חלוקת הספר חלק א – תמלול

סיכום השיעור: הקדמת הרמב”ם – סדר י”ד הספרים

חשיבות הסדר בעבודת הרמב”ם

הרמב”ם בסוף ההקדמה מסביר את סדר הספר – איך הוא מסדר את הספר. זה יכול להיות קצת משעמם לאנשים אחרי שכבר למדנו את מנין המצוות, שמרגישים שאין בזה למדנות או משהו מעניין. אבל סדר זה חשוב מאוד – סדר עוזר לזכור, וזה חלק מהאויפטו הגדול של הרמב”ם.

יש ווארט טוב על רבי יהודה שהיה ראש המדברים בכל מקום – למה? כי אפילו לדבר פשוט כמו עשר מכות, הוא היה זה שנתן סימנים: דצ”ך עד”ש באח”ב.

מרבינו הקדוש לרמב”ם

רבינו הקדוש בעל המשניות כבר סידר משהו לפי סדר – נתן שמות לששת ספריו, שהסימן שלהם הוא זמ”ן נק”ט: זרעים, מועד, נשים, נזיקין, קדשים, טהרות. אבל הרמב”ם לא הולך עם הסדר הזה – הוא עשה יותר, חילק את זה ליותר קטגוריות, לארבעה עשר ספרים.

הסוד של ארבעה עשר

כמו שהרמב”ם לא כותב טעמים לשום דבר בספר הזה, כך גם את הסדר שלו הוא לא מסביר – רק אומר לך את המעשה, למה הוא מסדר כך.

ברור שכשהרמב”ם התיישב לעשות את הספר, הוא חשב כמה שנים. אולי עיקר העבודה שלו, עיקר המאמץ, היה לפענח את הסדר. כנראה עבד על החלק הזה אפילו יותר מאשר על רוב פרקים או חלקים ברמב”ם, כי זה כמעט העיקר שלו – לעשות את הסדר.

כשלוקחים אלפי אלפי מאמרים מבבלי וירושלמי וכל ספרי חז”ל ומחברים הכל ביחד – יש ערימה ענקית של חתיכות. צריך לחלק את זה ולעשות סדר בראש ובארבע עשרה קטגוריות – זו עבודה אדירה. ברגע שיודעים את ארבע עשרה הקטגוריות של הרמב”ם, יודעים קצת איך לשים מה היכן.

סודות הסדר

יש גם סודות בסדר. מי שרוצה לדעת את הסודות שילמד ספרי קבלה. יש ספר שמסביר למה הרמב”ם עשה ארבע עשרה – לפי קבלה יש ארבע עשרה עולמות.

גם לפי הרמב”ם עצמו בספר המדע יש ארבע עשרה עולמות, אם סופרים בדרך מסוימת: עשר שכלים וארבע יסודות – יוצא ארבע עשרה. זו הסטרוקטורה של כל העולם. הרמב”ם סידר י”ד, כמו “יד החזקה”.

שואלים: למה הרמב”ם עשה י”ג עיקרים ולא י”ד? התשובה: כי הארבע עשרה נכנסת לתוך הלב – “שים בלבבך”, תולה בלב כל אדם, מכלילים את זה.

שלוש עשרה פשוט – י”ג מידות שהתורה נדרשת בהן, וי”ג מידות הרחמים. ארבע עשרה צריך מקורות.

—

ספר ראשון: ספר המדע

> רמב”ם: “וראיתי לחלק חיבור זה לארבעה עשר ספרים. ספר ראשון אכלול בו כל המצוות שהן עיקר דת משה רבינו וצריך לידע אותם תחילה לכל, כגון ייחוד שמו ברוך הוא ואיסור עבודה זרה. קראתי שם ספר זה ספר המדע.”

“ראיתי” לא מיינט “איינגעזען” אלא “החלטתי”.

החומש כבר מחולק לחמישה ספרים בצורה מסודרת: בראשית מדבר על מעשי אבות, שמות על סיפור יציאת מצרים ותחילת המדבר, ויקרא נקרא תורת כהנים, במדבר על תלאות היהודים במדבר, ודברים הוא הצוואה והדרשות הארוכות של משה. החידוש כאן הוא שהרמב”ם חילק לארבעה עשר ספרים, וזה עוזר ללומדים.

שני חידושים של הרמב”ם

חידוש ראשון: “עיקר דת משה רבינו” – המצוות הכי חשובות. כששואלים אותך מה עיקר דת משה רבינו, מה התורה, הדת היהודית של משה רבינו – תאמר לו את הדברים הכי חשובים, the most important things. לכן זה הספר הראשון.

חידוש שני: לפי שיטת הרמב”ם, הדברים העיקריים של דת משה רבינו הם לא דברים שעושים, אלא בעיקר דברים שיודעים. “צריך לידע אותם” – יש דברים שצריך לעשות ויש דברים שצריך לדעת. ספר המדע, כשמו כן הוא – “מדע” מיינט לדעת.

המילה “עיקר” כשורש

המילה “עיקר” יכולה להתפרש גם כ”שורש” – roots. אחרי שיודעים, יודעים מה צריך לעשות – המעשים יוצאים מהידיעה.

הרמב”ם הולך לשיטתו: במצוות “אנכי ה’ אלקיך” ראיתי ראשונים אחרים שאומרים שהכוונה לקבלת עול מלכותו, שמתבטאת בעיקר דרך מעשה המצוות. אבל הרמב”ם אומר שהידיעה עצמה, עוד לפני קבלת עול מלכות שרואים דרך מעשים – הידיעה עצמה היא המצווה.

חידוש גדול

זה חידוש גדול של הרמב”ם – אף אחד לפניו או אחריו לא היה לו קבוצת מצוות כזו כמו ספר המדע.

ספר המדע הוא גם הספר היחיד שיש לו ה’ הידיעה – “המדע”, לא סתם ספר של ענייני מדע, אלא זה הדבר שצריך לדעת, הדבר הנכון, אולי הדבר היחיד או הכי חשוב שצריך לדעת.

—

ספר שני: ספר אהבה

> רמב”ם: “ספר שני אכלול בו המצוות שהן תדירות, שנצטוינו בהם כדי לאהוב את המקום ולזכרו תמיד, כגון קריאת שמע ותפלה ותפילין וברכות. ומילה בכללן, לפי שהיא אות בבשרנו להזכיר תמיד בשעה שאין לו תפילין ולא ציצית וכיוצא בהן.”

מצוות תדירות

ספר המדע הוא גם תדיר – צריך לדעת את זה תמיד. אבל כאן הכוונה למעשים שהם הכי תדירים. בין כל המצוות, אלה המעשים הכי תדירים.

ספר המדע הוא לא תדיר במובן שלא עושים אותו – הוא רק תמיד קיים. “תמיד” יכול להיות “לעולם”, ויש “תמיד” שמיינט באופן קבוע, יומיומי – כל יום. ספר אהבה הוא לא “לעולם” כמו ספר המדע, אלא “שטענדיג” – תדירות.

מצוות שגורמות אהבה

הסיבה שהמצוות האלה כל כך תכופות שצריך לעשות אותן כל יום – כשמצוות נעשות בתדירות כזו, זה עוזר להוציא את אהבת המקום. המצוות מביאות ישירות לאהוב את המקום.

כתוב “כדי לאהוב” – לא “מתוך שעובד”. כשכתוב “כדי לאהוב”, זה מיינט שהמצוות גורמות לאהבת ה’, או שהן ראיה על אהבת ה’. יכול להיות שהרמב”ם מפרש “לאהוב” כ”לזכור”, אבל לא כתוב כך להיפך.

מילה בכלל ספר אהבה

מילה נכללת בספר אהבה, אף על פי שעושים אותה רק פעם אחת. היא בכלל מצוות התדירות כי יש בה היבט של תדירות: “אות בבשרנו להזכיר תמיד” – בזמן שאין לאדם תפילין ולא ציצית, יש לו לפחות מילה שהיא אות.

תפילין נקראים אות, ציצית כתוב “למען תזכרו”. גם מילה מזכירה ליהודי מי הוא ואת מי הוא צריך לעבוד.

הקשר בין הספרים

אחרי שיש מדע – כבר יודעים מה לדעת – עכשיו זה לזכור את הדבר תמיד, לאהוב אותו ולדעת אותו תמיד.

ס’איז נישט דווקא שטענדיג, איך מיין אז ס’איז א זאך וואס ברענגט צו אהבה. ס’איז “כדי לאהוב”, נישט “מתוך שאתה אוהב”, נאר “כדי לאהוב”. די אחרונים זאגן אז ס’איז “מתוך שאתה אוהב”, אבער ביי אים שטייט “כדי לאהוב”.

וויאזוי, וואס מיינט ליב האבן דעם אייבערשטן? אדער ס’גייט די אנדערע וועג. ס’קען זיין, אבער ס’שטייט נישט די אנדערע וועג. ס’קען זיין אז ער טרענסלעיט “לאהוב” אין “לזכור” אין א מאדנע וועג. אבער די מצוות זענען מצוות פון אהבת ה’. ס’איז אויך דא א ווארט וואס קיינער נאך אים האט נישט געשריבן.

דער באגריף פון אייביג געדענקען

ס’איז נישט צייטס, נישט זמנים, ווייל נאכדעם וואס דו האסט דעם מדע, דו ווייסט שוין וואס צו וויסן, יעצט איז דאס אייביג געדענקען די זאכן. יעצט ווייסטו שוין, יעצט איז דאס ליב האבן און אייביג וויסן.

אבער די פוינט איז, מ’קען פארגעסן. ווען דו זאגסט “ספר המדע”, ס’איז נישט בזמן, ס’איז אזוי איז עס אזוי. נאכדעם קענסטו עס פארגעסן. ווען ס’קומט אהבה, אייביג צו דערמאנען די ענינים פון מדע, אייביג צו געדענקען דעם אייבערשטן און אזוי ווייטער.

פארגלייך צו אנדערע ספרים

דו קענסט נאך איינער וואס האט געשריבן א ספר אויף הלכות ציצית וואס הייסט “ספר אהבה”? איך קען נישט. ס’איז א שיינע… איך רעד נישט נאר ציצית.

אור החיים, בעיסיקלי. איך מיין, אור החיים האט אויך די חלקים פון זמנים, אבער די ערשטע חלק אור החיים, יא, ס’איז בעיסיקלי דאס. פלאס מילה.

ברכות און אהבה

אפילו אין הלכות ברכות זאגט דער רמב”ם דאס, אז דא איז דא אזויפיל ברכות, אזוי ווי חז”ל האבן מתקן געווען הונדערט ברכות א טאג, ווייל דאס טייטשט אהבה. אז דו האסט אהבה, איז עס מערערע מאל א טאג. ס’איז נישט עפעס וואס איז געשעטלט פראקטיש.

—

ספר זמנים – הספר השלישי

ספר שלישי, “אכלול בו המצוות שהן בזמנים ידועים”. ספר שלישי זענען שוין זאכן וואס זענען יא תלוי בזמן. בזמנים ידועים, נישט תדיר אלעמאל, נאר געוויסע צייטן. זאכן וואס… אין אן אנדערע לשון זאגט ער, “זמן גורם”. זאכן וואס זמן גורם זיי, די חיוב.

דער באגריף פון “זמנים ידועים”

אבער די תפילין איז אויך זמן גרמא. ס’איז א געוויסע צייט אין סענס פון יעדן טאג. דא, די “זמנים ידועים” מיינט ער צו זאגן… איך פארשטיי ציצית אזוי ווי אז די “זמנים ידועים” מיינט ציצית איז ביינאכט נישט. וואס דא א סיבה נישט ביינאכט, אבער… יא, הלכה.

איך האב נישט געווען די הלכה, די קאנצעפט פון זמן גרמא. אבער איך וועל צו זאגן אז די שבת איז גורם די מצוות פון די מועדות. וואס מיינט אז די “זמנים ידועים” מיינט? פשט נישט געפרעגט אז ס’האט א זמנים. דאס זאג איך, מען דארף טייטשן “זמנים ידועים” ווי די זמנים מסוימים, נישט אלע מועדות. ספעציפיק זמנים כגון שבת און אלע מועדות. און די זאכן גייט אריין אין ספר זמנים.

פארגלייך צו רבינו הקדוש’ס סדר

דרייַ פון די ספרים אין דער רמב”ם האט ער א נאמען געגעבן די זעלבע ווי די ספר פון רבינו הקדוש, דער בעל המשנה: נשים, זרעים, נזיקין. און טהרה אויכעט.

אויב דו ווילסט קענסט האבן מועד זעלבע? די זמנים האט ער א נאמען געווען מועד, אבער עס איז דער זעלבער געדאנק. ס’פעלט נאר וועלכע? ס’פעלט נאר קדשים. אין די משנה ס’איז אויך דא אין רבינו הקדוש’ס סדר, האט עס איינגעלייגט אין די זמנים, אבער יא. ביי די רבינו הקדוש איז עס אין זרעים… און קדשים, אבער דא ווערט גערופן ספר קדושה איז נישט קדשים. קדשים דא הייסט קרבנות אדער עבודה.

עס איז זייער אינטערעסאנט אז די רמב”ם האט אלע זעקס סדרים חוץ פון קדשים וואס ער האט צעטיילט אויף צוויי: עבודה און קרבנות.

—

ספר נשים – הספר הרביעי

דער פערטער ספר – “אכלול בו מצוות שהן בביאה”. זאכן וואס האט צו טון מיט אישים ונשים, יחסי אישים ונשים.

ער גייט נישט דער נאמען “ספר ביאה”, אלא קידושין וגירושין, ווייל דאס זענען גדרים פון צייטן. מען טוט נישט טון ביאה פאר קידושין, און מען טוט נישט טון אין א פרוי וואס עס האט נאכנישט געהאט גירושין אין אשת איש, וכדומה ואפילו בחליצה.

און אויך אין די רבינו הקדוש’ס סדר הייסט דאס ספר נשים. נשים איז די פירסט וואן וואס איז אויכעט א סדר אין די משנה, אדער די זרעים.

נדה – וואו באלאנגט עס?

שטעלט זיך למשל, וואס איז אויך נישט אין נשים – נדה איז אין טהרה, ווייל וואס איז משפיע אויף די משנה חיים איז בעיקר נדה געווען טהרה. די ענין פון נדה איז געווען די… איך זאג למשל, אין משניות איז נדה נישט אין נשים, ווייל ס’איז געווען טהרה. די עיקר ענין פון נדה איז געווען אלס טומאה וטהרה. אבער דא די רמב”ם למשל האט שוין אריינגעלייגט נדה אין נשים, ווייל נדה גייט אריין אין די גדר ביאות אסורות.

—

ספר קדושה – הספר החמישי

ספר חמישי איז “אכלול בו מצוות של ביאות אסורות ומצוות של מאכלות אסורות”. ביאות אסורות און מאכלות אסורות – צוויי ענינים וואס מ’איז מקדש די גוף.

“ושני ענינים אלו קשורים זה בזה, ובשניהם הבדילנו הקב”ה מן האומות בעריות ובמאכלות אסורות.” מיר האבן אנגענומען הגבלות, לימיטעישאנס, אויף עריות און אויף מאכלות אסורות.

“ואבדיל אתכם מן העמים”

“ובשניהם נאמר” – אויף די ביידע זאכן זאגט די תורה “ואבדיל אתכם מן העמים”, אדער וואס שטייט ביי מאכלות אסורות “ואבדיל אתכם מן העמים”.

דאס איז ביי מאכלות אסורות. ס’שטייט ביי ביידע, למעשה. ס’שטייט דא ביי מאכלות אסורות, און ס’שטייט אויך אין פרשת קדושים, סוף קדושים. אין די זעלבע פסוק שטייט “ואבדיל אתכם מן העמים”. ס’איז די זעלבע פרשה. ביי ביידע איז די אייבערשטער מבדיל אידן פון גוים מיט די צוויי זאכן – אז מ’פירט זיך נישט אויף ווי א גוי מיט ביאות אסורות און מיט מאכלות אסורות.

דער באגריף פון קדושה

“וקראתי שם ספר זה ספר קדושה.” דאס איז קדושה. קדושה טייטשט הפרשה, הבדלה – אז א איד איז הייליג מיט דעם וואס ער איז זיך מפריש פון געוויסע זאכן.

אויב איך טראכט למשל פון שמונה פרקים, דאס באלאנגט צו די נושא פון פרישות – קדושה, הבדלה פון תענוגים, די הגדרה פון עריות און מאכלים.

זולל וסובא

אונז האבן נעכטן געלערנט אז ס’איז דא א מצוה פון זיין א זולל וסובא. דאס האט דער רמב”ם אריינגעלייגט אין ספר קדושה. ווייל ס’איז דא מאכלות אסורות, און ס’איז דא זיך איבערעסן. ס’איז נישט דא א מאכל וואס איז אסור, נאר דער מענטש טוט אווערדואינג איט.

איך ווייס טאקע נישט, אבער ביאות אסורות האט ער… דער רמב”ם האלט אז מ’קען אויך אווערדואען ביי אופן המותר, וואס דער רמב”ם וועט אריינלייגן אין אן אנדערע קאטעגאריע פון איסור.

—

ספר הפלאה – הספר השישי

דער זעקסטער ספר פון די פערצן ספרים פון רמב”ם, “אכלול בו המצוות שיתחייב בהם מי שאסר עצמו בדברים” – זאכן וואס א מענטש אסר’ט זיך אליין. דאס הייסט, אויסער דעם וואס דער אייבערשטער האט גע’אסר’ט פארשידענע ביאות און מאכלות אסורות און פארשידענע אנדערע זאכן, קען א מענטש זיך אליין צולייגן מער הבדלות און הפרשות, און זיך אליין מקדש זיין בדברים, “כגון שבועות ונדרים”.

“בדברים” מיינט מיט ווערטער, מיט ארויסזאגן ווערטער. וועלכע סארט ווערטער? שבועות ונדרים. נזיר איז אויך אין דעם כלל – הלכות נזירות, הלכות ערכין וחרמין. אלעס וואס א מענטש איז פועל איסורים, ער איז פועל חלות פון זאכן וואס וועלן ווערן אסור מיט זיינע אייגענע ווערטער.

“וקראתי שם ספר זה ספר הפלאה.” אבער די ווארט “הפלאה”, “יפליא”, זאגן דארטן די מפרשי מקרא וואס דאס טייטשט – מפריש זיין. א מענטש זאגט מפריש זיין עפעס, ארויסנעמען פון זיין גדר, דאס אפשיידן פון זיך. מבדיל, מפריש.

—

ספר זרעים – הספר השביעי

דער זיבעטער ספר. “אכלול בו מצוות שהן בזרע הארץ” – מצוות וואס האבן צו טון מיט די זרע הארץ, מיט די געוויקסן. “כגון שמיטין ויובלות” – צייטן ווען מ’דארף אפלאזן די פעלד. “מעשרות ותרומות” – וואס דארט דארף מען מתקן זיין די נייע פרוכט דורך מעשרות ותרומות. “ושאר מתנות עניים המיוחדות להם מן הזרעים, וקראתי שם ספר זה ספר זרעים.”

רוב מצוות התלויות בארץ, רוב פון די זאכן דארט.

—

ספר עבודה – הספר השמיני

דער אכטער ספר. “אכלול בו מצוות שהן בבנין המקדש” – מצוות וואס האבן צו טון מיט בנין בית המקדש. “והלכות בנין בית הבחירה” – די מצוה צו בויען א בית המקדש. און די זאך וואס האט אייביג, ווען ס’איז דא א בית המקדש איז אייביג דא קרבנות וואס מ’דארף מקריב זיין יעדן יום ביומו אדער מזמן לזמן, קרבנות ציבור.

דער חילוק צווישן עבודה און קרבנות

ס’האט דער רמב”ם געזאגט דארט תמידים? ווייל קרבנות זענען נישט תמידים, רעכנט ער ארויס אן אנדערע קאטעגאריע. פסח אדער די מוספים רעכנט ער ארויס אן אנדערע… פסח איז אין ספר קרבנות.

קרבנות ציבור שאינם תמידים, אזויווי א פאר ענטפערן דבר של ציבור, קומט אויס אז א חטאת באלאנגט אין ספר קרבנות, נישט אין ספר עבודה. תמידים, ער זאגט נאכאמאל פסח איז אין ספר קרבנות.

עבודת יום הכיפורים – ס’איז אינטערעסאנט, געוויסע זאכן, למשל יום כיפור, הלכות יום כיפור איז דא אין זמנים, אבער הלכות עבודת יום כיפור איז א דין אין קרבנות, ס’איז דא אין דעם ספר. און אזוי נאך זאכן. די זעלבע זאך מיט קרבן פסח.

עבודה איז די עבודת בית המקדש, פון די בנין בית המקדש ביז די גאנצע סדר עבודה. דו ווילסט זיין א איד וואס וויל בויען די בית המקדש, דארפסטו וויסן די הלכות. דארפסט אויך וויסן ספר קרבנות, אבער דאס איז שוין נאך אביסל אנדערש.

ס’איז אינטערעסאנט אז ער צעטיילט שמיני ותשיעי. מיר זעען די הלכות עבודת יום הכיפורים, וואס זענען זייער ענליך צו דעם, נאר וואס עס איז אביסל אנדערש, ווייל דאס איז קרבנות היחיד. אויסער וואס עס איז דא קרבנות ציבור, איז דא קרבנות היחיד, וואס איז ווי חטאות, עולות, שלמים. און דאס איז ווייניגער נוגע – טייטש, עס איז נישט קיין היכי תמצא, אבער בית המקדש קען שטיין אויך אן דעם, עס איז נאר אויב א יחיד האט א חטא.

החילוק בין ספר עבודה לספר קרבנות

ס’איז אינטערעסאנט אז ער צעטיילט שמיני ותשיעי. ספר תשיעי, מ’זעט אז ער כולל בו מצוות וואס זענען זייער ענליך צו דעם, נאר וואס ס’איז אביסל אנדערש – ער רעדט פון קרבנות היחיד. אויסער וואס ס’איז דא קרבנות ציבור, איז דא קרבנות היחיד, ווי חטאת, עולה, שלמים. און דאס איז ווייניגער נוגע, ס’איז נישט קיין עיכוב – דער בית המקדש קען שטיין אויך אן דעם. ס’איז נאר אויב א יחיד האט א חטאת וואס ער ברענגט. א חלק איז נישט אזוי ווי קרבן פסח וואס מ’דארף ברענגען, אבער דער עיקר חילוק איז יחיד און ציבור.

ער זאגט דאך, מ’קען זען: בנין מקדש וקרבנות ציבור – ווייל דאס איז אזויווי איין קאטעגאריע. דו האסט א מקדש מיט די קרבנות ציבור. קרבנות יחיד איז שוין אן הוספה, ס’איז אן אנדערע סארט זאך.

פארוואס האט ער עס טאקע צעטיילט? פשוט ווייל ס’איז צוויי גרויסע חיבורים, דער רמב”ם האט אויך געוואלט אז יעדע איינס פון זיי זאל זיין א באנד, מ’זאל קענען מאכן א סדר הרמב”ם, מ’זאל וויסן בערך ווי לאנג ס’דויערט א ספר, נישט אז ס’זאל זיין איין גאר לאנגע ספר.

קען זיין, אבער דאס איז כמעט די זעלבע קאטעגאריעס. ס’איז א מציאות אז ער האט עס טאקע צעטיילט פאר א פראקטישע סיבה. אבער ס’מאכט סענס – דער חילוק פון ציבור און יחיד מאכט סענס. אפשר אונזער לערנען נישט קרבנות בכלל, איז ביי אונז אלעס איין גרויסע מושג, אבער ווער ס’טראכט אריין וועט ער זען אז ס’מאכט אסאך סענס דער חילוק פון סדר עבודה און קרבנות. דו ברענגסט א קרבן – ס’איז אן אנדערע סארט זאך.

ספר טהרה

דער צענטער ספר: אכלול בו מצוות שהן בטהרות ובטומאות, וואס האט צוטון מיט טומאה וטהרה. וקראתי שם ספר זה ספר טהרה. ער הייבט אן מיט טהרה, אזויווי פרשת תזריע רופט מען פרשת טהרה – ער רעדט וועגן די פאזיטיוו.

—

ספרים י”א-י”ד: בין אדם לחבירו

ספר נזיקין

דער עלפטער ספר: אכלול בו מצוות שהן איסורין לחבירו. מ’גייט שוין זען אז ס’איז דא מער ווי איין “ואהבת לרעך כמוך”. אבער ער גייט זאגן די מצוות שבין אדם לחבירו וואס דא אין זיי א היזק תחילה – מצוות שבין אדם לחבירו וואס איז א באלד נזיקין, בממון או בגוף. אויב איינער האט איינעם געשעדיגט בממון אדער בגוף, די אלע ענינים – קראתי שם ספר זה ספר נזיקין.

ספר קנין

דער צוועלפטער ספר איז אויך די ענינים פון בין אדם לחבירו: אכלול בו מצוות מקח וממכר. ס’איז אינטערעסאנט, ער רופט עס מצוות – ס’איז נישט מצוות. די מצוות איז וויאזוי צו דיעלן מיט מקח וממכר, מ’זאל נישט אפנארן, און וויאזוי מ’זאל טון די הלכות קנינים.

ספר משפטים

דער דרייצנטער ספר: אכלול בו המצוות שבין אדם לחבירו בשאר דינים שאין תחילתן היזק. ווען ס’איז דא סכסוכים צווישן מענטשן אדער געלט דיספיוט, אבער נישט וואס ס’האט זיך אנגעהויבן מיט א היזק. נאר אנדערע וועגן – כגון שומרים, אלע הלכות פון די שומרים, בעלי חובות, טענות, כפירות (אז איינער איז כופר אין יענעם’ס טענות). טענות און כפירות – ס’מיינט טוען ונטען, ביי די רמב”ם איז טוען וכופר. קראתי שם ספר זה ספר משפטים.

דרך אגב, ווי מ’האט געזאגט ביי קרבנות און עבודה, מ’קען פרעגן די זעלבע קשיא אויף משפטים און נזיקין. משפטים און נזיקין זענען אלע ביידע משפטים, נאר ס’איז א קאטעגאריע פון משפטים וואס הייסט נזיקין. אין חושן משפט איז אלץ איינס – די אלע דריי ספרים זענען בעצם חושן משפט. איז לכאורה די זעלבע ריזען – ווייל ס’וואלט געווען גאנץ גרויס, הגם דאס איז אביסל טענערע ספרים ווי עבודה און קרבנות.

ספר שופטים

דער פערצנטער ספר: איך האב אריינגעלייגט מצוות השייכות לסנהדרין, מצוות וואס האבן צו טון נאר מיט סנהדרין – כגון מצוות מיתות בית דין, קבלת עדות (וויאזוי מ’איז מקבל עדות), ודין המלך ומלחמותיו. מיט דעם ענדיגט זיך די רמב”ם – הלכות מלכים ומלחמותיהם. וקראתי שם ספר זה ספר שופטים.

ער האט אויך געזאגט אז ס’איז א ספר וואס איז זייער קאנעקטעד מיט משפטים. ווען ס’איז דא א נזק אדער א מחלוקת, דארפן די אלע וויסן הלכות עדות למשל. הלכות עדות איז די פארט וואס געהערט פאר די סטרוקטור פון די בית דין, נישט פאר די שאלה צו ער איז גערעכט – מער פאר די סדר הדין און אזעלכע זאכן.

נביא לעומת מלך

אויב דו געדענקסט – וויאזוי מ’דארף זיך אויפפירן מיט א נביא שטייט אין הלכות יסודי התורה. וויאזוי מ’דארף זיך אויפפירן מיט א מלך שטייט ביי די ענד אין ספר שופטים. ס’איז א שטארקע נקודה: דאס איז אן ענין פון יסודי האמונה – וויאזוי דער אייבערשטער רעדט צו מענטשן. און דאס איז אן ענין פון וויאזוי מ’דיעלט מיט מענטשן. ס’איז דא גראדע זאכן אין ספר שופטים וואס זענען א ביסל יסודות וועגן די נושא פון בית דין, תורה שבעל פה.

—

אויב דו געדענקסט מיין סדר – איך האב געזאגט אז ס’איז דא צען עולמות, צען ספרים, און פיר יסודות אין די עולם התחתון. וועסטו זען אז די לעצטע פיר ספרים זענען בפירוש בין אדם לחבירו, וואס איז ממש אין יענע עולם הזה. דאס איז פארוואס ס’איז דא פיר. אלעס ביז דעמאלטס האט א ביסל רוחניות’דיגע חלקים. ס’איז דא – די רמב”ם זאגט דאך די ערשטע פינף בין אדם למקום און די צווייטע פינף בין אדם לחבירו. דא איז מער – ס’איז פערצן.

און דער רמב”ם איז דאך מסביר פארוואס די לעצטע פיר ספרים זענען גאנץ קליינע ספרים רעלאטיוולי, און אויך זייער צעטיילט. ס’קען זיין אז ס’איז דוקא דארף זיין פיר.

—

דיון: פארוואס איז ספר נשים א באזונדערע קאטעגאריע?

ס’איז אינטערעסאנט, ווייל א חלק פון ספר אהבה איז שוין בעצם ענינים פון בין אדם לחבירו. אין ספר אהבה איז דא מידות.

בעצם, למשל, ספר נשים איז אויך – דו קענסט זאגן אין א געוויסע וועג – וויאזוי דו דיעלסט מיט א פרוי. הלכות אישות איז אלל אבאוט אן ענין פון בין אדם לחבירו, פון זיין מקיים צו א פרוי, טון די מצוות וואס איש לאשתו, און אזוי ווייטער. זאל מען נישט מגרש זיין די וועלט אריין.

ס’איז א געמיש. א חלק איז א געמיש. ס’איז דא קרבנות און זרעים. בעצם זרעים, שמיטה, תרומת המעשר זאגט ער בין אדם לחבירו. די תורה איז, מען קען זאגן, 50/50 געמישט פון בין אדם למקום, בין אדם לחבירו.

אבער דו פרעגסט אן אינטערעסאנטע שאלה: למשל, פארוואס בכלל איז דא א קאטעגאריע נשים? נשים איז דאך אזוי ווי א סארט קנין, און ווען די הלכות קידושין שטייט “אשה נקנית, בהמה נקנית.” אבער ס’איז די מאמע פון אלע קנינים – וואס איז די גרעסטע קנין? ווען דו בויסט א משפחה. פארקערט, ס’איז נאר א קנין בדרך משל באמת. ס’איז דא נשים – ס’איז נישט אמת’דיג א סארט קנין.

דו פארשטייסט נאך אלץ אז ס’איז דא א חילוק. ס’איז נישט קיין הלכות וואס איז שייך צו בית דין. די הלכות קידושין זענען זייער א שיינע זאך, אבער נישט אמת’דיג א הלכה וואס איז שייך צו א בית דין, צו די סדר פון די דיני ממונות, פון אזעלכע זאכן. ס’איז אן אנדערע קאטעגאריע.

איך פארשטיי, ס’איז אנדערש. אבער אין א וועג איז עס נאך א… ס’איז דא זאכן וואס א פרוי קען נישט זיין אן אפוטרופוס, און געווענליך שיטת הרמב”ם איז אז מען קען אויף כמעט אלעס מאכן א דין מיט די בית דין.

אבער דאס דארף מען נאך בעסער פארשטיין. נאכאמאל, די מעין זאך איז – ביידע זאכן איז די זעלבע: אז די תורה וויל אכטונג געבן אז א גבר אלים זאל נישט קענען צוטרעטן א צווייטן. וועגן דעם האט מען געמאכט פארשידענע רולס און גדרים. און די זעלבע זאך איז דאך דא – אז א מאן זאל נישט קענען צוטרעטן א פרוי וכדומה. דאס איז די עיקר יסוד: אז די תורה פראטעקט דעם נרדף. דאס איז א בעיסיק, בעיסיק זאך.

איך האב מורא אז ס’איז דא עפעס א מער יסודות’דיגע זאך אין די נושא. וואס איז ספר נשים? ס’איז דא הלכות אישות, נאכדעם הלכות גירושין, נאכדעם הלכות יבום וחליצה – להקים שם לאחיו המת. ס’איז פשוט אלץ רחמנות אויף די מת, אבער ס’איז דא דערין עפעס מער, עפעס אן ענין פון…

איך האב מורא אז ס’איז דא עפעס א זייער בעיסיק זאך אין די הלכות פון סדר נשים. דו קענסט עס רופן בין אדם למקום, בין אדם לחבירו – עפעס איז נישט די זעלבע. ס’איז נישט קיין הלכות טוען ונטען, ס’איז נישט קיין… עפעס גייט דארט פאר.

ירושה למשל – אין וועלכע קאטעגאריע איז עס אין רמב”ם? נחלות, שופטים.

—

מבנה ההלכות ברמב”ם

“וזהו חילוק ההלכה של חיבור זה לפי ענייני הספרים.”

דער רמב”ם טוט צוויי זאכן: איינס – אריינצולייגן אין די פערצן קאטעגאריעס. אבער אויך – עס אריינלייגן אין די הלכות פון די מצוות. דער רמב”ם האט קודם געמאכט די פערצן קאטעגאריעס, און אין יעדע קאטעגאריע האט ער געמאכט הלכות – ווי הלכות פון די גמרא לייגט מען אריין.

הלכות מיינט ער אזוי ווי הלכות יסודי התורה, הלכות דעות. די מסכת’ס – וואס טייטש הלכות? למשל, אין ספר עבודה איז דא הלכות בית הבחירה, הלכות כלי המקדש. דאס איז געווען דער צווייטער לעוועל. דאס איז אזוי ווי במקום מסכת – אזוי ווען די משניות איז דא סדרא, אזוי ווי ער זאגט דא הלכות שבת, הלכות פסח, הלכות חמץ ומצה. דאס איז אזוי ווי די מסכתות פון די משנה. דער רמב”ם, אנשטאט מסכתות, רופט ער עס הלכות.

עס איז אביסל קאנפיוזינג, ווייל דער רמב”ם רופט צוויי זאכן הלכות: עס איז דא די קליינע הלכות ווי א משנה, און ס’איז דא די גרויסע זאך וואס ער רופט הלכות – די גרופ הלכות. ווען ער וואלט עס גערופן מסכתא, וואלט מען גרינגער פארשטאנען. ווייל ער רופט עס הלכות, אפשר האט מען נישט פארשטאנען וואס ער מיינט – די ווארט מסכתא.

מבנה ספר משנה תורה – הלכות כמסכתות

די הלכות ביי דער רמב”ם איז אזוי ווי במקום מסכתות. אזוי ווי די משניות האט סדרים, איז דא הלכות שבת, הלכות פסח, הלכות חמץ ומצה – דאס איז אזוי ווי די מסכת פון די משנה. דער רמב”ם, אנשטאט מסכת, רופט ער עס הלכות.

ס’איז קאנפיוזינג, ווייל דער רמב”ם רופט צוויי זאכן הלכות. ס’איז דא די קליינע הלכות ווי א משנה, און ס’איז דא די גרויסע זאך וואס ער רופט הלכות – די גרופע הלכות. אויב וואלט ער גערופן עס מסכתא, וואלט מען גרינגער פארשטאנען פארוואס ער רופט עס הלכות.

סדר העבודה של הרמב”ם

נאכדעם האט ער געמאכט within יעדע קאטעגאריע הלכות. אפשר פארקערט – אפשר האט ער קודם געמאכט די הלכות און נאכדעם האט ער זיי אריינגעשטעלט אין גרעסערע קאטעגאריעס, איך ווייס נישט.

און אין יעדע איינע פון די הלכות קומט געוויסע מצוות. Really, פארקערט – קודם, די סדר פון די רמב”ם’ס ארבעט איז געווען פארקערט. קודם האט ער געלערנט יעדע מצוה, ער האט געטראפן וואו ס’שטייט הלכות פון די מצוה, צוזאמגעשטעלט אויף הלכות די מצוות, און די הלכות האט ער אריינגעשטעלט אין books.

מ’דארף וויסן, אין די בריוו דערציילט ער אסאך וועגן די משנה תורה, ספעציעל דארטן וואו ער פארטיידיגט זיך קעגן די וואס האבן אים קריטיקירט, און דארטן זאגט ער אביסל מער וויאזוי זיין ארבעט איז צוגעגאנגען. אפשר דארטן זאגט ער צו ער האט געענדיגט לערנען גאנץ ש”ס און ער האט אנגעהויבן ארבעטן וויאזוי זיי צו טיילן, אדער פארקערט – ער האט געלערנט די תרי”ג מצוות און ער האט אנגעהויבן זען וויאזוי אלע מאמרים אין די גמרא האט ער אריינגענומען דעם. אין די ספר המצוות, דארטן אין די הקדמה שטייט אביסל מער, אבער נישט קיין סאך מער. מ’קען זיך פארשטעלן וויאזוי ס’איז די ארבעט.

—

ספר המדע – הלכות יסודי התורה

זאגט דער רמב”ם: אין ספר המדע, הלכות – די מעין קאטעגאריע פון אזויווי מסכתות – איז חמשה, והן הן יסודים:

– הלכות יסודי התורה

– הלכות דעות

– הלכות תלמוד תורה

– הלכות עבודה זרה וחוקות הגוים

– הלכות תשובה

עשר מצוות בהלכות יסודי התורה

זאגט דער רמב”ם: הלכות יסודי התורה יש בכללן עשר מצוות – פריער האט ער אונז צעטיילט אלע מצוות עשה און נאכדעם אלע מצוות לא תעשה, ווייל ער האט געוואלט אויסרעכענען די תרי”ג מצוות. אבער יעצט וויל ער נישט טון אזוי, יעצט וויל ער לייגן אין קאטעגאריעס לפי די הלכות. יעדע הלכות לייגט ער אריין אלע מצוות וואס איז דא אין דעם.

אין הלכות יסודי התורה איז דא צען מצוות – שש מצוות עשה וארבע מצוות לא תעשה. וזהו פרטן:

1. לידע שיש שם אלוה

2. שלא יעלה במחשבה שיש שם אלוה זולתי ה’

3. ליחדו

4. לאהבו

5. לירא ממנו

6. לקדש שמו

7. שלא לחלל את שמו

8. שלא לאבד דברים שנקרא שמו עליהן

9. לשמוע מן הנביא המדבר בשמו

10. שלא לנסותו

הערה על שיטת הרמב”ם

דאס איז אן אינטערעסאנטע זאך – דער רמב”ם גיבט נישט אזא קלארע דעפינישאן פון יעדע הלכות וואס איז וועגן. ער גיבט נאר דיר די ליסט פון מצוות וואס ער האט אריינגעשטעלט, און מ’דארף אליין פארשטיין וויאזוי די אלע מצוות זענען פארבונדן.

למשל, יסודי התורה איז גאנץ פשוט צו פארשטיין. אבער אנדערש ווי די ספרים וואס ער האט געגעבן א דעפינישאן פאר יעדע סעיף וואס איז מגדיר די סעיף – נישט אויף יעדע הלכה גיבט ער א דעפינישאן. ער זאגט נישט אויף די הלכות “וואס איז די הלכות יסודי התורה? הרי הן בענין יסודי התורה” – און ממילא פירט ער אריין אין די צען מצוות. און סאמטיים איז דא מצוות וואס איז שווער צו פארשטיין פארוואס דאס גייט אריין דארט.

צום ביישפיל, אין ספר המדע האט ער געזאגט אלעס וואס מ’דארף וויסן. דאס אז מ’דארף לשמוע מן הנביא, מ’דארף צוהערן – איז אפשר נאך נישט די קאטעגאריע אז דאס מיינט מ’דארף וויסן. אבער גלייבן אין נביאים איז יא א יסוד אין תורה. ער זאגט די לשון פון וואס די מצוות זענען – ער זאגט נישט די יסוד אז נביאים רעדן בשם הקדוש ברוך הוא, נאר די מצוה איז לשמוע מן הנביא. דאס איז די מצוה, ער גייט נישט אין די יסוד.

פון די ליסט פון מצוות קען מען נישט אלעמאל וויסן גענוי וואס דער רמב”ם וויל מיט די גרופע פון הלכות. מ’קען נאר וויסן וויאזוי ער האט אריינגעשטעלט אלע מצוות.

למשל, דא איז דא א פעימעס וואס קומט אריין – “לא תחלל את שם קדשי”. ס’איז נישט אינגאנצן קלאר פארוואס דאס קומט אריין אין הלכות יסודי התורה. ער מאכט לכתחילה אלס א פאזיטיוו – קידוש השם – און “לא תחלל” אלס א נעגאטיוו. אבער פארוואס קומט דאס אריין אין הלכות יסודי התורה?

לכתחילה מיינט אז מ’דארף וויסן וואס די נפש זאל זיין. ווייל דער בעל התניא האט געמיינט אז א איד געדענקט אז ער גייט האבן מסירות נפש, ווייסט ער אז ער האט ליב דעם אייבערשטן, און ער האט אנגענומען עול מלכות שמים.

דער רמב”ם האט זיך אויך געווען מגלגל מיט די עקזיסטינג תורה. ער האט זיך נישט קריעיטעד א נייע וועלט – ס’איז דא תרי”ג מצוות, ער דארף זיי אלע לייגן אין קאטעגאריעס. אבער ער זאגט נישט קיין מפני מה, ער גיבט נישט קיין הסבר אויף וואס ליגט אלעס אין דעם.

—

הלכות דעות – אחת עשרה מצוות

די צווייטע הלכות אין ספר המדע – הלכות דעות, יש בכללן אחת עשרה מצוות, חמש מצוות עשה ושש מצוות לא תעשה. וזהו פרטן:

1. להידמות בדרכיו – זיך צו מדמה זיין צו גיין בדרכיו של הקדוש ברוך הוא

2. להידבק ביודעיו – זיך צו באהעפטן אין די יודעים וואס ווייסן אין הקדוש ברוך הוא, די תלמידי חכמים

3. לאהוב את רעים – ליב האבן אנדערע אידן, אדער ליב האבן חברים

4. לאהוב את הגרים

5. שלא לשנוא אחים – די איסור פון פיינט האבן אנדערע אידן

6. להוכיח – מ’זאל מוכיח זיין. דאס האט דער רמב”ם אריינגעלייגט אין די הלכות דעות

להוכיח – ההיפך מלא תשנא בלבבך

להוכיח איז די צווייטע זייט פון שלא לשנוא. זיי נישט פיינט, אבער זאג אים וואס דו ווילסט פון אים. להוכיח איז די אפאזיט פון “לא תשנא בלבבך” – “הוכח תוכיח”, זאג אים יא. אבער להוכיח איז אויך א וועג פון ווייזן אז דו האסט ליב א איד, ווייל דו קעירסט פאר אים, זאגסטו אים מוסר.

דער רמב”ם האט עס געמיינט בעיקר בין אדם לחבירו, בעיקר ווען דו ביסט אין א מחלוקת מיט אים. דאס איז דער דרך ארץ.

7. שלא להלבין פנים – איז אויך קאנעקטעד. אז ווען דו וועסט אים מוכיח זיין, זאלסטו עס נישט טון באופן וואס ס’איז מלבין פנים. ווייל בלאזן אויף יענעם – האסטו אים ליב, האסטו אים נישט מלבין פנים. דו זאגסט אים נישט אין פנים אריין וואס דו האסט אים צו זאגן – אבער די חסרון איז אז דו האסט אים נישט ליב. די עצה איז אים מוכיח זיין, אבער געדענקען אים נישט מלבין פנים צו זיין.

8. שלא לענות אומללים – נישט וויי טון צובראכענע מענטשן, וואלנעראבל מענטשן

9. שלא להלך רכיל – וואס האט דער רמב”ם געזאגט? לרגל – שפיאנירן אידן אויף א צווייטע מענטש. אין אידיש: נישט זיין קיין יענטע.

10. שלא לנקום

11. שלא לנטור – אפילו ווען מ’האלט זיך איין פון נקמה, אבער יענעם זאגן אז מ’האלט זיך איין פון נקמה. ס’איז אינטערעסאנט, ווייל א מענטש קען טועה זיין – לנטור מיט “וחי אחיך עמך”, ער קען זאגן מ’טאר נישט האלטן אין לעבן, מ’דארף אים זאגן. ניין, ניין, ניין – מ’דארף אים זאגן אז איך גיי נישט נוקם זיין, מ’דארף אים גיין זאגן. ס’איז דא א וועג וויאזוי צו זאגן צו ענדיגן א מחלוקת, צו ענדיגן א ווייטאג, און ס’איז דא א וועג פון זאגן אנצוהייבן א ווייטאג.

—

הלכות תלמוד תורה – שתי מצוות עשה

הלכות תלמוד תורה, יש בכללן שתי מצוות עשה:

1. ללמוד תורה

2. לכבד מלמדיה ויודעיה

ס’איז אינטערעסאנט – ס’זעט אויס אז לכבד מלמדיה ויודעיה איז נישט קיין ענין פון “ואהבת לרעך”, נאר ס’איז א חלק פון קניין תורה. דורך מכבד זיין די לומדים ווערט מען א תלמיד חכם.

ווייל “להדבק ביודעיו” איז אויך זייער אן ענליכע זאך – זיך מדבק זיין אין תלמידי חכמים – אבער דאס איז אן אנדערע, דאס איז אין הלכות דעות. דא רעדט מען פון וויאזוי קונה צו זיין תורה – איז דא צוויי וועגן: דורך לערנען און דורך זיין מיט תלמידי חכמים. די כבוד התורה איז פארט פון די וועג וויאזוי די תורה ווערט אויסגעלערנט ביי די ציבור.

—

הלכות עבודה זרה וחוקות הגוים – 51 מצוות

הלכות עבודה זרה וחוקות הגוים, יש בכללן אחת וחמישים מצוות – 51 מצוות וואס האט צו טון מיט עבודה זרה וחוקות הגוים. שתי מצוות עשה – בעיקר איז עס לא תעשה – ותשע וארבעים מצוות לא תעשה. ואלו הן פרטיהן:

1. שלא לפנות אחר עבודה זרה – נישט נאכגיין עבודה זרה

2. שלא לתור אחר הרהור הלב וראיית העינים – נישט נאכגיין די הרהור הלב און ראיית העינים לגבי עבודה זרה

3. שלא לגדף – נישט צו מגדף זיין דעם אייבערשטן, ס’איז א סארט וועג פון מקלל זיין

4. שלא לעבוד אותה כדרך עבודתה – נישט טון די עבודה זרה

5. שלא להשתחוות לה – נישט בוקן

6. שלא לעשות פסל לעצמו

7. שלא לעשות פסל אפילו נישט פאר זיך

מצוות לא תעשה בהלכות עבודה זרה

א’ – שלא לפנות אחר עבודה זרה. ב’ – שלא לתור אחר הרהור הלב וראיית העיניים לגבי עבודה זרה. ג’ – שלא לגדף, זה סארט וועג פון מקלל זיין דעם אייבערשטן. ד’ – שלא לעובדה כדרך עבודתה. ה’ – שלא להשתחוות לה. מצוה ו’ – שלא לעשות פסל לעצמו. מצוה ז’ – שלא לעשות פסל אפילו לאחרים. מצוה ח’ – שלא לעשות צורות אפילו לנוי, דאס איז אין הלכות עבודה זרה, זעט אויס אז ס’איז אסור אפילו לנוי.

מצוה ט’ – שלא להדיח אחרים אחריה, מ’זאל נישט אונטעררייצן און העצן אידן נאך עבודה זרה. מצוה י’ – לאסור עיר הנדחת. מצוה י”א – שלא לבנותה, מ’זאל עס נישט צוריק איבערבויען נאכדעם. מצוה י”ב – מ’זאל נישט הנאה האבן פון געלט פון עיר הנדחת. מצוה י”ג – מ’זאל נישט מסית זיין א יחיד פאר עבודה זרה. מצוה י”ד – מ’זאל נישט ליב האבן קיין מסית. מצוה ט”ו – מ’זאל נישט שטארק פיינט האבן א מסית. מצוה ט”ז – שלא להצילו, מ’זאל נישט ראטעווען א מסית. מצוה י”ז – מ’זאל נישט מלמד זכות זיין אויף א מסית.

ביי א געווענליכע דיני נפשות דארף מען מלמד זכות זיין אפילו אויף א רוצח, אפשר איז דא א לימוד זכות, אבער נישט ביי א מסית. און די נעקסטע איז זייער ענליך – מ’זאל זיך נישט צוריקהאלטן פון מלמד זיין חובה, פון זוכן חובה אויף א מסית.

נבואת שקר וכישוף

מצוה י”ח – מ’זאל נישט מתנבא זיין בשם עבודה זרה. מצוה י”ט – אויב איינער זאגט אז ער איז מתנבא בשם עבודה זרה, זאל מען אים נישט אויסהערן.

מצוה כ”א – מ’זאל נישט מתנבא זיין בשקר, אפילו אויב איינער זאגט עס בשם השם.

מצוה כ”ב – מ’זאל נישט מורא האבן פון הרג’ענען א נביא שקר. דא האב איך א קשיא – מצוה כ”א לכאורה דארף באלאנגען אין הלכות יסודי התורה, זיין מתנבא בשקר בשם השם. מ’וועט זען ווען מ’וועט לערנען, ס’איז א נביאות שקר.

מצוה כ”ג – מ’זאל נישט שווערן בשם עבודה זרה.

מצוה כ”ד – מ’זאל נישט מאכן די סארט כישוף וואס הייסט אוב. מצוה כ”ה – מ’זאל נישט מאכן די סארט כישוף וואס הייסט ידעוני. מצוה כ”ו – מ’זאל נישט טון די עבירה וואס הייסט מעביר זיין זרעו למולך.

מצבה, אבן משכית, ואשרה

מצוה כ”ז – מ’זאל נישט אויפשטעלן קיין מצבה, וואס איז א מזבח נישט אין בית המקדש. מצוה כ”ח – מ’זאל זיך נישט בוקן אויף אן אבן משכית, אויף אן אויסגעפלאסטערטע שטיין. מצוה כ”ט – מ’זאל נישט איינפלאנצן אן אשרה.

מצוה ל’ – מ’זאל מאבד זיין עבודה זרה און אלעס וואס מ’האט געמאכט לשם עבודה זרה. מצוה ל”א – מ’זאל נישט הנאה האבן פון עבודה זרה און אלע משמשי עבודה זרה. מצוה ל”ב – מ’זאל נישט הנאה האבן פון די ציפויים און תכשיטים וואס מ’האט ארויפגעלייגט אויף עבודה זרה.

יחס לעובדי עבודה זרה

מצוה ל”ג – “שלא לכרות ברית”, מ’זאל נישט מאכן א בונד מיט עובדי עבודה זרה, נאר מ’זאל מלחמה האלטן מיט זיי. מצוה ל”ד – “לא תחנם”, מ’זאל נישט רחמנות האבן אויף זיי, אפשר נישט געבן מתנות, מ’וועט זען אין רמב”ם. מצוה ל”ה – מ’זאל נישט לאזן עובדי עבודה זרה וואוינען אין א לאנד וואס באלאנגט פאר אידן, אדער אין ארץ ישראל. מצוה ל”ו – מ’זאל זיך נישט טון ענליך צו זייערע מנהגים אדער זיך אנטון אזויווי זיי טוען זיך אן.

סוגי כישוף

דא קומט אפאר מצוות וואס האט צוטון מיט כישוף: מצוה ל”ז – מ’זאל נישט טון ניחוש. מצוה ל”ח – מ’זאל נישט טון קסם. מצוה ל”ט – מ’זאל נישט טון עונן. מצוה מ’ – מ’זאל נישט טון חובר חבר. מצוה מ”א – מ’זאל נישט טון דורש אל המתים.

קודם האט ער גערעדט פון די מעשה וואס דער מכשף טוט. יעצט רעדט ער אז א מענטש זאל נישט גיין צו די באבא וואס איז אן אוב אדער א ידעוני אדער א מכשף. מצוה מ”ד איז אז מ’זאל נישט פרעגן פון א מכשף. ס’איז דאך דא אן איסור “לא תעשו אוב וידעוני” שוין פריער געווען, דארף מען עיון זיין.

מנהגי עובדי עבודה זרה

מצוה מ”ה – מ’זאל נישט אפשערן די אלע האר פון קאפ, און די רמב”ם לייגט עס אריין אונטער עבודה זרה ווייל אזוי פלעגן די עובדי עבודה זרה גיין. מצוה מ”ו – “שלא להשחית פאת הזקן”, מ’זאל נישט שניידן די בארד. און געדענקסט אז פריער אין די ליסט פון די מצוות האט ער געזאגט “כדרכי עבודה זרה”.

מצוה מ”ז – אז א מאן זאל נישט אנטון צירונגען פון א פרוי. מצוה מ”ח – די פרוי זאל נישט אנטון תכשיטי איש. און דאס האט ער אויך געזאגט אז אזוי פלעגן עובדי עבודה זרה טון, אדער דאס איז געווען א חלק פון די עבודה זרה.

מצוה מ”ט – מ’זאל נישט מאכן א כתובת קעקע, עפעס אריינשרייבן אין די בשר. מצוה נ’ – מ’זאל נישט גודד, דאס הייסט עפעס א סארט קראצן אויף די שטערן, וואס איז אויך געווען א מנהג פון עבודה זרה. און די לעצטע – שלא לעשות קרחה על מת, מ’זאל זיך נישט קראצן אויף א מת, קרחה מיינט זיך שטארק אפגאלן די האר אויף א מת, און ס’איז אויך אן ענין פון עבודה זרה.

הלכות תשובה וסיכום ספר המדע

און די לעצטע זאך פון ספר המדע איז הלכות תשובה, וואו דאס איז טאקע איין מצוה. עס איז א לאנגע גרויסע פרק, ער רעכנט אויס וואס מיינט תשובה, און דארט גייט ער אריין זייער אסאך אין די יסודי התורה. עס האט אויך יסודות, אבער עס איז נישט אריינגעלייגט אין די יסודי התורה, נאר עס איז מער יסודות פאר אן עבודה פון א מענטש.

איין מצוה – “ויהי כי ישוב אחיו מחטאו לפני ה'”, א מצוה אז מ’זאל טון תשובה און מ’זאל עס טון באופן וידוי.

כל המצוות בספר זה – אין דעם ספר האבן מיר געקאווערט 75 מצוות, 16 פון זיי מצוות עשה, און 59 מצוות לא תעשה. געוואלדיג, האבן געענדיגט מיט דעם סדר פון ספר המדע.

ס’איז א גאנצע גרויסע ספר רעלאטיוו צו אנדערעס, עס האט 75 מצוות, מאוסטלי ווייל דא איז זייער א סך מצוות עבודה זרה.

ספר אהבה

ספר ב’, דער צווייטער ספר איז ספר אהבה.

מבנה ספר אהבה

וואס געט מען אויפטון ווען מ’לערנט דער גאנצע ספר? און געדענקט אז די אלע צדיקים זאגן אז א איד דארף נישט וויסן אלע הלכות, נאר וויסן ווי נאכצוקוקן. דער קאסאווער רבי איז געקומען פארערן מיט אונז אין כולל, ווי ר’ יצחק האט אויך געלערנט מיט אונז, אז זיי האבן געלערנט אבן העזר. עס איז שווער צו געדענקען, אבער אינקלוסיוו ווייסט מען גענוג וויסן ווי נאכצוקוקן, וויסן וואס איז א שאלה.

ס’איז דא זעקס הלכות: הלכות קריאת שמע, הלכות תפילה וברכת כהנים – ברכת כהנים זעט אויס א אנדערע סארט מצוות, א מצוה אויף די כהן, אבער עס איז א חלק פון הלכות תפילה ווייל מ’טוט עס ביים דאווענען. הלכות תפילין ומזוזה וספר תורה. הלכות ציצית. הלכות ברכות. און הלכות מילה.

מילה בספר אהבה

וואס דאס איז וואס דער רמב”ם האט געזאגט – אפילו עס איז נאר אן איינמאליגע מצוה, אבער איז עס אן ענין וואס איז “מזכיר תמיד”, און דערפאר איז עס אהבה. און דאס איז לכאורה דער מדרש – דוד המלך האט זיך דערמאנט, ווען ער איז ערום האט ער זיך דערמאנט אין “אות ברית מילה שלו”.

זעט דא אויס אז דער רמב”ם האט נישט אנגענומען להלכה וואס ער זאגט אליין אז מילה איז “להחליש כח התאוה”, נאר אזוי ווי דער רמב”ן אז עס איז “לזכור את שמו יתברך”. ער ברענגט אויך יענע טעם אין מורה נבוכים, ער זאגט דריי טעמים אויף מילה. ס’איז נישט קיין סתירה, אבער ס’איז אמת אז ס’זעט אויס פון דא אז ער האט גענומען מער יענע דרך.

פרדוקס במספר המצוות

ס’איז אינטערעסאנט וויאזוי מצוות ארבעטן, און דאס איז דאך אויך דער “סוד ה’ ליראיו”. דא מצוות וואס אונז טוען מיר יעדן טאג אפאר מאל, און ס’איז איין מצוה. און האבן מיר דא אין הלכות עבודה זרה 51 מצוות, וואס ס’איז עפעס וואס אונז גייען מיר נישט טון אין אונזער גאנצן לעבן. אבער די תורה האט עס מסביר געווען ווייל ס’איז “בעלי ידעו”, און ס’איז גוט צו וויסן – 51 מצוות! מה שאין כן קריאת שמע וואס אונז טוען מיר עס צוויי מאל א טאג איז איין מצוה.

הלכות קריאת שמע

הלכות קריאת שמע האט איין מצוה – ליינען קריאת שמע צוויי מאל א טאג. מצוה אחת, והיא לקרות קריאת שמע פעמיים ביום.

הלכות תפילה וברכת כהנים

הלכות תפילה וברכת כהנים האט צוויי מצוות – תפילה און ברכת כהנים. די גאנצע ספר אהבה איז זייער קליין, ס’איז 11 מצוות סך הכל.

דער רמב”ם האט געהאט א שיטה, און ס’איז דא וואס לערנען אזוי אין תפילה, אז ס’איז דא א מצוה צו “לעבוד את ה’ בתפילה בכל יום”, צו דינען דעם אייבערשטן, ווייל דאס איז די לשון הפסוק “ועבדתם את ה'”, און יעדן טאג אויך.

און יעדן טאג מאכט עס פאר די קאטעגאריע פון אהבה, נישט פון יראה.

יא, יא, יא, איך גיי עס זאגן – איך האב נישט געקענט נעבן צו ליינען ווערטער פון אנדערע מענטשן. דו ווייסט, מער א צדיק לערנסט פאר, ליינסט אפ וואס עס שטייט. איך זאג וואס איך האב געהאלטן. מיין איך צו זאגן, יא, זיי גוט, אבער איך זאג עס פשוט – תפילה און ברכת כהנים.

שיטת הרמב”ם בתפילה

אזוי ווי דער רמב”ם זאגט – דער רמב”ם האט געהאט א שיטה און ער גייט לערנען הלכות תפילה, אז ס’איז דא א מצוה לעבוד את השם בתפילה בכל יום, צו דינען דעם אייבערשטן. ווייל דאס איז די לשון הפסוק “ועבדתם את השם”, און יעדן טאג אויך.

איך רעד – יעדן טאג מאכט עס פאר די קאטעגאריע פון אהבה. ווייל ס’איז נישט פאר די זאך, ווייל דאס טראפט אריין גאנץ אנדערש. אויב וואלט תפילה נאר געווען בעת צרה, וואלט דער רמב”ם אריינגעלייגט ערגעץ וואו אין הלכות מלחמות. תפילה בעת צרה איז א מצוה לויט דעם רמב”ם, און ס’איז הלכות תעניות.

ווייל דאס רעדט זיך פון די מצוה תמידית, נישט פון יום שמועס. דאס איז טאקע ווייל א חברה פון ענינים פון תמידות – ס’איז א מצוה יעדן טאג.

ברכת כהנים – ענין הבכל יום

טאקע ווען עס שרייט טאקע ברכת כהנים אויכעט דא, ווייל דער ענין פון בכל יום. א כהן, ווען ער מאכט סתם אזוי ווער בענטשט צו אידן, כאפט ער אויך די מצוה פון ברכת כהנים. אבער ס’איז פון אן אנדערע קרקא – ס’איז א מצוה וואס ליגט אויף א כהן.

אבער דא וויל ער זאגן דער בכל יום. מען דארף לערנען אז דארט אויכעט ווערט ער גענומען – דאס איז א מצוה בכל יום. אבער ס’איז דא צוויי מצוות יעדן טאג – יעדן טאג דער כהן בענטשט די אידן יעדן טאג.

דער תפילה קען מען פארשטיין – דער רב האט פארשטיין אז תפילה איז נישט פליי הצובח, נאר מער איז ס’פארט פון א האבער, ס’איז א וועג צו דעהזכרת השם. דאס שטימט זייער גוט. עס זעהט אז אויך איז ברכת כהנים וואס איז א מצוה, דער כהנים וועלן מענטשן בענטשן יעדן טאג, איז אויך איינער פון אימערסט.

—

פירוט מצוות ספר אהבה

הלכות תפילין ומזוזה וספר תורה

נאכן תפילה איז מזוזה וספר תורה. מוז ער אין at least דריי מצוות.

פארוואס דא פונעם מצוות? טריק number one איז וואס – ס’איז דא צוויי מצוות אין תפילה. ראש און יד. איינס איז תפילה של ראש, און צוויי איז תפילה של יד. למשל, ס’איז א אנדערע לשון ביי ביידע, אבער ער איז אין עקסטערע מצוות.

די תפילין – עס איז נישט די עשיה. א קאפ דארף זיין.

עניוועי, אבער דאס צו דזשאסטיפייען דעם ספר המצוות וואס עס איז צוויי מצוות, האב איך געדענק.

נאכדעם מזוזה איז איין מצוה – פארשטייט מען צו לייגן א מזוזה ביי די פתחי השערים.

ספר תורה איז דא צוויי מצוות. עס איז דא א פשוט’ע מצוה פאר יעדע איד צו שרייבן א ספר תורה פאר זיך אליינס. און דאס איז די מצוה פאר א מלך צו שרייבן א צווייטע ספר תורה, חוץ פון דעם וואס ער איז א פשוט’ער איד און ער דארף האבן א ספר תורה – שרייבט ער נאך א ספר תורה און ס’גייט אריין אין די צוויי ספר תורות. דאס איז הלכות תפילין ומזוזה וספר תורה.

הלכות ציצית

הלכות ציצית איז איין מצוה – וועלכע מצוה? מאכן ציצית על כנפי בגדיהם.

הלכות ברכות

הלכות ברכות איז איין מצוה, און דאס איז לברך את שמו אחר אכילה – דאס איז די ברכת המזון דאורייתא. ער ברענגט שוין דארט אלע אנדערע הלכות ברכות, אבער די דאורייתא איז זייער לאנג. ס’שטייט דארט אויך די תלתא דפורענותא, ס’איז דאך אן ענין פון די סדר – דאס איז די קאנעקטאר.

ער האט שוין געזאגט די יסוד, ער האט מסביר געווען די סדר הספר – אז אין יעדן מצוה גייט אריין די דרבנן’ס וואס איז קאנעקטעד צו די דאורייתא.

הלכות מילה

הלכות מילה האט אויך איין מצוה – דאס איז צו מל’ן די זכרים ביום השמיני. ס’שטייט דארט אויך אז מ’איז נישט ביום השמיני איז אויך דא א מצוה, אבער דאס איז די עיקר מצוה.

סך הכל מצוות בספר אהבה

קומט אויס אז ס’זענען דא עלף מצוות אין גאנץ ספר אהבה – זייער א שיינע מספר.

—

שאלה: פארוואס איז ספר תורה אין אהבה?

א קלייניגקייט – פארוואס איז ספר תורה אין אהבה? ס’איז אויך אן איינמאליגע זאך. ס’איז א גוטע שאלה.

לכאורה, האבן א ספר תורה איז אליין אויך אן ענין פון אהבה – ס’דערמאנט אלע מצוות התורה. אפשר ווייל ער דארף האבן די ספר תורה א גאנץ לעבן. א איד שרייבט א ספר תורה, יא, ער גייט עס שרייבן איינמאל, אבער ער האט עס. ער וועט תפילין אויך שרייבן איינמאל, אבער די פוינט איז נישט צו שרייבן, נאר צו לייגן.

א ספר תורה איז די מצוה צו שרייבן, אמת. אבער ס’איז נישט ריכטיג, ווייל מ’זעט ווען מ’קויפט א ספר תורה איז מען אויך יוצא. אבער קויפן איז אויך אן איינמאליגע עשיה – ס’איז נישט עפעס וואס דו טוסט א גאנצע צייט. דו האסט א ספר תורה ביי דיר.

אודאי, דו קענסט זען ווי מ’איז מתייגע אין א ספר תורה, אמת, דו קענסט אים לערנען. אבער דו זעסט אז די פוינט דערפון איז צו האבן, צו לערנען. דו זעסט דאך ביי די מלך שטייט בפירוש “והיתה עמו וקרא בו כל ימי חייו”. די פוינט איז אז ער וועט עס זען, ער וועט עס לערנען.

די מזוזה מאכט מען איינמאל אויך. יא, אבער די מזוזה איז אן עדות. א איד דארף האבן א תורה – דאס איז די הלכה.

“והיתה עמו וקרא בו כל ימי חייו” שטייט ביי די מלך, אבער לכאורה ביי די ספר תורה פון יעדן איד איז אויך נישט געמאכט געווארן צו ליגן אין ארון קודש. די עיקר תכלית פון האבן א ספר תורה איז אז ער זאל האבן ביי זיך די ספר תורה און זאל עס נוצן – ביי זיך אין שאנק, וועראיימער מ’לייגט עס.

אוודאי, דער וואס מ’שרייבט א ספר תורה און מ’לייגט עס אין שול און מ’איז נישט מקיים קיין שום מצוה – דער רא”ש האט שוין דאס געזאגט: די מצוה איז צו האבן ספרים און צו לערנען מיט זיי.

—

ספר זמנים

געוואלדיג, שיין. יעצט ספר זמנים.

איז דאך צו זאגן וואס דער ספר זמנים איז – אויך איז עס פריטי סימפל די סדר, און יעדער איינער ווייסט די אלע מצוות וואס דארט איז דא.

ספר זמנים, זאגט דער רמב”ם, הלכותיו עשר. ספר זמנים האט צען מסכתות, ווי מיר וואלטן עס גערופן – צען מיני הלכות.

עשר ההלכות בספר זמנים

דו זעסט דא די רמב”ם:

הלכות שבת, הלכות עירובין – מסכת עירובין האט ער נישט אריינגעלייגט אין די רעגולער קעטעגאריע פון שבת, ווייל ס’איז אנדערש – ס’איז נישט דא קיין חיוב סקילה. ס’איז דא אסאך, ס’איז שוין גענוג – ס’איז שוין דרייסיג פרקים הלכות שבת. דאס איז די ריזען – וואס איז צו גרויס, און אויך די גמרא איז אזוי. יא, די גמרא האט אויך געמאכט מסכת עירובין.

הלכות שביתת עשור – די מצוה פון יום כיפור.

הלכות שביתת יום טוב – די כלליות’דיגע… און אין מסכתות האט מען אויך געמאכט אזוי – ס’איז דאך דא מסכת ביצה, וואס דאס איז הלכות יום טוב בכלליות.

הלכות חמץ ומצה – דאס זענען די מצוות פון פסח. ער רופט עס הלכות חמץ ומצה, ווייל פסח איז די עיקר די קרבן פסח. די חג הפסח איז די חג וואס האט די מצוות פון חמץ ומצה. הלכות קרבן פסח גייט אנדערש – דאס איז קרבנות.

הלכות שופר וסוכה ולולב – דאס זענען די הלכות, די מצוות פון חודש תשרי.

הלכות שקלים – וואס דער רמב”ם לייגט עס אין ספר זמנים ווייל ס’איז א זאך וואס מ’טוט איינמאל א יאר. גוט, דאס שטימט.

הלכות קידוש החודש – וואס דאס איז די יסוד פון אלע הלכות זמנים. איז דאך תלוי אין זמן – דארף מען וויסן די זמנים, דארף מען האבן הלכות קידוש החודש.

הלכות תעניות – א חלק איז תלוי בזמן, א חלק איז ווען ס’איז דא א בצורת. אבער ס’איז דאך דא א גרויס חלק אפילו דאס איז ווען ס’איז מגיע הזמן – יעדע יאר קומט עס, ווען ס’איז תשעה באב דארף מען פאסטן.

הלכות מגילה וחנוכה – דאס זענען די מצוות יום טוב דרבנן, די רבנן’דיגע ימים טובים.

—

הלכות שבת – חמש מצוות

זאגט דער רמב”ם: הלכות שבת יש בכללן חמש מצוות. הלכות שבת האט פינף מצוות אין די תורה – שתי מצוות עשה ושלוש מצוות לא תעשה.

וזהו פרטן:

לשבות בשביעי – מ’זאל שובת זיין, מ’זאל נישט טון מלאכות בשביעי. און די opposite of that, די מצוות לא תעשה איז נישט טון מלאכות. שובת זיין איז טייטש נישט טון מלאכות – ס’איז ביידע פון די זעלבע מעשה פון נישט טון מלאכות. ס’איז צוויי וועגן פון זאגן די זעלבע זאך. די נפקא מינה איז נאר טעכניש – ס’איז אן עשה און לאו. ס’קען אויך זיין די ששת ימים תעשה, אז דו טוסט א גאנצע וואך מלאכה ווייזט מען אז שבת איז משובת. יא, אבער דאס איז די… איך זאג דארט אז דאס איז א מלאכה.

חוץ פון דעם איז דא נאך א לאו:

די מצוה פון קידוש – לקדש היום בזכירה.

שלא לענוש בשבת – מ’זאל נישט משפט’ן אדער עונש’ן פון בית דין בשבת.

שלא לצאת חוץ לגבול בשבת – די מצוה פון תחום שבת.

לקדש היום בזכירה – דער רמב”ם זאגט ביציאתו ובביאתו – קידוש און הבדלה.

—

הלכות עירובין

הלכות עירובין – מצות עשה אחת. און דא רעכנט ער נישט אויס קיין פסוק, ווייל ס’איז “והוא מדברי סופרים”.

אה, right – ס’איז איינע פון די מנין, די זאך. אונז ווילן נאך דא אריינפארן רעכענען די נומערן צו וויסן די סך הכל – צו זיך האט זיך געלייגט אלע תרי”ג מצוות. און זיי רעכענען נישט דאס, ווייל ס’איז א מצוה דרבנן.

מה כוללות הלכות עירובין?

די הלכות עירובין פון רמב”ם איז נישט די עיקר מבואות, חצרות, די זאכן. די הלכות עירובין פון רמב”ם שטייט נאר צוויי סארט עירובין – שיהא עירוב חצרות ועירוב תחומין. ס’איז גארנישט וועגן הלכות מחיצות. מחיצות איז אין הלכות שבת פון רמב”ם.

די רעגולער מצוה פון יציאה דורך די לאו דאורייתא פון מלאכות – די הלכות עירובין וואס איז מדברי סופרים איז בעיקר חצרות, מבואות, די זאכן. די מצוה פון מאכן א פס הדלת וואס מאכט די מבוי ראוי לטלטל, די מצוה פון מאכן אן עירוב חצרות – איז נישט קלאר וועלכע מצוה ס’איז.

אויך די מצוה פון שלא לצאת חוץ לגבול איז די לאו. דא אבער רעדט ער פון די תקנה – די מצוה פון מאכן אן עירוב תחומין. ס’איז דא א מצוה פון די רבנן אז אויב מ’וויל גיין חוץ לתחום זאל מען מאכן אן עירוב תחומין.

סאו לכאורה די עיקר איסור פון נישט ארויסגיין חוץ לתחום שרייבט דער רמב”ם אין הלכות עירובין? מ’וועט דאס זען – ס’קען זיין אז אלע גדרי מצוה. ניין, ער שרייבט עס טאקע נישט – ער שרייבט עס אין הלכות שבת. הלכות עירובין איז נאר וועגן די ווערטער פון א מצוה. אויך פאר עירובי תבשילין.

—

חידוש: ענין העירוב והפת

פאר אלע דריי איז די סאלושן מיט א שטיקל ברויט. דאס איז נישט קיין מיסטישע זאכן.

דאס איז די סיבה פארוואס אברהם אבינו האט געקענט אפילו עירוב חצרות, עירוב תחומין. פארוואס האט אברהם אבינו געדארפט טיילן ברויט פאר אידן? ער האט געוואלט אז אלע אידן זאלן אריינגיין אין די שול.

חידוש חדש

דאס איז א חידוש פון היינט, א נייע חידוש וואס איז מיר היינט איינגעפאלן. איך וועל דיר זאגן דעם פשט. איך וויל אז דו זאלסט עס אריינשרייבן אין דיינע ספרים – “קן גלי יצחק”.

הסבר החידוש

לאמיר איבערזאגן אין פשוט’ע ווערטער:

די פראבלעם פון דעם אז א מענטש קען נישט ארויסגיין חוץ למקומו, און דאס אז א מענטש קען נישט ארויסגיין פון די מבוי אדער ארומגיין אינעווייניג אין די מבוי אדער אינעווייניג אין די חצר אויב ס’איז צעטיילט צווישן עקסטערע רשויות, און די פראבלעם אז מ’טאר נישט קאכן יום טוב ווייל ס’איז א חשש פון איין טאג אויף די אנדערע – די אלע דריי איז מען מתקן מיט אנגרייטן א ברויט און זאגן אויף די ברויט, כביכול לייגן די דעת אויף די ברויט.

טוט מען מיט דעם סיי עירוב תחומין, סיי עירוב חצרות, סיי עירוב תבשילין – און וועגן דעם ווערן די אלע דריי אנגערופן עירוב.

הקשר לאברהם אבינו

האט רבי יצחק געזאגט אז מיט דעם שטייט אין חז”ל אז אברהם אבינו האט מקיים געווען אפילו עירוב.

אבער זאגט ער, אברהם אבינו האט געהאט אן אנדערע פראבלעם – וויאזוי איז מען מודיע פאר די גאנצע וועלט אז הקב”ה איז בורא. אבער אברהם אבינו האט געמאכט “ויטע אשל בבאר שבע” – קודם האט ער געמאכט אשל: אכילה, שתיה, לינה. ער האט געמאכט א פלאץ וואו מ’קען קומען, און נאכדעם “ויקרא שם בשם ה'”.

ער האט אויך גענוצט די טריק פון ברויט – ווייל עסן צוזאמען אידן איז אן עצה וואס איז א סאלושן.

שלש סעודות ועירוב

מ’קען אויך זאגן אז מיט דעם – יא, מ’מאכט א… וועלכע מצוה איז צו געבן לחיים און א תיקון פאר אידן? דאס איז די מצוה פון עירוב.

דאס וואס אידן עסן צוזאמען – אזויווי איך האב דיר געזאגט אז שלש סעודות איז די עיקר מצוה פון עירוב, ווייל דעמאלטס עסן אידן טאקע צוזאמען, מ’שערט א פת.

אה, זאגט ער אז מ’איז יוצא די פת פאר עירוב מיט דעם וואס מ’קויפט פאר די שול. מ’דארף נישט מאכן קיין… דאס איז די עצה פון עסן צוזאמען – אזוי מאכט מען טאקע אז ס’איז אלעס איין רשות.

תשובה לליטוואקעס

וואו, דאס דארפסטו זאגן פאר די ליטוואקעס וואס האבן נישט קיין השגה פארוואס חסידים עסן שלש סעודות אין שול!

דו זאגסט זיי אז זייער פת וואס זיי לייגן אין די שול אויף א מצבה דארט ערגעץ וואו – מ’איז יוצא… די שול איז בילט-אין צו הערן די זאך. און מיט דעם איז מען מקיים די מצוה דרבנן וואס חכמים האבן מתקן געווען צו מאכן עירוב חצרות – אז שבת זאלן אידן זיין צוזאמען, איין טיש.

זייער גוט.

—

לאמיר צוריקגיין צו די פשוט’ע רמב”ם סייד. מ’וועט נישט אריינגיין אין חידושים. אדער אפשר וועלן מיר יא אריינגיין אין חידושים. ס’איז דא זייער אן אינטערעסאנטע חידוש.

ווען אונזערע שיעורים וואלטן געווען לייוו, וואלט מען געקענט אויך טשערן אמאל צו עסן.

ספר זמנים – הלכות שביתת עשור ויום טוב

מבנה מצוות יום כיפור

הלכות שביתת עשור – שובת זיין אין עשור, דער צענטער טאג פון חודש השביעי, יום כיפור. ארבע מצות, שתי מצות עשה ושתי מצות לא תעשה, וזהו פרטן:

לשבות בו ממלאכה – אז יום כיפור איז מען שובת פון אלע סארטן מלאכות. און די לא תעשה איז שלא לעשות מלאכה. עס איז א שבתון אזוי ווי שבת, אלע מיני מלאכות. צוויי סעטס: איינס, מ’טוט נישט קיין מלאכה, און צוויי, מ’זאל נישט טון קיין מלאכה. און נאך אן עשה פארן ענוי, און די פייניגונג דורך נישט עסן – דאס זענען ביידע סעטס.

אזוי האבן אלע ימים טובים די סעט. I’m letting you know the secret – די עשה ולא תעשה פון יום טוב, פון אלע ימים טובים, זענען אלע just תאוה ופחד, די זעלבע זאך.

הלכות שביתת יום טוב

צוועלף מצוות, זעקס עשה און זעקס לא תעשה. ס’איז דא זעקס ימים טובים. וועלכע זעקס ימים טובים זענען דא? די ערשטע טאג פסח, די צווייטע טאג פסח, שבועות איין טאג, ראש השנה איין טאג, און די ערשטע און די צווייטע טאג סוכות. יעדער איינער פון זיי האט א מצוה שובת זיין, און א איסור שלא לעשות מלאכה.

הלכות חמץ ומצה

הלכות חמץ ומצה – יש בכללן שמונה מצוות, שלש מצוות עשה וחמש מצוות לא תעשה, וזה פירוטם:

די ערשטע מצוה איז מ’זאל נישט עסן ערב פסח. אבער ס’איז דא אכט ביליאן מיינונגען אז פון חצות עסט מען נישט. אפשר פון “לא תשחט על חמץ” – מ’דארף נישט זאגן אז ער האט פסוקים, ווייל די זאכן האבן אסאך מאל נישט אזוי גלאר. מ’זאל נישט עסן חמץ פון ערב פסח.

די מצוות עשה איז מ’זאל אויסראטן די חמץ, די שאור, מבתינו.

ג’, מצוות לא תעשה – מ’זאל נישט עסן חמץ כל שבעה, אלע זיבן טעג פון פסח. אויך נישט נאר חמץ אליין, נאר אויך נישט עפעס וואס האט זיך תערובת חמץ.

די פיפטע מצוה איז שלא יראה חמץ, און די זעקסטע איז ס’זאל זיך נישט געפינען חמץ, לא ימצא חמץ. און מיר האבן געשמועסט נעכטן אז מיר לערנען חמץ ומצה צו פארשטיין די חילוק צווישן די צוויי זאכן.

די זיבעטע מצוה איז צו עסן מצה בליל הפסח, און די אכטע מצוה איז לספר ביציאת מצרים באותו הלילה.

וועלכע לילה? יענע ליל פסח, אויף די גרויסע לילה, “הלילה הזה לה’ הלילה”. לכאורה דא איז פשוט בהמשך צו די ליל פסח, באותו הלילה, ליל פסח.

הלכות שופר וסוכה ולולב

וואס דריי מצוות איז דא דארטן: צו בלאזן שופר, צו זיצן אין א סוכה, און צו נעמען די לולב.

ס’איז אינטערעסאנט, ווייל לענין מצה האט ער געזאגט “בליל הפסח”, א לשון רבים. אפשר האט ער געמיינט צו זאגן ווייל אויך אין שביעי של פסח איז דאך דא א מצוה פון עונג יום טוב אז מ’מוז עסן מצה, אבער נישט די מצוה. ער מיינט די מצוה פון בליל פסח. דאס איז אן אנדערע גרויסע יסוד.

הלכות שופר וסוכה ולולב – דאס איז די מצוות פרטיות פון חג התשרי. יש בהן, ס’איז דא אין זיי, דאס הייסט אויסער די מצוה פון שביתה אין די טעג וואס ער האט שוין אויסגערעכנט מיט שביתת יום טוב. ס’ווערט געזאגט אז מ’האט דריי מצוות: שופר, סוכה, און לולב. און יעדער איינער האט איין מצוה.

שמיעת קול שופר – די מצוה איז די שמיעה באחד בתשרי. די זיצן אין סוכה די זיבן טעג פון סוכות. און צו נעמען א לולב, און די וואס שאקלען לולב, אין מקדש כל שבעת ימי החג.

הלכות שקלים וקידוש החודש

הלכות שקלים איז איין מצוה, והיא מ’זאל געבן א מחצית השקל יעדער יאר. כל איש מ’זאל געבן א מחצית השקל בכל שנה ושנה.

קידוש החודש איז אויך איין מצוה, והיא לחשוב ולדעת ולקובעו – אז די וואס זענען ממונים אויף דעם זאלן וויסן און זיין אן טאפ אויף וועלכע יאר ס’וועט זיין און תחילת כל חודש וחודש, כאטש היינט איז א מצוה פון די בית דין דערווייל.

אזוי זאגט דער רמב”ם, אז די קביעות זענען זיכער די בית דין, אבער ס’קען אויך זיין אז ווער עס ווייסט ווען קידוש החודש איז, איז מקיים די מצוה – אז מ’זאל האבן די ידיעה. נאך מער, אז דער רמב”ם ברענגט אז אנפאנג יעדע ראש חודש, יא, דו האסט שוין מקיים געווען די מצוה.

הלכות תעניות

הלכות תעניות איז א מצות עשה אחת, והיא להתענות ולזעוק לפני ה’ בעת כל צרה גדולה שתבוא על הציבור. ווען ס’קומט א צרה, נאר א גרויסע – א קליינע צרה דארף מען נישט. אונז זענען מיר מקיים דאס אז מ’זאל אויך אנהאלטן אייביג די תעניות, און כולי עלמא לאנג מיר נאך אין א שטיקל רעמעמברענס פון די צרות.

סיכום ספר זמנים

קומט אויס סך הכל אז ס’איז דא פינף און דרייסיג מצוות, ניינצן מצוות עשה און זעכצן מצוות לא תעשה, און דריי מצוות מדברי סופרים וואס זענען איינע מיט א מנין.

מגילה וחנוכה איז ביידע מצוות דרבנן. מצוה צו ליינען די מגילה, מצוה צו צינדן חנוכה ליכט. ביידע זענען מצוות מדברי סופרים רופט ער דאס דא.

נעם צו אז די מצוות וואס אין ספר זמנים זענען פינף און דרייסיג מצוות, ניינצן עשה און זעכצן לא תעשה, און דריי מצוות מדברי סופרים – וואס דאס טייטש הלכות עירובין און מגילה וחנוכה.

—

ספר נשים

נשים האט פינף הלכות: הלכות אישות וואס אינקלודט קידושין און כתובות בעיסיקלי; הלכות גירושין; הלכות יבום וחליצה; הלכות נערה בתולה וואס אינקלודט אונס מפתה ומוציא שם רע; און הלכות סוטה.

הלכות אישות

הלכות אישות האט פיר מצוות, צוויי מצוות עשה און צוויי מצוות לא תעשה.

די ערשטע מצוות עשה און מצוות לא תעשה וואס זענען א פאר איז “לישא אשה בכתובה וקידושין” און “שלא תבוא אשה בלא כתובה וקידושין”.

נאכדעם איז דא צוויי מצוות לא תעשה וואס זענען נישט קאנעקטעד – נאר שלא ימנע שאר כסות ועונה, און א מצות עשה צו מאכן פריה ורביה ממנו, פון יענע פרוי וואס ער האט מחזק געווען בכתובה וקידושין. הגם אמת’דיג פריה ורביה איז מען יוצא אן כתובה וקידושין אויך, אבער דא האט עס דער רמב”ם צוזאמענגעלייגט.

הלכות גירושין

הלכות גירושין – צוויי גרויסע מצוות וואס עס איז דא.

מצות עשה שיגרש המגרש בספר – אויב מען וויל זיך גט’ן, זאל מען עס טון באופן זה, מיט א ספר כריתות. ושלא יחזיר גרושתו משניסת – איז אויך א גרויסע מצוה, אויב זי האט חתונה געהאט אינצווישן.

הלכות יבום וחליצה

וועלכע דריי מצוות? צוויי מצוות עשה און איין מצות לא תעשה.

די צוויי מצוות עשה איז ליבם ולחלוץ – דאס הייסט אויב ער וויל נישט מייבם זיין, זאל ער חולץ זיין. און די מצות לא תעשה איז אז די יבמה איז אסור לזר ביז זי טוט די רשות היבם – דאס הייסט אדער ער איז מייבם אדער ער איז חולץ. אדער מייבם אדער חולץ, דעמאלט איז זי גייט צו יא ברשותה.

הלכות נערה בתולה

דאס איז אלע פרשיות די תורה רופט “נערה בתולה”. איז זייער אינטערעסאנט די גרופע מצוות וואס דער רמב”ם האט צוזאמענגעלייגט.

פינף מצוות, דריי עשה און צוויי לא תעשה:

קודם כל איז א מצוה צו געבן א קנס פאר א מפתה.

נאכדעם איז א מצות עשה אז דער אונס זאל חתונה האבן מיט די אנוסה. מצות לא תעשה איז אז ער זאל איר נישט מגרש זיין – דאס איז א פאר.

נאכדעם איז דא מוציא שם רע, האבן זיי אויך א פאר. מצות עשה איז אז ער זאל בלייבן מיט איר, ער זאל חתונה האבן מיט איר לעולם. און די מצוות לא תעשה איז אז ער זאל נישט מגרש זיין את אשתו המוציא שם רע.

הלכות סוטה

נאך די הלכות סוטה האט דריי מצוות, איין עשה און צוויי לא תעשה’ס.

די מצוות עשה, איין מצוות עשה איז צו טון פאר די סוטה כתורת הקנאות – אז די גאנצע פרשה פון סוטה, מאכן די מנחה און די גאנצע סדר.

און דאס האט דא מצוות לא תעשה’ס – צוויי מצוות לא תעשה’ס וואס זענען אמת’דיג נאר אין די קרבן: איינס נישט צו מאכן שמן, און צוויי נישט צו מאכן קיין לבונה.

סיכום ספר נשים

קומט אויס סך הכל זיבעצן מצוות, ניין עשה און אכט לא תעשה’ס.