חיות רעות בדרך - מתוך השיעור משנה תורה היומי - הרב יואל אשר לאבין
YI אידיש לחץ לפתיחה
סיכום השיעור 📋
זיכרון-סיכום: הלכות ברכות פרק י״ד – תפילת הדרך (הקדמה)
כללי איבערבליק
דער שיעור איז א הקדמה צום לערנען הלכות ברכות פרק י״ד, וואס באהאנדלט תפילת הדרך. דער רמב״ם׳ס טעקסט אינעווייניג איז נאך נישט געלערנט געווארן; דער שיעור האט זיך באגרענעצט מיט מוסר-השכל און פראקטישע נקודות אלס הכנה צום לערנען.
—
הקדמה צו תפילת הדרך – גדר און מהות
דער רמב״ם׳ס שיטה (אנגעזאגט, נאך נישט אינעווייניג געלערנט): דער רמב״ם פסק׳נט וועגן תפילת הדרך, און עס איז „א שיינע סוגיא” וואס רעדט ארום דעם גדר פון תפילת הדרך – וואס פאר א סארט תפילה/ברכה דאס איז. דאס וועט באהאנדלט ווערן ווען מען גייט אריין אין טעקסט.
—
חידושים און ביאורים
חידוש: „איך בין די חיות רעות” – תפילת הדרך אלס תפילה אויף זיך אליין
אין תפילת הדרך בעט מען: „מכף כל אויב ואורב בדרך”, אדער לויט אונזער נוסח: „אויב ואורב וליסטים וחיות רעות”. דער חידוש איז ווי פאלגנד:
ווען א מענטש פארט אויפן וועג און ער פארט שנעלער ווי דער געזעץ דערלויבט (אדער אומפארזיכטיג), איז ער אליין „די חיות רעות” פון וועמען ער בעט דער אייבערשטער זאל אים ראטעווען. א מענטש איז די גרעסטע סכנה צו זיך אליין. ווען חס ושלום איינער קלאפט אראפ א מענטשן, איז ער אומגליקליך פאר זיין גאנצע לעבן – און ער אליין איז דער „אויב ואורב” אין דעם סצענאר.
דער עיקר חידוש: תפילת הדרך איז נישט נאר א בקשה אז דער אייבערשטער זאל באשיצן פון אויסערליכע סכנות (ליסטים, חיות רעות, שלעכטע מענטשן), נאר אויך א תפילה: „ראטעווע מיך פון מיר אליין” – פון מיין אייגענע אומפארזיכטיגקייט און שלעכטע געוואוינהייטן ביים פארן.
פראקטישע מסקנא – דאפלטע תועלת פון תפילת הדרך
אויב מען נעמט תפילת הדרך מער אריין אין לעבן, האט עס א דאפלטע תועלת:
1. (א) שמירה דורך ברכות – מען מאכט מער ברכות, מען בעט און דאנקט דעם אייבערשטן, און דאס ברענגט שמירה.
2. (ב) דערמאנונג פון אחריות – עס דערמאנט א מענטשן כסדר וועגן דער אחריות וואס מען האט ווען מען זיצט ביים רעדל, אז מען זאל בשום אופן נישט זיין „די חיות רעות” קעגן וועמען מען איז מתפלל.
[Digression: עס איז דערמאנט געווארן דריי עקסידענטס אין בארא פארק אויף ערב שבת פרשת בחוקותי, וואו א בחור איז ערנסט פארוואונדעט געווארן, און מען האט געבעטן מתפלל זיין פאר אים – אלס א מוסר-השכל ווי נוגע תפילת הדרך איז אין טאג-טעגליכן לעבן.]
—
*דער שיעור האט נאך נישט אנגעהויבן דעם רמב״ם אינעווייניג; דאס איז געווען די הקדמה פארן לערנען פרק י״ד.*
תמלול מלא 📝
הלכות ברכות פרק י״ד – תפילת הדרך: הקדמה ומוסר-השכל
פתיחה
רבותי, מיר לערנען הלכות ברכות פרק י״ד.
פאר מיר גייען צו די שיעור, האב איך געוואלט זאגן א וויכטיגע זאך אזוי. קודם כל, אונז האלטן אינמיטן א קאמפיין פאר די בית המדרש וואו אונז לערנען די שיעורים, בית המדרש עין למחשבה. מיר וועלן שוין צוריקקומען צו דעם.
אבער איך האב געוואלט זאגן אזוי, היינט פרייטאג, ערב שבת קודש פרשת בחוקותי, איז געווען דריי עקסידענטס אין בארא פארק, און איינס פון זיי איז א בחור זייער ערנסט געשעדיגט געווארן. דער אייבערשטער זאל אים שיקן א רפואה שלימה, און מיר זאלן מתפלל זיין אויף אים.
תפילת הדרך – הקדמה און מוסר-השכל
דער רמב״ם׳ס שיטה אין תפילת הדרך
אין די פרק לערנען אונז די תפילה פון תפילת הדרך. דער רמב״ם זאגט, דער רמב״ם פסק׳נט, מיר וועלן באלד לערנען ווען מיר וועלן לערנען די שיעור אינעווייניג, ס׳איז א שיינע סוגיא וואס ער רעדט ארום תפילת הדרך, וואס די גדר דערפון.
חידוש: “איך בין די חיות רעות”
אבער מיר זאגן דארטן אזוי, מיר בעטן דער אייבערשטער זאל אונז ראטעווען “מכף כל אויב ואורב בדרך”, אדער אין אונזער נוסח זאגן מיר “אויב ואורב וליסטים וחיות רעות”.
איך האב אמאל געדרייווט, און אסאך מאל איך ווער אויך נכשל מיט דעם דרייוון שנעלער ווי די געזעץ און אזוי ווייטער, און איך האב מיר געגעבן א כאפ אז איך בין די חיות רעות פון וועם איך בין מתפלל דער אייבערשטער זאל מיך ראטעווען. א שרעקליכע זאך, איך האב עס ריעלייזט.
א מענטש איז די גרעסטע סכנה צו זיך אליין, ווייל ווען א מענטש, אויב חס ושלום איינער קלאפט איינעם אראפ, איז ער אומגליקליך פאר זיין לעבן. און ווער איז די חיות רעות דא? פון וועם דארף מען דא ווארענען? דער אייבערשטער זאל דיך ראטעווען פון דיך אליין. ס׳איז א שרעקליכע זאך.
פראקטישע מסקנא: די תועלת פון תפילת הדרך
סאו אויב מיר נעמען מער אריין תפילת הדרך אין אונזער לעבן, אויסער דעם וואס מיר וועלן מאכן פשוט מער ברכות און האבן די שמירה פון בעטן דעם אייבערשטן און דאנקען דעם אייבערשטן, וועט עס אונז אויך א גאנצע צייט דערמאנען די פשוט׳ע זאך פון וואסערע אחריות ס׳האט ווען מ׳זיצט ביי די רעדל, און אז אונז ווילן בשום אופן נישט זיין די חיות רעות קעגן וועמען מיר זענען מתפלל.
און דער אייבערשטער זאל אפהיטן אלע אידן.
הזמנה צו די קאמפיין
צוריק צו אונזער קאמפיין, ברוך השם, מיר זענען לערנען די שיעורים יעדן טאג. זייער שיינע שיעורים, זייער א יוניק שיעור. מ׳לערנט א גאנצע פרק פון רמב״ם יעדן טאג.
דער לימוד הרמב״ם איז זייער געשמאק, מ׳קען אייביג אריינדזשאמפן אין די סוגיא. ס׳איז נישט פשוט אזוי ווי מ׳האלט אינמיטן א לאנגע פלפול. ס׳איז זייער שווער זיך צו טשעפען צו א שיעור דף היומי סיי ווען. אבער רמב״ם, וויל איך דערמאנען און מזכיר זיין לשבח דער חשוב׳ער נדבן, דער גרויסער אוהב תורה ותומכיה, וואס ער איז דער שמן הטוב וואס זאפט אריין אין זיך אלע גוטע בשמים פון אלע חכמים און חכמת התורה מיט וועמען מען לערנט צוזאמען, אזוי ווי מיר האבן געלערנט אין די פריערדיגע פרק פון די רמב״ם.
ר׳ יואל, און איך לאדן יעדן איינער וואס זאל זיין נכנס לחם ויצא בושם, אריינוואקן אין דער ריח טוב פון די אלע נהרא דאפרסמונא פון די תורה וואס ר׳ יצחק איז זוכה צו טון, און מען זאל ווערן א חלק פון דער קאמפיין, ווערן שותפים און מיט-לערנערס, און אשרי חלקכם.
זאגט דער רמב״ם,
EN English לחץ לפתיחה
📋 Shiur Overview
Memory-Summary: Laws of Blessings Chapter 14 – Tefillas HaDerech (Introduction)
General Overview
The shiur is an introduction to learning Laws of Blessings Chapter 14, which deals with Tefillas HaDerech (the Traveler’s Prayer). The Rambam’s text inside has not yet been learned; the shiur limited itself to mussar-insights and practical points as preparation for learning.
—
Introduction to Tefillas HaDerech – Definition and Nature
The Rambam’s approach (mentioned, not yet learned inside): The Rambam rules regarding Tefillas HaDerech, and it is “a beautiful sugya (topic)” that discusses the definition of Tefillas HaDerech – what kind of prayer/blessing this is. This will be dealt with when one goes into the text.
—
Novel Insights and Explanations
Novel Insight: “I am the wild beasts” – Tefillas HaDerech as a Prayer Upon Oneself
In Tefillas HaDerech one asks: “mikaf kol oyev v’orev baderech (from every enemy and ambusher on the road)”, or according to our version: “oyev v’orev v’listim v’chayos ra’os (enemy and ambusher and bandits and wild beasts)”. The novel insight is as follows:
When a person travels on the road and he drives faster than the law permits (or recklessly), he himself is “the wild beasts” from whom he asks the Almighty to save him. A person is the greatest danger to himself. When, God forbid, someone strikes down a person, he is miserable for his entire life – and he himself is the “oyev v’orev (enemy and ambusher)” in that scenario.
The essential novel insight: Tefillas HaDerech is not only a request that the Almighty protect from external dangers (bandits, wild beasts, bad people), but also a prayer: “Save me from myself” – from my own recklessness and bad habits while driving.
Practical Conclusion – Double Benefit of Tefillas HaDerech
If one takes Tefillas HaDerech more into life, it has a double benefit:
1. (a) Protection through blessings – One makes more blessings, one asks and thanks the Almighty, and this brings protection.
2. (b) Reminder of responsibility – It reminds a person constantly about the responsibility that one has when one sits behind the wheel, that one should in no way be “the wild beasts” against whom one is praying.
[Digression: Three accidents in Boro Park on Erev Shabbos Parshas Bechukosai were mentioned, where a young man was seriously injured, and people were asked to pray for him – as a mussar-lesson how relevant Tefillas HaDerech is in daily life.]
—
*The shiur has not yet begun the Rambam inside; this was the introduction before learning Chapter 14.*
📝 Full Transcript
Laws of Blessings Chapter 14 – Tefilat HaDerech (Traveler’s Prayer): Introduction and Moral Lesson
Opening
Gentlemen, we are learning Laws of Blessings Chapter 14.
Before we go to the shiur (lesson), I wanted to say something important like this. First of all, we are in the middle of a campaign for the beit midrash (study hall) where we learn the shiurim, Beit Midrash Ein LaMachshava. We will return to this.
But I wanted to say this: today, Friday, erev Shabbat kodesh (holy Sabbath eve) of Parshat Bechukotai, there were three accidents in Boro Park, and in one of them a bachur (young man) was very seriously injured. The Ribbono Shel Olam (Master of the Universe) should send him a refuah shleimah (complete recovery), and we should be davening (praying) for him.
Tefilat HaDerech – Introduction and Moral Lesson
The Rambam’s Approach to Tefilat HaDerech
In this chapter we learn the prayer of Tefilat HaDerech. The Rambam says, the Rambam rules – we will soon learn when we learn the shiur inside – it’s a beautiful sugya (Talmudic discussion) where he discusses Tefilat HaDerech, what its definition is.
A Novel Insight: “I Am the Wild Beasts”
But we say there like this: we ask the Ribbono Shel Olam to save us “mikaf kol oyev v’orev baderech” (from the hand of every enemy and ambusher on the way), or in our version we say “oyev v’orev v’listim v’chayot ra’ot” (enemy and ambusher and bandits and wild beasts).
I was once driving, and many times I also stumble with this – driving faster than the law and so forth – and it hit me that I am the wild beasts from whom I am praying that the Ribbono Shel Olam should save me. A terrible thing, I realized it.
A person is the greatest danger to himself, because when a person, if God forbid someone strikes someone down, he is unfortunate for his life. And who are the wild beasts here? From whom must one warn here? The Ribbono Shel Olam should save you from yourself. It’s a terrible thing.
Practical Conclusion: The Benefit of Tefilat HaDerech
So if we incorporate Tefilat HaDerech more into our lives, besides the fact that we will simply make more blessings and have the protection of asking the Ribbono Shel Olam and thanking the Ribbono Shel Olam, it will also constantly remind us of the simple matter of what responsibility one has when sitting at the wheel, and that we absolutely do not want to be the wild beasts against whom we are praying.
And the Ribbono Shel Olam should protect all Jews.
Invitation to the Campaign
Back to our campaign, baruch Hashem (thank God), we are learning the shiurim every day. Very beautiful shiurim, a very unique shiur. We learn an entire chapter of Rambam every day.
The study of Rambam is very enjoyable, one can always jump into the sugya. It’s not simply like being in the middle of a long pilpul (analytical discourse). It’s very difficult to catch up to a Daf Yomi shiur at any time. But Rambam – I want to remind and mention with praise the distinguished donor, the great lover and supporter of Torah, who is the shemen hatov (good oil) that absorbs into itself all the good fragrances from all the sages and the wisdom of Torah with whom one learns together, as we learned in the previous chapter of the Rambam.
Reb Yoel, and I invite everyone who should be “nichnass lechem v’yatza b’bosem” (enters as bread and exits as fragrance), to enter into the pleasant fragrance of all these “nahara d’afrismona” (rivers of balsam) of the Torah that Reb Yitzchak merits to do, and one should become part of the campaign, become partners and co-learners, and fortunate is your portion.
The Rambam says,
HE עברית לחץ לפתיחה
סיכום השיעור 📋
זיכרון-סיכום: הלכות ברכות פרק י״ד – תפילת הדרך (הקדמה)
מבט כללי
השיעור הוא הקדמה ללימוד הלכות ברכות פרק י״ד, העוסק בתפילת הדרך. טקסט הרמב״ם עצמו עדיין לא נלמד; השיעור הוגבל למוסר השכל ונקודות מעשיות כהכנה ללימוד.
—
הקדמה לתפילת הדרך – גדר ומהות
שיטת הרמב״ם (שנאמרה, אך עדיין לא נלמדה לעומק): הרמב״ם פוסק על תפילת הדרך, וזו “סוגיא יפה” המדברת על גדר תפילת הדרך – איזה סוג תפילה/ברכה היא. זה יידון כאשר ניכנס לטקסט.
—
חידושים וביאורים
חידוש: “אני הם החיות הרעות” – תפילת הדרך כתפילה על עצמו
בתפילת הדרך מבקשים: “מכף כל אויב ואורב בדרך”, או לפי נוסחנו: “אויב ואורב וליסטים וחיות רעות”. החידוש הוא כדלקמן:
כאשר אדם נוסע בדרך והוא נוסע מהר יותר מהמותר בחוק (או בחוסר זהירות), הוא עצמו הוא “החיות הרעות” שמהן הוא מבקש מהקב״ה שיצילו. האדם הוא הסכנה הגדולה ביותר לעצמו. כאשר חס ושלום מישהו פוגע באדם, הוא אומלל לכל חייו – והוא עצמו הוא ה״אויב ואורב” בתרחיש זה.
עיקר החידוש: תפילת הדרך היא לא רק בקשה שהקב״ה ישמור מסכנות חיצוניות (ליסטים, חיות רעות, אנשים רעים), אלא גם תפילה: “הצילני מעצמי” – מחוסר הזהירות שלי ומהרגלים רעים שלי בנהיגה.
מסקנא מעשית – תועלת כפולה של תפילת הדרך
אם לוקחים את תפילת הדרך יותר לתוך החיים, יש לכך תועלת כפולה:
1. (א) שמירה דרך ברכות – עושים יותר ברכות, מבקשים ומודים להקב״ה, וזה מביא שמירה.
2. (ב) תזכורת לאחריות – זה מזכיר לאדם תמיד את האחריות שיש לו כשהוא יושב מאחורי ההגה, שלא יהיה בשום אופן “החיות הרעות” שנגדן הוא מתפלל.
[סטייה: הוזכרו שלושה תאונות בבורא פארק בערב שבת פרשת בחוקותי, שבהן בחור נפצע קשה, והתבקשו להתפלל עבורו – כמוסר השכל עד כמה נוגעת תפילת הדרך בחיי היום-יום.]
—
*השיעור עדיין לא התחיל ללמוד את הרמב״ם לעומק; זו הייתה ההקדמה ללימוד פרק י״ד.*
תמלול מלא 📝
הלכות ברכות פרק י״ד – תפילת הדרך: הקדמה ומוסר-השכל
פתיחה
רבותי, אנו לומדים הלכות ברכות פרק י״ד.
לפני שאנו ניגשים לשיעור, רציתי לומר דבר חשוב כזה. קודם כל, אנו נמצאים באמצע קמפיין עבור בית המדרש שבו אנו לומדים את השיעורים, בית המדרש עין למחשבה. נחזור לכך בהמשך.
אבל רציתי לומר כך, היום יום שישי, ערב שבת קודש פרשת בחוקותי, היו שלוש תאונות בבורו פארק, ואחת מהן בחור נפגע בצורה חמורה מאוד. הקב״ה ישלח לו רפואה שלמה, ואנו נתפלל עליו.
תפילת הדרך – הקדמה ומוסר-השכל
שיטת הרמב״ם בתפילת הדרך
בפרק זה אנו לומדים את התפילה של תפילת הדרך. הרמב״ם אומר, הרמב״ם פוסק, נלמד בקרוב כשנלמד את השיעור בפנים, יש סוגיא יפה שהוא מדבר על תפילת הדרך, מהו הגדר שלה.
חידוש: “אני הן החיות הרעות”
אבל אנו אומרים שם כך, אנו מבקשים מהקב״ה שיצילנו “מכף כל אויב ואורב בדרך”, או בנוסח שלנו אנו אומרים “אויב ואורב וליסטים וחיות רעות”.
פעם נהגתי, והרבה פעמים גם אני נכשל בנהיגה מהר יותר מהחוק וכדומה, והבנתי פתאום שאני הן החיות הרעות שמהן אני מתפלל שהקב״ה יציל אותי. דבר נורא, הבנתי את זה.
האדם הוא הסכנה הגדולה ביותר לעצמו, כי כאשר אדם, אם חס ושלום מישהו פוגע במישהו, הוא אומלל לכל חייו. ומי הן החיות הרעות כאן? ממי צריך להזהיר כאן? הקב״ה יציל אותך מעצמך. זה דבר נורא.
מסקנה מעשית: התועלת של תפילת הדרך
אז אם נכניס יותר את תפילת הדרך לחיינו, מלבד זה שנעשה פשוט יותר ברכות ותהיה לנו השמירה של בקשה מהקב״ה והודיה לקב״ה, זה גם יזכיר לנו כל הזמן את הדבר הפשוט של איזו אחריות יש כשיושבים ליד ההגה, ושאנו לא רוצים בשום אופן להיות החיות הרעות שנגדן אנו מתפללים.
והקב״ה ישמור על כל היהודים.
הזמנה לקמפיין
חזרה לקמפיין שלנו, ברוך השם, אנו לומדים את השיעורים כל יום. שיעורים יפים מאוד, שיעור ייחודי מאוד. לומדים פרק שלם מהרמב״ם כל יום.
לימוד הרמב״ם הוא מאוד מהנה, אפשר תמיד לקפוץ לתוך הסוגיא. זה לא פשוט כמו שנמצאים באמצע פלפול ארוך. קשה מאוד להצטרף לשיעור דף יומי בכל זמן. אבל רמב״ם, אני רוצה להזכיר ולהזכיר לשבח את הנדבן החשוב, אוהב התורה ותומכיה הגדול, שהוא השמן הטוב שסופג לתוכו את כל הבשמים הטובים של כל החכמים וחכמת התורה שלומדים איתם יחד, כפי שלמדנו בפרק הקודם של הרמב״ם.
ר׳ יואל, ואני מזמין כל אחד שיהיה נכנס לחם ויצא בושם, להיכנס לריח הטוב של כל נהרא דאפרסמונא של התורה שר׳ יצחק זוכה לעשות, ושיהיו חלק מהקמפיין, יהיו שותפים ולומדים יחד, ואשרי חלקכם.
אומר הרמב״ם,