, ליל י”ד).
—
צוריקגיין פאר חמץ — ערב פסח (בשעת הביעור)
דער רמב”ם’ס ווערטער
אויב איינער איז אוועקגעגאנגען און האט נישט בודק/מבער געווען: לצורך עצמו — מוז צוריקגיין. לצורך מצוה — אויב ער קען, זאל ער צוריקגיין; אויב נישט, איז נישט. לפקח על הנפשות — דארף נישט צוריקגיין, זאל מבטל זיין בלבד.
פשט
עס זענען דא דריי מדרגות: פאר אייגענע צוועקן — מוז צוריק; פאר א מצוה — אויב מעגלעך; פאר פיקוח נפש — גאר נישט, נאר מבטל.
חידושים און הסברות
1. פיקוח נפש — טייטש: “פיקוח נפש” מיינט נישט אז ער אליין איז אין סכנה, נאר ער גייט העלפן אנדערע — “לפקח על הנפשות.” דעריבער דארף ער נישט צוריקגיין אפילו אויב ער קען טעכניש.
2. פארוואס ביי פיקוח נפש דארף ער גאר נישט פרובירן? ס’איז נישט נאר ווייל ער האלט זיך אינמיטן — ס’קען זיין אז אפילו נאכדעם וואס ער האט געענדיגט, היות זיין יציאה איז געווען פאר אזא חשוב’ע זאך, איז ער פטור געווארן פון דער מצוה. דער פונקט ווערט דיסקוטירט אבער בלייבט אפן.
3. שיעור כביצה: דער חיוב צוריקצוגיין איז נאר ווען ס’איז דא א כביצה חמץ. אויב ווייניגער, איז נישטא קיין חיוב. דער טעם פארוואס דוקא דער שיעור איז נישט קלאר אויסגעלערנט געווארן.
—
צוריקגיין פאר חמץ — בתוך פסח גופא (יושב לפני רבו)
דער רמב”ם’ס ווערטער
אויב איינער זיצט לפני רבו (לערנט ביי זיין רבי) און דערמאנט זיך אז ער האט חמץ אין שטוב: אויב ס’איז נאך פאר זמן איסור — מבטל. אויב ס’איז שוין חמץ (נאך זמן איסור) — ער מוז אהיימגיין עס מבער זיין, אבער ער דארף נישט גלייך לויפן; ווען ער גייט אהיים, איז ער עס מבער.
פשט
ביי יושב לפני רבו איז דא א קולא — ער דארף נישט גלייך אוועקלויפן, נאר ווען ער גייט אהיים, איז ער מבער.
חידושים און הסברות
1. “יושב לפני רבו” — א ספעציעלער סטאטוס: ס’איז אינטערעסאנט אז דער רמב”ם ברענגט דוקא דעם פאל פון יושב לפני רבו. פאראלעל: אין יום כיפור האט מען אויך געגעבן עקסטערע קולות פאר דעם וואס גייט צו זיין רבי’ן (תחומין).
2. דאס איז אין פסח אליין, נישט ערב פסח — דער פאל פון “יושב לפני רבו” רעדט פון בתוך פסח גופא, נישט ערב פסח.
—
הלכה ג’ — וויאזוי מאכט מען ביעור?
דער רמב”ם’ס ווערטער
“שורף את החמץ, או פורר ומפזר לרוח, או זורק לים… ואם היה חמץ קשה שאינו יכול לפורר, הרי זה שורפו או מפררו ומשליכו לים… ואם קברו — צריך שיהיה יותר משלשה טפחים ויבטל בלבו.”
פשט
דער רמב”ם ברענגט פארשידענע וועגן פון ביעור חמץ: פארברענען, צעברעקלען און ווארפן אין ווינט, אדער ווארפן אין ים. קבורה איז אויך א מעגלעכקייט אבער מיט באדינגונגען.
חידושים און הסברות
1. צי זענען דאס דוקא דריי וועגן, אדער דוגמאות? איינער זאגט אז ס’איז נישט ספעציפיש נאר די דריי — זיי זענען דוגמאות פון דעם כלל אז מ’דארף דעם חמץ מאכן נישט-עקזיסטענט. דער צווייטער פרעגט: אויב אזוי, פארוואס שטייען דוקא דריי? קען מען נישט באגראבן אדער אוועקווארפן? ס’ווערט געענטפערט אז “גארבעדזש טראק” איז נישט געווען אין יענע צייטן.
2. “גארבעדזש טראק” — א מאדערנע שאלה אן מקור: אין רמב”ם שטייט נישט קיין אופן פון “ארויסווארפן אין גארבעדזש.” די אופנים זענען: שריפה, מפרר לרוח, זורה לים. אפשר קען מען זאגן אז גארבעדזש טראק איז א בחינה פון “זורה לרוח” — אבער עס איז נישט קלאר, ווייל דער רמב”ם פאדערט “מפרר” (צעברעקלען) פריער. די היינטיגע רבנים זאגן עס איז גוט, אבער עס האט נישט קיין מפורש’ן מקור אין רמב”ם.
3. פשט אין “ביעור” — דעסטרויען, נישט בלויז אוועקנעמען: א וויכטיגער חידוש: “ביעור חמץ” מיינט נישט סתם אוועקנעמען חמץ פון דיין רשות, נאר מאכן אויס די חמץ — דעסטרויען עס ממש. דאס ווערט באוויזן פון דעם וואס דער רמב”ם פאדערט מפרר זיין, שרפה, אדער ווארפן אין ים — אלע אופנים וואו דער חמץ ווערט פארניכטעט.
4. קבורה — א בדיעבד אופן: קבורה זעט אויס ווי א בדיעבד — “ווער גייט באגראבן חמץ?” — און דער רמב”ם שטעלט באדינגונגען: מער ווי ג’ טפחים (כדי א כלב זאל עס נישט כאפן), און מ’דארף אויך מבטל זיין בלבו. דאס ווייזט אז קבורה אליין איז נישט גענוג אלס ביעור.
5. מחלוקת ר’ יהודה וחכמים — שריפה דוקא: ר’ יהודה האלט “אין ביעור חמץ אלא שריפה” — מ’דארף דוקא פארברענען. דער רמב”ם פסק’נט ווי חכמים אז מ’קען אויך אנדערע וועגן נוצן. די ראשוני אשכנז אבער האבן געטראכט אז מ’דארף פסק’ענען ווי ר’ יהודה.
6. הגהות מיימוניות — ריב”א’ס שיטה: דער הגהות מיימוניות ברענגט בשם ריב”א (און רש”י) אז מ’מעג ווארפן חמץ אין מקום הפקר וואו כלבים עסן עס. אבער דאס איז נאר קודם זמן איסורו — פאר דער זמן איסור חמץ, ווען ס’איז נאך מותר בהנאה. נאך זמן איסורו מוז מען ממש דעסטרויען.
7. שולחן ערוך און רמ”א: דער מחבר ברענגט די לשון הרמב”ם. דער רמ”א זאגט: “ומנהג לשרוף, וטוב לשורפו ביום, דומיא דנותר שנשרף ביום.” דאס איז דער רמ”א’ס אייגענער חידוש — ער פארגלייכט ביעור חמץ צו נותר וואס ווערט פארברענט ביי טאג. דאס שטייט אין קאנטראסט צום רמב”ם וואס ערלויבט פארברענען ביינאכט (ווי דיסקוטירט אויבן בנוגע מחלוקת רמב”ם וראב”ד).
8. מהרי”ל’ס מנהג — פארברענען דעם כלי בדיקה: דער מהרי”ל ברענגט: אויב מ’האט נישט געטראפן קיין חמץ ביי דער בדיקה, זאל מען פארברענען דעם כלי (לעפל, פעדער) וואס מ’האט גענוצט פאר בדיקה — כדי מ’זאל נישט פארגעסן די חובת ביעור. דאס איז דער מקור פאר דעם מנהג פון פארברענען דעם לעפל מיט די שטיקלעך ברויט.
[דיגרעסיע: א וויצלעכע באמערקונג אויף חסידות’שן שטייגער — “דער וואס זוכט יענעמ’ס חמץ דארף מען אויך פארברענען” — מ’דארף פארברענען דעם עין הרע, דעם פארברענער, וכו’ — “און דער זינגט נאך חד גדיא.”]
9. קריטיק אויף היינטיגע פראקטיק: די היינטיגע פראקטיק איז “פאני” — מ’האט ריזיגע קעיסעס חמץ וואס מ’ווארפט אין גארבעדזש, און נאכדעם נעמט מען א קליין נעבעכדיג בולקע און פארברענט עס. לכאורה לויט’ן רמב”ם דארף מען אלע חמץ דעסטרויען (אבער נישט דוקא דורך שריפה — “מ’קען יוצא זיין מיט עני וועג סיי וויאזוי”).
10. מפרר על פני המים — ים vs. לעיק: עס ווערט דיסקוטירט אויב א לעיק (זיסע וואסער) איז גלייך ווי א ים (זאלצוואסער). די גמרא ברענגט א לשון “ממיס” — דער ים איז ממיס (צעשמעלצט) דעם חמץ, וואס קען זיין ספעציפיש צוליב זאלצוואסער. אבער דער רמב”ם שרייבט סתם “ים” — עס בלייבט א ספק אויב דוקא ים אדער אויך אנדערע וואסערן.
—
הלכה ג’ (המשך) — פחמים פון חמץ שנשרף בזמן איסורו
דער רמב”ם’ס ווערטער
חמץ בזמנו… שורפו והפחמין שלו אסורין בהנאה.
פשט
ווען מען פארברענט חמץ בזמן איסורו, זענען די פחמים (קוילן) אסור בהנאה.
חידושים און הסברות
1. חמץ בפסח איז מן הנשרפים: עס ווערט דיסקוטירט דער כלל פון “כל הנשרפים — אפרן מותר, כל הנקברים — אפרן אסור.” ווייל דער רמב”ם זאגט אז דער עפר (אש) פון פארברענטע חמץ איז מותר, קומט אויס אז חמץ בפסח איז מן הנשרפים. דאס ווערט באוויזן פון רמב”ם פרק ז’ מהלכות שבת.
2. רבינו יונה’ס חידוש — פחם פון חמץ: רבינו יונה זאגט: “קרקע קודם זמנו — מותר בהנאה אפילו אחר זמנו.” ווייטער זאגט רבינו יונה אז דער פחם (קוילן) פון חמץ איז נישט קיין דרך אכילה בכלל, און מ’קען עס אפילו עסן — ווייל ס’איז שוין נישט קיין חמץ.
3. די קשיא פון הנאה בשעת שריפה: ווען מען פארברענט חמץ בזמן איסורו, האט מען דאך הנאה פון דעם חמץ גופא בשעת שריפה — דער חמץ דינט ווי “האלץ” (ברענהאלץ). דאס איז א בחינה פון “מתהנה מאיסורי הנאה.” דער תירוץ איז אז די שאלה פון דער רמב”ם איז נישט וועגן דעם אקט פון שריפה אליין, נאר וועגן דעם שטאטוס פון די פחמים נאך דער שריפה.
4. דער מגן אברהם’ס הסבר — נשרפים vs. נקברים: דער מגן אברהם ברענגט דעם כלל: “נשרפים — אפרן מותר; נקברים — אפרן אסור.” ער לערנט אז חמץ אחר זמנו איז אן איסור הנאה, און ווי א “נקברים” — דערפאר זענען די פחמים/אפר אסור. אבער חמץ לפני זמנו איז נישט קיין איסור הנאה, דערפאר ווען מען פארברענט עס פאר’ן זמן, איז נישטא קיין חמץ מער — ס’איז בלויז אש, און די פחמים זענען מותר. דער רמב”ם לערנט יא אז חמץ (בזמנו) איז ווי “נקברים” — דערפאר איז אפרן אסור.
5. א שווערע קשיא אויפ’ן מגן אברהם: אפר/פחמים איז דאך נישט די אריגינעלע זאך — וואס איז דער חילוק צווישן פאר’ן זמן און נאכ’ן זמן, אויב אין ביידע פאלן איז דער חמץ שוין פארברענט און נישטא? דער מגן אברהם’ס ענטפער — אז פאר’ן זמן איז “נישטא קיין חמץ, ס’איז אש” — איז דאך אויך אמת נאכ’ן זמן!
6. א מהלך צו פארשטיין דעם ענין — פחמים ווי א “נייע יצירה”: נאך לאנגען דיון ווערט פארגעלייגט א הסבר: פחמים זענען א תולדה (א “נייע יצירה”) פון דעם חמץ — א נייע פארעם וואס דער חמץ האט באקומען. דער סטאטוס פון די פחמים ווערט באשטימט לויט דעם מאמענט ווען זיי ווערן “געבוירן”:
– אויב דער חמץ איז געווען מותר בשעת ער איז געווארן פחם (ד.ה. פאר’ן זמן איסור), איז דער פחם קיינמאל נישט געווארן אסור — ווייל אין דעם מאמענט פון זיין “געבורט” איז ער געווען מותר, און ער איז “סטעיבל” אין דעם סטאטוס.
– אבער אויב דער חמץ איז שוין געווען אסור בשעת שריפה (ד.ה. נאכ’ן זמן), איז דער פחם אויטאמאטיש א תולדה פון איסור — ער ירשנ’ט דעם אסור’ן סטאטוס פון זיין “מקור.”
דאס איז ווי דער באגריף פון “נולד” — עפעס וואס ווערט “געבוירן” פון א זאך, נעמט אן דעם סטאטוס פון זיין מקור. אפילו ס’איז נישט קיין אכילת אוכל, איז ס’נאך אלץ א הנאה פון חמץ ווען מען נוצט זיינע פחמים.
7. ביטול בששים — אין פסח העלפט נישט: עס ווערט דערמאנט דער כלל אז חמץ וואס ווערט בטל בתערובת פאר פסח — אין פסח העלפט נישט קיין ביטול בששים (חמץ בפסח חוזר וניעור). דאס האט שייכות צו דער שאלה פון “עצים באלה הן” — אויב דער פחם/אש איז שוין נישט קיין חמץ, פארוואס זאל עס אסור זיין?
8. מסקנא: דער הסבר איז נישט לגמרי באפרידיגנד, אבער ער ווערט אנגענומען ווי א פשט אין דעם רמב”ם’ס שיטה.
—
איבערגאנג צו פרק ד’
נאך דעם דיון אין פרק ג’ הלכה ג’ (און דעם מגן אברהם), גייט מען איבער צו פרק ד’ פון הלכות חמץ ומצה.
תמלול מלא 📝
הלכות ביעור חמץ – סדר הביעור, ערב פסח שחל בשבת, וצוריקגיין פאר חמץ
כללי’ע איבערבליק: סדר די פרקים
Speaker 1: אקעי, סאו לאמיר זאגן אזוי, אונז האבן געלערנט אין פרק ג’, וואס האבן אונז געלערנט? אונז האבן געלערנט אז ס’איז דא א מצוה פון “תשביתו”, און ממילא האבן חכמים געזאגט מיט די רייסעס ביטול, מיט די רבנים האבן זיי געזאגט אז מ’דארף אויך בודק זיין און מבער זיין, די צוויי זאכן. און אונז האבן געלערנט בעצם סדר הבדיקה איז געווען אין פרק ב’, און יעצט גייען מיר לערנען בעצם הלכות ביעור. דאס איז מער ווייניגער די סדר, ווי איך פארשטיי.
הלכה א’ – וואס מ’טוט נאכ’ן בדיקה: אוועקלייגן דעם חמץ ביז צייט פון ביעור
Speaker 1: און אונז האבן געלערנט אז די בדיקה איז נישט סתם צו זוכן, נאר מ’דארף עס אוועקנעמען, מ’דארף עס פארברענען. נאר מ’דארף עס נישט גלייך פארברענען, מ’קען עס לאזן, אזוי לערנט די רמב”ם, מ’דארף עס נישט גלייך פארברענען, מ’קען עס לאזן ביז מארגן, ביז סוף שעה חמישית דעלטא ווייזט. און ממילא נישט, אויב דו ווילסט מבער זיין קענסטו, אבער מ’דארף נישט.
און ממילא איז דאס בעצם א פראקטישע אזורא אז מ’דארף מאכן זיכער נישט צו איבערלאזן, ס’זאל נישט ווערן א פראבלעם פראקטיש. דאס איז א פראקטישע זאך לכאורה, ס’איז נישט קיין… אבער ס’איז מסתמא יא אן הלכה’דיגע זאך, ער וויל זאגן אז מ’דארף אכטונג געבן.
פארוואס דארף מען נישט פארברענען ביינאכט? – רמב”ם קעגן ראב”ד
Speaker 1: אבער ער זאגט אויך איין חשש שוין, איז אבער א פראקטישע זאך, פארשטייט זיך, אויב ס’איז דא… און איך מיין אז ער האט אויך געטייטשט אז כלומר אז מיט די פחד האבן זיי אפשר גענומען ווערן אדער עפעס, וואלט מען געקענט מאכן א תקנה אז מ’זאל עס פארברענען ביינאכט. איז דאך פשוט א סיבה האבן זיי עס פארברענען בייטאג, און סתם איז אויך פראקטיש אז מענטשן זאלן נאך קענען עסן ווי לאנג זיי ווילן.
לויט ווי דער רמב”ם לערנט, דער ראב”ד לערנט אנדערש. לויט ווי דער רמב”ם לערנט איז… איז… ניין, ס’איז פשוט די חמץ זענען דאך נישט מחייב, פארוואס זאלסטו דארפן פארברענען ביינאכט? דו האסט דאך א גאנצע טאג צו עסן חמץ. זיי האבן דיר געזאגט טאקע זאלסט בודק חמץ זיין ביינאכט, ווייל זיי האבן אן אריזן אז ס’איז מער טויג בעסער דעמאלטס, אבער זיי האבן נאך נישט מחייב געווען צו מבער זיין. מחייב צו מבער זיין וועלן מיר וויסן מיט צאף מדאורייתא ביי די שעה שישית.
און דער ראב”ד לערנט יא אז ס’איז דא אן ענין צו דארפן פארברענען אין די צייט, איך האב נישט פארשטאנען פארוואס. אבער דער רמב”ם לערנט אז ס’איז פשוט אז מ’איז נישט מחייב, און טאקע וועגן דעם, כלומר ווייל זיי האבן דיר מקיל געווען, איז דאך דארף מען נזהר זיין, אבער ס’איז נאך אלץ א פראקטישע זאך די זהירות, ס’איז נישט קיין חיוב, ס’מיינט נישט אז דו האסט גארנישט געטון, דו האסט נאך אלץ בודק געווען, ס’איז דאך אן התחלה, ס’מיינט אז ס’איז סתם אזוי אן התחלה.
ערב פסח שחל בשבת – ביעור ערב שבת
Speaker 1: און ממילא וואס איז אויב ס’איז שבת, ערב שבת, און מ’לאזט נאך איבער ביז שבת, און שבת איז נאך א פראבלעם, מ’קען נישט געהעריג מבער זיין, און ממילא דארף מען עס עסן בעיסיקלי שבת. און ער זאגט נישט די אפציע פון פארוואס זאל מען נישט קענען מבער זיין אדער עפעס אזוי שבת. נישט קלאר. ער רעדט נישט פון די מפרשים, פארוואס.
Speaker 2: יא, איינער זאגט מ’קען עס לייגן אין תולעת, זאכן, אבער געווענליך זעט אויס אז שבת דארף מען מבער זיין ערב שבת, און דאס וואס דו מעגסט נאך עסן שבת, לאזט מען איבער.
Speaker 1: אויב ס’וואקסט איבער, זאגט ער מפורש, אויב ס’בלייבט איבער, לאזט מען עס פשוט איבער, און מ’קויפט אויף כלה ביז מוצאי יום טוב ראשון. ס’איז זייער אינטערעסאנט. כאילו, איי, זאל מען טרעפן עפעס א וועג וויאזוי צו מבער זיין שבת? ניין, מ’דארף נישט. דאס הייסט, לכתחילה דארף מען נישט איבערלאזן צופיל, אבער כאילו… ווייל לכאורה, וואס וואלט געווען די פראבלעם פון עס טון שבת? למשל, וואס זאל זיין די איסור?
דיסקוסיע: פארוואס קען מען נישט מבער זיין שבת?
Speaker 2: עס איז דא חששות פון הוצאה, מוקצה. יא, ס’איז מוקצה גאר. איינמאל ס’ווערט זמן איסור איז עס מוקצה.
Speaker 1: ער רעדט וועגן דעם, אבער איך זע… ער זאגט נישט. איך האב געזען איינער רעדט וועגן דעם. ער זאגט אז ס’איז דא מיט די טחינה, דער רבנו מנוח זאגט יא. נישט אקעי. ס’איז הוצאה, אדער ס’איז טחינה אפשר די פראבלעם. בקיצור, ס’איז נישטא קיין וועג. אדער טחינה, ניין. איך ווייס נישט. דומה לטוחן, ער זאגט די ערוך השולחן. בקיצור, לאמיר זאגן אזוי, מ’דארף נישט. מ’דארף נישט.
Speaker 2: ניין, אבער ס’קען אויך זיין, איך וואלט אפשר געזאגט אז ס’איז מוקצה. איינמאל מ’האט דארט פונקט גארנישט, ס’איז מער נישט קיין אוכל. איך ווייס נישט.
Speaker 1: מ’דארף נישט צוריקגיין צו איסורים, מ’דארף נישט אויפטרעכטן נייע איסורים. מ’קען זאגן, לאמיר זאגן די עיקר זאך, מ’דארף נישט. אין אנדערע ווערטער, פארוואס דארף מען מבער זיין? נאר מדרבנן, לכאורה, רייט? ווייל מדאורייתא איז דאך ביטול סגי. אויב מ’איז סתם אזוי בשבת מבטל, פארשטייט זיך. איז ממילא איז נישטא קיין פראבלעם מדאורייתא. נאר די רבנן זאגן אז מ’דארף מבער זיין. איז די רבנן זאגן, אויב ס’איז שבת, די רבנן רודערן פון דיר נישט. זיי זאגן דו זאלסט מבער זיין, אבער דו זאלסט מבער זיין מוצאי יום טוב, ס’איז נישט קיין פראבלעם.
תרומה בשבת
Speaker 1: איז דאס איז לכאורה די זאך וואס איך האב דיר געוואלט זאגן, און ס’איז נישט נוגע. ממילא, וויבאלד ס’איז שבת, איז דא נאך א דין אז תרומה טאר מען נישט צומשן, ווייל דעמאלטס איז נאכנישט דאס זמן איסור, און ממילא איז דא אן איסור פון מטמא זיין תרומה. זייער גוט. דאך דארף מען עס נישט צומשן. און נאך אלץ דארף מען עס אויסן.
בדיקה נאך דער צייט – אפילו יום טוב און נאך יום טוב
Speaker 1: נאכדעם איז דא הלכות וואס מ’האט שוין פארגעסן, אז מ’דארף נאך אלץ בודק זיין אפילו אין יום טוב, און אפילו נאך יום טוב כדי צו מבער זיין די חמץ, ווייל די חכמים האבן דאך געמאכט אן עונש און א קנס. דאס איז אלץ זייער גוט.
ווייטער, די חכמים זענען דאך מחייב צו מבער זיין די בדיקה. הגם ס’איז דא א דין דער מן התורה לכתחילה, איך מיין מ’דארף עס טון די ערב ליל י”ד, אבער ס’מערט די חיוב פון די רבנן אז מ’זאל נישט סומך זיין אויף די ביטול, און מבער זיין און בודק זיין. און דאס איז א גאנץ פסח, און אפילו נאך פסח זאגן די רבנן וועגן די ענין פון חמץ שעבר עליו הפסח.
ברכה אויף בדיקת חמץ
Speaker 1: ס’איז נאר גערעדט וועגן די הלכה פון ווען מ’מאכט די ברכה. די ברכה האט מען נאר געמאכט בספק הרגל, אויף די עונש און קנס קען מען נישט מאכן א ברכה. יא, דאס איז אינטערעסאנט, ביי די וועי, אבער אקעי.
ביטול נאכ’ן בדיקה
Speaker 1: און נאכדעם איז דא, מ’מאכט א ברכה, זייער גוט. נאר זאגט ער וויאזוי די ביטול ארבעט. דארף מען דאך מאכן די ביטול וואס איז פאר יום טוב, און אין יום טוב אליין קען מען נישט… צדיק, לאמיר מאכן קלאר.
מיר האבן ביז יעצט געלערנט די ערשטע הלכה פרק זאגט אונז וואס מ’טוט נאך די בדיקה. וואס מ’טוט נאך די בדיקה איז, מ’לייגט עס אוועק און מ’איז מבער. ביום השישי, אויב ס’איז שבת, האט עס א פרטים. אויב האלטסטו נאך די בדיקה, האסט נישט געמאכט די בדיקה, דארפסטו נאך אלץ בודק זיין און מבער זיין. דאס איז די ערשטע גרופע הלכות דא. קענסט זאגן אזויווי ענינים אחר בדיקת חמץ, וואס טוט מען.
יעצט, וואס נאך זאכן טוט מען ביי בדיקת חמץ? קודם כל, מ’דארף מאכן א ברכה, דאס איז די ערשטע זאך. לכאורה די ברכה איז אויף די דאורייתא פון ביעור, האבן מיר גערעדט. ס’איז נישט קלאר, אבער אויף די תשביתו, וואס די חכמים זאגן אז מ’זאל מקיים זיין אויף דעם אופן, אזוי לערנען מיר. אקעי.
נאכדעם, נישט נאר דעם, נישט נאר מ’דארף מאכן א בדיקה מיט א ברכה, מ’דארף צולייגן נאך א זאך: א ביטול. די חכמים האבן געזאגט, הגם דו האסט בודק געווען, און הגם לכאורה די בדיקה איז קומט להפקיע די ביטול, דאס הייסט מ’זאל זיך נישט סומך זיין אויף די ביטול, אבער כל זה זאגן די חכמים, מ’דארף נאך אלץ מאכן ביטול, אויף וואס? אויף די חמץ וואס דו האסט נישט געזען.
איי, מיר האבן געלערנט עכט נאר די רבנן האבן געזאגט אז דאס איז נאך א חומרא פון די חכמים. דאס הייסט, איי, די חכמים זאגן דאך יא, אויב די לילה דארפסטו מבטל זיין, דארפסטו זען וואס דו קענסט. ס’זעט אויס אפילו אן ביטול. די וואס מען זעט נישט עקזיסט נישט קלאר. אזוי האבן די רבנים נוחלו געזאגט, אזוי מן דאורייתא. מדרבנן דארף מען יא מבער זיין וואס מען זוכט און מבטל זיין וואס מען האט נישט געטראפן, זייער גוט.
און מיר לערנען ווייטער הלכות ביעור, הלכות ביטול, אז ביטול ארבעט נאר ווען ס’איז נאך נישט חמץ. ממילא נאך שש שעות קען מען שוין נישט מבטל זיין, ממילא דארף מען גלייך מבטל זיין, און כל חמירא דאיכא ברשותי איז נישט הקדש, זייער גוט.
צוריקגיין פאר חמץ – ערב פסח בשעת הביעור
Speaker 1: נאכדעם האבן מיר געלערנט נאך הלכות פון ענין פון ווען מען דארף צוריקגיין אויב מען האט פארגעסן בודק זיין דעם חמץ, נישט בודק זיין דעם חמץ, איז דא הלכות פון ווען מען זעט דעם חמץ, “בל יראה ובל ימצא” חמץ בתוך ביתו. איז דא הלכות פון ערב פסח קודם כל בשעת הביעור, יא.
בשעת הביעור איז די הלכה אזוי, אז ווען ס’איז פאר וואס ער איז אוועקגעגאנגען, אויב ער איז אוועקגעגאנגען לצורך מצוה איז דא א פראבירן צו צוריקגיין אבער ער דארף נישט. אבער אויב ס’איז א גרעסערע מצוה וואס איז פיקוח נפש, דארף ער אפילו נישט פראבירן, ער דארף זיך נישט מטריח זיין, אנדערש ווי א נושא פון סכנה וואס מען דארף זיך יא לייגן אין סכנה פאר א מצוה, דאס איז שלעכט אין סכנה פאר א מצוה.
דיסקוסיע: פיקוח נפש – טייטש און פרטים
Speaker 2: ניין, ניין, what are you saying? נאכאמאל, you’re confused.
Speaker 1: אויב ער איז געגאנגען פאר מצוה, דעמאלטס אויב ער קען זאל ער צוריקגיין. אויב ער איז געגאנגען פאר פיקוח נפש, נישט ער האט פיקוח נפש, ער איז געגאנגען העלפן א צווייטן, פיקוח נפש איז נישט דער טייטש by the way, פיקוח נפש איז דער טייטש לפקח על הנפשות, צו גיין ראטעווען אנדערע מענטשן. דעמאלטס זאגט מען נישט אויב ער קען, ער קען, אבער דארט מענטשן זאלן פארברענט ווערן, איז ער קען עס נישט basically, איז נישטא קיין אויב דו קען, דארפסט עס מבטל זיין בלבד וודאי.
Speaker 2: אויב ס’איז געגאנגען פאר די קענען, ניין, ס’קען זיין אז מען רעדט אפילו ווען ער האט שוין געענדיגט יעצט, אבער היות זיין אוועקגיין איז געווען א…
Speaker 1: איך מיינט דאס אז ער דארף יעצט ראטעווען מענטשן איז דאך פשוט. ס’קען זיין די ווארט איז אז היות זיין יציאה איז געווען פאר אזא חשוב’ע זאך, איז ער פטור געווארן פון די מצוה, ער איז נישט מחויב געווען מער, נישט דאס איז די פוינט, פאר וואס מען זאגט אז ער זאל נישט צוריקגיין, ווייל ער האלט זיך אינמיטן לויפן פאר פיקוח נפש, דארף ער נישט צוריקגיין אפילו פאר א גרויסע זאך. זייער גוט, אזוי זאגט מען, אזוי שטייט דא טאקע אז מען דארף נישט, וואס שטייט דא? פארוואס דארף מען צולייגן זאכן וואס שטייען נישט? וואס פעלט עס אויס? מ’קען דאך אלעמאל זאגן עפעס א פרימע, און וואס זאגט אז מ’קען שנעל צוריקגיין און אויך דעם אויסלעשן די פייער? ניין, גיי נישט צוריק. זייער גוט.
Speaker 2: אבער דאס איז די שאלה. זייער גוט, איך פארשטיי עס.
Speaker 1: און יעצט, אבער איך מאך נאר א סך הכל. אויב איז ער געגאנגען פאר א מצוה, זאל ער פרובירן צוריקצוגיין. אויב ער קען נישט, איז נישט. אויב איז ער געגאנגען פאר פיקוח נפש, זאל ער נישט פרובירן צוריקצוגיין. אויב איז ער געגאנגען לצורך עצמו, זאל ער צוריקגיין, ס’איז נישט קיין וועג. זייער גוט.
שיעור כביצה
Speaker 1: און יעצט, אבער די הלכה איז נאר אויב ס’איז דא א כביצה. אויב ס’איז נישט דא קיין כביצה, איז נישט דא קיין חיוב צוריקצוגיין. אזוי האבן זיי געלערנט. איך האב נישט פארשטאנען קלאר פארוואס איז די שיעור, אבער על כל פנים, אזוי שטייט.
צוריקגיין פאר חמץ – בתוך פסח גופא (יושב לפני רבו)
Speaker 1: יעצט, די זעלבע זאך איז בשעת פסח אליינס. אויב איז ער געגאנגען צו א מצוה, לכאורה, ס’איז זייער אינטערעסאנט, ס’שטייט “יושב לפני רבו”. דאס הייסט, אפשר דא לכאורה אויך, אויב איז ער געגאנגען לצורך עצמו, דארף ער זיכער אהיימגיין. אבער מה שאין כן ווען ער איז יושב לפני רבו, איז ער נישט מחויב אהיימצוגיין.
איז אויך איז נאך זייער אינטערעסאנט, מ’קען מבטל זיין. אויב ס’איז נאך נישט חמץ, קען ער עס מבטל זיין. אויב ס’איז שוין חמץ, קען ער עס מבטל זיין, זאגן “פארוואס? ווייל ס’איז נישט ברשותי”. איז ער מוז אהיימגיין עס מבער זיין, אבער ער מוז נישט גלייך לויפן. ווען ער גייט אהיים, איז ער עס מבער. דאס איז אלעס.
דיסקוסיע: יושב לפני רבו – פאראלעלן און קלארשטעלונגען
Speaker 1: אינטערעסאנט, אין יום כיפור האט מען אויך געגעבן עקסטערע קרעדיט פאר דער וואס גייט צו זיין רבי’ן, ער מעג זיך מקיל זיין מיט תחומין. יא, ער גייט צום רבי’ן א גאנצע צייט.
Speaker 2: אה, דאס איז נישט ערב פסח, דאס איז אין פסח אליין.
Speaker 1: דו האסט געזאגט אז מיר האבן געמאכט א טעות נעכטן, אז מ’זאגט אז ער לערנט ערב פסח. ס’קען אויך… אה, פריער איז געשטאנען… ניין, סעודת מצוה. סעודת מצוה’ס מאכט מען זאגן דעם ערב פסח. ער גייט פארשטיין, א ברית, איך ווייס וואס. דא שטייט אן אירוסין. איך ווייס נישט וועגן א ברית. אפשר א ברית אויך? אקעי. יא, ס’איז זייער וויכטיג, ווייל אירוסין קען דאך אלעמאל זיין “שמא יקדמנו אחר”, און מ’דארף זיך אריינכאפן. זייער גוט. אקעי, איך ווייס נישט, ס’שטייט נישט צו נאך. ס’איז נישט קיין חילוק.
Speaker 2: נארמאלע מענטשן איז געווען, איך קען טון אלע נערד. ערב פסח. ערב פסח, ערב פסח. איז די חתונה. וואס נישט לייך? וואס קען מיר מאכן די חתונה אין ערב פסח? איך ווייל עס איז די היינטיגע נערוועזע מענטשן? אויב טוט מען די שידחה מיט חוט און קארדינעס, אז דארף מען עס טון ביז א האלבע שעה פריער, that’s it. אקעי.
Speaker 1: אקעי, יעצט.
וויאזוי מאכט מען ביעור?
Speaker 1: און נאכדעם, עד כאן האט מען עס געלערנט ווען מען איז מרחיות פון פאראייניג. וויאזוי מען מאכט ביעור? וויאזוי מען מאכט די ביעור איז דא דריי וועגן: שורף, מפזר לרוח, או זורק לים. און זורק לים האט עפעס א תנאי אז מען דארף עס נישט דרייקלען פאראויס.
דיסקוסיע: צי זענען דאס דוקא דריי וועגן?
Speaker 2: אבער סתם איז עס נישט ספעציפיש די דריי וועגן, זיי זענען דריי דוגמאות. אזויווי אוי, א זאך, ער געבט דיך די איידיע.
Speaker 1: איך ווייס נישט, אבער דו זאגסט אזוי. דא שטייט יא די דריי וועגן. איז נישטא קיין אנדערע וועג האסטו? איך פארשטיי נישט די זאך. מען מעג עס נישט באגראבן און לייגן אין די גארבעדזש טראק?
Speaker 2: ניין, ניין, גארבעדזש טראק איז נישט געווען אין יענע צייטן, צדיק.
הלכה ג’ (המשך) — אופנים פון ביעור חמץ
דער רמב”ם’ס ווערטער
“שורף את החמץ, או פורר ומפזר לרוח, או זורק לים… ואם היה חמץ קשה שאינו יכול לפורר, הרי זה שורפו או מפררו ומשליכו לים… ואם קברו — צריך שיהיה יותר משלשה טפחים ויבטל בלבו”
דיסקוסיע: גארבעדזש טראק — א מאדערנע שאלה אן מקור
Speaker 1: גארבעדזש טראק איז נישט יוצא.
Speaker 2: איך ווייס נישט וואס דו האסט געוואלט זאגן. די היינטיגע רבנים זאגן אז יא, אבער ס’שטייט נישט דא גארבעדזש טראק. ס’שטייט מ’פארברענט עס, אדער מ’ווארפט עס אין די ווינט. אפשר די גארבעדזש טראק איז א בחינה פון זורה לרוח, איך ווייס נישט, אבער ס’דארף זיין מפורר. אדער אין די ים. ס’שטייט נישט גארבעדזש טראק. איך ווייס נישט וואס פאר א מין זאך איז דאס גארבעדזש טראק. ווי איז געווען אזא זאך? נישט געווען.
Speaker 1: האט מען למשל באגראבן, איז מען נישט יוצא דערמיט? באגראבן אין יענע צייטן?
Speaker 2: חמץ נפל עליו מפולת, דאס שטייט אין דעם סימן. באגראבן שטייט דא.
Speaker 1: וואס זעסטו אזוי געפאלן?
Speaker 2: ניין, ס’זעט אויס אזוי א בדיעבד. ס’זעט אויס אז באגראבן איז אן אפשן. ווער גייט באגראבן חמץ? א משוגענער דארף מען זיין וואס האט איבריגע חברה קדישא צו באגראבן? איינער וואס האט א פעלד, ס’איז אים גרינגער ווי אנצוקומען צו די ים, אדער ער וויל נישט זיין אין די ים. איך ווייס נישט. וואס ס’שטייט, שטייט. וואס ס’שטייט נישט, שטייט נישט. איך קען דיר נישט העלפן.
Speaker 1: איך מיין אז ס’איז דוגמאות. די חכמים זאגן…
Speaker 2: ס’איז נישט ריכטיג. ס’איז נישט אמת, ס’איז נישט אמת. ס’שטייט דא פונקטליך דאס, און ס’איז דא א גאנצע מחלוקת. ס’איז דא געווען די שיטה פון רבי יהודה וואס זאגט אז מ’דארף דוקא שריפה.
Speaker 1: וואס זאגסטו? וואס זעט אויס מיט דיר?
Speaker 2: איך קען פארבלענדן די סוגיא אין גמרא נישט דא. עניוועיס, די שאלה איז וואס פשט איז אין “מבער כל חמץ”. אויב ס’איז דא… און נישט נאר דעם, דא שטייט קלאר, נישט נאר דעם, צדיק. ס’איז יא דא וואו ס’שטייט קבורה. “איסור הנאה” איז דא א קבורה, דאס איז דוקא שריפה. און דא שטייט מפורש אויכעט, אויב ס’איז באגראבן, קודם כל דארף עס זיין מער ווי דריי טפחים ווייל א כלב קען עס כאפן, און צווייטנס, אפילו דעמאלטס דארף מען מבטל זיין בליבו.
חידוש: פשט אין “ביעור” — דעסטרויען, נישט בלויז אוועקנעמען
Speaker 2: ס’הייסט, וואס הייסט נישט מבער? נאר קומע ביעור. זעט דא אויס אז ביעור מיינט צו מאכן אויס חמץ. ביעור מיינט נישט אוועקנעמען די חמץ פון דיין רשות. דאס איז אפשר סתם אזוי יוצא, ס’איז נישט בשרפת חמץ. איך ווייס נישט, קען מען מפקר זיין.
Speaker 1: פארוואס שטייט נישט מפקר זיין?
Speaker 2: איך ווייס נישט. דא שטייט עפעס אנדערש אבער. הגהות מיימוניות רעדט וועגן דעם, אז מ’מעג עס ווארפן אין מקום הפקר און כלבים זאלן עס עסן וכדומה.
Speaker 1: אקעי, דאס איז אפשר אן אנדערע טעקסט ווערסיע.
Speaker 2: אבער ביעור וואס די חכמים רעדן מיינט נישט… ביעור וואס די חכמים רעדן מיינט מאכן אויס די חמץ.
דיסקוסיע: הגהות מיימוניות און די ריב”א
Speaker 1: וואס איז מיט… ווי זאגסטו, וועגן הפקר?
Speaker 2: ניין. וואו זעסטו? הגהות מיימוניות שטייט אינמיטן, ריב”א, רש”י ב’ כ”ה ע”א, “תשליך חמץ למקום…”
Speaker 1: גיב מיר א נאמבער.
Speaker 2: אה, ב’.
Speaker 1: וואס ב’?
Speaker 2: הגהות מיימוניות… איי’ם סארי, כ’ מיין איך, הגהות מיימוניות סימן… ער זאגט אז ס’איז דא וואס האלטן אזוי ווי רבי יהודה בכלל, און מ’דארף עס פארברענען.
Speaker 1: רייט. און די ריב”א, ווער איז די ריב”א?
Speaker 2: איך ווייס נישט. איך טראכט אז… אה, סאו פשט איז אזוי, איך ווייס נישט, דא רעדט מען נאך זמן אכילתו.
Speaker 1: יא, אזוי זעט ער.
Speaker 2: ער זעט ער גענוי אזוי ווי מיר, אז ער איז אויף מיין זייט, אז אויב דו ווילסט ארויסווארפן די חמץ פאר די זמן איסור, אקעי, ס’האט נאך נישט קיין חמץ, ס’איז נאך נישט נוגע. דאס איז נאך נישט די שאלה. די שאלה איז נאר ווען ס’איז שוין דא א חיוב ביעור חמץ, ס’הייסט ס’איז שוין אנגעקומען די זמן איסור חמץ, מ’איז מחויב מבער צו זיין יעצט, איז מיר זאגט מיר קלאר אז מ’דארף עס דעסטרויען די חמץ, מ’קען עס נישט ארויסווארפן. אזוי זאגט ער דא, איך ווייס נישט.
נאכדעם, איך זע די לחם משנה למשל זאגט… אה, ער רעדט וועגן… ניין, קבורה האט מיט פתח עיצו מיט אנדערע זאכן. איך זע דא, איך ווייס נישט, ס’זעט אויס אז מ’דארף פארברענען די חמץ. איך ווייס נישט.
קריטיק אויף היינטיגע פראקטיק
Speaker 2: דער עולם פירט זיך נישט אזוי צו פארברענען אלע חמץ, מ’ווארפט אין גארבידזש מיט זאכן. איך ווייס נישט. איך האב חשק צו גיין זאלן די רמב”ם’יסטן גיין אין די לעיק מיט מיינע קינדער צופרי, אנשטאט תשליך וועלן מיר טון חמץ. זאלן זיי זאגן מפרר על פני המים.
Speaker 1: יא, אקעי. אבער ס’דארף זיין קודם מפרר זיין און נאכדעם אריינווארפן אין ים, ווייל ס’איז נישט קיין שטארקע…
Speaker 2: איך מיין, ווען ס’איז אין א ים אדער א לעיק איז אויך די זעלבע זאך. ס’איז א ים איז זאלץ וואסער, איך מיין… איך ווייס נישט, אפשר דארף עס זיין דוקא א ים, איך ווייס נישט. ממיס, ס’איז דא עפעס אין די גמרא א לשון אז דער ים איז ממיס די חמץ, און ס’איז אזוי ווי ס’איז בלא די זאלץ וואסער, וואס דאס טוט עפעס, איך ווייס נישט. ממיס די חמץ גרינג. בכלל, ער ברענגט עפעס א לשון, אז ממיס מפרר על פני המים, פון… איינער האט געהאט אן עול, דער בעל הכרם האט אים געזאגט, “קענסט פארן צום ים, דער ים איז נישט אזוי ווייט.”
Speaker 1: אמת, קען מען דאס אויך טון.
שולחן ערוך און רמ”א — “ומנהג לשרוף”
Speaker 2: לאמיר זען, וויאזוי ווערט גע’פסק’נט אין שולחן ערוך? ווערט עס עפעס אנדערש?
ניין, ווייל אונז זעען מיר אז די ראשוני אשכנז האבן געטראכט אז מ’דארף פסק’נען ווי רבי יהודה אז אין ביעור חמץ אלא שריפה, און דעמאלטס קען מען נישט טון. דער רמב”ם זאגט אז מ’קען מפרר זיין, אבער רבי יהודה האלט אז… דא, דער רמ”א זאגט, “ומנהג לשרוף.” “ומנהג לשרוף.” דער מחבר ברענגט די לשון הרמב”ם, ער לייגט דא צו, “אם היה חמץ קשה…” אה, ניין, ס’איז אויך די לשון הרמב”ם.
זאגט דער רמ”א, “ומנהג לשרוף, וטוב לשורפו ביום.” אינטערעסאנטע זאך, ווייל פריער האבן מיר גערעדט, דער רמב”ם זאגט מ’קען עס פארברענען ביינאכט, אבער ער ברענגט דברי עצמו, ער ברענגט דער רמ”א זאגט זיין אייגענע חידוש, “טוב לשורפו ביום, דומיא דנותר שנשרף ביום.”
און אגב, וואס מיינען מיר? זאגט ער, “נישט מ’קען עס אויך פארברענען אחר הבדיקה כדי שלא יתעצל ולא ישהה.” ניין, דאס איז די מחלוקת הרמב”ם והראב”ד וואס מיר האבן געזען. אה, און קודם, די מניסירה קען מען עס ווארפן אין מקום שהרוח מוליכו שם. דאס איז אויך געשטאנען אין די עצם הלכה ביי די חתיכה דאיסורא, אז מ’דארף נישט קיין נייעס אנדערע זאך.
דיסקוסיע: פארוואס נישט ווארפן אין ים?
Speaker 1: אבער איך פארשטיי נישט, פארוואס האבן מיר מורא אז מ’ווארפט א גאנצע חמץ אין ים אז איינער וועט קומען עסן?
Speaker 2: איך ווייס נישט. דער בעל וואס איז געגאנגען למדינת הים, דער בעל פון יענער אישה, ס’איז אנגעקומען אהין דער חמץ.
Speaker 1: אקעי, פרק ד’.
Speaker 2: איך ווייס נישט, מ’דארף… ס’זעט אויס אז די ביעור חמץ מיינט מאכן אויס די חמץ. איך ווייס נישט, אזוי איז דא משמע. די גמרא רעדט וועגן די בריכה, צו מ’זאל מפרר זיין, וויאזוי מ’זאל דאס טון. ס’איז א מחלוקת ווי די ראשונים פסק’ענען, איך זע שוין נישט.
מהרי”ל’ס מנהג — פארברענען דעם כלי בדיקה
Speaker 2: קוק ווי די אשכנז’ישע גדולים קומען דא אריין מיט אינטערעסאנטע חידושים. קומט דער מהרי”ל און ער ברענגט אים, אויב מ’האט נישט געטראפן קיין חמץ צו בודק זיין, זאל מען פארברענען די כלי וואס מ’האט גענוצט פאר בדיקה, כדי מ’זאל נישט פארגעסן די חובת ביעור. אקעי. און נאכדעם קומט דער לעפל מיט די אלע זאכן.
איך זאג איינמאל אז על פי חסידות, אז דער וואס זוכט יענעמ’ס חמץ דארף מען אויך פארברענען. דער וואס זוכט יענעמ’ס חמץ, אבער דארף מען אויך פארברענען דעם קיין עין. פארשטייסט? און מ’דארף פארברענען דעם פארברענער. איז איינער דא וואס סופרט דעם. און דער זינגט נאך חד גדיא. אויף דעם זאגט די משנה אז ס’איז איינער דא וואס סופרט.
איך ווייס נישט, קורץ, ס’איז נישט קלאר די ענין פון שריפה. איך פארשטיי נישט וואס איז די פשט פון די ביעור. איך ווייס נישט.
נאכאמאליגע קריטיק אויף היינטיגע פראקטיק
Speaker 2: די היינטיגע צייטן פיל איך אמאל אז ס’איז זייער פאני די ביעור חמץ. מ’האט ריזיגע קעיסעס חמץ, מ’ווארפט עס ארויס, און נאכדעם נעמט מען א נעבעכדיגע בולקע און מ’פארברענט אים. איך כאפ נישט. דאס איז מער בעיסד אויף די מהרי”ל, אויף די מנהג מהרי”ל. נאכאמאל, דו וועסט זען אז לכאורה דארף מען פארברענען די אלע באקסעס חמץ וואס דו האסט אין דערהיים.
Speaker 1: ניין, דער רמב”ם פסק’נט אז מ’דארף נישט פארברענען, מ’קען יוצא זיין מיט עני וועג סיי וויאזוי.
דיסקוסיע: גארבעדזש — הפקר אדער נישט?
Speaker 1: וואס איז מיט די גארבעדזש?
Speaker 2: וואס איז מיט די גארבעדזש? ס’איז אזא מין הפקר זאך, ווי פרור בעלמא. קיינער גייט נישט עסן פון נאכדעם וואס די גארבעדזש טראק איז געווען. ס’איז ווי פרור בעלמא. די קעץ קענען עסן, מענטשן, איך ווייס נישט, עסן פון גארבעדזש?
Speaker 1: אבער דו האסט הנאה דערפון.
Speaker 2: מ’דארף מאכן זיכער אז דו האסט נישט הנאה דערפון. דו טארסט נישט מאכן אז א בהמה זאל האבן הנאה, אבער דו טארסט נישט מאכן אז א בהמה זאל האבן הנאה אויך נישט.
Speaker 1: ס’איז נישט דיין בהמה.
Speaker 2: אבער ס’איז נישט קיין איסור הנאה אז פייגלעך גייען עסן דערפון.
Speaker 1: אקעי, אבער נאכדעם שטייט אין תוספות, אויב מ’געבט עס פאר א גוי דארף מען נישט.
Speaker 2: איז אזוי, אויב מ’פארברענט עס נאך קודם שש, איז עס מותר בהנאה.
חמץ בפסח — נשרפים אדער נקברים
איסור הנאה נאך זמן איסור
Speaker 2: אבער משש שעות ולמעלה איז אסור בהנאה, און למעלה טאר מען נישט אויך, אויב מ’האט געבאקט אויף דעם א ברויט איז אסור בהנאה. אזוי זאגט דער רמב”ם, אויף דעם איז דא אויך ענינים אין די מפרשים צו מסביר זיין וואס איז די ענין.
שאלה: חמץ איז פון נשרפים אדער נקברים?
Speaker 2: ס’איז דא א שאלה צו חמץ איז פון נשרפים אדער נקברים. ס’איז נישט קלאר. אויב איז עס פון הנקברים, נעמט מען עס… איך קען דיר זאגן אלעמאל, זאכן וואס איז נקבר, פשט איז מען טאר נישט הנאה האבן פון די פארברענען. כל הנקברים אפרן אסור.
אה, דער פחמן איז אסור. ממילא קומט אויס אז חמץ בפסח איז מן הנשרפים, ווייל ער זאגט אז דער עפר איז מותר.
דיסקוסיע: פארוואס איז פארברענען אין פסח אנדערש?
Speaker 1: אויב מען האט פארברענט, פארוואס איז אויב מען פארברענט עס אין פסח איז אנדערש? וואס איז אין פסח אנדערש? פארוואס דארף מען עס דוקא פארברענען?
Speaker 2: ניין, פארוואס טאר מען עס נישט… אה, ווייל אפשר איז דא עפעס מיט די הלכה אז פאר פסח קען ווערן בטל? אין פסח העלפט נישט ביטול?
Speaker 1: איך מיין נישט ביטול, I’m sorry. אין פסח העלפט נישט.
Speaker 2: אבער ביטול אויך, ווייל אין פסח העלפט נישט.
Speaker 1: יא, ביטול.
רבינו יונה — קרקע קודם זמנו
Speaker 2: אזוי זאגט רבינו יונה, “קרקע קודם זמנו מותר בהנאה אפילו אחר זמנו”.
אממ… ניין, וואס האט דאס צו טון?
Speaker 1: נישט נאר ביטול, עס האט עפעס צו טון מיט די הלכה פון… אז א זאך ווערט בטל בתערובת פאר פסח, אין פסח העלפט נישט קיין ביטול בששים.
Speaker 2: וואס קומט דאס דא אריין? איך פארשטיי נישט. איך מיין, מ’גייט דאך נישט רעדן פון רענדאם זאכן. ס’איז נישט רענדאם זאכן.
Speaker 1: “ומה טעם עצים באלה הן?”
Speaker 2: אבער וואס האט דאס צו טון מיט פאר יום טוב און אין יום טוב?
Speaker 1: “ואם כן, איז עצים באלה הן?” “כיון שחרכו אחר זמנו”, ס’איז פשוט אזא…
Speaker 2: אפשר איז דא אזא שטיקל קנאק ווערטל. ווייל צו אייכלן איז דאך באמת מותר, ס’איז דאך נישט קיין מת. אבער אויב ס’איז טאקע אייכלן איז באמת מותר, ס’איז דאך נישט קיין מת, וואס האט ער פריער געזאגט? איז דאך אויב אזוי פארוואס דארף מען קודם זמנו אויך? איך פארשטיי נישט.
פשט איז… וואס איז “עצים באלה הן”?
Speaker 1: יא, וואס איז די ווארט פון “עצים באלה הן”?
Speaker 2: אפשר איז עס סתם געווארן א איסור, אפשר איז אזוי? אפשר איז עס נאר אן איסור ווען ס’קומט אן די איסור, זמן איסורו?
Speaker 1: זאגסטו? וואס? זאגסטו אז נאר ווען ס’קומט אן זמן איסורו, דעמאלט ווערט עס אנגערופן “נשרפים”? אפשר.
Speaker 2: ניין, מ’זאגט… ס’איז נישט תלוי אין דעם. ער זאגט אז דער רמב”ם… איך ווייס נישט, ער ברענגט אז חמץ בפסח איז יא מן הנשרפים. ער ברענגט פון רמב”ם אזוי אין פרק ז’ מהלכות שבת. איך ווייס נישט.
רבינו יונה — מ’קען עסן דעם פחם
Speaker 2: נישט נאר דעם, רבינו יונה זאגט אז מ’קען עס עסן אויך. נאכאמאל, אויב דער פחם איז פשוט נישט קיין אכילה, מ’קען עס אפילו עסן.
Speaker 1: וואס זאגט רבינו יונה? וואס, דער פחם?
Speaker 2: יא.
Speaker 1: נישט קיין דרך אכילה בכלל.
Speaker 2: אקעי, יא, מ’קען עס עסן אש, ס’איז נישט קיין גארנישט.
Speaker 1: וואס איז די שאלה?
שאלה: הנאה בשעת שריפה — בחינה פון שליא”ס?
Speaker 2: ווייל ניין, די פראבלעם לכאורה איז אז ווען דו פארברענסט די חמץ בזמן איסורו, האסטו דאך יעצט הנאה פון חמץ. נאכאמאל, די שאלה איז נאר די נעקסטע זאך. האט די בחינה פון שליא”ס? דאס וואס מען פארברענט, האט מען דאך יעצט הנאה פון די חמץ.
Speaker 1: די הנאה פון די חמץ איז דיין האלץ.
Speaker 2: די הנאה איז שוין אבער ווען ס’איז הייס, ווען ס’איז שוין פארברענט.
Speaker 1: דארף מען דאך וויסן, אקעי.
Speaker 2: פארוואס איז די בחינה פון שליא”ס? ווייל ס’איז דאך שוין א שטיקל…
די קשיא פון הנאה בשעת שריפה
ניין, די פראבלעם לכאורה איז אז ווען דו פארברענסט די חמץ בזמן איסורו, האסטו דאך יעצט הנאה פון חמץ.
נאכאמאל, די שאלה איז נאר די נעקסטע זאך, אז די פחמים שלו אסורים. דאס וואס מען פארברענט, האט מען דאך יעצט הנאה פון די חמץ. די הנאה פון די שטיקל חמץ, די חמץ איז דיין האלץ. די הנאה איז שוין אבער ווען ס’איז שוין פארברענט. דאס דארף מען וויסן. אקעי.
דער מגן אברהם’ס הסבר — נשרפים vs. נקברים
פארוואס די פחמים שלו אסורים? ווייס איך נישט. ס’קען זיין ס’איז א שטיקל קנס, ווייל ס’איז פארברענט שפעט. אריין, לאזט זיך די קנסות, פליז. דאס איז די הנאה. אזוי איז משמע אביסל אין מגן אברהם.
ניין, ער זאגט אז ס’איז דא א כלל אז נשרפים אפרן מותר, נקברים אפרן אסור. זייער גוט, אבער דאס איז וועגן איסורי הנאה. און אזוי לערנט ער, אז חמץ אחר זמנו איז אן איסור הנאה. אבער וואס איז די חילוק? ווייל כולי חמץ לפני זמנו איז נישט קיין איסור הנאה. דאס איז די ווארט. ווייל ס’איז נישט קיין איסור הנאה, איז ממילא אז דו פארברענסט עס, יעצט איז נישטא קיין חמץ, יעצט איז דא אש. מה שאין כן נאך זמנו איז אן איסור הנאה, און די כלל פון איסור הנאה איז אז אפרן אסור. דאס איז די מגן אברהם.
דער רמב”ם’ס שיטה לויט דעם מגן אברהם
אבער ער ברענגט אז דער רמב”ם האלט נישט אז חמץ איז ווי א נקברים. דער רמב”ם דארף האבן אן אנדערע פשט. כל הנשרפים לא יקוברו, און פארשטיי איך נישט.
ניין, דער רמב”ם לערנט יא אז חמץ איז ווי א נקברים, און ממילא איז אפרן אסור. זייער גוט. איך האב עס נישט געליינט ריכטיג. אה, אה. נקברים איז נישט הרבע. אקעי. נקברים מיינט, רייט, אז די אפר איז אסור. ווייל דו קענסט נישט הנאה האבן פון די אפר. מה שאין כן נשרפים, נאכדעם וואס דו פארברענסט עס קענסטו נוצן די אפר, ווייל ס’איז שוין…
די שווערע קשיא אויפ’ן מגן אברהם
אבער דאס זאגן זיי, אבער ס’איז אלעמאל דאך די קשיא, וואס איז די פשט אז די אפר איז דאך נישט די זאך? די אפר איז יא די זאך. איך כאפ נישט. איך ווייס נישט וואס ער זאגט. ער זאגט אז ווען דו פארברענסט עס קודם זמנו איז נישטא קיין חמץ, ס’איז אש. ס’איז יא, נאר ס’איז מותר ווייל ס’איז נישט געווען איסור הנאה דעמאלטס. איך פארשטיי נישט וואס ער זאגט.
אקעי, שוין. איך האף אז איך בין נישט נוגע אין די הלכה. אקעי, יעצט קען מען זען פרק ד’. זייער גוטע הדרכה.
א מהלך צו פארשטיין דעם ענין — פחמים ווי א תולדה
ער האט פשוט געטרייט עפעס צו זאגן, איך זע נישט וואס ער זאגט. ער זאגט דאך פשוט וואס ער זאגט, אז נקברים איז אפרן אסור. איך ווייס נישט צו ער זאגט עפעס אנדערש.
דער חמץ איז דאך געווען היתר. אה, כולי. די פחמים איז אזוי ווי… פאר די פחמים קומט נישט אן קיין זמן איסור, ווייל וואנס די פחמים איז דאך פחמים. וואנס א פחם איז א פחם. נאר דאך איז עס געווען מותר בשעת ווען ס’איז געווארן פחם, און די פחם איז עפעס א תולדה פון די זאך אליין. סאו אז די זאך איז געווען מותר, יעצט איז עס סטעיבל, כאילו די פחם קומט נישט אן קיין זמן איסור אויף די פחם, אבער אז ס’איז געווען נאסר פארדעם איז די פחם דערפון נאסר.
כאילו די פחם איז עפעס א נייע יצירה פון די חמץ, א נייע פארעם וואס די חמץ האט באקומען. סאו אויב איז די חמץ אליין געווען מותר, איז די פחם קיינמאל נישט געווארן אסור. אבער אויב איז די חמץ געווען אסור, איז די פחם דערפון אויטאמאטיש א תולדה פון איסור.
די מסקנא
ס’איז א תולדה, ס’איז אזוי ווי נולד, די קליינע האר איז געבוירן פון עפעס. ס’איז הנאה, טאקע אפילו ס’איז נישט קיין אכילת אוכל, אבער ס’איז א הנאה פון די חמץ אז דו נוצט זיינע פחמים.
יא, אקעי, שוין, איך ווייס נישט בעסער פון דעם, איך וועל עס גאר אזוי נוצן, איך קען עס לערנען פשט. אקעי.