סיכום השיעור 📋
זיכרון שיעור: פרק ד’ הלכות חמץ ומצה – פרטי הלכות לא יראה ולא ימצא
איבערבליק
פרק ד’ גייט אריין אין די פרטי הלכות לא יראה ולא ימצא – נאכדעם וואס אין די פריערדיגע פרקים האט מען געלערנט וועגן מצוות תשביתו, און אין פרק א’ די כללים פון לא יראה. יעצט לערנט מען די פרטים: וועלכע חמץ מעג מען מקיים זיין פסח, וועלכע נישט, וועלכע תנאים מאכן חמץ “שלך”, און ווי אזוי קען מען זיך פטור’ן דורך מכירה אדער מתנה.
—
הלכה א – דער יסוד: שלו בכל מקום שהוא
רמב”ם’ס ווערטער:
חמץ של ישראל, אפילו טמון, אפילו בבור אחרת, אפילו מופקד ביד גוי – עובר עליו. חמץ של הקדש ושל גוי – אפילו בביתו – מותר, ואין זה שלו.
פשט:
די תורה פארבאט צו האבן חמץ וואס איז דיינס – אומעטום וואו עס געפינט זיך. אבער חמץ וואס איז נישט דיינס (של גוי אדער של הקדש) איז מותר אפילו אין דיין הויז.
חידושים און הסברות:
א) דרשת הפסוקים – דריי פסוקים בויען אויף איינער דעם אנדערן:
1. “לא יראה לך חמץ” – וואלט מען געמיינט אז נאר ווען מען זעט עס, איז מען עובר. אויב עס איז באהאלטן אונטער א דאך, אדער מופקד ביי א גוי – נישט עובר.
2. “שאור לא ימצא בבתיכם” – דאס לערנט אז אפילו מען זעט עס נישט, אז עס געפינט זיך – איז מען עובר. אבער נאר “בבתיכם” – אין דיין הויז.
3. “בכל גבולך” – חז”ל דרשנ’ען “בכל גבולך” ווי “בכל רשותך” (נישט פשוט פשט וואס מיינט גבול ארץ ישראל, נאר דיין רשות אומעטום).
ב) “לך” – ממעט של אחרים ושל גבוה:
נאכדעם וואס מען האט מרבה געווען אז עס גילט אומעטום אין דיין רשות, קומט דאס ווארט “לך” צוריק און ממעט: נאר דיין חמץ, נישט של אחרים (גוי’ס) און נישט של גבוה (הקדש). ביי ביידע פסוקים שטייט “לך/לכם” – און דאס ווארט “לכם” איז דער מפתח: נאר וואס איז דיינס איז אסור.
ג) דער רמב”ם’ס יסוד – אלעס איז תלוי אין “שלו”, נישט אין מקום:
דער רמב”ם לערנט אז דער איינציגער תנאי איז בעלות – אויב עס איז דיינס, ביסטו עובר אפילו עס ליגט ביי א גוי. אויב עס איז נישט דיינס, ביסטו נישט עובר אפילו עס ליגט אין דיין הויז. ס’איז נישט די ריאליטי פון וואו עס ליגט, נאר די למדנות פון וועמענס עס איז.
ד) מחלוקת רמב”ם און רמב”ן:
– רמב”ם: עס דארף זיין נאר שלו – אפילו שלו ביד אחר (מופקד ביי א גוי) איז מען עובר מדאורייתא.
– רמב”ן און אנדערע ראשונים: עס דארף זיין סיי שלו און סיי ברשותו – ביידע תנאים צוזאמען. ממילא, אויב דו האסט מפקיד געווען דיין חמץ ביי א גוי, ביסטו נישט עובר מדאורייתא, ווייל עס איז נישט ברשותך.
עס איז דא אסאך מקומות אין גמרא וואס משמע אז מ’טאר נישט מפקיד זיין חמץ ביי א גוי פסח, וואס שטיצט דעם רמב”ם.
ה) חמץ של גוי ברשות ישראל – מחיצה מדרבנן:
חמץ פון א גוי אין דיין הויז איז מדאורייתא מותר. אבער מדרבנן דארף מען מאכן א מחיצה גבוהה עשרה – כדי שלא יבוא לידי תקלה (מ’זאל נישט קומען עס צו עסן). דאס איז א גזירה דרבנן.
ו) חמץ של הקדש – פראקטישע שאלה:
ווי אזוי ווייסט מען אז חמץ איז הקדש? עס שטייט נישט קיין סיין דערויף. עס איז געווען א סיסטעם – ספעציעלע בעגס אדער סימנים, מ’האט געוואוסט וואס איז וואס.
—
הלכה בנוגע אחריות – חמץ של גוי שקיבל עליו ישראל אחריות
רמב”ם’ס ווערטער:
חמץ של גוי שקיבל עליו ישראל אחריות – עובר עליו, נעשה כשלו.
פשט:
אויב א איד האט מקבל געווען אחריות אויף א גוי’ס חמץ (אז אויב עס ווערט פארלוירן, מוז ער באצאלן), ווערט עס כשלו און ער איז עובר.
חידושים און הסברות:
א) פארוואס מאכט אחריות עס “כשלו”?
בעצם איז עס נישט דיינס – פארוואס זאל אחריות עס מאכן ווי דיינס? אחריות מיינט אז אויב עס ווערט פארלוירן, דארפסטו עס ריפלעיסן – ממילא “אין סאם לעוועל” איז עס דיינס. דאס איז נישט א טעכנישע הלכה’שע קאטעגאריע, נאר א מציאות’דיגע ריאליטי – דו טראגסט דערויף פינאנציעלע פאראנטוואָרטלעכקייט.
ב) חידוש גדול – אחריות גייט לויט מציאות, נישט לויט הלכה’שע הגדרה:
די אחריות וואס מאכט עס “כשלו” איז נישט תלוי אין וואס די הלכה דעפינירט ווי אחריות, נאר אין וואס די מציאות איז. אפילו אויב מ’האט נישט פאָרמעל מקבל געווען אחריות, אבער דער גוי איז אן “אלם” (א שטארקער/געוואלדיגער מענטש) וואס וועט פראקטיש דעם איד מחזיר זיין דעם חמץ – איז מען אויך עובר. דא גייט מען נישט מיט די למדנות, דא קוקט מען פראקטיש.
דאס הייסט: אויב למעשה וועסטו דארפן באצאלן אדער וועסט צוריקקריגן דעם חמץ – איז עס כשלו, אפילו אן א פאָרמעלע קבלת אחריות.
ג) אבער – נאך פסח איז עס מותר:
הגם מ’איז עובר אויף לא יראה ולא ימצא, מ’מעג עס פארלייזן נאך פסח – ווייל בעצם איז עס א גוי’ס חמץ. דאס איז נישט ווי חמץ שעבר עליו הפסח של ישראל, וואס איז אסור בהנאה.
—
הלכה בנוגע משכון – חמץ של גוי שהוא משכון ביד ישראל
פשט:
אויב א גוי האט משכון געווען חמץ ביי אן איד:
– אויב דער גוי האט געזאגט “קנהו מעכשיו” (קויף עס יעצט, אויב איך צאל נישט) – איז עס ברשות הגוי למפרע ווען ער צאלט נישט, און עס איז מותר.
– אויב דער גוי האט נישט געזאגט “קנהו מעכשיו” – איז עס א פקדון (בלויז א משכון), און עס איז אסור נאך פסח.
חידושים:
דער חילוק איז: ביי “קנהו מעכשיו” ווערט דער חמץ למפרע דעם גוי’ס ווען ער צאלט נישט – ממילא פסח איז עס געווען דעם גוי’ס. אבער אן דעם – בלייבט עס א פקדון בידו, און ער איז עובר.
—
הלכה בנוגע מכירת חמץ – מוכר או נותן במתנה לגוי
רמב”ם’ס ווערטער:
ישראל שהיה לו חמץ והגיעה שעה חמישית – מוכרו לגוי או נותנו במתנה, ובלבד שתהא מתנה גמורה, בלא תנאי.
פשט:
מ’קען פארקויפן אדער שענקען חמץ פאר א גוי פאר פסח, אבער עס מוז זיין אן עכטע מכירה/מתנה – אן שום תנאי.
חידושים און הסברות:
א) וואס הייסט “על תנאי” וואס איז אסור?
צום ביישפיל: “איך פארקויף עס דיר יעצט, אבער דו מוזט עס האלטן ביז נאך פסח” אדער “איך פארקויף דיר על תנאי אז איך וועל עס צוריקקויפן” – דאס איז נישט קיין מכירה, און מ’איז עובר אויף לא יראה ולא ימצא.
ב) וואס מעג מען יא זאגן – רמיזה און “לקח ממנו בהרבה מעות”:
– מ’מעג דעם גוי מרמז זיין אז נאך פסח איז דא וואס צו טון מיט דעם חמץ.
– מ’מעג אים זאגן “איך וועל דיר צוריקקויפן פאר א טייערע פרייז” – דאס איז א גרויסע חידוש: אפילו אז דער גוי ווייסט אז ער וועט מאכן א גוטע ביזנעס, איז עס כשר, ווייל עס איז נישט א תנאי נאר א רמיזה/הבטחה.
– “לקח בהמה בהרבה מעות” – מ’קען אים פארקויפן ביליג, און זאגן אז מ’וועט צוריקקויפן טייער.
דער חילוק: א תנאי (conditional sale) מאכט די מכירה בטל. א רמיזה אדער הבטחה אז מ’וועט צוריקקויפן איז נישט קיין תנאי – די מכירה איז גילטיג, און דער גוי איז דער בעלים בפועל.
ג) פארוואס דארף מען דעם ספינה (היתר)?
פארוואס זאל מען נישט מאכן אן ערנסטע מכירה? דער קעיס איז ווען דער איד האט נישט ווי צו האבן חמץ נאך פסח – ער דארף עס צום עסן, ער האט צו שטארבן פאר הונגער. ממילא דארף מען דעם ספינה ווי אזוי צו מאכן א כשר’ע מכירה מיט א פראקטישע מעגלעכקייט צו קריגן עס צוריק.
עס איז נישט קלאר צו מען קען פון דעם לערנען אז לכתחילה טאר מען נישט מאכן אזא מכירה ווען מ’דארף עס נישט, אבער די פשטות איז אז מ’קען עס ארבעטן.
ד) רבינו מנוח’ס פשט:
רבינו מנוח לערנט אז דער עיקר איז: מ’קען אים מרמז זיין און מ’קען אים זאגן אז נאך פסח איז דא וואס צו טון דערמיט – ס’איז נישט סתם א מכירה בהעלמה. אבער על תנאי – “איך פארקויף דיר על תנאי אז איך וועל דיר העלפן” – איז אסור.
ה) אנדערע שיטה:
עס איז דערמאנט אן אנדערע אופן/שיטה וואס לערנט פארקערט, אבער יענער פשט איז זייער מאדנע און איז נישט אויסגעהאלטן געווארן, ווייל יענער איז געווען א גרויסער ארעמאן וואס האט געדארפט כאפן מיט די מעות און צוריקציען דעם דיעל.
תמלול מלא 📝
פרק ד׳ הלכות חמץ ומצה – לא יראה ולא ימצא
איבערבליק פון דעם פרק
מיר גייען לערנען פרק ד׳ הלכות לא יראה ולא ימצא. ביז יעצט האבן מיר געלערנט פון הלכות מצוות תשביתו, דאס איז געווען די לעצטע צוויי פרקים. און יעצט גייען מיר לערנען, אין די ערשטע פרק האבן מיר געלערנט וועגן די איסור פון עסן חמץ, יא? האבן מיר געלערנט די כללי פון לא יראה, אבער מיר האבן נישט געלערנט די פרטים פון דעם. יעצט גייען מיר לערנען פרטי הלכות לא יראה ולא ימצא, און אזוי וועלן מיר לערנען ווייטער וועלכע חמץ מעג מען מקיים זיין פסח, די חילוקים. אקעי? שטימט? יא.
הלכה א – דרשת הפסוקים: לא יראה, לא ימצא, בכל גבולך, לך
די דרשה פון די פסוקים
שטייט אין די תורה “לא יראה ולא ימצא”. סארי, ס׳שטייט אין די תורה “לא יראה לך חמץ”. וואלט מען געטראכט אז מען טאר נישט עובר זיין אויף א לא יראה, מען טאר עס נישט זען. אז אויב מען זעט עס נישט, וויאזוי זעט מען עס נישט? למשל, ס׳איז באהאלטן אונטער זיין דאכענע, אדער ס׳ליגט נישט ביי אים, ס׳ליגט ביי א גוי, ער האט עס מפקיד געווען ביי א גוי, איז נישט דא קיין עבירה.
דעריבער שטייט נאך א פסוק “שאור לא ימצא בבתיכם”. זעט מען אז לא ימצא, פשט איז אז ס׳זאל זיך נישט טרעפן, אפילו מען זעט עס נישט, אפילו ס׳איז נישט אין דיין הויז, אדער ס׳איז נישט אין פראנט פון דיר.
אויב אזוי, פיין גוט. וואלט מען נישט עובר געווען נאר אין זיין הויז. וואס איז ווען ס׳איז נישט אין זיין הויז, אין זיין פעלד, אין זיין צווייטע שטאט? דערפאר שטייט “בכל גבולך”. “בכל גבולך” טייטשן די חכמים “בכל רשותך”. נישט פשוט פשט, פשוט פשט “בכל גבולך” מיינט נישט נאר אין בית המקדש, נאר אין גבול ישראל, וואו אידן וואוינען. אבער די חכמים דארש׳ענען אז ס׳מיינט “בכל גבולך” – “בכל רשותך”.
די מיעוט פון “לך”
יוצא אז מ׳קען טראכטן אז אויב אזוי, האבן מיר שוין געלערנט אז מ׳טאר נישט האבן חמץ אפילו ווען מ׳זעט עס נישט, און אפילו ווען ס׳איז נישט אין דיין הויז, נאר אין דיין רשות. אויב אזוי, וואס איז אויב איך האב ביי איינעם אנדערש׳נס חמץ אין מיין רשות, ס׳איז של גוי אדער של הקדש?
דערפאר שטייט “לא יראה לך”. “לך” איז דא גייט צוריק צו ווען א מיעוט. דאס הייסט, לכאורה פריער האבן מיר געזאגט “לא יראה” אבער נישט נאר יראה, נאר אפילו ימצא. און דא גייען מיר צוריק און זאגן אז די איסור פון “לא יראה” איז צו ממעט זיין אז חמץ של אחרים, של הקדש, יתראה, אבער לא תראה של אחרים ושל גבוה.
קומט אויס אזוי: דיין חמץ איז לא ימצא און אפילו בכל גבולך, אבער חמץ פון איינעם אנדערש איז חמץ… און איז אפילו בגבוליך. איי, וואלט מען געקענט זאגן פארקערט? דעמאלטס וואלט מען געדארפט זאגן “לכו”, פון דעם ווארט “לכו”. ביי ביידע שטייט “לכו”, “שאינו נמנה יקח לו לכם”, און ביי עולת עמיו שטייט “לכו”. סאו דו קענסט נישט זאגן אז אפילו נישט “לכו”. ניין, ס׳דארף זיין “לכו”. דעם “לכו” ביסטו עובר אפילו אין די אלע פעלער. אבער אויב ס׳איז נישט “לכו”, נישט פון דעם רעדט מען. ממילא, של הקדש של עכו”ם איז מען כלל נישט עובר.
די כלל: שלו בכל מקום, של אחרים אפילו בביתו
הא למה הדבר דומה? זאגט ער, הא למה הדבר דומה קומט אויס, חמץ של ישראל, אפילו ס׳איז אין ד׳ רשות, אפילו טמון, אפילו בבור אחרת, אפילו מופקד ביד גוי, אזוי לאנג ווי דו צאלסט, איסור איז אן און חמץ, ס׳איז עובר אויף פיירע סאור, ועל פיירע מצות. חמץ של הקדש של גוי, אפילו אילו בביתו, איז מותר, ואין זה שלו.
עד כאן קומט אויס די הלכה, אז די עיקר איסור איז צו אן און חמץ. חכמים האבן געמאכט, חכמים האבן ליב אלעס צו מאכן אין למדנות. ס׳איז נישט די ריעליטי, ס׳איז אין דיין הויז, נישט אין דיין הויז, ס׳מאכט נישט קיין שום חילוק. די עיקר איסור איז למדנות, ס׳איז דיינס. “לכו”. אפילו ס׳ליגט נישט אין דיין הויז, אפילו ס׳ליגט…
גר תושב און מחיצה
יעצט, דא איז דא אן ענין, דא איז דא אן הלכה, אפילו א גר תושב וואס איז ביד ישראל לשלוט עליו בכל צרכיו, און ער געבט אים חמץ אין מהנהו פסח, נישט קיין שום ענין. מ׳איז קונה א גר תושב פאר פסח׳דיגע זאכן, אבער נישט ער זאל האבן חמץ.
אבער דא איז דא איין דין אז מ׳דארף מאכן א מחיצה. דאס איז מחלוקת מדרבנן. דאס איז א גאנצע מציאות, חמץ של גוי איז נישט עובר, אבער מ׳דארף מאכן א מחיצה גבוהה עשרה שלא יבוא לידי תקלה. און דאס איז אפשר א גזירה מדרבנן, פשוט אז מ׳זאל נישט, פשוט אז מ׳זאל נישט עסן. לכאורה שטימט.
חמץ של הקדש – וויאזוי ווייסט מען?
און דאס איז ביי א גוי׳ס חמץ. ביי הקדש׳ס חמץ איז דאך א שאלה, ווייל מ׳איז… עניוועיס פטור שבו. להבדיל אלף אלפי הבדלות, מענטשן האבן א פחד פון פיל קאול. וויאזוי ווייסט מען אז ס׳איז הקדש? ס׳שטייט א סיין? מ׳ווייסט נישט. מ׳זעט אז ס׳איז הקדש. ס׳איז נישט אזוי קלאר.
אז די חכמים זאגן אז אידן זענען געווען נזהר, מיינט דאס אז ס׳איז געווען א סיסטעם אין פלעיס. ס׳איז געווען ספעשל בעגס, איך ווייס וואס. מ׳האט געוואוסט וואס איז וואס. מ׳האט געוואוסט וואס איז וואס.
מחלוקת רמב”ם און רמב”ן – שלו לבד אדער שלו ברשותו
אקעי. דאס איז אן ענין צום רייצן אין פסחים. אקעי. נישט אזוי פשוט. ס׳איז דא אנדערע, ס׳איז דא א מחלוקת. דער רמב”ן… דער רמב”ם לערנט אז אלעס איז תלוי אויב ס׳איז שלו, און אפילו שלו ביד אחר איז ער עובר. דער רמב”ן און די אנדערע האבן גע׳טענה׳ט אז ניין, אז ס׳דארף זיין ביידע. זיי האבן יא געלערנט אז ס׳דארף זיין סיי ושלו און סיי ברשותו. ממילא אויב דו האסט מפקיד געווען חמץ, נישט דיינס, נישט דיינס, ס׳איז נישט אין דיין רשות, אפילו ס׳איז דיינס ביסטו נישט עובר מדאורייתא. אזוי האבן געלערנט אנדערע ראשונים. אקעי.
Speaker 1: אז ס׳דארף זיין ביידע תנאים צוזאמען?
Speaker 2: יא, סיי שלו און סיי ברשותו. דער רמב”ם לערנט אז ס׳דארף זיין נאר שלו, אפילו שלו ברשותו, ביד גוי. ס׳איז א ברייתא, ס׳איז דא אסאך מקומות אין די גמרא וואס ס׳איז משמע אז מ׳טאר נישט מפקיד זיין חמץ ביי א גוי פסח. אבער, אממ, יא.
הלכה ג – גוי שהפקיד חמץ אצל ישראל: דין אחריות
אקעי, אזוי, דא קומט די הלכה פון אחריות. “כסף קדשי קדשים ארץ ישראל”, אבער דער איד האט יא אפשר א שטיקל בעלות. וואס טייטש בעלות? יא? זיי האבן געלערנט, וואס איז אויב דו האסט א גוי׳ס חמץ? מ׳לערנט אז א גוי׳ס חמץ איז מען נישט עובר. אבער וואס איז אויב דו האסט אחריות? ביסטו דאך יא חייב, ווייל קבלת אחריות איז גענוג, נעשה כשלו.
פארוואס מאכט אחריות עס “כשלו”?
דא איז אביסל א… הגם בעצם, אה, הגם בעצם איז וואס? בעצם איז עס נישט דיינס, אבער אחריות מאכט עס שוין כאילו ס׳איז דיינס לגבי דעם ענין? מ׳שטיינס געזאגט, לגבי אחריות איז מותר, דו מעגסט עס פארלייזן נאך פסח, ווייל ס׳איז א גוי׳ס.
חידוש: אחריות גייט לויט מציאות, נישט לויט הלכה
יעצט, נישט נאר דעם, נישט נאר דעם, נאר, נישט נאר דעם, נאר אפילו אויב דו האסט נישט מקבל געווען אחריות, נאר ער איז א רשע דער גוי, א גוי אילם, אלם, וויאזוי זאגט מען? אלם. און ער וואס? ער גייט מחזיר זיין דעם איד, אפילו שלו ברשותו. דא גייט מען נישט מיט די למדנות, דא קוקט מען פראקטיש. נישט נאר דעם, וואס איז אן אינטערעסאנטע זאך. דו קענסט זאגן, אקעי, ווייל ס׳שטימט עפעס נישט אזוי למדנ׳יש. עכ”פ פראקטיש גייט ער אים מחזיר זיין און ס׳וועט צוריקגיין.
הסבר: די מציאות פון אחריות
די ערשטע למדנות דארף מען אויך פארשטיין. פארוואס איז אחריות אזוי ווי שלו? וואס איז ספעציעל אזוי ווי אחריות? אחריות, דו קענסט זאגן אחריות, פארוואס? ווייל כאילו, וואס מיינט אחריות? אויב ס׳ווערט פארלוירן, איז עס מיינס. הגם כאילו טעקניקלי איז עס נישט מיינס, אבער בעיסיקלי, אין סאם לעוועל איז עס מיינס. סאו, דאס איז נישט וועגן די דין אחריות, דאס איז וועגן די ריאליטי פון אחריות. סאו, דאס איז די זעלבע זאך, אז אויב איך וועל דארפן ריפלעיסן איז עס מיינס, דאס הייסט אז עס איז פאר יא. מ׳דארף פארשטיין. אבער אזוי שטייט דא די הלכה. דאס דארף מען פארשטיין. יא.
אז די אחריות ארבעט נישט מיט וואס די הלכה זאגט אז עס איז טאקע אחריות, נאר מיט וואס די מציאות איז. אפילו אויב ס׳איז… יא. און ס׳זעט אויס, אונז וואלטן געזאגט אז לכתחילה איז דאס געווען די פשט. די תחילה, די ריזן פון אחריות, נישט וועגן די הלכה. די ווארט איז נישט כאילו ישראל וממשל מחי ונה. די ווארט איז, אז דאס הייסט א מין אחריות. און דו ווייסט אין ביי די אז דו טראגסט דערויף אחריות.
Speaker 1: נאך אמאל?
Speaker 2: אז אחריות איז דאס וואס געשעהט צווישן דיינג צוויי, נישט דאס וואס די הלכה גייט און זאגט אז עס איז אחריות. אויב למעשה האסטו אחריות… איך זאגט אז… יא.
Speaker 1: איך האב נישט פארסטיינען וואס דאס טרייסט עס צו זאגן?
Speaker 2: גארנישט. לאמיר ווען ווארטער. וואטעווער אחריות ס׳איז דא נוגעת, עס זעט אויס… איך מייס שוין פארנישט אינגעקוקט, אויב ס׳זעט אויס אז עס איז געבויט אויף דעם אז דו גייסט עס דארפן ריפלעיסן! דו טאס נישט האבן חמץ אז דו גייסט עס דארפן ריפלעיסן אויב ס׳וועט פארלוירן. למעלה, וואס א חילוק אויב ס׳איז א הלכה תיקר אחריות, אויב ס׳איז א טעקניקל אחריות, גבער אלע מיין אחריות. דאס איז די אחריות?
Speaker 1: יעס.
הלכה ה – ישראל שהרהין חמץ אצל גוי: משכון
Speaker 2: אקעי, וואס איז אזוי א גייד האט געמאכט נישט א פקדון, נאר א משכין? האט משכין געווען א חמץ א הירן חיים צו עצה לגוי. וויז אזוי, אויב זאגט ער… אויב האט אים געזאגט ער… ער ווייסט לכאי אז עקני איז נאך מאכשיוו, און ער האט סאקע נישט געטון. כאורה, רייט. אז דעמאלטס איז ברשית הגוי און איז א מותר. אויב ער איז געווען דאסמאל קודם פסח, אויב ער האט נישט געזאגט כנעי מאכשיוו, עס קומט אויס א פקדון און עס א עשר נאך פסח. אקעי.
הלכה ו – מכירת חמץ לגוי
יעצט געווען מיר זענען די הלכה פון מחירה. שטימט? וואס זעט מען פון די הלכה? אז… א פקדון… א משכין הייסט… איז דער גוי׳ס ולמפריא. א גמב, א שעת, פסח איז אפשר נאכט און נאך קען צאלן. אבער נאכדעם וואס ער האט נישט געצאלט, איז געווארן דער מפריא דער גוי׳ס. מער אחשיוו. אבער אויב עס איז נישט געווען דער מפריא, אויב דער דיעל איז געווען אז עס ווערט דער גוי׳ס נאכדעם, איז עס געווען זיינס פסח. זייער פשוט. פרובות געווען. עס איז מייס עשר בן נאר. יא? שטימט? ניין, שטימט נישט.
רבי, דו ביסט דא? העלא? יא, ביסט נישט געווען דא? אה, אה. אה. אה. איך מאך אמאל ביי מיסטעיק מוט׳עד. מוט׳עד.
דער קעיס: ישראל וגוי שהיו באין בספינה
און דער איד דארף זייער וויכטיג חמץ. ער האט געהאט חמץ, און ס׳קומט די פיפטע שעה. וואס טוט ער? קען ער עס פארקויפן פאר א גוי, אדער אים געבן אין א מתנה, ובלבד…
אבער די מתנה דארף זיין אן עכטע מתנה. דאס איז די הלכה פון מכירת חמץ. ער טאר עס נישט טון מיט א תנאי, כולי.
Speaker 1: א תנאי?
Speaker 2: ער זאגט אים, “איך פארקויף עס דיר יעצט, אבער דו מוזט עס האלטן ביז נאך פסח” אדער אזא זאך. דאס איז נישט קיין מכירה. דאס איז נישט קיין מכירה. דאס דארף זיין א מתנה גמורה. אדער א מתנה אדער…
וואס מעג מען זאגן – רמיזה און “לקח בהרבה מעות”
אבער מ׳קען יא מאכן געוויסע זאכן, און דאס איז ווייט נישט נארמאל. פארוואס איז דאס נישט קיין נארמאלע קעיס? פארוואס דארף מען די ספינה? ווייל ווער דען? פארוואס זאל ער נישט מאכן אן ערנסטע מכירה? ווייל דא איז די פשט פון די ספינה, ער האט נישט ווי צו האבן חמץ נאך פסח. דער איד האט צו שטארבן פאר הונגער. ממילא איז דא די קעיס. ס׳איז נישט קלאר צו מ׳קען פון דעם לערנען אז לכתחילה טאר מען נישט. איך ווייס נישט. די פשטות איז אז מ׳קען עס ארבעטן.
מ׳קען אפילו זאגן פאר די גוי… אה, אזוי קלאר. מ׳קען אפילו זאגן פאר די גוי… יא, דאס איז טאקע קלאר. אפילו “לקח בהמה בהרבה מעות”. דאס הייסט, איך גיי דיר געבן ביליג.
“לקח ממנו גוי בהרבה מעות”, דאס הייסט, איך וועל דיר צוריקקויפן פאר א טייערע פרייז. דאס איז אפילו א גרויסע חידוש.
מ׳קען אפילו זאגן, “קען זיין אז דו וועסט מאכן א גוטע ביזנעס”, יא. אבער מ׳טאר אים נישט זאגן א תנאי. נו, ביי אונז איז מען עובר אויף “לא יראה ולא ימצא”. פארוואס?
הסבר: “לקח בהמה בהרבה מעות”
אפילו דאס אז מ׳קויפט בהמה איז אויך דאס. ער זאגט אים, “איך דארף נישט קיין ברויט”. ער זאגט, “דו דארפסט נישט? נעם נאך ברויט”. ער זאגט, “איך האב שוין געקויפט בהמה”. “בוא וקח ממני” מיינט, אפילו דו דארפסט עס נישט, קויף פאר צוויי מאות. דאס מיינט עס? דו האסט שוין גענומען פון א גוי, יעצט נעם פון א איד. אבער דאס איז נאר א ווארט. דא פעלט אפשר פון די ערנסטקייט, ווייל דער גוי קויפט עס נישט ווייל ער דארף עס יעצט. אבער דער יוסף האט נישט געמאכט קיין תנאי. און אזוי לערנט רבינו מנוח.
Speaker 1: פארוואס?
Speaker 2: אה, איך זע, איך זע. נישט קלאר. די אנדערע שיטה וואס ער ברענגט נאכדעם, ער ברענגט די אנדערע אופן פארקערט. אבער יענער איז זייער א מאדנע פשט, און ער זאגט אז יענער האט עס נישט אויסגעהאלטן ווייל יענער איז געווען א גרויסער ארעמאן. ער איז געווען אן ארעמאן וואס ער טוט? און נאר יענע מהלך האט אים געדויערט, אבער אויך ביז דערווייל כאפט ער מיט די מעות, און דעמאלטס איז ער צוריקגעצויגן די דיעל. איך ווייס נישט. א אידישע מעשה.
דער עיקר: רמיזה יא, תנאי ניין
דער עיקר לכאורה איז נישט דאס. דער עיקר לכאורה איז, מ׳קען אים מרמז זיין און מ׳קען אים זאגן… מיר זאגן קלאר אז נאך פסח איז דא וואס צו טון דערמיט, ס׳איז נישט סתם א מכירה בהעלמה. דאס מעגן מיר זאגן, אבער על תנאי, זאגן “איך פארקויף דיר על תנאי אז איך וועל דיר העלפן” אדער עפעס אזוי…