הלכות תלמוד תורה פרק ו – תמלול

רמב”ם הלכות תלמוד תורה פרק ו’ – כבוד תלמידי חכמים

הקדמה לפרק ו’

מיר לערנען דעם רמב”ם, הלכות תלמוד תורה, ספר המדע, פרק ו’, כבוד תלמידי חכמים. מיר גייען געבן שישי דא פאר די תלמידי חכמים.

זאגט דער רמב”ם, מיר האבן שוין געלערנט אין דעם פאריגן פרק די הלכות פון כבוד רבו, ווי שטארק א מענטש דארף מכבד זיין זיין רבי. און אזוי ביי די סוף האט דער רמב”ם געזאגט אז עס איז דא צוויי מיני רבי’ס: עס איז דא רבי מובהק, דער רבי פון וועם ער האט געלערנט רוב תורה, און נאכדעם איז דא א רבי פון וועם ער האט געלערנט עפעס, אזוי ווי א רבי וואס איז א חבר. דאס איז אבער אלעס ענינים פון א מענטש’ס רבי, פון וועם א מענטש האט דירעקט געלערנט. אבער נאכדעם איז דא א הלכה, אפילו איינער וואס דו האסט נישט דירעקט געלערנט פון אים, אבער ער איז א תלמיד חכם, איז אויך דא די זעלבע מצוה פון אים מכבד צו זיין.

הלכה א – מצוה להדר כל תלמיד חכם

דער רמב”ם’ס לשון

זאגט דער רמב”ם אזוי: “כל תלמיד חכם” – יעדער תלמיד חכם. תלמיד חכם. דער רמב”ם רופט, און אין די וועלט איז אנגערופן אונז תלמיד חכם. עס קען זיין אז עס איז באזירט אויף דעם, ווייל אויב א מענטש האט א רבי מובהק, איז יעדער איינער א תלמיד פון א חכם. אבער עס מיינט א תלמיד פון חכמים, לאו דווקא דער חכם אליין. לאמיר זאגן אז עס איז דא א געציילטע חכמים, דער לעוועל פון חכמים איז זייער הויך, נאר עס איז דא מערערע תלמידי חכמים, די וואס לערנען אייביג פון די חכמים. איז אז יעדער תלמיד חכם, יעדער איינער וואס לערנט פון חכמה, “מצוה להדרו” – מען דארף אים מהדר זיין און מכבד זיין. יא. “אף על פי שאינו רבו” – אפילו אויב ער איז נישט זיין רב, דארף מען אים מהדר זיין, “שנאמר ‘מפני שיבה תקום והדרת פני זקן’”. און חז”ל דרש’נען…

דיון: וואס מיינט “זקן”?

Speaker 1: עס מיינט נישט א זקן, אן אלטער מענטש?

Speaker 2: עס מיינט אויך, אבער קודם…

Speaker 1: אז דער פשוט’ער מקרא איז שיבה בלאט, אן אלטער מענטש?

Speaker 2: יא, מיר גייען זען דא. ווי דער רמב”ם ברענגט אויך חכם דא, און דער איז אלס בסודא?

Speaker 1: אבער עס מיינט ביידע, אבער עס מיינט בעיקר דער וואס איז “זה שקנה חכמה”. זקן מיינט, איז א ראשי תיבות, “זה קנה”. עס מיינט אז מען דארף מהדר זיין די פנים פון א תלמיד חכם וואס האט קונה געווען חכמה.

Speaker 2: יא, איך מיין אז עס איז נישט אזוי ווייט פון א פשט, ווייל זקן, אסאך מאל, מען שטייט “אספת לי שבעים איש מזקני ישראל”. עס מיינט נישט דווקא געוויסע אלט. אבער געווענליך די זקנים זענען די תלמידי חכמים, וואלט מען זיך צייט צו לערנען און צו ווערן א מנהיג. אבער זקן געווענליך מיינט אזוי ווי אויף ענגליש זאגט מען די עלדער, דער נשיא, דער וואס פירט דארט, דער בעל הבית. איך מיין אז די גמרא זאגט אז די סיבה פארוואס מ’איז מכבד א זקן איז אויך ווייל א זקן האט במשך זיין לעבן כמה הרפתקאי אדער איז אסאך אדורך, אזוי אז ער האט קונה געווען עפעס. דאס הייסט אז יעדער מענטש איז אויך עפעס א שטיקל חכם, ווייל ער האט געהאט אסאך לייף עקספיריענס. דאס איז די אינטערעסאנטסטע, אז אייביג איז דער קנין החכמה די סיבה.

דער מקור פון דעם פסוק – פרק ה’ vs. פרק ו’

דאס זאגט דער רמב”ם, “אמנם אין חיוב לעמוד מפני חכם אלא בשעה שהוא רבו”. מ’דארף וויסן, דער פסוק איז דער רמב”ם אין ספר המצוות, און דא אין די מנין המצוות, נישט אין די פראנט פון די הלכות אבער אין די אנהייב פון די ספר, האט ער געזאגט אז דאס איז דער מקור פאר די גאנצע מצוה פון כבוד רבו אויך. דאס הייסט אז מ’איז מכבד דעם רבין אויך זאלסטו שטיין מפני שיבה תקום. ס’איז אינטערעסאנט אז ער ברענגט נאר די פסוק דא אין פרק ו’, ער וואלט געקענט ברענגען אין אנהייב פרק ה’ אויך. ס’זעט אויס אין די לשון פון ספר המצוות, אז בעצם די מצוה איז מפני שיבה תקום, און ס’איז דא אן עקסטערע חיוב אויף דיין רבי אז דו דארפסט אים נאך מער מכבד זיין. דא זעט עס אויס פארקערט, דא זעט עס אויס אז דיין רבי, און נישט נאר דיין רבי נאר אויך די אנדערע.

ס’זעט אויס אין דעם רמב”ם אויבן אויף אז דער רבי איז אסאך א גרעסערע חיוב, ווייל דער רבי איז דא “כאילו מראה פני השכינה” און ס’איז דא די אלע, און אויך די אופן הכבוד. דא רעכנט ער אויס בעיקר זיך אויפשטעלן, דאס איז א פארמאלע זאך, מ’דארף וויסן אז ער איז מורא מורם מעם און מ’שטעלט זיך אויף פאר אים. אבער פאר דעם רבין איז דא די אלע אז ער קומט פאר דעם טאטן. דאס הייסט אז אפילו מ’לערנט עס ארויס פון די זעלבע פסוק, אבער מדין הגמרא, דאס הייסט מיט דעם חכמים, די הלכות איז שוין דא אסאך מער תנאים אויף כבוד רבו, ס’איז אסאך מער הארב.

שיעור הקימה פאר א חכם

ער הייבט אן מיט אויפשטעלן, “אמנם אין חיוב לעמוד מפני חכם” – דאס איז דאך די פסוק זאגט, אבער דארט מיינט יא יעדע מין כבוד, אבער “תקום” איז די עיקר מצוה, אז מ’דארף זיך אויפשטעלן פאר א חכם, פאר א זקן. זאגט דער רמב”ם, “אמנם אין חיוב לעמוד מפני חכם אלא כשיקרב ממנו בארבע אמות”. ביי רבי מובהק איז געשטאנען פון ווען מ’זעט אים, מלא עיניו, יא? אבער ביי א סתם חכם דארף נישט אזוי ווייט, נאר פון ווען ער קומט נאנט צו ארבע אמות, “עד שיעבור כנגד פניו” – ביז ער גייט אדורך. ביי רבי איז געשטאנען ביז מ’זעט שוין נישט זיין קומתו. ביי ביידע, פאר א רבי דארף מען זיך אסאך מער מחייב זיין ווי פאר א חכם. און מ’קען אויך זען נאך לעוועלס אין פרק, אין הלכה ו’ קען מען זען מער לעוועלס פון די קימה והידור.

הלכה ב – קימה שיש בה הידור

בעלי אומנות און קימה

“אין אומנות מפני תלמידי חכמים, ואין אומרים להם לעמוד מפניהם בשעה שהם עוסקים במלאכתם, ואין עומדים מפניהם לא בבית המרחץ ולא בבית הכסא, שנאמר ‘תקום והדרת’, קימה שיש בה הידור”. ווען א מענטש איז פארמאל, ער איז אנגעטון, ער איז אין א נארמאלע פלאץ, איז דא פארמאלע זאכן. אבער ווען… לכאורה, יעצט גייסטו אריין אין די דענטיסט אפיס, און ס’וואקט אריין דארט א רבי, לכאורה איז אויך נישט דא קיין דין קימה. דער דין קימה איז ווען מ’רופט אויף דעם רבי’ן צו עליה אין בית המדרש, דאס איז “קימה שיש בה הידור”, יא? איך ווייס נישט צו איך בין גערעכט להלכה למעשה, אבער לכאורה דאס מיינט “קימה שיש בה הידור” – ביי א שמחה, ביי א פלאץ וואו ס’איז דא עפעס פארמעליטי.

חסרון כיס

“בעלי אומניות חייבין לעמוד מפני תלמידי חכמים בשעה שעוסקין במלאכתן”. ווען איז מען נישט חייב? אויב א מענטש איז א בעל אומנות און ער האלט אינמיטן טון זיין ארבעט, דארף ער זיך אויפשטעלן. אבער אימתי? אויב ער האלט נישט אינמיטן ארבעטן. אבער אימתי איז ער נישט חייב? אויב איינער האלט אינמיטן ארבעטן און ער איז עוסק במלאכתו, ער האלט אינמיטן פיקסן עפעס, און ס’גייט דורך א חכם, דארף ער זיך נישט אויפשטעלן. שנאמר, מ’לערנט עס ארויס פון א פסוק, “תקום והדרת”. מה הידור? הידור מיינט “קימה שאין בה חסרון כיס” – אים געבן כבוד. כבוד קאסט נישט קיין געלט. “אף קימה שאין בה חסרון כיס” – נאר א קימה וואס דער וואס שטעלט זיך אויף גייט נישט האבן קיין חסרון כיס. יא, ס’גייט אים שטערן פון די ארבעט, פון די פאוקוס אויף די ארבעט פאר די קורצע צייט. און ס’איז נישט נאר א קורצע צייט, ס’איז דא א סדר פון ווען ער קומט אדורך, “משיכירנו מד’ אמות עד שיעבור מפניו”. ס’איז נישט נאר איין סעקונדע, ס’איז א מינוט, איך ווייס.

הלכה ג – נישט העלם עין פון א חכם

זייער גוט. ווייטער. “ומנין שלא יעלים אדם עיניו מן החכם כדי שלא יעמוד מפניו?” א מענטש וואלט געקענט טראכטן אז נאר אויב איך זע אים, דעמאלט דארף איך זיך אויפשטעלן, אבער איך קען אים איגנארירן און זיך מאכן ווי איך זע אים נישט, און ער גייט נישט ווערן נפגע ווייל ער זעט איך האב מיינע אויגן צוגעמאכט. אבער דאס איז אזא ערמה, דאס איז אזא אויבער-חכמ’ישע זאך. אויף דעם שטייט דער פסוק, תלמוד לומר “ויראת מאלקיך”. “כל דבר שהוא מסור ללב נאמר בו ‘ויראת מאלקיך’”. יעדע זאך וואס איז מסור ללב, וואס א מענטש טראכט אז מענטשן זאלן נישט וויסן. עס שטייט למשל, ווען ער האט נישט אנגעטון תכלת, ווייל די ציצית זענען אנגעטון פאלש, פעיק, שטייט דארטן “וירא שמים יצא”. אזעלכע סארט זאכן שטייט אין פסוק.

כבוד איז פאר דיר אליין

דאס איז ממש אן ענין וואס דער בעל המוסר… דער בעל המוסר מיינט אפשר נאך, אבער דער בעל המוסר מיינט אזעלכע זאכן וואס קיינער גייט נישט וויסן. ווייל דו ווייסט, עס שטייט דאך טאקע מיט צוגעמאכטע אויגן, אדער וואטעווער, ער האט געפונקט נישט געזען. ס’מאכט זיך אמאל א מענטש האט געפונקט נישט געזען. דו האסט גראדע יא געזען. ווער ווייסט אז דו האסט גראדע יא געזען? קיינער ווייסט נישט. אבער דו זעסט דא איז אביסל מער, אז די ענין פון כבוד איז נישט נאר אן ענין פומבי, נאר פאר דיר אליין. אז דו זאלסט איינהאלטן וואס געהערט צום כבוד. ער גייט נישט ווערן נפגע, מענטשן גייען נישט וויסן אז דו האסט אים געזען, אבער פאר דיר אליין איז דא אן ענין פון כבוד.

כבוד איז נישט אז ער וועט ווערן נפגע. כבוד איז אז מ’דארף רעספעקטן, מ’דארף געבן אנער פאר די חכם. יא.

הלכה ד – דער חכם זאל נישט מטריח זיין דעם עולם

זאגט דער רמב”ם ווייטער, “אין ראוי לחכם… אה, די מענטשן דארפן מכבד זיין די חכם, אבער דער חכם קען נישט נעמען אדווענטידזש דערפון, האבן הנאה א גאנצע צייט אריינגיין און ארויסגיין פון בית המדרש, ווייל יעדע מאל שטעלט מען זיך אויף. און טאקע חכמים, געווענליך ערנסטע חכמים ווייזן, קענסט שוין ארויסזעצן, “אין ראוי לחכם שיטריח את העם ויכוין עצמו להם כדי שיעמדו מפניו, אלא ילך בדרך קצרה”. ער זאל גיין אין א וועג וואו ס’זאל די ווייניגסטע מענטשן דארטן דורכגיין. “ומתכוין שלא יראוהו כדי שלא יטריחם לעמוד”**. ער זאל גיין אויף א וועג אז מענטשן זאלן אים ווי ווייניגער זען, זיך מטריח זיין אויפצושטיין.

דיון: פארוואס נישט מזכה זיין אידן?

דאס איז לכאורה אזויווי א המשך פון די פריערדיגע הלכה. הייסט, דער מענטש זאל זיך נישט ארויסדרייען, אבער דער חכם זאל זיך יא ארויסדרייען. אבער ס’איז אינטערעסאנט, ווייל לכאורה האט ער דא א געלעגנהייט מזכה צו זיין אידן מיט א מצוות עשה. אבער ער רעדט פון הויפן וואס עס גייט סתם שטערן. האסט דא אפשר א סדר, איך ווייס.

חכמים הראשונים

זאגט ער ווייטער, “חכמים הראשונים היו מקיפין והולכין בדרך החיצונה שאין המכירים מצויין שם כדי שלא יטריחום”. די חכמים פלעגן גיין נישט אין די רעגולערע וועג, זיי האבן געזוכט אן אומוועג כדי מענטשן זאלן זיך נישט דארפן אויפשטיין פאר זיי. דאס איז אן ענין פון ענווה, אדער אן ענין פון נישט אויסנוצן מענטשן, נישט מאכן מענטשן דארפן אויפשטיין פאר אים צופיל. ס’איז א טירחא. יא, ס’איז נישט מענטשלעך, ווייל מ’שטעלט זיך אויף פאר דיר, מיינט נאך אז דו דארפסט קומען, און א גאנצע צייט זיך אויפשטעלן, מ’זאל זיך אויפשטעלן פאר דיר, האסטו ענדזשויסט עס? נו נו.

הלכה ה – רוכב כמהלך; סדר הליכה בשלשה

יא, און ווייטער… יא, זאגט די רמב”ם ווייטער, “רוכב הרי הוא כמהלך”, דאס הייסט אז מ’זעט די רבי אריינקומען אויף א בעל חי, אויף א גמל, הייסט עס אויך אזויווי ער וואקט, און מ’דארף זיך אויך אויפשטעלן. און ממילא, פון איין מהלך, אזויווי מ’דארף זיך אויפשטעלן ווען א רבי וואקט אדורך, דארף מען אויך זיך אויפשטעלן ווען דער רבי רייט אדורך.

זאגט די רמב”ם ווייטער, ווען דריי מענטשן וואקן צוזאמען, און איינער פון זיי איז דער תלמיד חכם, איז דער רב, איז דער דרך כבוד אז דער רב זאל זיין אינמיטן, און דער פחות שבחבורה זאל גיין פון די רעכטע זייט, און דער קטן שבחבורה זאל זיין פון די לינקע זייט.

הלכה ו – דריי לעוועלס: חכם, אב בית דין, נשיא

ווייטער, הרואה חכם… יעצט גייט מען לערנען, לאמיר טרייען צו זאגן וואס מ’גייט לערנען וועגן, ווייל אזוי ווער איך צומישט. יעצט גייט מען לערנען, מ’האט געלערנט נעכטן, מ’האט שוין געזען היינט, אז ס’איז דא א חילוק פון רבי מובהק וואס מ’דארף זיך אויפשטעלן כמלא עיניו, און א קלענערע חכם וואס מ’דארף זיך נאר אויפשטעלן אין ד’ אמות. יעצט גייען מיר זען מער פרטים וועגן דעם, ווי יעדע לעוועל, ס’איז דא א חכם, מ’גייט זען א אב בית דין, א נשיא, דריי לעוועלס. דאס הייסט, חוץ וואס ס’איז דא א פערטע לעוועל, רבי מובהק, וואס שטייט נישט דא, אבער דא גייט מען לערנען דריי לעוועלס פון ווי שטארק מ’דארף אויפשטיין. דאס הייסט, ס’איז דא א גאנצע סדר פון אויפשטיין, ס’איז נישט קיין קליינע מעשיות.

חכם

זאגט ער, “הרואה חכם”, ווען איינער זעט א חכם קומען, “אין עומד מלפניו עד שיגיע לארבע אמותיו”. ער זאגט דא “אין עומד”, דאס הייסט ס’איז נישט קיין חשוב’ערע זאך אויב דו שטעלסט זיך שוין אויף פון פריער, נאר מ’דארף זיך נאר אויפשטעלן ווען ער קומט אין די ד’ אמות. מ’וועט קענען זאגן אז דאס איז מער דירעקט, ווען דו קענסט זיין אין ד’ אמות און דו שטעלסט זיך אויף. אקעי, עד שיגיע לארבע אמותיו, “וכיון שעבר”, קען ער זיך שוין אוועקזעצן.

אב בית דין

אבער א אב בית דין, דער אב בית דין, דאס הייסט דער ראש פון די בית דין, פון די סנהדרין, איז “עומד מלפניו”, דעמאלטס איז דא א גרעסערע כבוד דארף מען טון, אזויווי ביי די רבי, ער שטעלט זיך אויף “משיראנו מרחוק מלא עיניו”, פון ווען ער זעט אים פון די ווייטנס ווי ווייט די אויג קען זען, “ואינו יושב עד שיעבור מאחוריו ארבע אמות”. און נאכדעם וואס ער גייט אדורך, מער ווי ביי די חכם, וואס תיכף ווי ער איז אדורך געגאנגען, לאמיר ווארטן ד’ אמות.

נשיא

“ראש הנשיא, הנשיא איז מרומם מפניו מלוא עיניו”, זיך אויפשטעלן דארף מען פון ווען מ’זעט אים פון די ווייטענס. “ואין יושב”, ער זעצט זיך נישט אוועק “עד שישב במקומו, או עד שיתכסה מעיניו”, ביז דער חכם זעצט זיך אוועק, או עד שיתכסה מעיניו, ביז ער זעט אים מער נישט. אזוי ווי ביי דער רבי מובהק, זיך אויפשטעלן דארף מען פון דער רבי מובהק, איז דאך דאס זעלבע דין פון יענעם נשיא. אבער ער זעט אויס

הלכה ה (המשך) – דריי לעוועלס פון קימה: חכם, אב בית דין, נשיא

Speaker 1: מען דארף נישט, נאר אויפשטעלן ווען ער קומט אין ארבע אמות.

Speaker 2: דער אב בית דין, יא.

Speaker 1: דאס איז מער דירעקט, ווען ער קומט אין ארבע אמות שטעלט מען זיך אויף. אקעי, עד שיגיע לארבע אמות, ווען קען ער זיך שוין אוועקזעצן?

אבער דער אב בית דין, דער אב בית דין, ס’איז דער ראש פון די בית דין פון די סנהדרין, איז עומד מלפניו, דעמאלטס איז דא א גרעסערע כבוד, דארף מען טון אזוי ווי ביי א רבי, ער שטעלט זיך אויף משיראנו מרחוק מלא עיניו, פון ווען ער זעט אים פון די ווייטנס, ווי ווייט די אויג קען זען. ואינו יושב עד שיעבור מאחוריו ארבע אמות, נאכדעם וואס ער גייט אדורך, מער ווי ביי א רבי, א חכם גלייך וואס איז אדורך געגאנגען, דא ווארט מען ד’ אמות.

וראת הנשיא, הנשיא איז מער, עומד מלפניו מלא עיניו, דאס אויפשטעלן דארף מען פון ווען מ’זעט אים פון די ווייטנס. ואינו יושב, ער זעצט זיך נישט אוועק, עד שיושב במקומו, ביז דער חכם זעצט זיך אוועק, או עד שיתכסה מעיניו, ביז ער זעט אים מער נישט. אזוי ווי ביי א רבי מובהק דארף מען אויפשטעלן. דער רבי מובהק איז לכאורה די זעלבע דין ווי א נשיא, אזוי זעט אויס.

זאגט דער רמ”א ווייטער, אזוי ווי מ’האט געלערנט פריער ביי א רבי, א רבי קען מוחל זיין, ונשיא שמחל על כבודו כבודו מחול.

הלכה ו – סדר הכניסה אין בית המדרש

דער חילוק צווישן “אויף דער גאס” און “אין בית המדרש”

Speaker 1: זאגט ער ווייטער, זאגט יעצט דער רמ”א די סדר. סאו יעצט, לכאורה פריער האט מען גערעדט ווען ער גייט סתם, ער גייט אדורך אין די גאס, איך ווייס וואס. יעצט רעדט מען ווי ער קומט אריין ווען ס’איז א פסק הלכה, אדער ער זאגט א שיעור, צו איך ווייס וואס.

Speaker 2: יא.

Speaker 1: זאגט ער, כשהנשיא נכנס, ווען דער נשיא קומט אריין, כל העם עומדים, דער עולם שטעלט זיך אויף, ואין יושבים עד שיאמר להם שבו, ביז דער נשיא זאגט זיי קענען זיך זעצן.

זאגט ער, דאס איז לכאורה נישט די זעלבע פון פריער. פריער האט מען גערעדט ד’ אמות, ער גייט אדורך. דאס איז א נייע זאך, ווען ער שטייט פאר א ציבור. פריער האט מען גערעדט לכאורה פון א יחיד, וואס איז דא א מצוה אויף דיר. דא זאגט מען די סדר וויאזוי ס’זעט אויס אין בית המדרש, די סדר הדברים, די מנהג. דאס איז אויך, די פריערדיגע האט גערעדט לכאורה ווען נישט ווען ער קומט אריין אין בית המדרש, נאר ווען ער גייט אין די גאס, איך ווייס נישט וואו. און דא רעדט מען אדער פון דרויסן צום בית המדרש, איך ווייס נישט.

Speaker 2: יא.

דריי לעוועלס ביי כניסה: נשיא, אב בית דין, חכם

Speaker 1: זאגט ער, כשהנשיא נכנס, כשאב בית דין נכנס, ווען דער אב בית דין קומט אריין, איז טוט מען אים אביסל אנדערש, אזוואס? ווייניגער, נישט די גאנצע עולם שטייט אויף. נישט די גאנצע עולם דארף זיך שטעלן, נאר די וואס זענען די נענסטע צו די וואו ער גייט אדורך שטעלן זיך אויף, עד שנכנס ויושב במקומו, ביז ער זעצט זיך אוועק. ושאר העם יושבים במקומם, די איבריגע עולם קען בלייבן זיצן. איז דא צוויי זאכן: קודם כל, נישט די גאנצע עולם, נאר צוויי שורות. און צווייטנס, מען ווארט נישט אז ער זאל זאגן “זיץ”.

נאכדעם, די לעצטע, די lowest level, א פשוט’ע חכם, כל שגילה בארבע אמות עומדים מפניו. ווען ער קומט אן, די מענטשן לעבן וועמען ער וואקט ארבע אמות לעבן זיי, עומדים מפניו, שטעלן זיך אויף. אחד עומד ואחד יושב, דאס הייסט, ס’ווערט אזא אפ און דאון, דער שטייט זיך אויף און דער זעצט זיך אוועק. וואו ער וואקט אדורך, דארט וואו ער וואקט אדורך, גיבט מען זיך א שטעל אויף, עד שנכנס ויושב במקומו.

איז דאס איז אלעס דינים אין די כבוד הנשיא, אז מ’זאל נישט געבן קיין סאך כבוד פאר די קלענערע. מדין כבוד הנשיא גיבט מען אים א העכערע לעוועל, ממילא פאר די אנדערע דארף מען געבן ווייניגער. דאס זענען די דריי לעוועלס.

הלכה ז – בני חכמים ותלמידי חכמים: מקפצים על ראשי העם

Speaker 1: זאגט ער ווייטער, בני תלמידי חכמים ותלמידי חכמים, די קינדער פון די חכמים און תלמידי חכמים, איז אזוי, בזמן שהציבור צריכים להם, ווען מ’דארף זיי האבן, איך ווייס, מ’דארף זיי האבן זיי זאלן קומען צום שיעור, זיי זאלן קומען פסק’ענען פאר אידן, איז בדרך כלל איז נישט קיין דרך ארץ אז א מענטש זאל זיך אריינשטיפן און זאל אנקומען צו די פראנט, אדער זיך פושן צו די אויבן אן. אבער בני חכמים ותלמידי חכמים, ווען מ’דארף זיי האבן, מקפצים על ראשי העם, מיינט נישט ממש קריכן אויף די קאפ פון די עולם. ער זאגט אזא לשון, אז ס’זעט אויס נישט דרך ארץ’דיג ווען איינער פושט זיך אדורך אין פראנט פון אנדערע מענטשן, אבער פאר די כבוד פון די בני חכמים ותלמידי חכמים מעגן זיי זיך אריינפושן ונכנסים ויושבים במקומם, און אנקומען צו די אויבן אן, צו די פראנט.

דיסקוסיע: וואס מיינט “מקפצים על ראשי העם”?

Speaker 2: דו ווייסט אז ס’איז דא אזא מיינונג אז מ’טייטשט נישט “אויף די קאפ”? איך ווייס נישט, איך האב געהערט אמאל עפעס א זאך מיט צוברעכן קעפ, איך ווייס נישט.

Speaker 1: וואטעווער, ס’איז א לשון, ס’מיינט נישט מקפצים על ראשי העם.

Speaker 2: וואס איז די פשטות? דו מיינסט אז ס’מיינט כפשוטו? איך ווייס נישט, איך בין נישט קיין מומחה אין די זאכן, איך מיין, מ’קען רעדן וואס… איך ווייס נישט.

Speaker 1: ס’איז דאך נישט די ערשטע מאל וואס ס’איז דא א לשון וואס דו ווייסט בעסער פון מיר.

Speaker 2: וואס זאגט וואס? אז עס מיינט נישט וואס עס זעט אויס. ווען ער פשוט’עט זיך דארט, זעט אויס ווי ער וואקלט מענטשן צו קעפ. אקעי. ווי רש”י זאגט אמאל אז דער גנב איז מיין שונא, וויפיל דו ווייסט, זאגסטו אז עס שטייט אין רש”י, עס שטייט אין רש”י. יא.

דיסקוסיע: פארוואס בני חכמים?

Speaker 1: אבער מיר דארפן פארשטיין, וואס איז דער ענין פון בני חכמים? סתם בני חכמים האבן עפעס א פאזישאן? דער חכם אליינס, שטעלט מען זיך דאך אויף, ער האט נישט דעם פראבלעם. דא רעדט מען בני חכם, איז דאס דער גבאי, דער זון, ער קומט, איך ווייס וואס טון דארט? עפעס אזא זאך, ניין? איז נישט דאס דער פשט?

Speaker 2: צוויי זאכן. ער זאגט, דער פרישה זאגט אז עס איז אן ענין פון כבוד החכם אז זיינע נאנטע תלמידים און זיינע קינדער זאלן קענען זיצן לעבן אים. ס’איז נישט די כבוד פאר די זון, ס’איז די כבוד פאר’ן חכם. און ער זאגט אז רש”י איז מסביר אז בימיהם פלעגט מען זיצן אויף די ערד, און אויב איינער וואקט ארום ווען אלע מענטשן זיצן אויף די ערד, זעט אויס ווי ער וואקט אויף זייערע קעפ. ס’איז נישט קיין כבוד הציבור, אבער פאר די כבוד החכם מעג מען עס טון. אקעי.

ואין שבח לתלמיד חכם שיכנס לאחרונה

Speaker 1: ווייטער. ואין שבח לתלמיד חכם שיכנס לאחרונה. ס’איז נישט קיין שבח, נישט קיין מעלה. אויב עס פעלט זיך אויס, מעג מען זיי אריינברענגען ווען דער גאנצער עולם זיצט שוין, אבער בדרך כלל איז נישט קיין שיינע זאך פאר א תלמיד חכם אז ער זאל אריינקומען שפעט צום שיעור און דארפן קריכן אויף יעדן איינעם. ענדערש זאל ער עס טון אויף א מער מסודר’דיגע וועג, ער זאל קומען פריער פאר דער עולם קומט. אבער יא, אויב איז ער ארויסגעגאנגען לצורך, איז דא א היתר, חוזר למקומו מעג מען אים לאזן, דעמאלטס לאזט מען אים טון דעם מקפץ על ראשי עם אז ער גייט דורך יעדער וואס זיצט שוין.

הלכה ח – בני חכמים: הופכים פניהם

Speaker 1: זאגט ער ווייטער, בני חכמים שיש בהם דעת לשמוע, אויב בני חכמים האבן שוין די דעת צו פארשטיין די שיעור פון זייער טאטע, פון דעם רבי’ן, הופכים פניהם כלפי אביהם. דעמאלטס דארפן זיי קוקן צו זייער טאטע, זיי דארפן הערן די שיעור. אבער אם אין בהם דעת לשמוע, הופכים פניהם כלפי העם.

וואס איז דער פשט? וואס איז די הלכה, אינטערעסאנטע הלכה? וואס פעלט עס אויס? כדי עס זאל זיין ברור אז זיי זיצן דארטן פאר די כבוד פון זייער טאטע. פארשטייסט? ווייל דעמאלטס זענען זיי נאר א “פראפ”, יא? זיצן זיי אזוי מיטן פנים צום עולם, אזוי ווי אן אויבן אן. מ’זעט, דער רבי זיצט, בניו כשתילי זיתים, זיי זענען נאר פון כבוד פאר’ן רבי’ן. אבער ווען זיי הערן נישט אז זיי זענען אויך תלמידים, דארפן זיי זען זייער רבי.

הלכה ט – תלמיד היושב לפני רבו תמיד

Speaker 1: אקעי, נאך אן אינטערעסאנטע הלכה, תלמיד היושב לפני רבו תמיד, יא? א תלמיד וואס האט צוזאמגע’לערנט אלע מיני הלכות, מ’שטעלט זיך אויף און אזוי ווייטער. אבער וואס טוט זיך אמאל א תלמיד וואס זיצט יעדן טאג? ער זיצט פון אינדערפרי ביז ביינאכט זיצט ער דארט אין פראנט פון זיין רבי, דער רבי לערנט פאר. ער גייט זיך אויפשטעלן יעדע מאל דער רבי גייט ארויס, קומט אריין?

זאגט ער, ניין. אין רשאי לעמוד מפניו אלא שחרית וערבית. נאר צוויי מאל א טאג מעג ער מאכן די קימה פאר א חכם. פארוואס? שלא יהא כבודו מרובה מכבוד שמים. ווייל, אה, וויפיל מאל דאווענט ער תפילת העמידה? דריי מאל א טאג שטעלט ער זיך אויף פאר… צוויי מאל.

דיסקוסיע: פארוואס נישט מער מאל אויפשטעלן פאר כבוד שמים?

Speaker 2: דארפסט טאקע וויסן, פארוואס… פארוואס… נישט מער מאל אויפשטעלן פאר כבוד שמים?

Speaker 1: ס’איז זייער וויכטיג צו וויסן אז מ’טאר נישט געבן מער כבוד פאר די רבי ווי פאר די כבוד שמים. ס’איז וויכטיג צו געדענקען.

ער זאגט אז דאס איז דווקא ווען ער יושב פאר א רבי תמיד. ס’הייסט נישט אויב אמאל ס’איז באפן מקרה געשען, דעמאלטס יא. דאס איז ווען ער טוט עס יעדן טאג.

דער רמב”ם’ס צוגאב פון “תמיד”

Speaker 1: און ס’איז געברענגט, זאגן די מפרשים פון די רמב”ם דא, אז דער רמב”ם האט צוגעלייגט דעם “יושב לפני רבו תמיד”. ס’שטייט נישט אזוי אין דער גמרא. אין דער גמרא שטייט סתם, “תלמיד היושב לפני רבו”. אבער דער רמב”ם האט פארשטאנען אז דאס מיינט אז ס’קען אפילו זיין דער זעלבער תלמיד ווען ער גייט אינדרויסן דארף ער יא, ווייל ס’איז נישט קיין כבוד פאר די רבי. דא ווייסטו שוין אז דו זיצסט דא יעדן טאג און שטעלסט זיך אזויפיל מאל אויף.

הלכה י – קימה פאר א מופלג בזקנה

Speaker 1: זאגט די הלכה ווייטער. ביז יעצט האבן מיר געלערנט פון דעם דרש וואס האבן מיר געלערנט? אז “זקן” מיינט אזא איינער וואס איז א חכם. אבער וואס טוט זיך מיט די פשוט’ע מקרא, א פשוט’ע זקן? האבן מיר גערעדט, איך ווייס נישט אויב דאס איז די פשוט’ע מקרא, אבער על כל פנים.

זאגט דער רמב”ם, מפני שיבה תקום, מופלג בזקנה, איינער וואס איז אלט און איז זייער אלט. יא, ער זאגט נישט קיין נאמבערס. א גיל האט צו טון מיט לפי המקום והשעה. ס’איז יענע צייטן ווען מ’האט געלעבט א קורצערע צייט קען הייסן א זיבעציג יעריגער, היינט הייסט עס א ניינציג יעריגער.

דיסקוסיע: וואס מיינט “מופלג בזקנה”?

Speaker 2: ס’ווענדט זיך ווי קלוג מ’איז. דו האסט א געוויסע, אזויווי מ’זאגט, די גמרא ברענגט אז דאס האט צו טון מיט וויפיל לייף עקספיריענס מ’האט באקומען. סאו ס’ווענדט זיך. אמאל פלעגט מען באקומען א לייף עקספיריענס ביי די צען, היינט באקומט מען עס אפילו נישט ביי די ניינציג. סאו מ’דארף וויסן.

Speaker 1: ער צייכנט צו עפעס א רש”י אין גיטין אז ס’מיינט ווען מ’איז ניינציג. יא, דארט ווען ס’שטייט מופלג, “כי יבואו ימי הרעה”, אבער איך ווייס נישט צו דער רמב”ם מיינט די זעלבע הגדרה ווי דא. אקעי, יא, דער רמב”ם זאגט אונז נישט. סאו וועגן דעם טראכט איך אז מופלג בזקנה מיינט אז אין דעם פלאץ הייסט ער זייער אלט. זקנה איז זייער א רעלאטיוו זאך. ס’איז דא עריעס אדער דורות, היינטיגע צייטן ווען א מענטש שטארבט ביי די אכציג, אוי, א שטיקל קריעה, ווייל אריכות ימים האט מען שוין היינט, ברוך השם, ס’איז דא מענטשן וואס לעבן אין די טיפע ניינציגערס. אבער דאס איז נישט געווען דרייסיג יאר צוריק.

Speaker 2: אבער דאס איז אמת מבחינת רפואה, אבער יעצט רעדט מען דאך לעניננו פון די נקודה פון וועמען מ’דארף רעספעקטן. ס’איז נישט די נושא צו ווייל ער לעבט לענגער. אבער מופלג מיינט מער ווי די געווענליכע. און ווען מ’זאגט געווענליכע, מיינט עס מופלג בחכמה אדער… איך ווייס נישט. מופלג פון רוב מענטשן.

Speaker 1: קלאפט אריין. דאס וואס דו זאגסט אז היינט איז נישט אזא שרעקליכע חידוש אז איינער שטארבט ביי די ניינציג, סאו מיינט נישט… כבוד באקומט מען נישט פאר’ן סורווייוון אזוי לאנג, רייט? מ’באקומט עס פאר עפעס א… פאר זיין עלטער, פאר זיין עלטער פון מיר, רייט? לאמיר זאגן אזוי, עלטער פון מיר, עלטער פון רוב מענטשן, עלטער פון… ער האט באקומען לייף עקספיריענס. איך ווייס נישט צו ס’האט צו טין צו ווייל אסאך מענטשן לעבן לאנג.

Speaker 2: אקעי.

אפילו חכם שהוא ילד עומד בפני זקן מופלג בזקנה

Speaker 1: ער איז זייער אלט, אפילו אינו חכם, אפילו ער איז נישט קיין חכם, עומדים מלפניו, דארף מען זיך אויפשטעלן פאר אים. זאגט ער, ואפילו חכם שהוא ילד – א חכם וואס איז יונג, מ’מיינט נישט א קינד, ס’איז רעלאטיוו, איינער וואס איז א קינד קעגן דעם אלטן ניינציג יעריגער – עומד בפני זקן מופלג בזקנה, ער דארף זיך אויך אויפשטעלן פאר דעם אלטן איד, ואינו חייב לעמוד מלוא קומתו.

דיסקוסיע: פאר וועמען איז “ואינו חייב לעמוד מלוא קומתו”?

Speaker 2: איינער גייט ארויף אויף די חכם, אדער קיינער דארף נישט? לכאורה די חכם.

Speaker 1: די חכם דארף נישט אויפשטעלן מלא קומתו, ער שטעלט זיך אביסל אויף אים צו ווייזן דורך אים כבוד. ווי דער רבי זאגט אפילו זאגן גאר—

הלכה י (המשך) – כבוד פאר א זקן גוי

Speaker 1: פיין, לכאורה די חכם. לכאורה מ’דארף נישט אויפשטעלן מלוא קומתו, “אלא כדי להדרו”, נאר ער שטעלט זיך אביסל אויף אים צו ווייזן דורך אים כבוד. ווי די רמב”ם זאגט, “אפילו זקן גוי מהדרין אותו בדברים”, רעדט מען צו אים שיין, “ונותנין לו יד לסומכו”, און מ’לייגט אים אונטער א האנט אים צו…

ס’שטייט נישט אז מ’דארף זיך אויפשטעלן פאר אים, מ’דארף אים העלפן. ס’איז א נייע גדר.

אבער דא שטייט, מ’דארף אים האדר זיין בדברים, מ’דארף געבן א יד לסומכו, “שנאמר מפני שיבה תקום”. “כל שיבה במשמע”. ס’שטייט נישט שיבה ישראל, עפעס אזוי, דאס מיינט ער?

Speaker 2: יא.

Speaker 1: ס’שטייט נישט שיבה רעך, שיבה רעך, אדער וואס?

דיסקוסיע: פון ווען איז מען א זקן?

Speaker 2: אקעי, א וויכטיגע הלכה, מ’דארף געדענקען. אן אלטע גוי דארף מען געבן דרך ארץ און כבוד.

איך מיין אז אן אלטע איד, אלט איז מען פון ווען מ’האט אייניקלעך, אזוי האלט איך.

Speaker 1: אלט, אלט.

Speaker 2: האסט שוין חתונה געמאכט.

Speaker 1: איך וואלט געזאגט אז יעדער וואס איז א זיידע. איך מיין אז אין די פערציגערס.

Speaker 2: יא, איך ווייס נישט. פונקט אזוי ווי ס’גייט, דו זאגסט אז ס’ווערט מער קאלט, איך זאג אז ס’ווערט מער, ווייל היינט אסאך מענטשן מאכן חתונה די קינדער ווען זיי זענען גאנץ יונג, סאו איז שוין א זקן, איינער איז שוין א זיידע. אפשר זאגן מיר טייטש א זיידע. איך זאג נאר.

Speaker 1: ער זאגט דאך “מפליג בזקנה”.

Speaker 2: אה, האט שוין אור אייניקלעך.

Speaker 1: ער האט געוואלט ארויסברענגען אז א זיידע וואס האט א געוויסע לייף עקספיריענס, פון דעם וואס ער האט גערעדט. איינער וואס האט חתונה געמאכט קינדער איז שוין אן אנדערע לעוועל מענטש, און נישט דער זעלבער מענטש ווי א יונגערמאן. דו ביסט נישט מסכים?

Speaker 2: פארוואס בין איך נישט מסכים?

Speaker 1: סאו די גמרא זאגט, רבי יוחנן האט זיך אויפגעשטעלט פאר אן אלטע גוי, האט ער געזאגט, “כמה הרפתקאי עדו עלייכו”, אזויפיל זאכן זענען אריבערגעגאנגען אויף אים.

Speaker 2: נו.

Speaker 1: סאו לויט דעם לכאורה האט עס צוטון מיט לייף עקספיריענס. ס’קען דאך זיין אמאל אן אלטער זקן וואס איז קיינמאל נישט ארויסגעגאנגען פון זיין שטעטל, ער האט נישט קיין שום… ס’איז דאך דא מענטשן וואס זענען אין א יונגע עידזש.

איך מיין אז איך בין שוין א זקן, אן א כלפי פתקא יהיבנא. איך זאג, עס ווענדט זיך וויפיל ער איז אדורך. איינער איז מער אדורך דורך די יונגע יארן. עס איז נישט נאכן… איך מיין נישט א פתקא דווקא צרות. עקספיריענס, זאכן וואס לערנט אויס א מענטש זאכן. ס’איז טאקע אזוי, ווען א מענטש איז אסאך אדורך האט ער עצות צו זאגן, ער האט וואס צו שערן מיט מענטשן. איך וועל אים נעמען להדיר בדברים, אזויווי אים אויסהערן, אז אויף דברים דארף מען טראכטן.

הלכה י – פריווילעגיעס פון תלמידי חכמים: פטור פון ציבור-ארבעט און שטייערן

Speaker 1: אקעי, זאגט דער רמב”ם ווייטער, תלמידי חכמים, יעצט גייען מיר דא לערנען וועלכע פאבליק, צרכי ציבור, זענען תלמידי חכמים פטור אלס כבוד התורה, און מ’פאטערט זיי פון געוויסע ארבעט.

זאגט דער רמב”ם, תלמידי חכמים אין מוציאין אותן לעצמן עם כל הקהל בבנין וחפירה של מדינה. א מלך קען הייסן יעדן איינעם טון עבודות פאר די לאנד, אבער תלמידי חכמים הייסט מען נישט טון די ארבעט. וואס איז דאס געמיינט די שטאט? יא, מ’דארף בויען א חומה וכדומה. תלמידי חכמים הייסט מען נישט טון די ארבעט, כדי שלא יתבזו בפני עם הארץ, זיי זאלן נישט ווערן מבזה אז זיי זענען אויף די זעלבע לעוועל ווי אלע.

ואין גובין מהן לבנין החומה ותיקון השערים ושכר השומרים וכיוצא בהן, זאכן וואס יעדער איינער דארף געבן צו שטייער, ולא רודת שירות המלך, מ’נעמט נישט פון זיי קיין שטייער. ואין חייבין ליתן מס, סיי וועלכע שטייער, בין מס הקצוב על בני העיר, סיי א באשטימטע שטייער, בין מס הקצוב על כל איש ואיש, סיי א שטייער וואס אויף יעדער מענטש מאכט מען א באזונדערע יוניק שטייער לויט וואס די אנשי המס זענען מחליט אויף אים.

שנאמר גם כי יתנו בגוים עתה אקבצם, די דרשה גייט עפעס אז “יתנו” איז מלשון “ישנו”, מ’וועט וועסטו שוין א הלכות, ויחלו מעט ממשא מלך ושרים. ס’איז עפעס ווייטער די דרשה, ס’גייט עפעס אז… אז וואס? אז זיי זענען פטור פון די משא מלך. איך געדענק נישט פונקטליך וויאזוי די דרשה ארבעט. ער ברענגט נישט די דרשה. אקעי, מ’דארף מודיע זיין די איי-אר-עס וועגן דעם הלכה.

הלכה יא – פריווילעגיעס אין מסחר און אין בית דין

Speaker 1: זאגט דער רמב”ם ווייטער, והמוכר סחורה לתלמיד חכם, מניחין אותו למכור תחילה, דארף מען אים געבן כבוד… נישט כבוד, מ’דארף אים געבן… דאס איז שוין מער ווי כבוד. זיין וויסלע פריווילעדזשעס. יא, מ’געט אים א טשענס אין ביזנעס אז ער זאל קענען שנעלער פארקויפן. איינער וואס איז נישט אזוי ווי אים, שיק אים קודם ער זאל פארקויפן. קיינער טאר נישט פארקויפן ביז דער תלמיד חכם האט געענדיגט פארקויפן.

דיגרעסיע: די מעשה מיטן טשאנזער רב און די עפלעך

Speaker 1: מיר ווייסן סתם די מעשה ווען דער טשאנזער רב האט פארקויפט עפלעך. אונז ווייסן אז דער עולם איז געלאפן, ווייל אלע חסידים זענען געגאנגען כאפן. אבער דער טשאנזער רב האט געטראכט, ער גייט זיך אויסנוצן זיין… בפרט אן אלמנה, דארף מען איר אויך העלפן. איך ווייס נישט צו די אלמנה האט עס אים געגעבן צו פארקויפן.

ס’איז געקומען אן אלמנה און זיך באקלאגט אז זי האט נישט קיין געלט. האט דער טשאנזער רב געזאגט, “וואס טוסטו?” זי האט געזאגט אז זי פארשטייט אין מארק אז זי פארקויפט עפלעך. און קיינער וויל נישט קויפן. האט דער טשאנזער רב געזאגט, “נע, מענטשן ווייסן נישט וואספארא גוטע עפלעך דאס זענען.” און ער איז געגאנגען אין די מארק, און ער האט אנגעהויבן אויסצורופן “עפלעך, עפלעך”, ביז ס’איז געווארן שנעל אויספארקויפט. ס’איז א באקאנטע מעשה וואס ברענגט די רוסעס אין אהבת ישראל.

אבער ער האט געהאלטן אז בפרט פאר אן אלמנה קומט זיך אויך אז מ’זאל איר… ער האט געקומען נוצן זיין דין תלמיד חכם אז מ’זאל אים לאזן למכור תחילה.

קדימה אין בית דין

Speaker 1: “ואין מעמידין בדין, ויושב בכל בעלי דינין הרבה, מקדימין אותו ומושיבין אותו.” דער רמב”ם מאכט עס זייער אינטערעסאנט, ווייל געווענליך ביי דין ווייסט מען אויך אז מ’טאר נישט מקדים זיין, מ’טאר נישט געבן כבוד פאר א… ביי דין טאר מען נישט געבן כבוד. מ’מאכט דעם בעל דין אליין. ביידע זאלן זיצן, דארף מען זיי מאכן די זעלבע. אבער אין די האלוועי אדער ווען ער קומט אריין, זאל ער אריינקומען קודם. מ’לאזט אים נישט שטיין ווארטן. ס’שטייט נישט אז מ’געבט אים… דער דין דארף זיין גלייך, מיט צדק.

הלכה יב – דער עונש פאר מבזה תלמידי חכמים

Speaker 1: זאגט דער רמב”ם ווייטער, “עוון גדול לבזות את החכמים”. ביז יעצט איז געווען הלכות, די לעצטע צוויי הלכות איז געווען זאכן וואס תלמידי חכמים האבן א געוויסע פריווילעדזשעס, קען מען עס רופן, אין די מארק און כדומה. יעצט קומען מיר לערנען בכלל מוסר אויף די וואס מבזה תלמידי חכמים, און מ’גייט דא לערנען די עונש, הלכות פון ביזוי תלמיד חכם. קודם איז דא אן עונש כלפי שמיא, און נאכדעם גייט זיין אז מיר קענען אים לייגן אין חרם און מאכן נידוי אויף איינער וואס איז מבזה א תלמיד חכם.

זאגט דער רמב”ם, “עוון גדול הוא לבזות את החכמים או לשנאותן, עונשו גדול.” ס’איז א גרויסע עבירה. פיינט האבן יעדן איד איז אן עבירה, אבער א תלמיד חכם איז אן עבירה אן א גרויסע עבירה.

“לא חרבה ירושלים עד שביזו בה תלמידי חכמים.” ער זאגט נישט אז ס’איז געווען אן עונש, נאר דעמאלטס איז געשען די חורבן. מען זעט אז דאס האט געמאכט די חורבן. שנאוי מה לי מלאכי אלקים בוזים דבריו מתעתעים בנביאיו, און נאכדעם איז געווען אז ס’איז געקומען די חמת השם. אזוי ווי שטייט ווייטער אין פסוק.

“בוזים דבריו” = “בוזים מלמדי דבריו”

Speaker 1: לומר, וואס טייטשט דבורה? אויף וואס האבן זיי פארשעמט די אייבערשטנ’ס ווערטער? נישט פארברענט ספר תורה. מבזה מלמדי דבורה, מען פארשעמט די וואס לערנען אויס די דבר השם. די זעלבע זאך, חז”ל זאגן, אומר תורה אין מן השמים, חקותי תמאסי, מען איז מואס אין די אייבערשטנ’ס חוקים, וואס מיינט דאס? מלמדי חקותי תמאסי. פשוט מיינט חקותי תמאסי אזויווי די פארקערטע פון ואם בחקותי תלכו. פשוט איז אויך פון יענע פסוק מיינט נביאים, אבער דאס איז וואס חז”ל זאגן.

“כי דבר ה’ בזה” – פארלירן עולם הבא

Speaker 1: איינער וואס איז מבזה די חכם, איינער וואס איז מבזה די רבי, איינער וואס איז מבזה די תלמיד חכם, איינער וואס איז מבזה די מלמד, ער גייט אריין אין די כלל פון וואס די פסוק זאגט “כי דבר ה’ בזה”, וואס שטייט אויף דעם? פאר דעם שטייט די עונש פון “הכרת תכרת הנפש ההיא”, און אויף דעם איז “הכרת תכרת”. איז די “הכרת” נפש וואס די רמב”ם טייטשט מיינט אז ער האט נישט קיין חלק לעולם הבא.

מיר האבן געלערנט שוין אין פרק ג’ אז אויך איינער וואס קען לערנען און ער לערנט נישט איז אויך “דבר ה’ בזה”. בקיצור, ס’איז אויף די פארקערטע. אבער ס’שטימט זייער גוט, ווייל פריער האבן מיר געלערנט אז די רבי איז מביא לחיי עולם הבא. אויב דו ביסט מבזה די רבי, האסטו נישט קיין חלק לעולם הבא, ווייל דו האסט נישט געלערנט. פאר די זעלבע סיבה.

הלכה יג – נידוי און קנס פאר מבזה תלמיד חכם

צוויי עונשים – כלפי שמיא און כלפי אדם

Speaker 1: זאגט די רמב”ם ווייטער, אפילו ער ווייסט אז ער האט נישט קיין חלק, אין בו דין אדם שביזה, ס’טייטש נישט אז ער באקומט שוין זיין עונש אויף יענע וועלט, און ס’איז דא עפעס א דין פון קום לייבא דרבנן, און ער באקומט נישט קיין עונש דא. ניין, ס’איז נישט אזוי. געווענליך ווען מ’זאגט “אין לו חלק”, מיינט עס אז ער האט נישט קיין אנדערע עונש נאר דאס. ס’איז נישטא קיין אנדערע עונש.

זאגט די רמב”ם, דא איז יא דא אן אנדערע עונש. וואס איז דאס? אין בו דין אדם שביזה, אפילו בדברים, חייב נידוי. אויב קומט אן עד, אפילו ער האט אים נאר מבזה געווען מיט ווערטער, דארף ער זיין מנודה. מנדין אותו בית דין ברבים, די בית דין זאל אים מנדה זיין ברבים, וקונסין אותו ליטרא זהב בכל מקום, מ’קנס’ט אים א שטיקל גאלד, א געוויסע סכום. און פאר וועם דארף מען געבן די גאלד? נותנין אותו לחכם, פאר די חכם וואס ער איז מבזה געווען. ס’איז א גוטע ביזנעס, א חכם וואס מ’איז מבזה, ער באקומט ליטרא זהב. אויב ס’איז דא א בית דין וואס קען עס אינפארסן.

מבזה חכם לאחר מותו

Speaker 1: המבזה את החכם בדברים אפילו לאחר מותו, איינער וואס איז מבזה די חכם און ער רעדט אויף אים דיבורי בזיון אפילו לאחר מותו, מנדין אותו בית דין, די בית דין נעמט אים אין נדה. ואין מתירין אותו עד שיחזור בתשובה, אבל מורך חכם חי, דעמאלטס העלפט נישט תשובה כלפי שמיא, אזוי ווי ער זאגט תהלים און ער בעט דעם אייבערשטן, ער גייט חוזר זיין. אבל מורך חכם חי, אין מתירים לו עד שירצה, זעסט אז ער דארף גיין צו אים בשבילו. ווען עס שטייט אויך אז ווען א מענטש זאגט תהלים, ער מיינט אז ער גייט חוזר זיין, ער זאגט אז דער חכם איז יא גוט, אבער דא העלפט עס נישט, ער דארף אז יענער זאל מסכים זיין, ער זאל ווערן מרוצה.

פארוואס דארף מען נישט גיין צום קבר?

Speaker 1: שטעלט זיך די שאלה, פארוואס דא זאגט מען נישט אז ער זאל גיין צו די קבר פון די חכם? ווייל דאס טייטש אז ער איז נישט קיין פערזענליכער. נאר ווען ער לעבט איז ער יא פערזענליך, אבער ווען ער איז טויט איז ער דארף תשובה טון, אויף דעם זאגט ער נישט אז ער דארף גיין צו די קבר. איך מיין אז ס’איז עפעס אנדערש, ווען מ’טשעפעט אזא מענטש איז זייער פערזענליך, דא איז עס אן ענין פון כבוד התורה, זיין קבר האט נישט די כבוד התורה.

חכם מוחל על כבודו

Speaker 1: בחיים החכם עצמו מוחל על כבודו, ער דארף נישט ווארטן, אפילו ס’איז נישטא קיין בית דין, קען דער חכם אליין מוחל זיין על כבודו, לעם הארץ שהפקיר בו, דער עם הארץ האט מזכיר געווען זיין כבוד. אן אינטערעסאנטע לשון. ואינו צריך לא יחיד ולא עשרה. פריער האבן מיר געזען אז קנסות פארקומען אין א ליטרא זאל, אויף דעם דארף מען א בית דין זאלן מוחל זיין אפשר, אבער דער חכם אליין, ער איז דאך דארט, ס’איז קיין מוחל זיין אליין.

אינטערעסאנט, ווי דער עם הארץ האט געמאכט א הפקר פון די בית דין… דער חכם האט עפעס וואס הייסט כבודו של חכם, דער עם הארץ האט געזאגט ס’איז הפקר, ער איז מבזה געווען. דער חכם דארף צוריקקלעימען זיין כבוד, ער דארף אליין זאגן ס’איז נישט הפקר, מיין כבוד איז נאך עומד במקומו. זאגט ער, דער חכם דארף נישט קיין יחיד אדער קיין עשרה צו קענען מוחל זיין, ער קען מוחל זיין גלייך ווען יענער זאל באווייזן. אין מתירים לו עד שירצה את החכם, און מ’איז אים נישט מתיר ביז ער בעט איבער דעם חכם.

התרה ביי דעם קבר

Speaker 1: ואם מת החכם, באים שלשה על קברו ומתירים לו.

זאגט דער רמב”ם ווייטער, כל זה אם החכם מקפיד על כבודו, אבער אויב מ’רעדט אז דער חכם למחל לו, אין דע, ירצה בידו, ער קען אויך מוחל זיין, אזוי ווי מיר האבן שוין פריער געלערנט אז א תלמיד חכם קען מוחל זיין אויף זיין כבוד, און א נשיא קען מוחל זיין אויף זיין כבוד.

הלכה יד (אנהויב) – נידוי פון א רב: חלות אויף תלמידים

Speaker 1: זאגט דער רמב”ם ווייטער, הרב שנידוהו לכבודו… נישט א חרם, מיר וועלן זען אז חרם איז אן אנדערע לעוועל אין די נעקסטע פרק מיין איך. נידוי, ער האט געמאכט א נידוי. מיר ווייסן אז דער לשון העם, מענטשן נוצן די ווארט חרם, אבער הלכה’דיג איז דא א חילוק, מיר וועלן עס זען שפעטער.

אבער יעצט גייט דער רבי שוין מאריך זיין וואס די הלכה איז אויפן חרם, וואס דארף טון א מענטש וואס איז בן נידוי. זאגט ער, דאס טוט ער אין אן אנדערע זאך, דא וויל ער רעדן צו וועמען איז נידוי איז חל אויף וועמען, ווער איז מחייב וועמען.

אויב דער רבי איז חייב נידוי, אויב לנדב בן לנדב, אלע תלמידים פון יענעם רב דארפן אננעמען די נידוי וואס דער רב האט גוזר געווען. אבער די תלמוד האט מנדה געווען וועגן כבוד תלמיד חכם.

הלכה ט”ו – ווער איז מחויב צו נוהג זיין נידוי – היעראַרכיע פון מנדה

דאס מיינט אז מען דארף אים מנדה זיין. אבער אין הלכה דארף מען נישט אזוי טון. מען דארף נאר וויסן די הלכה אז ער איז א מנודה, און וואס דארף טון א מענטש וואס איז בנידוי.

זאגט ער, דא וועט ער רעדן צו ווער איז מנדה, און איז חל אויף וועמען. וועמען איז מחייב וועמען. חייבים כל ישראל לנהוג בו נידוי. אלע תלמידים פון דעם רב דארפן אנעמען די נידוי וואס דער רב האט גוזר געווען.

תלמיד מנדה – רב נישט מחויב

אבער אז דער תלמיד האט מנדה געווען וועגן כבוד תלמיד חכם, אבער דער תלמיד איז נישט מנדה אויף כבוד עצמו, איז דער רב נישט מחייב לנהוג בו נידוי, אבער כל העם חייבים לנהוג בו נידוי. דער רב איז נישט מחויב ווייל דער תלמיד איז below level פון דעם רב.

נשיא מנדה – אלע מחויבים; עם מנדה – נשיא נישט מחויב

די זעלבע זאך גייט לגבי די אידן מיט דעם נשיא. דער נשיא האט מנדה געווען איינעם, דארפן אלע אידן זיך פירן אין נידוי. אבער אויב די אידן האבן מנדה געווען איינעם, איז נישטא אז דער נשיא זאל זיך פירן אין נידוי.

שאלה: וויאזוי קען א תלמיד מנדה זיין?

דארף מען טראכטן וויאזוי האט דער תלמיד געקענט מנדה זיין. אפשר איז עס נישט בפני הרב, ווייל בפני הרב האט ער געלערנט אז ער קען נישט פסק’נען און ער קען נישט טון זאכן בפני רבו. אזוי זעט אויס, ווייל עס איז א כבוד תלמיד חכם, און ער האט א רעכט. אפשר איז עס באופן ווען ער האט יא געמעגט, ווען עס איז נישט אין דעם רב’ס געגנט.

שטאט-היעראַרכיע

די זעלבע זאך זענען מיר ממשיך ווייטער. אז מען האט מנדה געווען אין די שטאט, איז דער נידוי נוהג אין אלע שטעט, נישט נאר… דער פוינט איז, זיין שטאט איז א העכערע לעוועל ווי אנדערע שטעט. אז זיין שטאט האט אים מנדה געווען, איז כל שכן אלע אנדערע שטעט. אבער אויב אן אנדערע שטאט האט אים מנדה געווען, איז נישט זיין שטאט קיין מנודה.

וואס איז די סברא? זיי קענען אים דאך בעסער. זיי זענען דאך זיינע מענטשן. זיי ווייסן. זיי זענען נישט מחויב. די זעלבע סברא ווי דער נשיא און דער רב. דער תלמיד האט מנדה געווען, איז נישטא אז דער רב זאל מסכים זיין. די צווייטע שטאט האט מסכים געווען, איז נישטא אז זיינע זאלן מסכים זיין. דארט איז נישט.

די מענטשן פון די שטאט ווייסן מיט וועמען זיי האבן צו טון. אויב זיי האבן אים מנדה געווען, איז א סימן אז עס קומט זיך אים נידוי. אבער אויב איז ער אין א געוויסע שטאט און ער האט געטון אן עבירה, קען זיין אז די אנשי עירו ווייסן נאך אז ער איז נכשל געווארן, און זיי קענען אים בעסער.

הלכה ט”ז: דער חילוק צווישן נידוי פאר כבוד הרב און נידוי פאר אנדערע דברים

זאגט דער רמב”ם, “אחד הדברים החמורים שאין נוהגים בו נידוי אלא אם כן שב בתשובה”. דעמאלט איז די אלע הלכות פון ווער איז חייב אויף וועלכע נידוי? דעמאלט איז אויב מ’האט געמאכט א נידוי ווייל ער איז געווען כמורד בבית דין, האט ער די הקלות ווען אז ער איז נאר מנודה פון זיין שטאט און אזוי ווייטער.

אבער מי שנתנדה על שאר דברים שחייבים עליהם נידוי, אויב מ’האט געמאכט אפילו אים א נידוי וועגן אנדערע זאכן, זאגט דער רמב”ם, גייט שוין אויסרעכענען אויף וועלכע נאך זאכן מ’דערקלערט א נידוי, איז דאס מחייב אפילו נתנדה קטן שבישראל, אפילו א פלענער קטן, א פלענער איד, מ’רעדט נישט פון א קטן ממש.

די קלענסטע. קטן מיינט די קלענסטע, נישט א קטן וואס דארף עסן עצה. אפילו די קלענסטע פון די חבורה, אפילו די פשוט’סטע איד האט אים מנדה געווען, איז עס מחייב יעדן איינעם, חייב הנשיא וכל ישראל לנהוג בו נדוי עד שיחזור בתשובה מדבר שנתנדה עליו. ביז ער טוט תשובה אויף די עבירה וואס ער האט געטון, וואס פאר דעם האט מען אים געמאכט די נידוי.

דער יסוד פון נידוי – כבוד התורה, נישט כבוד פערזענליך

סאו דא זעט מען אז ס’איז נישט עקזעקטלי אזוי ווי זיי האבן געטרייט צו זאגן, ווייל ער ווייסט נישט וואס די הלכה איז. ס’איז ווייט נישט פון כבוד. דער רב דארף זיך נישט אננעמען פאר יענעמ’ס כבוד. מיין שטאט דארף נישט קערן אז אין יענע שטאט איז דא א תלמיד חכם וואס מ’האט נישט מכבד געווען. אונזער שטאט, אונזערע תלמידי חכמים איז אונזער כבוד.

הלכה י”ז: די 24 זאכן אויף וועלכע מען איז חייב נידוי

יעצט גייט דער רמב”ם זאגן אויף וועלכע זאכן טאקע מאכט מען נידוי. זאגט דער רמב”ם אזוי, אל ארבעה ועשרים… ס’איז אבער געדענק אז ס’שטייט אין די גמרא אויף די אלע זאכן אז זיי זענען אלע לכבוד הרב, ווייל אלע פון זיי זענען בעצם, אדער כמעט אלע פון זיי זענען אן איידיע פון אז מ’איז נישט מכבד די תקנות חכמים. מ’דארף מכבד זיין די חכם וואס לעבט יעצט, אבער מער תקנות חכמים.

ס’שטייט אין די גמרא, אמר רב יוסף, בכל דא בקומי בית דין מנדין על כבוד הרב, וכל שאין בו נידוי משמתינן ליה. די איידיע פון די רמב”ם איז נישט דווקא בית דין, נאר אז יעדער איינער קען מאכן די נידוי. בית דין מיינט זאגן אז דאס דארף מען, נישט אז חייבי נידוי. ס’איז א חלק פון די זאכן איז בכלל שווער צו פארשטיין ווער גייט מנדה זיין. אבער די פוינט איז, דאס זענען די דברים וואס מ’איז חייב נידוי, נישט ווייל דו האסט זיך צוקריגט מיט איין רב, נאר ווייל דו האסט זיך צוקריגט מיט די רבנות’שאפט, מיט די רבנים, מיט די משנה, מיט די חכמים וכו’.

שלום, גייען מיר יעצט אויסרעכענען אויף וועלכע זאכן מ’איז חייב נידוי. “על ארבעה ועשרים דברים מנדין את האדם”. אויף פיר און צוואנציג זאכן קען מען לייגן א מענטש אין נידוי. “בין איש בין אשה”. מ’קען מנדה זיין א מענטש, אבער… ס’איז נישט מ’קען, מ’דארף פארקערט. מ’איז מנדה די איש אדער די אשה אויב זיי האבן עובר געווען אויף די זאכן.

1. מבזה חכם אפילו לאחר מיתה

א. די ערשטע זאך איז, א מבזה חכם אפילו לאחר מיתה. דאס האבן מיר געלערנט, דאס איז בעסיקלי די ערשטע וואס מיר האבן פריער געלערנט.

2. מבזה שליח בית דין

ב. א מבזה שליח בית דין. און מיט דעם מבזה שליח בית דין, איז ער מבזה די בית דין, קומט אים נידוי.

3. הקורא לחברו עבד

ג. א קורא לחברו עבד. אויב איינער רופט זיין חבר “עבד”, קומט אים נידוי.

4. המזלזל בדבר אחד מדברי סופרים

ד. א מזלזל בדבר אחד מדברי סופרים. אויב איינער איז מזלזל אין א תקנת חכמים אדער א הלכה פון די רבנן, און איינער טוט דאס לועג מדברי תורה, איינער איז מזלזל אין דברי תורה, קומט אים נידוי.

5. מי ששלחו לו בית דין וקבעו לו זמן ולא בא

ה. אונז האבן מיר געלערנט “מבזה שליח בית דין”, דאס איז ענליך. מי ששלחו לו בית דין, בית דין האט געשיקט א שליח ער זאל קומען צו בית דין, וקבעו לו זמן ולא בא. זיי האבן אים געגעבן א זמן, און ער איז נישט געקומען. אפילו ער איז געווען העפליך צו די שליח בית דין, אבער למעשה איז ער נישט אנגעקומען, און עס איז אויך א בזיון פאר די בית דין.

6. מי שלא קיבל עליו את הדין

ו. מי שלא קיבל עליו את הדין. איינער איז געווען ביי א בית דין און ער האט נישט אנגענומען די דין, ער פאלגט עס נישט. ומנדין אותו עד שישלם. מען איז אים מנדה ביז ער באצאלט וואס די בית דין האט געזאגט מען דארף באצאלן, אדער ביז ער פאלגט אויס.

7. מי שיש ברשותו דבר המזיק – כלב רע או סולם רעוע

ז. מי שיש ברשותו דבר המזיק, א כלב רע או סולם רעוע. איינער האט א דבר המזיק, א כלב רע, א ווילדע כלב, אדער א סולם רעוע, אדער א לייטער וואס מען קען פון דעם ווערן געשעדיגט. ומנדין אותו עד שיסיר היזקו. מען איז אים מנדה ביז ער נעמט אוועק די היזק. א שארפע זאך. איינער פארקויפט דענדזשערעס דראגס אדער וואטעווער ס’איז, איך ווייס נישט.

8. המוכר קרקעו לגוי

ח. המוכר קרקע שלו לגוי. איינער פארקויפט זיין קרקע פאר א גוי. און מ’רעדט באופן ווען אידן אין דער געגנט דארפן עס האבן. ומנדין אותו עד שיקבל עליו כל אונס שיבא מן הגוי לישראל חבירו בעל המצר. מען איז אים מנדה ביז ווען, עד שיקבל עליו, ער זאל מקבל זיין אויף זיך כל אונס שיבא מן הגוי לישראל חבירו בעל המצר. ער האט א שכן לעבן דעם וואס גייט ליידן פון דעם גוי, ווייל דער גוי האט נישט קיין חושן משפט, און דער גוי גייט אים… אויב דער גוי האט אים באפוילן אז ער מוז באצאלן. מילא, אויב דער מוכר נעמט אונטער אז ער צאלט די הפסדים, דעמאלטס נעמט מען אראפ פון אים די נידוי.

9. המעיד ישראל בערכאות של גוים

די ניינטע זאך איז… המעיד ישראל בערכאות של גוים, אויב איינער איז געגאנגען עדות זאגן אין א גוי’אישע ערכאות, והוציא ממנו בדיתם ממון שלא כדין ישראל, און מיט זיין עדות האט ער געמאכט אז א איד האט געדארפט באצאלן געלט וואס ביי דין ישראל וואלט ער נישט געדארפט באצאלן, מנדין אותו עד שישלם, לייגט מען אים אין נידוי ביז ער באצאלט די הפסד פאר יענעם איד.

10. טבח כהן שאינו מפריש המתנות ליתנם לכהן אחר

די צענטע זאך איז אזוי, טבח כהן שאינו מפריש המתנות ליתנם לכהן אחר, א כהן וואס איז א בוטשער, און ער זאגט “איך בין דאך אליין א כהן, האלט איך פאר מיר די מתנות”. מנדין אותו. דאס זענען זאכן וואס די חיוב איז נישט אזוי קלאר, אזויווי די פריערדיגע זאך, ספק גורם, אז דא וואס די חיוב איז נישט אזוי קלאר קומט א נידוי צו מחזק זיין.

11. המזלזל בנטילת ידים

אבער ס’איז אויך דא זאכן וואס זענען יא קלאר, למשל די עלפטע זאך, המזלזל בנטילת ידים, אפילו ס’איז נאר א מנהג, אבער דאס איז קלאר, ס’איז נישט קיין שאלה, אבער ער איז אין נידוי ווייל ער איז נישט מכבד די חכמים. איך מיין צו זאגן, זאכן וואס דארפן חיזוק. די סיבה פארוואס מען מאכט די נידויים איז ווייל ס’דארף עקסטרע חיזוק.

12. העושה מלאכה בערב פסח אחר חצות

די צוועלפטע זאך, העושה מלאכה בערב פסח אחר חצות, אפילו ס’איז נישט קיין איסור דאורייתא אדער וואס, נאר מ’דארף עס פונקט… איי, מ’האט שוין אנגעהויבן צו טון פאר חצות, אבער נאך חצות איז יעדער איינער מחוייב צו טון נישט די מלאכה.

13. הנשבע לשוא – חילול השם

אקעי, די דרייצנטע זאך איז, הנשבע לשוא, מ’רעדט דא נישט פון מבטל עולה שבועה, וואס איז דארט די טייטש? סתם איינער… וואס טוט ער? ער מאכט יעצט א רב’ן? ניין, ס’איז א חילול השם, נישט די זעלבע זאך. עפעס וואס האט, איך מיין, א חילול השם דא. מ’האט געלערנט אין מסכת תורה פארשידענע סארט חילול השם. אויף וועלכע חילול השם ס’רעדט זיך וועגן.

Speaker 2: וואס הייסט דו פרעגסט דאך?

Speaker 1: יא, לאמיר זען צו איינער איז מסביר מער. ער ברענגט… ער ברענגט… ער ברענגט דער ירושלמי אז ס’רעדט זיך פון חוני המעגל. אז שמעון בן שטח האט געזאגט פאר חוני המעגל, “אלמלא חוני אתה גזרתי עליך נידוי”. פארוואס? ווייל ער האט געמאכט אז ווען ס’וואלט געווען זיין תפילה, ער האט געמאכט א תפילה, ווען די תפילה… ער האט געמאכט אן עוג עוגה, ווען ער האט געמאכט א סירקל. ער האט געזאגט, אויב ס’וואלט נישט געלונגען וואלט געווען א חילול השם. דאס מיינט, א רבי וואס זאגט צו הבטחות, און אויב ס’קומט נישט אן די הבטחה, און די תלמידים זאגן אז ס’איז א חילול השם, איז ער חייב נידוי.

15. המביא את הרבים לידי אכילת קודשים בחוץ

ווייטער, המביא את הרבים לידי חילול קודשים בחוץ. וועלכע נאמבער זענען מיר יעצט?

Speaker 2: ט”ו.

Speaker 1: די פופצנטע זאך איז, המביא את הרבים לידי אכילת קודשים בחוץ. איינער איז מכשיל אנדערע מענטשן, אויך דאס איז א גמרא. דאס קומט פון די יסודות ישראל עמי, וואס ער… מ’קען גוזר זיין אז ס’זאל אויסזען ווי מען עסט קודשים בחוץ.

16. המחשב שנים וקובע חדשים בחוצה לארץ

די זעכצנטע זאך איז, דער דין פון קובע זיין קידוש החודש און מאכן די חשבונות פאר די לוח באלאנגט פאר ארץ ישראל. און אויב איינער טוט עס אין חוץ לארץ, אזוי ווי ס’שטייט אין מסכת ראש השנה, אזוי ווי ער האט נישט אנגענומען די עדים וואס זענען געקומען, אפילו מ’האט זיי נישט געדארפט, אז ער איז מעכב את הרבים, ווייל נעקסטע מאל גייען זיי נישט קומען, ממילא איז ער חייב נידוי.

19. טבח שיצאה טריפה מתחת ידו

די ניינצנטע זאך איז, טבח שיצאה טריפה מתחת ידו. א טבח מיינט א שוחט, רייט? א שוחט וואס האט… ער האט נישט געטשעקט גוט. ער האט מכשיל געווען מענטשן.

20. טבח שלא בדק סכינו לפני חכם

Speaker 2: יא.

Speaker 1: די צוואנציגסטע זאך איז, טבח שלא בדק סכינו לפני חכם.

21. המכנה עצמו לדבר עבירה

Speaker 2: יא, גוט.

Speaker 1: די איין-און-צוואנציגסטע זאך איז, המכנה עצמו לדבר עבירה, דאס איז אויך חייב נידוי. אבער דאס איז לכאורה זייער שווער צו מנדה זיין איינעם, אבער דאס מיינט אז ער איז חייב נידוי.

22. מי שגירושיו עמו – והיה בינו לבינה שותפות במשא ומתן

די צוויי-און-צוואנציגסטע זאך איז, מי שגירושיו עמו, איינער האט גע’גט זיין ווייב, והיה בינו לבינה שותפות במשא ומתן, האם אבינו נותן לזה גזילה זה? ער האט גע’גט זיין ווייב, אבער ער טוט מיט איר ווייטער ביזנעס, אזוי אז זיי זאלן בלייבן בקשר. כשבאו שניהם לבית דין מנדין אותם. ווען זיי קומען צו בית דין לייגט מען זיי אין נידוי. פארוואס קומען זיי אין בית דין? ווייל זיי האבן געהאט א סכסוך אין זייער שותפות, יא?

ער זאגט ווייטער, איך האב געדרייט א בלאט צוויי יאר…

כ”ב (המשך) – מי שגירש את אשתו ועשה בינו לבינה שותפות

דער רמב”ם’ס ווערטער:

כ”ב – מי שגירש את אשתו ועשה בינו לבינה שותפות או משא ומתן המביאין אותם לידי זנות, כשבאו שניהם לבית דין מנדין אותם.

איינער וואס האט מגרש געווען זיין פרוי, אבער ער פירט ווייטער מיט איר א שותפות אדער משא ומתן וואס ברענגט זיי צו א מצב פון זנות – ווען זיי קומען ביידע אין בית דין, לייגט מען אויף זיי ביידן נידוי.

פארוואס קומען זיי אין בית דין? ווייל זיי האבן געהאט א סכסוך אין זייער שותפות, יא?

כ”ג – חכם שמוציאין עליו שם רע

זאגט ער ווייטער:

כ”ג – חכם שמוציאין עליו שם רע – א חכם וואס מ’זאגט אויף אים נישט גוטע זאכן, איז דא אויף אים רנינים, איז חייב נידוי.

כ”ד – המנדה שלא כדין

כ”ד איז אן אינטערעסאנטע זאך. דאס איז צו מאכן אז די אלע זאכן זאלן נישט ווערן abused – א נידוי אויף דער וואס מאכט א נידוי איז ער איינער חייב נידוי. אזוי ווי מ’זאל פאסטן א תענית חלום אויף די תענית.

דער ראב”ד’ס השגה: לפני עיוור

דער ראב”ד איז מסביר, זאגט ער, אז ער האט זיך געמוטשעט, א מכשיל את העיוור – וואס איז די חידוש?

זאגט דער ראב”ד, אז ס’רעדט זיך פון אזא זאך וואס שטייט אין מסכת קידושין, אז איינער שלאגט זיין גרויסן זון, איז ער מכשיל אים אז ער זאל צוריק שלאגן די טאטע, אדער ער זאל ווערן ערגער – דאס הייסט א לפני עיוור.

דער ראב”ד’ס השגה: ס’איז דא מער ווי כ”ד

דער ראב”ד זאגט אז ס’איז דא נאך, מער ווי די פיר-און-צוואנציג.

סיכום: דער קשר פון נידוי צו כבוד חכמים

Anyway, דאס איז א ליסט פון פיר-און-צוואנציג איסורים וואס מ’איז חייב אויף זיי נידוי.

און די אלע זענען בעצם רוב פון זיי – עס ליעסט נישט אלע קומען אין גמרא פארשטייט זיך – אבער רוב פון זיי האבן צו טון מיט כבוד חכמים: מ’רעספעקטירט נישט די חכמים וואס האבן געמאכט תקנות, אדער געוויסע תקנות וואס זענען רוב פון די הויפטזאכן וואס מ’דארף זיי מחזק זיין וכדומה.

פארדעם קומט עס אריין דא אין הלכות קללת החכם. די נעקסטע פרקים זענען אינגאנצן הלכות נידוי.

יא, אויך דאס איז דרך אגב, וויבאלד אז נידוי איז אריגינעל, זעט אויס, די עיקר נידוי מאכט מען פאר כבוד חכמים – דאס איז די זאך. פיר-און-צוואנציג זאכן וואס האט א קשר מיט כבוד חכמים.

צוויי גירסאות אין דער גמרא

די גמרא האט צוויי גירסאות אין די גמרא, די ליסט – קען זיין אז אלע פון זיי, מ’ווייסט נישט צו אפשר די גמרא האט געהאט אן אנדערע ליסט.

בקיצור, שוין, דאס איז די פרק ו’ פון הלכות תלמוד תורה.