הלכות מגילה פרק א הלכה ד – יד: זמני קריאת המגילה

זיכרון שיעור – רמב”ם הלכות מגילה, פרק א’, הלכות א’–ד’ (המשך)

—

ריקאפ פון פריערדיגע שיעורים

Speaker 1:

און מיר זענען געווען לערנען א שיעור אין דעם הייליגן רמב”ם, הלכות מגילה, יא? הלכות מגילה, אין זעקסטן הלכה ד’, אקעי? לאמיר גיין… לא, לא, לא, לא, איך מיין שוין.

און מיר זענען געווען אין די ערשטע דריי הלכות בעצם, איך האב געשריבן הלכה א’ ביז ד’, בעצם האבן מיר נישט געלערנט ביז ד’, מיר האבן געלערנט די ערשטע דריי הלכות און מיר האבן געלערנט אז עס איז דא א מצווה פון מקרא מגילה, און מיר האבן געלערנט באריכות דער רמב”ם’ס מקור פון דעם, ווען אין די גמרא שטייט אביסל אנדערש.

מיר האבן דאס געלערנט, איך האב דאס אראפגעשריבן, אפאר מענטשן זענען געווען זייער ברוגז אז איך האק אויף דעם רמב”ם, אויף וואס איז געשען דארט און דאס ווייטער, איך האב באקומען אפאר מעסעדזשעס, א חוץ פאר די וואס זענען געווען קעגן אויף דעם ארטיקל דארט.

איך האב געשריבן נאכאמאל דא, איך האב דארט געלערנט אז דער רמב”ם זאגט אז עס איז פשוט א כלל פון די דרבנן, אבער אין די גמרא און אין די מקורות זעט מען אז עס האט א גאנצע טראסק. ער איז איבער… ער איז געווען ברוגז אויף דער תורה. עניוועיס… ווער איז געווען ברוגז אויף דער… איי, דארט געשריבן די זעלבע לשון וואס מען האט געשריבן אין פעיסבוק דארט.

איך מיין מיט א שטיקל זלזול פאר דער רמב”ם איגנארירט דעם גאנצן טראסק. איך אין א זלזול? ער האט זיין מהלך. איך האב נאר געזאגט אז עס איז נישט דער פשוט’ער פשט. עס איז דא א בעסערער מהלך, אן אנדערער מהלך. דער אמת איז אז איך האב נישט קיין וועג צו מאכן, איך האב נישט מסביר געווען דעם מהלך פון חז”ל. איך זאג נאר אז עס זעט מיר אויס אנדערש.

—

הלכה א’: קריאת המגילה בזמנה – מצוות עשה מדברי סופרים

Speaker 1:

אקעי, על כל פנים, יעצט גייען מיר לערנען נאך א נאטיץ, אקעי? יא. מיר האבן געלערנט די לשון איז געווען… לאמיר זיין מדייק אין די לשון אין קריאת המגילה בזמנה.

Speaker 2:

אבער דיין עיקר קשיא אויף דעם רמב”ם איז נישט דא “לאו כל אפיא שווין”, עס איז נישט דא “לאו כל אפיא שווין”. עס איז מער אויף דער זאך אז “בל תוסיף” האט אלעס צו טון מיט דער דעקלערעישאן. און ווען מען נעמט יענעס אוועק, דארף מען פארשטיין פארוואס זיי האבן געלערנט מגילה אנדערש. מער פון דעם.

Speaker 1:

אקעי, לאמיר זיך דא ווייטער יאגן. יא, עס איז איינע פון די זאכן. לאמיר זיך… לאמיר זיך גיין ווייטער, אקעי?

דער מקור פון “בזמנה” – “בזמניהם” אין מגילת אסתר

מיר האבן געלערנט די לשון אינעם רמב”ם, קריאת המגילה בזמנה מצוות עשה מדברי סופרים, רייט? ביי די וועי, ער וויל דאך וויסן דעם מקור פון דעם. מען דארף ארויסברענגען “בזמנה”. מען דארף דאך זאגן ארויסצוברענגען די יו”ט… די תכלית פון פורים “בזמנה”. בזמנה מיר לערנען ארויס “בזמנה” קריאתה דהיינו “בזמנם”. דאס איז געווען דער ענין וואס מיר גייען לערנען. און דאס איז די מצווה “בזמנה”.

צי עס שטייט אין די מגילה א מצוה צו ליינען די מגילה

דער אמת איז אז עס שטייט נישט אין די מגילה “קריאת המגילה”, מיר האבן שוין גערעדט וועגן דעם. אפשר נישט, עס שטייט נישט אין ערגעץ אז מען זאל ליינען די מגילה. נישט אין די מגילה זעלבסט, רייט? ועל כן כתבו, און דארט שטייט דאס.

די סגולה ונסים, מ’האט זיך אמאל געזאגט אז די סגולה ונסים מיינט… ער האט געשריבן די אלע זאכן… ס’שטייט נישט… ס’שטייט נישט עכט צו ליינען די מגילה. ער מיינט נישט עכט.

Speaker 2:

ס’שטייט דאך אויך אין די גמרא אז ס’איז דא א מחלוקת, ס’איז דא די וואס זאגן אז ס’איז גענוג אז מ’ליינט א שטיקל פון די מגילה. ס’שטייט אז די קריאה… אז ווי דו זאגסט, ס’איז א חלק פון די…

Speaker 1:

ניין, דאס איז א different question. ווייל דעמאלטס איז די שאלה צו ס’שטייט א מצוה צו ליינען, ס’מיינט ליינען די גאנצע זאך. ווען ס’שטייט א מצוה צו ליינען די תורה, מיינט עס נישט ליינען א פרשה. אבער ווען ס’שטייט אז מ’קען ליינען א שטיקל, די וואס זאגן אז מ’קען ליינען א שטיקל, איז פשט אז ער זעט עס נישט ממש אלס א מצוה פון קריאת המגילה. ער זעט עס עכט אלס א ענין דארט צו דערמאנען די נס דורך ליינען שטיקלעך פון איר.

Speaker 2:

ניין, לאו דוקא. איך בין נישט מסכים מיט דעם. איך בין גארנישט מסכים מיט דעם.

“בזמנה” – די מצוה איז נאר אין איר צייט

Speaker 1:

אקעי, על כל פנים, ס’איז דא א מצוה צו ליינען די מגילה בזמנה. און די בזמנה מיינט לכאורה… אה, אבער די בזמנה מיינט יא, אז אין פורים דארף מען ליינען די מגילה. נישט ס’איז א מצוה צו ליינען די מגילה די גאנצע יאר. איך ווייס נישט, אפשר איז עס בכלל נישט קיין מצוה, ס’איז א חלק פון תנ”ך, איך ווייס נישט. אבער יעצט רעדט מען פון די מצוה, די ספעציעלע מצוה, וואס דו האסט פריער געזאגט, על כל פנים, איז מבטל די עבודה, איז מבטל תלמוד תורה.

Speaker 2:

ריכטיג, ריכטיג.

דיסקוסיע: “נתנה להיקרות” אדער “נתנה להיכתב”

Speaker 1:

יעצט, אין דעם ענין… ריכטיג, ריכטיג. יעצט, אין דעם ענין, דאס פרעג איך נאר אויף דעם, ווייל ס’איז דאך דא די… און מ’זאגט דאך אז… ס’איז דאך דא די שאלה צו ס’איז נתנה להיקרות אדער נתנה להיכתב. כאילו, ווען מ’זאגט די חידוש פון ליינען די מגילה, רעדט מען פון צוויי זאכן. ס’מיינט כאילו מ’האט צוגעלייגט א ספר צו די כתבי הקודש, ס’איז דא נאך א ספר, מגילת אסתר, און דעם ספר איז א ספר וואס מ’ליינט פורים. ס’איז כאילו, לויט שמואל לפחות, וואס דו האסט געזאגט אז ס’איז נישט באמת א חלק פון די כתבי הקודש, נאר וואס? שמואל האט געזאגט, בעצם איז דאס א חלק פון… ס’איז נאר נתנה להיקרות. די מגילה איז א דין, דאס איז די חפצא של מצוה וואס מ’ליינט.

סאו ווען איינער לערנט דאס אלס לימוד התורה, וואלט מען אים געזאגט, ס’איז דא בעסערע זאכן צו לערנען? איך ווייס נישט, לויט אים איז מען אפשר נישט מקיים מצות לימוד התורה ווען מ’ליינט מגילה.

Speaker 2:

דו זאגסט גוט. לויט שמואל איז נישט. ס’איז פשוט דא א שופר, וואס דאס איז די חפצא של מצוה פון מקרא מגילה. סאו דעמאלטס די קריאה בזמנה… ס’איז דאך דא א הלכה אויף נאך עניטינג, אויף נאך… ניין, דאס איז די איינציגסטע. ס’איז דא א דבר שקוראים, דו דארפסט קורא זיין מיט א כתב. ווייל נישט אזוי איז די גמרא… ווייל שמואל איז דאך מודה אז מ’דארף ליינען מיט א כתב, נישט בעל פה. אבער ס’איז נאר פאר דעם. די שוטה איז שמואל, די אנדערע שוטה איז אנדערש, דאס איז א מחלוקת תנאים. למשל אויף דברי הימים אדער אנדערע האבן זיי נישט דא, זיי האבן שוין קריעה. ער האט יא א חלק פרטים, אבער נישט אזוי וויכטיג.

דיסקוסיע: צי מגילת אסתר איז תלמוד תורה

Speaker 1:

וואס איז נוגע צו די קריעה פון דברי הימים, אבער ס’איז אינטערעסאנט, מ’קען נישט אנקוקן אביסל אזוי, אז למשל ס’איז דא דאך תורה וואס איז חשוב’ער און תורה וואס איז ווייניגער חשוב. למשל הלכות טומאה וטהרה, ס’איז דא א מענטש דארף וויסן די בעיסיק מצוות וואס ער האט צו טון וכו’. סאו סתם אין א גרינעם דינסטאג, אויב א מענטש וויל טון קריאת התורה, דארף ער טראכטן וועלכע תורה איז יעצט די חשוב’סטע תורה פאר מיר.

אבער נאר מיר דארפן, וואס איז יעצט? יעצט איז קריאת המגילה די מאוסט וויכטיגסטע תורה. מ’קען אויך זאגן די שלוש מאות קודם לחג. ס’איז דא די כלליות’דיגע מצוות פון תורה וואס דו האסט אויף דיר, אבער יעצט, די חשוב’סטע תורה איז, לאמיר זאגן, איך ווייס נישט וואס, מסכת מכות, הלכות שבת, הלכות נדרים, וואטעווער, להלכה זאגט מען איז די וויכטיגסטע הלכות טומאה וטהרה. אבער פורים צופרי, פורים ביים זמן, איז די מצוות לימוד התורה באקומט א נייע אופן. וואס איז די תורה וואס דו זאלסט יעצט טון? אויב קריאת המגילה איז יא א מצווה, איז יא א תורה, אויב ס’וואלט געווען תורה וואלט ער… ס’איז טאקע מבחינת… דאס איז אמת.

אויב איינער וואלט געפרעגט א רב, איך האב נאר איין שעה צו לערנען, וואלט מען אים אוודאי נישט געזאגט אז… קיינער וואלט אים נישט געזאגט אז לערן יעדן טאג אביסל פון מגילת אסתר. אבער פורים איז דאס די חשוב’סטע לימוד התורה.

Speaker 2:

אויף א כלליות’דיגע אופן ארבעט עס אזוי, דהיינו, מ’ליינט פסח ליינט מען אביסל, יום טוב פון די שלוש רגלים קען מען זאגן, וואטעווער. אבער מגילת אסתר איז פורים. אגעין, מ’קען אויך לערנען, דער וואס לערנט אז מגילת אסתר איז אמת’דיג חלק פון כתבי הקודש קען עס לערנען. אבער דער וואס לערנט… איך דארף קוקן אין מיינע פרינטער’ס פנקסים, ער האט עס א קאווער, ער האט עס…

דיגרעסיע: פרינטינג ספרים

Speaker 1:

ער האט נישט געדרוקט צו די פרינטער, ער האט געקויפט זיך א פרינטינג מאשין, ער האט געדרוקט אליין. ער האט עס נישט געאוונט. ער האט געפוינט העכערע פרינטינג, ניין. ער האט עס נישט געאוונט? ער האט פשוט געווען הענדי, ער האט געהאט א… ער האט געקויפט אזא שטיקל, און ס’איז געקומען אליין. איך ווייס נישט. איך ווייס אז דער רבי נתן האט געטון, ער האט געוואלט… דרוקן זיינע ספרים, האט ער געקויפט איין פרינטער. רבי אהרן לייב האט אויך אזוי, ער האט געמאכט א גאנצע אפיס מיט פרינטערס, אלע זיינע זאכן. איך וויל אים לערנען ווייטער. פרינטער איז פשוט אליין, דו פארשטייסט? אקעי.

אה, ס’זעט אויס גאנץ שיין, די מגילה למעשה, ס’האלט אויפ’ן וועג. דארף צולייגן די הקדמות, ס’איז א גרייטע ספר, ניין?

צוריק צום ענין: תלמוד תורה און מגילת אסתר

Speaker 2:

לויט די מקובלים… איך האב נישט געקוקט, איך האב געוואלט זען וואו ס’שטייט אז מ’זאל ליינען די מגילה. לויט די מקובלים, הערסטו רבי יצחק, קען מען פארשטיין פארוואס כל התורה כולה איז מצוות תלמוד תורה. ס’איז נישט קיין חילוק צו ס’איז הלכות לולב אין תמניא אפי, צו ס’איז איך ווייס פארווארפענע פסוקים אין דברי הימים אדער אין מלכים, ווייל ס’האט קדושת התורה, ס’האט גאנצע תירוצים פארוואס די זאכן זענען חשוב, און אויך די זאכן האבן דיך על פי פרד”ס, זענען זיי אלע מרמז אויף הייליגע זאכן. אבער אן דעם, אויב דו גייסט אפילו כפשוטו, פארוואס זאל מען זאגן קריאת המגילה איז א מצוה, פארוואס איז עס תלמוד תורה? וואס איז די גדר? וואס לייגט אריין אז אלעס וואס איז תורה שבכתב? לויט’ן רמב”ם, א גאנצע תורה שבכתב הייסט תלמוד תורה, ניין? איך ווייס נישט.

סיכום: קריאה בזמנה לויט שמואל

Speaker 1:

אקעי, מיר האבן אנגעקומען צו נעמען די נושא צו ס’איז דא א ביטול פון די נשים וואס לערנען. איך האב נאר געזאגט אז דא איז קריאה בזמנה. אויב מ’לערנט אז מגילת אסתר איז נאר אזוי ווי א חפצא של מצוה פון די מקרא מגילה, דעמאלטס מאכט עס נאר דא קריאה בזמנה, ס’איז נישט דא קיין קריאת המגילה א מצוות תלמוד תורה, איך ווייס נישט, ס’איז נישט קיין ענין. ס’איז דא א ענין אין פורים צו ליינען די מגילה, אבער ס’איז נישט דא קיין ענין צו לערנען די מגילה.

מ’האט זיך פארקוקט אין די ליינען, אבער דאס איז נישט משנה. מ’האט זיך פארקוקט אין די דרשות, און מ’האט זיך פארקוקט אין די תורות, נו פראבלעם, אבער דאס איז מיט דעם זיך פארקוקט. ניין, מ’האט זיך פארקוקט אין די פשט, אז דו גייסט נישט יעצט, דו טראכסט יעצט פון פורים, דו ביסט א ביסל פורים’דיג יעצט, אבער ס’איז פורים.

—

איזהו זמן קריאתה – “זמנים הרבה תקנו להם חכמים”

Speaker 1:

אבער יעצט איז די שאלה, איזהו זמן קריאתה? אינטערעסאנט, האט דער רמב”ם געזאגט, “זמנים הרבה תקנו להם חכמים למגילת אסתר, שנאמר בזמניהם”. און פון די ווארט “זמניהם” האבן חכמים ארויסגעלערנט אז ס’איז דא מער ווי איין זמן. יא, דו געדענקסט די ווערטער? דער ערשטער עמוד אין מסכת מגילה. וואס דארט שטייט “שקמה בקנה מלוכה”. ס’איז דא פארשידענע מקורות וואס די גמרא האט געטראפן פאר די הלכה. דער רמב”ם האט מחליט געווען צו ברענגען די “בזמניהם”.

Speaker 2:

וואס איז אן אנדערע מהלך? איך געדענק נישט אויסנווייניג. ס’איז דא אנדערע מהלכים אין די גמרא.

Speaker 1:

יא, די משנה, די משנה האט “מגילה נקראת בי”א בי”ב” וכו’, און ער ברענגט דארט אין פירוש המשניות אויך, ער האט גלייך געברענגט די ענין פון “ימי הפורים האלה בזמניהם”, איז דא א מקור פון די תורה.

פשטות פשט פון “בזמניהם” vs. דרשת חז”ל

ביי די וועי, דאס איז דאך נישט פשטות פשט, רייט? פשטות פשט רעדט ער דאך פשוט פון די צוויי טעג. די מגילה רעדט פון דעם, אז ס’איז דא צוויי טעג, דאס איז וואס מ’איז מקיים. די גמרא האט נאר געטראפן די מרמז somehow אז ס’מיינט נישט נאר דעי, נאר ס’מיינט אויך אז ס’איז דא א זמן הרחבה.

דיסקוסיע: צי מען דארף בכלל א פסוק – “היי מרא והיי מרא”

Speaker 2:

מ’וואלט דאך געווען נישט געדארפט בעצם א פסוק, ווייל מ’קען זאגן אז ס’איז א היי מרא והיי מרא. די חכמים מתקן געווען. די חכמים האבן געזאגט אז מ’זאל מאכן גרינג פאר מענטשן. אזויווי מ’זעט בכלל אז די תקנות חכמים, ווילן די חכמים מאכן אז ס’זאל נישט זיין זייער שווער פאר מענטשן. אבער זיי האבן יא געוואלט אז ס’זאל זיין אזוי פון אסתר’ס צייטן.

Speaker 1:

איך זאג, בעצם וואלט מען געקענט זאגן אז ס’איז היי מרא והיי מרא. ס’איז נישט היי מרא, די גמרא זאגט דאך “ואיכא דאמרי”, ס’איז דאך אלעס מיוסד אויף די “ואיכא דאמרי” אז די אנשי כנסת הגדולה בזמן אסתר האבן טאקע געמאכט נאר איינס, שפעטער האבן די חכמים צוגעלייגט. ס’איז דאך דא א הלכה, א בית דין נאך א בית דין, ווי רבינו ירוחם ווייזט אן, מ’קען מוסיף זיין על חכמינו. ממילא, אויב דו ווייסט אז די חכמים האבן עס געמאכט, מוז זיין א מרמז. איז די שאלה וואו ס’איז מרמז.

דער אמת איז דו ביסט גערעכט, אז דער רמב”ם וואלט דאך געקענט זאגן אז דאס איז תורה שבעל פה, פונקט אזויווי אין תורה שבכתב אין די דרשות זאגן אונז דאך זאכן וואס שטייען נישט ממש, נאר אונז ווייסן אז אזוי האט משה רבינו מקבל געווען מפי הגבורה. אמאל איז עס מרמז, אמאל איז עס נישט. און מ’קען דא אויך געקענט זאגן אז ס’איז תורה שבעל פה. פארוואס נישט? אויב אונז ווייסן אז די חכמים האבן מתקן געווען אז די בית דין וועלן מתקן זיין אזוי, ס’מוז נישט שטיין. דאס איז זייער גוט. אבער זיי האבן געטראפן א רמז, “מנין”? אזוי קען מען מפרש זיין. אבער דער רמב”ם ברענגט דאך די רמז, קומט אויס אז ער ברענגט עס בפירוש.

הלכה’דיגע נפקא מינה פון דעם מקור

ס’קען טאקע זיין אז ווען נישט די מקור… דאס איז א שטארקע הלכה’דיגע חילוק, ווייל אויב וואלט מען נישט מתקן געווען באותו מעשה, וואלט מען געזאגט ביי אלע כפרות, זיי צו מחל, עס איז נאר א מצוה פון קרבן פסח. די מצוה איז גיין קיין ארץ ישראל און שחט’ן א קרבן פסח. אויב וואוסטו אז עס איז א מצוה פון מגילה, קום אריין אין שטאט און לייען די מגילה. ביי אלע זאכן זאל מען גארנישט זאגן וועגן א שטאט. ניין, ניין, איך וויל קענען אנגיין ביי מיר.

הלכה ד’: “ואלו הן זמני קריאתה” – די חילוקים צווישן כרך, עיר, און שושן

דער רמב”ם’ס סדר: “בזמניהם” איז דער מקור פאר אלע זמנים

Speaker 1:

ממילא, אויב זיי האבן עס געמאכט, מוז זיין אז ס’איז געווען א רמז. די שאלה איז וואס איז דער רמז. די אמת איז, דו ביסט גערעכט אז דער רמב”ם וואלט געקענט זאגן אז דאס איז תורה שבעל פה, פונקט אזוי ווי אין תורה שבכתב, אין דרייסיג זאכן וואס שטייען נישט ממש, נאר אונז ווייסן אזוי האט משה רבינו מקבל געווען מפי הגבורה. אמאל איז עס מרומז, אמאל איז עס נישט, און מ’קען דא אויך געקענט זאגן אז דאס איז תורה שבעל פה. פארוואס נישט? אויב אונז האבן געוואוסט, און די חכמים האבן מקבל געווען אז די בית דין וועלן זיין מתקן אזוי און אזוי, אפילו ס’שטייט נישט.

אזוי קען מען מאריך זיין, אבער דער רמב”ם ברענגט עס בדרך רמז, כאילו ער ברענגט עס בפירוש. ס’קען טאקע זיין אז ווען נישט די מקור, די מסורה, כאילו וואלט עס נישט געווען אזוי. ס’איז דא א שטארקע הלכה’דיגע חילוק, ווייל אויב וואלט מען נישט מתקן געווען באופן זה, וואלט מען געזאגט, “בכל הכפרים זעץ למלכות”. ס’איז דא א מצוה פון קרבן פסח. די מצוה איז צו גיין קיין ארץ ישראל און שעכטן א קרבן פסח. אויב ווייסטו אז ס’איז דא אזא מצוה פון מגילה, קום אריין אין שטאט און לייען די מגילה. ס’איז נישט מער ווי די שטאט. בכלל, אבער דא זאגט מען אז ס’איז נישט געווען א שטאט. ניין, איך זאג די חילוק צווישן…

לשון הרמב”ם: די בעיסיק הלכה פון זמני קריאתה

Speaker 1:

לאמיר ליינען. “ואלו הן זמני קריאתה”. וואס זענען די זמנים פון קריאתה? ס’איז דא מער ווי איין זמן. קודם כל, אזוי. דער רמב”ם פסק’נט אזוי די הלכה: “כל מדינה שהיתה מוקפת חומה בימי יהושע בן נון, ואפילו אין לה עכשיו חומה, קורין בחמשה עשר לחודש, ומדינה זו היא הנקראת כרך”. דאס הייסט א כרך. וואס גייט מיך אן אז ס’הייסט א כרך? איך ווייס נישט, ס’איז א זאך צו פארשטיין די גמרא. ער זאגט, דאס איז וואס אין די גמרא רעדט מען אסאך, “בני כרכין, בני כרכין”. ווייסטו וואס מען מיינט? “וכל מדינה שלא היתה מוקפת חומה בימי יהושע, ואף על פי שהיא מוקפת עתה, קורין בארבעה עשר, ומדינה זו היא הנקראת עיר”. דאס איז בני עיר, בני עיירות. דאס איז… איין מינוט, לאמיר אויספירן.

דיגרעסיע: שושן הבירה – צי איז עס געווען מוקף חומה מימות יהושע?

Speaker 1:

“ושושן הבירה”. לאמיר אויספירן די גמרא. “ושושן הבירה, אפילו” – לעשות מאישוע. פון וואו ווייסט מען אז נישט? גוט קוועסטשן. אפשר יא? די גמרא זאגט עפעס אין דעם?

Speaker 2:

ניין, די גמרא האט תהילים אדער נישט?

Speaker 1:

דאס אלעס שטייט אין א גמרא, אבער ווי די גמרא ווייסט ווייס איך נישט. איי דאונט נאו. ס’איז א גוטע שאלה. אפשר איז יא געווען מוקף חומה מימות יהושע בן נון. איך ווייס נישט. איך ווייס נישט ווער ס’האט געזאגט.

Speaker 2:

און דו האסט נאך נאכגעקוקט אביסל די היסטאריע פון די געגנט? אויב דו ווייסט נאר.

Speaker 1:

אקעי. וועל, איך וועל דיר זאגן די תורה. ס’שטייט נישט. ס’איז געווען אזא שטאט שושן, אדער יא אדער ניין. ס’איז נישט קיין היסטאריע. דו רעדסט פון תורה אידן, זיי ווייסן נישט קיין היסטאריע. דו ווייסט וואס ס’שטייט אין חומש. אין חומש ווערט דערמאנט שושן איז מוקף חומה מימות יהושע? ניין. א גוטן טאג. ס’האט נישט עקזיסטירט.

Speaker 2:

נאכאמאל, די שושן פון די פסוק איז מוקפת חומה. ווייל די ווערטער… מ’רעדט יא פון די שטאט.

Speaker 1:

איך זאג ווייל דארטן איז יא מוקפת חומה געווען. מ’רעדט פון די שטאט וואס שטייט אין תורה. שושן שעל המעלה. ניין, שושן איז א מקרא. שושן איז דאורייתא. נישט פון די שושן. די שושן וואס איז געווען נסו ושמחה וששון. יענע שושן רעדט מען.

שושן הבירה איז א יוצא מן הכלל – נישט דער כלל

Speaker 1:

אבער לאמיר גיין צוריק צו מוקף חומה מימות יהושע. קורין בחמישה עשר שבה נעשה הנס, שנאמר “ונוח בחמישה עשר בו”. שטייט אין מגילה “ונוח בחמישה עשר בו”? אז מ’דארף זיך די אידן קענען אפרוען, דאס איז די נס? ליין די מגילה, צדיק. קודם ליין די מגילה.

און לאמיר ארויספירן. ולמה, ולמה, אויב אזוי, ולמה תלו הדבר במימות יהושע? אה, די גמרא פרעגט דאס, כדי לחלוק כבוד לארץ ישראל, שהיתה חריבה באותו הזמן. פרעגט די רמב”ם, וואס איך האב דיר יעצט געזאגט. די רמב”ם לייגט עס אראפ אזוי, די הלכה איז, מ’רומז אונז בזמניהם, אבער ער ברענגט נישט די גאנצע פסוק. ס’איז זייער פאני, ווייל דאס איז בעצם שטייט מפורש אין די מגילה. ער ברענגט קודם בזמניהם, אז לויט דעם נעמט מען אן די צווייטע זאך, אז ס’איז דא י”ד און ט”ו. אבער אקעי. קודם שטייט בזמניהם, איז דא מער ווי איין זמן. וכיצד? קודם איז אזוי: א שטאט וואס איז מוקף חומה מימות יהושע בן נון ליינט בט”ו בו. א שטאט וואס איז לא מוקף חומה ליינט בי”ד בו. אקעי, אבער דאס איז נאכנישט וואס מען ליינט בזמן הזה. דאס איז נאך די בעיסיק, בזמן. ער זאגט יא מ’ליינט בזמן הזה. דו זאגסט אזוי.

Speaker 2:

ער זאגט אזוי. ניין, ואלו הן, און נאכדעם גייט ער, בני הכפרים. ס’שטייט נישט גארנישט שפעטער אז די בני הכפרים ליינען בזמן הזה.

Speaker 1:

די אלע זאכן ליינען בזמן הזה לויט’ן רמב”ם.

די רמב”ם לייגט ארויף די בזמן הזה אזוי, קודם פון די בזמן הזה איז דא די בעיסיק. ווייל די גמרא זאגט אזוי, קודם איז דא בזמן. נאכדעם איז דא בזמניהם איז א ריבוי. גייט מען אריין, אה, בני כפרים. מ’רעדט פון בני כפרים.

דיסקוסיע: ווי דער רמב”ם לייגט ארויס די זמנים

Speaker 2:

ער זאגט אבער נישט די רמב”ם. די רמב”ם זאגט נישט אזוי ווי די גמרא. די רמב”ם ליינט וואס ס’שטייט אין די רמב”ם.

Speaker 1:

די רמב”ם זאגט, פון די ווארט בזמניהם איז א ריבוי, מ’ליינט אין די זמנים. וואס זענען די זמנים? ס’איז דא מער ווי איין זמן. וואס זענען די זמנים? ס’איז דא חילוקים. וואס זענען די חילוקים? וואס זענען די בעיסיק?

די רמב”ם, די רמב”ם שטייט יא. איך וועל דיר זאגן, מ’וועט קוקן אריין און ס’וועט זיין. ווייל ווען ער זאגט בני הכפרים זאגט ער יא, תקנה שהיא מקדימין, ווייל זיי זענען מתקבצים. די זעלבע חומרא וואס מ’האט מתקן געווען די עיקר מיט קריאת מגילה, וואס איז די חומרא? ווייל זיי זענען מתקבצים, ליינען זיי חמשה עשר וכו’. דאס איז די טאג אליין.

איך ווייס אז דו קענסט גמרא און דו ווייסט די חילוק, אבער אין די הייליגע רמב”ם, אין די הייליגע רמב”ם, you’re imagining it. ס’שטייט נישט אין די רמב”ם, ווייל די רמב”ם לייגט ארויף די גאנצע זאך פארקערט. לאמיר דיר זאגן.

“וכל ישראל שבכל עיר ועיר שאין בה חומה מימות יהושע בן נון קורין בחמשה עשר בו.”

רייט? ס’איז א חסרון’דיגע זאך, מ’פרייט זיך מיט נסים וואס איז געשען אין חוץ לארץ, אין ארץ ישראל…

Speaker 2:

ניין, ניין, ניין, ניין. האלט ביטע מיט די הלכה וואס ער זאגט.

Speaker 1:

וואס ער זאגט איז אזוי, ס’איז דא כמה וכמה זמנים פון די מגילה. יעצט, וועלכע זמנים? דאס גייט אזוי: א שטאט וואס איז מוקף חומה מימות יהושע בן נון, א שטאט וואס איז נישט מוקף חומה, ט”ו, י”ד. ס’גייט מיר נישט אן וואס איז געשען שפעטער, ס’גייט מיר נאר אן מימות יהושע בן נון. פרעגט ער א קשיא, וואס איז מיט שושן הבירה? אין דעם הלכה, דוקא די שטעט וואס זענען געווען מימות יהושע בן נון מוקפות חומה ליינען ט”ו, איז דא א יוצא מן הכלל, א יוצא מן הכלל, א יוצא מן הכלל. וואס דאס איז די שטאט שושן? נישט פאר אן אנדערע סיבה, נאר פאר אן יוצא מן הכלל שבו היה הנס. אין שושן איז געווען די נס. ער זאגט נישט מער פון דעם. אין שושן איז געווען ספעציעל די נס. אזוי ווי ס’שטייט אין די מגילה “ונח בחמשה עשר בו”, אז די בני כרכים אין שושן האבן גערוט ט”ו.

דיסקוסיע: “שבו היה הנס” – אויף וואס גייט “בו”?

Speaker 2:

“שבו היה הנס” מיינט אויף די ווארט שושן, אדער “שבו” מיינט אויף די טאג?

Speaker 1:

אזוי האב איך געלערנט. ניין, ניין, “שבו” אין שושן. ווייל אין שושן איז אין דעם טאג געווען ט”ו, איז געווען די עיקר נס. שנעשה בו נס בחמשה עשר.

Speaker 2:

ניין, ניין, ניין, ניין, ניין. That’s where you read it wrong.

Speaker 1:

ניין, אזוי לערנט מען ארויס פון די ווערטער “ונח בחמשה עשר בו”, אז אין שושן האט מען גערוט בחמשה עשר בו. אה, ס’איז א הערליכע נקודה. ער זאגט אז “שבו” איז די טאג איז געווען די נס, שנעשה בו נס בחמשה עשר.

Speaker 2:

ניין, ניין, ניין, ניין, ניין, ניין. You’re reading it wrong.

Speaker 1:

ס’איז נישט קיין יום טוב אויף קיין נס. By the way, “בו” וואלט געשטאנען אויף די טאג, וואלט געשטאנען “ביום”, נישט “בו”. You’re keeping on reading it according to what you know in the גמרא. איך וויל דיר זאגן וואס די רמב”ם זאגט. און דאס איז געבויט אויף א רש”י, מיר זענען נישט קיין רש”י. און אביסל אין די גמרא, און אביסל אין רש”י.

Speaker 2:

אבער פארוואס ווייל דארטן איז געווען די נס איז חמשה עשר?

Speaker 1:

זייער גוט. ווייל דארטן איז געווען די נס בחמשה עשר. אבער שושן איז ספעציעל. נארמאל, דאס וואס די רמב”ם זאגט, דאס וואס מ’ליינט אין אלע מוקפי חומה ביום ט”ו, האט גארנישט מיט א נס. ס’שטייט נישט אז ס’האט גארנישט מיט א נס. פשוט, איך ווייס נישט. אין שושן, וויבאלד דארטן איז געווען די נס, די עיקר נס כאילו לכאורה, פרשת שושן קען נישט זיין שושן, ממילא דארט ליינט מען אויך אין ט”ו, הגם ס’איז נישט מוקף חומה. די דין איז מוקף חומה.

Speaker 2:

די אנדערע שטעט מוקפי חומה איז וועגן שושן, און די רמב”ם איז נישט אזוי?

Speaker 1:

ניין, ניין, נישט וועגן שושן. נישט וועגן גארנישט. סתם, ער זאגט נישט פארוואס. ס’איז א ווירד גזירה. ס’איז א ווייטערדיגע נקודה. דאס איז נישט וואס שטייט.

Speaker 2:

ניין, ניין, ניין. איך ווייס נישט פון ווי דו נעמסט עס. און אז מ’זאגט אלע שטעט וואס זענען אויך מוקפי חומה אזוי ווי שושן?

Speaker 1:

לערן וואס ס’שטייט אין רמב”ם. ניין, ניין, גארנישט שושן. מוקף, די רמב”ם קומט אריין א שורה פון די גמרא. Of course, דאס איז all backwards. אבער איך וויל זאגן וואס די רמב”ם זאגט. ס’איז דא א הלכה, מוקפי חומה מימות יהושע. שושן איז א פנים יוצא מן הכלל. אה, שושן איז געווען א נס, לכבוד דעם האט מען אים צוגעגעבן, ספעציעל ווייל דארט איז געווען די נס, האט מען געמאכט אפילו ס’איז נישט קיין מוקף חומה. קענסטו ליינען דעם רמב”ם?

Speaker 2:

וואו איז דער נס ביי י”ד? אין וועלכע פלאץ? נישט אין שושן?

Speaker 1:

ס’שטייט נישט גארנישט וועגן א נס אין י”ד אין די אלע זאכן וואס דו האסט מיר געברענגט.

Speaker 2:

ניין, ער זאגט דיר וועגן שטעט וואס האבן נישט קיין חומה.

Speaker 1:

ס’שטייט נאר דעיס, “מדינה שלא היתה מוקפת חומה”. א מדינה וואס איז מוקפת חומה, די כרכים, מוקפי חומה מימות יהושע בן נון. ס’שטייט נישט פארוואס. ס’שטייט נישט פארוואס. דו דארפסט נישט וויסן פארוואס. דו דארפסט וויסן נאר די הלכה. זייער גוט.

און דער רמב”ם זאגט נישט פארוואס. ער זאגט נאר יא, ביי מוקפי חומה מימות יהושע בן נון. ער זאגט נישט פארוואס. ער זאגט אויף מוקפי חומה, ער זאגט נישט פארוואס. פארוואס נישט די גאנצע הלכה? פארוואס זאגט דער רמב”ם דאס? ווייל דער רמב”ם זאגט אזוי ווי די הלכה זעט אים אויס. שושן איז א יוצא מן הכלל פון די הלכה. א פאני יוצא מן הכלל. די הלכה איז דאך מוקפי חומה איז ט”ו. אבער שושן איז נישט מוקפת חומה מימות יהושע בן נון. דער תירוץ איז, שושן איז ספעציעל ווייל מ’האט געהאט א נס. דאס אלעס שטייט אין רמב”ם. עניטינג עלס איז יאר אימעדזשינינג.

קשיא: פארוואס נישט מוקפי חומה מימות אחשוורוש?

Speaker 1:

איך וועל דיר פרעגן א קשיא, לאמיך דיר פרעגן א קשיא. ס’איז טאקע פאני. אויב מ’מאכט שוין מוקפי חומה, און מ’גייט נאכדעם מאכן שושן א יוצא מן הכלל, דעמאלטס, אז ס’איז דארט געווען דער נס, זאל מען שוין מלכתחילה מאכן מוקפי חומה מימות אחשוורוש. נישט מאכן א יוצא מן הכלל. דער תירוץ איז, וויבאלד ס’איז געווען חרב באותו הזמן, אף קארס, אקארדינג טו די היסטארי פון חז”ל, נישט אקארדינג טו די ריעל היסטארי. אבער, יא, דו ווייסט. אדער דו ווייסט נישט. מ’האט שוין לאנג געבויט די בית המקדש אין די צייט פון פורים, לויט די נארמאלע היסטאריע. דאס איז נאר לויט די היסטאריע וואס די חכמים האבן געמיינט, זיי האבן זיך צעמישט מיט די סדר פון די מלכי פרס דארט, און ס’איז זיי אויסגעקומען אז מגילת אסתר איז געווען פאר די עליה פון עזרא, און אזוי ווייטער.

הלכה ה’: “כדי לחלוק כבוד לארץ ישראל שהיתה חרבה באותו הזמן”

Speaker 1:

און ס’קומט אויס אז וואס, די מיילע האבן זיי געטון, הערסט, נאו לעטס גאו בעקווארדס. לאמיר צוריקגיין צו די רמב”ם, לאמיר זען וואס ס’שטייט. “כדי לחלוק כבוד לארץ ישראל שהיתה חרבה באותו הזמן, כדי שיקראו כבני שושן ויחשבו כאילו הן כרכים מוקפין חומה, אף על פי שהן עתה חרבין.” והיו מקובצים ממעייני הישועה, ויזכו לעלות לארץ ישראל בן עזרא בעגלא. וואס איז די טייטש פון די אלע ווערטער?

אמת כנמי, בעצם, now it goes back, דא קומט עס צוריק קלאר צו וואס דו האסט געוואלט זאגן, בעצם די מקום המקדש,

הלכה ד’ (המשך): דער טעם פון מוקפת חומה מימות יהושע בן נון – כבוד ארץ ישראל

לשון הרמב”ם (סוף הלכה ד’)

“כדי לחלוק כבוד לארץ ישראל שהיתה חריבה בזמן הזה, כדי שיקראו כפני שושן ויחשבו כאילו הן קרובות מוקפות, אף על פי שהן עתה חריבות, הואיל והיו מוקפות מימות יהושע, ויזכרו לארץ ישראל בנס זה לעולם.”

ביאור דער לשון

Speaker 1: וואס איז די טייטש פון די אלע ווערטער? אמת כאנאמי, בעצם, now it goes back, דא קומט ער צוריק כביכול צו וואס דו האסט געוואלט זאגן. בעצם, די מוקף חומה איז שושן, נישט די גאנצע צירקל. בעצם, די ארטיקל איז שושן, ששם נעשה בו הנס, right? און שושן איז… מיט שושן, חכמים האבן מחלק געווען מיט אלע שטעט מוקפות חומה. און שושן איז א עיר מוקפת חומה.

פארוואס לייגט אונז אריין אונז צו די גילוי נאות, וויאזוי מ’זאגט עס אין עברית? אז עכט, ווייסטו אונז אז אין יענע צייטן איז נישט געווען שושן מוקף חומה, און ווען שושן וואלט געווען דעמאלטס מוקף חומה, וואלט אלעס געווען גוט. ניין, ס’וואלט נישט געווען גוט. אבער מ’האט געדארפט דעמאלטס מאכן אז אלע מוקפות חומה זאלן נישט מאכן. וויאזוי איז בכלל אנגעקומען מוקפות חומה מימות יהושע בן נון?

דער רמב”ם’ס מהלך – איבערדרייונג פון דער לאגיק

זאגט דער רמב”ם, דער טעם איז אזוי: ס’איז דא א פראבלעם אז ס’וואלט געווען בושות. ס’וואלט געווען גרויסע בושות פאר ארץ ישראל. אונז מאכן דא א ספעציעלע יום טוב, א ספעציעלע טאג פאר די מוקפות חומה. פארוואס? ווייל שושן איז א מוקף חומה, און דארט איז געווען די נס, דא הייבט זיך עס אן. און קומען די אידן פון ירושלים און זיי פרעגן, “ווען מאכן אונז פורים? אונז, מוקפות חומה?”

לאמיך אויספירן א סעקונדע מיין זאך. “אונז זענען נישט מוקפות חומה, אונז האבן נישט קיין חומה.” What? ארץ ישראל האט נישט קיין חומה? ס’פאסט נישט. ס’פאסט נישט.

סאו, ווייטער, אונז גייען פריטענדן אז ארץ ישראל האט יא א חומה. איי, ס’איז נישט קיין חומה? ווייסטו וואס? מ’גייט טוישן די הלכה. לאמיך אויספירן. לאמיך זיך אפ מיט שושן. מוקפות חומה איז וועלכע מוקפות חומה? וואס איז געווען מימות יהושע בן נון. איי, דו ביסט נישט יעצט? אקעי. אויב אזוי, איז דאך שווער שושן? אקעי, מ’גייט מאכן אן עקסעפשן פאר שושן.

פארכאפסטו וויאזוי ער האט איבערגעדרייט די מעשה? דאס איז וואס דא שטייט, עד כאן וויפיל איך פארשטיי. אז אונז ווילן זאגן אז כאילו ארץ ישראל איז מוקף. ס’פאסט נישט אז ס’זאל זיין א יום טוב וואו ארץ ישראל איז נישט מוקף.

דיון: די מהפכה אין דער סדר פון דער סוגיא

Speaker 2: סאו, איך וויל פארשטיין, ווען די חכמים רעדן דאס, רעדן זיי שוין נאכדעם וואס שושן איז שוין א עיר מוקפת חומה.

Speaker 1: יא, די מעשה איז איבערגעדרייט. ווייל וועלכע זענען זיך נישט צוגעשטעלט אנדערע ערים המוקפות חומה צו זיין ענליך צו שושן? דאס שטייט דאך אין דער מגילה, שושן איז אן עיר המוקפת חומה, ממילא אלע ערים המוקפות חומה מאכן אזוי ווי זיי. דאס איז דער פשוט’ער פשט פון דער פסוק, שטימט?

אבער דער רמב”ם זאגט אז אין יענע צייטן איז נאך נישט געווען קיין עיר מוקפת חומה. וועלכע איז די יענע צייטן? די צייטן פון דער מגילה? ניין, of course yes. די צייטן פון יהושע בן נון איז נישט געווען. אה, וויאזוי קענסטו צושטעלן די אלע שטעט צו שושן, ווייל די אלע שטעט האבן געהאט א… אה, יא, איך פארשטיי די אלע שטעט.

Speaker 2: סאו בשעת קריאת המגילה, בשעת די נס פורים, איז שושן געווען אן עיר מוקפת חומה, איז אלע ערים מוקפות חומה אזוי ווי אים. איז לכאורה לויט דעם וואלט מען געזאגט אז ווען דארף מען זיין מוקף חומה? די זעלבע צייט ווען שושן איז מוקף חומה, ווייל דו ווילסט עס צוגלייכן צו שושן.

זאגט ער אבער ניין, ווייל דאס איז געווען א גרויסע בושה פאר ארץ ישראל, ווייל ס’וואלט אויסגעקומען אז ארץ ישראל וואלט מען אין אלע געזאגט אז ס’איז נישט קיין עיר מוקפת חומה, ווייל זיי האבן נישט געהאט קיין חומה מימות מרדכי ואסתר. האט מען געזאגט, ניין, ווען איז ארץ ישראל’ס real story? בימי יהושע בן נון, און אויף דעם רעכנט מען עס.

“ויהיה זכרון לארץ ישראל בנס זה” – א צווייטער טעם

זאגט ער, נישט נאר דאס, נאר קומט אויס, און יעצט לכבוד דעם האבן פארדינט נישט נאר ארץ ישראל, נאר אלע שטעט לכאורה, סיי אין ארץ ישראל און סיי אין חוץ לארץ, אלע שטעט לכבוד דעם וואס זיי האבן געוואלט טוישן. אנשטאט, אנדערע ווערטער, אנשטאט פון מאכן אן exception, וואלט מען געקענט מאכן אן exception פאר ארץ ישראל, זאגן, אמת, אלע…

דא איז זייער פאני, ס’האט זיך איבערגעקערט ממש מהפכה. בעצם, בזמן הזה, לויט ווי די גמרא שטייט, בזמן פורים, שושן איז געבויט, דאס איז די עיר הליכה, משפחות, יא, די כל עיר הליכה לבניו, אבער די עיר הליכה איז נישט געבויט, בעצם וואלט אלעס געדארפט גיין לויט שושן.

פרעג איך לכאורה, וואלט געווען שווער, ירושלים איז נישט געבויט, ווייסטו וואס, אונז קענען מאכן אן exception פאר ירושלים, זאגן אז ארץ ישראל איז special.

אבער וויבאלד אונז ווילן אזוי שטארק מאכן אז ארץ ישראל איז נישט מוקף חומה, האט מען עס איבערגעדרייט אינגאנצן, קערן אפ די ענין, זאגט ס’איז תלוי אין ארץ ישראל. ווען אין ארץ ישראל? נישט ארץ ישראל פון היינט, היינט איז fake.

וויאזוי זאגט ער, ווי איז דא א מוקף חומה? ווייל ער קוקט אין א ספר יהושע, דארט האט ער עס אויסגעפינען. וואס האט ער מיט די reality? ניין, ער האט געזאגט איין זאך, ס’גייט צוריק צו די צייט וואס איז יא beautiful, גייט צוריק צו איר glory. היינט איז fake, ס’איז די בעסטע צייטן. ס’איז גראדע די זעלבע ימות יהושע בן נון, בימי דוד ושלמה. ווייל אפשר מיינט ער צו זאגן, און ס’קומט צו א צייט ווען ארץ ישראל איז מיט’ן גאנצן פאל.

אקעי, ס’איז עפעס גערעכט. ס’איז דא א ישוב אין ארץ ישראל, ס’איז דא א פאלק, ס’איז דא א ריזן אז ס’זאל זיין א פסוק. אבער לאמיר זאגן, דער ריזן פון ישוב אין ארץ ישראל, וואלט א פסוק געווען אראפגעפאלן, וואטעווער. על כל פנים, לאמיר זאגן, אונז רעכנען זיך מיט שטייט א פסוק. אבער זיי זענען דאך אין ארץ ישראל.

די שושן’ער רעדט זיך וועגן מוקפי חומה, דארט איז מוקפי חומה. און יעצט, ולא עוד, עה, דא איז שושן אליינס, וואס איז דער מקור פון די גאנצע זאך, איז געווארן אזוי יוצא מן הכלל. צורי חילא אויף אזוי מוקפי שושן. ווייסטו וואס, קען זיין אז ווען די נס איז דארט, מען קען זיי מאכן אן עקזעמפשאן.

סאו דו ביסט יעצט א שטאט מיט א חומה, איך האב נישט קיין שטאט און נישט קיין חומה, איך האב גארנישט. סאו איך גיי צוריקגיין צו די גלארי פון די צייטן וואס ס’האט יא געווען א חומה, און דו ביסט א יוצא מן הכלל, ווייל דו האסט נישט געהאט קיין חומה. און ווייסטו וואס, איך גיי צוזאמשטעלן די צוויי צייטן. ווי די עבד, ווי די עבד קען מען דיך אריינשטעלן אפשר.

און דער רמב”ם לייגט אבער צו נאך א ווארט, ער זאגט “ויהיה זכרון לארץ ישראל בנס זה”, כאילו ס’איז דא א פראבלעם אז מ’רעדט זיך פון ארץ ישראל. ס’איז א פראבלעם אז די גאולה איז דא אין שושן ווען ס’איז שוין נאכדעם וואס די אידן זענען שוין געגאנגען קיין ארץ ישראל.

ניין, דו פליסט איבער א גאנצע זאך. ס’איז דאך א נס אין ארץ ישראל. לאמיר עס נעמען דא אין שושן. איז דא עני ספר אין תנ”ך וואס שפילט זיך אפ אינגאנצן אין בבל? יא, ס’איז דא נאך. אבער דניאל, דניאל געשעט ווי? דניאל, עזרא, נחמיה, פורים אלעס שפילט זיך אפ אינגאנצן אין בבל. עזרא איז וועגן צוריקגיין קיין ארץ ישראל.

וואס איז מיט דניאל? דניאל בגוב אריות געשעט ווי, אין בבל, ניין? די גאנצע ספר געשעט אין בבל. אקעי, דארט איז נישט געווען אז כלל ישראל איז אין בבל, ס’איז געווען… מ’רעדט פון א מעשה, פון א סיפור פון א איד, א מסירות נפש’דיגע מעשה. דא רעדט מען פון די זאך כלל ישראל’דיג. דניאל איז נבואות אויף די עתידיגע…

ניין, אבער איך זאג, דא איז עפעס מער, ווייל דא איז אז כלל ישראל איז נישט אין ארץ ישראל, ס’איז א גרויסע בושה אז כלל ישראל איז נישט אין ארץ ישראל. ס’איז א בושה אז ס’איז דא א נס בלי זכרון ארץ ישראל.

נישט א בושה, ער זאגט, איך ווייס, ער זאגט אז ס’איז אויף די ערשטע טאג אז ס’זאל נישט זיין א בושה. דא זאגט ער אז ס’איז “ויהיה זכרון לארץ ישראל בנס זה”. וואס שפינגט דיך וואס דער וואס מיינט… ס’איז “זכרון לארץ ישראל בנס זה”.

סיכום דער סוגיא – דער רמב”ם’ס מהלך פון אונטן ארויף

אויב דו לערנסט גאנץ די סוגיא פארשטיי איך פארוואס ס’איז די וועג, די נארמאלע וועג וויאזוי ס’גייט די מעשה, איך האב נישט די כח. אבער דער רמב”ם האט אראפגעלייגט כדרכו די מהלך פון די בעק, רייט? פון אונטן ארויף לייגט ער עס אראפ. לויט די גאנצע…

איך קען זאגן, אויב וויל מען טרייען צו מאכן אביסל פשוט’ער און מקריב, דאן קען מען זאגן אז ס’איז דא צייטן ווען א פאלק ווערט געשעיפט.

שושן הבירה, די מעשה איז אין שושן’ס פיק צייטן, ווען אחשוורוש האט א ריזיגע עמפייער און ס’איז אלעס מוקפת חומה. אנפארטשונעטלי, די אידן זענען נישט דעמאלטס אין זייער בעסט. סאו אידן דארפן זיך דערמאנען אין די גוטע צייטן פון ווען זיי זענען אמאל געווען א עיר מוקפת חומה.

די מער מחייב’דיגע וועג איז, מ’איז מייחד זיין נישט צו די צייטן וואס מיר קוקן יעצט, וואס איז שפלות גדולה, נישט געווען, אדער רשעים זענען אסאך גרעסער. סאו ניין, איך גיי גיין צו א צייט ווען איך בין געווען דער קעניג, יהושע בן נון, ווען ער און אונז זענען אריינגעקומען און זיי האבן אויסגעהארגעט אלע פעלקער, אונז זענען געווען גוי גדול על עליון, און דאס איז די צייט צו ווען אונז רעכענען. דאס איז צו אביסל אוועקנעמען פון די בושה פון… ס’איז א גרויסע בושה, יא, אחשוורוש איז א ריזיגער קעניג, בסך הכל מרדכי האט עס צוגעטשעפעט און ער ראטעוועט אפ די אידן.

דיון: די היסטאריע פון א שטאט

Speaker 2: לויט וואס דו זאגסט דארף מען נישט אנקומען צו יהושע, מ’קען זאגן אזוי ווי א שטאט…

Speaker 1: אה, ביי די בושה, יא, ס’איז די היסטארי פון די פאלק. א שטאט, חוץ פון איר פיזישע דזשיאגרעפי, האט זי אויך א היסטארי. ווען איז ירושלים? ירושלים איז א געוויסע פלאץ, אבער ירושלים איז אויך אין א געוויסע צייט. וואו איז ירושלים? שיעור בנין. יעצט איז נאר אזא זאך דא, ס’איז גארנישט.

וואו איז שושן? אחשוורוש. איז געווען א מדינה וכו’. אהא. עס שטייט ווי לאנג אחשוורוש איז געווען דער מושל בכיפה. עס קען זיין אז ס’איז אמת ממש. עס איז געווען א תקופה וואס ער איז געווען אין אסאך קעניגרייכן, און ער האט געהאט א פיק. סאו דאס איז א פיק. א וואנדער. איך האב געהאט א עיר מוקפת חומה, איך האב געהאט ארום דעם הונדערט מייל בעסערע מדינות.

סאו דו האסט זיך בושה אז אידן זענען בפשטות אין פויערן? גיי מיר נישט אין די בושה. סאו דאס איז זייער ווען מען איז כובש. אויף וואסערע שטאט, אויף וועלכע גייט דער… ווען אונזער מוקפת חומה ביי אונז, וועלכע שטעט זענען וואס? ווען מ’גרינדעט די לאנד, ווען מ’גרינדעט די…

איך בין מסכים מיט דיר. אבער די סוגיא איז א גרויסע סוגיא. ס’איז דא א זאך וואס צו טראכטן, מ’האט נישט יעצט די כח אריינצוגיין און מ’דארף לערנען די פשט אין די מקרא, מיט די אלע שאלות פון פשטי מקרא, חז”ל, און די סוגיא. מ’דארף לערנען… אבער מ’זאל נישט פארשטיין די נושא, ס’איז פאקטיש על כל פנים. מ’דארף לערנען די פשוטי מקרא וואס שטייט אין די פסוק, מ’דארף לערנען די אלע מקורות, די משניות, און די ראשונים ווי זיי האבן עס פארשטאנען. לאמיר עס, אויב מ’האט אמאל איבריגע צייט… יעצט איז שוין דאך 15.

דיון: די שייכות צו תורה און מקום

Speaker 2: איך מיין אז ס’איז אויך קאנעקטעד מיט די תורה, אז פאר צייטן פון יהושע, פאר אידן זענען געקומען קיין ארץ ישראל, האט דאס מקום נישט געשפילט קיין ראלע אין די תורה. אונז האבן מיר דאס געלערנט אין עניטיים צוויי יאר צוריק.

Speaker 1: אקעי, לאמיר לערנען.

—

הלכה ו’: בני הכפרים – דארפישע אידן וואס לייענען פריער

לשון הרמב”ם (הלכה ו’)

Speaker 1: אקעי, בני הכפרים. לאמיר קודם וויסן קלאר די הלכה לויט די רמב”ם, אקעי? קודם די ערשטע זאך איז, ס’איז דא אין די רמב”ם, און דער רמב”ם לייגט ארויף כללי דין הסור. אקעי, יעצט. חוץ פון דעם, איז דא נאך א זאך. בני הכפרים, יא, בני הכפרים, וואס ער האט פריער געזאגט וואס דאס איז. יא, איך קוק נאר אין די מגיד משנה צו זען אז ס’שטימט.

מחלוקת ראשונים: מוקפת חומה מימות יהושע – נאר אין ארץ ישראל?

אה, ס’איז אינטערעסאנט, ס’איז געווען א מחלוקת אין די ראשונים. ס’איז געווען גאונים און אנדערע ראשונים וואס האבן געוואלט זאגן אז דער מוקפת חומה מימות יהושע בן נון ארבעט נישט אין חוץ לארץ, ס’ארבעט נאר אין ארץ ישראל. איך מיין אז זיי זענען גערעכט. דער רמב”ם זאגט קלאר, “בין בחוץ לארץ”, אז אויב דו ווייסט אז א שטאט אין אמעריקע… אבער די אנדערע ראשונים זאגן אז דער חילוק איז נאר אין ארץ ישראל.

ניין, ווייל איך וואלט געזאגט אז זיי זענען גערעכט. פארוואס? ווייל אונז האבן מיר געזאגט אז ס’גייט מיט די פסוק.

דיון: ארכעאלאגישע שאלות און די פראקטישע אנווענדונג

שטעל דיך פאר אז ס’קומט איינער, ער האט געמאכט א ריסערטש, אן ארכעאלאג. ביי די וועי, די קשיא איז אן ארכעאלאגיע קשיא, ס’איז נישט קיין שום… עניוועיס, רייט? אפילו אין ארץ ישראל, רוב שטעט, יעדע דריטע שטאט איז בעצם מוקפת חומה, און קיינער פירט זיך נישט, דער עולם איז נישט מקפיד. מימות יהושע בן נון? נו, וואנדער, ווייסטו וואס איז געווען מימות יהושע בן נון? וואס איז די שאלה בכלל?

אויב ס’איז א גאנצע חורבן וואס האט שוין קיין שום שייכות, קיין שום קשר, אויב מ’האט געגרינדעט א נייע מדינה אויף די אדמות פון א פריערדיגע דעיס, איז עס פאר אייביג.

די אידן האבן איבערגענומען א מורשה וואס איז ממשיך. איך בין מיט דיר, ס’איז א גוטע קשיא. די נעטיוו אמעריקענס האבן געהאט בנינים? איך בין מסכים מיט דיר. א חומה מיינט נישט א בעריער, א חומה מיינט פארשטייט זיך היסטאריע. א חומה איז סתם א סימבאל פון די שטארקייט פון א ציוויליזאציע.

הלכה ד’ (המשך): דער רמז פון “מוקפת חומה מימות יהושע בן נון” – גבורת יהושע און דער קאנטראסט צו גלות

Speaker 1: א חומה איז סתם אן אויסדרוק פון מלכות. יא, א חומה איז געווענליך געמאכט צו אפהיטן א שטאט, ס’איז א זאך. איך בין מסכים מיט דיר, איך בין אויף דיין זייט.

Speaker 2: אקעי, סאו אויף די אנדערע וועג, לאמיר זאגן, ס’איז דאך א חומה מוסד יהושע בן נון.

Speaker 1: איי עם סארי, יעדע חומה מוסד יהושע בן נון פארציילט א סיפור פון די גבורה פון יהושע בן נון. ווייל יעדע שטאט איז געווען א חומה, און ער האט איינגענומען די אלע ערים מוקפות חומה.

Speaker 2: פריער האט געזאגט אריכות.

Speaker 1: אבער איך וויל עפעס זאגן א קליינע זאך. ווען מ’זאגט “מוקף חומה מימות יהושע בן נון”, זאגט מען נאך עפעס, אז ס’איז דא נאך א חומה וואס יהושע האט איינגענומען. ווייל יהושע האט דאך געמאכט א מלחמה, און אז ס’איז דא א חומה מיינט אז ס’איז געווען א שווערע מלחמה.

Speaker 2: לאו דווקא.

Speaker 1: אקעי, אקעי, לאמיר זאגן איך טרעף דיר א שטאט. ביי די וויי, ס’איז דא אזא שטאט, ס’איז דא אלטע שטעט, נעמען ווייסטו, אפילו די חומת יריחו איז א גאנצע עסק, ווייל א חומה איז זייער שווער.

Speaker 2: לאמיר זאגן איך טרעף דיר א שיינע תורה, גיב מיר א מינוט, לאמיר נישט ראשלינגען.

Speaker 1: אבער דאס איז די שוואך שוין ישראל. איך וויל זאגן א תורה דא. די שוואך שוין ישראל איז נישט, אה, מ’האט אפגעמאכט אז יעצט איז די חשוב’ע צייט. דאס איז איין פשט. די צווייטע פשט איז אז מ’ברענגט ארויס צו סעלעברעיטן די גבורה פון יהושע. דאס איז די צווייטע חידוש. ס’איז דא א דריטע חידוש, אז מ’דארף זיך דערמאנען פון די גבורה פון יהושע.

ווייל דו פרעגסט א גוטע קשיא. איך מיין, איך פיל אבער אז ס’איז נישט ריכטיג. ווייל דו פרעגסט א קשיא, אז ס’איז נישט די גבורה פון יהושע, ס’איז נישט יהושע בן נון’ס חומה, ס’איז די כנענים’ס חומה. ס’איז די חומה וואס יהושע האט צובראכן ווען ער איז אריינגעקומען. סאו דאס איז די שוואך שוין ישראל. דאס איז אלע שטעט וואס די אידן האבן…

Speaker 2: אקעי, ס’איז אביסל ווערד. מ’וויל צוריקגיין און זיך אביסל קאנעקטן מיט דעם. דו ווייסט אז דא איז געווען ששת ימי בראשית, און די אידן האבן זייער פריילעך. נאכדעם לענין עינינו, נאכדעם לענין עינינו, און… ויכלו שעות המלך לפי חוק אין ארץ השושן.

Speaker 1: איך האב געוואלט מאכן א זאך תורה וועגן יהושע.

Speaker 2: אקעי, אקעי, זייער גוט. קענסטו מאכן א זאך תורה. ס’איז דא א זאך תורה, אבער די צווייטע זאלן מיר לערנען איינמאל. איך בין געווען אינמיטן עפעס.

Speaker 1: א זאך, דו האסט דאך אלע תורות. איך וויל עפעס וויסן עפעס אנדערש. איך האב פארגעסן וואס איך האב געוואלט וויסן.

Speaker 2: דו האסט א זאך תורה, אז דאס אז די חומר במות יהושע פארציילט די גבורה פון יהושע איז א נייע חידוש.

Speaker 1: איך האב געוואלט זאגן אזוי, איך האב געוואלט זאגן אז אה, איך האב געוואלט זאגן אז ס’איז לאו דוקא איינער טרעפט דאס דא.

Speaker 2: די ווילסט זאגן אז ס’איז דא א קולטורעל המשך.

Speaker 1: איך גלייב נישט אז ס’איז דא אין די וועלט א קולטורעל המשך פון אפשר אין סיריע, אין איראן, אין עראביע זענען זיי פראוד אז… איך וויל נישט זאגן אז ס’איז פאלש, איך וויל טרייען עפעס אן אנדערע מהלך. איך גלייב נישט אז ס’איז דא היינט, אין אמעריקע זיכער נישט, אין יוראפ אפשר.

איך בין זייער עקסייטעד מיט מיין פשטל וואס איך וויל דא זאגן, וואס איז דא א באהאלטענע רמז. ווייל וואס איז די שוואכקייט פון אידן אין די צייטן פון מרדכי? וואס האט מרדכי געטון? א קליינע מאניפולעיטאר וואס האט געטראפן א וועג צו… אזא גלות’דיגע וועג.

זאגט מען פאר אידן, קוק צוריק, ס’איז געווען אמאל יהושע בן נון, נישט איבערגעקומען זיך בעטן ביי די קעניג, נאר ער איז אריינגעקומען, ס’איז געווען איין און דרייסיג קעניגן, און זיי זענען אלע אראפגעבראכן, ער האט צובראכן זייערע אלע חומות. דאס איז וואס א איד דארף זיין! דאס איז יהושע בן נון. ווען בן גוריון האט געזאגט אז ער איז א גלגול פון יהושע בן נון.

אבער ס’איז א רמז אין די תורה, ווייל אונז זעען דאך אזא פראבלעם אז אידן זענען א פארט פון א גוי’אישע קולטור, און מ’פרייט זיך אז ס’איז געלונגען, די קעניג איז אויף אונזער זייט. ס’איז זייער נישט אידיש, ס’איז זייער נישט ארץ ישראל’דיג, ס’איז זייער נישט יהושע בן נון’דיג. אקעי, כאטשיג דערמאנט מען אז יהושע בן נון האט צובראכן א באנטש פון חומות.

Speaker 2: אקעי, נאו, ס’איז אביסל פאני, איך פארשטיי דיין פראבלעם וואס דו האסט, ס’איז נישט קיין פראבלעם וואס דו זאגסט. וואס איך וויל וויסן איז עפעס אנדערש. וואס איך האב געוואלט וויסן איז אז… וואס איך וויל וויסן איז… וואס איך וויל וויסן איז… אה, סאו…

דיסקוסיע: צי מוקף חומה מימות יהושע בן נון געלט אין חוץ לארץ?

Speaker 2: וואס איך טראכט איז אזוי: לאמיר זאגן איינער גייט אין… איך ווייס נישט, ער טרעפט עפעס א שטאט וואס דארט איז א מוקף חומה מימות יהושע בן נון, אקעי? יריחו.

Speaker 1: נישט יריחו, נישט אין ארץ ישראל. איך וויל דאך זען א חילוק, אקעי? אין קארדאווע. איך ווייס נישט, מ’האט געפרואווט, די גוים פון די זאכן. אלעקסאנדריע איז דא גאר אלטע שטעט.

Speaker 2: נישט מוקף חומה, ס’איז נישט דא קיין סאך אלטע שטעט פון מוקף חומה מימות יהושע בן נון, אקעי? אין בבל, אין איראק איז נישט… איראק איז דא שטעט וואס איז יחוס, און…

Speaker 1: ס’הייסט דאס איז חורבן מימות יהושע בן נון. אברהם אבינו, חורבן. דו ווייסט ווי לאנג צוריק יהושע בן נון איז געווען? ער האט געבויעט מילאנע צוריק. ער איז געווען גאר א לאנגע צייט צוריק. און אפשר אין קאירא, עפעס א שטאט אין מצרים. די עלדסטע חומות. איך האב עס שוין געטשעקט. דאס איז שוואכע מעשיות.

Speaker 2: ער דארף נישט היינט האבן א חומה, ער דארף נאר האבן דעמאלטס געהאט א חומה, רייט?

Speaker 1: רייט. לא, לא. לאקסאר, אקעי? נו, נו. טהיבס, שטעט אין מצרים קען זיין. ס’וואלט געווען ווירד, אקעי?

איך טראכט אן אינטערעסאנטע שאלה צו יריחו. יריחו איז געווען מוקף חומה מימות יהושע, ס’איז געווען אראפגעפאלן. יהושע האט עס אראפגעבראכן. ס’איז נישט געווען מוקף חומה בימות יהושע.

Speaker 2: די וויקיפידיע, זיי זאגן אז יריחו איז די עלטסטע שטאט וואס מ’ווייסט וואס האט געהאט א חומה, עקטשועלי.

Speaker 1: יא, ס’האט א דאון אן ענין. אקעי, על כל פנים, לאמיר זאגן מ’טרעפט אין סיריע עפעס א שטאט, אקעי? אין בבל אפשר איז דא א שטאט מוקף חומה מימות יהושע בן נון, זאגן זיי.

Speaker 2: בבל איז א שטאט, איך וועל אייך געבן א שטאט.

Speaker 1: אקעי, די שאלה איז אויך אויב מ’טרעפט אן אלטע סיוויליזעישאן אין אמעריקע, אדער…

Speaker 2: אקעי, די שאלה איז אויף א שטאט. וויל ער טענה’ן, קומט ער, קומט ער טענה’ן א איד, מ’גייט דא ליינען די מגילת אסתר פופצן. פארוואס? ווייל ס’איז דא א שטיקל תורה וואס איז מיר שייך.

Speaker 1: איך בין נישט מסכים. פארוואס? ווייל יענע שטאט עקזיסט נישט. די גאנצע איידיע פון ימות יהושע בן נון איז אז ביי אונז, אונז ווייסן נישט קיין היסטאריע, אונז ווייסן נישט וואס איז געווען מיט צייטן. אונז ווייסן וואס ס’שטייט אין חומש. און אין חומש שטייט אז ירושלים האט א חומה, א גוטן טאג, שטאט א חומה.

Speaker 2: אה, האנט האלט עס נישט מער! אה, אינטערעסאנט, דאס איז גוט. ס’שטייט נישט אין א ספר, נישט קיין עכטע חומש.

Speaker 1: עקזעקטלי. סאו, מיר איז פשוט אז אין חוץ לארץ, איך רעד נישט פון חוץ לארץ. איך רעד פון א שטאט וואס ווערט דערמאנט אין תנ”ך. אויב ס’ווערט נישט דערמאנט אין תנ”ך, ס’עקזיסטירט נישט. ס’איז נישט פארט פון אונזער סטארי, ס’עקזיסטירט נישט. וואס קימט דאס? וואס האט דאס א חשיבות? ס’איז נישט גערעדט די זאך. דו פארשטייסט וואס איך זאג? ס’האט א משמעות דאס. ס’איז א חלק פון אונזער מסורה.

אקעי, די מרגלים קומען צוריק און פארציילן, און זיי זאגן אויך אז ס’איז דא חומות, רייט?

Speaker 2: יא.

Speaker 1: בצורות בצורות בצורות. ס’איז א סימבאל פון גבורה. בסדר, דו גייסט אין חברון, דו גייסט טון עפעס א חברון’ישע חנאי’ס אלטשטאט, בין איך מסכים, ווען דארט איז נישט נאר נישט עלים וכדומה. אבער מער פון דעם בין איך נישט מסכים. דו פארשטייסט וואס איך זאג?

Speaker 2: יא, א גוטע סברא.

Speaker 1: איך פארשטיי שוין פארוואס די ראשונים האבן געוואלט טענה’ן אז ס’איז אויך אין חוץ לארץ. דער רמב”ם זאגט אז ס’איז אויך אין חוץ לארץ, און ער ברענגט אז… און די גמרא זאגט, אה, “רב אשי קרא בהיצל”, און איך האב געהאט א ספק. ווי מ’זעט אין די גמרא אז ס’איז געווען א ספק אויב ס’איז אין חוץ לארץ.

אדער איך קען זאגן אז ס’איז געווען די שטעט, די בתים שטעט וואס זענען אין בבל, וואס ווערן שוין דערמאנט פון די געגנט, און נישט אנדערש, נישט אין עפעס א שטאט אין טשיינע.

Speaker 2: אה, כגון דא.

Speaker 1: אבער שוין, די הלכה איז אזויווי דער רמב”ם, נישט אזויווי יצחק קליידער.

Speaker 2: לאמיך דיך פרעגן, וואס וואלסטו געווען מער פראוד, ווען מרדכי הצדיק איז א צובראכענער, אדער ווען ס’איז דא א שטאט מיט א וואנט?

Speaker 1: אקעי, ווארט, דו וועסט שוין קומען. יעצט, איז דאס דער דין פון שושן הבירה, וואס ס’איז געווען א נס, און איך האב מיט א דוד ס’אלטע ירושלים.

Speaker 2: אקעי.

דער דין פון שושן – “ונוח בחמישה עשר”

Speaker 1: יעצט, בני כפרים, לאמיר לערנען נאך א דין פון בני כפרים. בני כפרים, נישט איינער מיט א קאפ צום… בער, נאר מיר מיט. וואס מיר ליינען?

Speaker 2: ניין, איך וויל אבער יא פארשטיין פארוואס דער נס ווערט סימבאליזירט מיט די ווערטער “ונוח בחמישה עשר בו”.

Speaker 1: ס’איז נישט סימבאליזירט. ס’איז דא א תורה אז די עיקר שמחה איז די שמחה פון די מנוחה ווען דער נס האט זיך געענדיגט.

Speaker 2: יא, אבער בשעת א מענטש איז מלחמה מיט זיין חבר, ער שלאגט, ער הרג’עט, דעמאלטס געשעט דער נס! די גרויסע געשעעניש איז בארבעה עשר.

Speaker 1: ס’איז יא, ווייל דער רמב”ם ברענגט פונקט דעם פסוק “ונח בחמישה עשר”. ס’איז אן אינטערעסאנטע זאך, ווייל א טאג פארדעם איז געווען דער נס.

Speaker 2: פארוואס זאגסטו פון די ווערטער “ונח בחמישה עשר” אז מ’ליינט דאס איז דער נס?! פארוואס דארף מען שושן?! און אז אין שושן זענען זיי געווען ביזי בארבעסער, זיי האבן נישט געקענט מאכן בארבעסער די פורים, און ווייל זיי זענען געווען ביזי הרג’ענען?! ס’איז א זייכעלע פארטיגעט! וואס זיי האבן געהארגעט דעם נוח, זיי האבן נישט שוין געענדיגט, און וואס איז געווען אין אן אנדערע שטעט?! און וואס איז געווען ביזי מילן איד ג’ האט מען גע’הארגעט?!

Speaker 1: אקעי, אקעי. דערנען מיר יעצט.

הלכה ו’ (המשך): דין בני כפרים – מקדימין ליום הכניסה

Speaker 1: בני הכפרים, רעיד פאר מי, פליז. בני כפרים, שאינן מתקבצין בבתי כנסיות אלא בשני ובחמישי, תיקנו להן שיהיו מקדימין וקוראין ביום הכניסה.

איך האב מיר נתקן געווען אז מען דארף נישט שוין וויינקומען אן עקסטערע טאג?! האב מיר יעצט געלערנט א חידוש ביעקראונד האט עס אויסגעפינען א סוד, אז מגילה דארפט מען אין עטליסט א תחילה, איך ווייס איש אז מען דארפט עס ליינען בקנסה. אזוי די בקברים איז פארשטעט נישט קיין זאך, עס טוט איפער ווייט. אים גוטו, דאס זאך טוט דער רב.

Speaker 2: ניין, זענען דאך אידן וואס קענען נישט בכלל איינער. זיי זענען בני כפרים. לו כתב שאיינעם יודי, לו כתב שאיינעם מיסקאפץ!

Speaker 1: אבער זיי האבן נישט קיין מנין.

Speaker 2: ס’שטייט נישט אז זיי קענען נישט. דו קענסט אריינלייגן וואס דו ווילסט און די ווערטער שטייט נישט. אבער וואס שטייט איז… פרעגט דיר… זאלן יעדער ענע ליינען פאר זיך?

Speaker 1: יא… און פארמאסטוען זיי עס נישט מיט די ספר תורה?

Speaker 2: ווייס איך נישט. נאך אמאל… דו וויס שפארן זיי אריין צו די שטאט צו ליינען די ספר תורה?

Speaker 1: יענץ ווייס נישט ווען עס פעלט אויס א ציבור. ביי די וויי, ס’שטייט נישט אז עס זענען זיך מתקבט צו די שטאט. ס’שטייט אז עס זענען זיך מתקבט צו די ביתקנסיות. ס’שטייט נישט גארנישט וועגן א שטאט.

Speaker 2: און די רמב”ם האט באמערקט?

Speaker 1: איי, אינטערסאנט. אבער עס קען זענען אז ער פארשטייט דאס אויטאמאטיש, אז אין די כברים איז נישט דא קיין בתי קנסיות, ווייל אידן זאלן עס זיך פרייד. סאו זיי גייען צו די שטאט ווי דאמילדע בתי קנסיות. סאו זיי גייען צו זיי, ווי זיי האבן נעבט א צענטראלע צו די קינפעיסטער. אבער עס זאלן אייגעס ווי אין די ווינקל.

ס’איז א כברים מיינט די כפארמערס בעיץ, מכל מקום בשלשה עשר ובארבעה עשר ובחמישי, וקורין בו ביום, ואם חל להיות ביום אחר, חוץ מבשני וחמישי, מקדימין וקורין בשני ובחמישי הסמוך לארבעה עשר. דאס איז די סברא דארט.

סאו זאגסטו אז דא זעען מיר אז א מגילה איז עפעס אן ענין וואס מ’זעט.

דיסקוסיע: וואס מיינט “יום הכניסה” – צוזאמקומען אין כפר אדער אריינגיין אין שטאט?

Speaker 1: אבער דא איז אביסל אנדערש ווי דיין תירוץ אז קריאת המגילה איז א חלק פון די משתה ושמחה. דא זעט מען אז ס’איז א טעכנישע זאך פון זיך צוזאמקומען ביום הכניסה און הערן מגילה ליינען. ווייטער…

Speaker 2: פרעגסט א גוטע קשיא.

Speaker 1: אפגעפרעגט מיין תירוץ, שיין?

Speaker 2: ניין, פארקערט, ס’איז א ראיה צו מיין תירוץ. אזויווי… אבער דארף מען זיך צוזאמקומען. דארף מען האבן א דין מנין?

Speaker 1: ביסט א נאר.

Speaker 2: ניין, אבער מ’איז קובע ביום הכניסה. ס’איז נישט עפעס וואס מ’האט געטון אלס א חלק פון די גרויסע סעודה. ס’איז עפעס אזויווי מ’זאל זיך צוזאמקומען אין בית המדרש ליינען. ס’איז אן ענין פון קריאה, א קריאה וואס מ’טוט ביים בלא מועד. זיי פייערן, העלאו. ס’איז נישט אז מ’איז אריינגעקומען אנשים נשים וטף אין די שטאט.

Speaker 1: לכאורה נישט, ווייל זיי זענען נישט געקומען פאר קריאת התורה.

Speaker 2: די זעלבע מענטשן… איך פארשטיי נישט וואס דו זאגסט.

Speaker 1: ניין, די זעלבע פרויען זענען נישט געקומען צו קריאת התורה שני וחמישי.

Speaker 2: אויב זיי האבן נישט געפירט קריאת התורה שני וחמישי.

Speaker 1: אויב קריאת המגילה, יא.

Speaker 2: אויב מ’זאגט דיר אז נשים חייבות בקריאת המגילה. באלד קען מען זען אויב זיי מאכן די סעודה דעמאלט.

Speaker 1: ס’איז א גוטע קשיא.

Speaker 2: ניין, ס’איז אביסל מאדנע, ווייל אויב… אקעי, איך רעד פון געוויסע מענטשן. איינמאל דו זאגסט אז דו דארפסט אריינקומען מיט די גאנצע משפחה, קענסטו שוין בלייבן דעם טאג פורים. וואס איז פורים? לאמיר קודם לערנען…

Speaker 1: ניין, אקעי. לאמיר קודם לערנען וואס ס’שטייט, נאכדעם וועלן מיר זוכן אנדערע תירוצים.

קשיא: אויב יום הכניסה מיינט אריינגיין אין שטאט, ווער ליינט פאר די בני כפרים?

Speaker 2: אויב דו ביסט דאך גערעכט אויך אז יום הכניסה מיינט אין די כפר. ווייל אויב נישט, די בני עיירות דארף מען דאך ליינען ביום אין זייער טאג. סאו קיינער גייט נישט ליינען פון זיי אין די שטאט. א מענטש פון די קאנטרי קומט צו די שטאט, און ער האט זייער פורים, ווער גייט ליינען פאר זיי? די בני עיר ליינען דאך אין זייער שטאט. סאו די גוטע נקודה פון נסיעות איז אזוי ווי דו זאגסט אז די רמב”ם מיינט אז נסיעות מיינט פון די בני כפרים וואס קומען זיך צוזאם.

Speaker 1: איך זאג אזוי, ביז יעצט האב איך געהאט די בליק אז די בני כפרים קומען צו די שטאט, און איך געדענק אזוי פון די גמרא אז מען קומט אויך פאר… איך געדענק נישט פאר נאך זאכן, און זיי קומען אין שטאט הערן קריאת התורה. אבער למעשה, קען זיין אז אליין די בני כפרים האבן געוואוינט מער לאונלי, איז געווען איין בית המדרש וואו יעדער איינער האט געוואקט אהין, און מ’האט געליינט דארטן די תורה.

Speaker 2: און דו זאגסט אז דאס איז א גוטע פשט, ווייל די אנדערע פשט פארשטיי איך אז ס’קען נישט זיין, ווייל אויב אין די שטאט אליין ליינט מען בי”ד, וואס געשעט? ס’איז דאך נישט דא קיין קריאת המגילה אין בית המדרש. ס’איז דא קריאת התורה אין בית המדרש. קריאת המגילה ספעשל פאר די בני כפרים, וויאזוי האט עס געארבעט? אבער א בית המדרש אין די כפר איז זייער גוט, ווייל דאס איז די פורים פון די כפרים.

Speaker 1: ס’איז קיין צייט. לאמיר לערנען…

Speaker 2: אקעי, האנדרעד פערצענט, נא פראבלעם.

הלכה ז’: פרטי ההקדמה – אייזע טעג מ’איז מקדים

Speaker 1: לאמיר לערנען וואס ס’שטייט. כיצד? הכלל הוא זה, אם חל י”ד להיות בשני או בחמישי, קורין בו ביום. און אויב ס’פאלט עס אן אנדערע טאג, ליינט מען פאר דעם די נענסטע. און מ’גייט עס דורך אלע פרטים, ס’שפילט נישט אויס. מ’האט שוין אלעס וואס מ’דארף וויסן ווייסן מיר שוין. אבער ער זאגט אז די ערשטע פאר דעם איז י”א. אויב ס’איז דינסטאג, האט מען א טאג פאר דעם, איז י”ג. אויב ס’איז מיטוואך, איז עס מאנטאג, וואס איז י”ב.

דין עשרה ביי מקדימין

זאגט ער, בכל אלו שמקדימין וקורין אין קורין אותה בפחות מעשרה.

Speaker 2: וואס מיינט אין מאה שערים קען איך ליינען ברבים אליין? קען איך יא?

Speaker 1: אזויווי דו האסט געזאגט, ווייל דעמאלט איז עס יא דא א מין קריאת המגילה.

Speaker 2: וואס איז די חילוק פארוואס דוקא דארף עס זיין פחות מעשרה?

דער מגיד משנה און ראב”ד: דין עשרה לכתחילה

Speaker 1: איך קוק אריין, דער מגיד משנה זאגט, דער ראב”ד קובע הכל, אבל ברבים עצמו מצוה בעשרה. קשה, פארוואס זאגט דער רמב”ם דא אז די מקדימין אויך ברבים איז מצוה בעשרה? הרי רבא שטייט אין די גמרא אז ער האט געזאגט בעשרה. רב גופא דפליג עליה, חש לן לרבא. רב גופא האט דאך אויך חשש געווען לרבא, על כל פנים.

רב האט געזאגט בזמנה ביחיד, שלא בזמנה בעשרה. דער רמב”ם פסק’נט די הלכה פון רב. רב האט געזאגט בזמנה ביחיד, שלא בזמנה בעשרה, עס דארף זיין בעשרה.

Speaker 2: פארוואס זאגט רב אזוי? וואס איז די סיבה פארוואס?

Speaker 1: דער רמב”ם זאגט נישט עפעס אן ענין פארוואס. ער זאגט נישט.

Speaker 2: רבא זאגט, דער הייליגער רב וואס דינגט זיך, אמת?

Speaker 1: יא, אז רבא זאגט יא, עס דארף זיין בעשרה. און אפילו רב וואס זאגט אז ביחיד, שטייט יא אין די גמרא אז חש לן לרבא, ער האט יא געזוכט צו זיין מיט מנין. ממילא זאגט ער, למעשה קומט אויס אז אויב קען מען נאר ביחיד, מעג מען ביחיד, אפילו ווען מ’איז מקדים. און אויב קען מען בעשרה, און ווען מ’איז מקדים, און אויב קען מען בעשרה, און ווען מ’איז בעשרה. לכתחילה דארף מען אייביג בעשרה. אזוי ענדיגט דער ראב”ד.

די ראב”ד זאגט דאך לחשוש לרבא לא מבעיא. אלא אפילו למאן דאמר בעשרה. רב האט געזאגט אז בזמנה דארף נישט קיין מנין, שלא בזמנה דארף יא. פארוואס ווייסן מיר נישט. איך מיין, דו פארשטייסט פארוואס?

חידוש: דער טעם פון עשרה ליגט אין “מתקבצין”

Speaker 2: ווייל די גאנצע רעיון פארוואס די בני כפרים האבן זיך מקדים געווען איז ווייל זיי קומען זיך צוזאם. אז זיי קומען זיך צוזאם, קענסטו נישט זאגן זיי גייען עס מאכן ביחיד. זיי קומען זיך צוזאם, האסטו נישט קיין רעכט צו מאכן מקדים צו זיין.

Speaker 1: פונקט פארקערט, קענסטו זאגן. שטימט. אלרייט.

רב אסי’ס שיטה און דער רמב”ם’ס פסק

סאו, דער רב אסי האט גע’טענה’ט אז אלעמאל דארף מען בעשרה. און אויף דעם שטייט אין גמרא אז אמאל האט רב אשי נישט געווען ווי רב אסי. דער רמב”ם האט גע’פסק’נט ווי רבה, נישט ווי רב אסי. שטימט?

Speaker 2: That’s all. Is there something more that I need to know?

Speaker 1: דער ראב”ד זאגט אבער אז מ’זאל יא בעשרה אזוי ווי רב אסי, און ממילא זאגט איינער, דער ראב”ד, דאס איז א מצוה. איך ווייס שוין וואס ער וויל פון דער ראב”ד.

קשיא אויף דעם לשון הרמב”ם

אבער די לשון הרמב”ם איז אביסל אינטערעסאנט די לשון, ווייל מ’דארף זאגן שטערקער די הלכה. מ’דארף זאגן די הלכה אז מ’קען מקדים זיין איז נאר ווען מ’איז מקדים בעשרה, אבער אויב איז נישטא קיין מנין, זאלן זיי אלע זאגן עקסטער ברבים? ס’קומט אויס פון די אנדערע וועג, ס’קומט אויס כל אלו שמקדימין אין קורין אלא בעשרה. ס’דארף זיין, מ’דארף קענען זאגן מער אז די הלכה פון די בני כפרים האט צו טון מיט דעם אז זיי זענען…

חידוש: “מתקבצין” מרמז אויף דעם דין פון עשרה

אה, וואס איך וויל זאגן איז אז בעצם די הלכה ליגט שוין מרומז אין די ווארט “די שאינן מתקבצין אלא בי”א ובי”ב ובי”ג ובי”ד ובי”ה”, אז דעמאלטס איז עס מתקבצין. לויט וואס איך האב דיר אריינגעקראצט, דאס איז דער טעם.

אבער דער רמב”ם איז נישט גאר, ס’איז טאקע מיר איינגעפאלן גראדע, ס’איז מיר איינגעפאלן. אבער דער רמב”ם זאגט אהער, וואס ער שטייט, ער זאגט נישט די טעמים מיט תורה און די אלע זאכן. ער זאגט זייער גוט, ער זאגט “שאינן מתקבצין בפרשיות אלא בי”א ובי”ב ובי”ג ובי”ד ובי”ה”, ער זאגט דא זייער קלאר די טעם. ער זאגט נישט סתם, ער איז נישט מנצל אזוי די ווערטער סתם. ער זאגט דאך פרסומי ניסא, “שאינן מתקבצין בפרשיות אלא בי”א ובי”ב ובי”ג ובי”ד ובי”ה”, ממילא זאלן זיי דעמאלטס ליינען די מגילה. און דער ענד שטימט זייער גוט מיט דעם.

Speaker 2: איך בין מסכים, אבער וואס ביסטו נאר דיין מענטשן? זאל יעדער אהיימגיין און ליינען ברבים?

Speaker 1: נאר וואס דען? ס’איז דאך א גאנצע אויפטו פון “שאינן מתקבצין” און ס’צעפאלט זיך.

Speaker 2: איין מינוט. אה, ווייסט שוין, “מתקבצין” מיינט מנין כאילו. זייער גוט.

Speaker 1: ס’פעלט אויס צו זאגן. ס’קען זיין דאס איז בסברא, אבער ס’פעלט אויס צו זאגן.

דין “ברוב עם הדרת מלך” – אן עקסטערע מעלה

אקעי, I don’t know what the ראב”ד is talking about, די ראב”ד בהלכות וואס דער רמב”ם האט געזאגט בהלכות, איך ווייס נישט. וואס איז די ענין פארוואס ס’זאל דארפן זיין עשרה? יעדער דבר שבקדושה דארף עשרה? הייסט נישט… אקעי, לאמיר גיין ווייטער. איך ווייס נישט.

Speaker 2: דו האסט נישט געלערנט די גמרא, ניין?

Speaker 1: איך האב די מגיד משנה אזוי ווי דו האסט.

Speaker 2: אה, דו קוקסט מיט די גמרא? אקעי. אה… “ברוך המקדש שמך”.

Speaker 1: מגיד משנה, אנגעפאנגען, “ברוך המקדש שמך”. יעדער. ס’איז דא א רשב”א חריף אין הלכות עירובין, סימן ר”ב. ער האט איינס צו פארליינען אין חיים. דארט זאגט ער בכלל נישט אז מ’פאסט נישט אין י”ב.

Speaker 2: רייט. אז מ’פאסט נישט אין י”ב, אבער דאך זאל מען… איז דא א מעלה פון “ברוך המקדש שמך”.

Speaker 1: סאו די מעלה איז נישט דער ריזן פון די הלכה. די מעלה איז אן עקסטערע מעלה, אפילו למאן דאמר אז מ’פאסט נישט בכלל, וואס מ’דארף נישט בכלל, איז דאך דא אן ענין. ס’איז נישט קיין דין אין די עצם קריאת המגילה, נאר ס’איז אן אנדערע דין כללי פון “ברוך המקדש שמך”, פון טון מצוות ברבים. אקעי.

הלכה ח’: גדר “כפר” – וואס איז א כפר?

Speaker 1: יעצט, כפר. איך האב צייט, איך האב שוין געלערנט. כפר… יעצט, די לחם משנה האט א שמועס וועגן דעם. “ביום הכניסה שהיו כולם בכפר שלהם”. שוין, פונעם לשון איז משמע אז ס’איז געווען א כינוס.

Speaker 2: זייער גוט.

Speaker 1: די לחם משנה וועט מאריך זיין אויף די נקודה. אקעי. איז לכאורה איז ער מסכים מיט מיר, די לחם משנה. ער זאגט אז דאס איז א כפר, גייט נישט אריין אנשטאט א כפר. “מתכנסים ביום הכניסה שלהם”. ס’שטימט זייער גוט.

כפר, ח’. יא, לאמיר ענדיגן דעם. כפר, “שהן נכנסים בו בשני ובחמישי”. יא. “ואין קורין אותה אלא בבתי כנסיות”.

Speaker 2: ווי איז שיין באסור?

Speaker 1: איין מינוט. אקעי.

דער רמב”ם’ס הגדרה פון כפר

יעצט גייט ער אריין צוריק צו די ערשטע יסוד. זיי האבן געזאגט “כפר”, זיי האבן נישט געזאגט וואס מיינט א כפר, רבונו של עולם. יעצט גייט ער אונז הערן וואס מיינט א כפר. וואס איז די חילוק פון א כפר? וואס איז די חילוק פון א כפר?

Speaker 2: אה, ער האט פריער געזאגט… ער האט אנגעהויבן, ער האט פארדעם געגעבן די גדר, ער האט געזאגט…

Speaker 1: יא, וואס?

Speaker 2: ער האט געזאגט די חילוק פון א כרך און א עיר, ער האט געזאגט די חילוק פון א עיר און א כפר.

Speaker 1: אה, כרך און עיר, גערעכט. “כפר שהן נכנסים בו בשני ובחמישי, ואין קורין אותה אלא בבתי כנסיות”. זייער גוט.

דער גוט! וואס איז א כפרה? שטייט דא, ער זאגט אזוי: “הסיוע שניתן לבית הכנסת לצורך הציבור, הרי הוא ככפר ומקדימין וקורין ביום הכניסה”. האסטו געהערט? ס’שטייט דא א שטארקע זאך.

—

הלכה ח’ (המשך): עיר שאין בה עשרה בני אדם – “תקנתו קלקלתו”

Speaker 1: אה, איך רעכן אז ער איז גערעכט. “כפר שאין בו עשרה בטלנים, חמושה אין קורין בו, אלא בארבעה.” זייער גוט. “ועיר שיש בה עשרה בטלנים, קורין בו בבית הכנסת לצורך הציבור, וראוי ככפר, ומקדימין וקורין ביום הכניסה.” האסטו געהערט? זייער גוט.

ס’שטייט דא א שטארקע זאך. וואס איז גוט? וואס איז גוט? וואס טייטש א כפר? א כפר טייטש א פלאץ וואס ס’האט נישט קיין מנין קבוע. בטלנים קבועים. א מנין קורלינגלייט. רייט. וואס זענען אייביג דא. אבער ווען ס’איז א מנין פון נישט בטלנים, האסטו נישט קיין מנין, ווייל אייביג איז דא דער… רש”י פירט אויס. ווער זאגט דאס? איך זאג דאס. אבער אז דו האסט יא צען בטלנים קבועים, אפילו דו האסט נישט קיין… ווייל וואס איז די חילוק פון א כפר צו א מוקף? יעצט וועלן מיר פארשטיין. א כפר און א עיר די חילוק איז אז א כפר האט נישט קיין בית המדרש קבוע, נאר ווען מ’קומט זיך נאך צוזאמען קומען, און א עיר האט א בית המדרש קבוע.

יעצט, וואס הייסט א עיר האט א בית המדרש קבוע? ס’דארף זיין צען מענטשן וואס האבן נישט קיין ארבעט, אמת? ווייל דער ארבעטער, ער קען נישט קומען יעדן טאג אין בית המדרש. אפשר מאנטאג און דאנערשטאג קען ער קומען, רופט מען אים ציילן, אבער ער קען נישט קומען יעדן טאג. סאו, א שטאט דארף האבן צען בטלנים. אכצענס. סאו די שאלה איז, די צען בטלנים… סאו כפר און עיר, לאמיר זאגן אזוי, כפר און עיר האבן א בסיס’דיגע מנין. א עיר מיינט א שטאט, א כפר מיינט אזא דארף. אבער וואס איז די הלכה? לגבי אונזער הלכה, לגבי די הלכה פון א חומת העיר, איז א עיר שאין בה עשרה בטלנים איז ככפר, ס’איז נישט פאקטיש א כפר, ס’איז ככפר. לגבי די הלכה איז וואס? אז מ’קען ליינען דארט מקדימין וקורין, ווייל וואס מאכט סענס? ווייל דו האסט דאך נישט קיין מנין יעדן טאג. סאו דאס איז די נקודה, ווי דער חפץ חיים האט געזאגט לגבי ראדין.

דער פאל פון “ואין בה עשרה בני אדם” – תקנתו קלקלתו

אבער פון אים, “אין בה עשרה בני אדם”, יא? בכלל נישט דא קיין צען מענטשן, פיין. יא. תקנתו קלקלתו. וואס הייסט תקנתו קלקלתו? תקנתו און אין בה עשרה בני אדם. וואס איז די בעסערע? וואס איז די תקנתו? דער ווילער איז מקולקל ווען ער האט נישט קיין צען מענטשן, און האט ער א תקנה אז ער האט מער טעג ווען ער קען ליינען. וואט? Read again. ער האט ווייניגער טעג! טאקע, תקנתו דאס איז וואס? דאס וואס ער האט נישט קיין צען מענטשן? וואס איז די תקנה אין דעם?

Speaker 2: און אין בה עשרה בני אדם. עשרה בני אדם מיינט ער נישט די זעלבע עשרה בטלנים בכלל. בכלל נישט אפילו ניטאמאל עשרה בני אדם. I would imagine. איז תקנתו, מ’גייט אים יעצט אנקוקן ווי א כפר, איז דאך מקלקלתו.

Speaker 1: ניין, מ’גייט אים… ווייל אין מקדימין פחות מעשרה, ממילא איז ער נישט מקדים, בלייבט ער אזויווי א עיר אנשי גדולה, ואין קורין אלא בזמנו. ער קומט צוריק צו דעם וואס ער האט געזאגט אז נאר האבן מנין מענטשן צוזאמען איז מקדים. אויב ס’איז ווייניגער מענטשן…

Speaker 2: איי, I’m not trying to understand. איך פארשטיי אז תקנתו קלקלתו. וואס איז די תקנה פון דעם כפר? איך פארשטיי נישט. דאס אז א גאנצע גרויסע שטאט אבער ס’האט נישט קיין עשרה בני אדם מנין.

Speaker 1: סאו וואס איז די תקנה? זאג מיר טייטש תקנתו, טייטש פון די ווערטער. תקנתו קלקלתו.

Speaker 2: דאס אז טעכניקלי האבן די אידן לכאורה די תקנה אז זיי קענען מקדים זיין ווייל זיי האבן נישט קיין אייגענע מנין קבוע. אבער דאס איז זייער מקלקל אז זיי זענען טאקע נישט קיין עיר ווייל זיי האבן נישט קיין צען, אבער דאס איז זיי אויך מקלקל אז זיי קענען נישט זיין אזויווי די כפר, ווייל א כפר קען נישט דאווענען ווייל אין מקדימין אלא בעשרה.

Speaker 1: ווייל וואס? ווייל אין מקדימין אלא בעשרה. ס’איז דאך סתם א פראבלעם. זיי זאלן זיך טרעפן, זיי זאלן זיכער א מנין.

Speaker 2: איך ווייס נישט. אה, something else. I don’t understand what it means. You understand?

Speaker 1: פלעין זאל ער האבן א פראבלעם, ער האט נישט קיין מנין. אקעי, איז דאך פשוט. אבער דעם דארף נישט אנקומען די גאנצע צעקה מינין. איך ווייס נישט שוין. ער האט נישט קיין מנין, איז דאך א פראבלעם. עס איז נישט קיין מנין. וואס קען מען טוען? איך דארף נישט קיין מנין. דארף נישט קיין מנין נישט. ער איז דער גרויסע חידוש.

סאו, וואס זאגט ער? עס זאגט א עס אייער שאל מיר. וואס איך פארשטיי נישט וואס מיר זאלסט מען מאכן די עס. שלא, ווי מסעקן די כולקן, שלא הידיין בעשרים בני אדים. דא נישט מיט מקרחים, מסיק. אה, ייקיר גדולה.

דער גליון מהרש”א – קלקלתו תקנתו

אוי, ער זאגט פארקערט, אז כולקולתא איז תקנתא. דער תקנה איז… זעט אז עס איז די מעלה איז ווען א מענטש קען יא זיין צוזאמען מיט האבן פורים אזוי אלע אידן. דאס איז די ווארט? דער ילחם נישט זאגט תקנתא און כולקולתא. דער מייט פארקערט. דער איז… אז ער האט נישט גענוג מענטשן. דער איז זיין תקנה, אז מילא האט אין פורים אזוי יעדן איינעם, און ער קען ליינען אליין.

ס’זאגט די אנשי איר הגדולה האבן א בענעפיט אז זיי קענען ליינען, אז זיי האבן נישט די זאך פון אז ער מוז נאר אסרה. נאר די וואס זענען מקדים זענען אסרה. זאגט ער, דער איז… אז דער מענטש האט נישט קיין מנין. דקל כולתו, דערס אז ער האט נישט קיין מנין. דערס איז כנתה, דערס מאכט אים בעסער, אז ער קען ליינען אליין ביום יו ד’.

ס’איז אנשייט זאך, דארף מען פארשטייען. וואס טוט זיך מיט א בענק פאר, וואס זאגט איך וויל ענדערש ליינען ביוחד ביום יו ד’. ס’איז ער נאר א תקנה אז די וואס קענען נישט, ווייל… מען דארף פארשטייען, דאס איז א מאדנע זאך, ווייל דער בני כפרים מאכט מען שווערער, אזא מוז נאמן מנין. יא, אויב גייט מען מיט דעם. דער בני כדמות איז איין מקדום בפשת מהשרה. אבער דער וואס עס איז נישט מקדום, איז נישט מקדום דער דער דער אז עס קען נישט האבן בפשת מהשרה.

וואס טוט איך בין א בענקפאר זאגט איין יום פארנען איז ואיין יום עושה. ווארעווער, אלטי חלומה דפשת חלומה עקצה. איך גיי ליינען ביוחד אזוי אלע אידן. ביום יו ד’. סעה דא אויס אז כולו אז ווען ער איז מכיל פולד, וואס ער האט עס קיין צעהן. דאס איז א תקנה אז ער קען ליינען ביום יו ד’. אבער לאמיר זעהן וואס דער ראמירט זא. אבער שטיי נישט די עברי טייטש. אפשר גייט מיר דער עוז והדר העלפן מיט די עברי טייטש. סאמטיים העלפט ער מאכן.

דער רמב”ם און דער ראב”ד – “ואין בה עשרה מישראל”

“ואין בה עשרה מישראל”. די אנדערע לערנען אז ס’מיינט נישט אז ס’איז נישטא קיין צען אידן, נאר א שטאט וואס האט נישט קיין צען מענטשן האט אפילו נישט קיין דין כפר. דאס איז וואס שטייט דא?

דער רמב”ם זאגט, וואס זאגט דער ראב”ד? “כתב הראב”ד ואין לו טעם”. דער ראב”ד פארשטייט אז דער רמב”ם זאגט אז “אין לה לא כפר ולא כלום”. דער רמב”ם זאגט אז כפרים אקדומים, א פלאץ וואס האט נישט קיין צען מענטשן, איז נישט קיין מקום לעצמו. ער גייט נאך די גאנצע וועלט, ער איז א מענטש פון עיר העולם הגדול. ער האט נישט קיין עיר, און ער ברענגט א צושטעל פון עיר הנדחת. אן עיר הנדחת הייסט נישט קיין עיר. אבער איך האב נישט געזען אז דער רמב”ם זאגט “ואין בה עשרה מישראל” בכלל, אז ס’איז נישטא קיין צען אידן.

ער טייטשט, דער גליון מהרש”א טייטשט אזוי: “תקנתא כל קלתא, כל קלתא תקנתא” בעצם. ס’איז בעקווארדס. ס’וואלט געדארפט זיין “תקנתא כל קלתא”, נישט “כל קלתא תקנתא”. ס’איז נאט קליער. אקעי, ס’הייבט זיך אן מיט א ת’, ס’ענדיגט זיך מיט א כל קלתא.

איז דער ראב”ד זאגט אז אפשר אזוי ווי עיר הנדחת, וואס דארף האבן צען מענטשן, ווייניגער ווי צען מענטשן איז עס אפילו נישט קיין שטאט, ס’איז גארנישט. קענסטו נאך גיין אין ארץ ישראל ביז מ’מאכט די תנאי פון יום י”ד.

בכל אופן, זענען מיר מסופק. “לעולם אומר אני לך עשרה, פחות מעשרה כפר הוא”. דער ראב”ד זאגט אז ס’וואלט געקענט זיין עשרה, אבער ס’איז נישט אמת. ס’איז א כפר, ער גייט נאך ט”ו. קיצור, דער ראב”ד איז מחולק אויף די גאנצע הלכה.

דער ירושלמי און דער ראב”ד

אבער ס’איז עפעס א ירושלמי. וואס זאגן די אנדערע? ס’איז א ירושלמי. דער ראב”ד מעג זיך מחולק זיין מיט א ירושלמי אויך, ניין?

Speaker 2: ניין, דער ראב”ד האט נישט געוואוסט אז די לשון “תקנתא כל קלתא” איז עפעס א ירושלמי לשון. ער זעט דאך אזא נישט? וואס ער מיינט איז אז ער ברענגט א ירושלמי?

Speaker 1: יא, אבער ער האט זיך שוין יוצא געווען די ירושלמי מיט’ן זאגן פריער אז מען מקדים בפחות מעשרה, רייט? אקעי, במדבר אמרינן, לאמיר ענדיגן די הלכות נאכ’ן…

Speaker 2: אבער ער האט זיך שוין מקדים געווען ביים יום הכניסה.

Speaker 1: יא, אבער בכלל די גאנצע הלכה, דארף מען דאס בזמן מלכות?

—

הלכה ט’: “בזמן הזה אין קורין אלא בזמנו”

דער רמב”ם’ס ווערטער

אינטערעסאנטע לשון. וואס הייסט מלכות? “אבל בזמן הזה אין קורין אלא בזמנו, שהיא יום ארבעה עשר ויום חמשה עשר. בני כפרים ועיירות קורין בארבעה עשר, ובני כרכים קורין בחמשה עשר.”

וואס הייסט “בזמנו”? דער רמב”ם זאגט נישט פארוואס. אקעי, ער זאגט נישט פארוואס. דאס איז פשט אין אונז. אזוי זאגט די גמרא, “איימינו זמנם של בני תקנות ישראל שנו משעה זו, אין קורין אלא בזמנו.” דאס איז די ווערטער פון ישראל מלכות. דער רמב”ם איז נסתר. “שנו מתקנתם ישראל שנו משעה זו.”

רבי יהודה – “הכל מסתכלין בה”

רבי יהודה זאגט, “הכל מסתכלין בה.” וואס הייסט “הכל מסתכלין בה”? די גמרא האט פארשטאנען אז דאס מיינט ווייל די עניים דארפן האבן געלט, און זיי ווייסן ווען צו קומען אין די ריכטיגע צייט.

דער כסף משנה’ס פירוש

דער כסף משנה זאגט אזוי: “בזמן שהיד העכו”ם תקיפה שאין יכולין לילך ולבוא לקיום המצוות בשלימות.” ס’איז זייער אינטערעסאנט. אזוי, כאילו ס’איז נאר א בחינה פון עובד, דו קומסט שוין אהיים, וועסטו אריינקומען ווען די מלכות הייסט. ס’איז נישט קלאר וואס הייסט “אין יד העכו”ם תקיפה”. ס’איז נישט קלאר. ער טייטשט אפשר מיינט דער רמב”ם צו זאגן, וויבאלד “אין יד העכו”ם תקיפה”, ממילא דער כפר האט לאו דווקא א שול בכלל, סאו מ’קען נישט אזוי מאכן די על הכללות. ס’איז נישט קלאר. פשוט’ע פשט פון די גמרא האט עס צו טון מיט די ענין פון עניים נסיעות מקום מגילה.

גירסא “מסתכנין בה” – לשון סכנה

“ויש גורסין ‘מסתכנין בה’.” ס’איז א סכנה, סאו דערפאר וואס? “מסתכנין בה” מיינט וואס? אז די עניים מסתכנין בה, קוקן ארויס אויף דעם? נאכאמאל, די גמרא, דאס איז איין פשט. אבער די גמרא איז, יש גורסין, זאגט דער ראב”ד, “הכל מסתכנין”, מיט א לשון סכנה. וואס הייסט “מסתכנין”? מ’וועט ספעציעל אריינפארן צו… אלס א סכנה, סאו לאמיר זיך נישט מאכן קיין סכנות. וואס, די סכנה איז די עקסטרע אריינגיין אין די עיר?

Speaker 2: יא, מ’ציפט אריין, מ’ציפט, מ’ציפט אריין.

Speaker 1: אבער דער רמב”ם רעדט פון סכנות אין די כפר. וואטעווער עס איז, צופיל סכנות איז נישט גוט. איינמאל, און די סכנה פון חנוכה איז א מין זאך. אזוי סאונדט עס. לויט די צווייטע גירסא וואס איז פארקערט, האט מען געזאגט אז די סכנה מאכט עס א קילא פון מניח על שלחנו. דא איז די סכנה מאכט עס א ראיה.

—

הלכה ד’ (המשך): “שנים כתיקונן” – וואס מיינט דאס?

Speaker 1:

וואס איז מתקנין? מ’פארט ספעציעל אריין צו… אלס סכנות. וואס איז די סכנה פון עקסטער אריינגיין אין די עיר? יא, מיט צופיל מאכן. אבער דער רמב”ם זאגט אז מ’איז מתקן אין די כפר. וואטעווער עס איז, צופיל מתקנים אין די גוט. איינמאל… אזוי סאונד עס. לויט די צווייטע גירסא וואס דער רמב”ם ברענגט, איז נאר די סכנה מאכט עס א קולא פון מנוחה לשכינה. דא איז ער בסכנה, מאכט דאס פאר א…

וואס קומט אריין “שנים כתיקונן”? וואס מיינט דאס? דער רמב”ם האט אריינגעלייגט זיין אייגענע אבן. מלכות ישראל. איך האב דאס אבער געטראכט… דער רמב”ם זאגט, מלכות איז ווען “שנים כתיקונן”. דאס מיינט… וואס טייטש “שנים כתיקונן” פאר א גוט יאר? עברי טייטש… די חפץ חיים איז ווערטער געווען ווערט. די חפץ חיים איז ווערטער געווען ווערט. דער רמב”ם איז א מליץ יושר. זאג מיר עברי טייטש.

Speaker 2:

“שנים כתיקונן” מיינט צו זאגן ווען מ’איז מקדש על פי הראיה, און זאכן זענען כתיקונן.

Speaker 1:

רייט, סאו דעמאלטס וואלט איינער געקענט טראכטן אפשר איז מען זיכער דא רשות לערנען… ווייל ער גייט מיר נישט אן, ווייל אדר ב’ איז נישט עכט אדר… ניין, ניין, ניין, ניין, ניין. איך האב געטראכט אז מ’מוז לערנען “שנים כתיקונן” מיינט אז די בית דין מאכט קלאר די שחורים, איך מיין, זיי זאגן ווייטער ווען ס’איז פסח. אזוי איז דא א פשט. ווער זאגט דער פשט? ס’איז א שיינע פשט. איך בין זיכער אז ס’שטייט, איך האב נישט אויסגעטראכט אלעס. מ’זארגט זיך פאר פסח.

Speaker 2:

אה, זייער אינטערעסאנט.

Speaker 1:

דער רמב”ם אבער לערנט נישט אזוי. דער רמב”ם זאגט אז ס’איז מלכות של ישראל. איי דאונט נאו וואס קומט אריין ישראל. סאו, מ’קען טראכטן אז ווייל ס’איז געווען הודו קבלוהו, האבן די אידן זיך אנגעהויבן זארגן פאר די נייע מצוות וואס ליגט פאר זיי יעצט. וואס דארף איך יעצט טון? ער האט זיך אנגעהויבן זארגן פאר די גרויסע נעקסטע מצוה וואס גייט זיין פסח. אקעי. שלשים יום קודם החג. ס’איז א סתירה, איך וועל טאקלען באלד. איי דאונט נאו. אקעי, לאמיר ענדיגן די הלכות. יא.

—

הלכה י’: בן עיר שהלך לכרך ובן כרך שהלך לעיר

Speaker 1:

אקעי, “בן עיר שהלך לכרך ובן כרך שהלך לעיר, אם דעתו לחזור למקומו בזמן קריאתו, קורא כמקומו”.

אזוי שטייט דא, אליין?

Speaker 2:

אליין.

Speaker 1:

דער רמב”ם גייט דאך לערנען אז א מענטש פערזענליך קען ליינען אליין. זאל ער וואס נישט? אבער מ’זאל נישט זאגן אז ס’איז א גרעסערע מצוה דערפאר אז ער זאל ליינען מיט די גאנצע ציבור. ניין, ווייל ס’איז נישט זיין טאג. “קורא כמקומו”. ער ליינט היינט, אליין. ער האט נישט קיין מארגן שושן פורים אין בית המדרש הערן, און דער כרך ליינט ער אליין די מגילה א טאג פאר דעם. אזוי אין דער רמב”ם שטייט דאך אזוי, אז מ’קען ליינען אליין. נאר די בני כפרים דארפן האבן א מנין, איי מקדימין אין לה בעשרה. אבער ווען א מענטש ליינט בזמנו קען ער ליינען אליין.

“ואם לאו, דעתו לחזור אלא לאחר זמן קריאה, קורא עם אנשי המקום שהוא שם”.

וואס איז די גדר פון א כרך? זאגט ער, “כרך, כל הסמוך לו וכל הנראה עמו, ומביא ראיה מ’יותר מאלפיים אמה'”. אזוי ווי מיר האבן געלערנט נאך אין שבת נישט לאנג צוריק, א רייזעריגע כרך, “קורא בחמשה עשר”.

—

הלכה י”א: עיר שאינה יודעת מתי נקבעה – ספק כרך

Speaker 1:

“עיר שאינה יודעת מתי נקבעה, אם בשבעה נהרסה או אם לאו, קורא בשני הימים, בארבעה עשר ובחמשה עשר, ואינו מברך אלא עליהם”.

און ער וועט דאך מאכן לכאורה א ברכה?

Speaker 2:

יא, “על מקרא מגילה”.

Speaker 1:

אה, א ברכה, אבער ער קען נאר מאכן איינמאל. “על מקרא מגילה בארבעה עשר בלבד”. פארוואס איז “מקרא מגילה” א רבנן? איך מיין, ספיקא דרבנן לקולא. ער דארף נישט קיינמאל ליינען דאן.

Speaker 2:

ניין, ספיקא דרבנן מיינט ווען די גאנצע זאך איז א גזירה.

Speaker 1:

איך מיין, ס’איז דאך ווי אויך גזירות דרבנן. איך ווייס נישט צו מ’גייט זאגן אויף אביצה דרבנן. אבער דו קענסט זאגן, ס’איז צוויי גדרים, ספיקא דאורייתא לחומרא. ער איז זיכער מחויב, די שאלה איז אויף וועלכע טאג ער איז מחויב.

Speaker 2:

אה, אה, ס’איז נישט קיין ספק אין די חיוב. מען ליינט…

Speaker 1:

אה, דאס זאגט דער חכם צבי שוין מיט די ברכה, איינמאל דו האסט געליינט די פערצנטע טאג האסטו עס שוין יוצא געווען. סאו קען מען זאגן יעצט איז עס א ספק דרבנן לקולא. I don’t know.

לאמיר לערנען א וויכטיגע הלכה וועגן… וועגן… וועגן… אבער וועלכע קריאה איז אבער די מוסף בלבד? אויב איז מיין קריאה איז אבער רב העולם.

—

הלכה י”ג: אין קורין את המגילה בשבת

Speaker 1:

דער צולעכצטע הלכה איז פון דעם יאר, יא, אז מען רעדט וועגן שבת. קריאת המגילה במועד ראשון, ווען עס פאלט אויס אין די בית די יאר, וואס די חודש איז מקורב, איז אדר השני בזמנו. אקעי.

“אין קורין את המגילה בשבת”, דאס איז א ראשון מיט לערנען די גמרא, “יען כי לא הכל בקיאין בקריאתה, ויבואו ארבע אמות ברשות הרבים. שהכל חייבין בקריאתה, ואין הכל בקיאין בקריאתה”.

Speaker 2:

יא, די לשון שטייט אויך ביי תקיעות?

Speaker 1:

איך געדענק נישט. יא, דאס איז די זעלבע.

“ולפיכך, אם חל זמן קריאתה בשבת, מקדימין וקורין אותה קודם השבת. ושואלין ודורשין בהלכות פורים בו ביום השבת, כדי להזכיר שהוא פורים.”

ס’איז שבת, אבער וואס טוט מען יא פורים’דיג אין דעם שבת? מען לערנט פון פורים. וואס איז די ענין “כדי להזכיר שהוא פורים”? ס’איז אן אינטערעסאנטע זאך, “להזכיר”. אדער טוט מען די מצוות אדער נישט. וואס איז דאס “להזכיר שהוא פורים”? וואס דארפסטו אזא מצוה? נישט פארגעסן אז ס’איז פורים. וואס איז די ענין?

די גאנצע פורים איז דאך נישט פארגעסן, “להודיע שכל קוויך”. א איד טאר נישט פארגעסן. “לא תשכח”, “תמחה… לא תשכח”. א איד טאר נישט פארגעסן אז ס’איז פורים. ס’איז אן אינטערעסאנטע זאך.

אבער פארוואס זאגט מען נישט למשל אז אויך די בני כפרים אדער די בני עיירות דארפן אין די טאג ווען ס’איז יא פורים “להזכיר שהוא פורים”? זיי האבן נישט די מצוה. די בני כפרים וואס האבן שוין געליינט ביום י”א, זיי דארפן אויך טון עפעס “להזכיר שהוא פורים” אויף… וועלכע אידן?

Speaker 2:

די אידן וואס האבן שוין געליינט ביום י”א. זיי האבן דאך שוין געליינט. צו זיי האבן אנדערע מצוות איז א שאלה בכלל צו ס’איז תקנו אנדערע מצוות אויף זיי.

Speaker 1:

זיי האבן די אנדערע מצוות החג, דאס מיינסטו צו זאגן.

Speaker 2:

ניין, אבער ס’האט מיר אויסגעקוקט אז ווען ס’איז שבת איז נישט כאילו מ’האט קובע געווען פורים אויף אן אנדערע טאג.

Speaker 1:

אזוי ווי מ’האט מקדים געווען די זמן פון פורים. כאילו פורים איז שבת, איז דאך דא אפשר אן עקסטערע דין אז די קריאה איז א טאג פאר שבת, אנשטאט א שבת. ממילא, איך טראכט, פארוואס למשל ביי די בני כפרים דארף מען שוין די להזכיר שהיא שבת? ס’איז להזכיר שהיא פורים, מיין איך. ווייל ער גייט שוין גיין זיין פורים יום י”ד. דא שטייט נאר מקדימין בקריאתה. אקעי, מ’דארף זען טאקע לגבי די אנדערע מצוות.

איך וויל זאגן, ס’איז נישט די בזמניהם אזויווי וואס דו האסט פריער געזאגט. בזמניהם איז דא אסאך זמנים. ס’איז נישטא נאך א זמן אז אויב ס’איז שבת איז עס אין אן אנדערע טאג. ס’איז נישט די זעלבע גדר. וועגן דעם איז דא די להזכיר שהיא פורים.

—

הלכה י”ד: כיצד – ווען פורים פאלט אויס שבת

Speaker 1:

ווייטער. כיצד? יום ארבעה עשר שחל להיות בשבת, בני עירות מקדימין וקורין בערב שבת, ובני כרכים קורין בזמנן באחד בשבת. חל יום חמשה עשר להיות בשבת, בני כרכים מקדימין וקורין בערב שבת, שהוא יום ארבעה עשר, זייער גוט, ובני עירות קורין בו ביום שהוא זמנן, ונמצאו הכל קורין בארבעה עשר. זייער גוט, אזויווי ס’איז געשען די יאר.

ס’איז א יאר פון אחדות. שבת איז מאחד אידן. די פורים וואס קומט שבת, נישט סתם א שבת. אקעי. קען זיין אז שבת ווערן אלע אידן אזויווי מוקפי חומה, יא? ווייל די עירוב, מ’רעדט אלעס ווי איין רשות. אקעי. פארוואס ארבעט נישט דאס יעצט?