סיכום השיעור 📋
סיכום פון שיעור – פרק ד’ פון הלכות חמץ ומצה (רמב”ם)
—
הלכה א-ב: “לא יראה” און “לא ימצא” – די יסודות פון בעלות אויף חמץ
דברי הרמב”ם: די תורה זאגט “לא יראה לך” און “לא ימצא”. “לא יראה” אליין וואלט געמיינט נאר וואס מען זעט; “לא ימצא” קומט מוסיף זיין אז אפילו טמון (באהאלטן) אדער מופקד ביד גוי (אוועקגעלייגט ביי א גוי) איז מען עובר. “בכל גבולך” מיינט אפילו אין אן אנדער שטאט אין דיין רשות.
פשט: עס זענען דא צוויי דינים: (1) “לא יראה” – עס דארף נישט זיין זעהבאר, נישט אונטער א מחיצה/טמון, (2) “לא ימצא” – עס דארף נישט זיין “געטראפן ווערן” – אפילו מופקד ביי אן אנדערן. דערצו קומט “בכל גבולך” וואס רעדט וועגן רשות אין אן אנדער שטאט.
חידושים און הסברות:
1. דריי יסודות אין “לא יראה לך בכל גבולך”: עס זענען בעצם דריי נקודות: (א) “לך” – עס דארף זיין דיינס (בעלות), (ב) “יראה” – עס דארף זיין זעהבאר, נישט באהאלטן, (ג) “בכל גבולך” – אפילו אין אן אנדער שטאט אין דיין רשות. אויב מען האט א דירה אין אפריקע מיט חמץ, איז דאס א שאלה פון “בכל גבולך”.
2. “לא ימצא” – דער חידוש פון טמון און הפקידו: “לא ימצא” קומט מוסיף זיין אז אפילו טמון (באהאלטן/באגראבן) אדער מופקד ביד גוי איז מען עובר. דער רמב”ם פארשטייט אז הטמנה און הפקדה זענען בעצם ענליכע קאטעגאריעס – ביידע זענען א מין “באהאלטן” פון דיר: איך האב באהאלטן (טמון), און דער הפקד איז אויך באהאלטן (מופקד). ביידע ווערן ארויסגעלערנט פון “לא ימצא”.
3. קשיא: וואס איז דער חילוק צווישן הפקד ביי א גוי און חמץ אין אן אנדער שטאט? הפקד ביי א גוי איז אין דיין לעגאלע רשות (בעלות) אבער נישט אין דיין פיזישע רשות – גענוי ווי חמץ אין אן אנדער שטאט! פארוואס דארף מען א באזונדער לימוד פאר הפקד? צוויי תירוצים:
– (א) הפקד ביד גוי מיינט ספעציפיש ווען דער גוי וואוינט ביי דיר (אין דיין הויז), אבער דאס חמץ איז אין זיין פיזישע האנט – דאס איז אנדערש ווי חמץ אין אן אנדער שטאט.
– (ב) א מער פשוט’ער פשט: הפקד ביד נכרי מיינט א גוי וואס ארבעט ביי דיר (א פועל/עובד), און דאס חמץ איז ביי אים – דאס איז א באזונדערע סיטואציע.
4. חידוש הרמב”ם לגבי הפקידו ביד גוי – מחלוקת מיט’ן רמב”ן: דער מגן אברהם און משנה ברורה ברענגען אז דאס וואס דער רמב”ם זאגט מען איז עובר אויף הפקידו ביד גוי איז א חידוש פון דעם רמב”ם – עס שטייט נישט אין דער גמרא. דער רמב”ן על התורה זאגט בפירוש אז מען איז נישט עובר אויף הפקידו ביד גוי, ווייל עס דארף זיין “שלו ברשותו” – ביידע: זיינס און אין זיין רשות. דער רמב”ם אבער זאגט אז עס דארף נאר זיין “שלו” (זיינס) – אפילו נישט ברשותו.
5. “נישט ברשותו” – צוויי מהלכים: “נישט ברשותו” קען מיינען צוויי זאכן: (א) נישט אין מיין פיזישע הויז/מקום, (ב) נישט אין מיין לעגאלע רשות. הפקד ביי א גוי איז אין מיין לעגאלע רשות (בעלות) אבער אין יענעמ’ס פיזישע פראפערטי.
6. דער רמב”ם’ס קאנסיסטענטע שיטה – אלעס איז בעלות: דער רמב”ם קוקט אלעס אן נאר דורך בעלות, נישט דורך וואו עס ליגט פיזיש. דערפאר:
– דיין חמץ ביי א גוי = עובר (ווייל ס’איז דיינס)
– דיין חמץ אין אן אנדער שטאט = עובר (ווייל ס’איז דיינס)
– א גוי’ס חמץ אין דיין הויז = נישט עובר (ווייל ס’איז נישט דיינס)
דאס ווערט ארויסגעלערנט פון “לך” – “שלך אתה רואה ואתה רואה של אחרים”: א גוי’ס חמץ אפילו גלוי אויף דיין טיש איז מעיקר הדין נישט עובר.
7. מחיצה ביי חמץ של גוי – נאר מצד חשש: ווען א גוי’ס חמץ איז ביי דיר, דארף מען אמאל מאכן א מחיצה – אבער דאס איז נאר “שלא יבוא להסתפק ממנו” (מען זאל נישט קומען עסן דערפון), נישט מצד בל יראה. ביי הקדש, וואו דער חשש איז נישט דא, דארף מען נישט קיין מחיצה.
—
הלכה בנוגע גוי’ס חמץ מופקד ביי א איד
פשט: ווען א גוי איז מפקיד חמץ ביי א איד, דארף מען אויך זיין אויפגעהיט. אויב דער גוי איז א פועל (ארבעטער) ביי דיר, העלפט אפילו א מחיצה נישט.
—
הלכה בנוגע חמץ של גוי מיט אחריות
דברי הרמב”ם: ווען א גוי האט געגעבן חמץ פאר א איד, און דער איד האט אחריות דערויף, דארף מען עס באזייטיגן (ביעור). ווייל אחריות מאכט עס “שלו” – “שלו כמותו”.
פשט: אחריות (responsibility/liability) אויף דעם גוי’ס חמץ איז גענוג צו מאכן עס הלכה’דיג “דיינס”.
חידושים און הסברות:
1. אחריות איז א “פאטענשל בעלות”: אחריות איז נישט ממש א הלכה’דיגע בעלות, נאר א מין פאטענציעלע בעלות – דו וועסט דארפן באצאלן אויב עפעס פאסירט. דאך איז עס גענוג צו מאכן עס “שלו”. דאס פאסט מיט דעם רמב”ם’ס שיטה אז אפילו עפעס א מין פאטענשל בעלות איז גענוג.
2. קשיא אויף דעם באגריף אחריות: אחריות איז דאך בסך הכל א פאטענציעל אז עס זאל ווערן “שלו” (אויב עס ווערט פארלוירן/פארדארבן), נישט א יעצטיגע בעלות. ס’איז א “דריי” – ס’איז דאך נישט יעצט זיינס, נאר שפעטער וועט ער דארפן באצאלן. פונדעסטוועגן האלט דער רמב”ם אז דאס איז גענוג.
3. מחלוקת ראב”ד: דער ראב”ד איז מחולק אויף דעם רמב”ם. דער רמב”ם בויט דעם דין אויף א גמרא פון רב נחמן. דער ראב”ד טענה’ט אז יענע גמרא רעדט פון אן אופן וואו עס האט קיינמאל נישט באלאנגט פאר זיי (נישט בלאו הכי איז דא אחריות פון אנדערע), און מען קען נישט ברענגען א ראיה פון דארט צו אונזער פאל.
—
הלכה בנוגע משכון – חמץ של ישראל ביי א גוי
דברי הרמב”ם: ווען א איד האט געמאכט זיין חמץ א משכון (collateral) ביי א גוי, איז עס גוט – עס ווערט באטראכט ווי דעם גוי’ס. אבער מען מעג עס עסן נאך פסח נאר אויב מען האט קובע געווען א זמן (פירעון) קודם פסח.
פשט: אויב דער זמן הפירעון איז שוין געקומען פאר פסח, איז דער גוי שוין באלעבאס אויף דעם משכון, און עס איז “של גוי”.
חידושים און הסברות:
1. מחלוקת ראב”ד – אפילו לא קבע זמן: דער ראב”ד האלט אז אפילו אויב מען האט נישט קובע געווען א זמן, און אפילו נישט “מעכשיו”, איז עס נאר אן אסמכתא פאר דעם גוי – דאס הייסט, דער גוי האט שוין א רעכט אויף דעם משכון, און עס איז “של גוי”.
2. אינטערעסאנטע סתירה אין דעם ראב”ד’ס שיטה: דער ראב”ד’ס שיטה ביי משכון איז פארקערט פון זיין שיטה ביי אחריות. ביי אחריות זאגט דער ראב”ד: אחריות מאכט עס נישט “דיינס” (ער איז מיקל). ביי משכון זאגט דער ראב”ד: דער גוי האט שוין א רעכט אויף דעם משכון, אפילו אן א קבועה זמן (ער איז אויך מיקל – עס איז “של גוי”). ביידע מאל גייט דער ראב”ד לקולא, אבער פון פארשידענע ריכטונגען.
—
סיכום פון די דריי הויפט-נקודות אין בעלות
ביז יעצט האט מען געלערנט דריי הויפט-נקודות בנוגע בעלות:
1. וואס איז “דיינס” – אפילו טמון, אפילו מופקד ביד גוי (לויט’ן רמב”ם).
2. אחריות – ווען א גוי’ס חמץ איז ביי דיר מיט אחריות, ווערט עס באטראכט ווי דיינס.
3. משכון – ווען דיין חמץ איז ביי א גוי אלס משכון, ווערט עס באטראכט ווי דעם גוי’ס (אויב זמן הפירעון איז פאר פסח).
—
הלכה בנוגע מכירת חמץ
פשט: נאכדעם וואס מען האט פעסטגעשטעלט אז חמץ של גוי אפילו אין דיין הויז איז נישט עובר, קומט ארויס א פראקטישע אנווענדונג: מען קען פארקויפן חמץ פאר א גוי. דער רמב”ם ברענגט דאס אין א קאנטעקסט פון שותפות (פארטנערשאפט).
חידושים און הסברות:
דער רמב”ם שטעלט עס נישט אוועק אלס א כלל’דיגע עצה צו פארקויפן חמץ, נאר אין א ספעציפישע קעיס. דער חידוש איז אפשר מער ווי נאר מכירה – עס רעדט זיך וועגן א שותפות-סיטואציע.
—
הלכה יא: נפסלה צורת החמץ, קאסמעטיקס, און נפסל מאכילת כלב
דברי הרמב”ם: דברים שהם ערבוב חמץ… כגון תריאק וכיוצא בו… מותר לקיימן בפסח, ואסור לאכלן. קאסמעטיקס און אנדערע זאכן וואו חמץ איז פארמישט אבער נפסלה צורת החמץ – מ’מעג זיי מקיים זיין אבער נישט עסן.
פשט: דער רמב”ם איז מחלק צווישן צוויי קאטעגאריעס: (א) נפסל מאכילת כלב – וואו דער מאכל איז אזוי פארדארבן אז אפילו א הונט עסט עס נישט, און (ב) נפסלה צורת החמץ – וואו דער חמץ האט פארלוירן זיין צורה אלס חמץ, כאטש עס קען נאך זיין א מין מאכל.
חידושים און הסברות:
1. חילוק צווישן נפסל מאכילת כלב און נפסלה צורת החמץ: ביי קאסמעטיקס (קרעמען א.ד.ג.) איז דער דין נישט נפסל מאכילת כלב, נאר נפסלה צורת החמץ – עס איז פשוט נישט קיין חמץ מער. די תורה אסר’ט חמץ, און א קרעם איז נישט קיין חמץ. דאס איז א פונדאמענטאלער חילוק: ביי פסח עצמו (קרבן פסח) רעדט מען פון נפסל מאכילת כלב אדער מליגמא שנסרחה, אבער ביי די זאכן איז אן אנדערע סברא – עס איז בכלל נישט קיין חמץ.
2. וואס מיינט “אכילת כלב”: “אכילת כלב” מיינט נישט ליטעראלי וואס א הונט עסט. א הונט עסט שטיינער אויך – דאס מאכט נישט שטיינער פאר א מאכל. אכילת כלב איז א מדרגה פון מענטשליכע עסן – עפעס וואס איז געווען אמאל א מאכל אדם, איז נתעפש/פארשימלט געווארן, אבער א כלב וואלט עס נאך געגעסן. עפעס וואס איז מעולם נישט געווען קיין מאכל (ווי א שטיין), דארף מען נישט ווארטן ביז א כלב עסט עס נישט – עס איז בכלל נישט קיין מאכל. אויך ביי דער כלב דארף זיין א “דין אכילה” – א מינימאלע הגדרה פון עסן.
3. “דאג פוד” (הונט-עסן): “דאג פוד” איז טאקע פוד – עס איז געמאכט אלס עסן פאר הינט. אבער עפעס וואס איז בשעתו געווארן אלס שלא מאכל אדם בכלל, איז אן אנדערע קאטעגאריע. דאג פוד איז א מאכל (פאר הינט), אבער א שטיין אדער א קרעם איז בכלל נישט קיין מאכל.
4. פראקטישע ביישפילן – בורדים שקיבץ בחלב חזיר, ניירות שדיבק בחמץ: דער רמב”ם ברענגט ביישפילן פון שטארקן קליידער (סטארטש) מיט חמץ, אדער פאפירן צוגעקלעפט מיט חמץ – דאס זענען זאכן וואו חמץ איז גענוצט געווארן אבער נפסלה צורתו.
5. בליטש (בלעאטש) מאכט נפסל מאכילת כלב: אויב מען גיסט בליטש אויף חמץ, ווערט עס נפסל מאכילת כלב אויך. דאס איז א פראקטישע עצה פאר ביעור חמץ. עס זענען דא מענטשן וואס זענען מעורר וועגן גארבעדזש – ווי לאנג עס דויערט ביז עס ווערט נפסל מאכילת כלב.
6. חיטה (ווייץ) און גלו (קלעבשטאף): א חידוש – גלו (דער ווייסער גלו) איז געמאכט פון חיטה, אבער עס איז נישט קיין צורת החמץ עליו, ממילא מעג מען עס נוצן אויף פסח לכתחילה. מילך-גלו האט ווייניגער א שאלה משום לערע. דאס איז א פראקטישע נפקא מינה – פסח’דיגע קינדער נוצן גלו וואס איז געמאכט פון חיטה, און עס איז מותר ווייל נפסלה צורת החמץ.
7. אבער עסן טאר מען נישט: כאטש מ’מעג מקיים זיין (האלטן אין הויז), עסן טאר מען נישט – אפילו חמץ נוקשה איז אסור באכילה. דער כלל: כל שיש בו [חמץ] אסור לאכלו, אבער מקיים זיין מעג מען.
—
השגת הראב”ד און מגיד משנה אויף הלכה יא
חידושים און הסברות:
1. דער ראב”ד’ס שיטה: דער ראב”ד זעט נישט דעם ענין פון “אין צורת החמץ עליו” אלס א באזונדערע קאטעגאריע. ביי אים איז נאר דא איין מדד: אויב עס איז נפסל מאכילת כלב אדער נישט. דער ראב”ד האלט אז ערבוב חמץ קען נישט מבטל זיין – אין ערבוב חמץ נישטא קיין ביטול.
2. מגיד משנה’ס פארטיידיגונג פון רמב”ם: דער מגיד משנה ברענגט אז רבי אליעזר הגדול גייט מיט דער זעלבער שיטה ווי דער רמב”ם. דאס שטארקט דעם רמב”ם’ס פאזיציע זייער – ער איז “בגדול געשטארקט בפסח.” דער מגיד משנה זאגט אויף דעם ראב”ד: “באמת דבריו תמוהין” און “דבריו אינם נראין” – ער נעמט זיך שטארק אן קעגן דעם ראב”ד.
3. דער ראב”ד’ס טענה וועגן טעם: דער ראב”ד האלט אז טעם אינו כעיקר (טעם איז נישט ווי דער עיקר), און דער מגיד משנה ווייזט אפ דעם טענה.
—
תערובת חמץ – כל שהוא, שישים, און כזית
דברי הרמב”ם: כל דבר שנתערב בו חמץ אסור [בפסח] אפילו בכל שהוא.
פשט: חמץ בפסח איז אוסר במשהו – נישט ווי אנדערע איסורים וואס זענען בטל בשישים.
חידושים און הסברות:
1. חמץ בפסח אוסר במשהו: דער רמב”ם זאגט אז חמץ בפסח איז אוסר במשהו. דער מגיד משנה טייטשט אויס: וואס ביי אלע אנדערע תערובות איז בשישים, איז ביי פסח במשהו.
2. דער רמב”ם זאגט נישט דעם היתר פון ערב קודם הפסח: דער רמב”ם ברענגט נישט דעם חילוק אז פאר פסח איז אנדערש. דער מגיד משנה אבער דערמאנט אז דער רמב”ם האט געזאגט אז תערובת חמץ איז נאר עובר בכזית, און פחות מכזית איז בטל ברוב – אבער דאס איז נאר פאר פסח.
3. קשיא – פארוואס נישט בטל ברוב ווי סתם איסור? פארוואס זאל תערובת חמץ נישט זיין בטל ברוב ווי יעדער אנדערער איסור? און פארוואס דוקא א כזית? דער מגיד משנה פארענטפערט אז דער חילוק איז צווישן פאר פסח און אויף פסח.
4. חם בחם בלא רוטב: ביי אנדערע תערובות וואס וואלטן נישט געווען נאר כדי קליפה (ווי חם בחם אן רוטב), איז אויך ביי פסח נישט מער ווי כדי קליפה – מ’דארף נאר אפשניידן. א הייסע שטיקל חמץ אויף א הייסע מצה אן רוטב – מ’שניידט אפ און דער רעשט איז מותר.
5. דער רמב”ם גייט נישט אריין אין הלכות תערובות פון פסח דא: די אלע דינים פון תערובות חמץ בפסח ווערן באהאנדלט שפעטער אין פרק י’, נישט דא.
תמלול מלא 📝
סיכום פרק ד’ – הלכות “לא יראה ולא ימצא” ומכירת חמץ
פתיחה – סיכום פרק ד’
Speaker 1: אקעי, אונז לערנען יעצט פרק ד’. אונז האבן שוין געלערנט. זאלן מיר מאכן א סיכום די נקודה וואס אונז האבן געלערנט? איך מיין אונז האבן שוין כמעט געענדיגט פרק ד’, ניין? האבן מיר עס געענדיגט אדער האבן מיר עס נישט געענדיגט?
אקעי, סאו לאמיר זאגן די קיצור ענין.
קיצור ענין – “לא יראה ולא ימצא”
Speaker 1: די קיצור ענין איז, אז די תורה שטייט “לא יראה ולא ימצא”. איז דא פארשידענע מדרשים און פארשידענע גמרות וועגן דעם.
שיטת הרמב”ם – “לא יראה” און “לא ימצא”
Speaker 1: די סיכום אין די שיטת הרמב”ם איז אז “לא יראה” לערנט מען אז… ווען ס’וואלט נאר געשטאנען “לא יראה”, וואלט מען געמיינט אז ווען מ’זעט עס נישט, אבער ס’איז דא “לא ימצא”, איז דאס משמע אז אפילו מ’זעט עס נישט, באהאלטן אדער מופקד ביד גוים, די צוויי זאכן. ווען ס’איז מוצנע און ווען ס’איז מופקד ביד גוים.
דאס הייסט, אנדערע ווערטער, “לא יראה” טייטשט… אנדערע ווערטער, לאמיר לערנען וואס ס’שטייט דא. “לא יראה” טייטשט וואס מ’זעט נישט. ס’איז דא צוויי טרוים, ס’דארף זיין געזען, זעהבאר, נישט אונטער א מחיצה, ס’איז טמון, וואטעווער טמון עקזעקטלי מיינט. און אויך דארף עס זיין דא.
פארשטייט זיך אז ס’איז… וואס טראכט מען? וואס טוט זיך אויב ס’איז אין מיין רשות ערגעץ אין אפריקע, איך האב געכאפט א דירה און דארט איז עס? דאס האט שוין צוטון מיט די נעקסטע זאך פון “כל גבולך”.
דריי יסודות – “לך”, “יראה”, “בכל גבולך”
Speaker 1: סאו לכאורה איז דא דריי זאכן בעצם. ס’דארף זיין ביי דיר, דאס הייסט בידך, און אין די הויז וואו דו וואוינסט, וואו דו דרייסט זיך, לכאורה “לא יראה לך”, און ס’דארף זיין נישט בעל.
יעצט, “לא ימצא”, דעטס וועיר ווי סטארט, דעטס לייק די סטארטינג פוינט קומט אריין. קומט “לא ימצא” און זאגט, ניין, אפילו טמון או הפקידו, ס’זאל זיך נישט געטרעפן ווערן. און פאר סאם ריזן, דאס הייסט געטראפן געווארן. שטימט?
הפקידו ביד גוי – קשיא און תירוצים
Speaker 1: דאס הייסט, טמון… פארוואס זאל הפקידו הייסן? הפקידו, הפקידו מיט א דל”ת. איך ווייס נישט, ווייל ס’איז דיינס, קלאר. ווייל ס’איז נאך אלץ דיינס, ס’ליגט נאך אלץ… ס’באלאנגט הונדערט פראצענט פאר מיר, איך האלט עס ביי דיר. איך לייג עס אין באנק, איך לייג עס אין… הפקד קען דאך… לאמיר טראכטן וואס איז הפקד.
הפקד קען אויך מיינען איך האב א סטארעדזש, וויאזוי הייסט דאס? מ’דינגט סטארעדזשעס, יא? איך לייג עס דארט. בעצם איז עס מופקד ביי דעם סטארעדזש, ער האט אן אחריות, ער האט נישט קיין אחריות, ס’איז א חילוק, דאס איז מיין דיעל מיט אים, אבער ס’איז נישט ביי מיך, ס’איז נישט “ימצא”, ס’איז נישט “יראה”. “ימצא” איז עס יא. זייער גוט.
און פאר סאם ריזן… און גלות נאר אויב ס’איז בעיר אחרת. דאס איז זייער אינטערעסאנט, ווייל הפקר איז לכאורה שוה כלח בביתו, און וויאזוי טארסטו עס מפקיד זיין? דאס איז וואס איך כאפ נישט יעצט.
Speaker 2: אזוי פרעגט מיין קלוגער זון די שאלה. ער פרעגט מיר א קשיא, נישט משוגע, ס’איז א גוטע קשיא. ווען מ’טראכט די ליל גראד פרעגט ער מיר א גוטע קשיא.
Speaker 1: אפשר מוז מען זאגן, לאמיר טראכטן א סעקונדע, מ’מוז זאגן אז הפקר מיינט צו זאגן, דער גוי איז ממש דא, ער וואוינט ביי מיר. ווייל אויב נישט קען מען דאך אויך ארויסלערנען דאס אלס סעדא בעיר אחרת פון מיר, יא? דארפסטו שוין נישט די בכל גווני. דער רמב”ם זאגט אז ס’איז נישט יענע סעדא, ס’איז אן אנדערע סעדא. ער זאגט נישט צו די אנדערע זאכן, ער זאגט אז ס’איז אן עטאקע געבויט אויף פארשידענע…
אוי, די צווייטע פשט איז א מער סימפל פשט, אז הפקידו ביד נכרי קען מיינען אז דער גוי וואס וואוינט ביי דיר, כאילו דו האסט אן עובד אדער איך ווייס נישט, הפקידו ביד נכרי.
חידוש הרמב”ם – מחלוקת מיט’ן רמב”ן
Speaker 1: אבער נאכאמאל, לאמיר דארפן געדענקען איין זאך וואס מיר האבן שוין געלערנט נעכטן אויך, האט דער מגן אברהם און משנה ברורה געברענגט, אז דאס וואס דער רמב”ם זאגט הפקידו ביד גוי איז א חידוש פון די רמב”ם, ס’שטייט נישט אין די גמרא, און דער רמב”ן על התורה האט געזאגט בפירוש אז מ’איז נישט עובד הפקידו ביד גוים, ווייל ס’דארף זיין שלוה ברשותו, און דער רמב”ם זאגט אז ס’דארף נאר זיין שלוה אפילו נישט ברשותו.
“נישט ברשותו” – צוויי מהלכים
Speaker 1: יעצט, נישט ברשותו, לאמיר זאגן אזוי, על כל פנים דאס איז זיכער, נישט ברשותו קען מיינען צווייערליי זאכן. ס’קען מיינען נישט אין מיין הויז וואו איך בין, וואו איך שטיי היינט פיזיש, וואו איך וואוין, אדער ס’קען זיין נישט ברשותו, נישט אין מיין לאגישע רשות, אין מיין לעגאלע רשות. הפקר איז אין מיין לעגאלע רשות, אבער אין א סענס נישט, ס’איז דאך אין יענעמ’ס פראפערטי.
סא, אין דער רמב”ם לערנט אז ס’מוז זיין אפילו הפקידו ביד גוי, יא, הפקידו ביד גוי איז ער עובד.
הרמב”ם’ס פארשטאנד – הטמנה און הפקדה
Speaker 1: אבער דאס איז טאקע אינטערעסאנט, און די צעמישעניש איז לכאורה פון וואו נעמט ער הפקידו האט עפעס צו טון מיט דעם, ווייל לכאורה דער רמב”ם האט פארשטאנען, מ’מוז זאגן אז דער רמב”ם האט פארשטאנען אז הטמנה און הפקדה איז די זעלבע זאך. ס’איז נישט אזוי ווי איך זאג אז הפקידו איז א פארשטעקטע זאך. ניין, הפקידו איז נישט אזוי ווי… מופקד ביד גוי איז נישט אזוי ווי… ס’איז נישט ענליך, וואס איך זאג, ס’איז נישט ענליך צו רשותי אין א ווייטע פלאץ. יענץ איז אן אנדערע זאך. מיר ווייסן נאך נישט יענץ. ס’איז נישט פון דארט לערנט ער עס ארויס.
דער רמב”ם לערנט עס ארויס פון “לא ימצא”. אז הפקד איז כאילו ס’איז אביסל מופקד פון מיר, אביסל באהאלטן פון מיר. מ’קען באהאלטן. איך האב באהאלטן, און דער הפקד איז אויך באהאלטן. רייט? אז דאס איז די איסור, דאס איז די איסור לויט’ן רמב”ם.
אזוי ווי מיר זאגן, דער רמב”ן זאגט אנדערש, אז ער איז נישט עובר.
חמץ של גוי ושל הקדש
Speaker 1: נאכדעם, פארקערט, וואס איז נישט דיינס, וואס איז דאס? הקדש, גוי און הקדש. אינטערעסאנט, ער האט גוי און הקדש אין נישט דיינס.
“לך” – חמץ של גוי
Speaker 1: די גוי נישט דיינס, אויף דעם לערנט ער זיך ארויס פון “לך”. יא? אז “לך”, “שלך אתה רואה ואתה רואה של אחרים”, אפילו ס’איז גלוי. מעיקר הדין, באלד וועלן מיר זען אמאל דארף מען מאכן א מחיצה, אבער מעיקר הדין, אפילו איך האב אויף מיין טיש א גוי’ס חמץ, ס’איז נישט דיינס. דאס איז די שיטת הרמב”ם. אפילו א גוי וואס איז שולט עליו, ער האט נישט מיט דעם, ס’איז נאר אלעס בעלות.
מחיצה ביי חמץ של גוי – מצד חשש
Speaker 1: איז, אבער ס’איז דא א דין אז ווען ס’איז דא א חשש, ווען ס’איז דא א חשש, אפילו ביי א גוי איז דא א חשש, דעמאלט דארף מען מאכן א מחיצה פשוט שלא יבוא להסתפק ממנו. שטימט? מה שאין כן הקדש וואס ס’איז נישט דא אזא חשש, דארף מען נישט מאכן קיין מחיצה. ס’איז א פשוט’ע ענין. יא? גוט.
דיון – חילוק צווישן רמב”ם און רמב”ן
Speaker 1: יעצט, נאר קומען מיר נעמען נאך אביסל. וואס האלט דער רמב”ן לגבי די צווייטע הלכה? ער קריגט זיך נאר מיט איין זאך, הפקידו ביד גוי. פארוואס איז לויט’ן רמב”ן א חילוק צווישן הפקידו ביד גוי און בחצרו בעיר אחרת? ווייל דער רמב”ן זאגט ס’איז נישט אין זיין רשות, ס’איז ברשות מישהו אחר.
די שאלה איז, ס’איז בעלות אבער אין אייגענע רשות. ווארט. אויב איז טמון ברשות הרבים, איינער האט געטראפן, ס’איז באגראבן אין די וואלד, אבער ער האט נישט אויפגעגעבן דערויף בעלות, וועט דער רמב”ן אויך האלטן אז ער איז עובר.
Speaker 2: איז א בעלות שיש לו אחריות.
Speaker 1: אקעי, לאמיר נישט שטיצן דעם רמב”ם, יעצט נעמען מיר דעם רמב”ם. איך מיין אז דער ראב”ד האט אויך אזא גלייכע זאך. איך האב נישט געזוכט דעם ראב”ד. אה, שפעטער. פארקערט, ביי די הפקר איז ער, ביי די אחריות דענק איך איז ער די אנדערע זאך. ניין, איך ווייס נישט.
דער רמב”ם איז קאנסיסטענט – אלעס איז בעלות
Speaker 1: אבער על כל פנים, דאס איז א וויכטיגע זאך. דער רמב”ם איז קאנסיסטענט. מען קען פארשטיין דעם רמב”ם, ווייל הפקר ביי אים איז פארקערט. דער רמב”ם קוקט אלעס אן בעלות, נישט וואו ס’ליגט, נאר בעלות. די הלכה, דער איסור איז תלוי אין דעם. און נישט נאר בעלות, נאר אפילו עפעס א מין פאטענשל בעלות. דאס אז יענער איז אן אלם וואס דו גייסט דארפן באצאלן. ס’איז נישט ממש א בעלות, נישט קיין הלכה’דיגע בעלות.
Speaker 2: ווארט א מינוט, ווארט א מינוט, לאמיר אנקומען צוריק. צדיק, צדיק, יו אר דזשאמפינג אהעד. יו אר דזשאמפינג אהעד. יו אר דזשאמפינג אהעד. אונז ווייסן אז זיי האבן שוין געלערנט נעכטן, אבער… לכאורה, לכאורה וואס?
Speaker 1: איך זאג, דער רמב”ם קען מען פארשטיין, ס’איז קאנסיסטענט אז ס’איז אלץ אבאוט די בעלות, די זאך, נישט פון וואו ס’ליגט, נאר די בעלות. סאו, נישט קיין חילוק צו אויב ס’איז דיינס און ס’ליגט ביי א גוי, אדער ס’איז דיינס און ס’ליגט אין אן אנדערע פעלד, אדער אפילו ס’איז נישט דיינס, נאר אונז ווייסן אז דו גייסט דארפן באצאלן פאר די גוי, וואס דאס מאכט עס אויך עפעס ווי דיינס.
Speaker 2: איך פארשטיי, אבער דאס איז די אפאזיט. דאס איז נאך נישט רעלעווענט צו דעם. מה שאין כן ווען ס’איז די גוי’ס און ס’איז אין דיין רשות, גייט מען נישט מחשיב זיין, ווייל מען קוקט בכלל נישט אויף די פיזיקל וואו ס’ליגט, מען קוקט נאר אויף די…
Speaker 1: עקזעקטלי. דאס איז יעדער איינער מודה אבער, אז די גוי’ס שלא איז נישט עובד, איז נישט קיין קאנטראווערסי. די איינציגסטע נקודה וואס איז קאנטראווערסי איז די מיטלסטע זאך, ווען ס’איז מיינס און ס’ליגט אין יענעמ’ס רשות. און דער רמב”ם זאגט, ס’איז דיינס, איך קער נישט אז ס’איז אין יענעמ’ס רשות. און דער ראב”ד זאגט, ניין, איך קער יא אז ס’איז אין יענעמ’ס רשות. דאס איז די מחלוקה. שטימט? יא. אקעי. על כל פנים, ס’פיין.
גוי שהפקיד חמץ אצל ישראל
Speaker 1: יעצט, גייען מיר ווייטער און מיר זעען אז וואס… וואס טוט זיך ווען א גוי איז מפקיד ביי א איד פארקערטערהייט? אונז האבן גערעדט וועגן דעם, אז ס’שטייט יא אז א פועל טאר מען נישט לאזן, געדענקסט אזאנס? אויב איז דער גוי א פועל, אפילו מיט א מחיצה האט עס נישט געהאלפן. העלא? יא. אקעי, איי דאונט נאו. לאמיר גיין ווייטער. יא.
אה, ס’שטייט אז מ’טאר נישט געבן פאר א גוי מאכלות אסורות וואס ס’איז אפשר א מראית עין. דו זאגסט אז ס’איז נאך נישט געווען אין ארץ ישראל, סאו ס’איז נישט געווען קיין פרעמדע גוים, אבער דאך איז עס שוין דא. ס’שטייט נישט, דענק איך, אזא זאך. אקעי, אין רמב”ם שטייט נישט אזא זאך. אקעי.
הלכה – גוי שהפקיד חמץ מיט אחריות
Speaker 1: יעצט, גייען מיר ווייטער. שוין. יעצט, אויב ווען א גוי האט געגעבן חמץ פאר א איד, אויב ער האט אחריות דארף מען ווייט זיין. אזוי איז די הלכה. פארוואס? ווייל אחריות איז גענוג אויף צו הייסן שלחו. שלחו כמותו. אחריות.
חידוש – אחריות איז פאטענשל בעלות
Speaker 1: ס’איז א חידוש, ווייל אחריות איז דאך בסך הכל א פאטענשל אז ס’זאל זיין שלחו. ס’איז דאך נאך מיטל וואס מ’קען זאגן אזוי, ס’וואלט אפשר געקענט אנמארקן אז ס’איז געווען א דריי. אזוי שטייט אין די גמרא. ס’איז דאך נישט יעצט, ס’איז דאך שפעטער גייט עס זיין זיינס. ניין, ניין, נישט וועגן דעם. ס’איז וועגן די יעצטיגע אחריות. אחריות איז א סארט בעלות.
מחלוקת ראב”ד
Speaker 1: און דער ראב”ד האלט אז דאס איז געבויט אויף א גמרא פון רב נחמן, און ער האלט אז ס’איז נישט ריכטיג, ווייל יענע גמרא רעדט פון אן אופן וואס ס’האט גארנישט אמאל באלאנגט פאר זיי, רייט? נישט בלאו הכי איז דא אחריות פון אנדערע. אויב אזוי, וויאזוי קען מען ברענגען א ראיה פון דארט? ס’וועט דאך בכלל נישט עולה זיין. און בקיצור, ער איז נישט מסכים. דער ראב”ד איז מיין אז דאס איז געווען זיינס. אקעי, שוין.
הלכה – ישראל שהרהין חמץ אצל גוי (משכון)
Speaker 1: די נעקסטע הלכה איז ווען א איד האט געמאכט זיין חמץ א משכון. די הלכה איז, אויב ער האט עס געמאכט א משכון, איז עס גוט.
מחלוקת ראב”ד – קביעת זמן
Speaker 1: און דער ראב”ד איז אויף דעם אויך מחולק אויף וועלכע נקודה? אויף די נקודה וואס דער רמ”א זאגט אז מ’מעג עס עסן נאך פסח, אז דו דארפסט קובע זיין זמן קודם פסח. זאגט דער ראב”ד, אפילו לא קבע זמן, אפילו לא מיעכשיו, שאין זה אלא אסמכתא לגוי.
אינטערעסאנטע סתירה אין דעם ראב”ד’ס שיטה
Speaker 1: דער ראב”ד איז… ס’איז אינטערעסאנט, ווייל מיט די לאדזשיק פון פריער פון אחריות האסטו געזאגט פארקערט, יעצט איז עס של גוי ווייל פאר די זעלבע ריזן, ווייל די גוי האט באקומען אחריות. די גוי האט נישט קיין אחריות אויף דעם משכון. ער איז שולדיג דיר ביז דעם משכון.
און דער ראב”ד האלט אז ס’איז נישט קיין שאלה צו ס’איז אסמכתא אדער משכון, וואס די הלכה איז. עד כאן איז די עיקר הלכות, בעיסיקלי, רייט?
סיכום – דריי הויפט-נקודות אין בעלות
Speaker 1: סך הכל, ביז יעצט האבן מיר געלערנט עיקר הלכות פון לערבב למכור. מיר האבן געלערנט אז ס’דארף זיין זיינס. מיר האבן געלערנט אז אפילו אחריות, און מיר האבן געלערנט אז פארקערט, די פשט פון א משכון איז אויב ס’איז געווען מעכשיו, און אויב ס’איז געקומען די זמן הפירעון פאר פסח, איז עס די גוי’ס. דאס הייסט, דאס איז די דינים אין הלכות בעלות, רייט? וואס מיינט דיינס? וואס מיינט די גוי’ס?
איז די אפנים הייסט, די אופן פון די גוי וואס ער האט געגעבן פאר דיר הייסט עס דיינס אויב דו האסט אחריות, און די איד וואס האט געגעבן פאר די גוי הייסט עס זיינס אויב ס’איז געווען א משכון. בעיסיקלי דריי נקודות סך הכל.
מכירת חמץ
Speaker 1: נאכדעם לערנען מיר מיט די אינטערעסאנטע הלכה, מכירת חמץ. יעצט, עד כאן איז די עיקר הלכות. יעצט האבן מיר געלערנט, וואס איז די פוינט פון די הלכה? כדי וואס זאל מען טון? דאס האט געבויט, אה, געבויט אויף דעם וואס איז די חמץ פון א צווייטן, אפילו עס איז אין דיין רשות, אפילו עס איז אין דיין הויז, אפילו עס איז אין דיין פיזיקל הויז, איז נישט עובר, ער איז עובר אזוי. וואס טוט מען אויב עס איז שווער? מען קען זיך פארקויפן די חמץ פאר א גוי.
עס שטייט נישט אז מען קען עס פארקויפן פאר א גוי, עס שטייט נאר אין א קעיס. מיר זענען א שותף. יא, ס’קען זיין אז די חידוש דארט איז מער פון דעם, איך ווייס נישט. יא, אבער…
קאסמעטיקס, נפסלה צורת החמץ, און תערובת חמץ – הלכה יא-יב
הלכה יא – נפסלה צורת החמץ: קאסמעטיקס, גלו, און סטארטש
Speaker 1:
יא, דאס איז דער מקור פון די הלכה פון די אלע קאסמעטיקס. פשוט איז זייער מחמיר, אבער פשטות, עס איז נפסה צורת החמץ, ממילא…
ס’איז אינטערעסאנט, ווייל למשל, די היינטיגע מענטשן זענען נישט מוציא, וואס איז אויב איינער, עפעס א משוגענער, האט געגעבן פאר א הינט צו עסן, און ער האט עס געגעסן? דו וועסט מיר זאגן נישט לכתחילה, דא שטייט נישט אז דו זאלסט עס נישט… ס’איז לכתחילה נישט קיין עסן.
חילוק צווישן נפסל מאכילת כלב און נפסלה צורת החמץ
עסן דארף ווערן כשלמא אכילת כלב, ווייל עסן קיינער נישט קיין עסן, ס’איז א זאך פאר זיך. ווי עס זאגט די פסח עצמו, פסח ביי פסח איז דא די הלכה פון נפסה למאכל כלב, אדער מליגמא שנסרחה. אבער ביי די זאכן איז אן אנדערע דין, ס’איז נישט נפסה למאכל כלב, ס’איז נפסלה צורת החמץ. ס’איז נישט קיין חמץ! יעצט, וואס איז דאס? ס’איז א קריעם, ס’איז נישט קיין חמץ. די תורה זאגט מיר זאלן נישט עסן חמץ.
וואס מיינט “אכילת כלב”
א פסח עצמו, שאי אפשר… ניין, אויך איז אכילת כלב מיינט ווען דער כלב עסט עס. א מענטש קען אויך בייסן שטיינער. אכילת כלב איז ווען ס’איז דא אויך אזויווי א מער עקסטרעם פון אכילת אדם. עפעס וואס א מענטש וואלט קיינמאל נישט געגעסן, דארף מען נישט ווארטן אויף אכילת כלב. אכילת כלב איז פשט א מענטשליכע עסן, נאר שוין נישט אזוי אפעטיטלעך, אבער ס’איז אייסליך אלץ צו עסן. עפעס וואס איז בכלל נישט קיין עסן, נאר דו ווארטסט פאר א כלב וואס זאל עס עסן… ניין, דאס מיינט עס נישט. דאג פוד, דאג פוד איז אפשר בכלל נישט קיין מאכל אדם.
Speaker 2:
ניין, ניין, ניין, דו זאגסט אן אנדערע זאך.
Speaker 1:
וואס אונז האבן געזאגט איז אז אויב ס’איז נישט קיין אכילה, אויב ס’איז נישט קיין מאכל, ס’איז נפסה צורת המאכל, דאס איז פאר די קערעטע. דאס איז פאר די קערעטע, ווייל ס’איז נישט קיין מאכל. אויב ס’איז א מאכל, און ס’איז פארפוילטע פלייש, איך ווייס וואס, כלבים עסן עס, דאס איז עפעס וואס איז געווען אמאל א מאכל אדם, און ס’איז נתעפש, ס’איז פארשימלט געווארן. אבער עפעס וואס איז בשעתו געווארן אלס שלא מאכל אדם בכלל, דאג פוד איז פוד, דאג פוד איז פוד. ס’איז דא זאכן וואס אפילו ווען דער כלב עסט עס, איז עס נישט קיין עסן. נישט נאר דעם, א מענטש קען עס אויך עסן. דו קענסט עסן א שטיין, וועגן דעם ווערט עס נישט… דער זעלבער זאך, אויב די כלבים זענען אביסל מער משוגע ווי מענטשן, עסן מער זאכן, וועגן דעם מאכט עס נישט… ס’דארף זיין אכילת כלב. אבער אפילו א כלב דארף מען האבן א דין אכילה. די כוונה איז, מ’קען מחמיר זיין, אבער די כוונה איז דאס.
ביישפילן: בורדים, סטארטש, און ניירות
די זעלבע זאך, בורדים שקיבץ אותם בחלב חזיר, יא, מ’מאכט עס נאך אלץ, סטארטש, יא, מ’סטארטשט קליידער, אדער ניירות שדיבק אותם בחמץ, יא, ס’איז דא אזא זאך. זאגט דער פסח עצמו, אז איינער איז צריך לבער, קען דאך נישט זיין אז א ביר דארף זיין בפניו זורק לו ריח. איך בין מסכים. איך קען דאס אראפלייגן מיט א יאר פאר פסח אין די יאמע צומאלטס? איך וועל מסכים זיין אז אפשר האט עס ארויסגעסקיעט און מ’האט עס געקענט עסן. אבער איך בין מסכים, אויב מ’לייגט די בליטש, מאכט עס נפסל מאכילת כלב אויך. אויך דארף ערגעץ זיין, טוט מען, אז דאס איז דא מענטשן וואס זענען מעורר וועגן די גארבעדזש, וואס זאל לאנג עס ווערן איידער ס’ווערט נפסל מאכילת כלב.
חידוש: גלו (קלעבשטאף) געמאכט פון חיטה
א גוטע ווארט וואס דו האסט געזאגט איז חיטה. איך האב קיין עין הרע נישט ליב קיוסן מיט חמץ. יא, יא, יא, יא. גלו, גלו, מילך קען מען קייען, ווייניגער משום לערע, איז נישט קיין צורת החמץ אויף איר. סאו וואס איז די פשט אז מענטשן… דער מיילער גלו, דער ווייסע גלו, איז געמאכט פון חיטה פאר די פסח’דיגע קינדער. עס איז געמאכט פון חיטה. אבער ס’איז נישט קיין צורת החמץ. מ’מעג עס נוצן פסח לכתחילה.
הלכה יב – אכילת חמץ שאינו מאכל: מותר לקיים, אסור לאכול
יעצט, אה, עסן טאר מען אבער נישט. אכילת… דאס הייסט חמץ וואס נפסל מאכילת כלב, אכילת חמץ איז נישטא. ס’איז נישט אזוי פשוט, יעדער ראב”ד קריגט זיך אויף די הלכה. מ’האלט זיך ווי דער ראב”ד זאגט. קום לאמיר ענדיגן די ראב”ד’ס הלכה.
דברים שהם ערבוב חמץ, אין בו מחלוקת אדם כלל. אויב איז איינער מחלוקת כל אדם, איז דא תריאק. וואס טוען מענטשן וואס עסן עס יא? אה, נישט דא אזעלכע מענטשן. סתם “לקיים בו ‘ורצית לאכלו’”. פארוואס דארף איך ראיות פאר דעם? כל שיש בו אסור לאכלו. עסן טאר מען נישט אפילו חמץ נוקשה. אבער מקיים זיין מעג מען.
השגת הראב”ד – אין צורת החמץ עליו
וואס זאגסטו אז דער ראב”ד זאגט? דער ראב”ד זעט נישט די ענין פון אין צורת החמץ עליו. ביי אים איז נאר דא איין זאך: אויב איז עס נפסל מאכילת כלב. על כל זה, איך מוז דיר זאגן, איך האב נישט געזען אז דער ראב”ד זאל זאגן אזוי. איך האב געזען אז דער ראב”ד זאגט אזוי: “יחדל ישיבה”, ס’וועט נישט העלפן מיט ערבוב חמץ וואס מבטל את עצמו. אין ערבוב חמץ איז נישטא קיין ביטול את עצמו. יא. נאך דעם, עצמו נתערב בנותן טעם, וואס ער איז נישט נותן טעם, וואס טוסטו די נעשה? און אפילו נאך די טעיט, ואף על פי כן, זעהט מען אז אויסער דעם וואס דער ראב”ד מיינט, זאגט דער מגיד משנה אז רבי אליעזר הגדול איז געגאנגען מיט א שיטה אז ער איז נישט דא. הייסט דער רמב”ם מיט רבי אליעזר הגדול איז שוין בגדול געשטארקט בפסח. ער זיצט אויפ’ן סדר מיט א גראבן חמץ אויפ’ן טיש. א גראבן שטיק חמץ אויפ’ן טיש.
מגיד משנה – תערובת חמץ: כזית, כל שהוא, און שישים
קשיא: פארוואס כזית און נישט בטל ברוב?
ס’איז זייער אינטערעסאנט, ווייל ער פרעגט, דער מגיד משנה, דער רמב”ם האט געזאגט אז תערובת חמץ איז נאר עובר בכזית פחות מכזית, איז בטל ברוב. אויך, וואס איז די חילוק? פארוואס זאל נישט זיין ווי סתם אן איסור, אז ס’איז בטל ברוב? פארוואס ביי תערובת חמץ דארף מען דוקא א כזית? אויך, פארוואס זאל נישט זיין אז אפילו א כזית זאל זיין בטל ברוב? אה, דער מגיד משנה זאגט אז ער האט אים געזאגט אז ס’איז נאר עובר בכזית פחות מכזית איז בטל ברוב, אבער אויב ס’איז פאר פסח, דעמאלט איז די טענה.
מגיד משנה קעגן דעם ראב”ד
דאס איז וואס דער ראב”ד איז דא, באמת תורה תמה. בקיצור, דער מגיד משנה איז נישט מסכים מיט’ן ראב”ד’ס טענה. איך ווייס נישט וואס דער ראב”ד’ס טענות זענען. באמת תורה תמה, דבריו, איך ווייס נישט, דער מגיד משנה נעמט זיך שטארק אן. ניין, מ’רעדט דא פון טעם. דער ראב”ד זאגט אז טעם אינו כעיקר, זאגט דער מגיד משנה, באמת דבריו תמוהין. באמת תורה תמה, דבריו אינם נראין.
דער רמב”ם זאגט נישט דעם היתר פון ערב קודם הפסח
ביי די וועי, דער רמב”ם ברענגט דא, דער רמב”ם זאגט נישט די היתר אז ס’איז ערב קודם הפסח. דער רמב”ם זאגט, כל דבר שנתערב בו חמץ אסור אפילו בכל שהוא. ודא, זייער וויכטיג, ודא זאגט דער מגיד משנה, איז אנדערש. דאס איז די תערובת חמץ איז אזויווי אלעס תערובות. אז דאס וואס אלע אנדערע תערובות איז בשישים איז בפסח במשהו. אבער ס’איז דא אפילו אנדערע תערובות וואס וואלטן נישט געווען נאר כדי קליפה, למשל אזויווי מיר האבן געלערנט חם בחם בלא רוטב און אזוי ווייטער. איז אויך דארף מען נישט, דו האסט געטון א הייסע שטיקל חמץ אויף א הייסע שטיקל מצה אן קיין דבר המפעפע אן קיין רוטב, בסך הכל דארף מען עס אפשניידן. אזוי איז די הלכה. די גאנצע שאלה פון דאס איז נאר אפילו גייט אריין אפילו… אקעי, מ’גייט גיין ווייטער.
מעבר לפרק י’ – הלכות תערובות חמץ
דער רמב”ם איז נישט אריינגעגאנגען דא אין הלכות תערובות פון פסח און די אלע זאכן. יא, שפעטער, דא האבן זיי געלערנט. פרק י’, יא, פרק י’. לאמיר נעמען פרק י’ אויך נישט צו שנעל, צו פאמעלאך, יא, פרק י’.