הלכות חמץ ומצה פרק ה – הלכה כא – כו – הגעלת כלי חמץ

סיכום השיעור 📋

סיכום פון דער שיעור: הלכות חמץ ומצה פרק ה’ — הלכות כלים

איבערבליק און סטרוקטור

דער שיעור באהאנדלט הלכות חמץ ומצה פון בערך הלכה ה’ פון פרק ה’, אנהייבנדיג פון דף ק’. דער אפשניט רעדט וועגן כלים וואס מען האט גענוצט מיט חמץ — ווי מאכט מען זיי כשר פאר פסח, און וועלכע כלים קען מען בכלל נישט מכשיר זיין.

סטרוקטור פון דעם פרק: דער פרק האט ביז איצט געהאנדלט מיט: (א) וועלכע מיני דגן ווערן חמץ, (ב) וויאזוי ווערט עס חמץ, (ג) ושמרתם את המצות — שמירה אז מצה זאל נישט ווערן חמץ, (ד) הלכות באקן מצות, (ה) מצה עשירה (מי פירות). דער נייער אפשניט וועגן כלים איז א המשך פון דעם ענין פון שמירה — מען מוז אויך אכטונג געבן אז די כלים זאלן נישט מאכן א תערובת חמץ.

פארוואס שטייען הלכות כלים דא און נישט אין הלכות מאכלות אסורות? דער רמב”ם האט הלכות הגעלת כלים אין הלכות מאכלות אסורות פרק י”ז (כבולעו כך פולטו, טבילת כלים, גיעולי כלי מדין). דער חילוק: דארט רעדט מען וועגן דעם כללי’דיגן דין פון הגעלה ביי כל מאכלות אסורות; דא רעדט מען ספעציפיש וועגן חמץ-כלים, וואו עס זענען דא זאכן וואס זענען אנדערש ווי אלע מאכלות אסורות. דאס איז דער יסוד פון דעם אפשניט.

—

הלכה א — כלי חרס שנשתמש בו חמץ בצונן

דברי הרמב”ם

“כל כלי חרס שנשתמש בהן חמץ בצונן — משתמשין בהן מצה בצונן. חוץ מכלי שמניחין בו את השאור, או כלים שמניחין בו חרוסת, שהן חריפין, ומושכין חמיצן קשה.”

פשט

א כלי חרס וואס מען האט גענוצט מיט חמץ נאר בצונן (קאלט), מעג מען נוצן אויף פסח פאר מצה בצונן. אבער כלים וואס מען לייגט אריין שאור (זויערטייג) אדער חרוסת (שארפע/זויערע זאכן) — די טאר מען בכלל נישט נוצן אויף פסח.

חידושים און הסברות

1) מקור אין גמרא — דריי הלכות פון דריי אמוראים (פסחים ל:):

דער רמב”ם בויט דריי הלכות אויף דריי שטעלן אין גמרא:

– הלכה 1 — בית השאור: פון שמואל’ס הלכה — „כל הכלים המשתמשין בהן חמץ בצונן משתמשין בהן מצה חוץ מבית השאור הואיל וחמיצתו קשה.”

– הלכה 2 — בית חרוסת: פון רב אשי — „בית חרוסת נמי כבית השאור דמיא הואיל ואגב דמלחא דחריפא.”

– הלכה 3 — כלי שנשתמש בו חומץ: פון רבא.

אלע דריי זענען געבויט אויף דער זעלבער יסוד.

2) פארשטאנד פון “חמיצן קשה”:

“חמיצן קשה” מיינט נישט אז עס האט שטארקער איינגעזויגן (בליעה), נאר אז שאור און חרוסת זענען זויערע/שארפע זאכן, וואס כאפן זיך שטארקער איין אין דעם כלי — זיי זענען “שווערע חמץ-מאכערס”. דאס איז פאראלעל צו דעם באקאנטן כלל אז א דבר חריף (שארפע זאך) איז מער מבליע. דער לשון הגמרא איז “הואיל ואיז בה קיוהא” — בולעת, בצונן נמי חמצן — א שארפע זאך, אפילו קאלט, רעכנט זיך ווי א הייסע זאך וואס ווערט בולע.

3) וואס איז א “בית השאור”:

דער מגיד משנה ברענגט אז א בית השאור איז דער כלי וואו מען לייגט אריין דעם שאור (דער זויערטייג), און דער טייג ליגט דארט א לאנגע צייט ביז עס גייט אויף. דער כלי וואס מען קנעט דעם טייג איז נישט דאס זעלבע — דער טייג ליגט דארט נישט לאנג. אבער דער כלי פון בית השאור האט שטענדיג שאור אינעם — יעדע מאל ווען מען מאכט א חלה, לייגט מען נאך אריין, און עס בלייבט א שטענדיגער בליעה. רבינו יונה ברענגט אז ווייל עס ליגט דארט אסאך מאל מיט טייג און שאור, איז דאס א גוטער סימן פאר חמץ’דיגע כלים.

4) חרוסת — וואס מיינט עס:

דאס מיינט נישט די חרוסת פון פסח (וואס איז פסח’דיג), נאר א גאנץ-יעריגע חרוסת — א שארפע חמץ’דיגע “דיפ” וואס האט אין זיך חומץ (עסיג). דער עיקר שארפקייט קומט פון דעם חומץ, נישט פון דעם ברויט אליין. ווען מען טונקט אריין ברויט/טייג אין חומץ א גאנצע יאר, ווערט דאס א “כל דבר שיש בו קיוהא” — די שארפקייט פון חומץ מאכט אז אפילו קאלטע זאכן ווערן בולע ווי הייסע.

[דיגרעסיע: חרוסת פון פסח vs. חרוסת פון גאנץ יאר] רבי נתן זאגט אז מ’מאכט א ספעציעלע בצק משום זכר לחרוסת. חרוסת’ס תפקיד איז להמתיק — אוועקצונעמען די שארפקייט פון מרור. חרוסת האט א חומץ קשה, א שארפקייט. אונזער מנהג איז צו מאכן חרוסת זיס, אבער אפשר איז דאס נישט די ריכטיגע חרוסת פון די גמרא.

5) שווערע קשיא — פארוואס נאר מצה בצונן?

אויב א כלי וואס מען האט גענוצט מיט קאלטע חמץ האט נישט קיין בליעות, פארוואס טאר מען נאר לייגן מצה בצונן? מען וואלט געדארפט מעגן לייגן אפילו הייסע מצה-זאכן, ווייל דער כלי האט נישט אריינגעזויגן קיין חמץ! און אויב דער כלי האט יא בליעות פון הייסע חמץ, פארוואס זאל א טרוקענע קאלטע מצה זיין א פראבלעם — וויאזוי קען א טרוקענע הארטע מצה בולע זיין פון א ריינעם טעלער?

6) צוויי גירסאות אין גמרא — גירסת הרמב”ם והרי”ף:

דער מגיד משנה ברענגט אז עס זענען דא צוויי גירסאות:

– אונזער גמרא: „משתמשין בהן מצה” — סתם, אן צוגאב פון „בצונן”. לויט דעם וואלט מען געמיינט אז מען מעג נוצן אפילו מצה בחמין, ווייל דער חמץ איז קיינמאל נישט געווען הייס.

– גירסת הרמב”ם והרי”ף: „משתמשין בהן מצה בצונן” — נאר בצונן. דאס הייסט אז אפילו ווען דער חמץ איז געווען בצונן, מעג מען נוצן מצה נאר בצונן.

7) הסבר פון דער חומרא אין כלי חרס — מגיד משנה:

דער מגיד משנה פרעגט: פארוואס זאל מען נישט מעגן נוצן מצה בחמין, אויב דער חמץ איז געווען נאר בצונן? ער ענטפערט: ווייל כלי חרס האט נישט קיין תקנה דורך הגעלה. ביי אנדערע כלים, אפילו ווען מען האט גענוצט חמץ בחמין, קען מען מכשיר זיין דורך הגעלה. אבער כלי חרס קען מען נישט מכשיר זיין. דעריבער האבן חז”ל מחמיר געווען: אפילו ווען דער חמץ איז געווען בצונן, טאר מען נישט נוצן מצה בחמין — ווייל אפשר איז עס אמאל געווארן הייס און מען געדענקט נישט, און ס’איז נישטא קיין תקנה דורך הכשרה.

8) צוויי מהלכים אין פארשטיין די חומרא:

– שיטה א (מגיד משנה): ביידע חומרות גייען צוזאמען — (א) חמץ בצונן טאר מען נישט נוצן מצה בחמין, (ב) חמץ בחמין טאר מען נישט נוצן מצה אפילו בצונן. דאס איז א כללית’ע חומרא אין כלי חרס.

– שיטה ב (אנדערע ראשונים לויט דער אנדערער גירסא): נאר חמץ בחמין איז אסור — דעמאלט טאר מען נישט נוצן אפילו מצה בצונן, ווייל כלי חרס האט נישט קיין תקנה. אבער חמץ בצונן מיט מצה בחמין איז מותר.

9) שיטת רבינו מנוח:

רבינו מנוח האט א באזונדערן פשט. ער פארשטייט אז די חומרא איז נישט נאר וועגן בליעות, נאר אז עס איז א גזירה — אפשר ווען די מצה איז חם, קען עס ארויסציען פון דעם כלי חרס דעם חמץ’דיגן טעם, און אפשר ווערט די מצה גופא חמץ. דאס איז א חידוש’דיגער צוגאנג — נישט נאר אז דער טעם איז א פראבלעם, נאר אז די מצה אליין קען ווערן פגום דורך דעם.

10) דער יסוד: כלי חרס האט א באזונדערע חומרא ביי חמץ:

ביי חמץ האט מען מחמיר געווען אין כלי חרס מער ווי ביי שאר איסורים — „חמץ איז עפעס מורא’דיג מבליע… אפילו כלי חרס גזרו עליו שאר כלים, מה שאין כן בשאר איסורים.” דער עיקר חילוק: ביי אנדערע כלים קען מען מכשיר זיין דורך הגעלה, אבער כלי חרס — ווייל ס’האט נישט קיין תקנה — האט מען צוגעלייגט אן עקסטרא לעוול פון חומרא.

11) שאור/חרוסת כלים — פארוואס קען מען זיי בכלל נישט נוצן?

פארוואס זאל מען נישט קענען אפילו א קאלטע מצה לייגן אויף אזא כלי, אויב מען האט עס גוט אפגעוואשן? אפשר איז דאס נישט נאר א ענין פון בליעות, נאר דער כלי איז כביכול א “סימבאל פון חמץ” — “אבי אבות החמץ” — אבער דאס בלייבט אן אפענע פראגע.

12) פראקטישע נפקא מינה — חלה דעקל:

דער חלה דעקל/לעדל וואס מען לייגט אריין ברויט א גאנצע יאר — לכל הדעות קען מען אריינלייגן מצה פסח, ווייל עס איז צונן בצונן. מען דארף עס נאר קלינען פון פירורים, אזוי ווי אלעס אין הויז דארף מען קלינען. עס שטייט נישט אז מען דארף עס “איבערדרייען” — נאר טשעקן פאר פירורים. עס ווערט דערמאנט אז עס איז דא א הלכה וועגן “רייוועס של נשים” — מען בודק ספעציפישע רייוועס ווייל דארט איז דא אסאך פירורים (גמרא פסחים). מען דארף נישט מאכן חומרות אויף יעדע קולא — “דו ווערסט מחמיר נישט אין יעדע זאך וואס איז מותר.”

13) חילוק צווישן כלים וואס מען גרייט צו חמץ vs. כלים וואס מען לייגט אריין נאכן באקן:

– כלים וואס מען לייגט דערין נאכדעם וואס דער חמץ איז שוין געבאקן (קאלט) — דאס איז מותר אויף פסח.

– כלים וואס מען גרייט צו דערין — וואו מען לייגט אריין דעם סולת, וואו מען לאזט דעם מיקסער — דאס זאל מען נישט ניצן.

—

הלכה ב — בור של חרס (ביב של חרס)

דברי הרמב”ם

“בור של חרס שהיו מניחין בו חמין כל השנה, אין אופין בו את המצה בפסח. אבל ממלאו גחלים, והואיל ונתלבן כל מקום שמבשלין בו את החמץ, מותר לבשל בו.”

פשט

א חרס-בור (אן ערד-טאפ/אויוון-שטיקל) וואס מען האט גענוצט פאר חמץ דאס גאנצע יאר, טאר מען נישט באקן מצה דערין אויף פסח. אבער מען קען עס כשר’ן דורך אנפילן מיט גחלים (גליענדיגע קוילן), און ווען דער מקום וואו מען האט געקאכט חמץ ווערט אויסגעגליט, מעג מען דערנאך קאכן דערין.

חידושים און הסברות

1) וואס איז דער “בור”?

רבינו מנוח טייטשט: “כלי שעושין בו אופין עתיקים” — מען נעמט א שטיקל כלי חרס וואס איז אראפגעפאלן פון דעם דאך (רעפים/שינגלס), א גרויס שטיק וואס מען קען אריינלייגן אין אויוון. דער פשט איז אז עס איז א חרס-כלי וואס מען לייגט אריין אין אן אויוון — אזוי ווי א מעטאלענע אדער חרס’ענע טאץ/פלאטע וואס מען שטעלט אריין אין אויוון, און די חלה/ברויט ליגט דערויף, אז עס זאל נישט דירעקט רירן די אויוון-ווענט. עס איז עפעס צווישן אן אויוון און א טאפ (קדירה).

2) חרכו מבפנים vs. חרכו מבחוץ:

ביי א סתום’ע תנור איז דא א חילוק: חרכו מבפנים (אויסגעגליט פון אינעווייניג) — מותר; חרכו מבחוץ (אויסגעגליט פון אויסנווייניג) — אסור. דער בור ווערט געהייצט פון אויסנווייניג (חרכו מבחוץ), דערפאר דארף מען א ספעציעלע כשר’ונג — מילוי גחלים פון אינעווייניג — כדי אויסצוגליען דעם מקום וואו דער חמץ איז געווען.

3) פארוואס איז נישט גענוג די רעגולערע היץ פון באקן?

א שטארקע קשיא: ווען מען באקט מצה אין דעם בור, איז דאך דער בור אויף פייער — פארוואס איז דאס נישט גענוג צו מאכן הגעלה, לויט דעם כלל פון “כבולעו כך פולטו”? דער בור איז דאך אויף דער זעלבער לעוועל היץ ווי ווען ער האט בלוע געווען דעם חמץ!

דער תירוץ: ווען עס ווערט הייס פון אויסנווייניג (חרכו מבחוץ), קלינט עס נישט אויס פון אינעווייניג. דאס הייס מאכן א זאך הייס אליין איז נישט גענוג — מען דארף דירעקטע היץ אויף דעם מקום הבליעה גופא. ביי מים רותחים (הגעלה) ברענט זיך עס ממש אויס, נישט נאר אז עס ווערט הייס. דערפאר דארף מען מילוי גחלים פון אינעווייניג.

4) דער רמב”ם’ס לשון-טוישונג פון “אופין” צו “מבשל”:

דער רמב”ם הייבט אן מיט “אין אופין בו את המצה” (באקן), און ענדיגט מיט “מותר לבשל בו” (קאכן). פארוואס טוישט ער פון אפיה צו בישול? אין געוויסע נוסחאות שטייט “לאפות” אנשטאט “לבשל” — וואס וואלט געווען קאנסיסטענט. די גמרא אליין זאגט “לקדירה” — ביי א קדירה איז מען חושש אז עס גייט צוברעכן, דערפאר גייט מען נישט ממלא זיין מיט אבנים אומזיסט.

5) “מקום שמבשלין בו את החמץ” — וואו איז דער “מקום”?

“מקום” מיינט די אינעווייניגסטע זייט פון דעם בור — ווייל געוויינטלעך הייצט מען (מסיק) פון אויסנווייניג, און דער חמץ ווערט בלוע פון אינעווייניג.

6) בליעה איז לאקאל:

בליעה ארבעט לאקאל — נאר דער ספעציפישער פלאץ וואו דער חמץ האט געליגן האט בלוע. דערפאר, אויב מען וואלט אומגעדרייט דעם כלי און גענוצט די אנדערע זייט, וואלט עס אפשר געווען אנדערש. דער רמב”ם רעדט פון “מקום שמבשלין בו” — דער ספעציפישער מקום דארף אויסגעגליט ווערן.

7) פארוואס ביי בור של חרס קען מען יא מכשיר זיין, אבער ביי אנדערע כלי חרס נישט?

ביי אנדערע כלי חרס זאגט מען פשוט “לייג זיי אוועק,” אבער ביי א בור של חרס האט מען יא געטראפן א וועג צו מכשיר זיין (מחזירן לכבשונן). דער טעם: א בור איז א גרעסערע כלי, שווער צו באקומען א נייע, און ווייל מ’לייגט עס אייביג אריין אין אויוון, איז נישטא אזוי שטארק די חשש אז מ’וועט עס נישט טון גוט. ביי קלענערע כלי חרס איז מען חושש אז דער מענטש וועט מורא האבן עס וועט צובראכן ווערן, און וועט עס נישט טון גוט גענוג. רבנו יונה זאגט אז כלי חרס חדשים מן הכבשונות איז מותר, ווייל דעמאלט מאכט מען עס “כחדשים” — אבער ביי נארמאלע כלי חרס לוינט זיך נישט, די טירחא איז צו גרויס.

8) סטרוקטור פון דעם רמב”ם’ס הלכות:

דער רמב”ם האט קודם געשריבן די יוצאים מן הכלל (exceptions): ערשטנס צונן (קאלט), דערנאך דער בור מיט חרכו מבחוץ. ביידע זענען חרס-כלים מיט ספעציעלע דינים. דער עיקר חומרא ביי חרס איז: אויב עס איז גענוצט געווארן בחמין (הייס) מיט חמץ, קען מען עס בכלל נישט נוצן פאר מצה (אן הגעלה העלפט נישט ביי חרס). דער בור איז א ספעציעלער פאל וואו מען קען עס כשר’ן דורך מילוי גחלים.

—

הלכה ג — הגעלת כלים שנשתמשו בהן חמץ ברותחין בכלי ראשון

דברי הרמב”ם

“כלי מתכות וכלי אבנים שנשתמשו בהן חמץ ברותחין, בכלי ראשון, כגון קדרות ואלפסין — נותן לתוך קדירה גדולה וממלא עליה מים ומרתיחן בתוכה, ואחר כך שוטפן ומותרין להשתמש בהן במצה.”

פשט

כלים פון מעטאל אדער שטיין וואס מען האט געקאכט חמץ אין זיי אין א כלי ראשון (ווי טעפ און פענער) — מען לייגט זיי אריין אין א גרויסע טאפ, פילט אן מיט וואסער, קאכט זיי אויף, נאכדעם שטיפט מען זיי אפ, און דאן מעג מען זיי נוצן אויף פסח.

חידושים און הסברות

1) וואס איז אן “אלפס”:

אן אלפס איז א פלאכערע טאפ (ענלעך א “פען”). דער ווארט “אלפס” קומט אפשר פון דער שטאט פעז (Fez) אין מאראקא — “אל-פאסי” מיינט איינער פון פעז (ווי דער תוספות יום טוב’ס נאמען). [דיגרעסיע: א שמועס וועגן דער עטימאלאגיע פון “אלפס” און דער שטאט פעז, און ווי טעפ פון פעז זענען ענלעך צו “טשיינע דישעס.”]

2) די פראקטישע עצה פון דער רמב”ם — קדירה גדולה:

דער רמב”ם גיט אן א פראקטישע מעטאד: מען נעמט א גרויסע קדירה, לייגט אריין די קלענערע כלים, פילט אן מיט וואסער, און קאכט אויף. דאס איז דער נארמאלער וועג — מען שטעלט ארויף די גרויסע קדירה אויפ’ן פייער, און אזוי ווערט דער כלי געקאכט מיט דעם זעלבן לעוועל פון היץ ווי ער איז געווען צוגעטאטשט (כבולעו כך פולטו).

3) “במצה” — וואס מיינט דאס:

“במצה” מיינט בפסח — ווען מען מעג זיך משתמש זיין, נישט וועלכע מיני מאכלים. דאס שטימט מיט ווי דער רמב”ם רופט די הלכות “חמץ ומצה.”

4) כלי ראשון — כבולעו כך פולטו:

ווייל דער כלי האט בלוע חמץ דורך כלי ראשון (ברותחין), דארף די הגעלה אויך זיין בכלי ראשון. דער פרי חדש דערמאנט אז דער כלל “כלי ראשון מאכט מען הגעלה בכלי ראשון, כלי שני בכלי שני” שטייט נישט מפורש אין פסחים, נאר עס איז געבויט אויף הלכות אין יורה דעה.

5) “מניחם בתוכה” — נישט בלויז אריינלייגן:

דער לשון “מניחם בתוכה” ווייזט אז עס דארף זיין א געוויסע צייט אינעווייניג אין די וואסער. עס איז נישט גענוג א קורצע טבילה — מען דארף לאזן די כלים אינעווייניג “עד שיפלוט” (ביז עס שפּייט אויס) — אז עס זאל זיין א ריעלע מעגליכקייט פאר דעם בלוע חומר ארויסצוקומען.

6) שטיפה בצונן נאך הגעלה:

דער רמב”ם שרייבט “שוטפן” — מען דארף נאכדעם אויך וואשן בצונן. דאס קומט פון דער הלכה אין זבחים: “מריקה בחמין ושטיפה בצונן.” דער שם הגדולים דערמאנט אז עס שטייט נישט מפורש אין דער גמרא אין פסחים, אבער די גאונים און אחרונים האלטן אז מען דארף טאקע יא אויך צונן נאך דער הגעלה.

פארוואס דארף מען קאלט וואסער? נאכדעם מען האט אריינגעלייגט חמץ’דיגע כלים אין א קאכעדיגן טאפ און עס האט אויסגעשפיגן — איז דאך יעצט אין די וואסער עפעס חמץ. דאס קאלטע וואסער שטאפט דעם פראצעס און וואשט אפ — עס איז א פראקטישע נויטווענדיקייט, נישט בלויז א חומרא.

7) כלי עץ — פארוואס נישט דערמאנט ביי כלי ראשון:

דער רמב”ם דערמאנט כלי מתכות וכלי אבנים ביי כלי ראשון, אבער נישט כלי עץ. כלי עץ קען מען נישט נוצן אלס כלי ראשון (צום קאכן) ווייל האלץ וועט זיך פארברענען אויפ’ן פייער. כלי עץ (ווי טעלערס פון האלץ) זענען נאר כלי שני — מען עסט אין זיי, מען גיסט אריין הייס עסן, אבער מען קאכט נישט אין זיי. דערפאר ווערן כלי עץ דערמאנט ביי כלי שני (ווי קערות וכוסות) אבער נישט ביי כלי ראשון.

כלי אבנים ביי כלי ראשון: שטיינערנע כלים קענען יא אויסהאלטן היץ — ווי א “בריק אווען” איז געמאכט פון אבנים, און מען נוצט שטיינערנע טאצן צום באקן (ווי פאר “סאורדאו” חלות).

8) הגהות מיימוניות — כלי שני:

די הגהות מיימוניות זאגט אז די הלכה (פון א קאלערע הגעלה) איז נאר גוט ווען מען ווייסט זיכער אז דער כלי איז נאר געווען כלי שני. דער פראקטישער פראבלעם: ווער קען זיכער זיין? אפשר האט מען אמאל גענוצט דעם לעפל אין א טאפ (כלי ראשון)? דער רמ”א ברענגט פון רבינו יונה און אנדערע אז מען גייט נישט נאך רוב תשמישו — מען דארף מאכן זיכער אז קיינמאל איז נישט געווען כלי ראשון. דער טעם: אפילו איין מאל כלי ראשון קען א שטארקע בליעה מאכן וואס דער רוב תשמישו ככלי שני קען נישט אויסמאכן.

—

סכינים

דברי הרמב”ם

סכינים וואס מען האט גענוצט מיט חמץ — מען דארף מאכן הגעלה.

חידושים

1) סכינים אין פסחים:

דער פרי חדש זאגט אז עס שטייט נישט אין פסחים בכלל, נאר עס קומט פון “דין הפריטה והשחזה.”

2) ניצב (האנטל) און להב (שארפע טייל):

ביי א סכין דארף מען נאר כשר’ן דעם חלק וואס טאטשט דאס עסן — דאס מיינט די שארפע חלק. דער ניצב (האנטל) ווערט באהאנדלט אנדערש. די גמרא דערמאנט אז דעם ניצב לייגט מען “בטינה” (טיט/לעם) און דעם קתא (האנטל) לייגט מען ברותחין. למעשה פירט אויס די גמרא אז מען קען מאכן ביידע טיילן מיט רחיצה (וואשן) אדער כלי ראשון.

3) ליבון vs. הגעלה ביי סכינים:

ליבון איז מער ווי כלי ראשון — עס איז אן עכטע פייער אליין, נישט נאר הייס וואסער. די הגהות מיימוניות ברענגט פון פסחים דעם רשב”ם וועגן הגעלה וליבון.

—

כלי חרס שנשתמש בהן חמץ בחמין

דברי הרמב”ם

“כלי חרס שנשתמש בהן חמץ בחמין — סיי כלי ראשון (קדירות), סיי כלי שני (קערות), סיי כוסות ששותין בהן שכר (בחמין) — מניחן לאחר הפסח, ומדיחן ומשתמש בהן.”

פשט

כלי חרס וואס מ’האט גענוצט מיט חמץ בחמין — אלע סארטן, כלי ראשון, כלי שני, און כוסות פאר שכר — טאר מען נישט נוצן אויף פסח אפילו בצונן. מ’לייגט זיי אוועק ביז נאך פסח, וואשט זיי אפ, און נוצט זיי ווייטער.

חידושים און הסברות

1) פארגלייך צווישן די צוויי הלכות — חמץ בצונן vs. חמץ בחמין:

דער חילוק שטייט זייער קלאר — אויב מ’האט גענוצט חמץ בחמין, איז דער בליעה שטארקער, און מ’טאר גארנישט נוצן אויף פסח, אפילו בצונן.

2) שולחן ערוך’ס הקלה ביי שכר:

דער שולחן ערוך האט א הקלה בנוגע כוסות פון שכר, אבער דער רמב”ם מאכט נישט קיין חילוק — ער רעכנט שכר צוזאמען מיט אלע אנדערע חמין. ווער עס גייט לויט’ן רמב”ם, איז דאס א חומרא.

3) מחלוקת רב און שמואל — כלי חרס שנשתמש בו חמץ:

– רב האט געזאגט: כלי שדרכו להשתמש בו בפסח — ישבור (מ’דארף עס צעברעכן). דער טעם: גזירה שמא ילמד בו — מ’האט מורא אז מ’וועט קומען עס נוצן. רב האט געהאלטן אז חמץ בלוע אין כלי ווערט נישט בטל, ממילא איז עס חמץ בפסח, בל יראה ובל ימצא.

– שמואל האט געזאגט: מ’דארף עס נישט צעברעכן, מ’קען עס אוועקלייגן.

4) די מעשה מיט שמואל און די טעפ-פארקויפערס:

שמואל האט געזאגט פאר די פארקויפערס פון כלי חרס אז זיי זאלן פארקויפן ביליגער, און אויב נישט וועט ער דרש’נען כר’ שמעון — אז מ’מעג נוצן כלי חרס נאך פסח (חמץ שעבר עליו הפסח מותר). די גמרא פרעגט: האט ער טאקע גערעכט — צי מעגן רבנים טוישן א הלכה ווייל אידן ווילן ביליגערע פרייזן? דער תירוץ: שמואל האט געהאלטן אז ס’איז נאר א חומרא / עשר דרבנן, און ביי אזא מצב קען מען מקיל זיין.

חידוש וועגן רבנים’ס אחריות: פון דער סוגיא לערנט מען אז ווען רבנים האלטן אז עפעס איז נאר א חומרא (נישט מעיקר הדין), דארפן זיי מוותר זיין אויף דער חומרא כדי אז אידן זאלן ביליגער קענען קויפן. דאס איז נישט ממש “טוישן” די הלכה — נאר ווען זיי האלטן אז עס איז בעצם כשר, זאלן זיי נישט אסר’ן סתם.

5) כלי חרס אלס “דיספאזעבל” פון אמאל:

כלי חרס איז געווען דער “אלד-פעשן ווערסיע פון דיספאזעבל” — מ’האט זיי צעבראכן יעדע פסח און געקויפט נייע. דאס פאסט מיט רב’ס שיטה (ישבור). מ’טרעפט ארכעאלאגיש זייער אסאך אלטע חרסים, ווייל מ’האט זיי ביליג געמאכט און אוועקגעווארפן. עס איז געווען א גוטע ביזנעס פאר די כלים-פארקויפערס. דער מהרש”א זאגט אז דאס צעברעכן כלי חרס איז געווען זכר לחורבן.

6) חידוש פון “מאכן ניי”:

אויב מ’קען א כלי חרס מאכן ווי ניי (אז יעדער וואלט געמיינט אין סטאר אז ס’איז ניי), איז עס כחדש. דאס ווערט פארגליכן צו תשובה מאהבה — “ס’ווערט א בריאה חדשה.”

7) רבנו מנוח — חרס מיט סמ”ך אדער שי”ן:

רבנו מנוח שרייבט “חרס” מיט א סמ”ך (חרס), און ער האט נישט געזען אין רמב”ם קיין שי”ן. א רב, רבי מרדכי ז”ל, ברענגט אז דער רמב”ם שרייבט אלעמאל דאס וואס שטייט אין תורה.

—

[דיגרעסיע: כלי חרס היינט — פארצעליין, פלאסטיק]

היינטיגע “כלי חרס” (פארצעליין) זענען נישט דאס זעלבע ווי אמאליגע כלי חרס. אמאליגע כלי חרס האבן ממש געהאלטן א טעם — מ’קען עס פילן. פארצעליין איז א מחלוקת צי עס איז כלי חרס. אויך ווערט דיסקוטירט פלאסטיק — עס ווענדט זיך וועלכע סארט: גלאטע קאנטעינערס זענען אנדערש ווי ראפע פלאסטיק.

—

גרויסער דיון: וואס איז “בליעות” — פיזישע מציאות אדער דין?

1) מעגליכקייט א: פיזישע מציאות. אמאליגע כלים (כלי חרס, כלי אבנים) זענען געווען פון שוואכערע, מער פאראזע מאטעריאלן — “מחוספס” — וואס האבן ממש איינגעזאפט. אפילו א שטיין, ווען מען גיסט וואסער דערויף, זאפט עס איין דורך מייקראסקאפישע קליינע עפענונגען. היינטיגע כלים זענען מער סאליד און בעסערע קוואליטי, דערפאר איז אונז שווער צו פארשטיין.

2) מעגליכקייט ב: א דין. אפשר ווייסן מיר נישט פונקטליך ווי בליעות ארבעט, אבער חז”ל האבן מתקן געווען באזירט אויף זייער פארשטאנד.

[דיגרעסיע: ווי ווערן שטיינער/אבנים געמאכט?] א דיון וועגן דעם אונטערשייד צווישן אבן (נאטירליכער שטיין, געמאכט דורך פרעשור און היץ איבער אסאך יארן) און לבנה (מענטשן-געמאכטע ציגל). ביידע ווערן געמאכט דורך פרעשור און היץ — דער נאטירליכער פראצעס נעמט נאר לענגער. מאדערנע מאטעריאלן ווי קווארץ קאונטערטאפס זענען א נאכמאכונג פון דעם נאטירליכן פראצעס (קליינע שטיינדלעך צוזאמענגעפרעסט מיט עפאקסי).

3) הלכות בליעות זענען קולות, נישט חומרות: א וויכטיגער חידוש — די הלכות פון הגעלה זענען בעיקר קולות. ווען דער כלי איז נאך אביסל שמוציג, זאגט די הלכה אז הגעלה איז גענוג — מען דארף נישט מאכן דעם כלי “כחדתא” (ווי ניי). דאס איז א קולא: אפילו ס’בלייבט אביסל, איז עס כשר נאך הגעלה.

4) “כחדתא” — ווי ניי: ווען א כלי קוקט אויס ניי, דארף מען נישט פרעגן ווי ס’איז געווארן ניי. אבער נארמאלערהייט קוקט עס נישט אויס ניי נאך הגעלה — און די הלכה זאגט אז דאס איז בסדר.

5) פראקטישע ביישפילן פון שמוץ: אין ישיבה זענען די טעלער אייביג אביסל שמוציג געווען. א גריל ווערט שמוציג, אבער דער שמוץ ווערט “פארסרף’ט” (פארברענט) — דאס איז ליבון. אמאליגע טעפ האט מען זייער געווערטשאפט — עס שטייט וועגן א טאפ וואס מען קאכט שוין זופ פאר טויזנט יאר, “חוזר ונעור”, אייביג צולייגנדיג.

—

סוגיא אין עבודה זרה — הגעלת כלים גדולים

פשט

די גמרא אין עבודה זרה ברענגט א מעטאד: “מקיף לה ספל של טהור על שפתה מבחוץ, ושומט ידו מתוך ספל של טהור, וממלא מים עד שיגיעו המים על שפתה, ומרתיח המים בתוכה, ודיו” — מ’שטעלט א ריינעם כלי ארום דעם שפה פון דרויסן, מ’גיסט אריין וואסער ביז עס גרייכט דעם שפה, מ’קאכט אויף דאס וואסער אינעווייניג, און דאס איז גענוג.

חידושים

– כלי ראשון רותח איז לכתחילה כשר פאר הגעלה.

– רבי עקיבא’ס חכמה ווערט דערמאנט — “מן חכם למעבד כל מילתא” — א חכם קען מאכן אלעס.

– דער חלק ארום “אלף” (דער שפה) איז אפשר נאר ווען עס קאכט זיך איבער דער טאפ — א טעכנישער חילוק אין הגעלה.

—

ערב פסח — ביעור חמץ און צעברעכן כלי חרס

דער ציור פון ערב פסח אין בי”ד הגדול — יעדער איז געקומען אינמיטן שטאט צו דער פלאץ וואו מ’פארברענט חמץ, און עס איז געווען א ריזיגע פייער וואו מ’האט צעבראכן כלי חרס. כלי חרס קען מען איבערמאכן — עס איז נישט קיין זילותא דקפשונא (קיין ביזיון פון סחורה).

תמלול מלא 📝

הגעלת כלים לפסח — כלי חרס וכלי מתכות

איבערבליק: וואו מיר האלטן אין הלכות חמץ ומצה

Speaker 1: מיר גייען לערנען הלכות לכבוד פסח, הלכות חמץ ומצה. איך זעה איך האב מיר אנגעגרייט דא, איך האב עס נישט געוויזן, איך האלט אז מיר האבן געלערנט לעצטע יאר ביז בערך פרק י’, און מיר האלטן אינמיטן פרק י’. מיר גייען זיין פון פרק י’, פון דף ק”י, פון דף ק”י.

אזוי, לאמיר גיין. מיר גייען זיך לערנען וועגן חמץ, די הלכות פון תשביתו שאור. ק”פ, יא. איך זעה אז איך האב ביז דארט געמאכט, סאו לכל הפחות דארף איך אנפאנגען פון דא ווערט עס מער נוגע למעשה אויך. למעשה גייט מען דאך נעמען אסאך מער ווילדע נושאים.

אקעי, שוין. ק”פ, יא. וואס איז דאס שייך? דאס איז דאך א נייע שטיקל. דאס האט זיך נישט קאנעקטעד מיט די פריערדיגע.

סאו, לאמיר זען אין וועלכע קאטעגאריע פון מצוה איז דאס. די רמב”ם האט דא הלכות חמץ ומצה. וואס? ניין, נישט ממש. לאמיר זען. יש בכללן שמונה מצוות: להשבית שאור, ושלא יראה חמץ כל שהוא, יא?

סאו, מיר האבן נישט גערעדט וועגן דעם. סאו, אנפאנג פון די סימן איז געווען, ער האט געזאגט וועלכע סארטן זאכן איז חמץ, וועלכע מיני דגן. וויאזוי ווערט עס חמץ? אויף וועלכע מין אופן? אויב ס’ווערט געקאכט, אויב ס’ווערט געבראטן פארדעם ווערט עס נישט חמץ, אזעלכע סארט שמועסן.

און נאכדעם האט ער גערעדט וויאזוי מ’מאכט די מצות, וויאזוי מ’מאכט זיכער אז די מצות… ס’איז געווען אן ענין פון ושמרתם את המצות, אז מ’האט א מצוה פון אפהיטן אז ס’זאל נישט ווערן חמץ. ס’איז דא חומרות אין די הלכה וויאזוי מ’דארף אפהיטן די דגן, די שמירה משעת קצירה, און אזוי ווייטער, וואס איז יא מחמיץ און וואס נישט. און נאכדעם אביסל די הלכות ווען מ’באקט מצות, וואס מ’דארף מער אכטונג געבן אז ס’זאל נישט מחמיץ זיין, ווארעמע וואסער איז שנעלער מחמיץ, אזעלכע זאכן, הלכות. און נאכדעם איז געווען הלכות פון ווען מ’געבט צו עסן פאר די בעלי חיים, וויאזוי צו מאכן זיכער אז ס’ווערט נישט חמץ. ווייל מ’טאר נישט… וואס טאר נישט בלייבן מיט חמץ? ס’איז אן ענין צו זיין א יוד זיין? יא, יא. ס’איז אזעלכע חומרות און זהירות אין נישט קריעטן חמץ אין פסח.

אממ, סאו, און דא האלטן מיר ביי… מיר קענען גיין ביי ק’. מיר קענען אנהייבן פון מצה עשירה אפשר? ניין, ק”א. ק”א, זייער גוט. אקעי. ק’ איז א הלכה פון מצה עשירה, אז מ’מעג יא, ווייל מ’האט דא געשמועסט אז ווען ס’האט מי פירות… איך ווייס נישט קיין המשך פון ענטפער, ס’זאגט וואס איז א הלכה פון מי פירות, אבער אז פסח אליין זאל זיין לחם עוני. זייער גוט.

די שאלה: פארוואס שטייען הלכות כלים אין דעם פרק?

Speaker 1: יעצט גייט זיך אנהייבן א הלכה פון וועלכע כלים מ’מעג נוצן פסח אויב ס’איז געווארן גענוצט אויף חמץ. א מינוט, דער עצם דין פון הכשרת, פון הגעלת כלים, איז אין אן אנדערע פלאץ אין דער רמב”ם? ס’איז דאך דא א דין וואס די גמרא לערנט ארויס פון דארט אין כלי מדין, אז ווען מ’קויפט כלים פון א גוי, און אזוי ווייטער, כלי נכרים, וויאזוי מ’איז מכשיר. דו פרעגסט צו דער רמב”ם האט אין אן אנדערע פלאץ הלכות הגעלה? הלכות כלים? יא. דארפן מיר גיין אייגריכט צו זען? איך וואלט געווען אינטערעסאנט צו זען, צו טאפירן די צוויי פלעצער ווי ער האט קאווערד וועלכע פרייטאג.

לאמיר נאר פארשטיין, וואס אונז גייען יעצט לערנען איז וועלכע סארט כלים מ’מעג נוצן פסח. דאס האט צו טון מיט דעם וואס מ’טאר נישט עסן חמץ פסח? יא, ס’האט זייער שוין צו טון מיט די קעפל פון “ושמרתם”, אז מ’זאל זיין עקסטערע שמירה. איז דאס א נייע… לאמיר זען צו די מפרשים זענען מסביר פארוואס ס’איז דא אינמיטן. ס’דארף האבן א ביסל אן הסבר פארוואס ס’איז דא. יא, יא, יא.

אממ, מ’טאר נישט מאכן קיין…נאך טשעה, ער זאגט אז דער פרק האט נאך צו טון מיט… איך מיין אז ער זאגט דא בהקדמה אויף דעם פרק אז דאס איז א המשך פון הלכות חמץ ומצה, ווייל עס הייבט זיך אן מיט דעם אז חמץ איז נאר די זאכן וואס מען קען מאכן מצה, און מצה קען מען נאר מאכן פון זאכן וואס קענען ווערן חמץ. און פון דעם גייט ער אריין אין פונקטליך ווי אזוי צו מאכן די מצה זאל נישט ווערן חמץ. אבער די צווייטע חלק פון הלכה ה’ איז זייער אינטערעסאנטע זאכן, דאס איז הלכות כלי חמץ.

דאס וואס מ’עסט איז דאס מאכט די שמירה מער ווי די עצם “לא יראה לך חמץ”.

Speaker 2: ניין, דאס איז א חלק פון…

Speaker 1: און אין הלכות מאכלות אסורות, ביי די סוף הלכות מאכלות אסורות, רעדט דער רמב”ם וועגן די הלכות פון הגעלת כלים, גיעולי כלי מדין, “כל אשר יבא באש”, און דארטן איז דער רמב”ם מסביר די ענינים פון כבולעו כך פולטו, און טבילת כלים רעדט ער דארטן.

איך מיין אז דאס איז די ענינים פון כבולעו כך פולטו.

Speaker 2: הגעלה, יא, הגעלה און טבילת כלים רעדט ער דארטן.

Speaker 1: טוב, איך וויל יעצט נישט אריינגיין אין די סוגיא.

Speaker 2: באט, יא, פרק י”ז, הלכות מאכלות אסורות.

Speaker 1: סאו, סאו דא, יעצט מיין איך אז עס קומט אזוי אביסל נאכדעם וואס מ’לערנט פון תערובות, כאילו אז אויב ס’איז דא אין די טאפ איז פשט אז ס’הייבט זיך מיר אן א שאלה פון תערובות, אז ס’ווערט אריינגעמישט. ניין, אבער סתם אזוי אז מ’קויפט כלים פון א גוי, איז אייביג דא די חשש אז ס’איז דא תערובות דבר איסור. איז אויף דעם איז דא די פסוקים פון “וזה הדבר אשר תעשו להם”, און ס’איז דא א רמז “לא כל אשר יבא באש”. אקעי, נישט וויכטיג.

און דא לאמיר אונז זען, אויב מיר גייען מיר זען אביסל פון בליעות, דאס איז די יסוד פון די הלכה, דאס איז בעצם נישט ביי חמץ איז דא זאכן וואס זענען אנדערש ווי אלע מאכלות אסורות, דאס איז וואס ער רעדט דא. לאמיר זען, לאמיר אונז אריינגיין אביסל, לאמיר זען פון וואס מ’רעדט.

הלכה כ”א: כלי חרס שנשתמש בו חמץ בצונן

Speaker 1: אקעי, זאגט דער רמב”ם: “כל כלי חרס שנשתמש בו בחמין”, יא, “כל כלי חרס שנשתמש בו בחמין”, וואס מ’האט גענוצט אין די כלי חרס חמץ, אבער ס’איז נאר געווען בצונן, און ס’איז נישט געווען דערפון קיין, האט גארנישט נבלה געווארן, איז מותר להשתמש בהן מצה בצונן. חוץ, וואס איז די יוצא מן הכלל? חוץ מכלי שמניחין בו את השאור, או כלים שמניחין בו חרוסת, שהן חריפין, ומושכין חמיצן קשה.

פארשטאנד פון “חמיצן קשה”

די לשון “חמיצן קשה”, לכאורה מיינט עס צו זאגן אז זיי זענען שארפע זאכן, ממילא זאפט זיך די חמץ בעסער איין. “חמיצן קשה” מיינט אז ס’איז א הארבערע קעיס פון חמץ, ס’איז א שווערערע סיטואציע פון חמץ. ווייל איך גלייב נישט ער מיינט “חמיצן קשה” אז ס’האט זייער שטארק איינגעזויגן, ממילא וועט נעמען עס איז בעסער מבליע. נאר ס’איז א זויערע זאך, ממילא כאפט זיך שטארקער איין, ממילא איז חמיצן קשה, ס’מאכט זייער חמץ’דיג, ער מאכט זייער שווער חמץ’דיג, ס’איז א שווערע אן-חמץ’ער, ס’איז א שווערע חמץ מאכער.

אבער לכאורה דאס איז די ווארט, יא, ווייל מיר ווייסן פון אנדערע פלעצער אז א שארפע זאך אדער א זאך וואס זויגט שטארקער איין. וואס איז די צד פון די הלכה פון די כלי? אקעי, לאמיר זען. אקעי, איך ווייס נישט, אקעי. איך ווייס נישט, איך ווייס נישט.

קשיא: פארוואס נאר בצונן?

Speaker 1: אקעי, די גמרא האט אונז געלערנט אז מ’טאר נישט עסן חמץ פסח. יעצט לערנט אונז די גמרא א נייע זאך, מ’טאר נישט עסן אפילו חמץ. כלים וואס מ’האט גענוצט מיט חמץ טאר מען אויך נישט נוצן מיט זאכן מיט פסח. און דאס איז וועגן תערובת חמץ, דאס איז וועגן וואס? ס’איז נישט משנה פארוואס, רייט? דער ווייל נישט. אויך האבן מיר געזען אז מ’מעג עס נוצן במצה בצונן, בפסח בצונן. אבער פארוואס נאר בצונן? אויב זאגט מען אז די כלי וואס מ’האט גענוצט קאלטע חמץ איז נישט געווען קיין בליעות, האט מען יעצט יא געדארפט מעגן לייגן אויף פסח’דיגע כלים הייסע זאכן, דאס וואס מ’קען נאר לייגן הייס, און אים נאך מער. און לכאורה וואלט מען געדארפט מעגן לייגן קאלטע מצות, פלעין מצות וואלט מען געדארפט מעגן לייגן אפילו אויב מ’האט עס געניצט אויף הייסע חמץ, ווייל וויאזוי גייט די טרוקענע הארטע מצה בולע זיין פון א ריינע טעלער? אקעי. דאס דארף מען פארשטיין. ס’זעט אויס אז אונז האבן דא געטראפן א גרויסע חומרא. אקעי.

דיסקוסיע: כלי שאור וחרוסת — פארוואס בכלל נישט?

Speaker 1: אממ… וואס איז אויב חמצו קשה איז וואס? איך ווייס נישט וואס דאס האט צו טין. וואס איז די דמיון?

אקעי, ס’איז חמצו קשה, ממילא וואס זאל מען טון? ס’זאל זיין… אה, “לכן הראוי שלא לשום מעט חמץ המונח שם אולי יחמיץ, וראוי להחמיר כבית האור”. איז דאס די זעלבע ווי די כלי שמניחין בו את האור? יא. די זעלבע הלכה ווי די בית האור וואס מיר האבן דזשאסט געזאגט. ממילא, מ’איז משתמש דערמיט פסח. דאס איז די כלי וואס איז חמצו קשה, און דאס איז בכלל נישט פסח.

די זאכן וואס מ’טוט נישט, טוט מען בכלל נישט מיט צום פסח. אונז ווייסן נישט פארוואס. דאס האט צו טון מיט בליעות אדער עניטינג? אונז ווייסן נישט פארוואס. אפשר איז דאס א זייערע חמצ’דיגע זאך, ס’איז א סימבאל פון חמץ, ס’איז די פלאץ ווי מ’מאכט די חמץ, די אבי אבות החמץ. איך ווייס נישט! אונז ווייסן נישט פארוואס! פארוואס זאל מען נישט זאגן בליעות? פארוואס זאל מען נישט זאגן אז א קאלטע מצה, אויב די כלי איז געווארן אפגעטרוקנט, ס’קען שמעקן ביז איבערמארגן פון צויער, אבער אויב ס’איז געווארן אפגעוואשן, איז עס געווארן גוט. רייט? אקעי, מ’קען אים נישט פיקסן. ער איז ממש אזויווי א מאמע זעט א כלי האט א באכעריגע טאפ, איך ווייס נישט, א שגעת’דיגע זאך. דארף מען פארשטיין פארוואס.

א טרוקענע מצה, מ’רעדט אוודאי נישט אויף אן אופן ווען יעדער זעט אז… ווען ס’ליגט ברעקלעך און חמץ דארף קיינער נישט זאגן אז ער וועט ליינען אויף דעם קיין מצה. איך וויל איך דיר זאגן עפעס א נייע חומרא, אז א גאנצע אויב זעסטו נישט אז עס זאל זיין ממש א חשש, עס דארף זיין יא זיין נאך א חשש.

דברי הרמב”ם והגמרא

וויל מען לערנען? אזוי, פאר הגהות מיימוניות פסק’נט אויף דעם דאמאלס ווען די בית, שטייט אמר רבא בר אבא אמר רב אשי ושמואל, כל הכלים המשתמשין בהן חמץ בצונן, משתמשין בהן מצה, חוץ מבית השאור, הואיל וחמיצתו קשה. אמר רב אשי, ובית חרוסת אוכלא כבית השאור דמיא, הואיל ואגב דמלחא דחריפא כבית השאור דמיא.

דאס הייסט עס איז נישט קיין בית השאור. דו קוקסט אין מגיד משנה? און די פשיטא ברענגט מער ביי סוף די גמרא. אקעי, נו נו.

פירוש המגיד משנה – וואס איז בית השאור

בית השאור, דער מגיד משנה ברענגט, דער כלל איז א רייב ושלשום, ווען מיר נישט קיין בית השאור. עס איז נאר א… ער האלט עס א דומיא דבית השאור. עס איז נאר א… עס האט דעם קנעטן, לייגט מען די טייג, אבער סוף מען דעם לייגט אריין אין די שאור. עס ליגט דארט א לאנגע צייט, ביז עס וואקסט, ביז עס וואקסט, whatever.

האט ער געזאגט, און דער כלי וואס מען קנעט די טייג ליגט אויך אין די שאור לאנג? אזוי זאגט ער. אזוי זאגט ער. אבל התדיר למי שאינו בקי בהן, דאס באהאלט מען נישט כסדר, אפשר נישט א לאנגע צייט כסדר, עס ליגט אויך אין דעם שאור א גאנצע צייט, יעדע מאל מאכט מען נאך א חלה. מאכט מען, ער לייגט נאך אריין אינעם צער! און… יעדע כלי דעמאלט וואס איז געלונגען חלה, איז אויך דא א קליינע טראפעלע צער! און מען זעט עס נישט, דעמאלט רעדט מען דא! א רעדישע לשון!

הקושיא – פארוואס איז עס אסור

קען מען דארף פארשטיין, אבער פארוואס איז עס אסור? צו עס ווייל די בליעות זענען שטערקער! און דאס גייט זיך געבן אביסל מער צו פארשטיין!

לאמיר זאגן די פאקט, וואס זאגט די גמרא! די צוויי הלכות וואס דער רמב”ם ברענגט, רייט? כלי חרס איז נישט נשתמש בן חוץ מיט בית האור, און בית חרוסת, וואס דאס זאל געבן א סאך מער צו פארשטיין, איינע פון די דריטע הלכה איז די סוף פון די ערשטע הלכה איז פון שמואל, און דער רמב”ם דא האט דריי הלכות.

דריי הלכות פון דריי אמוראים

די הלכה נומער 1 בית האור, דאס איז די הלכה פון שמואל, און די הלכה נומער 2 בית חרוסת, דאס איז די הלכה פון רב אשי, און די הלכה נומער 3 הריב”ש לשון חומץ, דאס איז די הלכה פון רבא. די זענען אלע געבויט אויף די זעלבע איידיע, ס’דא צו פירן מיט דעם.

און אויך האט דאס די ערשטע הלכה נאר געווען כל כלי חרס שנשתמש בהן חמץ. ער מיינט שוין קיין אנדערע כלי. א ריבה אין די כלי איז נישט קיין חילוק פון וועלכן מאטעריאל. עס איז אפילו פון עפעס וואס מען קען כשר’ן בדרך כלל. ניצט מען נישט פסח. אויף עפעס וואס מען קען נישט כשר’ן.

צוויי גירסאות אין גמרא

זאגט דער מגיד משנה אז עס זענען דא צוויי גירסאות אין די גמרא. אין אונזער גמרא שטייט כלי שנשתמש בהן חמץ בצונן, משתמשין בהן מצה, נישט בצונן, סתם נשתמש בהן מצה האט ער ווי עס געזאגט. אה, דאס לכאורה וואלט מען געמיינט מצה אפילו הייס, ווייל די חמץ איז קיינמאל נישט געווען הייס. ווייל עס איז נישט געווען קיין חמץ אין די כלי, ס’איז נישט געווען אויב מען טראכט אז נאר ווען ס’איז הייס איז עס מבליע אדער עפעס עקזעקטלי וואס דאס מיינט. איז דאך הייס אויך א פראבלעם, אבער דער רמב”ם און דער רי”ף האבן גורס געווען משתמשין במצה בצונן. נאר בצונן.

הסבר המגיד משנה – פארוואס דארף מען אויסוואשן בחמין

זאגט דער מגיד משנה דער פשט איז לכאורה, ער וויל דא פארשטיין פארוואס, זאגט דער מגיד משנה אז אפילו ווען מען האט עס גענוצט נאר בצונן, דארף מען עס אויסוואשן בחמין. זאגט דער מגיד משנה אזוי, דארף מען פארשטיין פארוואס. אפילו ווען מען האט עס גענוצט נאר בצונן, דארף מען עס אויסוואשן בחמין. א הגעלה, דאס סתם אויסוואשן בחמין אין א כלי חרס קען מען דאך פארשטיין, ווייל דאס איז געשטאנען אזוי אין די גמרא אדער עפעס.

ווען א כלי חרס דער רמב”ם האלט אז ס’איז א גרויסע חומרא. אויב מ’קען עס נישט פיקסן. רייט? יא. אן אנדערע כלי מעג מען נוצן, אוודאי. אפילו בחמין מעג מען עס נוצן, מ’דארף עס נאר מכשיר זיין. אבל כלי חרס, אם נשתמש בחמץ בחמין, אין משתמשין בו מצה אפילו בצונן.

צוויי חומרות אין כלי חרס

פון די הלכה קען מען אויסלערנען צוויי זאכן, צוויי חומרות. איינס, אז אויב ס’איז געווען חמץ בצונן, זאל מען עס נישט נוצן ביי מצה בצונן. איך מיין, סארי, אויב ס’איז געווען חמץ בצונן, זאל מען עס נישט נוצן ביי מצה ווארעם, און אויב ס’איז געווען חמץ ווארעם, זאל מען עס נישט נוצן ביי מצה אפילו קאלט.

וואס דארף זיין סיי חמץ בצונן און סיי מצה בצונן? זאגט ער, דווקא בכלי חרס. ווען ס’וואלט נישט געווען כלי חרס, וואלט מען עס געדארפט טון בחמין. א גאנצע לאנגע צייט איז געווען קאלטע מאכלים. ניין, מ’האט נישט געדארפט דארט טון. ווייל דער רמב”ם זאגט דאך בפירוש, אפילו ווען ס’איז נישט קיין כלי חרס, אפילו ווען ס’איז בחמין קען מען דאך מכשיר זיין און מ’מעג עס נוצן בחמין. ווייל כלי חרס האט נישט קיין תקנה, אסר מן דאס אפילו ווען מ’האט עס נישט גענוצט בחמין, דאס איז די ווארט. אהא.

הסבר החומרא – ווייל כלי חרס האט נישט קיין תקנה

און זאגט דער רמב”ם אזוי, ס’איז א חומרא פון דיר צו שטיין ווייט פון כלי חרס פסח, דאס איז די מחמיר זיין אין כלי חרס וואס מ’האט גענוצט חמץ, ווייל אויב ס’איז מיט בחמין, דעמאלט האט עס נישט קיין תקנה, זאלסטו נישט נוצן קיין כלי חרס וואס איז געווארן גענוצט אפילו בצונן.

אקעי, ס’איז נישט קיין שלעכטע סברא די מגיד משנה. ס’איז א חומרא אין כלי חרס, ווייל כלי חרס האט נישט קיין תקנה דורך חמין, נוצט מען עס נישט פסח אפילו בצונן. מ’קען הערן, אפשר איז עס אמאל געווארן הייס, דו געדענקסט נישט. מ’קען הערן, ס’איז נישט אזא אפגעפרעגטע חומרא. וואס ס’האט נישט קיין תקנה על ידי הגעלה אדער הכשרה, האט מען עס אינגאנצן גע’אסר’ט אז ס’איז נישט קיין כלי וואס מ’נוצט פסח. מ’קען הערן פארוואס אפילו ווען ס’איז גענוצט בצונן. איך ווייס, א גזירה, אז אמאל איז עס געווארן הייס וכו’, און ס’איז נישטא קיין תקנה דורך עס מכשיר זיין. דורך הגעלה האט מען עס אינגאנצן גע’אסר’ט פון נוצן פסח. א חומרא. א חומרא אין כלי חרס.

דיון – די אנדערע גירסא

נאר מ’דארף די נעקסטע הלכה פון אריבער. לויט דעם ברענגט ער א גמרא אז ס’קען זיין אז בכלל דער רמ”א מיינט נישט דאס. די אנדערע וואס טענה’ן אז ניין, די פשט איז, די אנדערע זענען אלע גורס אז ס’שטייט נישט אזוי, ממילא וועגן דעם האט מען זיך פארלאזט אויף חמץ בחמין. אבער אפילו לויט די גרסא וואלט נישט געווען אזוי פשוט. און אפילו לויט די גרסא, דאס וואס זיי זאגן אז ס’מיינט נישט מצה בצונן, אפילו מצה בחמין, דאס מיינט עס נישט, דאס מיינט עס נאר חמץ בחמין. אז דעמאלט איז אפילו מצה בצונן, דאס איז יא מצה, די אנדערע חומרא איז יא די צווייטע שיטה. רייט, חמץ בחמין טאר מען נישט נוצן בשום אופן, דאס איז די ווארט.

און הגם ס’איז אויך נישט קיין חורי מבליע וואס איז בצונן, די חורי האט מען געמעגט, אבער היות די כלי האט נישט קיין תקנה, האט מען גע’אסר’ט די כלי. דאס איז די אנדערע הסבר. דאס איז די אנדערע פשט. אקעי, עניוועי, דאס איז די פשט.

הקושיא – וואס איז די גרויסע חומרא

ס’איז אביסל נישט קלאר וואס די פשט פון די גרויסע חומרא איז דא. ער ברענגט אן אין באר, אז חמץ איז עפעס מורא’דיג מבליע וואס איז חורי. אפילו כלי חרס גזרו עליו שאר כלים, מה שאין כן בשאר איסורים. חמץ בחמין יש להם הכשר. מ’דארף דאך וויסן פארוואס איז נישט כלי חרס? דו פארשטייסט די שאלה?

די שאלה איז צו מ’מאכט די ביידע. דו קענסט זאגן אז ס’דארף זיין צו מ’טאר נישט סיי בצונן, חמץ בצונן און מצה בצונן, אדער נאר חמץ בצונן איז אלעמאל אסור אבער מצה בצונן… מ’דארף וויסן וואס איז די אגענדע מיט כלי חרס, פארוואס האט מען גע’אסר’ט אזוי שטארק כלי חרס.

הסבר החומרא – גזירה ווייל כלי חרס האט נישט קיין תקנה

ס’איז אינטערעסאנט, ווען ער זאגט דאך אז ס’איז געווען אין קערעסע, א כלי חרס איז א ייאוש אז מ’קען עס נישט מכשיר זיין, האבן חכמים געזאגט אז מ’זאל נישט נוצן קיין שום כלי חרס וואס מ’האט גענוצט מיט חמץ זאל מען נישט נוצן מיט פסח. ער זאגט דאך לויט די חומרא הלכה, לויט די מגיהי משניות מחמיר’דיגע, דא דתנן משנה מצה בחמין, רייט? נאכאמאל, צונן, יא, רייט, רייט, רייט.

ס’איז דא זיכער א קעיס וואס איז מותר. ביידע צונן איז זיכער מותר. ס’איז דא זיכער א קעיס וואס איז מותר. סאו כלי חרס ווייל ס’איז שווער, ס’איז טו מאטש, האט מען צוגעלייגט א לעוול פון חומרא. א לעוועל פון חומרא איז אפילו נישט גענוצט געווארן פאר א חמץ, טאמער עס איז נישט נוצן פאר הייז אויף מצה. דייקא.

שיטת רבינו מנוח

אה, דא האבן עס די רבנו מנוח, וואס מ’קען לערנען וואס דאס פאראייטע פשעת’ן. יונא מצה בויער מנויך ונוח ולכער משעתר. יא. ווי זעה איך? אז יונא שוין שוין בנו מנויך? יא, דא האבן די זאך. אה, אה, אה. יא. אסאך, אמרי שכח. אמרי שכח. ער זאגט אסאך. יא, וועל מיר זעהן. נע, נער איך ביסל. יא, אבער ער איז נאר. וועסל יערסן זאלן מ’זי סעאלד.

ער רעדט א אנדער זאך צו די מצה ווערט גע’אסר’ט. ווייל ער זאגט דא א… ווייל דער האבן מרח פון א לשון פון די לך תחילה. יא, קען מען זיך דיר אז וואס וואס וואס מיינט ענערדיג אז ס’איז נישט קיין פראהסן? יא. אבער עס איז נישט מיט די ערווארד. לו נעסט ראים מצה. אבער עס וויל נישט תמישי בן חמא. לו נעסט ראים מצה. עס זאל גיין א חידוש, ניין. ניין.

אבער אויב מען לערנט אז עס איז עפעס אזא גזירה, האט דער רביינו מנוח פרשטיין אז עס איז עפעס אזשם יא, וואלו דו איז שתמש בן חמא. ניין. ס’איז נישט אז עקט שוין איז א עס איז נישט קאסט. ווייל עס קען דיך גארנישט טון. ניין. ווייל די מצה’ס, אפשר ווען די מלחמה זאל צווירן די מצה חמא, און אפשר איז נאך פרוטער באדע, אפשר נישט. דאס קען מיר שוין הערן, אבער… אבער דאס איז די שטיפה פון דער שטעת הרב. אבער שוין דאכקע ולאך. ניין, סארי, איך פארשטיין דיך די גאנצע צייט דאך. אריינע נאך. דאס קען מיר שוין הערן. אקעי.

און מ’מאכט א רבינו מנוח. א חילוק אז כאטש די רבים רעדט מען ווען וואס ער האט געזאגט א בהמה.

בית הסאור וחרוסת – המשך הדיון

Speaker 1:

קען מען הערן אז די בית הסאור איז אייביג מער שטערקער ווי א פלאץ סתם ווען מ’לייגט אריין א שטיקל ברויט, וואס איז נישטא קיין שום חיבור, די ברויט זאפט זיך נישט איין. איך זאג אז די בית הסאור איז יא פשוט, קען מען הערן דאך, אבער צו קשיות, אני לא אמרתי כלום בענין, איך האב גארנישט געזאגט, איך פארשטיי נישט קיין ברויט.

אקעי, זאלן מיר גיין ווייטער. ב’ חרוסת. אבער רבנו יונה זאגט אזוי ווי די דברים המונחים בבית הסאור, אה, אריכותא דבית הסאור, אז ס’ליגט דארטן אסאך מאל מיט די טייג, מיט די סאור, איז דאס א גוט גאון פאר חמץ’דיגע כלים, איך ווייס נישט.

די לשון הגמרא איז “הואיל ואיז בה קיואה”, קיואה איז עפעס א שארפקייט, בולעת, בצונן נמי חמצן. איז די לשון, איך ווייס נישט וואס איז די לשון, רבנו יונה ברענגט, א שארפע זאך, אפילו ס’איז קאלט, רעכנט זיך ווי א הייסע זאך.

וואס איז חרוסת?

אקעי, ער זאגט דאך וואס חרוסת, ער זאגט חרוסת מיינט ער נאר חרוסת וואס האט חומץ, ווייל ס’איז שארף. די חרוסת מיינט נישט די חרוסת פון פסח, לכאורה ווייל ס’איז פסח’דיג, נאר א גאנץ יעריגע חרוסת. לכאורה יא. אה, רייט. דאס איז די גאנצע זאך פון חרוסת א גאנצע יאר. איך מיין אז חרוסת איז א ספעציעלע זאך פאר פסח. איז דערווייל חרוסת איז עפעס א זאך. פארוואס זאל זיין א חמץ’דיגע חרוסת? אויב איז דאך חרוסת עפעס וואס איז זייער שארף, חמץ אליין איז חמץ? דאס איז די חומץ.

ניין, ער זאגט ווען מען לייגט אין עפעס ברויט מיט חומץ, אז די חומץ איז די שארפע זאך וואס זאפט זיך אריין, נישט די ברויט. ס’שלעפט מיט זיך ברויט, נו, באט… אבער חרוסת, וואס איז חרוסת? חרוסת, לאמיר זאגן אז מ’מאכט עס מיט… ערשטנס איז דא דערין אפאר ברעקלעך ברויט, קרוטאנס, און ס’מאכט נישט די בליעה ווערט נישט קיין בליעה פון חמץ לכאורה, ווייל די בליעה איז נאר פון די שארפקייט פון די חומץ. זאגט ער אז יא, אז די ברויט כאפט א היטש. אזוי זאגט ער. די חומץ איז “כל דבר שיש בו קיוהא”, די גילוי איז לחומץ, און ווען מ’טונקט אים דארט אריין אין טייג א גאנצע יאר, די קמח וואס די חמץ מאכט איז א קיוהא. עפעס, ס’איז עפעס א שארפע דיפ אזאנס. א חמץ’דיגע דיפ, דאס איז די ווארט. א שארפע חמץ’דיגע דיפ. שטימט?

דער דין פון ערב פסחים באזונדער

יעצט, אה, טאקע די ערב פסחים באזונדער איז א לשון פון רבא, אגן חמר אגנא דמחוזא, הוה תדירא למילא שבי חמירא, ומשרא בה חמירא, אז ס’ליגט דארטן צו שרויע דארטן, איז דאס כבית האוצר של מחמיצי כותח. ווייל ס’ליגט דארטן אסאך מיט די חומץ. מיט די סוער?

קשיא אויפן רמב”ם’ס שיטה

איך פארשטיי נישט וויאזוי דאס ארבעט. מ’טרעפט א מימרא פון שמואל וואס סתם אזוי זאגט ער א קולא, און מ’בויעט פון דעם אז ס’איז דא א גזירה פון די חכמים. פארוואס זאלן זיי מאכן א גזירה? דאס איז עניוועי, איך פארשטיי נישט וויאזוי דאס ארבעט. פארשטייסט וואס איך פרעג דיר? די שיטה פון רמב”ם איז, ס’שטימט נישט. איך דארף שטיין אזוי, איך דארף שטיין גדול בחום, איך דארף שטיין שפייזליך בכלי חרס, ווייל סייווי זאגט ער דאס מאכט זיך. סתם אזוי מאכט זיך. פארוואס זאלן זיי גיין זאגן אז ס’איז… ס’איז א ביסל פאני, רייט? ס’איז א ביסל פאני.

הלכה כא – צונן בכלי חרס

אקעי, לאמיר גיין ווייטער, נעקסטע הלכה. אקעי, שוין. ווייסן מיר עט ליעסט אז צונן איז זיכער לכל הדעות מותר אפילו א כלי חרס וואס מ’קען נישט מאכן הגעלה. אויב ס’איז נאר געווען צונן חמץ, מעג מען אים ניצן מיט א צונן מצה. רייט?

פראקטישע קולא – חלה דעקל

למשל, איך וויל דא ארויסברענגען די קולא, איך האב ליב קולות. למשל די לעדל וואס דו לייגסט אריין דיין ברויט א גאנצע יאר, לכל הדעות קענסטו אריינלייגן דיין מצה פסח. בעסער געזאגט, ס’איז א נער’ישקייט אז א מענטש זאל האבן אן עקסטערע חלה דעקל און א מצה טאש. דו קענסט נעמען די חלה דעקל. אויב דו ווילסט דוקא ארויפברייטן די מנהג, קענסטו זאגן אזוי.

דיסקוסיע: צי דארף מען קלינען די פירורים?

ווייטער, דו ווייסט די פירורים, מ’דארף עס קלינען? מ’דארף עס קלינען. מ’דארף עס קלינען אזוי ווי אלעס פון די הויז דארף מען קלינען. ס’שטייט נישט אז דו דארפסט עס איבערדרייען. ס’שטייט נישט אז דו דארפסט עס איבערדרייען. ס’שטייט אז דו דארפסט טשעקן פאר די פירורים. א חלה דעקל איז א פלאץ וואס ס’איז דא אסאך פירורים. ס’איז דא א הלכה, ס’איז דא א הלכה וועגן א רייוועס של נשים, בודקין שפציפיקע רייוועס, ווייל דארט איז דא אסאך פירורים. דארט איז דא א גמרא אין פסחים, דאכט זיך מיר, אז בדיקת חמץ איז מיט בליעה, נישט מיט בעין. רייט? מ’דארף טון הגעלה. אבער איך וויל נישט פון די חלה דעקל, איך וויל פרעגן א מלוכה מרא דארעא.

Speaker 2:

יא, אבער דא זעט אויס אז מען מעג האבן. וואס זאגסטו, אז מען דארף עס אויסשאקלען?

Speaker 1:

אקעי, איך דארף מיר עס אויסשאקלען. איך ווייס נישט. קען זיין. עס שטייט נישט דא.

Speaker 2:

ניין, איך מיין, כלי חרס האט נישט די זאך. ס’איז דא ברעקלעך?

Speaker 1:

אקעי, איז לכתחילה נישטא קיין ברעקלעך. ס’איז נישט עפעס וואס קלעבט זיך אן ברעקלעך. ס’איז א שטיקל חומרא. נאכאמאל, איך וויל דוקא זיין א מחמיר, און איך וויל מחמיר זיין, זאל מען געבן א קוק אויף די חלה דעקל פאר א מינוט צו צוויי, איבערדעקן מיט מצות, און גיין ווייטער.

Speaker 2:

פארוואס מאכסטו? דו ווערסט מחמיר נישט אין יעדע זאך וואס איז מותר. אונז האבן זייער א לאנגע ליסט אויב מען מעג טון יעדע זאך וואס איז מותר.

Speaker 1:

ניין, איך האב געזאגט אז אויב מאכט זיך עפעס א זמן בצוקה, איך ווייס, דו האסט א געוואלדיגע אמונה, און דו דארפסט עס זאגן פאר די עולם הבוטחים, און דעמאלטס קומט מען ארויף מיט א גאנצע ליקוט פון קולות. אבער קולות וואס פעלט נישט אויס, יו נאו, גיי ווייטער.

דער חילוק צווישן כלים וואס מען גרייט צו און כלים וואס מען לייגט אריין נאכן באקן

אין אנדערע ווערטער, לאמיר שטיין די ווערטער צו פארשטיין וואס שטייט דא. געווענליך, אז ס’איז דא קיין כלים וואס באקן דערין די חמץ, זיי זענען צו… די כלים וואס מען לייגט דערין נאך די געבאקענע חמץ, ס’איז שוין קאלט, דאס איז מותר. די איינציגסטע וואס מען מעג נישט, איז די כלים וואס מען גרייט צו, דארט וואו מען לייגט אריין די סולת, און דארט וואו מען לאזט די מיקסער, דאס זאל מען נישט ניצן.

ס’קען אויך זיין, היינט צוטאגס איז דא וואבליעך, דארט וואו מען… לויט ווי ס’שטייט דא.

הלכה כב – ביב של חרס

שוין, איך ווייס נישט. “ביב של חרס”. ביב של חרס, איך ווייס נישט וואס ער זאגט. עפעס א זאך אין חרס, וואס אויף דעם מאכט מען… שוין, חלות חמץ כל השנה. איינער וואס נוצט דאס פסח. וואס איז א ביב? איז דאס אן אויוון שטיקל? א טאץ וואס מען לייגט אריין אין אויוון? זעט אויס, רבינו מנוח, “כלי שעושין בו אופין עתיקים”, מען נעמט א שטיקל וואס איז אראפגעפאלן פון די דאך. צו וואס? רעפים איז די דאך? שינגלס, וואטעווער, די חלקים פון די דאך. אין עברית, איך מיין אז רעפים איז דאך.

בקיצור, מען טרעפט עפעס א גרויס שטיק מעטאל וואס איז אראפגעפאלן, מען קען גרינג אריינלייגן אין די אויוון צו וואס? שוין, אפילו חלות חמץ כל השנה, און אפילו למעשה, איך ווייס איך, ווייל ס’האט בליעות פון… פון יעצט. יא, שוין, פון א לאו, יא. אבער…

דיסקוסיע: וואס איז א ביב?

Speaker 2:

א ביב, דו האסט געזאגט די זאך וואס מ’קאכט אין, עפעס אזא שטיקל אויוון, איך האב געמיינט ס’איז אנדערש ווי א נארמאלע אויוון ביי אונז אין שטוב. וואס? וואס דו מיינסט?

Speaker 1:

יא. די נריא… כדי רעס… א ביב איז א שטיקל אויוון. א ביב זעט אויס עפעס וואס מ’לייגט אריין. דו טייטשט אזוי ווי?

דער דין פון הגעלה פאר ביב

הלכה, היי בחיא, זאגט די גמרא, היי בחיא, סייקן בחוץ, סייקן בחוץ, אסור. ווען מ’לעבט נישט דארט די… אה, ואימא, לאמיר אויספירן, ואימא מילא גחלים והיסק מקום שאינו מבשל חמץ, מותר לבשל בו למעשה. ס’איז נישט פונקטליך וואס די ריאליטי פון וואס מ’רעדט דא. ס’איז א גאנצע לאנגע גמרא פון… אזא כדי רע… האט די גמרא געזאגט אז ס’איז דא א חילוק פון תנור של… א שקרי של חתבל חילוק. כסקים בפנים, כסקים בחוץ. כסקים בפנים איז… ווייטע? כסקים בחוץ איז עסוקים. יא.

Speaker 2:

א מינוט, נאכפאר. וואס זאל מיר אונז געזען מיט דער בער… ווייל מ’קען אונז גענונג כשר’ן.

Speaker 1:

יא. מולי גחלים. וואו איז סקים מקום שלמה וואשל דורך חמץ?

Speaker 2:

יא. מיר איז גרין. וויסן נישט נעמען מיטל חורא דערמאל. מיר דארף עס מאכן עפעס א ספעציעל זייט.

Speaker 1:

אקעי. מיט גחלים. מולי גחלים מיינסט…

בור של חרס – המשך הדיון

הגמרא והרמב”ם: תנור סתום וחריץ

Speaker 1: תנור סתום, אם יש לו חריץ וחרכו מבפנים וחרכו מבחוץ. חרכו מבפנים איז מותר, וחרכו מבחוץ איז אסור. חרכו, רייט? חרכו, יא, איי געס.

א מינוט, א מינוט, נאך פאר דעם. וואס זאלן מיר אונז געזען מיט די בור? ווייל מ’קען עס גענוג כשר’ן, יא? מילוי גחלים ויציקת מים רותחין על מקום שנתן בו החמץ. יא, נישט נאר מיט ליבון, נאר מ’דארף עס מאכן עפעס אזא ספעציעלע זאך. אקעי, מיט גחלים. מילוי גחלים מיינט וואס? די תנור? יא. ואין ער האט אריינגעלייגט דעם מקום שנתן בו החמץ.

די וואס ער זאגט איז, עס איז דא חרכו מבחוץ אדער חרכו מבפנים. א נארמאלע תנור, יא, וואס מ’לייגט אריין אין דעם פייער, יא, וואס א תנור זאל גיין א משל, אז מ’האט א תנור, נישט ווי די פענסי תנורים וואס די הויז, די תנורים פון די ברויט, ס’איז ליטערעלי אלעס איז דארט. א נארמאלע תנור, וואס די תנור לייגט מען אריין, אויף די ווענט לייגט מען אריין די ברויט. דארף מען דאך עס אפקאכן. איין מאל מאכט מען הגעלה, וואטעווער איטס קאלד, און מ’מעג עס נוצן.

מה שאין כן די זאך, מאכט מען נישט די וועג ווי מ’באקט אין דעם איז נישט אזוי ווי א קדירה, נישט חרכו מבפנים. נישט א תנור, ממילא דאס מאל אונזער נארמאלע תנור איז אויסגעקאכט. ס’איז חרכו מבפנים פון דעם בור. אזוי האט ער עס, אזא טאפ סטייל זאך. רייט, די טאפ וואס דו לייגסט אריין אין די תנור, סאו לגבי די חלה איז עס אזוי ווי אן עקסטערע תנור. דו דארפסט נישט אריינלייגן די חלה אין דעם. אני מיין אז ער פארלייגט דא אז ס’איז עפעס א שטיקל פון אן אויוון. ס’איז טאקע פון א גראבע שטיקל האלץ אדער א גראבע שטיקל מעטאל. א גראבע שטיקל מעטאל אויף די שטיין, יא. דאס מיינט אזא טאץ, אזוי ווי א מעטאל טאץ וואס ער לייגט אריין אין די אויוון, אזוי די חלה בלייבט אויף די מעטאל, עס זאל נישט רירן. אקעי, אקעי, יא, אקעי.

Speaker 2: אה, ער זאגט נישט אז ס’איז חרס, ער זאגט אז ס’איז א מעטאל בערגל.

Speaker 1: מעטאל האט ער נישט געזאגט. ניין, מעטאל קומט עקסטערע הלכה. אקעי, מ’וועט מיר ענדיגן מעטאל. דארף מען מקום שנתן בו החמץ, און ווי אזוי איז עס א קדירה? ניין, ס’איז א קדירה שחרכו מבחוץ. חרכו מבחוץ איז פשט אז ס’ווערט ווייניגער אויסגעבאקן די אונטערשטע זייט. אבער די פאקט איז אז דארף מען עס אנפילן פון אינעווייניג. שטייענדיג דארף מען עס אנפילן פון אינעווייניג מיט די גחלים, דארף מען זען וואס איז גענוג.

דער רמב”ם’ס לשון-טוישונג: “אופין” און “מבשל”

Speaker 1: אבער אן אנדערע זאך, סתם ווירד, דער רמב”ם טוישט די לשון פון “אופין” צו “מבשל”. “מקום שאופין בו לא יאפה בו, מקום שמבשלין בו מותר לבשל בו”. וואס איז סתם פאני, סתם מאדנע די לשון. ער הייבט אן מיט “אופין” און “אופין”, און ער גייט צו “מבשל” און “מבשל”.

איך ווייס נישט וואס דער לשון איז, איך האלט פאר א הלכה. על כל פנים, “בור של חרס שהיו מניחין בו חמין כל השנה, אין אופין בו את המצה בפסח. אבער ממלאו גחלים, והואיל ונתלבן כל מקום שמבשלין בו את החמץ, אין בו חמץ”. די לשון איז סתם מאדנע.

יא, ער זאגט די זעלבע הלכה, און ס’מאכט אויך סענס. “אופין” – מ’רעדט דאך פון א סארט אויוון. ס’איז עפעס צווישן אן אויוון און א דוד, וועגן דעם רעדט ער דאך אז די טאץ איז וויאזוי ס’גייט אריין אין די אויוון אדער אין א טפח. “אופין בו חמץ, אין אופין בו”. און דערנאך גייט ער צו “מקום שמבשלין בו חמץ, מותר לבשל בו”. איך ווייס נישט פארוואס ער האט געטוישט די לשון.

Speaker 2: אה, אין די נוסחאות איז טאקע, ער מעקט אויס די צוויי “לבשל’ס”. “אופין” און “לאפות”.

Speaker 1: דער ווארט איז נאר… אה, און די גמרא שטייט טאקע “לקדירה למשל”. טוט מען דאס נישט אין אום, ווייל לקדירה האט מען חושש אז ס’גייט צוברעכן. דאך דארף מען זיין… מ’גייט נישט ממלא זיין אבנים אין אום. און ביי גחלים, כל שכן די זאך, ס’וועט אראפפאלן די נעקסטע שטיקל פון די דאך, און יענץ איז צו ווייניגער חשוב צו וואס. די היבוב איז ווייניגער חשוב. אבער דאס איז די פארט, א זאך וואס מ’באקט אין דעם, פרעגסטו א שאלה פארוואס איז עס ערגער.

קשיא: פארוואס איז נישט גענוג די רעגולערע היץ?

Speaker 1: איך פארשטיי וואס די כיבודים גייען פאלן די ארבעט. אויף וועלכע זאכן איז נישט געשען פון די היתר פון ערד. א שוין אלף עס ווערט נישט אויסגעקלענט אין דארטן אין דארטן אין הילט חשמחלות הסורות. אונז דערווייל האבן עס נאכנישט געזען אין הילט חיים צומח. סאו איך וויל פארשטיין עפעס. לאמיר זאגן דער ביוו איז א טאט, איז יעדע מאל ווען מען באקט איז עס איז שייט אז ס’פרעגלט זיך אריין די חמץ, ס’באקט זיך אריין, ס’איז א מבליה. סאו קענסטו נישט צון די זאך מיט די מצה, ווייל ווען ער לייגט די מצה דערויף גייט זיך די מצה קאנעקטן צו א פלאץ ווי ס’איז דא דרום בליהס און חמץ. סאו דער ביוו. מילא, איז נישט גענוג אז דער סטעם דערס אז ביי ביידע מאל ווערט עס אויסגעברענט, און נישט גענוג, ביי ביידע מאל ווערט עס אויסגעברענט, מעvé זיך דא דרין עפעס א לחלוחות אדער עפעס א בליה, ער זאגט ער לייגט די מצé דערויף אז עס איז דאך דעמאלטס אליין דא אויף פייער, אבער דעמאלטס איז די צייט ווען מען איז דער אה, דא האט מען צוגעלייגט א נייע לעוועל, אז אויסער דעם דארט וואס זיין אינעוויינער.

איך וויל פארשטיין… אה, ער איז געווען מאשטעלענד, אז פארוואס איז נישט די רעגלער לכשבון לבחפות? דארט מען פארשטיין, אקעי. איך האב איז א חומרה דא. אקעי, דאס איז אלטע וועלכס קליחה יעצט, אקעי.

תירוץ: היץ פון אויסנווייניג קלינט נישט אויס פון אינעווייניג

Speaker 1: מען קען הערן א פשוט’ע ספרא, אז ערנטס האבן א טעמפערטשור אייוויג. סאו, מען קען אייוויג צוקומען זאגן אז ס’איז הייסער ווי ס’איז געווען, בשעת דער בליער איז געווען. אבער איך וויל עפער זאגן, אבער הערסט, סאו, ווען מען זאל זאגן נאר, אז מען דארף עס אריינלייגן אין די זעלבע אוון, בעת המקום, בעת אישר, בעת עודות, און דעי זאל עס מאכן א גלה, דארף עס נאך אויסשטיין, אפשר איז עס נישט אזוי הייס ווי אנדערע מאל. אבער אז ער לייגט עס אריין אין די אווון, איז דאך קלאר א העכערע לעוועל פון היץ וואס מאכט א גוטע הגעלה?

איך וויל נאר איך וויל נאר פארשטיין אז ס’זאל מאכן סענס, ס’זאל מאכן קלאר אז ס’איז שכל הישר.

Speaker 2: וועלכע כלל? דער כלל פון כשם שבולעו כך פולטו? פארוואס איז נישט גענוג אז מען לייגט אריין דאס שטיקל בשר אין די זעלבע לעוועל פון היץ? נישט נאר א העכערע לעוועל היץ, נאר די זעלבע לעוועל פון היץ.

Speaker 1: פארוואס? ווייל פאר די זעלבע ריזען פארוואס איז פריער געווען בליעה. פארוואס איז געווען בליעה? ווייל ווען א זאך ווערט זייער הייס, איז עס בולע. עפעס איז דא, ס’איז נישט מענטשליך, ס’איז סייענס, ס’איז פיזיקס. עפעס איז דא בליעה, ספעציעל אז דו זאגסט אז די כלים אמאל זענען נישט געווען אזוי הארט און אזוי אויסגעשארפט.

Speaker 2: איך זאג דיר נאר א פאקט, אז ווען עס קאכט פון אויטסייד, קלינט זיך עס נישט אויס פון אינסייד. דאס איז וואס איך זאג. מאכן א זאך הייס קלינט עס נישט אויס.

Speaker 1: מיר רעדן נישט דא פון עקטשועל קלינען, מיר רעדן אויב עפעס איז קלעבעריג די טעם.

Speaker 2: איך האב נאך קיינמאל נישט געהערט אז מ’קלינט אויס א זאך דורכ’ן עס מאכן הייס. איך האב נאך אין די וועלט אזא זאך נישט געזען.

Speaker 1: ניין, ס’איז דא נישט רייניגן, אז מ’ברענט אויס. אויב ס’איז דא דערין עני לכלוך אדער עניטינג…

Speaker 2: אה, דו זאגסט אז ס’ווערט נישט אויסגעברענט.

Speaker 1: זאג איך דיר, אז ווען מ’לייגט עס אין מים רותחים, ברענט זיך עס ממש אויס, נישט נאר אז ס’ווערט הייס. אויב ס’איז דארט געבליבן דארט עפעס אנגעקלעבט, איז שוין גארנישט דא. דאס איז די וועג וויאזוי מ’מאכט הגעלה אויף א זאך וואס מ’נוצט פאר מצה.

חזרה: די עיקר פונקט

Speaker 1: קיצור, מיר זאלן נישט געלערנט, מיר זאלן נישט זען עפעס זאכן וואס מיר זאלן אין אונזער קאפ, מיר דארפן קוקן וויאזוי ס’שטייט דארט, קלאר דעם, פון וואו ס’קומט, וואס איז די מקור דערפון. ביז דערווייל, שכל הישר מאכט עס סענס, אין מיין קאפ גייט זייער גוט אריין וואס ס’שטייט דארט.

חידוש: בליעה איז לאקאל

Speaker 1: אבער מיר האבן דא געזען לכאורה עפעס אן אנדערע זאך, אז די בליעה ארבעט נישט אויף… מ’זאגט אויף די גאנצע בשר איז דא בליעות, אבער מ’קען זאגן אז ס’איז לאקאל אויף דעם שטיקל בשר. דאס מיינט אז ער וואלט ווען גענוצט די אנדערע זייט פון וואס ער האט גענוצט פאר חמץ פאר מצה, ער דרייט ארום די טיש און ער רעדט אריין, ווייל ער זאגט “מקום שרוב תשמישו בחמץ, מותר לבשל עליו מצה”. “מותר לבשל עליו” מיינט עליו אויף דעם מקום?

Speaker 2: מקום מיינט ער צו זאגן אינסייד, ווייל געווענליך איז מען מסיק די אוטסייד.

Speaker 1: אה, דאס מיינט ער “מקום שרוב תשמישו בחמץ” – די אינסייד פון די אויוון וואס דארטן קאכט מען דעם חמץ. די אינסייד פון די בערב. אה, אינטערעסאנט. אה, די אויוון, יא. אה, אינטערעסאנט. ווייל איך האב געמיינט מקום מיינט אויף די בערב.

Speaker 2: יא, האסטו א גרויסע טאץ, דו פלעגסט אייביג לייגן דארט די חמץ. איך געדענק אז אויב דו ווילסט לייגן דארט אויף דעם שטיקל, אויף דעם פלאץ אויף די בערב, אז ס’איז נישט א טאץ…

Speaker 1: ניין, ניין, אבער דא רעדט ער פון מקום שרוב תשמישו. איך מיין אז דאס איז נישט די טאץ.

Speaker 2: דאס איז אן אנדערע שאלה. איך בין מיט דיר. איך ווייס נישט צו די אנדערע מענטשן וועלן עס פארשטיין אז ס’פארט אריבער די בערב און די זאך. מ’דארף עס דיסקאסן.

סיכום: די סטרוקטור פון דעם רמב”ם’ס הלכות

חזרה אויף די הלכות ביז יעצט

Speaker 1: אקעי, יעצט, אקעי, עד כאן האבן מיר געלערנט וועגן כלי חרס צונן. יעצט גייען מיר לערנען וועגן חמין. קודם גייען מיר רעדן וועגן… ניין, ביז יעצט האבן מיר געלערנט, קען מען זאגן, צוויי ענינים פון חרס. ביידע איז געווען כלי חרס, יא?

Speaker 2: אה, נאך צונן.

Speaker 1: יא, באט ס’איז לייק ווירד, ווייל די ארדער…

כלי חרס האבן חומרות. וואס איז געווען די חומרות? אז אויב ס’איז געווארן גענוצט בחמין, קען מען עס בכלל נישט נוצן אויף מצה.

Speaker 2: It didn’t actually say that. We’re just imagining that it said that. It isn’t really saying that.

Speaker 1: אויב יא, וויל איך זען די חומרות. און די זעלבע זאך איז געווען א חומרא אז מ’נוצט בכלל נישט קיין כלים וואס האט א חמץ קשה. שיעור אויף פארנט, ס’איז דא דריי סארטן כלים וואס האט א חמץ קשה. איך מיין אז דאס איז געווען די עיקר.

און אויך די צווייטע חומרא’דיגע הלכה אויף חרס איז געווען אז ס’דארף קיין חומרא אויב מ’מאכט עס הייס פון אינעווייניג. און יעדער וועט זען וואס ס’שטייט אין די גמרא, נישט חרס, נאר מאכלות וכלים אנדערע, וואס ביי די אנדערע כלים קען מען זיי גרינגער כשר’ן.

דער רמב”ם’ס סדר: יוצאים מן הכלל קודם

Speaker 1: Really what’s going on is אז קודם האט דער רמב”ם געשריבן די הלכות פון די צוויי יוצא מן הכלל. די ערשטע איז צונן, און די ערשטע חומרא מיינט ער. איך גלייב נישט אז ער מיינט צו מאכן די חומרא. איינמאל דער רמב”ם וואלט געדארפט שרייבן אז ס’איז דא א חומרא אז די צונן… איך ווייס, איך בין נישט העפי מיט די גאנצע שטיקל תורה האט מען באגנוגט מיט זייערע זאכן, אז מען איז מדייק אין די חידוש. I’m not sure. איך ווייס נישט, דער רמב”ם ווען ער וויל עפעס זאגן א חומרא זאגט ער עס קלאר, ער קען נישט… ווער קען מיינען אז ער זאגט עס פשוט קלאר? ער זאגט מותר סתם אזוי.

Speaker 2: נו נו, ער זאגט עס דאך קלאר, איך קען דיר מאכן די צוויי דיוקים וואס איך האב דיר געמאכט נאכדעם שפעטער, אז נאר חיים מעג מען נישט.

הלכה ג’ – הגעלת כלים שנשתמשו בהן חמץ ברותחין (כלי ראשון)

דברי הרמב”ם והסבר הפשט

Speaker 1: די ערשטע פרוי מיינט ער, איך גלייב נישט אז ער מיינט צו מאכן די חומרא. I don’t know, אדער דער רמב”ם האט געדארפט שרייבן אז ס’איז דא א חומרא אז די צונן… איך ווייס נישט. איך בין נישט קיין עקספערט אין די… דער גאנצער שטיקל תורה האט מען באגעגענט נישט די אלע זאכן, אז מען איז מדייק אין די חידוש. I’m not sure. איך וועל זען אין מיין רמב”ם. דער רמב”ם, ווען ער וויל עפעס זאגן א חומרא, זאגט ער עס קלאר. ער זאגט עס פריטי קלאר, ער זאגט מיט די סתם לשון פון צונן.

נאר נאכדעם זאגט ער קלאר, איך קען נאך מאכן די צוויי דיוקים וואס דו האסט געמאכט. נאכדעם זאגט ער שפעטער אז נאר חמין מעג מען נישט. איך ווייס נישט, איך בין נישט קיין עקספערט אין די…

לאמיר לערנען הלכה ג’, לאמיר זען. איך וויל טרייען צו קוקן די הלכה. די פיר הלכות זאגט ער די גאנצע רשב”ג און די רמב”ם. איך ווייס נישט, ס’איז זייער קלאר.

נאכדעם זאגט ער אזוי, יא. “כלי מתכות וכלי אבנים שנתשמשו בהן חמץ ברותחין, בכלי ראשון, כגון קדרות ואלפסין” – קדרות מיינט א טאפ, אלפסין איז אויך א זאך פון קאכן. יא, א פלאכערע טאפ, מעשה אלפס. א פען, הייסט דאס? א פען הייסט אלפס, יא? איך וועל פרעגן די רב.

Speaker 2: יא, ס’ווערט גערופן אלפס.

דיגרעסיע: וואס איז אן “אלפס”

Speaker 1: איינער האט מיר אמאל געזאגט, ער האט חוזק געמאכט אז די אשכנזים מיינען אז אלפס איז א פאס. יא, ווייל די אנדערע רופן דעם אלפס ווייל דער מאן האט געגעסן א טאפ. ניין, ער האט געמאכט א ווערטל מיט די שפראך. ער האט געמאכט א ווערטל, ער האט געזאגט אז דער רמב”ם האט נישט געוואוסט אזא סארט זאך.

איז פסולא, אויך אין פסולא האט ער געמאכט א ווערטל. ס’הייסט אלפס.

ס’איז דא א לשון אין די גמרא, א גזירה שמא יעשה אלפס, א לשון אין מקרא, מעשה אלפס ביי די קרבנות, ניין? מעשה מחבת, מעשה מרחשת, מעשה… ס’שטייט נישט אלפס? איך ווייס נישט, איך וועל נאכקוקן. דו געדענקסט נישט? איך געדענק נישט. איך וועל פרעגן. ניין, ס’שטייט נישט.

עניוועי, ס’הייסט אז מען האט געקאכט אין דעם. זיי קומען פון א שטאט וואס הייסט פעז. אל פאסי, רייט? און דער תוספות יום טוב איז איינער וואס… אל פאסי מיינט דער פעזער, דער פעזער. אלף, דאס איז דאך פראנצויזיש. אל דער, אלזשעריע, וואטעווער. דאס איז א הויכע ידיעה. און אל פאסי מיינט איינער וואס קומט פון פעז. און ער האט געוואוינט אין פעז, דאס איז אלעס.

אקעי, צוריק גראד צו אונזער ענין פון די אל פאסי. עקשעלי, יא, דאס איז א… ס’איז דא אזא טעפ וואס קומט פון פעז, מ’דארף וויסן, דאס איז אזאך וואס איז טשיינע דישעס. טעפ פון די שטאט פעז. איך האב געהערט אמאל א שיעור פון ר’ דוד, ער האט געזאגט אז די אשכנזים האבן נישט געוואוסט אז די שטאט פעז, האבן זיי געמיינט אז ער האט געהייסן עפעס על שם די אלפס, אבער זיי האבן נישט געוואוסט. ניין, אבער ס’קען זיין אז די טעפ דא הייסן על שם יענע שטאט, שם פעז. אזוי ווי אין די ווייסן אין טשיינע ווער… איך האב געהערט אזא דזשאוק. אקעי, נישט קיין דזשאוק, צוריק צו אונזער סוגיא דתורה. אקעי.

די פראקטישע עצה פון דער רמב”ם – קדירה גדולה

Speaker 1: “פותח ונותן לתוך קדירה גדולה”. אבער ער האט גענוצט דאס מיט חמץ ברותחין. אקעי, ער האט גענוצט דאס מיט חמץ ברותחין, און ער זאגט דאך כלי ראשון. מ’האט געקאכט אין דעם חמץ. וואס טוט מען? “נותן לתוך קדירה גדולה וממלא עליה מים”. ער זאגט דאך, דער רמב”ם זאגט דאך א פראקטישע וועג וויאזוי מ’קען, ניטאמאל דארף מען יעדע טאפ עקסטער גיין און אויפקאכן, נאר מ’נעמט א גרויסע קדירה. וואס טוט מען? מ’לייגט אריין אין א גרויסע קדירה. איז דא אסאך וועגן וויאזוי מ’טוט? ס’זעט מיר אויס ווי ער גיבט אן עצה.

Speaker 2: ניין, ניין, דאס איז די וועג, ס’איז נישט דא נאך א וועג.

Speaker 1: מ’קען דאך נעמען די איין כלי און עס כשר’ן.

Speaker 2: ניין, מ’קען נישט.

Speaker 1: אבער קען מען נישט.

Speaker 2: קען יא.

Speaker 1: שוין, פרוביר נאכאמאל, מ’קען נישט.

Speaker 2: ס’איז דא א וועג ארויס, אבער די נארמאלע וועג איז, מ’דארף עס נעמען אין א רויזע קדירה…

Speaker 1: אה, דאס איז די נארמאלע מכה בפטיש וואס ער זאגט.

Speaker 2: עקזעקטלי.

דיסקוסיע: כבולעו כך פולטו – די קדירה גדולה אויפ’ן פייער

Speaker 1: מ’דארף נעמען א רויזע קדירה, אנפילן מיט וואסער, און “מרתיחן בתוכה, ואחר כך שוטפן ונוהגין להשתמש בהן במצה”. דעמאלטס מעג מען זיך משתמש זיין בפסח. דא זאגט ער נישט מיט מצה. במצה. נישט דאס איז דאך פסח. דאס איז דאך אנגעקומען פון דעם, דאס איז פסח.

Speaker 2: “משתמש בהם במאי”? בפסח.

Speaker 1: ער מיינט צו זאגן ווען מ’מעג זיך משתמש זיין, נישט וועלכע מיני מאכלים, מצה’דיגע מאכלים.

Speaker 2: עקזעקטלי, מ’נוצט עס פאר מצה. דאס איז עקשעלי אזוי ווי דער רמב”ם רופט פסח חמץ ומצה.

Speaker 1: ניין, איך ווייס נישט. איך מיין ס’איז געווען. אקעי.

הלכת סכינים

Speaker 1: מ’האט געהאט סכינים וואס מ’האט גענוצט צו שניידן חמץ מיט א גרויסע שארפקייט. ס’איז אינטערעסאנט אז ער ברענגט דא אין די זייט, דאס קומט, זאגט ער, דאס שטייט אין הלכות ערב, שטעלט ער זיך א חומרא אז מ’לייגט א כלי ראשון מאכט מען א הגעלה בכלי ראשון, כלי שני א הגעלה בכלי שני. אזוי שטייט נישט געברענגט אין די גמרא אין פסחים. ס’איז געבויט אויף די הלכות שולחן ערוך אין יורה דעה, זאגט ער, ברענגט ער. אינטערעסאנט.

“מרתיחן בסכין”, הייסט לכאורה אז מ’שטעלט ארויף די כלי גדול אויף די פייער, יא? אקעי. סאו קומט אויס אז די קדירה ווערט געקאכט מיט די זעלבע לעוועל פון נעץ ווי ער איז געווען צוגעטאטשט. אהא, א חידוש. אממ, סכינים דארף מען נישט טון די גאנצע סכין, נאר די חלק וואס טאטשט די שארפקייט פון די… נאר די שארפע חלק. ווי די שארפע חלק דארף דאס אגב די חריפות פון די סכין.

דיסקוסיע: ניצב און להב – וואס דארף מען כשר’ן

Speaker 1: ער זאגט, “אסלא”, אה, ווען עס איז ניצף ביידע זייטן דארף מען נוצן מיט היץ. איך מיין צו זאגן אויב ס’איז געווען ברותחין, זאגט ער, איז נישט רותחין. אויב ס’איז געווען רותחין, דאס איז דאך די גמרא. מ’נעמט עס ביידע פארטס דארף מען נוצן צו געגענדער שיטה. ביידע פארטס?

Speaker 2: יא, ס’איז דא אן אנדערע שיטה, איך ווייס נישט.

Speaker 1: וואס הייסט ביידע פארטס?

Speaker 2: אזוי איז עס גענוצט געווארן מיט היץ, נאר די שארפקייט איז וואס טאר.

Speaker 1: מ’דארף לערנען וואס ס’שטייט, נאכדעם וועט מען פרעגן קשיות.

Speaker 2: די הלכה וואס ס’שטייט דא איז… ס’שטייט ווייטער, איך האב נאכנישט געהאט וואס צו פרעגן קשיות.

Speaker 1: איך האב נישט געזאגט שלעכטס, איך ווייס נישט.

Speaker 2: שכוח פאר’ן זאגן וואס ס’שטייט.

Speaker 1: אקעי, לאמיר לערנען יעדע שטיקל וועלן מיר אנהייבן.

די גמרא אין פסחים וועגן סכינים

Speaker 1: ערשטע מאל, אין פסחים, דאס שטייט יא אין די גמרא אין פסחים וועגן די סכינים. די פרי חדש זאגט אז ס’שטייט נישט אין פסחים בכלל, אבער אין סכינים שטייט, “בדין הפריטה והשחזה”. וואס איז דאס א מעשה פריטה? ווייסטו?

Speaker 2: ערשטע מאל. ניין.

Speaker 1: דער רב זאגט אז ס’איז מותר. איך ווייס נישט. איך מיין אז ס’איז א גביה. איך ווייס נישט וואס דאס איז. אקעי. ער זאגט, “אה, איך מאך אויך נישט עכט קיין נייעך, איך מאך עס קיין פריש.” וואס טוט ער? “הניצוץ לייגט ער בטינה”. וואס מיינט בטינה ווייס איך נישט. טיט. “ולאחר מכן לייג איך די קתא ברותחין”. I don’t know וואס מיינט בטינה, איך קען נישט די טייטש. אממ, נאכדעם זאגט די גמרא אז הלכה איז אז ביידע מאכט מען ברותחין. קלינה מאכט מען מיט מאד עפעס, ער קלינט עס עפעס אויס, נאכדעם לייגט ער עס אריין אין א פייער, בקיצור, ער קלינט עס גוט אויס ביז עס ווערט אזוי ווי ניי. דאס איז די ווארט. למעשה קומט אויס אז די גמרא פירט אויס אז ניין, מען קען מאכן ביידע, ווי רחיצה און ווי כלי ראשון.

דיסקוסיע: ליבון vs. הגעלה

Speaker 1: פארוואס טאקע דארף מען לייגן די ניעור אין די אלע זאכן? איך ווייס נישט. פארוואס טרעפט די רחיצה מער? איך ווייס נישט. אה, מען איז מסביר אז רחיצה איז מער ווי כלי ראשון, עס איז אן עכטע פייער אליין. די ליבון איז אן עכטע פייער אליין. אהא. נאכדעם איז דא די קלינה, וואס איז א גאנצע פראצעדור. די גמרא פירט אויס אז ניין, מען דארף פשוט מאכן די גאנצע זאך.

פארוואס זאגסטו מיר פון רשב”ם? די הגהות מיימוניות ברענגט פון פסחים דעם רשב”ם… הגעלה וליבון. איך קען נאך נישט פארשטיין דעם רמב”ם.

שטיפה בצונן נאך הגעלה

Speaker 1: און דאס איז אויך מיט תשמישים. ביי חמץ שטייט דאך, די זאך איז מגעילן ומטבילן. דאס איז די לשון פון די גמרא, מגעילן ומטבילן והן טהורין. ניין, לאו דווקא, ער האט געמיינט מגעילן, אז מען לייגט עס אריין אין א פייער.

וואס איז די… לכאורה איז דאס די זעלבע הלכה ווי נותר און חמץ. דאס איז נאוטינג דיפערענט, רייט? פארוואס דארף מען די שטיפה אחרת? ווייס איך נישט קלאר. אז דו מאכסט נאכדעם אויך וואשן בצונן. אזוי פירט אויס די שם הגדולים. עס שטייט נישט אין די גמרא מפורש, געהערט? ער איז נישט שוטף אותן.

דיסקוסיע: מריקה בחמין ושטיפה בצונן

Speaker 1: אה, ער זאגט אין די משנה, יא, דאס איז לפי הפשט, אז מען דארף עס וואשן. וואס שטייט אין זבחים “מריקה בחמין ושטיפה בצונן”. דו האסט געזאגט אז מ’דארף נישט.

Speaker 2: די צווייטע צונן.

Speaker 1: די צווייטע צונן, יא. וואס טוט די צווייטע צונן פונקטליך?

Speaker 2: על כל פנים, ער זאגט אז די גאונים און אחרונים האלטן אזוי, כדברי הבנין, אז מ’דארף טאקע יא אויך צונן.

כלי עץ – פארוואס נישט דערמאנט ביי כלי ראשון

Speaker 1: אקעי, דאס איז א הלכה פון כלי ראשון. לאמיר פארשטיין וואס איז כלי ראשון. וואס איז כלי מתכות, אבנים, און כלי עץ? לאמיר אריינקוקן אין כלי עץ א מינוט. פארוואס איז נישט פארהאן קיין כלי עץ?

Speaker 2: איך פארשטיי אז מ’נוצט עס נישט אזוי שיין.

Speaker 1: אזויווי קערות וכוסות.

Speaker 2: יא, קערות וכוסות איז אן עקזעמפל אז מ’עסט אין דעם, מ’רייט אין דעם, אבער מ’קאכט נישט אין דעם.

Speaker 1: כלי מתכות, אבנים, כלי עץ. פארוואס איז נישט פארהאן קיין כלי עץ?

Speaker 2: מ’קאכט נישט אויף עץ.

Speaker 1: אה, ס’הייבט אן צו ברענען. האסטו אמאל געטרייט?

Speaker 2: איך האב נישט געטרייט, אבער איך מיין אז ס’וועט ברענען, דאס איז די פשוט’ע זאך. קאכן מיט א טאפ פון האלץ? איך האב נישט קיין טעלערס פון האלץ, איך האב נישט קיין טאפ פון האלץ.

Speaker 1: אבער כלי עץ קען מיינען טעלערס.

Speaker 2: כלי שני.

Speaker 1: וועגן כלי שני, פריער האסטו געזאגט כלי ראשון. אקעי, דאס הייסט אז ס’איז נישטא קיין כלי ראשון לכאורה. דאס איז א כלי שני וואס מ’נוצט אמאל, און גראדע איז דא א מחלוקת הפוסקים, מ’גייט נאך רוב תשמישו. אבער ס’מאכט זייער אסאך סענס אז כלי ראשון איז אייביג מתכות און אבנים, אזויווי קדירות וואס מ’קאכט אין דעם, און כלי שני קען זיין עץ. יא?

Speaker 2: מאכט סענס.

Speaker 1: די ברכת הבית זאגסטו?

Speaker 2: נישט די ברכת הבית, נאר טריי עס אויס. נעם האלץ און טריי צו קאכן דערין, ס’וועט זיך פארברענען.

Speaker 1: איך האב שוין נהנה געווען פון די גאנצע וועלט, איך בין מערערע יארן אלט, און איך האב נאכנישט געזען קיין טאפ געמאכט פון האלץ.

Speaker 2: איך האב געזען פון אבנים.

Speaker 1: אבנים איז יא דא, ווייל פארצעליי איז בסך הכל מעטאל. אבנים, יא, ווי למשל אבנים… אויוונס זענען געמאכט פון אבן. אבן האלט זיך זייער שטארק אין היץ. א “בריק אווען” איז געמאכט פון אבנים. אבן האלט זיך זייער שטארק אין היץ, ס’איז יא דא. גראדע די אלע “סאורדאו” חלות לייגט מען אויף אזא טאץ פון אבנים. מ’לייגט אזעלכע קליינע דינע אבן, פלעין הארטע אבן, וואס דאס מאכט עס קריספי, ס’מאכט עס בעסער. קוואליטי פון די חלות. אקעי, אבער אויף עצם נישט, און שטעל מיר נישט מיט מלחמות קרתנו, כקודת וכסדות, נתן נתן נתן כלי גדור, נתן עליהם מרסכם, יא ער זאגט נישט דא מרדיכם בטוחו.

המשך: דער פּראצעס פון הגעלה — “מניחם בתוכה עד שיפלוט”

Speaker 1: אקעי, אבער אויף עצים נישט, און שטעלן נישט מיט מלחמות קרישיינו קיין קורת וכוסת, נושא נושא נתא כלי גדה, ונושא נעמי מרסכם. יא, ער זאגט נישט דא “מרתיכם בטוכה”, ער מאכט עס פאר א כלי ריש, אין די גאנצע זאך, נאר ער זאגט די מנותם עליהם מרסכם, סאו עס ווערט א גלה פון א לעוועל פון קלישיינו, ווייל עס קומט אריין אין די הייס וואסער אין די… נישט דאס איז נישט אליין הגבי או אש. און מנוחם בטוכה… מטושא מנוחם בטוכה… ער לייגט אריין די קליין… און מנוחם בטוכה איז אינטרעסאנטע לשון יא, זעהטו עס אפס ראג דא? אה, א מנוחם, נישט מען לייגט עס אהרן! מנוחם בטוכה! מלאזט עס גענוג לאנג, האט שווער פלוטי…

אה, דער חלאפ האט מיר נישט געווינדער אז מנוחם… ער לייגט אריין די כלים אין די וואסער האט שוין געזאגט פריער אין מנוחם. אויב ער זאגט מנוחם… מען לאזט זיי איבער… ער האט שוין פריער אריינגעלייגט… מען לאזט עס זיי איבער אינדערווייניג… א תשורי פלוטי. ער וויל דא זאגן בעיסיקלי אז עס איז נישט גענוג א מאשי צייט. עס זאגט נישט וויפיל דער שיעור, מען עפעס א שיעור צייט דארף זיין…

קוק… צו אויסגעגאנגען דא… איך זאך קיין קוק. ווען איך זאך דא קוק, דארט עס געווען אין די הלכה. ווייל איך ווען די הלכה, מאך זיכער קוק און מאך זיכער אז ס’איז מער נישט דא דרינקען קיין בלוט. איי, איך נאר נישט אז די פלוט איז עפעס אז מען קען ממש זען אין די אויגן ווי ס’איז ארונט ארויס עפעס א פלוט, נאר מיוחם את סוכר, און דארף עס לאזן ווער א שטיק צייט אז ס’איז געבן א טשענס פאר די פלוט, ווייל איך קיין שויט פון אפצוואשן פון די פלוט, ווייל ס’קען דיך פריש בוילי זיין, יא?

Speaker 2: יא? ווייל די וואסער האט זיך א ערבע פון נישט גוטע זאכן?

Speaker 1: יא, דאס איז דאס זעלבע וואס עס זאגט פריער, דער פולט אים האט עס זענעט. מ’לערנצט ארויס פון א הלכה פון… אזוי שטייט א פסוק לגבי… מ’לערנצט ארויס פון א פסוק לגבי קדושים עפעס. אזוי זאגט ער, אזוי גייט עס נאר על גבי קדשים, און דא איז נישטא דער דין.

Speaker 2: יא, ער זאגט אז ס’איז נישטא דער דין, ס’איז א פראקטישע זאך עפעס.

Speaker 1: אקעי. אקעי. אקעי. איך שויט פון… איך קען נישט בעיהם במצה. אבער איך זאג, אין באופנים פארשטייט מען זייער גוט פארוואס עס פעלט אויס נאכדעם אריינצולייגן קאלט וואסער, ווייל דא רעדסטו באופנים אז מ’האט אריינגעלייגט א פאר חמץ’דיגע כלים אין א טאפ און ס’האט זיך געקאכט. און נאכדעם זאגט ער “עד שיפלוט”, יא, וויאזוי איז דאך יעצט דא אין די וואסער עפעס חמץ? איך וואלט געמיינט אז ס’איז אוודאי א שאלה.

Speaker 2: יא, דאס איז… דאס איז סתם א חומרא. מ’רעדט דאך חומרא דחומרא. ער זאגט דאך נישט עפעס… ער זאגט נישט אז מ’דארף גיין מעיקר הדין מאכן אזוי.

Speaker 1: ניין, ס’איז נישט אזוי. ס’איז קלאר. איך פארשטיי נישט וואס איז די… די למדנות’דיגע קונץ. ס’איז געווארן חמץ, ס’איז שוין נישט קיין חמץ. קוק, דאס איז א וועג. אמאל דארף מען נישט זוכן אזעלכע זאכן. וויאזוי רייניגט מען א זאך? אזוי רייניגט מען. דאס איז איינס. די רמב”ם פרעגט זיין ווייב, “וויאזוי קלינט מען עפעס?” זאגט די ווייב, “מ’רייניגט מיט זיין סיין”. פרעגט די רמב”ם, “מ’מאכט זיך פאר די רמב”ם שוין”. אזוי איז דאך די בעיסיק זאך, נישט קיין גרויסע חכמה צו די אלע זאכן. אזוי קלינט זיך, אזוי קלינט זיך. דאס איז נישט שווער צו פארשטיין.

הגהות מיימוניות: די פּראבלעם פון כלי שני

Speaker 1: יא, די הגהות מיימוניות אין איין פלאץ זאגט אז די הלכה איז נאר גוט ווען מ’ווייסט זיכער אז ס’איז נאר געווען בכלי שני. וואס איז דא אסאך קערה’ס? וואס, אפשר געדענקסטו נישט? אפשר אמאל האט מען גענוצט די טעפל ארויסצורומען? ער איז גראדע גערעכט. איך ווייס אז דו פארקעסט זיך אין די קיטשן, און דו זיצסט דאן אין ביהמ”ד אין עולם המחשבה. מ’ברענגט דאך, אבער מ’פארקעסט אמאל מיט א לעפל אין די טאפ, ס’מאכט זיך דאך אמאל. מ’נעמט זיין לעפל און מ’געבט נישט א מיש. ער איז נאך טאקע א כלי שני, ווי דער נוצט אמאל.

Speaker 2: אה, אה, דער רמ”א רעדט נישט וועגן דעם. דער רמ”א זאגט אז ס’זעט אויס אז מ’גייט נישט נאך קיין רוב תשמישו, און ער ברענגט פון נאך די רב יונה און אנדערע, נאר מ’דארף מאכן זיכער אז קיינמאל איז נישט געווען כלי ראשון.

דיון: פארוואס נישט רוב תשמישו?

Speaker 1: ס’איז אינטערעסאנט. פארוואס זאל מען זאגן אז מ’זאל גיין נאך רוב תשמישו? אויב איז דא א זאך אז מיט וואו מער היץ איז דא א שטערקערע בליעה, פארקערט, ס’איז מער מעגליך אז מ’זאל זאגן אזוי ווי דו זאגסט, אז מ’גייט נאך רוב. אבער אויב זאגסטו אז מיט א העכערע לעוועל היץ איז דא א גרעסערע בליעה, אויב זאגסטו אז חכמים ווייסן נישט, איך האב געזאגט, איך בין נישט קיין פיזישן. ס’איז דא א זאך ווי בליעות, ס’איז דא א זאך ווי ס’קען זיך איינזאפן צו דייטליכע היץ, צו דייטליכע שארפקייט. מיין איך אז מ’זאל מאכן פון יענץ א שטארקע תקנה אז מ’דארף זייער גוט אויסוואשן די בעסטע וואס מ’קען. אויב זאל מען נישט נאר געזאגט אויב און נאר אויב מ’וואלט נישט געוואוסט פונקטליך ווי די בליעות ארבעט, ביסטו גערעכט. אבער לכאורה קען מען נישט זאגן אז יא, זיי האבן עפעס געהאט א געוויסע איינער, דער חכם פון שטעטל וואס האט פארשטאנען צו פיזיק, האט ער געזאגט.

די תירוץ איז אבער, קוק אריין אין דיין… ניין, די תירוץ איז, דו ביסט גערעכט אז פונקט אזוי ביי די נעקסטע מאל קען… אויב זאגט מען אז היץ נעמט ארויס, איז פשט ווען יעדע מאל דו מישט אריין א טאפ אין די זופ, שפייט די לעפל אויס די פאריגע זופ און ס’זאפט אריין די נייע זופ. ס’ארבעט נישט פונקטליך אזוי. ווייל מ’טראכט נישט אויף סימפל טינגס. ס’איז נישט יעדע מאל, ס’איז נישט פון איין מאל ווערט עס נישט שמוציג, און פון צוויי מאל ווערט עס נישט שמוציג.

דיון: וואס איז בליעות — פיזישע מציאות אדער דין?

מעגליכקייט א: בליעות איז א ממש’דיגע פיזישע זאך

Speaker 1: איך קען זאגן דריי זאכן. איך קען זאגן אז מ’רעדט דא פון עפעס גארנישט וואס אונז האבן א הארד טיים צו פארשטיין, ווייל אונזערע זאכן זענען מער סאליד און בעסערע קוואליטי. ווייל אויב כלי מתכות, כלי אבנים זענען געווען שוואכערע קוואליטי ווי אונזערע, און אונזערע זענען געווען מער מחוספס, איז באמת געווען אסאך א מקום פאר איינזאפן. און אפילו, ביי די וועי, דו קענסט זען אז ס’זאפט איין. נעמסט א שטיין און דו גיסט דערויף וואסער, וועסטו זען אז ס’זאפט איין וואסער, ווייל ס’האט קליינע פיצי… נעמסט א צעמענט בריק, ס’איז דא דארטן מייקראסקאפישע קליינע פיצי פלאץ צו איינזאפן זאכן.

Speaker 2: צעמענט איז נישט קיין שטיין, דו ווייסט. כלי אבנים, אבנים מיינט נישט צעמענט. ווי ער זאגט, ס’איז דאך געווארן אן אבן. ס’איז דא אבנים וואס געשעט דורך די בריאה, ווייל אבנים האבן לאנג געשעט, ס’קלעבט זיך צוזאם שטיקלעך. וואס? אבן איז נישט קיין לבנה, אבן איז אבן, ס’איז אן ענין. א לבנה וואס מענטשן מאכן, איך זאג אן אבן וואס האט זיך אויך געמאכט במשך אסאך יארן, און ס’ליגט אונטער דעם פרעשור. בערך אזוי ווי מענטשן מאכן לבנים, בערך די זעלבע וועג איז די אבנים געמאכט געווארן. פארוואס? פרעשור מיט היץ מיט יארן. ס’איז נישט סתם תורות. אזוי פארשטיי איך. וואס דו האסט פארגעליינט אויבן אויף, ווייס איך, דאס איז אן אנדערע זאך. ס’איז פארקערט, ס’איז היינט, למשל קווארץ, מאכט מען פון אסאך קליינע שטיינדעלעך צוזאמען געפרעסט און גע-epoxy’ט. אבער ס’איז בערך נאכגעמאכט די אריגינעלע creation פון אפאר יאר.

Speaker 1: יא, הונדערט פראצענט. ווייל minerals און אלע זאכן אנטוויקלען זיך אין אסאך יארן. אקעי, אקעי, אקעי, לאמיר צוריקגיין צו די סוגיא דא.

מעגליכקייט ב: בליעות איז א דין, און די הלכות זענען קולות

Speaker 1: ניין, אבער איך האב געטרייט עפעס צו זאגן. מ’קען זאגן אז בליעות איז ממש ממש אן עכטע פיזיקעל זאך, און היינט איז אונז שווער צו פארשטיין ווייל מיר זענען אביסל ווייניגער, אבער ס’קען זיין געוויסע כלים וואס ס’איז דא ממש קלאר א בליעה. אדער קען מען זאגן אז ס’איז אלץ א דין, אפשר איז דא בליעות און מיר ווייסן נישט פונקטליך. ס’איז אלץ דברים פשוטים, אונז זענען זייער צוגעוואוינט אז זאכן זאלן זיין רעלאטיוולי זייער צוגעאייגנט.

ביי די וועי, אגב, ווען דו גייסט אין א פלאץ וואו דו קאכסט עכט, ווען דו קאכסט אויף פייער, ס’ווערט נישט אזוי גרינג קלין. דיין אויוון איז אייביג שפיץ קלין, למשל. אבער אן אויוון איז שמוציג. און ווען דו מאכסט הגעלות פון דיין טאפ, כלי קערות וקדירות, איז דאך… ווייל נישט פון דעם רעדט די תורה. די תורה רעדט, די אלע הלכות רעדן פון זאכן וואס זענען עכט שמוציג. ווען מ’זאגט “מנהיג הוא אדום שחור”, ס’איז שמוציג, דו זעסט אז ס’איז שמוציג. ס’איז דברים פשוטים. ס’רעדט נישט פון קלין זאכן וואס מ’איז מדמה אז ס’איז דא בליעות, ס’רעדט פון שמוציגע זאכן.

Speaker 2: און אויב אזוי, וואלט די הלכה געדארפט זאגן מער סימפל: מאך זיכער אז ס’איז קלין. דאס איז די נקודה, דאס איז וואס דו ווילסט זאגן.

Speaker 1: ניין, ווייל די הלכה איז א קולא. די הלכה איז א קולא, די הלכה זאגט אז אפילו מ’זעט נאך אביסל שמוציג, דאס איז די נקודה. ס’איז נישט גענוג געקלינט. די הלכה רעדט נישט נאר פון דעם וואס איז קלין, די הלכה רעדט פון פארוואס ס’איז נישט אזוי קלין. קלין איז דאך נאר אז דו זעסט אז ס’איז כחדתא. דו האסט געמאכט כחדתא, דאס איז וואס די רבנים שרייבן. ביי די וועי, איך האב א פאטענט, דו מאכסט עס קוקט אויס ניי. דאס איז א גאנצע פאטענט. נארמאלערהייט קוקט עס נישט אויס ניי. אויב א מענטש זאגט אז מיין כלי איז ניי, דארף מען אים נישט פרעגן וויאזוי ס’איז געווארן ניי. ס’איז ניי. אבער אויב ס’איז נישט ניי, חברא זאגט.

ביי די וועי, דו קענסט נישט זען א חילוק פון אן אלטע לעפל און א נייע לעפל? דו קענסט זען. אבער מ’קען נישט זען דורך בליעות, מ’קען זען דורך קריצן. איך האב נישט גערעדט פון קריצן. שמוץ? פון בליעות קען מען נישט זען. א מענטש וואס קען דאווענען גוט, ער האט א גוטע טעם אין מארשן. אויב האסטו א גוטע טעם אין מארשן, און אזוי ווייטער.

דיון: די מציאות פון שמוץ און די הלכות פון הגעלה

Speaker 1: יעצט שמוץ, וואס גייט אריין אין דעם ענין. יעצט, פארוואס ווערט עס שמוציג? איז דאך ממילא, וואס איז נישט קיין ממש אריינגיין, אבער ס’איז דאך באופן נארמאל ווערט שמוציג. איך אין ישיבה, יעדער טאג די טעלער איז געווען שמוציג, די קאך האט נישט געקענט ענדיגן צו קלינען גוט. ס’איז דאך ממש דא אין די מציאות, מ’הייצט אן אלע שבת. און די אלע הלכות פון אז דאס איז גענוג, מיין איך רעדט זיך אז ס’איז באופן וואס ס’בלייבט אביסל שמוציג אלעמאל. נישט בתורת חומרא, נאר אלעמאל בתורת קולא. איך האב א כלל גוטע תורת, איך בין נאר געקומען צו זאגן קולות, נישט חומרות.

אקעי, עניוועיס, וואס איז די זאך? מ’גייט נישט אריין אין די אלע זאכן. דא נעמט מען דברים פשוטים. וואס דא זענען צוויי נעמען, איך האב אריינגערעדט פארדעם וואס דער רוב תשמישו האט קיין גזירה בפני עצמה, און גייט נאך רוב תשמישו. ס’איז אמאל האט מען געמישט די טשאלנט מיט דעם לעפל, און דערנאך איז עס געווארן פאר טשאלנט. ס’איז דאך די ריעליטי, רייט? אמאל יא. אויב מ’נוצט עס אסאך, אמאל יא. די כלים וואס מ’נוצט ביי די גריל, יא? איך וואלט עס נישט גענוצט פאר עפעס אנדערש. נישט פאר מילכיג, ווייל ס’ווערט שמוציג אמאל. אבער די זאך איז, אבער ס’ווערט שמוציג, ווייל די שמוץ ווערט גלייך פארסרף’ט פון דארט. זייער גוט, נאו פראבלעם. דאס איז נישט געשריבן ממשיות’דיגע זאכן.

לאמיר זאגן אז דאס איז די העטער וואס איז דאך די טייערע אויף אונזער ענדער. די זעהסט דאך כלל. קוק אים, עס איז נישט מעגליך צו מאכן אהיים. אפשר איז מעגליך וואס שטארפט פאר כעמיקאל און אין א סך אווינס וואס מע’ביוסט אסאך, וואס עס נוצט פאר א רעסטערן אינעם האלטנהיין קאכן, איז געוואס פארמער אנגעלייגט. אפילו א טאפ, ווייל ווי, אפילו א טאפ, דער פארייען פאר מען זיך גענוצט. איך בין געווען אין אייראפ, אבער איך געליינט וועגן א טאפ וואס מע’ קאכט שוין דעם זופ פאר טויזנט יאר. אמת’דיג. עס שטייט אויף א עמפלי, איך האלטן הייבן צולייגן, חוזר ונור, ווייל עסט אייביג עפעס א מאכל דערנגט נישט נאכט. יא, עסטעטיקלי. ס’איז עסטעטיק, אבער דאס איז מן הסתם די פשט אויף שרייבן.

Speaker 2: ניין, ניין, ס’מאכט זייער אסאך סענס. ס’קען זיין אז אן אמאליגע טעפל האט מען אזוי געווערטשאפט. גענוי.

Speaker 1: מ’זעט אין געוויסע רעסטוראנטן, געוויסע… איך זאג דיר, די פרייאינג פענס, ס’זענען דא גוטע פרייאינג פענס וואס מ’קען קלינען, ס’איז ספעשל נאן-סטיק. א נארמאלע פרייאינג פען, ס’בלייבט שמוציג אלעמאל. דו קענסט עס נישט אפוואשן. דו טאקע ווייקסט עס איינס פאר נעכטן, מ’קען עס ליינען. אבער בעצם,

כלי חרס — נשתמש בהן חמץ בחמין

הלכה כ”ה — כלי חרס שנשתמש בהן חמץ בחמין

ספיקער 1:

איך ווייס וויפיל טריפות עס ליגט אין די הייזער.

ספיקער 2:

יא. דו קענסט עס קלינען. איך זאג דיר, דאס איז וואס די פוסקים שרייבן.

ספיקער 1:

ניין, ניין, ס’מאכט זייער אסאך סענס, ווייל ס’קען זיין אז אמאל האט מען אזוי געווירטשאפט.

ספיקער 2:

גענוי. אמאל האט מען געווירטשאפט מיט די זאכן.

דיגרעסיע: פרייאינג פענס און הגעלה

ספיקער 1:

איך זאג דיר, דער פרייאינג פען, ס’איז דא גוטע פרייאינג פענס וואס מ’קען קלינען, ס’איז דא ספעציעלע נאן-סטיק. א נארמאלע פרייאינג פען צו בלייבן מיט צוגעקלעבטע מאכלים, קען דאך נישט זיין, ס’איז דאך אן איסור בלועה פון נעכטן, מ’קען מיינען. איך ווייס נישט. אבער בעצם, אונז קענען דאך זאגן זייער גוט, הלכות הגעלה זאגט וויאזוי מ’מאכט מען עס יא קלין. וויאזוי מאכט מען עס יא קלין? מ’ברענט עס גוט אויס פארדעם. ס’איז דאך אסור טייערע, ס’איז נישט קיין איסורים פנים איסורים, ס’איז דאך אסור טייערע. ס’איז דא דא איסורים, מ’האט גארנישט געזען.

כלי חרס היינט — פארצעליין און פלאסטיק

ספיקער 1:

כלי חרס איז דאך די רמב”ם, אבער כלי חרס, ביי די וועי, אין די חשבון איז פונקטליך די אמאליגע כלי חרס. זעסט אז כלי חרס איז ממש א זאך וואס האלט לאנג א טעם. מ’קען עס פילן. אונז האבן נישט קיין כלי חרס פון יענץ. אונז האבן נאר א חומר פון כלי חרס, אזויווי פארסעליין, וואס מענטשן דינגען זיך וואס דאס איז א כלי חרס, וואס דאס איז א שטיקל. די אמאליגע, די עכטע כלי חרס, זעסט אז דאס איז א פלאסטיק. ביי די זעלבע זאך א פלאסטיק, איז אויך מעגליך צו ווערן קלין. ס’שטייט דאך, ווענדט זיך וועלכעס, ס’איז דא וועלכע פלאסטיק. די גלאטע קאנטעינערס איז נישט מעגליך. ס’איז דאך א פלאסטיק וואס איז קלין נישט, ס’האט נישט די גלאנץ, ס’איז נישט פול אריינגעגאנגען. אפשר איז דא א פאטענט, איך וועל געבן פלאן וויאזוי צו מאכן.

חידוש: מאכן ניי

ספיקער 1:

אה, דאס האט איין חידוש איסטער, מיין ברודער האט מיר געזאגט דעם חידוש. ער זאגט אז מ’קען עס מאכן ניי, ס’איז דאך נייע כלים, און אויב נייע כלים איז דאך נישט קיין שאלה. אויב דו האסט א וועג וויאזוי צו מאכן ניי, איז עס ניי. ס’זעט אויס ניי, יעדער איינער וואס וועט קויפן אין סטאר וועט האלטן אז ס’איז ניי. ס’איז אזויווי צוויי מדריגות אין תשובה, תשובה מאהבה און תשובה מיראה. ס’איז ווי ניי, ס’ווערט א בריאה חדשה. ס’איז דא א שבירה און ס’איז דא התעוררות.

רבנו מנוח — חרס מיט סמ”ך אדער שי”ן

ספיקער 2:

אקעי, כלי חרס, ער קלערט אז מ’דארף ענדיגן אז ס’גייט אויך. אקעי, כלי חרס.

ספיקער 1:

ניין, חרס. כ’רעד פון כלי חרס מיט א שי”ן, ער האט פריער געשריבן מיט א סמ”ך.

ספיקער 2:

יא, און ער זאגט, א רב א צדיק, רבי מרדכי ז”ל, די טענה. ער זאגט אז דער רמב”ם שרייבט אלעמאל דאס וואס שטייט אין די תורה. למשל, דער רבנו מנוח זאגט אז כלי חרס איז מיט א סמ”ך, ער האט נישט געזען אין דעם רמב”ם קיין שי”ן. ס’איז דא געוויסע געשריבענע.

לשון הרמב”ם — כלי חרס שנשתמש בהן חמץ בחמין

ספיקער 2:

אקעי. חרש נשתמש בהן חמץ בחמין. אזוי ווי סיי כלי ראשון, אזוי ווי קדירות, סיי כלי שני, אזוי ווי קערות, סיי כוסות ששותין בהן שיכר, און די שיכר איז בחמין, מיינט לעבן. ס’איז דא וואס זאגן אז כלי חרס איז אזוי מער, אפילו אין דעם איז דא א שולחן ערוך א הקלה, בעין שכרות משום הער, איז נישט קיין חילוק. איינער וואס טראכט פון די מצה, ער וועט נוצן פון די רמב”ם. דאס איז א חומרא.

פארגלייך צווישן די צוויי הלכות — חמץ בצונן vs. חמץ בחמין

ספיקער 2:

אפילו יעצט פארשטייען מיר די הלכה פון כלי חרס ווערסעס די פריערדיגע הלכה פון כלי חרס. פריערדיגע איז חמץ בצונן, און יעצט רעדט ער, אה, מ’האט שוין קיין חמץ בחמין. פריער האבן מיר דערמאנט חמץ בצונן, מעג מען נוצן די מצה בצונן, אויסער א סארט צונן וואס איז אבער אזוי ווי חמין, וואס איז א חומץ קשה. און דא האט ער געזאגט נאך א זאך, ביז וואס מ’באקט אויף די וואס איז שוין יא בחמין, איז דא א וועג וויאזוי דאס צו כשר’ן. אבער נשתמש בהן חמץ בחמין, טאר מען נישט נוצן אפילו בצונן. דאס שטייט זייער קלאר, דאס שטייט זייער קלאר, די פארט שטייט זייער קלאר, מ’דארף עס אוועקלייגן נאך פסח. דאס איז לכאורה וואס מ’פארשטייט.

ביב של חרס — פארוואס איז דא א וועג צו מכשיר זיין

ספיקער 2:

אבער ס’איז אינטערעסאנט אז די ביב של חרס האט מען יא געטראפן א וועג וויאזוי דאס צו מאכן. מ’האט נישט געזאגט אויף דעם, אזוי ווי אלע אנדערע כלי חרס לייג זיי אוועק, האב אן אנדערע. אבער ביב של חרס זעט מען אז אפשר ווייל ס’איז מער א… ס’איז שווער פאר א מענטש צו טרעפן, ס’איז א גרעסערע כלי, איז יא דא אויף דעם א טריק. ס’איז דא אויף דעם א טריק וואס מ’קען דאס טון פאר דעם.

ספיקער 1:

אסאך פון דעם איז דאך טאקע פראקטיש אז כלי חרס שטייט אז אדער ווייל מ’קען עס נישט גוט ארויסנעמען, ס’איז נישט דא די פולעט ארבעט נישט גוט, אדער איז דא געוויסע זאכן וואס די הלכה אויף דעם זאגט אז ווייל מ’האט מורא אז דער מענטש איז חושש אז ס’וועט ווערן צובראכן פון אים, און ס’איז געווען פריערדיגע יארן כדאי. אבער יא, דא רעדט ער פון חמין. ער איז מניחן לאחר הפסח ומדיחן ומשתמש בהן. סאו אויב איז נשתמש בהן חמץ בחמין, איז זיכער מ’טאר נישט אפילו נוצן בצונן.

ספיקער 2:

רייט, די גאנצע שאלה איז נאר, סאו דעריבער שטייט זיכער. די שאלה איז ווען דער רמב”ם זאגט פריער אז נשתמש בהן חמץ בצונן, מיט’ן נוצן מצה בת חמץ. סאו, לכאורה די צווייטע שיטה פון מגן אברהם איז גערעכט, אז ס’שטייט נישט קיין לשון אז מ’זאל טראכטן אז… וואס שטייט דאס זאגט?

ספיקער 1:

יא. דאס איז די שאלה.

דיסקוסיע: חלה דעקל — מחלוקת אין די גמרא

ספיקער 2:

סאו, דא איז דא א מחלוקת אין די גמרא. די חלה דעקל מעג מען אויך, די חלה דעקל וואס מ’קען עס נוצן אויף חמץ, דארף מען עס צאמהאלטן, רייט?

ספיקער 1:

ניין, דאס זאגט די גמרא.

ספיקער 2:

לכאורה, ניין, לכאורה פארקערט, נישט פארקערט. לכאורה, מ’נוצט עס ווען ס’איז דא חמץ, טאר מען עס זיכער נישט האבן. מ’האט נישט קיין חמץ איבער פסח, פארוואס? אבער איך זע דא אז אויף דעם איז דא א מחלוקת אין די גמרא. רבא האט געזאגט מ’דארף עס צוברעכן גאר. פארוואס? ווייל ס’איז בל יראה ובל ימצא. און שמואל האט געזאגט מ’קען עס אוועקלייגן. שמואל האט געזאגט, מ’נוצט עס, אה, נאכאמאל. רבא האט געזאגט “ישבור”. רייט, איך האב עס פארגעסן, יא. אמר רב, כלי שדרכו להשתמש בו בפסח, ישבור. זאגט די גמרא, דאס איז א גזירה, גזירה שמא ילמד בו בימינו. שמואל אמר, מה שימוש יש בו? ועוד, בימינו מה שלומינו?

מעשה מיט שמואל און די טעפ-פארקויפערס

ספיקער 2:

דאס איז שמואל’ס טענה. הערט די מעשה פון שמואל, יא? שמואל האט געזאגט פאר די פארקויפערס פון טעפ אדער עפעס, אז ער זאל פארקויפן ביליג, און אויב נישט וועט ער דרש’נען אזוי ווי רבי שמעון אז וואס? אז מ’קען נוצן נאך פסח. וואס איז די נקודה? איך טראכט וואס די נקודה פון די גמרא איז.

איז דאס איז די גמרא. אה, ער פרעגט שוין נישט אלע, דער מגן אברהם, פארוואס העלפט עס נישט אזוי ווי ביטול חמץ? ס’איז איינער דומה, ער זאגט פארוואס איז עס נישט דומה? וואס איז די ביטול חמץ? פארוואס איז עס נישט אנדערש ווי די ביטול חמץ? פארוואס ארבעט נישט די זעלבע היתר? פארוואס ארבעט נישט יענע היתר דא?

רבנו יונה — כלי חרס חדשים מן הכבשונות

ספיקער 2:

אה, און מחזירן לכבשונן קען מען יא. אבער ער זאגט אז דארט איז עס ארבעט יא. מילא גיבט ער נישט גענוג. אה, אבער לכאורה, דאס שטייט יא דא, אזוי האט ער געזאגט. לכאורה האט ער בעצם יא געהאלטן, און בעצם ממילא זענען די נארמאלע כלי חרס, די גרויסע כלי חרס וואס ער האט לכאורה געהאלטן, איז ער חושש אז דו גייסט עס נישט טון גוט, דו גייסט עס גארנישט צעברעכן. דו גייסט נישט, דו ליסט נישט צו טון. דו גייסט עס גארנישט צעברעכן.

אה, מ’קען זאגן אז דאס איז די ווארט. מ’קען זאגן אז אין די ביב שחרס, וואו דו לייגסט עס אייביג אריין אין די אויוון, האסטו נישט אזוי שטארק מורא.

ספיקער 1:

ניין.

ספיקער 2:

ממילא, מ’קען זאגן אז אין אנדערע זאכן האט מען מורא אז דו גייסט עס נישט טון גוט, און ממילא גייסטו עס נישט טון. ער זאגט אז אפילו, דער רבנו יונה זאגט אז אפילו עס שטייט אז כלי חרס חדשים מן הכבשונות איז מותר, ווייל דעמאלטס מאכט מען עס טאקע כחדשים. אבער וואס טוט מען נישט, ווייל עס לוינט זיך נישט. די טירחא איז צו א שוואכע, בקיצור. דא איז נישטא קיין טירחא. דו מוזט נישט חושש זיין אז דו גייסט עס נישט טון גוט. פיין.

ספיקער 1:

אך, זאלן זיי מאכן נאך. פלעגן זיי מאכן. עניוועי.

דיסקוסיע: מין בשאינו מינו

ספיקער 2:

און וואס איז די נקודה פון מין בשאינו מינו, כאפ איך נישט. די מחלוקת וואס איז געווען אין די אמוראים?

דיסקוסיע: פארוואס האט רב געזאגט ישבור?

ספיקער 2:

און דאס איז די פראגע אויף רב. פארוואס האט נישט רב געזאגט אז מ’דארף עס צעברעכן? ווייל רב האט געהאלטן אז וויבאלד עס איז דא אין דעם חמץ, ווערט עס נישט בטל. ממילא, איז חמץ בפסח, דארף מען עס צעברעכן. און נאך פסח, אויב מ’האט עס געטראפן, דארף מען עס צעברעכן? ניין, דארף מען עס צעברעכן פאר פסח. פארוואס איז ביטול און די אלע זאכן וואס איז דא?

אה, ער פרעגט פונקט פארקערט. אנדערע טריקס, פארקויפן פאר א גוי.

ספיקער 1:

ניין, פארקויפן פאר א גוי איז זיי נישט איינגעפאלן. דאס איז שפעטערדיגע טריקס. ער שפילט סתם אזוי. ניין, עס שטייט יא אז מ’לערנט, עס ווערט געברענגט, אבער נישט אזא טריק. אה, עס שטייט יא, יא. אין ספרים פונעם ספרד שטייט אז מ’לערנט. שפילט סתם אזוי. בקיצור, די שאלה איז צי חמץ שעבר עליו הפסח איז אסור פון די יאר. דאס איז טאקע געווען די מחלוקת פון רב און שמואל, וואס די רמב”ם איז דאס מסביר. און די שו”ע. בקיצור, דאס איז די וואס.

מעשה מיט שמואל — האט ער גערעכט?

ספיקער 1:

און דאס איז א שיינע מעשה וואס די גמרא, אז שמואל האט געזאגט אז ער גייט דרש’נען אז מ’מעג, און די טאפ פארקויפערס גייען זיי נישט מאכן גענוג ביליג זייערע… יא, און די גמרא פרעגט, איז ער גערעכט? פארוואס… הערסט? די הויז, האט עס געווען א מחלוקת פון רב און שמואל. דער רב האט געהאלטן, האלט איך געדענקען.

כלי חרס אלס דיספאזעבל פון אמאל

ספיקער 1:

כלי חרס איז די אלד-פעשן ווערסיע פון די דיספאזעבל. יא, בני לבנים, מ’נעמט צו היינט אביסל דעות, און מ’מאכט דערפון. עס זאל נישט אז ס’איז פרי, בעל עס איז גערעסט דא זייער א סאך פון דעם. מ’טרעפט פאר דעם, און טרעפט מען אזוי פיל פון דעם. אה, רייט. אלטע חרסים, בעל וואס איז… וואס איז געווען אזאך פאר… וואס וואס זעקט ער אחרת? עס איז נישט געקוויסענדע זאך. עס איז דער אידעי וואס וויבס כער עס איז נישט, וואס עס איז משל. כער דארף עס ניצט פאר א משל. אמאל, דארף מען ניצט נאמען א ראש פינא. דער עבר מרסי עבנים, אקעי. עניוועי, סאו דער פוינט איז, מען קען זיך ערלויבן. פארלייסטו נישט אין א היפשעט. אדער איז דער מנהיגער געווען אזוי ווי רב. ווייל מ’האט צעבראכן קעקען יעדע פסח. מ’קויפט ניין, מ’קויפט ניין, מ’קויפט ניין קייט ביערדיגער פאר פסח.

שמואל’ס טענה צו די פארקויפערס

ספיקער 1:

שמואל האט געזאגט, פאר דער… הערט שמואל דער געווען א זייער בויערד. ער האט געזאגט פאר די קיינעם פארקויפערס. זיי זאלן וויסן זיי אז, טאמער זיי גייען נישט מאכן ביליגע די פרייזן, גייט ער זאגן פון יעדער איינער אז מ’דארף נישט ווען מ’איז עס קויפן. פרעגט די געמרא, האלט איך טאקע. פרעגט די געמרא, האט איך גערעכט? פרמיל, און די רבנים דארפן טוישן די הלכה, אז די אידן ווילן ביליגערע קיינים נישט טוישן. זיי זאגן ווען זיי האלטן אז ס’איז נאר א חומרא וועגן עשר דרבנן.

סיום

ספיקער 1:

ס’איז געווען אן אינטערעסאנטע זאך, ווייל איך מאך עפעס אזא… ס’איז געווען אינטערעסאנט, ווייל לכאורה דער ציור פון ערב פסח און בעשר דרבנן האט אויסגעקוקט אנדערש.

המשך: שמואל’ס שטעלונג וועגן שיעור מצה

פרעגט די גמרא, ער איז דאך גערעכט, שמואל האלט דאך טאקע אז ס’איז כשר, פארוואס זאלן זיי אסר’ן די רבנים? וועט מען זיך פירן אזוי ווי רב. אבער ער האט געסטראשעט, ער האט געזאגט ער גייט זאגן זיין דעה.

וואס דא לערנט מען אז די רבנים דארפן טוישן אין די הלכה אז די אידן זאלן ביליגער קענען קויפן? נישט טוישן, זיי זאגן ווען זיי האלטן אז ס’איז נאר א חומרא וועגן אסר’ן די רבנים.

ערב פסח: ביעור חמץ און צעברעכן כלי חרס

ס’איז אן אינטערעסאנטע זאך, ווייל לכאורה די ציור פון ערב פסח אין בעשר דרב האט אויסגעקוקט אנדערש, יעדער איז געקומען אינמיטן שטאט צו די פלאץ וואו מ’פארברענט די חמץ, און ס’איז געווען א ריזיגע פייער וואו מ’האט צעבראכן כלי חרס, יא? אזוי ווי אפשר איז געווען אזוי ווי אין יובל וואו מ’צעברעכט קיילים, אבער צעברעכן קיילים.

זעט אויס אז ס’איז געווען א גוטע ביזנעס פאר די קיילים פארקויפערס. יא יא, זיי האבן געמאכט געלט. אבער נישט אויף די ריכטיגע וועג האט ער געזאגט, ער וועט מאכן אז זיי וועלן נישט מאכן געלט. כלי חרס קען מען דאך איבערקאכן, מ’קען עס איבערמאכן, מ’קען נעמען די ברעקלעך און עס איבערמאכן. ס’איז נישט קיין זאך וואס איז א זילותא דקפשונא.

דער מהרש”א זאגט אז ס’איז געווען זכר לחורבן. דאס איז טאקע געווען די שאלה, אז דאס איז טאקע געווען די שאלה אז די רבנים, אויב דו וועסט מוותר זיין און האלטן אז בעצם איז שיעור מצה כשר, קענסטו זאגן פאר די פארקויפערס זאלן האלטן מאסן, זיי זאלן גארנישט ליגן מאכן, זיי זאלן גארנישט אויסגעבן די מענטשן, זיי זאלן האלטן די כזית מאסן. פארוואס זאלסטו אסר’ן? איך האב געפרעגט, ער האט געסטראשעט די רבנים.

הלכה כ”ו: הגעלת כלי ראשון גדול

אקעי. כ”ו, שארט, דאס איז א גמרא, א ברייטע גמרא, און דאס איז א פראקטישע זאך. איך מיין נישט פראקטיש, נאר ס’איז אפשר א געוויסע היתר, רייט? כלי חרס, כלי ראשון איז רותח לכתחילה, און מ’נוצט כלי ראשון לכתחילה, אבער דא איז דא א גרויסע יראה גדולה.

איז זאגט די גמרא: מקיף לה ספל של טהור על שפתה מבחוץ, ושומט ידו מתוך ספל של טהור, וממלא מים עד שיגיעו המים על שפתה, ומרתיח המים בתוכה, ודיו.

דיון: די חכמה פון רבי עקיבא

איך האב געטראכט פאר זיך אליין, דאס איז א גמרא אין עבודה זרה, וואס שטייט אזא גרויסע גדולה? די גמרא האט מעשיות כעין דעם ביי רבי עקיבא אזא זאך, האבן זיי געטון דאס, האבן זיי געטון דאס, האבן זיי געטון דאס, האבן זיי אריינגעטראכט אזא סברא? און ער זאגט, אבער מן חכם למעבד כל מילתא, איז רבי עקיבא דער גרעסטער רבי. פארשטייסט וואס איך האב דיר געזאגט?

אז די חלק גדולה דארפסטו אן עקסטערע קהילה? יא, אז דער רבי איז מער, אבער דאס איז כפלי כפלים. בעצם, די חלק ארום די אלף איז ווי דאס איז אפשר אויך נאר ווען ס’קאכט זיך איבער די טאפ. און די זעלבע וועג קען מען מאכן נאך אזא חכמה. ווען דו כאפסט אז דאס איז לכאורה נישט אזוי, שטייט עס נישט אזוי.

ביאור וועגן חרוסת

אה, זאגט ער זייער שיין יעצט, דער רב רבי נתן זאגט זייער שיין, אז דא שטייט ער מאכט א ספעציעלע טיק אין הלכות מצה, צו זאגן אז מ’דארף מאכן א ספעציעלע בצק. ווייל אודאי פסח קען מען נישט מאכן אין בצק וואס איז חמץ. אה, אה, אה. אבער וואס מ’טוט איז משום זכר לחרוסת.

עניוועי, דאס איז די גאנצע ענין. און ער זאגט אז די זעלבע חרוסת, אודאי האט עס א חומץ קשה, אודאי האט עס א שארפקייט. די איינציגסטע זאך איז אז חרוסת איז עפעס א זיסע זאך להמתיק, אוועקצונעמען די שארפקייט פון די מרור. אודאי נעמט עס נישט אוועק די שארפקייט, עס נעמט אוועק די… איך ווייס נישט. און די חרוסת וואס אונז מאכן מיר עס טאקע זיס, ווייל דאס איז די מנהג. ער האט א ביאור פון רבי דוד’ל וואס ער נעמט אוועק. איך ווייס נישט, אפשר איז דאס נישט די ריכטיגע חרוסת פון די גמרא.

סיום: וואס לערנען מיר ווייטער?

וואס גייען מיר יעצט לערנען? אביסל שמונה פרקים, אדער מיר גייען לערנען די נעקסטע הלכות? אדער מיר גייען לערנען אויף די הגדה? אדער קען מען לערנען אויף די הגדה נישט נאר פראקטיש? יא, יא, יא. וואס איז גארנישט אינמיטן. איי מינוט.

✨ Transcription automatically generated by YiddishLabs, Editing by Claude Sonnet 4.5, Summary by Claude Opus 4.6

⚠️ Automated Transcript usually contains some errors. To be used for reference only.

Post Type, Transcripts, Yiddish, הלכות חמץ ומצה, הלכות חמץ ומצה פרק ה, משנה תורה להרמב"ם, ספר זמנים
class-hmz-10, DR058
March 31, 2026
March 31, 2026