סיכום השיעור 📋
סיכום: במדבר פרק ט’
דער סדר הזמנים און וואו דאס שטייט (פסוקים א’-ה’)
דער פרק הייבט זיך אן מיט א דאטום: דער ערשטער חודש פון צווייטן יאר נאכ’ן יציאת מצרים. דאס איז בפירוש פאר דעם מנין וואס ווערט באשריבן אין אנהויב ספר במדבר (וואס איז געווען אין צווייטן חודש). דער סיפור גייט צוריק צו ראש חודש ניסן — דער טאג וואס מ’האט אויפגעשטעלט דעם משכן — צו דערציילן עפעס וואס איז דעמאלט פארגעקומען. דאס וואס עס איז נישט אין כסדר’דיגן סדר איז פארשטאנדיג, ווייל אלעס וואס איז שייך צום בנין המשכן, דעם מנין, און די ענינים ארום דעם, האט מען געדארפט פריער פארענדיגן איידער מ’ברענגט אריין דעם באזונדערן סיפור.
הקב”ה באפעלט משה’ן אז בני ישראל זאלן מקריב זיין דעם קרבן פסח במועדו — אין זיין באשטימטן צייט. דאס גייט צוריק צו דער מצוה וואס איז שוין געגעבן געווארן אין פרשת בא און פרשת אמור. עס שטעלט זיך א קשיא: פארוואס דארף הקב”ה זיי דערמאנען? דער תירוץ גייט לויט דעם כלל וואס רש”י ברענגט וועגן דער הגבלה — מזהירן את האדם לפני המעשה ובשעת המעשה — ס’איז דא דריי מדריגות: (1) דער כללות’דיגער ציווי, (2) דער ציווי עס טאקע יעצט מקיים צו זיין, און (3) דער קיום גופא. דאס איז דער צווייטער שטאפל. משה איז מוסר דעם ציווי, און דאס פאלק איז מקיים — דער דריטער שטאפל.
דאס איז איינע פון די זעלטענע ביישפילן אין דער תורה פון א פרשה פון קיום המצוה — א סיפור ווי כלל ישראל האבן בפועל מקיים געווען א מצוה וואס איז שוין פריער געגעבן געווארן אין מדבר. פסח איז אויסגעצייכנט דערמיט וואס ס’איז דא בערך זיבן מעשיות אין גאנצן תנ”ך וואס דערציילן ווי מ’האט מקיים געווען די מצוה; דאס איז דער ערשטער.
דער טענה פון די טמאים און דער נייער דין פון פסח שני (פסוקים ו’-י”ד)
דער אמת’ער טעם פארוואס דער סיפור איז דא איז מסתמא כדי אנצושטעלן וואס קומט נאכדעם. געוויסע מענטשן זענען געווען טמאי לנפש (טמא דורך אנרירן א מת — “נפש” מיינט דא א מענטש, נישט דווקא דער נשמה) און האבן נישט געקענט מקריב זיין דעם קרבן פסח. זיי קומען צו משה’ן און אהרן’ען מיט א שטארקע טענה: למה נגרע — “פארוואס זאלן מיר פארמינערט/אויסגעמעקט ווערן?” דאס וואָרט נגרע האט א שייכות מיט דעם טעמא פון ספר במדבר — ציילן; זיי פרעגן פארוואס זיי זאלן אויסגעשלאסן ווערן פון מקריב צו זיין דעם קרבן ה’ אין זיין באשטימטן צייט.
משה נעמט אן דער טענה אלס א לעגיטימע טענה. דאס איז באמערקענסווערט ווייל שפעטער אין ספר, ווען מ’הערט ענלעכע טענות (“פארוואס נישט מיר? פארוואס נישט דאס?”) ווערט דערפון א גרויסער כעס פון אויבן. דא אבער ענטפערט משה: עמדו ואשמעה מה יצוה ה’ לכם — “שטייט, און איך וועל הערן וואס הקב”ה וועט באפעלן פאר אייך.” דאס איז פארבונדן מיט דעם סוף פון פריערדיגן פרק: יעצט וואס דער משכן איז דא, איז דא א מקום וואוהין צו גיין און פרעגן ביי הקב”ה. משה איז מסתמא געגאנגען אין אהל מועד צו פרעגן.
הקב”ה ענטפערט מיט א נייע מצוה, אויסגעדריקט אין דעם כללות’דיגן לשון פון ויקרא און במדבר (איש איש). דער דין איז נישט בלויז א תיקון פאר דער מציאות — ס’איז א כללות’דיגער, אייביגער דין (לכם ולדורותיכם). עס גייט נישט נאר אויף איינעם וואס איז טמא, נאר אויך אויף איינעם וואס איז בדרך רחוקה (אויף א ווייטן וועג) — יעדע לעגיטימע סיבה פארוואס מ’קען נישט דערגרייכן דעם פסח. דער כלל פון חז”ל גייט דא: מגלגלין זכות על ידי זכאי — דער דין איז שוין געווען, אבער ער איז נתגלה געווארן דורך דעם זכות פון די חשוב’ע מענטשן.
דער דין פון פסח שני: דער מענטש איז מקריב דעם קרבן פסח דעם י”ד פון צווייטן חודש, אין דער זעלבער צייט פון טאג (בין הערביים), מיט די זעלבע הלכות — מצות און מרור, מ’לאזט נישט איבער ביז אינדערפרי, מ’ברעכט נישט קיין ביינער. ככל חקת הפסח יעשו אותו — ס’איז א ריכטיגער קרבן פסח, נאר נישט במועדו; ער האט א נייעם מועד.
נאכדעם קומט א וויכטיגער אויסנאם: דער צווייטער געלעגנהייט איז נאר פאר די וואס האבן א לעגיטימע מניעה. איינער וואס איז טהור און נישט אויפ’ן וועג, וואס האט פשוט נישט מקריב געווען דעם פסח, באקומט כרת — כי קרבן ה’ לא הקריב במועדו, חטאו ישא.
דער לעצטער דין זאגט אז א גר (א גר צדק) האט דעם זעלבן חיוב: חקה אחת יהיה לכם לגר ולאזרח הארץ — איין תורה פאר דעם פרעמדן און פאר דעם איינגעבארענעם גלייך.
א ברייטערער מבט אויפ’ן סטרוקטור
דער פרק איז א ביישפיל פון א וויכטיגן סטרוקטור-שטריך פון ספר במדבר: הוספות — צוגאבן און תיקונים צו מצוות וואס זענען שוין פריער געגעבן געווארן, וואס ווערן ארויסגערופן דורך נייע מציאות’ן וואס פאדערן נייע פסקים. פון דא לערנט מען אז נייע אומשטענדן פאדערן אמאל נייע הלכה’דיגע באשטימונגען. כאטש חז”ל לערנען אלה המצוות שאין נביא רשאי לחדש דבר מעתה (קיין נביא טאר נישט מחדש זיין נאך משה’ן), דער זעלבער דינאמיק גייט ווייטער דורך תורה שבעל פה — נייע מציאות’ן קומען אויף, און דער שאלה ווערט: גייט דער דין דא? איז דער חילוק נוגע?
דער ענן און דער סדר פון רייזן (פסוקים ט”ו-כ”ג)
דער פרק גייט איבער צו א נייעם אפטייל — מ’קען זאגן א נייער חלק פון ספר. נאכדעם וואס מ’האט פעסטגעשטעלט דעם סדר פון די מחנות פאר’ן רייזן, באשרייבט דער פסוק יעצט ווי און ווען מ’איז בפועל גערייזט.
דעם טאג וואס דער משכן איז אויפגעשטעלט געווארן, האט דער ענן אים באדעקט. ביינאכט איז געווען א כמראה אש — עפעס ווי א מראה פון פייער (מעגלעך נישט ממש פייער). דאס איז א בת-קול פון פרשת בשלח, וואו דער ענן ביי טאג און פייער ביינאכט זענען געווען נאך פאר’ן משכן, אבער יעצט רוען זיי אויפ’ן משכן.
דער כלל: ווען דער ענן הייבט זיך אויף פון אהל מועד, רייזן די אידן נאך אים. וואו דער ענן שטעלט זיך אפ, לאגערן זיך די אידן. דער יסוד ווערט אויסגעזאגט ווי א קערווערס: על פי ה’ יסעו ועל פי ה’ יחנו — אויפ’ן וואָרט פון הקב”ה רייזן זיי, אויפ’ן וואָרט פון הקב”ה רוען זיי. דער ענן איז דער זיכטבארער אויסדרוק פון דער שכינה וואס פירט דאס פאלק.
די דאזיגע כללים זענען באמערקענסווערט נישט לדורות — זיי זענען דער הויפט ביישפיל פון א מצוה וואס האט נאר געגאלטן אין מדבר, ווי אזוי דאס פאלק איז גערייזט מיט דער שכינה.
דער אפשניט ווי א שירה
דער אפשניט גייט דערנאך אריין אין דער ברייט אויף פארשידענע וואריאציעס פון דעם כלל — פילע טעג, ווייניג טעג, איין טאג, איין נאכט, א טאג מיט א נאכט, צוויי טעג, א חודש, ימים רבים (פילע טעג). דער לאנגער, כמעט איבעריגער ביאור ווערט פארשטאנען ווי א אויסדרוק פון התלהבות און שמחה — דער זעלבער ליטערארישער כלל ווי מ’זעט ביי דער מעשה פון די קרבנות פון די נשיאים. ווען מ’זאגט זאכן באריכות שאפט עס שיינקייט און גדלות. דער אפשניט פונקציאנירט ווי א מין שירה אדער ליד.
דער ליד האט א קערווערס וואס קומט דריי מאל מיט קליינע שינויים: על פי ה’ יחנו ועל פי ה’ יסעו (“אויפ’ן וואָרט פון הקב”ה האבן זיי געלאגערט, און אויפ’ן וואָרט פון הקב”ה האבן זיי גערייזט”). דער קערווערס טיילט אויס דעם אפשניט אין דריי טיילן. אין יעדן מציאות — צי דער ענן רוט פילע טעג צי נאר איין נאכט — גייט דער זעלבער כלל: אזוי לאנג ווי דער ענן רוט אויפ’ן משכן, בלייבן זיי; ווען ער הייבט זיך אויף, רייזן זיי.
דער פרק ענדיגט זיך מיט א שלוס-פסוק וואס זאמלט צוזאם אלע טעמעס פון דעם קערווערס: על פי ה’ יחנו ועל פי ה’ יסעו את משמרת ה’ שמרו על פי ה’ ביד משה — זיי האבן געלאגערט אויפ’ן וואָרט פון הקב”ה, גערייזט אויפ’ן וואָרט פון הקב”ה, געהיט דעם משמרת ה’, אויפ’ן וואָרט פון הקב”ה דורך משה’ן. דאס דינט ווי דער שלוס-קאדענץ פון דער שירה.
תמלול מלא 📝
במדבר פרק ט’: פסח שני און דער וואלקן פון דער גאטלעכער פירונג
דער סדר הזמנים: מיר גייען צוריק צום ערשטן חודש
מיר לייענען במדבר פרק ט’. די מעשה דא הויבט זיך אן מיט א דאטום. ס’איז אין צווייטן יאר פון יציאת מצרים, דער ערשטער חודש. מיר גייען אלזא צוריק צום דאטום וואו אלעס טוט זיך באמת דא. אלע די מעשיות זענען ארום און ארום די דאזיגע דאטומס.
ווי מיר האבן שוין גערעדט, איז דאס בפירוש פאר דער מעשה פון דעם ציילונג אין אנהויב פון דעם ספר, וואס איז געווען אין צווייטן חודש פון ערשטן יאר. מיר גייען אלזא צוריק ביז צום טאג וואס דער משכן איז אויפגעשטעלט געווארן, וואס איז געווען ראש חודש ניסן, דער ערשטער חודש פון צווייטן יאר. און מ’גיט דא צו עפעס וואס איז דעמאלט פארגעקומען.
מ’קען פארשטיין דעם שינוי אין דער סדר, ווייל מ’האט געדארפט פריער פארענדיגן אלעס וואס שייך צום משכן — דער בנין פון דעם משכן אליין, דער ציילונג, אלע זאכן וואס זענען ארום דעם — איידער מ’קומט צו דעם, וואס איז טאקע א באזונדערע מעשה, א באזונדערע זאך.
א פרשה פון קיום מצוה: דער קרבן פסח אין מדבר
איצט, וואס מיר האבן דא איז בעיקר א מעשה פון, ווי מיר האבן שוין גערעדט, דאס איז איינע פון די הויפט ביישפילן פון א מצוה, א פרשה פון א מצוה. דאס איז ווי א פרשה פון מצוות, כאטש ס’איז אויך א פרשה פון א מעשה. אין א געוויסן זין, די פרשה — און ס’איז איינע פון די איינציגע פרשיות וואס זענען אזוי — איז א פרשה פון א מצוה פון דער עדה, וואס מ’איז מקיים אין מדבר א מצוה וואס איז שוין פריער געגעבן געווארן. די מצוה פון קרבן פסח דא איז שוין געגעבן געווארן אין פרשת בא, און שוין באפוילן אז ס’זאל זיין יעדעס יאר. דאס איז אלזא טאקע א מעשה פון דעם קיום המצוה.
פסח איז אינטערעסאנט אויף דעם אופן, אז ס’זענען דא בערך זיבן מעשיות אין גאנצן תנ”ך וואס דערציילן ווי דאס פאלק איז מקיים געווען, ווי זיי האבן געטון די דאזיגע מצוה. דאס איז דער ערשטער. ס’איז שוין אין דער תורה אליין.
צו דעם ווערט צוגעגעבן א מצוה וואס איז געגעבן געווארן אלס תשובה אויף א פראבלעם וואס זיי האבן געהאט. דאס איז א סטרוקטור וואס מיר געפינען ביי פילע מצוות, אין ספר במדבר ספעציעל. ס’קען זיין אז ס’איז דא א ביסל פון דעם אין פריערדיגע ספרים, אבער דא איז דער ארט וואו רוב פון זיי זענען. דערפאר האב איך געזאגט אז דאס איז ווי הוספות, מתקן זיין אדער מוסיף זיין אויף מצוות און מעשיות וואס זענען שוין פריער געווען, אלס תגובה, און ספעציעל אלס תגובה אויף א באשטימטע זאך.
דער כלל: נייע מצבים וואס פאדערן א נייע הלכה
מיט אנדערע ווערטער, אויב מ’וואלט דאס מכליל זיין, וואלט מ’געזאגט: פון דא לערנען מיר אז מאנכמאל איז דא א נייער מצב וואס פאדערט א נייעם פסק, א נייע הלכה בנוגע דער מצוה. פארשטייט זיך, מיר האבן דעם כלל פון חז”ל: אלה המצוות שאין נביא רשאי לחדש דבר מעתה — דאס פאסירט שוין נישט מער. נאר משה רבינו האט דאס געקענט טון.
אבער איך מיין אז ס’איז נישט אזוי ווייט צו זאגן אז עס טוט יא פאסירן, נאר אויפ’ן אופן פון הלכה, אויפ’ן אופן פון תורה שבעל פה. מאנכמאל ווען ס’איז דא א נייער מצב, זאגט מען, נו, איז דאס שייך דא? מאכט דאס א חילוק? אזעלכע זאכן. ס’איז נישט זייער אנדערש. אבער דאס איז דער ענין פון ספר במדבר — ס’האט אזעלכע מצוות, און דאס איז וואס מיר וועלן לייענען.
דער באפעל צו מקיים זיין פסח (פסוקים א’-ה’)
מיר לייענען: אין דער צייט, אין דעם מצב, אין דעם ארט, אין מדבר סיני, האט השם גערעדט צו משה’ן און זאגט, ויעשו בני ישראל את הפסח במועדו — און וואס איז דער ריכטיגער צייט? ווי ס’איז באשטימט געווארן אין פרשת אמור און ווי ס’איז באשטימט געווארן אין פרשת בא, וואס זאגט דעם ריכטיגן צייט.
דאס איז אלזא טאקע השם וואס איז מזכיר זיי, ער דערמאנט זיי צו טון עפעס וואס ער האט זיי שוין איין מאל געזאגט. און ס’איז פארשטייט זיך דא א קשיא: פארוואס דארף ער זיי דערמאנען? אבער איך מיין אז דאס איז דער סברא פון יעדער מעשה. זיי טוען נישט דא גארנישט אן אז מ’זאגט זיי.
די דריי מדריגות פון דעם באפעל
און מיר האבן געזען, למשל, אין דער מעשה פון דער הגבלה, ווי רש”י זאגט, מזהירין — ס’איז דא א באזונדערער באפעל עס טאקע צו טון. ווי ס’זענען דא דריי מדריגות. ס’איז דא דער כללות’דיגער באפעל, און ס’איז דא דער באפעל עס טאקע צו טון, און דערנאך איז דא דאס טאקע טון. און דאס איז דער באפעל עס טאקע צו טון.
און ווי ס’שטייט בפירוש, איר וועט עס טון אויפ’ן י”ד טאג פון דעם חודש. וככל חקתיו וככל משפטיו — ווי איר זענט שוין באפוילן געווארן. ס’איז אלזא קיין ספק נישט אז דאס רעדט פון דער מצוה וואס איז פריער געגעבן געווארן, און מ’זאגט זיי עס צו טון.
און משה זאגט די אידן אז זיי זאלן עס טון. און זיי טוען עס. דאס איז דער דריטער מדריגה, ריכטיג? השם זאגט משה’ן עס צו טון איצט, און זיי טוען עס טאקע איצט. כאשר צוה ה’ את משה כן עשו.
איצט, און דאס, מיין איך, ווערט אלעס דא געזאגט — מסתמא איז דאס דער תירוץ אויף דער קשיא. ווי, איז דאס נישט פשוט אז זיי האבן מקיים געווען די מצוה? ס’איז מסתמא פשוט. אבער דער טעם פארוואס די מעשה איז דא, אפשר איז עס אפילו אזוי פארגעקומען, איז כדי מיר זאלן האבן די קומענדיגע מעשה.
דער פראבלעם פון די טמאים: די וואס זענען טמא געווען (פסוקים ו’-ח’)
איצט, ס’זענען געווען מענטשן וואס האבן נישט געקענט מקיים זיין דעם פסח. פארוואס האבן זיי נישט געקענט מקיים זיין דעם פסח? ווייל זיי זענען געווען טמא לנפש. מיר האבן שוין גערעדט: טמא לנפש מיינט טומאה פון א מת. זיי האבן אנגערירט א מתע נפש, א מתן גוף, א מתן מענטש. איך מיין אז דער וואָרט נפש מיינט נישט דווקא נשמה קעגן גוף, ווייל מ’קען נישט טמא ווערן צו דער נשמה. מ’ווערט טמא צום גוף. אבער סוף כל סוף, נפש מיינט א מענטש.
און זיי האבן נישט געקענט מקיים זיין דעם פסח, ווי מיר האבן דארט געלערנט, אז אויב מ’איז טמא, קען מען עס נישט טון. און זיי קומען צו משה’ן און אהרן’ען, זיי זאגן אים, און מיר האבן דא א שמועס, א גאר קלארער שמועס, וואו למה נגרע — ס’איז אינטערעסאנט, ווייל אלעס דא ווערט געציילט. אלזא נגרע איז עפעס ווי, פארוואס זאלן מיר נישט ציילן? פארוואס ווערן מיר אויסגעמעקט? פארוואס ווערן מיר פארמינערט פון צו קענען מקריב זיין דעם קרבן השם? להקריב את קרבן ה’ במועדו — צוזאמען מיט אלע אידן.
משה’ס תשובה: שטיין פאר השם
און משה נעמט אן דעם טענה, נעמט אן זייער קלאג. און ער זאגט — דאס איז אינטערעסאנט, ווייל שפעטער אין דער מעשה וועלן מיר זען פילע קלאגן וואו מענטשן זאגן ענלעכע זאכן, ווי, פארוואס נישט? פארוואס נישט מיר? פארוואס נישט דאס? און דעמאלט, משמעות, אויב מ’קלאגט זיך אויף דעם שטייגער פון קלאגן, ווערט השם אין כעס.
אבער דא, דאס איז געווען א קלאג, אדער א מין פאדערונג, וואס משה זאגט, עמדו ואשמעה מה יצוה ה’ לכם — שטייט דא, ווארט דא, און איך וועל הערן, איך וועל הערן וואס השם האט מיר געזאגט.
און דאס איז פארשטייט זיך אויך א המשך צו וואס מיר האבן געהאט אין סוף פון דעם פריערדיגן פרק, וואו נאך דעם משכן, און דער משכן איז אויפגעשטעלט געווארן דורך השם, איז דא א מקום צו גיין פרעגן השם זאכן. דאס מיינט מסתמא אז ער איז געגאנגען צום אהל מועד, און ער האט געפרעגט וואס צו טון.
דער דין פון פסח שני (פסוקים ט’-י”ד)
און השם ענטפערט, און ער גיט א באפעל, דבר אל בני ישראל — ער גיט א נייע מצוה, און די מצוה איז אויסגעדריקט אויפ’ן שטייגער פון א מצוה, א גאר כללות’דיגער לשון. איש איש — יעדער מענטש, אויב ער וועט טמא זיין, אדער — און מ’גיט צו, ריכטיג, ווייל ס’איז א כללות’דיגער דין, ס’ענטפערט נישט נאר אויף דעם מצב, ס’גיט דעם נייעם דין.
דער יסוד: דער דין איז שוין אלעמאל געווען דא
ווי חז”ל וואלטן עס געזאגט: דער דין איז באמת שוין פריער געווען, נאר די מעשה איז פארגעקומען כדי די דאזיגע מענטשן זאלן זיין דער סיבה אז דער דין זאל נתגלה ווערן. אבער ס’איז נישט אזוי אז דער דין איז באשאפן געווארן אלס תגובה אויף דעם. דאס איז טאקע דער דין. און מ’קען דאס זען פון דעם שטייגער פון דעם פסק. ס’איז נישט א שטייגער פון, נו, פאר היינט וועלן מיר אזוי טון. ניין, ס’איז דא א כללות’דיגער דין וואס האט א כלל, אזוי ווערקט עס.
און ס’איז נישט נאר פאר אייך, ס’איז אויך אויב איר זענט בדרך רחוקה, אויב איר זענט ווייט אוועק, איר קענט נישט דערגרייכן דעם ארט וואו מ’מאכט דעם פסח, דער זעלבער דין. ס’איז נישט ספעציעל פאר טמא, ס’איז יעדער אנדערער אופן, א לעגיטימער אופן — נישט אויב מ’האט עס בכוונה געטון — אבער א לעגיטימער אופן וואו עמיצער האט נישט געקענט קומען צום פסח.
און ס’איז נישט נאר פאר היינט, ס’איז נישט נאר פאר איצט. לכם ולדורותיכם — ס’איז פאר איצט, אדער פאר די קומענדיגע דורות. דאס איז אלזא א כללות’דיגער דין.
די פרטים פון פסח שני
איצט, וואס וועט דער מענטש טון? ער וועט מקיים זיין א פסח. ווען וועט ער מקיים זיין א פסח? אין צווייטן חודש. דאס איז אויך א מעשה — מ’זעט גאר קלאר, אלע די מעשיות זענען פארגעקומען צווישן דעם ערשטן און צווייטן חודש. דאס איז אלזא א מעשה וואס איז א בריק צווישן דעם ערשטן און צווייטן חודש, ווייל אויב עמיצער קען נישט מקיים זיין דעם פסח אין ערשטן חודש, וועט ער עס מקיים זיין אין צווייטן חודש, אויפ’ן י”ד טאג. ווידער אמאל, דער זעלבער צייט פון חודש, און דער זעלבער צייט פון טאג, בין הערבים, וועט ער עס טון.
און ער וועט עס עסן אויף דעם זעלבן אופן. ער וועט עס עסן מיט מצות ומרורים, מיט די זעלבע הלכות וועט עס זיין. מ’טאר נישט איבערלאזן ביז אין דער פרי, עצם לא ישברו בו — די זעלבע הלכות. מ’וועט נישט צוברעכן קיין ביינער. ככל חקת הפסח יעשו אותו — ער וועט עס טון מיט די זעלבע כללים פון דעם פסח.
מיט אנדערע ווערטער, ס’איז א ריכטיגער קרבן פסח, נאר נישט במועדו. דארט האבן מיר געהאט דאס וואָרט במועדו. נו, נישט במועדו — ס’וועט זיין אין דעם נייעם מועד, דעם נייעם מועד פון י”ד טאג פון צווייטן חודש.
די אזהרה קעגן בכוונה נישט מקיים זיין
און פארשטייט זיך, ווייל מיר האבן געגעבן די דאזיגע רשות, מיר האבן געגעבן די צווייטע געלעגנהייט, אזוי צו זאגן, דארפן מיר אייך דערמאנען אז דאס וועט נאר העלפן פאר מענטשן וואס האבן ליידער געהאט דעם פראבלעם. אבער מיינט נישט אז דאס איז א רשות סתם צו זיין שפעט. אויב איר זענט טהור, און איר זענט נישט בדרך רחוקה, און איר זענט נישט מקיים דעם פסח, דעמאלט זענט איר צוריק ביים רעגולערן דין. ונכרתה הנפש ההיא מעמיה — מיר האבן שוין געלערנט דאס ביי פסח, אז אויב מ’איז נישט מקיים דעם קרבן פסח, ווערט מען כרת.
כי קרבן ה’ לא הקריב במועדו, חטאו ישא — מיר האבן ווידער אמאל דאס וואָרט במועדו. ער האט עס נישט געטון אין זיין צייט, און ער האט געקענט. חטאו ישא — זיין חטא וועט ער אליין טראגן.
דער דין פון דעם גר
איצט איז דא נאך א דין וועגן קרבן פסח. איך מיין אז דאס איז שוין געזאגט געווארן ביי פסח. איך בין נישט זיכער פארוואס ס’ווערט דא איבערגעחזר’ט. עטלעכע פארשטייען אז אפשר א גר קען אויך, אויב ער ווערט א גר, אויב ער קומט שפעטער, קען ער עס שפעטער טון. ס’איז מיר נישט קלאר.
אויב א גר קומט, און ער וועט מקיים זיין פסח, וועט ער עס אויך טון לויט אלע דינים פון דעם פסח. חקה אחת יהיה לכם לגר ולאזרח הארץ — דאס איז עפעס וואס ווערט איבערגעחזר’ט פילע מאל אין אזעלכע פסוקים: דער זעלבער דין וועט זיין פאר אייך, פאר א גר, פאר א פרעמדן, א דורכרייזנדן, און פאר אן אזרח. ביידע האבן דעם זעלבן דין. און ווי איך האב געזאגט, דאס איז א חזרה.
דער וואלקן און דער סדר פון רייזן (פסוקים ט”ו-כ”ג)
גוט. איצט, מיר ענדיגן דאס. דאס איז די לעצטע מצוה וואס געהערט צו דער סעריע, אדער אין דעם חלק. מ’קען זען אז ס’איז א טייל פון דער מעשה. און איצט, האבן מיר אן אנהויב פון א נייעם חלק פון דעם ספר, וואלט איך געזאגט. די שאלה צי מ’זאל עס אנהויבן דא, אדער אנהויבן אין נעקסטן חלק, בין איך נישט זיכער. אבער געדענקט, מיר האבן אויפגעשטעלט אלע מחנות, אלע לאגערן, כדי ריכטיג צו רייזן. און דא האבן מיר די מעשה ווי זיי רייזן.
די דינים פון רייזן: נישט לדורות
די ערשטע פרשה, וואס איז ביז סוף פון דעם פרק, איז ווידער אמאל הלכות, און ס’איז אויפגעשטעלט כמעט ווי הלכות, אדער כמעט ווי כללות’דיגע כללים. און דערנאך איז דא דער קיום פון די דאזיגע כללים, ווען זיי זענען טאקע גערייזט. ס’זענען אלזא דא דינים פון ווי און ווען זיי רייזן, אדער כללים — איך ווייס נישט צי מ’רופט זיי דינים, ווייל זיי זענען נישט לדורות. דאס זענען די הויפט ביישפיל פון א מצוה וואס איז נישט לדורות. אבער אזוי רייזן זיי.
דער וואלקן באדעקט דעם משכן
ס’שטייט, דעם טאג וואס דער משכן איז אויפגעשטעלט געווארן, האט דער וואלקן באדעקט דעם משכן. ביי נאכט איז געווען א מראה אש, א מראה פון פייער. אפשר נישט דווקא א פייער אליין, נאר א מראה פון פייער. ס’איז נישט קלאר. און אזוי וועט עס שטענדיג גיין.
דאס האבן מיר פארשטייט זיך שוין אין פרשת בשלח, פאר’ן משכן. ס’איז געווען אן אש ביי נאכט און אן ענן ביי טאג. אבער איצט איז דער אש און ענן אויפ’ן משכן.
דער כלל: גיין נאכ’ן וואלקן
און איצט, ווען זענען די אידן גערייזט? ווען דער וואלקן הויבט זיך אויף פון דעם אהל, גייט אוועק פון דעם משכן, אדער הויבט זיך אויף, דעמאלט רייזן זיי נאך אים. און דערנאך דער ארט וואו דער וואלקן שטעלט זיך אפ, דער ארט וואו ער קומט צו א שטילשטאנד, דארט וועלן די אידן זיין. דארט וועלן זיי רוען.
און דאס איז וואס עס מיינט על פי ה’, וואס ווערט פארשטעלט דורך זיין וואלקן. אזוי ווייזט ער כמינדסטן זיין שכינה מיט מענטשן. זיי רייזן צוזאמען מיט אים און זיי רוען צוזאמען מיט אים.
דער לאנגער ביאור: א שירה פון שמחה
און דא גייט דער פסוק אריין אין א גאר לאנגן ביאור, א סך פרטים פון דעם כלל. און ס’דאכט זיך ווידער אמאל אז ס’איז נישט נויטיג. ס’דאכט זיך אז ס’זענען צו פיל פון די דאזיגע פרטים. אבער איך מיין אז מ’דארף עס לייענען, ווי איך האב פריער געזאגט, אין דער מעשה פון די קרבנות פון די נשיאים, דאס איז אן אויסדרוק פון התרגשות, אן אויסדרוק פון שמחה. ווען מ’זאגט זאכן באריכות, קלינגט עס שיין, ס’איז שיין. אלזא גיט מען אונז דעם לאנגן ביאור, און אויף א שטייגער פון א שירה.
און איך מיין אז די שירה האט א חזרה, וואס איז על פי ה’ יחנו ועל פי ה’ יסעו. ווי איר קענט זען אין מיין סדר, ס’איז דריי מאל, מיט קלייניגע שינויים, אבער דריי מאל. ס’זענען אלזא ווי דריי טיילן צו דער שירה, און מ’זאגט עס דריי מאל. ס’איז א פיוט, ס’איז א שירה.
די חילוקים אין דער צייט
מ’זאגט אונז ווי, אויב דער וואלקן איז אויפ’ן משכן פילע טעג, דעמאלט היטן די מענטשן — זיי היטן, זיי היטן, זיי וואכן, זיי רייזן נישט. און אויב ס’איז נאר א פאר טעג, דעמאלט נעמען מיר אן דעם סוף פון דעם זאץ, און דעמאלט בלייבן זיי דארט נאר א פאר טעג. ווידער אמאל, על פי ה’ יחנו ועל פי ה’ יסעו.
מאנכמאל איז עס נאר פאר א טאג, פאר א נאכט. אין דער פרי רייזן זיי. מאנכמאל איז עס א טאג און א נאכט, און דערנאך רייזן זיי. מאנכמאל איז עס א טאג, מאנכמאל צוויי טעג, מאנכמאל איז עס א חודש, מאנכמאל ימים רבים.
דער אפשניט אלס אויסדרוק פון התרגשות און שמחה
דאס איז אן אויסדרוק פון התרגשות, אן אויסדרוק פון שמחה. ווען מ’זאגט זאכן באריכות, קלינגט עס שיין, ס’איז שיין. אלזא גיט עס אונז דעם לאנגן ביאור. און אין א שטייגער פון א שיר, איך מיין דער שיר האט א חזרה, וואס איז על פי ה׳ יחנו ועל פי ה׳ יסעו, ווי איר קענט זען אין מיין סדר. ס’איז דריי מאל און מיט קליינע שינויים, אבער דריי מאל. אלזא ס’איז ווי דריי חלקים פון דעם שיר און עס דערציילט עס דריי מאל. ס’איז א שיר, ס’איז א פאעמע.
די שינויים: פארשידענע צייטן וואס דער ענן איז געבליבן
עס דערציילט אונז ווי אויב דער ענן איז אויפ’ן משכן פילע טעג, דאן האבן די אידן געהיט, זיי היטן, זיי היטן, זיי וואכן, זיי היטן זייער משמרת, זיי נוסע’ן נישט. און אויב ס’איז נאר א פאר טעג, דאן נעמען מיר אן אז דער סוף פון דעם פסוק איז, און דאן בלייבן זיי דארט נאר א פאר טעג.
נאכאמאל, על פי ה׳ יחנו ועל פי ה׳ יסעו. אמאל איז עס נאר פאר א טאג, פאר א נאכט, אין דער פרי נוסע’ן זיי. אמאל איז עס א טאג און א נאכט, און דאן נוסע’ן זיי. אמאל איז עס א טאג, אמאל צוויי טעג, אמאל איז עס א חודש, אמאל א טאג, אזויפיל טעג, פילע חדשים.
אויף דעם אלעמען איז דער זעלבער כלל. כל זמן דער ענן איז אויפ’ן משכן, רוען זיי, און ווען ער הייבט זיך אויף, דאן נוסע’ן זיי.
דער אפשליסנדער חזרה
על פי ה׳ יחנו ועל פי ה׳ יסעו, את משמרת ה׳ שמרו על פי ה׳ ביד משה. דאס איז דער סוף פון דעם פרק.