במדבר כו - פקודי משה ואלעזר הכהן

פרשת פינחס: דער צווייטער מפקד און די סדר פון די פרשיות

דער אינטערעסאנטער סדר פון די פרשה

די היינטיגע פרק איז זייער אינטערעסאנט מיט׳ן סדר. עס האלט בעצם מיט א מעשה פון אונז, און מ׳גייט אוועק וועגן א דבר אחר, און מ׳גייט צוריקקומען צו די מעשה נאך א לאנגע הפסקה פון די פרשה און נאך אפאר פרשיות. עס גייט אים צוריקקומען אין פרשת מטות – “נקום נקמת בני ישראל מאת המדינים”.

מ׳קען טראכטן כאילו אז די אלע פרשיות קומען דא אריין, עס איז ממש אינמיטן די מעשה, אינמיטן די צייט ווי מדין האט געקומען מיט די בנות מואב מיט די אידן, אין די צייט וואס איז געגאנגען נאכ׳ן אראפנעמען זיי. עס שטייט שוין איינמאל די צוואה אפילו פאר דעם, אדער איז דא נאך טעמים פארוואס עס שטייט די סדר. עס איז דא נאך מעשיות אינצווישן וואס האבן געפאסט צו זיין אין די צייט.

מ׳דארף פארשטיין די סדר, אבער א כלל איז: אלע זאכן זענען פון די לעצטע זאכן וואס מ׳טוט פאר׳ן אריינגיין אין ארץ ישראל, און אויכעט דעמאלט איז געווען די מעשה מיט די בנות מואב.

“ויהי אחרי המגפה” – די צווייטע ציילונג

יעצט הייבט זיך אן די פסוק, און מ׳זעט זייער אינטערעסאנט: “ויהי אחרי המגפה” איז אזוי ווי די אנהייב אינמיטן פון א פסוק, אבער דאס איז קלאר די כאילו המשך – נאך די מגפה איז געווען די נייע אמירה, די נייע צוואה צו ציילן די אידן, כל עדת בני ישראל.

און ווער איז די ציילערס? משה און אלעזר הכהן. אהרן הכהן איז שוין נפטר געווארן, יעצט לעבט נאך משה און אלעזר הכהן.

איז די פסוק שפעטער קאנטראסט זייער קלאר: איז דא די פקודי משה ואהרן הכהן, פקודי משה ואלעזר הכהן.

– פקודי משה ואהרן הכהן – דאס איז די פקודים וואס מ׳האט געלערנט אנהייב פון די ספר, חומש הפקודים

– פקודי משה ואלעזר הכהן – דאס איז וואס מיר האבן די פקודים פון ערבות מואב

זייער ענליך צו וואס מיר האבן א תורה: מיר האבן די תורה פון הר סיני און די תורה פון ערבות מואב, וואס דאס איז משנה תורה. איז דא די פקודים פון הר סיני, פון די אנהייב במדבר סיני, און איז דא די פקודים פון ערבות מואב.

דריי טעמים פאר דעם מפקד

דער ערשטער טעם: נאך דער מגפה

די פשוט׳ע פשט קען זיין אז עס האט צו טון מיט דעם וואס עס איז געווען א מגפה – מ׳דארף וויסן וויפיל איז געבליבן. דאס איז איינע פון די טעמים.

דער צווייטער טעם: יוצאי צבא פאר כיבוש הארץ

אויך קען זיין, און דאס איז פשט ווי מיר גייען זען שפעטער, אז עס האט צו טון מיט דעם וואס מ׳גייט אריינגיין אין ארץ ישראל – דארף מען וויסן די יוצאי צבא. איז בעצם אין אנהייב איז אויך געווען דאס, נאר אינצווישן איז געווען די פראבלעם פון די מרגלים, אז די יענע דור אנשי מלחמה זענען נישט אריינגעגאנגען אין ארץ ישראל.

און די צווייטע זאך, אזוי ווי מיר לערנען, קומט דאך א גאנצע זאך מלחמת מדין, און פאר די מלחמת מדין האבן אויך גענומען מענטשן פון די מאסע, און אזוי ווייטער. איז אפשר פאר דעם דארף מען אויך ציילן די מענטשן.

דער דריטער טעם: חלוקת הארץ

א דריטע זאך איז דא, אזוי ווי די תורה פירט אויס אין דעם פרק: “אלה תחלק הארץ” – איז לויט די משפחות וואס ווערן גערעכנט דא, איז געשען אויך די חלוקת הארץ, וואס מ׳גייט רעדן שפעטער אין פארשידענע פרטים וועגן דעם, מיט די מנות של כל אחד און אזוי ווייטער.

סאו דאס איז נאך א דריטע ריזען, וואס פארשטייט זיך עס האט צו טון מיט די כיבוש, אבער עס האט נאך א ריזען, אז מ׳זאל וויסן ווער זענען די משפחות, יעדע משפחה. הגם מ׳דארף פארשטיין, איז געווען א גורל פאר יעדע משפחה פון יעדע שבט, וויאזוי דאס האט געארבעט. על כל פנים, דער סדר פון די פקודים האט געמאכט אז מ׳זאל מאכן סדר אין די נחלת הארץ.

בני לוי – א באזונדערע רעכענונג

ביי דעם מאל זענען די בני לוי ווערן עקסטער אויך גערעכנט דא, אזוי ווי זיי זענען געווען גערעכנט פריער, ווייל לוי גייט נישט אין מלחמה, און אויך האט לוי נישט קיין נחלת הארץ, אזוי ווי די תורה זאגט דא אויך.

הערות אין די פקודים – דתן ואבירם, נדב ואביהוא, ער ואונן

ס׳איז אויך אן אינטערעסאנטע זאך וואס מ׳קען באמערקן ביי די פקודים, אזוי ווי די סדר פון אזויפיל פרשיות אין סוף במדבר דא, איז אז די תורה מאכט אזוי ווי הערות ווען זי רעדט פון געוויסע מענטשן וועגן די זאכן וואס זענען געשען אין מדבר.

למשל, ווען מ׳קומט אן צו בני ראובן, קומט מען אן צו דתן ואבירם, רעדט מען: דאס איז דער דתן ואבירם וואס זיי האבן “הצו על משה”, ס׳איז געווען קרח, און “ותפתח הארץ את פיה ותבלע אותם ואת קרח במות העדה”.

ווען מ׳רעכנט, זאגט מען שוין אזוי ווי ווער ס׳איז געווען, כולי, און מ׳זאל קענען לערנען דא די קיצור פון די גאנצע מעשה, אדער מ׳וויל אזוי ווי אפדעיטן די ליסט מיט די ידיעות וואס איז געשען מיט דעם מענטש אינדערצווישן.

די זעלבע זאך איז דא אונז שוין געווען ענליך צו דעם פריער ביי נדב ואביהוא: “וימת נדב ואביהוא”, און מ׳פארשטייט נישט וואס איז געשען, נאר מ׳זאל פארשטיין אז ס׳איז נישט געבליבן זייער ירושה.

די זעלבע זאך ביי ער ואונן ביי יהודה איז דא א קליינע הערה: “וימת ער ואונן בארץ כנען”.

דאס זענען אלעס הערות וואס מ׳דארף וויסן.

חילוקים צווישן דעם ערשטן און צווייטן מפקד

נאך א גרויסע הערה וואס מ׳דארף פארשטיין איז די שייכות פון דעם מפקד און דער פריערדיגער מפקד. דער סך הכל נומבער איז ענליך, נישט ממש די זעלבע אבער זייער ענליך, אבער אין די פרטים איז דא זייער אסאך חילוקים – סיי אין די משפחות וואס ווערן אויסגערעכנט, סיי אין די נומבער סך הכל פון יעדע שבט וואס ווערט אויסגערעכנט.

דאס זענען אלע זאכן וואס מ׳קען פארשטיין אז ס׳האט זיך געטוישט, ס׳איז געווען אנדערש, נאך דעם צווייטן דור האט זיך געטוישט די אלע שינויים. אדער ס׳איז אפילו שפעטער אין די עושר איז געווען גרויסע חילוקים וועלכע משפחה איז געווען חשוב׳ער און אזוי ווייטער. אבער דאס איז אלץ א חלק פון די זאכן וואס מ׳דארף טראכטן ווען מ׳לערנט דעם פרק.

אזוי זענען דא אפאר נעמען וואס זענען נישט ממש די זעלבע נעמען אזוי ווי ס׳שטייט פריער. דאס איז נאך א זאך וואס מ׳קען מעיין זיין.

די קשיא פון “לרב תרבה” און “בגורל”

נאכדעם ווען מ׳קומט אן צו דער פרשה פון אינמיטן אינצווישן, זייער אינטערעסאנט און ס׳שטימט, ווייל די נחלה איז געווען אינצווישן די פרשה פון די פקודי ישראל און די פקודי הלוים. שטייט:

> “לאלה תחולק הארץ בנחלה במספר שמות, לרב תרבה נחלתו ולמעט תמעיט נחלתו”

און שפעטער שטייט די פקודי הלוים וואס זיי באקומען נישט קיין נחלה.

אבער ס׳איז זייער שווער צו פארשטיין וואס הייסט “לרב תרבה נחלתו” – ס׳הייסט ווער ס׳האט מער פקודים באקומט מער נחלה. דאכט זיך לכאורה אז על פי הגורל, וויאזוי קען זיין על פי הגורל צו צוטיילן? וואס איז די גורל אויב ס׳איז דא א הלכה וואס זאגט ווער ס׳האט מער האט מער? איז לכאורה ווייסט מען שוין וויאזוי ס׳דארף צו זיין, דארף מען נישט קיין גורל.

ס׳איז דא אסאך מהלכים אין די מפרשים וויאזוי צו פארשטיין, אבער דאס איז א שטיקל אינטערעסאנטע זאך וואס מ׳דארף פארשטיין:

– פארוואס דארף מען האבן די “לרב תרבה נחלתו”? – די פשוט׳ע פשט

– און וואס איז די גורל?

די צוויי הלכות וואס שטייט דא:

1. איינס די פקודים

2. צווייטנס “אך בגורל”

און ס׳איז משמע כמעט קלאר אז ביי די גורל איז נישט קיין חילוק – שטייט “בין רב למעט”. ס׳איז כמעט א סתירה מפורשת וויאזוי س’דארף ארבעטן די נחלה: צו מיט א גורל צו “בין רב למעט”, אדער “לרב תרבה ולמעט תמעיט”?

Parashat Pinchas: The Second Census and the Order of the Portions

The Interesting Order of the Parsha

Today’s chapter is very interesting with its order. It actually continues with a story about us, and then goes off about something else, and then returns to the story after a long interruption in the parsha and after several portions. It comes back to it in Parashat Matot – “Take vengeance for the children of Israel against the Midianites.”

One could think as if all these portions come in here, it’s right in the middle of the story, in the middle of the time when Midian came with the daughters of Moab to the Jews, at the time that was after their downfall. The command is already stated once even before this, or perhaps there are other reasons why this order appears. There are other events in between that happened to occur at this time.

One must understand the order, but a general principle is: all these things are from the last things that were done before entering the Land of Israel, and also at that time was the incident with the daughters of Moab.

“And it was after the plague” – The Second Counting

Now the verse begins, and one sees something very interesting: “And it was after the plague” is like a beginning in the middle of a verse, but this is clearly as if a continuation – after the plague there was the new statement, the new command to count the Jews, the entire congregation of the children of Israel.

And who are the counters? Moses and Elazar the Priest. Aaron the Priest had already passed away, now Moses and Elazar the Priest are still alive.

So the verse later contrasts very clearly: there are the counts of Moses and Aaron the Priest, the counts of Moses and Elazar the Priest.

– The counts of Moses and Aaron the Priest – these are the counts that we learned at the beginning of the book, the Book of Numbers

– The counts of Moses and Elazar the Priest – these are the counts we have from the plains of Moab

Very similar to what we have with the Torah: we have the Torah from Mount Sinai and the Torah from the plains of Moab, which is Mishneh Torah (Deuteronomy). So there are the counts from Mount Sinai, from the beginning in the wilderness of Sinai, and there are the counts from the plains of Moab.

Three Reasons for the Census

The First Reason: After the Plague

The simple explanation can be that it has to do with the fact that there was a plague – one needs to know how many remained. This is one of the reasons.

The Second Reason: Those Who Go Out to War for the Conquest of the Land

Also it could be, and this is the plain meaning as we will see later, that it has to do with the fact that they are going to enter the Land of Israel – one needs to know those who go out to war. Actually in the beginning this was also the case, but in the meantime there was the problem of the spies, that that generation of men of war did not enter the Land of Israel.

And the second thing, as we learn, there comes a whole matter of the war against Midian, and for the war against Midian they also took people from the masses, and so on. So perhaps for this one also needs to count the people.

The Third Reason: Division of the Land

A third thing is here, as the Torah states in this chapter: “To these the land shall be divided” – according to the families that are counted here, the division of the land also took place, which will be discussed later in various details about this, with the portions of each one and so on.

So this is another third reason, which understandably has to do with the conquest, but it has another reason, that one should know who are the families, each family. Although one must understand, there was a lottery for each family of each tribe, how this worked. In any case, the order of the counts made it possible to organize the inheritance of the land.

The Children of Levi – A Special Accounting

This time the children of Levi are also counted here separately, as they were counted before, because Levi does not go to war, and also Levi has no inheritance in the land, as the Torah also says here.

Notes in the Counts – Dathan and Abiram, Nadab and Abihu, Er and Onan

It’s also an interesting thing that one can notice in the counts, just as the order of so many portions at the end of Numbers here, is that the Torah makes as if notes when it speaks of certain people about the things that happened in the wilderness.

For example, when we come to the children of Reuben, we come to Dathan and Abiram, it says: this is the Dathan and Abiram who “contended against Moses,” it was Korach, and “the earth opened its mouth and swallowed them and Korach when the congregation died.”

When counting, it already says as if who it was, and so on, and one should be able to learn here the summary of the whole story, or one wants to as if update the list with the information about what happened to this person in the meantime.

The same thing we already had similar to this earlier with Nadab and Abihu: “And Nadab and Abihu died,” and one doesn’t understand what happened, but one should understand that their inheritance did not remain.

The same thing with Er and Onan by Judah there is a small note: “And Er and Onan died in the land of Canaan.”

These are all notes that one needs to know.

Differences Between the First and Second Census

Another major note that one must understand is the relationship of this census and the previous census. The total number is similar, not exactly the same but very similar, but in the details there are very many differences – both in the families that are counted, and in the total number of each tribe that is counted.

These are all things that one can understand that it changed, it was different, after the second generation all these changes occurred. Or it’s even later in wealth there were great differences which family was more important and so on. But this is all part of the things that one must think about when learning this chapter.

So there are several names that are not exactly the same names as stated earlier. This is another thing that one can examine.

The Question of “To the many you shall increase” and “By lot”

Afterward when we come to the portion in the middle in between, very interesting and it fits, because the inheritance was in between the portion of the counts of Israel and the counts of the Levites. It states:

> “To these the land shall be divided for an inheritance according to the number of names. To the many you shall increase their inheritance and to the few you shall diminish their inheritance”

And later it states the counts of the Levites who receive no inheritance.

But it’s very difficult to understand what “to the many you shall increase their inheritance” means – it means whoever has more counted receives more inheritance. It seems apparently that it’s according to the lottery, how can it be according to the lottery to distribute? What is the lottery if there is a law that says whoever has more has more? So apparently one already knows how it should be, one doesn’t need any lottery.

There are many approaches in the commentators how to understand, but this is a somewhat interesting thing that one must understand:

– Why does one need to have “to the many you shall increase their inheritance”? – the simple explanation

– And what is the lottery?

The two laws that are stated here:

1. First the counts

2. Second “but by lot”

And it’s almost clearly implied that with the lottery there is no difference – it states “between the many and the few.” It’s almost an explicit contradiction how the inheritance should work: whether with a lottery “between the many and the few,” or “to the many you shall increase and to the few you shall diminish”?

פרשת פינחס: המפקד השני והסדר של הפרשיות

הסדר המעניין של הפרשה

הפרק של היום מעניין מאוד מבחינת הסדר. הוא מתחיל בעצם עם מעשה שלנו, ועוברים לדבר אחר, וחוזרים למעשה אחרי הפסקה ארוכה של הפרשה ואחרי כמה פרשיות. זה חוזר בפרשת מטות – “נקום נקמת בני ישראל מאת המדינים”.

אפשר לחשוב כאילו שכל הפרשיות הללו באות כאן, זה ממש באמצע המעשה, באמצע הזמן שמדין באו עם בנות מואב אל היהודים, בזמן שהלך אחרי הורדתם. כבר עומדת פעם אחת הציווי אפילו לפני כן, או שיש עוד טעמים למה עומד הסדר הזה. יש עוד מעשיות בינתיים שהתאימו להיות בזמן הזה.

צריך להבין את הסדר, אבל כלל הוא: כל הדברים הם מהדברים האחרונים שעושים לפני הכניסה לארץ ישראל, וגם אז היה המעשה עם בנות מואב.

“ויהי אחרי המגפה” – הספירה השנייה

עכשיו מתחיל הפסוק, ורואים דבר מעניין מאוד: “ויהי אחרי המגפה” הוא כמו התחלה באמצע פסוק, אבל זה ברור כאילו המשך – אחרי המגפה היתה האמירה החדשה, הציווי החדש לספור את היהודים, כל עדת בני ישראל.

ומי הם הסופרים? משה ואלעזר הכהן. אהרן הכהן כבר נפטר, עכשיו חי עוד משה ואלעזר הכהן.

אז הפסוק מאוחר יותר מנוגד בצורה ברורה מאוד: יש את פקודי משה ואהרן הכהן, פקודי משה ואלעזר הכהן.

– פקודי משה ואהרן הכהן – אלו הפקודים שלמדנו בתחילת הספר, חומש הפקודים

– פקודי משה ואלעזר הכהן – זה מה שיש לנו הפקודים מערבות מואב

דומה מאוד למה שיש לנו תורה: יש לנו את התורה מהר סיני ואת התורה מערבות מואב, שזה משנה תורה. אז יש את הפקודים מהר סיני, מתחילת במדבר סיני, ויש את הפקודים מערבות מואב.

שלושה טעמים למפקד

הטעם הראשון: אחרי המגפה

הפשט הפשוט יכול להיות שזה קשור לכך שהיתה מגפה – צריך לדעת כמה נשארו. זה אחד הטעמים.

הטעם השני: יוצאי צבא לכיבוש הארץ

גם יכול להיות, וזה פשט כמו שנראה מאוחר יותר, שזה קשור לכך שנכנסים לארץ ישראל – צריך לדעת את יוצאי הצבא. אז בעצם בהתחלה גם היה זה, אלא שבינתיים היתה הבעיה של המרגלים, שאותו דור אנשי מלחמה לא נכנסו לארץ ישראל.

והדבר השני, כמו שאנחנו לומדים, בא הרי כל עניין מלחמת מדין, ולמלחמת מדין גם לקחו אנשים מהמסה, וכן הלאה. אז אולי לפני זה צריך גם לספור את האנשים.

הטעם השלישי: חלוקת הארץ

דבר שלישי יש, כמו שהתורה מפרטת בפרק הזה: “לאלה תחלק הארץ” – אז לפי המשפחות שנספרות כאן, נעשתה גם חלוקת הארץ, שעליה ידובר מאוחר יותר בפרטים שונים, עם המנות של כל אחד וכן הלאה.

אז זה עוד סיבה שלישית ענקית, שמובן שזה קשור לכיבוש, אבל יש עוד סיבה, שידעו מי הן המשפחות, כל משפחה. אמנם צריך להבין, היה גורל לכל משפחה מכל שבט, איך זה עבד. על כל פנים, הסדר של הפקודים עשה שיהיה סדר בנחלת הארץ.

בני לוי – חשבון מיוחד

הפעם בני לוי נספרים במיוחד גם כאן, כמו שנספרו קודם, כי לוי לא הולך למלחמה, וגם ללוי אין נחלת הארץ, כמו שהתורה אומרת כאן גם כן.

הערות בפקודים – דתן ואבירם, נדב ואביהוא, ער ואונן

יש גם דבר מעניין שאפשר לשים לב אליו בפקודים, כמו הסדר של כל כך הרבה פרשיות בסוף במדבר כאן, הוא שהתורה עושה כמו הערות כשהיא מדברת על אנשים מסוימים על הדברים שקרו במדבר.

למשל, כשמגיעים לבני ראובן, מגיעים לדתן ואבירם, מדברים: זה דתן ואבירם ש״הצו על משה”, היה קרח, ו״ותפתח הארץ את פיה ותבלע אותם ואת קרח במות העדה”.

כשסופרים, אומרים כבר כמו מי זה היה, כולי, ושיוכלו ללמוד כאן את הקיצור של כל המעשה, או רוצים כמו לעדכן את הרשימה עם הידיעות שקרו עם האדם הזה בינתיים.

אותו דבר יש לנו כבר היה דומה לזה קודם אצל נדב ואביהוא: “וימת נדב ואביהוא”, ולא מבינים מה קרה, אלא שיבינו שלא נשארה ירושתם.

אותו דבר אצל ער ואונן ביהודה יש הערה קטנה: “וימת ער ואונן בארץ כנען”.

אלו כולן הערות שצריך לדעת.

הבדלים בין המפקד הראשון והשני

עוד הערה גדולה שצריך להבין היא הקשר של המפקד והמפקד הקודם. סך הכל המספר דומה, לא ממש אותו דבר אבל דומה מאוד, אבל בפרטים יש הרבה מאוד הבדלים – הן במשפחות שנספרות, הן במספר סך הכל של כל שבט שנספר.

אלו כל דברים שאפשר להבין שהשתנה, היה אחרת, אחרי הדור השני השתנו כל השינויים האלה. או שאפילו מאוחר יותר בעושר היו הבדלים גדולים איזו משפחה היתה חשובה יותר וכן הלאה. אבל זה הכל חלק מהדברים שצריך לחשוב כשלומדים את הפרק הזה.

כך יש כמה שמות שאינם ממש אותם שמות כמו שכתוב קודם. זה עוד דבר שאפשר לעיין בו.

הקושיא של “לרב תרבה” ו״בגורל”

אחר כך כשמגיעים לפרשה שבאמצע בינתיים, מעניין מאוד וזה מתאים, כי הנחלה היתה בינתיים בפרשה של פקודי ישראל ופקודי הלוים. כתוב:

> “לאלה תחלק הארץ בנחלה במספר שמות, לרב תרבה נחלתו ולמעט תמעיט נחלתו”

ומאוחר יותר כתוב פקודי הלוים שהם לא מקבלים נחלה.

אבל קשה מאוד להבין מה זה אומר “לרב תרבה נחלתו” – זה אומר מי שיש לו יותר פקודים מקבל יותר נחלה. נראה לכאורה שעל פי הגורל, איך יכול להיות על פי הגורל לחלק? מה זה הגורל אם יש הלכה שאומרת מי שיש לו יותר יש לו יותר? אז לכאורה יודעים כבר איך זה צריך להיות, לא צריך שום גורל.

יש הרבה מהלכים במפרשים איך להבין, אבל זה קצת דבר מעניין שצריך להבין:

– למה צריך להיות “לרב תרבה נחלתו”? – הפשט הפשוט

– ומה זה הגורל?

שתי ההלכות שכתובות כאן:

1. אחת הפקודים

2. שנית “אך בגורל”

ומשמע כמעט ברור שבגורל אין שום הבדל – כתוב “בין רב למעט”. זה כמעט סתירה מפורשת איך צריכה לעבוד הנחלה: האם עם גורל “בין רב למעט”, או “לרב תרבה ולמעט תמעיט”?

פרק כ״ז: בנות צלפחד און די איבערגעבונג פון די הנהגה צו יהושע

צוויי באזונדערע ענינים אין איין פרק

דער היינטיגער פרק איז צוזאמגעשטעלט פון צוויי חלקים וואס האבן נישט קיין שייכות איינער מיט׳ן צווייטן. דער ערשטער חלק באלאנגט באמת המשך צו דער פריערדיגער פרק, און נאכדעם איז א נייע ענין וואס באלאנגט צו דער סיפור פון משה וואס גיבט איבער די מלכות, די הנהגה, די הנהגת המלכות צו יהושע.

מעשה בנות צלפחד

דער הינטערגרונד

דער ערשטער זאך איז די מעשה הידועה פון בנות צלפחד, און דאס וועט זיין המשך פון דאס וואס מ׳האט דא צעטיילט די ארץ, וואס מ׳זאגט “לאלה תחולק הארץ” און אזוי ווייטער. ס׳שטייט נישט קיין פרטים, אבער מ׳מוז פארשטיין אז ס׳איז געווען לויט׳ן מספר שמות פון די בנים זכרים, אזוי ווי די וואס מ׳האט דאך גערעכנט אין די מפקד.

יעצט איז דא א איד וואס איז געווען א איד צלפחד, ער ווערט שוין ממילא אויסגערעכנט אין די משפחות, ס׳איז דא א משפחת צלפחד, דאס הייסט די משפחת חפר׳ס זון איז צלפחד, און ס׳שטייט אפילו שוין דארט אויסגערעכנט זיינע טעכטער. ס׳שטייט לכאורה דארט די סיבה פארוואס ס׳שטייט דארט, טאקע וועגן דעם ווייל ס׳גייט זיין אין די נעקסטע שטיקל א מעשה וועגן זיי, “לא היו לו בנים כי אם בנות”, און די נעמען פון זיינע בנות.

די טענה פון די בנות צלפחד

ותקרבנה – זיי האבן געקומען מיט א טענה. דאס איז די טייטש פון די ווארט “ותקרבנה”, ווייל “ותעמודנה לפני משה” – אלץ אזא וועג פון זאגן, זיי האבן אריינגעלייגט א “מאושן”, ווי מ׳זאגט היינט אין קארט, “לפני משה ואלעזר והנשיאים והעדה”.

און וואס זאגן זיי? אז זייער טאטע איז געשטארבן אין מדבר, נישט ביי עדת קרח, סתם מיט חטאיו איז ער געשטארבן אין מדבר, אבער די חילוק פון אים און אלע אנדערע טאטעס איז, ער האט נישט געהאט קיין זין, זיי האבן נישט קיין ברידער. ממילא, ווער גייט באקומען די ירושה?

און ס׳קומט אויס אן אינטערעסאנטע זאך, אז בעצם די משפחות זענען געווען די ערשטע דור, די דור יוצאי מצרים וואס האבן געדארפט ירש׳ענען, און זייערע קינדער באקומען. און יעצט זאגן זיי אז ס׳איז נישטא ווער ס׳זאל ירש׳ענען, ווייל זיי זענען נאר טעכטער.

משה גייט צום אייבערשטן

און משה גייט צו די אייבערשטער. ס׳איז אן אינטערעסאנטע זאך אז ס׳איז נישטא קיין הלכה. מ׳קען טראכטן צו ס׳איז שפעטער שייך די זאך פון “נבואה של משה” וכו׳, אבער “ויקרב משה את משפטן לפני ה׳”. ער קומט מיט א שאלה. ווי גייט מען לפני ה׳? וויאזוי גייט מען לפני ה׳ פונקטלעך? משה רבינו האט געוואוסט וויאזוי, און אפשר שפעטער וועלן מיר לערנען נאך זאכן וואס זענען געווען פאר דעם.

די תשובה פון הקב״ה

און וואס זאגט די אייבערשטער? יא, גערעכט זענען די בנות צלפחד, מ׳דארף זיי טאקע געבן “בתוך אחי אביהם”, זיי זאלן זיין מיט זיין טאטע׳ס אזוי ווי זייערע פעטערס.

און דאס איז נישט קיין סתם א חוק פאר היינט, דאס איז א חוק עולם, אזוי ווי ער פירט אויס “וזאת לבני ישראל חוקת משפט”.

די הלכות ירושה

און ער גייט די גאנצע כללים. בעצם, דא איז די איינציגסטע פלאץ וואס שטייט בכלל הלכות ירושה. ביז יעצט איז געווען נאר סתם מפה לאוזן, וואס איז געווארן א שאלה האבן זיי געדארפט אויסרעכענען די גאנצע הלכות ירושה, און בעיקר וואס געשעט ווען איינער האט נישט קיין יורשים.

איז די תורה גייט דאך, אדרבה, לאמיר זאגן כללים:

– קודם יורש איז די בן

– און אויב איז נישט דא קיין בן איז דא בת

– און אויב איז נישט דא קיין בת איז דא אחים

– און אויב איז נישט דא קיין אחים איז דא אחי אביו

די גאנצע סדר הירושה וויאזוי ס׳דארף זיין. און דאס איז זיין חוקת משפט פאר אייביג, אז מ׳זאל וויסן די הלכה.

שפעטער וועלן מיר זען אז ס׳איז געווארן נאך א פראבלעם, אז יעצט די בנות צלפחד גייען זיך נאכדעם חתונה האבן מיט אנדערע מענער, איז שוין נאך א פרשה וואס גייט זיין שפעטער, ס׳איז לעצם אן המשך וואס וואלט געדארפט זיין דא.

די איבערגעבונג פון די הנהגה צו יהושע

דער ציווי צו משה

אבער יעצט גייען מיר אריבער צו אן אנדערע מעשה, ס׳הייסט בעצם סוף המעשה פון די מדבר.

דער אייבערשטער זאגט פאר משה רבינו, “גיי ארויף אויף הר העברים, קענסט זען ארץ ישראל, אבער דו גייסט נישט אריינגיין דארט וויבאלד מי מריבה איז געווען די מעשה.” און דאס איז בעצם, אונז קענען בעיקר די מעשה פון סוף פרשת וזאת הברכה, וואס דארט שטייט עס נאכאמאל אז דאס איז געשען, אבער דא רעדט מען אז מ׳איז נאך אינמיטן מדבר און מ׳דארף אנקומען ביזן סוף, און דאס איז די עיקר צוואה וואס שטייט.

משה׳ס בקשה

און וואס זאגט משה? “וידבר משה אל ה׳ לאמר”. איז אן אינטערעסאנטע פסוק, מיר האבן געזען די מגלה עמוקות זאגט די נוסח, כל התורה כולה איז “וידבר ה׳ אל משה”, דא איז די איינציגסטע פלאץ “וידבר משה אל ה׳ לאמר”.

און וואס זאגט משה? וואס זאל זיין מיט די עולם? “יפקוד ה׳ אלקי הרוחות לכל בשר”, ענליך צו די לשון וואס ער האט געזאגט אין פרשת בהעלותך, וואס דארט שטייט אויך די ענין פון ווער ס׳וועט זיין נאך רבנים און אזוי ווייטער.

און די עולם דארף האבן אן “איש על העדה אשר יצא לפניהם ואשר יבוא לפניהם”, און זיי זאלן נישט זיין “כצאן אשר אין להם רועה”. מ׳דארף מברר זיין פונקטליך וואס זיין בקשה איז, וואס פעלט אים?

די באשטימונג פון יהושע

און דער אייבערשטער זאגט פאר משה, “אמת, נעם יהושע בן נון”. וואס איז ער? “איש אשר רוח בו”. דאס איז די קוואליפיקאציעס וואס יהושע האט, whatever that means.

און וואס גייסטו אים טון? דו גייסט אים געבן סמיכה, “וסמכת את ידך עליו”. און נאך אן אינטערעסאנטע זאך, דו גייסט אים מעמיד זיין “לפני אלעזר הכהן ולפני כל העדה”. וואס איז דא פשט אלעזר הכהן די זאך? און כל העדה פארשטייען מיר.

און דו גייסט אים געבן “מהודך”, דאס הייסט פון דיין פאוער, פון דיין שיינקייט, פון דיין השראה, וואס ס׳איז. און “למען ישמעו כל עדת בני ישראל”, ער גייט זיין דיין יורש.

דער חילוק צווישן משה און יהושע

ולפני אלעזר הכהן יעמוד, און דאך זאגט ער מ׳זאל נישט נעמען ווי משה און אהרן יעמוד. ושאל לו משפט האורים, ס׳הייסט, זעט אויס אז משה רבינו איז געווען א נביא, ער האט געקענט רעדן צום אייבערשטן דירעקט, אזויווי מ׳זעט “ויקרא אל משה וידבר ה׳ אליו מאהל מועד”, אזויווי מ׳האט גערעדט אין די פריערדיגע פרשה.

מה שאין כן יהושע, אפשר איז ער אויך געווען א נביא, אבער לאו דוקא א נביא, ער האט געדארפט גיין, ער האט געוואלט וויסן וואס דער אייבערשטער וויל, האט ער געדארפט גיין צו דער כהן, צו אלעזר הכהן, און ער האט אים געזאגט מיט די אורים ותומים, דאס איז פשט “ושאל לו”, ער האט געדארפט נביאות, נביאה דקדושה, האט ער געקענט וויסן וואס צו טון.

אבער די עיקר, על פי פשוטו, ווי פשט איז, מיינט דאס למלחמה, ער זאל גיין ארויספירן דעם עולם, די פשוט׳ע פירן אריין און ארויס פון א מלחמה, און אזוי ווייטער.

די קיום פון משה

און אזוי טוט ער משה, דאס איז די קיום, דער אייבערשטער, דער משה איז מקיים, “ויעש כאשר צוה ה׳”, ער נעמט יהושע און ער איז מעמיד לפני אלעזר, “ויסמוך את ידו עליו כאשר דבר ה׳ ביד משה”.

Chapter 27: The Daughters of Tzlofchad and the Transfer of Leadership to Yehoshua

Two Distinct Topics in One Chapter

Today’s chapter is composed of two parts that have no connection to each other. The first part actually belongs as a continuation to the previous chapter, and afterwards there is a new topic that relates to the story of Moshe transferring the kingship, the leadership, the governance of the kingdom to Yehoshua.

The Story of the Daughters of Tzlofchad

The Background

The first matter is the well-known story of the daughters of Tzlofchad, and this will be a continuation of what we had here regarding the division of the land, where it says “la’eleh techalek ha’aretz” and so forth. There are no details written, but one must understand that it was according to the number of names of the male children, just as those who were counted in the census.

Now there was a Jew named Tzlofchad, he is naturally counted among the families, there is a family of Tzlofchad, meaning the son of the family of Chefer is Tzlofchad, and it even states there his daughters are counted. It appears to state there the reason why it’s written there, specifically because there will be a story about them in the next section, “lo hayu lo banim ki im banot,” and the names of his daughters.

The Claim of the Daughters of Tzlofchad

Vatikravnah – they came with a claim. That is the meaning of the word “vatikravnah,” because “vata’amodnah lifnei Moshe” – this is a way of saying, they filed a “motion,” as we say today in court, “lifnei Moshe v’lifnei Elazar v’lifnei hanesi’im v’chol ha’edah.”

And what do they say? That their father died in the desert, not with the congregation of Korach, he simply died in the desert with his own sins, but the difference between him and all other fathers is, he didn’t have a son, they have no brothers. So who will receive the inheritance?

And an interesting thing emerges, that essentially the families were the first generation, the generation that left Egypt who were supposed to inherit, and their children would receive. And now they say there is no one to inherit, because they are only daughters.

Moshe Goes to the Almighty

And Moshe goes to the Almighty. It’s an interesting thing that there is no halacha. One might think it relates later to the matter of “nevuah shel Moshe” etc., but “vayakrev Moshe et mishpatan lifnei Hashem”. He comes with a question. How does one go before Hashem? How exactly does one go before Hashem? Moshe Rabbeinu knew how, and perhaps later we will learn other things that existed before this.

The Answer of the Holy One, Blessed Be He

And what does the Almighty say? Yes, the daughters of Tzlofchad are right, one must indeed give them “betoch achei avihem,” they should be with their father’s just like their uncles.

And this is not just a law for today, this is an eternal law, as He states “v’zot livnei Yisrael chukat mishpat”.

The Laws of Inheritance

And He goes through all the rules. Essentially, this is the only place where laws of inheritance are stated at all. Until now it was just passed down orally, when a question arose they had to work out all the laws of inheritance, and especially what happens when someone has no heirs.

So the Torah goes through, on the contrary, let’s say the rules:

– First to inherit is the son

– And if there is no son there is a daughter

– And if there is no daughter there are brothers

– And if there are no brothers there are the father’s brothers

The entire order of inheritance as it should be. And this is an eternal chukat mishpat, so that one should know the law.

Later we will see that another problem arose, that now the daughters of Tzlofchad will subsequently marry other men, so there is another parsha that will come later, it’s actually a continuation that should have been here.

The Transfer of Leadership to Yehoshua

The Command to Moshe

But now we move on to another story, which is essentially the end of the story of the desert.

The Almighty tells Moshe Rabbeinu, “Go up to Har Ha’avarim, you can see the Land of Israel, but you will not enter there because of the incident at Mei Merivah.” And this is essentially, we mainly know the story from the end of Parshat V’zot Haberacha, where it states again that this happened, but here it’s speaking about being still in the middle of the desert and needing to reach the end, and this is the main command that is stated.

Moshe’s Request

And what does Moshe say? “Vayedaber Moshe el Hashem leimor”. This is an interesting verse, we have seen the Megaleh Amukot says this formulation, the entire Torah is “vayedaber Hashem el Moshe,” here is the only place “vayedaber Moshe el Hashem leimor.”

And what does Moshe say? What will be with the people? “Yifkod Hashem Elokei haruchot l’chol basar”, similar to the language he used in Parshat Beha’alotcha, where it also states the matter of who will be the leaders and so forth.

And the people need to have “ish al ha’edah asher yetzei lifneihem va’asher yavo lifneihem”, and they should not be “k’tzon asher ein lahem ro’eh”. One must clarify exactly what his request is, what is he lacking?

The Appointment of Yehoshua

And the Almighty tells Moshe, “True, take Yehoshua bin Nun.” What is he? “Ish asher ruach bo”. These are the qualifications that Yehoshua has, whatever that means.

And what will you do to him? You will give him semicha, “v’samachta et yadcha alav”. And another interesting thing, you will establish him “lifnei Elazar hakohen v’lifnei kol ha’edah”. What is the meaning here of Elazar the kohen? And kol ha’edah we understand.

And you will give him “mehodecha”, meaning from your power, from your beauty, from your divine presence, whatever it is. And “l’ma’an yishme’u kol adat bnei Yisrael”, he will be your successor.

The Difference Between Moshe and Yehoshua

V’lifnei Elazar hakohen ya’amod, and yet he says one should not take it like Moshe and Aharon stood. V’sha’al lo b’mishpat ha’urim, meaning, it appears that Moshe Rabbeinu was a prophet, he could speak to the Almighty directly, as we see “vayikra el Moshe vayedaber Hashem eilav me’ohel mo’ed,” as was spoken in the previous parsha.

Not so with Yehoshua, perhaps he was also a prophet, but not necessarily a prophet, he had to go, if he wanted to know what the Almighty wanted, he had to go to the kohen, to Elazar the kohen, and he would tell him through the Urim V’Tumim, that is the meaning of “v’sha’al lo,” if he needed prophecy, holy prophecy, he could know what to do.

But the main thing, according to the simple meaning, as the plain meaning is, this refers to war, he should go lead the people, the simple leading in and out of war, and so forth.

Moshe’s Fulfillment

And so Moshe does, this is the fulfillment, the Almighty, Moshe fulfills, “vaya’as ka’asher tzivah Hashem”, he takes Yehoshua and he establishes him before Elazar, “vayismoch et yado alav ka’asher diber Hashem b’yad Moshe”.

פרק כ״ז: בנות צלפחד והעברת ההנהגה ליהושע

שני עניינים נפרדים בפרק אחד

הפרק של היום מורכב משני חלקים שאין להם שום קשר זה לזה. החלק הראשון שייך למעשה המשך לפרק הקודם, ואחר כך יש ענין חדש השייך לסיפור של משה שמוסר את המלכות, ההנהגה, הנהגת המלכות ליהושע.

מעשה בנות צלפחד

הרקע

הדבר הראשון הוא המעשה הידועה של בנות צלפחד, וזה יהיה המשך לזה שחילקו כאן את הארץ, שנאמר “לאלה תחלק הארץ” וכן הלאה. לא כתובים פרטים, אבל צריך להבין שזה היה לפי מספר השמות של הבנים הזכרים, כמו אלה שנמנו במפקד.

עכשיו יש יהודי שהיה יהודי צלפחד, הוא כבר ממילא נמנה במשפחות, יש משפחת צלפחד, כלומר בן משפחת חפר הוא צלפחד, ואפילו כבר כתוב שם נמנות בנותיו. לכאורה כתוב שם הסיבה למה כתוב שם, דווקא בגלל זה שיהיה בחלק הבא מעשה עליהן, “לא היו לו בנים כי אם בנות”, ושמות בנותיו.

הטענה של בנות צלפחד

ותקרבנה – הן באו בטענה. זה הפירוש של המילה “ותקרבנה”, כי “ותעמודנה לפני משה” – כל דרך כזו לומר, הן הגישו “תביעה”, כמו שאומרים היום בבית משפט, “לפני משה ואלעזר והנשיאים והעדה”.

ומה הן אומרות? שאביהן מת במדבר, לא בעדת קרח, סתם בחטאיו מת במדבר, אבל ההבדל בינו לבין כל שאר האבות הוא, שלא היה לו בן, אין להן אחים. ממילא, מי יקבל את הירושה?

ויוצא דבר מעניין, שבעצם המשפחות היו הדור הראשון, דור יוצאי מצרים שהיו צריכים לרשת, וילדיהם לקבל. ועכשיו הן אומרות שאין מי שירש, כי הן רק בנות.

משה הולך להקב״ה

ומשה הולך להקדוש ברוך הוא. דבר מעניין שאין הלכה. אפשר לחשוב שזה שייך מאוחר יותר לענין של “נבואה של משה” וכו׳, אבל “ויקרב משה את משפטן לפני ה׳”. הוא בא בשאלה. איך הולכים לפני ה׳? איך בדיוק הולכים לפני ה׳? משה רבינו ידע איך, ואולי מאוחר יותר נלמד עוד דברים שהיו לפני זה.

התשובה של הקב״ה

ומה אומר הקדוש ברוך הוא? כן, צודקות בנות צלפחד, צריך לתת להן “בתוך אחי אביהם”, הן יהיו עם אביהן כמו דודיהן.

וזה לא חוק סתם להיום, זה חוק עולם, כמו שמפרט “וזאת לבני ישראל חוקת משפט”.

הלכות ירושה

והוא עובר על כל הכללים. בעצם, כאן המקום היחיד שכתובות בכלל הלכות ירושה. עד עכשיו היה רק סתם מפה לאוזן, כשנעשתה שאלה הם היו צריכים לחשב את כל הלכות הירושה, ובעיקר מה קורה כשלאחד אין יורשים.

אז התורה עוברת, אדרבה, נאמר כללים:

– קודם יורש הוא הבן

– ואם אין בן יש בת

– ואם אין בת יש אחים

– ואם אין אחים יש אחי אביו

כל סדר הירושה איך צריך להיות. וזה חוקת משפט לעולם, שידעו את ההלכה.

מאוחר יותר נראה שנוצרה עוד בעיה, שעכשיו בנות צלפחד הולכות להתחתן אחר כך עם אנשים אחרים, אז יש עוד פרשה שתהיה מאוחר יותר, זה למעשה המשך שהיה צריך להיות כאן.

העברת ההנהגה ליהושע

הציווי למשה

אבל עכשיו אנחנו עוברים למעשה אחר, זה בעצם סוף המעשה של המדבר.

הקדוש ברוך הוא אומר למשה רבינו, “עלה אל הר העברים, תוכל לראות את ארץ ישראל, אבל אתה לא תיכנס לשם מפני שמי מריבה היה המעשה.” וזה בעצם, אנחנו מכירים בעיקר את המעשה מסוף פרשת וזאת הברכה, שכתוב שם שוב שזה קרה, אבל כאן מדברים שעדיין באמצע המדבר וצריך להגיע עד הסוף, וזו הצוואה העיקרית שכתובה.

בקשת משה

ומה אומר משה? “וידבר משה אל ה׳ לאמר”. זה פסוק מעניין, ראינו שהמגלה עמוקות אומר את הנוסח, כל התורה כולה היא “וידבר ה׳ אל משה”, כאן המקום היחיד “וידבר משה אל ה׳ לאמר”.

ומה אומר משה? מה יהיה עם העם? “יפקד ה׳ אלקי הרוחות לכל בשר”, דומה ללשון שאמר בפרשת בהעלותך, שכתוב שם גם הענין של מי יהיו הרבנים וכן הלאה.

והעם צריך להיות לו “איש על העדה אשר יצא לפניהם ואשר יבוא לפניהם”, והם לא יהיו “כצאן אשר אין להם רועה”. צריך לברר בדיוק מה בקשתו, מה חסר לו?

המינוי של יהושע

והקדוש ברוך הוא אומר למשה, “אמת, קח את יהושע בן נון”. מה הוא? “איש אשר רוח בו”. אלו הכישורים שיש ליהושע, whatever that means.

ומה אתה עושה לו? אתה נותן לו סמיכה, “וסמכת את ידך עליו”. ועוד דבר מעניין, אתה מעמיד אותו “לפני אלעזר הכהן ולפני כל העדה”. מה הפשט של אלעזר הכהן בזה? וכל העדה אנחנו מבינים.

ואתה נותן לו “מהודך”, כלומר מהכוח שלך, מהיופי שלך, מההשראה שלך, מה שזה. ו“למען ישמעו כל עדת בני ישראל”, הוא יהיה היורש שלך.

ההבדל בין משה ליהושע

ולפני אלעזר הכהן יעמוד, ובכל זאת הוא אומר שלא לקחת כמו משה ואהרן יעמוד. ושאל לו משפט האורים, כלומר, נראה שמשה רבינו היה נביא, הוא יכול היה לדבר להקדוש ברוך הוא ישירות, כמו שרואים “ויקרא אל משה וידבר ה׳ אליו מאהל מועד”, כמו שדיבר בפרשה הקודמת.

מה שאין כן יהושע, אולי הוא גם היה נביא, אבל לאו דווקא נביא, הוא היה צריך ללכת, הוא רצה לדעת מה הקדוש ברוך הוא רוצה, הוא היה צריך ללכת לכהן, לאלעזר הכהן, והוא אמר לו עם האורים ותומים, זה הפשט של “ושאל לו”, הוא היה צריך נבואה, נבואה דקדושה, הוא יכול היה לדעת מה לעשות.

אבל העיקר, על פי פשוטו, כפי הפשט, זה אומר למלחמה, שילך להוציא את העם, הפשוט להוביל פנימה והחוצה ממלחמה, וכן הלאה.

הקיום של משה

וכך עושה משה, זה הקיום, הקדוש ברוך הוא, משה מקיים, “ויעש כאשר צוה ה׳”, הוא לוקח את יהושע והוא מעמיד לפני אלעזר, “ויסמוך את ידו עליו כאשר דבר ה׳ ביד משה”.