סיכום השיעור 📋
זיכרון שיעור – רמב”ם הלכות חמץ ומצה, פרק א’ (סיכום)
—
כללי סדר פון פרק א’
דער פרק שטעלט אויס די יסודות פון איסורי חמץ בפסח אין א קלארע סדר:
1. איסור אכילת חמץ כל שבעה – דער יסוד-איסור: מ’טאר נישט עסן חמץ אלע זיבן טעג פסח.
2. איסור אכילת חמץ (והנאה) ערב פסח, וגזירות על זה – פון שעה שביעית מדאורייתא, מיט גזירות פון חז”ל אויף שעה ששית און חמישית.
3. איסור אכילת תערובת חמץ כל שבעה – א פרט אינעם איסור אכילה: אויך תערובת חמץ איז אסור.
4. איסור בל יראה ובל ימצא כל שבעה – מ’טאר נישט האבן חמץ ברשותו. דערצו א גזירה: חמץ שעבר עליו הפסח איז אסור אפילו נאך פסח. אבער – בתערובת חמץ שעבר עליו הפסח לא גזרו חז”ל.
5. ביעור חמץ – אין זיין כללות.
—
שעות האיסור ערב פסח – שעה חמישית, ששית, ושביעית
דברי הרמב”ם
מען טאר נישט עסן חמץ פון סוף שעה רביעית. אין שעה חמישית איז חמץ אסור באכילה אבער מותר בהנאה. אין שעה ששית איז אסור אי באכילה אי בהנאה (מכת מרדות). פון שעה שביעית – לוקה מן התורה.
פשט
חז”ל האבן גע’אסר’ט שעה ששית באכילה ובהנאה, און שעה חמישית נאר באכילה – אלס גזירה. דער דאורייתא-איסור הייבט ערשט אן פון שעה שביעית.
חידושים און הסברות
1. טעם החילוק צווישן חמישית און ששית – משום יום המעונן:
פארוואס איז שעה חמישית נאר אסור באכילה אבער נישט בהנאה, בעת שעה ששית איז אסור אויך בהנאה? דער טעם איז משום יום המעונן – אמאל קען מען נישט גוט מבחין זיין צווישן שעה חמישית און ששית, ווייל מען זעט נישט די זון קלאר. דערפאר האט מען גע’אסר’ט אכילה שוין פון חמישית, כדי מען זאל נישט קומען צו עסן אין ששית.
אבער הנאה האט מען נישט אסור געמאכט אין חמישית, ווייל דאס וואלט געווען א גזירה לגזירה: שעה חמישית אליין איז שוין א גזירה (ווייל דער אמת’ער איסור הנאה הייבט ערשט אן פון שעה שביעית מדאורייתא), און צו אסר’ן הנאה אין חמישית וואלט געווען צוויי שטאפלען גזירות – וואס חז”ל טוען נישט.
2. דער טעות איז מיט ששית, נישט שביעית:
דער חשש פון יום המעונן איז ספעציפיש אז מען זאל נישט פארבייטן שעה ששית מיט חמישית (נישט שביעית מיט ששית). דערפאר האט מען צוגעלייגט דעם איסור אכילה שוין אין חמישית.
—
כל שעה שמותר לאכול – מאכיל לבהמתו חיתו ועופותיו
דברי הרמב”ם
אזוי לאנג ווי מען מעג אליין עסן חמץ, מעג מען אויך פיטערן בהמות, חיות, און עופות דערמיט.
פשט
דער דין פון האכלת בהמה איז פארבונדן מיט דעם דין פון אכילת אדם – ווען דער אדם מעג עסן, מעג ער אויך פיטערן זיינע בהמות.
—
חמץ בפסח – דבר שיש לו מתירין ואסור במשהו
דברי הרמב”ם (הלכות מאכלות אסורות)
חמץ בפסח איז אסור במשהו (אפילו א מינימאלע כמות אין א תערובת), ווייל עס איז א דבר שיש לו מתירין – נאך פסח וועט עס ווערן מותר. אויך: נותן טעם לפגם – וואס איז בדרך כלל מותר – איז ביי חמץ בפסח אסור.
פשט
חמץ בפסח האט א חומרא יתירה לגבי תערובות: עס ווערט נישט בטל אפילו באלף, ווייל עס איז א דבר שיש לו מתירין (נאך פסח ווערט עס מותר). אויך נותן טעם לפגם, וואס ביי אנדערע איסורים איז מותר, איז ביי חמץ בפסח אסור.
חידושים און הסברות
דער יסוד פון “דבר שיש לו מתירין” ביי חמץ בפסח איז וואס מאכט עס אסור במשהו – ווייל מען קען ווארטן ביז נאך פסח און דאן וועט עס זיין מותר, דערפאר ווערט עס נישט בטל אין א תערובת. דאס שטייט אין שייכות מיט דעם דין אז תערובת חמץ שעבר עליו הפסח לא גזרו – ווייל נאך פסח איז דער חמץ גופא מותר, און אין תערובת האבן חז”ל נישט צוגעלייגט דעם קנס.
—
שאלה: כרת/מלקות אויף הנאה פון חמץ בפסח
חידוש/שאלה
א וויכטיגע שאלה איז אויפגעברענגט געווארן: צו באקומט מען כרת (אדער מלקות) פאר הנאה פון חמץ בפסח, נישט נאר פאר אכילה?
דער פסוק זאגט “כל אוכל חמץ ונכרתה” – דאס רעדט פון אכילה. די שאלה איז: צו איז הנאה בכלל אכילה (הנאה איז אנטהאלטן אין דעם באגריף אכילה), אדער אכילה בכלל הנאה – און דערפאר זאל מען אויך באקומען כרת פאר בלויזע הנאה?
דאס איז געבליבן אלס אפענע שאלה – עס איז באמערקט געווארן אז עס איז “זייער עקסטרעם” צו זאגן אז מען באקומט כרת פאר א קליינע הנאה, און עס איז נישט קלאר אויסגעפירט געווארן.
תמלול מלא 📝
סיכום פרק א’ – איסורי חמץ בפסח
שעות האיסור ערב פסח – שעה חמישית וששית
Speaker 1: יעצט, קומט דער חכם נאכאמאל, ווער איז דער נעקסטער מענטש, ווייס איך נישט, ער זאגט אז די פינפטע שעה אפילו איז אויך נישט קיין חמץ, פארוואס? זייער שפירט זיך נאך די מינים. אמאל ווייסטו נישט די חילוק פון חמישית און ששית. יא. דאס איז אן אמת’ע זאך, אמת? אבער בהנאה איז נישט אסור.
סאו דער חכם האט גע’אסר’ט ששית באכילה ובהנאה, און חמישית נאר באכילה. דאס איז נאר א גזירה פונעם אמאליגן, פאר סאם ריזען הנאה איז אנדערש. פארוואס? קומט זיך פארוואס זאל זיין די חילוק? ווייל… נאר אז מען זאל האבן אן עקסטערע זהירות און מען זאל געדענקען אז אפשר איז עס יא ממינים.
נאכאמאל, אויב ס’איז יא ממינים טאר מען נישט הנאה האבן אפילו, אפשר איז שוין די זיבעטע שעה.
Speaker 2: דער טעות איז מיט די זיבעטע שעה אדער מיט די זעקסטע שעה?
Speaker 1: דער טעות איז מיט די זעקסטע שעה, יעצט איז די פינפטע שעה. יא. סאו לויט דעם איז עס נאר א גזירה, ס’איז אזא שטיקל גזירה לגזירה, מעג מען הנאה האבן, מען טאר נאר נישט עסן.
סיכום השעות
אקעי, הלאה מה דאיתא, קומט אויס אז מען מעג עסן חמץ פיה”ב ביז סוף שעה רביעית. אין שעה חמישית טאר מען נישט עסן אבער לערנען יא. און אין שעה ששית מאכן מכות מרדות, און מתחלת שעה שביעית לוקה. אזוי האסטו אויסגעלערנט, שטימט? זייער אינטערעסאנט.
איך האב געשריבן אלע מיני זאכן דא לעצטע מאל, לאמיר זען ווי ס’איז מפורש דא. איך האב געהאט חידושים וועגן די תערובות.
חמץ בפסח – דבר שיש לו מתירין
דער רמב”ם זאגט אז חמץ בפסח איז אסור פארוואס? ווייל ס’איז א דבר שיש לו מתירין. נחמן במשהו. שטייט נתן טעם לפגם אסור, אזוי שטייט אין די הלכות מאכלות אסורות. שוין, דאס איז די נקודה דא.
סדר פון פרק א’ – אויסלייג פון די איסורים
סאו וואס ווייסן מיר סך הכל? וואס ווייסן מיר פון דעם פרק?
Speaker 2: זאג מיר קלאר, וואס ווייסן מיר קלאר פון דעם פרק? וויפיל מצוות שטייט אין דעם פרק?
Speaker 1: די ערשטע מצוה פון מען טאר נישט עסן חמץ שבעת ימים, רייט? און מען טאר אויך נישט הנאה האבן, דאס איז נישט קיין נאך א לאו, דאס איז א כלל אין די ענין פון אכילה סאמהאו. און מיר האבן געלערנט וועגן די איסור פון בל יראה ובל ימצא.
נאכדעם איז ער אריינגעגאנגען אין די פרטים פון דעם, גייט ער אין פרק ב’ לכאורה. ער האט גערעדט וועגן כל שעה שמותר לאכול מאכיל לבהמתו חיתו ועופותיו. פונעם רבי’ן איז ער ארויסגעגאנגען, ער האט געזאגט, “וואס איז די כלל פון…” קיצור, דער פרק איז די בעיסיקס פון איסורי חמץ בפסח, עפעס אזוי. שטימט?
פרק א’ איז איסורי חמץ בפסח, יא?
Speaker 2: דו ביסט מסכים?
Speaker 1: וואס זענען זיי? סאו, אויב מ’וויל וויסן קלאר וואס זענען די איסורי חמץ בפסח, דארף מען זאגן אזוי: ס’איז דא א) איסור אכילת חמץ כל שבעה.
דא גייט עס נישט די סדר, דו הערסט? די סדר גייט נישט לויט די סדר הזמנים אזויווי אין די מצוות. איסור אכילת חמץ, איסור, ביי די וועי, און איסור אכילת חמץ בי”ד, און גזירות על זה. שטימט?
און נאכדעם איז דא…
Speaker 2: זאג נאר, דו האלטסט נאך נישט. וואס “יא יא”? “יא יא” מיינט גארנישט. “יא יא” מיינט ניין.
Speaker 1: מ’טאר נישט עסן חמץ, מ’טאר נישט הנאה האבן פון חמץ ערב פסח, און אויף דעם איז דא גזירות על זה, משעה שביעית. שעה לייגט ער צו א שעה פון שישית. שישית בהנאה, און ער האט צוגעלייגט פאר אכילה אליין, חמישית משום יום המעונן. רייט?
און נאכדעם, און אין דעם איז דא ואיסור אכילת תערובת חמץ, רייט? תערובת חמץ כל שבעה. און נאכדעם, דאס איז לויט ווי איך מיין די סדר.
נאכדעם איז דא איסור לא יראה לך חמץ כל שבעה, וגזירות שעל זה, רייט?
Speaker 2: וואס איז די גזירה? משום יום המעונן. וואט?! וועלכע גזירה איז דא וועגן לא יראה לך חמץ, צדיק?
Speaker 1: וואס?
Speaker 2: יא, האלט סטאפ.
Speaker 1: ער זאגט, איך וויל מאכן מיין אייגענע סדר, איך וויל זיין קלאר. קלאר איז אז ס’איז דא א דריטע איסור, אקעי? ס’איז דא אן איסור צו נישט עסן חמץ, אקעי? נאכדעם איז דא ווי א פרט אין דעם איסור וואס איז אליין אן איסור, צו נישט עסן תערובת חמץ, רייט? שטימט?
נאכדעם איז דא נאך אן איסור, נישט צו האבן חמץ, שטימט? און אויף דעם האבן זיי געמאכט א גזירה שגם חמץ שעבר עליו הפסח אסור. הערסט? גוט. אבער בתערובת לא גזרו, שטימט?
Speaker 2: יא, זייער גוט. צו ס’שטימט פאר זאלץ קאפ אדער זאלץ נישט קאפ ווייס איך נישט.
Speaker 1: ממילא איז אזוי, ניין, דו דארפסט צולייגן אכילה והנאה מי.
דיסקוסיע: כרת אויף הנאה פון חמץ
Speaker 2: וואס איז דער וואס איז עובד אויף הנאה וואס באקומט ער? ער באקומט אויך מלקות כרת? פרעג איך א שאלה. יא? יא?
Speaker 1: כל אוכל חמץ, אכילה בכלל הנאה, הנאה בכלל אכילה.
Speaker 2: סאו מען באקומט כרת פאר הנאה פון חמץ? אהא. וואס, ס’שטייט אזוי אדער דו ווילסט אזוי זאגן?
Speaker 1: אכילה בכלל הנאה, הנאה בכלל אכילה. פרעג איך א שאלה, צו מען באקומט מלקות אויף דעם? יא? דו ביסט זיכער? איך ווייס נישט. ס’איז זייער עקסטרעם.
Speaker 2: דאס איז זייער עקסטרעם צו דיר? פאר א קליין ביסל הנאה זאל מען באקומען מלקות, כרת?
Speaker 1: ניין, סתם איך פרעג דיך צו דו ווייסט. זאג סתם, זאגן די נירופערס, אז איך בין שוין פארשלינגען א הייסע שקלאף וואס האט שוין גענומען א פאר גראם ביי מיר.